Huiquipedia nahwiki https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Mēdiatl Nōncuahquīzqui Tēixnāmiquiliztli Tlatequitiltilīlli Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli Huiquipedia Huiquipedia tēixnāmiquiliztli Īxiptli Īxiptli tēixnāmiquiliztli Huiquimedia Huiquimedia tēixnāmiquiliztli Nemachiyōtīlli Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli Tēpalēhuiliztli Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli Neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Huiquipedia:Huiquipixqui 4 810 528237 430919 2026-07-21T00:44:11Z Akapochtli 159 Marrovi nunca fue administrador 528237 wikitext text/x-wiki ;<span class="plainlinks">[https://nah.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui%3AListaUsuarios&username=&group=sysop&limit=50 actuales]</span> * [[Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]] * [[Tlatequitiltilīlli:Battroid|Battroid]] * [[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli|Akapochtli]] ;anteriores: * [[Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]] * [[Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]] (burócrata) * [[Tlatequitiltilīlli:Fluence|Fluence]] [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tētlamahmacanih]] 0al958gst34xqsp3bt4vdquh0kuqrqd 528238 528237 2026-07-21T00:45:24Z Akapochtli 159 Marrovi nunca fue administrador 528238 wikitext text/x-wiki ;<span class="plainlinks">[https://nah.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui%3AListaUsuarios&username=&group=sysop&limit=50 actuales]</span> * [[Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]] * [[Tlatequitiltilīlli:Battroid|Battroid]] * [[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli|Akapochtli]] ;anteriores: * [[Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]] * [[Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]] (burócrata) * [[Tlatequitiltilīlli:Fluence|Fluence]] [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia]] ozld2rcgcd0bzwkfof58uwj507dpp1w Huiquipedia:Tlahcuilolli mochi Huiquipedia huiquilia quimpiya 4 1051 528215 527532 2026-07-20T17:03:50Z Akapochtli 159 Categorizar 528215 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli|NHN]]}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlahkwilolmeh tlen monekih eltoseh pan Wikipediah ika mexkatlahtolli|NHE]]}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlajkuilolmej tlen monekij ipan nochi Uikipedia ika nauatlajtoli|NCH]]}} {{P1|[[Huiquipedia:Tlahcuilolli mochi Huiquipedia huiquilia quimpiya|NCI]]}} {{Tlani}} == [[Mexihco]] == === [[Tlahtohcayotl]] === [[Aguascalientes (nci)]] — [[Altepetl Mexihco]] — [[Campeche (nci)]] — [[Chiyapan]] — [[Chihuahua (nci)]] — [[Coahuila (nci)]] — [[Colliman]] — [[Durango (nci)]] — [[Guanajuato (nci)]] — [[Guerrero (nci)]] — [[Hidalgo (nci)]] — [[Huāxyacac]] — [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco|Mēxihco]] — [[Michhuahcān]] — [[Morelos (nci)]] — [[Nayarit (nci)]] — [[Pani California]] — [[Pani California Huitztlampa]] — [[Puebla (nci)]] — [[Querétaro (nci)]] — [[Quintana Roo (nci)]] — [[San Luis Potosí (nci)]] — [[Sinaloa (nci)]] — [[Sonora (nci)]] — [[Onōhuālco]] — [[Tamaulipas (nci)]] — [[Tlaxcallan]] — [[Xalixco]] — [[Veracruz (nci)]] — [[Yancuic León]] — [[Yucatan]] — [[Zacatecah]] == Nemiliztlahcuilolli == {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tlācah}} === Exploradores === [[Alonso de Ojeda (nci)]] — [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca (nci)]] — [[Álvaro de Mendaña (nci)]] — [[Amelia Mary Earhart (nci)]] — [[Américo Vespucio (nci)]] — [[Cristóbal Colón (nci)]] — [[Edmund Hillary (nci)]] — [[Eric el Rojo (nci)]] — [[Francis Drake (nci)]] — [[Francisco Pizarro (nci)]] — [[Hernán Cortés (nci)]] — [[Hernando de Magallanes (nci)]] — [[Ibn Battuta (nci)]] — [[Jacques Cartier (nci)]] — [[James Cook (nci)]] — [[John Cabot (nci)]] — [[Juan Sebastián Elcano (nci)]] — [[López de Sequeira (nci)]] — [[Marco Polo (nci)]] — [[Neil Armstrong (nci)]] — [[Roald Amundsen (nci)]] — [[Sebastián de Belalcázar (nci)]] — [[Vasco da Gama (nci)]] — [[Yuri Gagarin (nci)]] — [[Zheng He (nci)]] === [[Ahuiliznenqueh]] === #[[Muhammad Ali]] #[[Lance Armstrong]] #[[Nadia Comaneci]] #[[Bruce Lee]] #[[Jesse Owens]] #[[Diego Maradona]] #[[Pelé]] #[[Michael Jordan]] #[[Babe Ruth]] #[[O.J. Simpson]] #[[Wayne Gretzky]] #[[Michael Phelps]] #[[Tony Hawk]] === Cuīcayōcoyani (Compositores) === # [[Johann Sebastian Bach|Bach, Johann Sebastian]] # [[Ludwig van Beethoven|Beethoven, Ludwig van]] # [[Piotr Ilich Chaikovski|Chaikovski, Piotr Ilich]] # [[Frédéric Chopin|Chopin, Frédéric]] # [[Georg Friedrich Händel|Händel, Georg Friedrich]] # [[Franz Joseph Haydn|Haydn, Franz Joseph]] # [[Felix Mendelsshon|Mendelssohn, Felix]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart, Wolfgang Amadeus]] # [[Antonio Vivaldi|Vivaldi, Antonio]] # [[Richard Wagner|Wagner, Richard]] === Tlapīquinimeh īhuān tlamatinimeh (Científicos e inventores)=== # [[Karl Benz|Benz, Karl]] # [[Rachel Louise Carson|Carson, Rachel Louise]] # [[Nicolás Copérnico]] # [[Marie Curie|Curie, Marie]] # [[Charles Darwin|Darwin, Charles]] # [[Thomas Alva Edison|Edison, Thomas Alva]] # [[Albert Einstein|Einstein, Albert]] # [[Enrico Fermi|Fermi, Enrico]] # [[Henry Ford|Ford, Henry]] # [[Sigmund Freud|Freud, Sigmund]] # [[Galileo Galilei|Galilei, Galileo]] # [[Johannes Gutenberg|Gutenberg, Johannes]] # [[Edward Jenner|Jenner, Edward]] # [[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]] # [[Isaac Newton|Newton, Isaac]] # [[Florence Nightingale|Nightingale, Florence]] # [[Carl Sagan|Sagan, Carl]] # [[Nikola Tesla|Tesla, Nikola]] # [[Leonardo da Vinci|Vinci, Leonardo da]] # [[Hermanos Wright]] === [[Amoxtlahcuiloani]] ihuan nelmatinimeh (Escritores y filósofos)=== # [[San Agustín]] # [[Dante Alighieri|Alighieri, Dante]] # [[Diego Angelino|Angelino, Diego]] # [[Tomás de Aquino|Aquino, Santo Tomás de]] # [[Aristotelēs]] # [[Francesco d'Assisi|Asís, San Francisco de]] # [[Jane Austen|Austen, Jane]] # [[Hildegard de Bingen|Bingen, Hildegard von]] # [[Hans Blumenberg|Blumenberg, Hans]] # [[Heinrich Böll|Böll, Heinrich]] # [[Jorge Luis Borges|Borges, Jorge Luis]] # [[Miguel de Cervantes Saavedra|Cervantes Saavedra, Miguel]] # [[Rafael Chaparro|Chaparro, Rafael]] # [[Confucio]] # [[Julio Cortázar|Cortázar, Julio]] # [[John Dos Passos|Dos Passos, John]] # [[Mary Dyer|Dyer, Mary]] # [[William Faulkner|Faulkner, William]] # [[Hervé Fischer|Fischer, Hervé]] # [[F. Scott Fitzgerald|Fitzgerald, F. Scott]] # [[Gottlob Frege|Frege, Gottlob]] # [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Johann Wolfgang von]] # [[Emma Goldman|Goldman, Emma]] # [[Günter Grass|Grass, Günter]] # [[Graham Greene|Greene, Graham]] # [[Germaine Greer|Greer, Germaine]] # [[Ian Hacking|Hacking, Ian]] # [[Dashiell Hammett|Hammett, Dashiell]] # [[Hegel]] # [[Ernest Hemingway|Hemingway, Ernest]] # [[Patrick Henry|Henry, Patrick]] # [[Heraclito]] # [[Herodotos]] # [[Hippocrates]] # [[Homero]] # [[James Joyce|Joyce, James]] # [[Immanuel Kant|Kant Immanuel]] # [[Thomas Kuhn|Kuhn, Thomas]] # [[Laotzé]] # [[Li Po]] # [[António Lobo Antunes|Lobo Antunes, António]] # [[Jakob Lorber|Lorber, Jakob]] # [[Martín Lutero|Lutero, Martín]] # [[Rosa Luxemburg|Luxemburg, Rosa (o Rosa de Luxemburgo)]] # [[Thomas Mann|Mann, Thomas]] # [[Karl Marx|Marx, Karl]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Murasaki Shikibu]] # [[Benito de Nursia|Nursia, San Benito de]] # [[Flannery O'Connor|O'Connor, Flannery]] # [[George Orwell|Orwell, George]] # [[Blaise Pascal|Pascal, Blaise]] # [[Platon]] # [[Pitagoras]] # [[Edgar Allan Poe|Poe, Edgar Allan]] # [[Karl Popper|Popper, Karl]] # [[J. K. Rowling|Rowling, J. K.]] # [[Juan Rulfo|Rulfo, Juan]] # [[Bertrand Russell|Russell, Bertrand]] # [[Safo]] # [[Duns Scoto|Scoto, Duns]] # [[William Shakespeare|Shakespeare, William]] # [[Bernard Shaw|Shaw, Bernard]] # [[Sima Qian]] # [[Georges Simenon|Simenon, Georges]] # [[Adam Smith|Smith, Adam]] # [[Socrates]] # [[John Steinbeck|Steinbeck, John]] # [[Sun Tzu]] # [[Graham Swift|Swift, Graham]] # [[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]] # [[Mark Twain|Twain, Mark]] # [[Tu Fu]] # [[Virgilio]] # [[Oscar Wilde|Wilde, Oscar]] # [[Mary Wollstonecraft|Wollstonecraft, Mary]] # [[Virginia Woolf|Woolf, Virginia]] # [[Zeami]] === Tlahtohqueh ihuan occequintin huehcauh teyacanqueh (Políticos y otros líderes del pasado) === # [[Acamapichtli]] # [[Huitzilihhuitl]] # [[Chimalpopoca]] # [[Itzcohuatl]] # [[Moteuczoma Ilhuicamina]] # [[Axayacatl]] # [[Ahuitzotl]] # [[Tizoc]] # [[Moteuczoma Xocoyotzin]] # [[Huēyi Akbar]] ahnozo [[Akbar]] # [[Huēyi Alejandro|Magno, Alejandro]] # [[Otto von Bismarck|Bismarck, Otto von]] # [[Simón Bolívar|Bolívar, Simón]] # [[Napoleón Bonaparte|Bonaparte, Napoleón]] # [[Huēyi Carlos|Carlomagno]] # [[Carlos I de España|Carlos I de España (ahnozo Carlos V de Alemania)]] # [[Catalina II de Rusia|Catalina II de Rusia (ahnozo Huēyi Catalina)]] # [[Cesar Augusto|César Augusto (ahnozo Cesar Augustus, ahnozo Augusto)]] # [[Winston Churchill|Churchill, Winston]] # [[Cixi|Cixi in China Cihuāemperador (ahnozo Tse Hsi, ahnozo Tz'u-hsi)]] # [[Cleopatra VII]] # [[Felipe II de España]] # [[Francisco Fernando|Fernando, Francisco]] # [[Indira Gandhi|Gandhi, Indira]] # [[Mahatma Gandhi|Gandhi, Mahatma (ahnozo Mohandas)]] # [[Charles de Gaulle|Gaulle, Charles de]] # [[Guillermo II|Emperador Guillermo II de Alemania]] # [[Gengis Kan]] # [[Hammurabi]] # [[Mary Harris|Harris, Mary (Mother Jones)]] # [[Hirohito|Xapon Emperador Hirohito]] # [[Adolfo Hitler|Hitler, Adolf]] # [[Ho Chi Minh]] # [[Isabel I de Inglaterra]] # [[Tomás Jefferson|Jefferson, Thomas]] # [[Julio César]] # [[Justiniano|Emperador Justiniano]] # [[Helen Keller|Keller, Helen]] # [[Martin Luther King|Martin Luther King, Jr.]] # [[Lenin]] # [[Abraham Lincoln|Lincoln, Abraham]] # [[Nelson Mandela|Mandela, Nelson]] # [[Mao Tze-Tung|Mao Zedong (ahnozo Mao Zedong)]] # [[Benito Mussolini|Mussolini, Benito]] # [[Nefertiti]] # [[Emmeline Pankhurst|Pankhurst, Emmeline]] # [[Rosa Parks|Parks, Rosa]] # [[Huēyi Pedro|Pedro el Grande de Rusia]] # [[Pol Pot|Pot, Pol]] # [[Qin Xi Huang]] # [[Huēyitlahtohqueh Católicos]] # [[Eleanor Roosevelt|Roosevelt, Eleanor]] # [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt, Franklin Delano]] # [[Saladino]] # [[Saba huēyicihuātlahtoāni|Saba hueyicihuātlahtoāni Makeda]] # [[José de San Martín|San Martín, José de]] # [[Semíramis|Asiria Huēyicihuatlahtoāni Semiramis (ahnozo Sammu-ramat)]] # [[Shaka Zulu]] # [[José Stalin|Stalin, Iosif (ahnozo Iosif Stalin)]] # [[Tamerlan|Tamerlan (ahnozo Timur Lang)]] # [[Tlācaxōlōcototzcac]] (Toro Sentado) # [[León Trotski|Trotski (ahnozo León Trotski)]] # [[Harry Truman|Truman, Harry]] # [[Victoria I de Inglaterra]] # [[George Washington|Washington, George]] ==== Yāoquixtiani īhuān yāōihmatqueh (Militares y estrategas)==== # [[Huēyi Alejandro|Huēyi Alejandro III]] # [[Álvaro de Bazán|Bazán, Álvaro de]] # [[Rodrigo Díaz de Vivar|Díaz de Vivar, Rodrigo (Cid Campeador)]] # [[Paul von Hindenburg|Hindenburg, Paul von Beneckendorf und von]] # [[Juan de Austria]] # [[Juana de Arco]] # [[Juan Ponce de León|Ponce de León, Juan]] # [[Sun Tzu]] # [[Hernán Cortés|Cortés, Hernán]] # [[Bonaparte, Napoleón]] # [[Gengis Kan]] # [[Saladino]] # [[Atila|Atila in Huno]] # [[Julio Cesar]] # [[Huēyi Carlos|Carlomagno]] # [[Jason]] # [[Leonidas]] === Āltepētlācah īhuān āxcān tēyacānqueh (Políticos y líderes contemporáneos) === # [[Kofi Annan|Annan, Kofi]] # [[Michelle Bachelet|Bachelet Jeria, Michelle]] # [[Tony Blair|Blair, Tony]] # [[Gro Harlem Brundtland|Brundtland, Gro Harlem]] # [[George W. Bush|Bush, George W.]] # [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] # [[Hugo Chávez Frías|Chávez, Hugo]] # [[Jacques Chirac|Chirac, Jacques]] # [[Mijaíl Gorbachov|Gorvachov, Mijaíl]] # [[Junichirō Koizumi]] # [[Ricardo Lagos|Lagos, Ricardo]] # [[Nelson Mandela|Mandela, Nelson]] # [[François Mitterrand|Miterrand, François]] # [[Eva Perón|Perón, Eva (o Eva Duarte)]] # [[Romano Prodi|Prodi, Romano]] # [[Vladimir Putin|Putin, Vladimir]] # [[Gerhard Schröder|Schröder, Gerhard]] # [[Boris Yeltsin|Yeltsin, Boris]] === Occēquintin (Otros) === # [[Félix Rodríguez de la Fuente|Fuente, Félix Rodríguez de la]] # [[Bill Gates|Gates, Bill]] # [[Steve Jobs|Jobs, Steve]] # [[Frida Kahlo|Kahlo, Frida]] # [[Richard Stallman|Stallman, Richard]] === Tēmāuhtiānimeh (Terroristas)=== # [[Euskadi Ta Askatasuna]] # [[Theodore John Kaczynski|Kaczynski, Ted (The Unabomber)]] # [[Osama bin Laden|Laden, Osama bin]] # [[Gavrilo Princip|Princip, Gavrilo]] ==[[Cemanahuacayotl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Cemānāhuacāyōtl}} === [[Cemantoc tlalli]] === [[Africa]] — [[Antartida]] — [[Asia]] — [[Europan]] — [[Ixachitlan]] — [[Teoatlan]] ===[[Tlacatiyan]]=== [[Austria (nci)]] — [[Bevavia]] — [[Caxtillan]] — [[China (nci)]] — [[Cozcatlan (nci)]] — [[Cuauhtemallan (nci)]] — [[Cuba (nci)]] — [[Portugal (nci)]] — [[Mexihco]] — [[Nicanahuac]] — [[Norvegia]] — [[Pelon]] — [[Tlacetililli Tlahtohcayotl Ixachitlan]] — [[Xapon]] == Callamantli== <!-- calli, tlamantli, cosas de casa; productos domésticos--> ===Tlacualli=== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tlacualli}} #[[Mīllahcayōtl]] (agricultura) #[[Chiyāhuacāyōtl]] (aceite) #[[Tlaōllōtl]] (cereal) ##[[Ācintli|Orizatl]] (arroz) ##[[Ahuenah]] (avena) ##[[Cehuadah]] (cebada) ##[[Centenoh]] ##[[Cintli]] (maíz) ##[[Soyah]] (soya) ##[[Sorgoh]] ##[[Caxtillān tlaōlli]] (trigo) #[[Xocolātl]] (chocolate) #[[Tzopēlic]] (dulce) ##[[Tzopēlli]] (caramelo) ##[[Neuctlatlatīlli]] (melaza) ##[[Chiancacatl]] (azúcar) ##[[Neuctli]] (miel) ##[[Tlaxcalli]] (pan) # [[Xōchihcualli]] (fruta) ## [[Limonxocotl]] (limón) ,[[Limoncuahuitl]] (limonero, citrus limonium) ## [[Manzana]] (manzana), [[Manzanacuahuitl]] (manzano, malus sylvestris) ## [[Naranjaxocotl]] (naranja), [[Naranjacuahuitl]] (naranjo, citrus arantium) ## [[Zapalōtl]] (platano) (platanero, musa lacatan) ## [[Xocomecatl]] (uva, vitis uvifera) #[[Nanacatl]] (hongos) ##[[Champiñón]] #[[Quilitl]] (hortalizas) ##[[Āyohtōntli]] (calabacita) ##[[Āyohtli]] (calabaza) ##[[Pepinoh]] ##[[Chīlli]] (chile) ##[[Xītomatl]] (jitomate) #[[Chīchīhualāyōyoh]] (lácteo) ##[[Cuācuahuehchiyahuzzōtl]] (mantequilla) ##[[Chīchīhualāyōtlatetzāuhtli]] (queso) ##[[Xocochīchīhualātl]] (yoghurt) #[[Xoxōchiliztli]] (legumbres) ##[[Garbanzoh]] ##[[Chīcharoh]] ##[[Caxtillān pitzāhuac etl]] (lenteja) #[[Achtli]] īhuān [[huācqui pahuatl]] (semillas y frutos secos) ##[[Almendrah]] ##[[Avellanah]] ##[[Āhuatomatl]] (bellota) ##[[Tlālcacahuatl]] (cacahuate) ##[[Castañah]] ##[[Coyolli]] (nuez) #[[Nanacatl]] (seta) #[[Piciyetl]] (tabaco) #[[Tubérculo]] ##[[Nabox]] (nabo) ##[[Tlālcamohtli]] (papa) ##[[Camohtli]] (camote) ##[[Caxtillān camohtli]] (zanahoria) <!----Xōchicamohtli es una variedad de camote (camote anaranjado)---> ##[[Betabel]] #[[Xiuhcaltiliztli]] (verdura) ##[[Acelgah]] ##[[Espinacah]] #[[Xocohuinoh]] (vinagre) ====Nacatl==== #[[Tlacacatztzalli]] (embutido) #[[Tlaztāhuīlli]] (salazón) #[[Iztizāāyōtl]] (salmuera) #[[Tlacencāuhtli]] (adobado) ====Mīmichtin īhuān ilhuicaāyōtl==== #[[Atún]] #[[Calamar]] #[[Tecuicihtli]] (cangrejo) #[[Āchacalin]] (langosta) #[[Chicuēyicxeh]] (pulpo) #[[Xōchimichin]] (salmón) #[[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) #[[Truchah]] === Ītīloni (bebida) === # [[Ātl]] (agua) # [[Octli]] (bebidas etílicas) ##[[Alcohol]] ##[[Occalli]] (cava) ## [[Cerhuezah]] (cerveza) ##[[Champagne]] ##[[Manzanaoctli]] (sidra) ## [[Huinoh]] #[[Xōchiāyoh]] (Infusiones) ## [[Cahuēn]] (café) ## [[Té]] #[[Chīchīhualāyōtl]] (leche) #[[Pātzcatl]] (jugo o zumo) #[[Tzopēlātl]] (refresco, soda o gaseosa) ##[[Coca-Cola]] ##[[Fanta]] ##[[Tónica]] == Occē tlālli == # [[Latinixachitlān]] # [[Tlāpcopa Nepantlah]] # [[Tlahco Ixachitlān]] ===[[Altepetl]]=== # [[Atēna]] # [[Bamberga]] # [[Barcelona]] # [[Berlin]] # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Āltepētl In Cabo]] # [[Calcuta]] # [[Caracas]] # [[Copenague]] # [[Córdoba, Argentina]] # [[Yancuīc Delhi]] # [[El Cairo]] # [[Estambul]] # [[Hong Kong]] # [[Ierusalem]] # [[Johahnesburg]] # [[Kinxasa]] # [[La Ahuana]] # [[Lima]] # [[Londres]] # [[Los Ángeles]] # [[Madrid]] # [[Makkah]] # [[Āltepētl Mēxihco]] # [[Moscohuia]] # [[Mumbai]] # [[Yancuic York]] # [[Quito]] # [[Paris]] # [[Pequin]] # [[Roma]] # [[Xangai]] # [[Sankt Peterburg]] # [[Santiago de Chile]] # [[São Paulo]] # [[Seul]] # [[Singapur]] # [[Mēxihco Tenōchtitlan|Tenōchtitlan]] # [[Tamazco]] # [[Tōquiō]] # [[Washington, D.C.]] ==[[Tlahtollotl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Huēhuehcāyōmatiliztli}} ==[[Cemitquimatiliztli]]== # [[Ahtēpacholiztli]] (Anarquía) # [[Capitalismo]] # [[Comunismo]] # [[Tlācatēpacholiztli]] (Democracia) # [[Tlahtohtēpacholiztli]] (Dictadura) # [[Fascismo]] / [[Nazismo]] / [[Falangismo]] # [[Feminismo]] # [[Fundamentalismo religioso]] # [[Tlālticpactiliztli]] (Globalización) <!--Mundialización--> # [[Imperialismo]] # [[Liberalismo]] # [[Machismo]] # [[Tlatlālīliztli centēpacholiztli]] (Monarquía constitucional) # [[Centēpacholiztli]] (Monarquía) # [[Tlācatiyāntiliztli]] <!--¿Nacionalismo?--> # [[Racismo]] # [[Tlācatlahtohcāyōtl]] <!--República--> # [[Socialismo]] # [[Separación de Poderes]] ##[[Judicial]] [[Poder judicial]] ##[[Legislativo]] [[Poder legislativo]] ##[[Ejecutivo]] o [[Poder Ejecutivo]] #[[Partido político]] ==Occequīntīn== # [[Netlahtlāxililiztli]] (Aborto) # [[Control de natalidad]] # [[Pena capital|Pena de muerte]] # [[Heterosexualidad]] # [[Bisexualidad]] # [[Cuilonyōtl]] (Homosexualidad) # [[Derechos humanos]] # [[Sexismo]] # [[Machismo]] # [[Feminismo]] ==Internacional== # [[Arabe Tzonhuiliztli]] (Liga Árabe) # [[Diplomacia]] # [[Cetilīztli Europanēcatl]] (Unión Europea) # [[Tlācaxoxouhcāyōtl]] (Libertad) # [[FMI]] # [[OTAN]] # [[Premio Nobel]] # [[Olimpicayoh neahuiltiloliztli]] (Juegos Olímpicos) # [[OPEP]] # [[Cruz Roja]]/[[Medialuna Roja]] [[Federación Internacional de la Cruz Roja y la Media Luna Roja]] # [[Tlacetilīlli Tlācatiyān]] ## [[OMS]] ## [[UNICEF]] ## [[UNESCO]] ==[[Teōmatiliztli]]== # [[Bahai Tlaneltoquiliztli]] ## In [[Bab]] ## [[Baha'ullah]] # [[Budismo]] ## [[Siddhartha Gautama]] # [[Cristianismo]] ## In [[Huēyiteōpixcātlahtoāni]] (el Papa) ## [[Teōpantli]] (Iglesia, lugar de culto) - [[Iglesia Católica]] [[Iglesia Ortodoxa]] # [[Confucionismo]] ## [[Confucio]] # [[Teōtl]] (Dios) # [[Hinduismo]] ## [[Brahma]] ## [[Visnu]] ## [[Siva]] # [[Islam]] ## [[Alí]] ## [[Mahoma]] ## [[Mezquita]] ## [[Omar]] # [[Jainismo]] # [[Judaísmo]] ## [[Moisés]] ## [[Sinagoga]] # [[Mitología]] # [[Shintō]] # [[Sikh]] ## Nānak # [[Espiritismo]] # [[Taoísmo]] # [[Vudu]] # [[Zoroastrismo]] ## [[Zōroastrēs]] Mención a ideas que niegan o dudan de la existencia de Dios: # [[Agnosticismo]] # [[Ateismo]] # [[Humanismo]] ==[[Tōltēcayōtl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tōltēcayōtl}} ==Tlamantiliztli (Ciencia)== Habría que escribir, al menos, cinco frases introductorias para las principales categorías: === [[Ilhuicamatiliztli]] (Astronomía) === # [[Asteroide]] # [[Chīchīlcītlalli]] (Marte, 4a planeta) # [[Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] (Vía Láctea) # [[Cītlalli]] (Estrella) # [[Cītlalpōl]] (Venus, 2a planeta) # [[Cītlalpopocac]] (Galaxia) # [[Huēyi Topōn]] (Big Bang) # [[Huēyitzitzimicītlalli]] (Júpiter, 5a planeta) # [[Ilhuicateōcītlalli]] (Urano, 7a planeta) # [[Mētztli]] (Luna) # [[Mictlāntēuccitlālli]] (Plutón, astro) # [[Nehnencācītlalli]] (Planeta) # [[Payīnalcītlalli]] (Mercurio, 1a planeta) # [[Tlāloccītlalli]] (Neptuno, 8a planeta) # [[Tlālticpactli]] (Tierra, 3a planeta) # [[Tlanēxtli xihuitl]] (Año luz) # [[Tōnatiuh īchān]] (Sistema solar) # [[Tōnatiuh]] (Sol) # [[Tzitzimicītlalli]] (Saturno, 6a planeta) # [[Xīhuitl]] (Cometa) === [[Yōlizmatiliztli]] === ==== Mamíferos ==== =====[[Anatomía]]===== # [[Sistema digestivo]] ## [[Tlantli]] (lengua) ## [[Cuitlaxcolpitzactli]] (Intestino delgado) ## [[Cuitlaxcoltomactli]] (Intestino grueso) ## [[Ēlli]] (hígado) # [[Sistema respiratorio]] ## [[Chihchitl]] (pulmones) # [[Omiyōtl]] (esqueleto) # [[Sistema nervioso]] ## [[Cuāyōllōtl]] (cerebro) ## [[Sistema sensorial]] ### [[Sistema auditivo]] #### [[Oído]] ### [[Sistema visual]] #### [[Īxtelolohtli]] (ojo) ### [[sistema olfatorio]] ### [[sistema gustativo]] ### [[sistema somatosensorial]] # [[Sistema endocrino]] # [[Sistema circulatorio]] ## [[Yōllōtl]] (corazón) # [[Sistema reproductivo]] ## [[Tepōlli]] (pene) ## [[Tepilli]] (vagina) # [[Tegumento]] ## [[Cuetlaxtli]] (piel) # [[Ēlchiquihuitl]] (pecho) =====[[Proceso biológico|Procesos biológicos]]===== # [[Tlacopīnaliztli]] (reproducción) # [[Tlaotztīliztli]] (embarazo) # [[Ihīyōtiliztli]] (respiración) # [[Tlatemohuīliztli]] (digestión) # [[Tlaxīxaliztli]] (excreción) # [[Tlanēxticatlachīhualizli]] (fotosíntesis) ==== [[Yōliztli]]==== # [[Yōlcatl]] (animales) ## [[Ōnnemini]] (Anfibio) ### [[Tamazolin]] (sapo) - [[Cueyatl]] (rana) ## [[Tōtōtl]] (ave o pájaro) ### [[Huilōtl]] (paloma) ### [[Cuāuhtli]] (águila) ## [[Michin]] (pez) ### [[Tiburón]] - [[Atún]] - [[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) ## [[Yōlcātzintli]] (insecto) ### [[Pipiyōlin]] (abeja) ### [[Āzcatl]] (hormiga) ### [[Pāpalōtl]] (mariposa) ### [[Zayolin]] (mosca) ## [[Tocateuh]] (arácnido) ### [[Tocatl]] (araña) ## [[Chīchīhualeh]] (mamífero) ### [[Alpaca]] - [[Yama]] - [[Huicuña]] ### [[Huēyimichin]] (ballena) ### [[Cahuāyoh]] (caballo) ### [[Cameyoh]] ### [[Pitzotl]] (cerdo) ### [[Delfín]] ### [[Elefante]] ### [[Miztōn]] (gato) ### [[Ganado]] ### [[León]] ### [[Mamut]] ### [[Miztli]] (puma) ### [[Ozomahtli]] (mono) - [[Orangután]] - [[Gorila]] - [[Chimpancé]] ### [[Tzinācantli]] (murciélago) ### [[Tlācamāyeh]] (oso) ### [[Ichcatl (yōlcatl)|Ichcatl]] (oveja) ### [[Itzcuintli]] (perro) ## [[Huilānqui]] (reptil) ### [[Cōātl]] (serpiente) # [[Huehcāuhnemiliztli]] (archaea) # [[Nemiltōpīllōtl]] (bacteria) ##[[Procariota]] ##[[Eucariota]] # [[Nanacatl]] (hongo) # [[Tlanelhuayōtl]] (planta) ## [[Xōchitl]] (flor) ## [[Zōyatl]] (palma) ## [[Cuahuitl]] (árbol) # [[Nemilizachtoyōtl]] (Protista) === [[Química]] === {| class="wikitable sortable" |- ! Tlapōhualli ! ! Símbolo |- | 1 | [[Āyōcoxqui]] | H |- | 2 | [[Tōnatiuyoh]] | He |- | 3 | [[Tetōntepoztli]] | Li |- | 4 | [[Iztactlāltepoztli]] | Be |- | 5 | [[Xacoiztatl]] | B |- | 6 | [[Tecolli]] | C |- | 7 | [[Ehēcatehuiltic]] | N |- | 8 | [[Ehēcayoh]] | O |- | 13 | [[Tlālxocotepoztli]] | Al |- | 26 | [[Tlīltic tepoztli]] | Fe |- | 29 | [[Chīchīltic tepoztli]] | Cu |- | 30 | [[Huitztepoztli]] | Zn |- | 47 | [[Iztāc teōcuitlatl]] | Ag |- | 79 | [[Cōztic teōcuitlatl]] | Au |- |} # [[Payelizyōtic tlapēuhcāyōtl]] # [[Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]] === [[Chāmmatilztli]] (Ecología) === === [[Tlālmatiliztli]] (Geología)=== # [[Basalto]] # [[Tecpatl]] (flint) # [[Piedra caliza]] === [[Ticiyōtl]] === # [[SIDA]] # [[Alcoholismo]] # [[Cáncer]] # [[Cólera]] # [[Diabetes mellitus]] # [[Ezcocoliztli]] (disentería) # [[Hipertensión]] # [[Yacatzompīlli]] (gripe) # [[Cēcecuiliztli]] (malaria) # [[Ihtehcāyōtl]] # [[Mātlālzahuatl]] (viruela) # [[tlācazolnanāhuātl]] (sífilis) # [[Tētzāuhcocoliztli]] (tuberculosis) # [[Virus]] # [[Īxpopoyotiliztli]] (ceguera) # [[Enfermedad mental]] # [[Nacaztzatzayōtl]] (sordera) === [[Huehcapanilhuicamatiliztli]] (Meteorología)=== # [[Presión atmosférica]] # [[Mixtli]] (Nube) # [[Quiyahuitl]] (Lluvia) # [[Cepayahuitl]] (Nieve) # [[Texihuitl]] # [[Ehecatl]] (Viento) # [[Efecto invernadero]] # [[Ehēcamalacotl]] (Tornado) # [[Āehēcamalacotl]] (Ciclón tropical) # '''Fenómenos locales''' ## [[El Niño]] o [[Fenómeno del Niño]] ## [[La Niña]] o [[Fenómeno de la Niña]] === [[Iuhcāyōtl]] === # [[Átomo]] ## [[Electrón]] ## [[Neutrón]] ## [[Protón]] # [[Tlachicāhualiztli]] <!--Energía--> ##[[Radiación electromagnética]] ###[[Radio]] ###[[Radiación infrarroja]] ###[[Tlanēxtli ittalōni]] <!--Luz visible--> ###[[Radiación ultravioleta]] ###[[Rayos gamma]] # [[Molécula]] # [[Tlāhuīlli]] <!--Luz--> #[[Fuerza]]s ##[[Gravitación]] ##[[Electromagnetismo]] ##[[Energía nuclear]] #[[Aceleración]] #[[Chicāhualiztli]] <!--Fuerza--> #[[Masa]] #[[Iciuhquiliztli]] <!--Velocidad--> #[[Cāhuitl]] <!--Tiempo--> #[[Iciuhcāyōtl]] <!--Rapidez--> #[[Peso]] === Recursos === # [[Mineral]]es # [[Diamante]] # [[Iztatl]] (Sal) # [[Chapopohtli]] (Petróleo) # [[Gas]] # [[Teconalli]] (Carbón) ==== Industrias ==== #[[Ihquittli]] (textil) ##[[Tohmitl]] (lana) ##[[Ichcatl]] (algodón) ##[[Ocuilicpatl]] (seda) #[[Plásticos]] ##[[Nylón|Nylon]] ##[[Poliéster]] #[[Pahāyōtl]] (perfumería) ##[[Mirra (especia)|Mirra]] ##[[Tlenemāctli]] (Incienso) ##[[Almizcle (especia)|Almizcle]] #[[Calmanaliztli]] (construcción) ##[[Tenezoquitl]] (cemento) ##[[Teīxtecactli]] (sillar) ##[[Xamitl]] (adobe) ##[[Xamixcalli]] (ladrillo) ##[[Tecolōlli]] (arco) ##[[Tetzopqui]] (bóveda) ##[[Teōcalli]] (templo) ##[[Tzacualli]] (pirámide) ##[[Huēyteōcalli]] (catedral) ##[[Māhuizzōtecolōlli]] (arco de triunfo) ##[[Miccātecalli]] (dolmen) ##[[Cuauhtic tetl]] (menhir) ##[[Cepayauhcalli]] (iglú) === [[Unidad derivada del SI|Unidades derivadas del SI]] y otras === # [[Sistema Internacional de Unidades]] # [[Metro]] # [[Litro]] # [[Quillogramo]] # [[Voltio]] # [[Watio]] # [[Newton (unidad)]] === Ilhuitlapōhualli īhuān cāhuitlatamachīhuani (calendarios y cronómetros)=== # [[Ilhuitlapōhualli]] (calendario) ## [[Gregorio ilhuitlapōhualli]] (calendario gregoriano) ### [[Chicuēyilhuitl ilhuitl tlapōhualiztli algoritmo]] (algoritmo para calcular el día de la semana) ### [[Pascua ilhuitl tlapōhualiztli]] (cálculo de la fecha de Pascua) ## [[Xiuhpōhualli]] (calendario mexica) # [[Malacacāhuitl]] (huso horario) ## [[Tōnalcāhuitl]] (horario de verano) === 100 inventos === Los inventos más útiles, no los más usados por el hombre #[[Ācalli]] (barco) #[[Yāōtlaquitl]] (armas) #[[Cactli]] (calzado) #[[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión) #[[Tepoztlahtōani]] (radio) #[[Temalacatl]] (rueda) #[[Tepozcōātl]] (ferrocarril) #[[Tepozmalacatl]] (automóvil) #[[Tlaquēmitl]] (ropa) #[[Tletl]] (fuego) #[[Yōlcamamachtīliztli]] (amaestrado de animales) ==[[Tlahtōllamachtiliztli]] (Lingüística)== # [[Netlahtolmachtiloni]] (Gramática) ===[[Machiyōmatiliztli īiuhcāyōmatiliz]] (Tipología morfológica)=== # [[Achicēpanoatlahtōliztli]] (lenguaje oligosintético) ===[[Tlahtōlli]] (Idiomas) === # [[Nāhuatlahtōlli]] (Artículo sobre el idioma específico de esta Wikipedia) # [[Teutontlahtōlli]] (Idioma alemán) # [[Arabiatlahtōlli]] (Idioma árabe) # [[Caxtillāntlahtōlli]] (Idioma español) # [[Chinatlahtōlli]] (Idioma chino) # [[Franciatlahtōlli]] (Idioma francés) # [[Greciatlahtōlli]] (griego) # [[Inditlahtōlli]] (Hindi) # [[Inglatlahtōlli]] (Idioma inglés) # [[Latintlahtōlli]] (Latín) # [[Mandarin Chinatlahtōlli]] # [[Netēmachīltlahtōlli]] (Esperanto) # [[Portugallahtōlli]] (portugués) # [[Rusiatlahtōlli]] (Idioma ruso) # [[Sanscritotlahtōlli]] (Sánscrito) # [[Xapontlahtōlli]] (Idioma japonés) # [[Indoeuropan tlahtōlli]] ==[[Calmanayōtl]]== # [[Huītōliuhqui]] (arco) # [[Tetlapachiuhqui]] (bóveda) # [[Cuaītl (calmanaliztli)|Cuāitl]] (dintel) # [[Tecuappantli]] (puente) # [[Tepoztlaxichtli]] (clavo) # [[Tzacualli]] (pirámide) # [[Calmanalli]] (edificio) ##[[Angkor Vat]] ##[[Ashuān Ātl Tlatzauctli]] (Presa de Asuán) ##[[China Huēyi Tenamitl]] (Muralla China) ##[[In Huehcauh Cemānāhuac Chicōme Ītlamāhuizōl]] (Siete Maravillas del Mundo ANtiguo) ##[[Eiffel Huehcapan Calli]] (Torre Eiffel) ##[[Tax Mahal]] ==[[Āltepēmatiliztli]]== # [[Āltepētl]] == [[Tlapōhualmatiliztli]] (Matemáticas)== # [[Machiyōtlapōhualizzōtl]] (Álgebra) # [[Tlapōhualizzōtl]] (Cálculo) # [[Tlāloctacayōtl]] (Geometría) ## [[Yahualli]] (círculo) ### [[Pi]] ## [[Tlanacazāntli]] (cuadrado) ## [[Ēxnacaceh]] (triángulo) ## [[Miacnacaceh]] (polígono) # [[Ahtlamini]] (infinito) # [[Ēxnacacehoctacayōtl]] (Trigonometría) == Militar == # [[Yāōquīzqueh]] (ejército) ## [[Tlequiquizzōtl]] (artillería) ## [[Cahuayoh yāōquīzqueh]] (caballería) ## [[Icxinehnenqueh yāōquīzqueh]] (infantería) # [[Yāōācallōtl]] # [[Yāōehēcacallōtl]] No están en la lista pero son similares [[Fuerzas Armadas]] - [[Policía]] ==[[Deporte]]s== # [[Olimpiayōtl]] # [[Béisbol]] # [[Chiquiuhtapayōlhuiliztli]] (baloncesto) # [[Tonacayōhuapāhualiztli]] (atletismo) ## [[100 m]] ## [[Maratōn]] ## [[Yāliztli]] (marcha) # [[Neicxitapayōlhuiliztli]] (fútbol) # [[Mācuauhtapayōlhuiliztli]] (tenis) # [[Automovilismo]] # [[Rugbi]] # [[Ācalpapanōliztli]] # [[Tepozmāccuauhīxnāmiquiliztli]] (esgrima) # [[Hoqui]] (Hockey) # [[Nemātapayōlhuiliztli]] (balonmano) # [[Āpan nemātapayōlhuiliztli]] (waterpolo) # [[Ēxtēyehyecōliztli]] (triatlón) # [[Mahtlāctēyehyecōliztli]] (decatlón) # [[Ōmmalacapayīnaliztli]] (Ciclismo) ==[[Āmantēcāyōtl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Āmantēcāyōtl}} ==[[Catástrofe]]== #[[Cepayauhxiniliztli]] (avalancha) #[[Tlālolīniliztli]] (temblor, sismo) #[[Zōnēhualiztli]] (inundación) #[[Yōllōcetiliztli]] (fusión nuclear) ==[[Tlapālli]]== #[[Espectro electromagnético]] #[[Tlīltic]] (Negro) #[[Iztac]] (Blanco) #[[Chīltic]] (Rojo) #[[Cōztic]] (Amarillo) #[[Xoxoctic]] (Verde) #[[Texohtic]] (Azul) ==[[Tlamatiliztlazohtlaliztli]] (Filosofía)== # [[Método Científico]] # [[Conocimiento]] # [[Verdad]] # [[Punto de vista neutral]] # [[Ética]] # [[Cemitquimatiliztli]] # [[ontología]] # [[Decisión por consenso]] [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn]] 8lmw5vzh7qrfcojebx9tn72jz4xadgb 528216 528215 2026-07-20T17:05:52Z Akapochtli 159 Arreglo 528216 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli|NHN]]}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlahkwilolmeh tlen monekih eltoseh pan Wikipediah ika mexkatlahtolli|NHE]]}} {{P2|[[Huiquipedia:Amatlajkuilolmej tlen monekij ipan nochi Uikipedia ika nauatlajtoli|NCH]]}} {{P1|[[Huiquipedia:Tlahcuilolli mochi Huiquipedia huiquilia quimpiya|NCI]]}} {{Tlani}} == [[Mexihco]] == === [[Tlahtohcayotl]] === [[Aguascalientes (nci)]] — [[Altepetl Mexihco]] — [[Campeche (nci)]] — [[Chiyapan]] — [[Chihuahua (nci)]] — [[Coahuila (nci)]] — [[Colliman]] — [[Durango (nci)]] — [[Guanajuato (nci)]] — [[Guerrero (nci)]] — [[Hidalgo (nci)]] — [[Huāxyacac]] — [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco|Mēxihco]] — [[Michhuahcān]] — [[Morelos (nci)]] — [[Nayarit (nci)]] — [[Pani California]] — [[Pani California Huitztlampa]] — [[Puebla (nci)]] — [[Querétaro (nci)]] — [[Quintana Roo (nci)]] — [[San Luis Potosí (nci)]] — [[Sinaloa (nci)]] — [[Sonora (nci)]] — [[Onōhuālco]] — [[Tamaulipas (nci)]] — [[Tlaxcallan]] — [[Xalixco]] — [[Veracruz (nci)]] — [[Yancuic León]] — [[Yucatan]] — [[Zacatecah]] == Nemiliztlahcuilolli == {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tlācah}} === Exploradores === [[Alonso de Ojeda (nci)]] — [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca (nci)]] — [[Álvaro de Mendaña (nci)]] — [[Amelia Mary Earhart (nci)]] — [[Américo Vespucio (nci)]] — [[Cristóbal Colón (nci)]] — [[Edmund Hillary (nci)]] — [[Eric el Rojo (nci)]] — [[Francis Drake (nci)]] — [[Francisco Pizarro (nci)]] — [[Hernán Cortés (nci)]] — [[Hernando de Magallanes (nci)]] — [[Ibn Battuta (nci)]] — [[Jacques Cartier (nci)]] — [[James Cook (nci)]] — [[John Cabot (nci)]] — [[Juan Sebastián Elcano (nci)]] — [[López de Sequeira (nci)]] — [[Marco Polo (nci)]] — [[Neil Armstrong (nci)]] — [[Roald Amundsen (nci)]] — [[Sebastián de Belalcázar (nci)]] — [[Vasco da Gama (nci)]] — [[Yuri Gagarin (nci)]] — [[Zheng He (nci)]] === [[Ahuiliznenqueh]] === #[[Muhammad Ali]] #[[Lance Armstrong]] #[[Nadia Comaneci]] #[[Bruce Lee]] #[[Jesse Owens]] #[[Diego Maradona]] #[[Pelé]] #[[Michael Jordan]] #[[Babe Ruth]] #[[O.J. Simpson]] #[[Wayne Gretzky]] #[[Michael Phelps]] #[[Tony Hawk]] === Cuīcayōcoyani (Compositores) === # [[Johann Sebastian Bach|Bach, Johann Sebastian]] # [[Ludwig van Beethoven|Beethoven, Ludwig van]] # [[Piotr Ilich Chaikovski|Chaikovski, Piotr Ilich]] # [[Frédéric Chopin|Chopin, Frédéric]] # [[Georg Friedrich Händel|Händel, Georg Friedrich]] # [[Franz Joseph Haydn|Haydn, Franz Joseph]] # [[Felix Mendelsshon|Mendelssohn, Felix]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart, Wolfgang Amadeus]] # [[Antonio Vivaldi|Vivaldi, Antonio]] # [[Richard Wagner|Wagner, Richard]] === Tlapīquinimeh īhuān tlamatinimeh (Científicos e inventores)=== # [[Karl Benz|Benz, Karl]] # [[Rachel Louise Carson|Carson, Rachel Louise]] # [[Nicolás Copérnico]] # [[Marie Curie|Curie, Marie]] # [[Charles Darwin|Darwin, Charles]] # [[Thomas Alva Edison|Edison, Thomas Alva]] # [[Albert Einstein|Einstein, Albert]] # [[Enrico Fermi|Fermi, Enrico]] # [[Henry Ford|Ford, Henry]] # [[Sigmund Freud|Freud, Sigmund]] # [[Galileo Galilei|Galilei, Galileo]] # [[Johannes Gutenberg|Gutenberg, Johannes]] # [[Edward Jenner|Jenner, Edward]] # [[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]] # [[Isaac Newton|Newton, Isaac]] # [[Florence Nightingale|Nightingale, Florence]] # [[Carl Sagan|Sagan, Carl]] # [[Nikola Tesla|Tesla, Nikola]] # [[Leonardo da Vinci|Vinci, Leonardo da]] # [[Hermanos Wright]] === [[Amoxtlahcuiloani]] ihuan nelmatinimeh (Escritores y filósofos)=== # [[San Agustín]] # [[Dante Alighieri|Alighieri, Dante]] # [[Diego Angelino|Angelino, Diego]] # [[Tomás de Aquino|Aquino, Santo Tomás de]] # [[Aristotelēs]] # [[Francesco d'Assisi|Asís, San Francisco de]] # [[Jane Austen|Austen, Jane]] # [[Hildegard de Bingen|Bingen, Hildegard von]] # [[Hans Blumenberg|Blumenberg, Hans]] # [[Heinrich Böll|Böll, Heinrich]] # [[Jorge Luis Borges|Borges, Jorge Luis]] # [[Miguel de Cervantes Saavedra|Cervantes Saavedra, Miguel]] # [[Rafael Chaparro|Chaparro, Rafael]] # [[Confucio]] # [[Julio Cortázar|Cortázar, Julio]] # [[John Dos Passos|Dos Passos, John]] # [[Mary Dyer|Dyer, Mary]] # [[William Faulkner|Faulkner, William]] # [[Hervé Fischer|Fischer, Hervé]] # [[F. Scott Fitzgerald|Fitzgerald, F. Scott]] # [[Gottlob Frege|Frege, Gottlob]] # [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Johann Wolfgang von]] # [[Emma Goldman|Goldman, Emma]] # [[Günter Grass|Grass, Günter]] # [[Graham Greene|Greene, Graham]] # [[Germaine Greer|Greer, Germaine]] # [[Ian Hacking|Hacking, Ian]] # [[Dashiell Hammett|Hammett, Dashiell]] # [[Hegel]] # [[Ernest Hemingway|Hemingway, Ernest]] # [[Patrick Henry|Henry, Patrick]] # [[Heraclito]] # [[Herodotos]] # [[Hippocrates]] # [[Homero]] # [[James Joyce|Joyce, James]] # [[Immanuel Kant|Kant Immanuel]] # [[Thomas Kuhn|Kuhn, Thomas]] # [[Laotzé]] # [[Li Po]] # [[António Lobo Antunes|Lobo Antunes, António]] # [[Jakob Lorber|Lorber, Jakob]] # [[Martín Lutero|Lutero, Martín]] # [[Rosa Luxemburg|Luxemburg, Rosa (o Rosa de Luxemburgo)]] # [[Thomas Mann|Mann, Thomas]] # [[Karl Marx|Marx, Karl]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Murasaki Shikibu]] # [[Benito de Nursia|Nursia, San Benito de]] # [[Flannery O'Connor|O'Connor, Flannery]] # [[George Orwell|Orwell, George]] # [[Blaise Pascal|Pascal, Blaise]] # [[Platon]] # [[Pitagoras]] # [[Edgar Allan Poe|Poe, Edgar Allan]] # [[Karl Popper|Popper, Karl]] # [[J. K. Rowling|Rowling, J. K.]] # [[Juan Rulfo|Rulfo, Juan]] # [[Bertrand Russell|Russell, Bertrand]] # [[Safo]] # [[Duns Scoto|Scoto, Duns]] # [[William Shakespeare|Shakespeare, William]] # [[Bernard Shaw|Shaw, Bernard]] # [[Sima Qian]] # [[Georges Simenon|Simenon, Georges]] # [[Adam Smith|Smith, Adam]] # [[Socrates]] # [[John Steinbeck|Steinbeck, John]] # [[Sun Tzu]] # [[Graham Swift|Swift, Graham]] # [[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]] # [[Mark Twain|Twain, Mark]] # [[Tu Fu]] # [[Virgilio]] # [[Oscar Wilde|Wilde, Oscar]] # [[Mary Wollstonecraft|Wollstonecraft, Mary]] # [[Virginia Woolf|Woolf, Virginia]] # [[Zeami]] === Tlahtohqueh ihuan occequintin huehcauh teyacanqueh (Políticos y otros líderes del pasado) === # [[Acamapichtli]] # [[Huitzilihhuitl]] # [[Chimalpopoca]] # [[Itzcohuatl]] # [[Moteuczoma Ilhuicamina]] # [[Axayacatl]] # [[Ahuitzotl]] # [[Tizoc]] # [[Moteuczoma Xocoyotzin]] # [[Huēyi Akbar]] ahnozo [[Akbar]] # [[Huēyi Alejandro|Magno, Alejandro]] # [[Otto von Bismarck|Bismarck, Otto von]] # [[Simón Bolívar|Bolívar, Simón]] # [[Napoleón Bonaparte|Bonaparte, Napoleón]] # [[Huēyi Carlos|Carlomagno]] # [[Carlos I de España|Carlos I de España (ahnozo Carlos V de Alemania)]] # [[Catalina II de Rusia|Catalina II de Rusia (ahnozo Huēyi Catalina)]] # [[Cesar Augusto|César Augusto (ahnozo Cesar Augustus, ahnozo Augusto)]] # [[Winston Churchill|Churchill, Winston]] # [[Cixi|Cixi in China Cihuāemperador (ahnozo Tse Hsi, ahnozo Tz'u-hsi)]] # [[Cleopatra VII]] # [[Felipe II de España]] # [[Francisco Fernando|Fernando, Francisco]] # [[Indira Gandhi|Gandhi, Indira]] # [[Mahatma Gandhi|Gandhi, Mahatma (ahnozo Mohandas)]] # [[Charles de Gaulle|Gaulle, Charles de]] # [[Guillermo II|Emperador Guillermo II de Alemania]] # [[Gengis Kan]] # [[Hammurabi]] # [[Mary Harris|Harris, Mary (Mother Jones)]] # [[Hirohito|Xapon Emperador Hirohito]] # [[Adolfo Hitler|Hitler, Adolf]] # [[Ho Chi Minh]] # [[Isabel I de Inglaterra]] # [[Tomás Jefferson|Jefferson, Thomas]] # [[Julio César]] # [[Justiniano|Emperador Justiniano]] # [[Helen Keller|Keller, Helen]] # [[Martin Luther King|Martin Luther King, Jr.]] # [[Lenin]] # [[Abraham Lincoln|Lincoln, Abraham]] # [[Nelson Mandela|Mandela, Nelson]] # [[Mao Tze-Tung|Mao Zedong (ahnozo Mao Zedong)]] # [[Benito Mussolini|Mussolini, Benito]] # [[Nefertiti]] # [[Emmeline Pankhurst|Pankhurst, Emmeline]] # [[Rosa Parks|Parks, Rosa]] # [[Huēyi Pedro|Pedro el Grande de Rusia]] # [[Pol Pot|Pot, Pol]] # [[Qin Xi Huang]] # [[Huēyitlahtohqueh Católicos]] # [[Eleanor Roosevelt|Roosevelt, Eleanor]] # [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt, Franklin Delano]] # [[Saladino]] # [[Saba huēyicihuātlahtoāni|Saba hueyicihuātlahtoāni Makeda]] # [[José de San Martín|San Martín, José de]] # [[Semíramis|Asiria Huēyicihuatlahtoāni Semiramis (ahnozo Sammu-ramat)]] # [[Shaka Zulu]] # [[José Stalin|Stalin, Iosif (ahnozo Iosif Stalin)]] # [[Tamerlan|Tamerlan (ahnozo Timur Lang)]] # [[Tlācaxōlōcototzcac]] (Toro Sentado) # [[León Trotski|Trotski (ahnozo León Trotski)]] # [[Harry Truman|Truman, Harry]] # [[Victoria I de Inglaterra]] # [[George Washington|Washington, George]] ==== Yāoquixtiani īhuān yāōihmatqueh (Militares y estrategas)==== # [[Huēyi Alejandro|Huēyi Alejandro III]] # [[Álvaro de Bazán|Bazán, Álvaro de]] # [[Rodrigo Díaz de Vivar|Díaz de Vivar, Rodrigo (Cid Campeador)]] # [[Paul von Hindenburg|Hindenburg, Paul von Beneckendorf und von]] # [[Juan de Austria]] # [[Juana de Arco]] # [[Juan Ponce de León|Ponce de León, Juan]] # [[Sun Tzu]] # [[Hernán Cortés|Cortés, Hernán]] # [[Bonaparte, Napoleón]] # [[Gengis Kan]] # [[Saladino]] # [[Atila|Atila in Huno]] # [[Julio Cesar]] # [[Huēyi Carlos|Carlomagno]] # [[Jason]] # [[Leonidas]] === Āltepētlācah īhuān āxcān tēyacānqueh (Políticos y líderes contemporáneos) === # [[Kofi Annan|Annan, Kofi]] # [[Michelle Bachelet|Bachelet Jeria, Michelle]] # [[Tony Blair|Blair, Tony]] # [[Gro Harlem Brundtland|Brundtland, Gro Harlem]] # [[George W. Bush|Bush, George W.]] # [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] # [[Hugo Chávez Frías|Chávez, Hugo]] # [[Jacques Chirac|Chirac, Jacques]] # [[Mijaíl Gorbachov|Gorvachov, Mijaíl]] # [[Junichirō Koizumi]] # [[Ricardo Lagos|Lagos, Ricardo]] # [[Nelson Mandela|Mandela, Nelson]] # [[François Mitterrand|Miterrand, François]] # [[Eva Perón|Perón, Eva (o Eva Duarte)]] # [[Romano Prodi|Prodi, Romano]] # [[Vladimir Putin|Putin, Vladimir]] # [[Gerhard Schröder|Schröder, Gerhard]] # [[Boris Yeltsin|Yeltsin, Boris]] === Occēquintin (Otros) === # [[Félix Rodríguez de la Fuente|Fuente, Félix Rodríguez de la]] # [[Bill Gates|Gates, Bill]] # [[Steve Jobs|Jobs, Steve]] # [[Frida Kahlo|Kahlo, Frida]] # [[Richard Stallman|Stallman, Richard]] === Tēmāuhtiānimeh (Terroristas)=== # [[Euskadi Ta Askatasuna]] # [[Theodore John Kaczynski|Kaczynski, Ted (The Unabomber)]] # [[Osama bin Laden|Laden, Osama bin]] # [[Gavrilo Princip|Princip, Gavrilo]] ==[[Cemanahuacayotl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Cemānāhuacāyōtl}} === [[Cemantoc tlalli]] === [[Africa]] — [[Antartida]] — [[Asia]] — [[Europan]] — [[Ixachitlan]] — [[Teoatlan]] ===[[Tlacatiyan]]=== [[Austria (nci)]] — [[Bevavia]] — [[Caxtillan]] — [[China (nci)]] — [[Cozcatlan (nci)]] — [[Cuauhtemallan (nci)]] — [[Cuba (nci)]] — [[Portugal (nci)]] — [[Mexihco]] — [[Nicanahuac]] — [[Norvegia]] — [[Pelon]] — [[Tlacetililli Tlahtohcayotl Ixachitlan]] — [[Xapon]] == Callamantli== <!-- calli, tlamantli, cosas de casa; productos domésticos--> ===Tlacualli=== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tlacualli}} #[[Mīllahcayōtl]] (agricultura) #[[Chiyāhuacāyōtl]] (aceite) #[[Tlaōllōtl]] (cereal) ##[[Ācintli|Orizatl]] (arroz) ##[[Ahuenah]] (avena) ##[[Cehuadah]] (cebada) ##[[Centenoh]] ##[[Cintli]] (maíz) ##[[Soyah]] (soya) ##[[Sorgoh]] ##[[Caxtillān tlaōlli]] (trigo) #[[Xocolātl]] (chocolate) #[[Tzopēlic]] (dulce) ##[[Tzopēlli]] (caramelo) ##[[Neuctlatlatīlli]] (melaza) ##[[Chiancacatl]] (azúcar) ##[[Neuctli]] (miel) ##[[Tlaxcalli]] (pan) # [[Xōchihcualli]] (fruta) ## [[Limonxocotl]] (limón) ,[[Limoncuahuitl]] (limonero, citrus limonium) ## [[Manzana]] (manzana), [[Manzanacuahuitl]] (manzano, malus sylvestris) ## [[Naranjaxocotl]] (naranja), [[Naranjacuahuitl]] (naranjo, citrus arantium) ## [[Zapalōtl]] (platano) (platanero, musa lacatan) ## [[Xocomecatl]] (uva, vitis uvifera) #[[Nanacatl]] (hongos) ##[[Champiñón]] #[[Quilitl]] (hortalizas) ##[[Āyohtōntli]] (calabacita) ##[[Āyohtli]] (calabaza) ##[[Pepinoh]] ##[[Chīlli]] (chile) ##[[Xītomatl]] (jitomate) #[[Chīchīhualāyōyoh]] (lácteo) ##[[Cuācuahuehchiyahuzzōtl]] (mantequilla) ##[[Chīchīhualāyōtlatetzāuhtli]] (queso) ##[[Xocochīchīhualātl]] (yoghurt) #[[Xoxōchiliztli]] (legumbres) ##[[Garbanzoh]] ##[[Chīcharoh]] ##[[Caxtillān pitzāhuac etl]] (lenteja) #[[Achtli]] īhuān [[huācqui pahuatl]] (semillas y frutos secos) ##[[Almendrah]] ##[[Avellanah]] ##[[Āhuatomatl]] (bellota) ##[[Tlālcacahuatl]] (cacahuate) ##[[Castañah]] ##[[Coyolli]] (nuez) #[[Nanacatl]] (seta) #[[Piciyetl]] (tabaco) #[[Tubérculo]] ##[[Nabox]] (nabo) ##[[Tlālcamohtli]] (papa) ##[[Camohtli]] (camote) ##[[Caxtillān camohtli]] (zanahoria) <!----Xōchicamohtli es una variedad de camote (camote anaranjado)---> ##[[Betabel]] #[[Xiuhcaltiliztli]] (verdura) ##[[Acelgah]] ##[[Espinacah]] #[[Xocohuinoh]] (vinagre) ====Nacatl==== #[[Tlacacatztzalli]] (embutido) #[[Tlaztāhuīlli]] (salazón) #[[Iztizāāyōtl]] (salmuera) #[[Tlacencāuhtli]] (adobado) ====Mīmichtin īhuān ilhuicaāyōtl==== #[[Atún]] #[[Calamar]] #[[Tecuicihtli]] (cangrejo) #[[Āchacalin]] (langosta) #[[Chicuēyicxeh]] (pulpo) #[[Xōchimichin]] (salmón) #[[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) #[[Truchah]] === Ītīloni (bebida) === # [[Ātl]] (agua) # [[Octli]] (bebidas etílicas) ##[[Alcohol]] ##[[Occalli]] (cava) ## [[Cerhuezah]] (cerveza) ##[[Champagne]] ##[[Manzanaoctli]] (sidra) ## [[Huinoh]] #[[Xōchiāyoh]] (Infusiones) ## [[Cahuēn]] (café) ## [[Té]] #[[Chīchīhualāyōtl]] (leche) #[[Pātzcatl]] (jugo o zumo) #[[Tzopēlātl]] (refresco, soda o gaseosa) ##[[Coca-Cola]] ##[[Fanta]] ##[[Tónica]] == Occē tlālli == # [[Latinixachitlān]] # [[Tlāpcopa Nepantlah]] # [[Tlahco Ixachitlān]] ===[[Altepetl]]=== # [[Atēna]] # [[Bamberga]] # [[Barcelona]] # [[Berlin]] # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Āltepētl In Cabo]] # [[Calcuta]] # [[Caracas]] # [[Copenague]] # [[Córdoba, Argentina]] # [[Yancuīc Delhi]] # [[El Cairo]] # [[Estambul]] # [[Hong Kong]] # [[Ierusalem]] # [[Johahnesburg]] # [[Kinxasa]] # [[La Ahuana]] # [[Lima]] # [[Londres]] # [[Los Ángeles]] # [[Madrid]] # [[Makkah]] # [[Āltepētl Mēxihco]] # [[Moscohuia]] # [[Mumbai]] # [[Yancuic York]] # [[Quito]] # [[Paris]] # [[Pequin]] # [[Roma]] # [[Xangai]] # [[Sankt Peterburg]] # [[Santiago de Chile]] # [[São Paulo]] # [[Seul]] # [[Singapur]] # [[Mēxihco Tenōchtitlan|Tenōchtitlan]] # [[Tamazco]] # [[Tōquiō]] # [[Washington, D.C.]] ==[[Tlahtollotl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Huēhuehcāyōmatiliztli}} ==[[Cemitquimatiliztli]]== # [[Ahtēpacholiztli]] (Anarquía) # [[Capitalismo]] # [[Comunismo]] # [[Tlācatēpacholiztli]] (Democracia) # [[Tlahtohtēpacholiztli]] (Dictadura) # [[Fascismo]] / [[Nazismo]] / [[Falangismo]] # [[Feminismo]] # [[Fundamentalismo religioso]] # [[Tlālticpactiliztli]] (Globalización) <!--Mundialización--> # [[Imperialismo]] # [[Liberalismo]] # [[Machismo]] # [[Tlatlālīliztli centēpacholiztli]] (Monarquía constitucional) # [[Centēpacholiztli]] (Monarquía) # [[Tlācatiyāntiliztli]] <!--¿Nacionalismo?--> # [[Racismo]] # [[Tlācatlahtohcāyōtl]] <!--República--> # [[Socialismo]] # [[Separación de Poderes]] ##[[Judicial]] [[Poder judicial]] ##[[Legislativo]] [[Poder legislativo]] ##[[Ejecutivo]] o [[Poder Ejecutivo]] #[[Partido político]] ==Occequīntīn== # [[Netlahtlāxililiztli]] (Aborto) # [[Control de natalidad]] # [[Pena capital|Pena de muerte]] # [[Heterosexualidad]] # [[Bisexualidad]] # [[Cuilonyōtl]] (Homosexualidad) # [[Derechos humanos]] # [[Sexismo]] # [[Machismo]] # [[Feminismo]] ==Internacional== # [[Arabe Tzonhuiliztli]] (Liga Árabe) # [[Diplomacia]] # [[Cetilīztli Europanēcatl]] (Unión Europea) # [[Tlācaxoxouhcāyōtl]] (Libertad) # [[FMI]] # [[OTAN]] # [[Premio Nobel]] # [[Olimpicayoh neahuiltiloliztli]] (Juegos Olímpicos) # [[OPEP]] # [[Cruz Roja]]/[[Medialuna Roja]] [[Federación Internacional de la Cruz Roja y la Media Luna Roja]] # [[Tlacetilīlli Tlācatiyān]] ## [[OMS]] ## [[UNICEF]] ## [[UNESCO]] ==[[Teōmatiliztli]]== # [[Bahai Tlaneltoquiliztli]] ## In [[Bab]] ## [[Baha'ullah]] # [[Budismo]] ## [[Siddhartha Gautama]] # [[Cristianismo]] ## In [[Huēyiteōpixcātlahtoāni]] (el Papa) ## [[Teōpantli]] (Iglesia, lugar de culto) - [[Iglesia Católica]] [[Iglesia Ortodoxa]] # [[Confucionismo]] ## [[Confucio]] # [[Teōtl]] (Dios) # [[Hinduismo]] ## [[Brahma]] ## [[Visnu]] ## [[Siva]] # [[Islam]] ## [[Alí]] ## [[Mahoma]] ## [[Mezquita]] ## [[Omar]] # [[Jainismo]] # [[Judaísmo]] ## [[Moisés]] ## [[Sinagoga]] # [[Mitología]] # [[Shintō]] # [[Sikh]] ## Nānak # [[Espiritismo]] # [[Taoísmo]] # [[Vudu]] # [[Zoroastrismo]] ## [[Zōroastrēs]] Mención a ideas que niegan o dudan de la existencia de Dios: # [[Agnosticismo]] # [[Ateismo]] # [[Humanismo]] ==[[Tōltēcayōtl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tōltēcayōtl}} ==Tlamantiliztli (Ciencia)== Habría que escribir, al menos, cinco frases introductorias para las principales categorías: === [[Ilhuicamatiliztli]] (Astronomía) === # [[Asteroide]] # [[Chīchīlcītlalli]] (Marte, 4a planeta) # [[Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] (Vía Láctea) # [[Cītlalli]] (Estrella) # [[Cītlalpōl]] (Venus, 2a planeta) # [[Cītlalpopocac]] (Galaxia) # [[Huēyi Topōn]] (Big Bang) # [[Huēyitzitzimicītlalli]] (Júpiter, 5a planeta) # [[Ilhuicateōcītlalli]] (Urano, 7a planeta) # [[Mētztli]] (Luna) # [[Mictlāntēuccitlālli]] (Plutón, astro) # [[Nehnencācītlalli]] (Planeta) # [[Payīnalcītlalli]] (Mercurio, 1a planeta) # [[Tlāloccītlalli]] (Neptuno, 8a planeta) # [[Tlālticpactli]] (Tierra, 3a planeta) # [[Tlanēxtli xihuitl]] (Año luz) # [[Tōnatiuh īchān]] (Sistema solar) # [[Tōnatiuh]] (Sol) # [[Tzitzimicītlalli]] (Saturno, 6a planeta) # [[Xīhuitl]] (Cometa) === [[Yōlizmatiliztli]] === ==== Mamíferos ==== =====[[Anatomía]]===== # [[Sistema digestivo]] ## [[Tlantli]] (lengua) ## [[Cuitlaxcolpitzactli]] (Intestino delgado) ## [[Cuitlaxcoltomactli]] (Intestino grueso) ## [[Ēlli]] (hígado) # [[Sistema respiratorio]] ## [[Chihchitl]] (pulmones) # [[Omiyōtl]] (esqueleto) # [[Sistema nervioso]] ## [[Cuāyōllōtl]] (cerebro) ## [[Sistema sensorial]] ### [[Sistema auditivo]] #### [[Oído]] ### [[Sistema visual]] #### [[Īxtelolohtli]] (ojo) ### [[sistema olfatorio]] ### [[sistema gustativo]] ### [[sistema somatosensorial]] # [[Sistema endocrino]] # [[Sistema circulatorio]] ## [[Yōllōtl]] (corazón) # [[Sistema reproductivo]] ## [[Tepōlli]] (pene) ## [[Tepilli]] (vagina) # [[Tegumento]] ## [[Cuetlaxtli]] (piel) # [[Ēlchiquihuitl]] (pecho) =====[[Proceso biológico|Procesos biológicos]]===== # [[Tlacopīnaliztli]] (reproducción) # [[Tlaotztīliztli]] (embarazo) # [[Ihīyōtiliztli]] (respiración) # [[Tlatemohuīliztli]] (digestión) # [[Tlaxīxaliztli]] (excreción) # [[Tlanēxticatlachīhualizli]] (fotosíntesis) ==== [[Yōliztli]]==== # [[Yōlcatl]] (animales) ## [[Ōnnemini]] (Anfibio) ### [[Tamazolin]] (sapo) - [[Cueyatl]] (rana) ## [[Tōtōtl]] (ave o pájaro) ### [[Huilōtl]] (paloma) ### [[Cuāuhtli]] (águila) ## [[Michin]] (pez) ### [[Tiburón]] - [[Atún]] - [[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) ## [[Yōlcātzintli]] (insecto) ### [[Pipiyōlin]] (abeja) ### [[Āzcatl]] (hormiga) ### [[Pāpalōtl]] (mariposa) ### [[Zayolin]] (mosca) ## [[Tocateuh]] (arácnido) ### [[Tocatl]] (araña) ## [[Chīchīhualeh]] (mamífero) ### [[Alpaca]] - [[Yama]] - [[Huicuña]] ### [[Huēyimichin]] (ballena) ### [[Cahuāyoh]] (caballo) ### [[Cameyoh]] ### [[Pitzotl]] (cerdo) ### [[Delfín]] ### [[Elefante]] ### [[Miztōn]] (gato) ### [[Ganado]] ### [[León]] ### [[Mamut]] ### [[Miztli]] (puma) ### [[Ozomahtli]] (mono) - [[Orangután]] - [[Gorila]] - [[Chimpancé]] ### [[Tzinācantli]] (murciélago) ### [[Tlācamāyeh]] (oso) ### [[Ichcatl (yōlcatl)|Ichcatl]] (oveja) ### [[Itzcuintli]] (perro) ## [[Huilānqui]] (reptil) ### [[Cōātl]] (serpiente) # [[Huehcāuhnemiliztli]] (archaea) # [[Nemiltōpīllōtl]] (bacteria) ##[[Procariota]] ##[[Eucariota]] # [[Nanacatl]] (hongo) # [[Tlanelhuayōtl]] (planta) ## [[Xōchitl]] (flor) ## [[Zōyatl]] (palma) ## [[Cuahuitl]] (árbol) # [[Nemilizachtoyōtl]] (Protista) === [[Química]] === {| class="wikitable sortable" |- ! Tlapōhualli ! ! Símbolo |- | 1 | [[Āyōcoxqui]] | H |- | 2 | [[Tōnatiuyoh]] | He |- | 3 | [[Tetōntepoztli]] | Li |- | 4 | [[Iztactlāltepoztli]] | Be |- | 5 | [[Xacoiztatl]] | B |- | 6 | [[Tecolli]] | C |- | 7 | [[Ehēcatehuiltic]] | N |- | 8 | [[Ehēcayoh]] | O |- | 13 | [[Tlālxocotepoztli]] | Al |- | 26 | [[Tlīltic tepoztli]] | Fe |- | 29 | [[Chīchīltic tepoztli]] | Cu |- | 30 | [[Huitztepoztli]] | Zn |- | 47 | [[Iztāc teōcuitlatl]] | Ag |- | 79 | [[Cōztic teōcuitlatl]] | Au |- |} # [[Payelizyōtic tlapēuhcāyōtl]] # [[Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]] === [[Chāmmatilztli]] (Ecología) === === [[Tlālmatiliztli]] (Geología)=== # [[Basalto]] # [[Tecpatl]] (flint) # [[Piedra caliza]] === [[Ticiyōtl]] === # [[SIDA]] # [[Alcoholismo]] # [[Cáncer]] # [[Cólera]] # [[Diabetes mellitus]] # [[Ezcocoliztli]] (disentería) # [[Hipertensión]] # [[Yacatzompīlli]] (gripe) # [[Cēcecuiliztli]] (malaria) # [[Ihtehcāyōtl]] # [[Mātlālzahuatl]] (viruela) # [[tlācazolnanāhuātl]] (sífilis) # [[Tētzāuhcocoliztli]] (tuberculosis) # [[Virus]] # [[Īxpopoyotiliztli]] (ceguera) # [[Enfermedad mental]] # [[Nacaztzatzayōtl]] (sordera) === [[Huehcapanilhuicamatiliztli]] (Meteorología)=== # [[Presión atmosférica]] # [[Mixtli]] (Nube) # [[Quiyahuitl]] (Lluvia) # [[Cepayahuitl]] (Nieve) # [[Texihuitl]] # [[Ehecatl]] (Viento) # [[Efecto invernadero]] # [[Ehēcamalacotl]] (Tornado) # [[Āehēcamalacotl]] (Ciclón tropical) # '''Fenómenos locales''' ## [[El Niño]] o [[Fenómeno del Niño]] ## [[La Niña]] o [[Fenómeno de la Niña]] === [[Iuhcāyōtl]] === # [[Átomo]] ## [[Electrón]] ## [[Neutrón]] ## [[Protón]] # [[Tlachicāhualiztli]] <!--Energía--> ##[[Radiación electromagnética]] ###[[Radio]] ###[[Radiación infrarroja]] ###[[Tlanēxtli ittalōni]] <!--Luz visible--> ###[[Radiación ultravioleta]] ###[[Rayos gamma]] # [[Molécula]] # [[Tlāhuīlli]] <!--Luz--> #[[Fuerza]]s ##[[Gravitación]] ##[[Electromagnetismo]] ##[[Energía nuclear]] #[[Aceleración]] #[[Chicāhualiztli]] <!--Fuerza--> #[[Masa]] #[[Iciuhquiliztli]] <!--Velocidad--> #[[Cāhuitl]] <!--Tiempo--> #[[Iciuhcāyōtl]] <!--Rapidez--> #[[Peso]] === Recursos === # [[Mineral]]es # [[Diamante]] # [[Iztatl]] (Sal) # [[Chapopohtli]] (Petróleo) # [[Gas]] # [[Teconalli]] (Carbón) ==== Industrias ==== #[[Ihquittli]] (textil) ##[[Tohmitl]] (lana) ##[[Ichcatl]] (algodón) ##[[Ocuilicpatl]] (seda) #[[Plásticos]] ##[[Nylón|Nylon]] ##[[Poliéster]] #[[Pahāyōtl]] (perfumería) ##[[Mirra (especia)|Mirra]] ##[[Tlenemāctli]] (Incienso) ##[[Almizcle (especia)|Almizcle]] #[[Calmanaliztli]] (construcción) ##[[Tenezoquitl]] (cemento) ##[[Teīxtecactli]] (sillar) ##[[Xamitl]] (adobe) ##[[Xamixcalli]] (ladrillo) ##[[Tecolōlli]] (arco) ##[[Tetzopqui]] (bóveda) ##[[Teōcalli]] (templo) ##[[Tzacualli]] (pirámide) ##[[Huēyteōcalli]] (catedral) ##[[Māhuizzōtecolōlli]] (arco de triunfo) ##[[Miccātecalli]] (dolmen) ##[[Cuauhtic tetl]] (menhir) ##[[Cepayauhcalli]] (iglú) === [[Unidad derivada del SI|Unidades derivadas del SI]] y otras === # [[Sistema Internacional de Unidades]] # [[Metro]] # [[Litro]] # [[Quillogramo]] # [[Voltio]] # [[Watio]] # [[Newton (unidad)]] === Ilhuitlapōhualli īhuān cāhuitlatamachīhuani (calendarios y cronómetros)=== # [[Ilhuitlapōhualli]] (calendario) ## [[Gregorio ilhuitlapōhualli]] (calendario gregoriano) ### [[Chicuēyilhuitl ilhuitl tlapōhualiztli algoritmo]] (algoritmo para calcular el día de la semana) ### [[Pascua ilhuitl tlapōhualiztli]] (cálculo de la fecha de Pascua) ## [[Xiuhpōhualli]] (calendario mexica) # [[Malacacāhuitl]] (huso horario) ## [[Tōnalcāhuitl]] (horario de verano) === 100 inventos === Los inventos más útiles, no los más usados por el hombre #[[Ācalli]] (barco) #[[Yāōtlaquitl]] (armas) #[[Cactli]] (calzado) #[[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión) #[[Tepoztlahtōani]] (radio) #[[Temalacatl]] (rueda) #[[Tepozcōātl]] (ferrocarril) #[[Tepozmalacatl]] (automóvil) #[[Tlaquēmitl]] (ropa) #[[Tletl]] (fuego) #[[Yōlcamamachtīliztli]] (amaestrado de animales) ==[[Tlahtōllamachtiliztli]] (Lingüística)== # [[Netlahtolmachtiloni]] (Gramática) ===[[Machiyōmatiliztli īiuhcāyōmatiliz]] (Tipología morfológica)=== # [[Achicēpanoatlahtōliztli]] (lenguaje oligosintético) ===[[Tlahtōlli]] (Idiomas) === # [[Nāhuatlahtōlli]] (Artículo sobre el idioma específico de esta Wikipedia) # [[Teutontlahtōlli]] (Idioma alemán) # [[Arabiatlahtōlli]] (Idioma árabe) # [[Caxtillāntlahtōlli]] (Idioma español) # [[Chinatlahtōlli]] (Idioma chino) # [[Franciatlahtōlli]] (Idioma francés) # [[Greciatlahtōlli]] (griego) # [[Inditlahtōlli]] (Hindi) # [[Inglatlahtōlli]] (Idioma inglés) # [[Latintlahtōlli]] (Latín) # [[Mandarin Chinatlahtōlli]] # [[Netēmachīltlahtōlli]] (Esperanto) # [[Portugallahtōlli]] (portugués) # [[Rusiatlahtōlli]] (Idioma ruso) # [[Sanscritotlahtōlli]] (Sánscrito) # [[Xapontlahtōlli]] (Idioma japonés) # [[Indoeuropan tlahtōlli]] ==[[Calmanayōtl]]== # [[Huītōliuhqui]] (arco) # [[Tetlapachiuhqui]] (bóveda) # [[Cuaītl (calmanaliztli)|Cuāitl]] (dintel) # [[Tecuappantli]] (puente) # [[Tepoztlaxichtli]] (clavo) # [[Tzacualli]] (pirámide) # [[Calmanalli]] (edificio) ##[[Angkor Vat]] ##[[Ashuān Ātl Tlatzauctli]] (Presa de Asuán) ##[[China Huēyi Tenamitl]] (Muralla China) ##[[In Huehcauh Cemānāhuac Chicōme Ītlamāhuizōl]] (Siete Maravillas del Mundo ANtiguo) ##[[Eiffel Huehcapan Calli]] (Torre Eiffel) ##[[Tax Mahal]] ==[[Āltepēmatiliztli]]== # [[Āltepētl]] == [[Tlapōhualmatiliztli]] (Matemáticas)== # [[Machiyōtlapōhualizzōtl]] (Álgebra) # [[Tlapōhualizzōtl]] (Cálculo) # [[Tlāloctacayōtl]] (Geometría) ## [[Yahualli]] (círculo) ### [[Pi]] ## [[Tlanacazāntli]] (cuadrado) ## [[Ēxnacaceh]] (triángulo) ## [[Miacnacaceh]] (polígono) # [[Ahtlamini]] (infinito) # [[Ēxnacacehoctacayōtl]] (Trigonometría) == Militar == # [[Yāōquīzqueh]] (ejército) ## [[Tlequiquizzōtl]] (artillería) ## [[Cahuayoh yāōquīzqueh]] (caballería) ## [[Icxinehnenqueh yāōquīzqueh]] (infantería) # [[Yāōācallōtl]] # [[Yāōehēcacallōtl]] No están en la lista pero son similares [[Fuerzas Armadas]] - [[Policía]] ==[[Deporte]]s== # [[Olimpiayōtl]] # [[Béisbol]] # [[Chiquiuhtapayōlhuiliztli]] (baloncesto) # [[Tonacayōhuapāhualiztli]] (atletismo) ## [[100 m]] ## [[Maratōn]] ## [[Yāliztli]] (marcha) # [[Neicxitapayōlhuiliztli]] (fútbol) # [[Mācuauhtapayōlhuiliztli]] (tenis) # [[Automovilismo]] # [[Rugbi]] # [[Ācalpapanōliztli]] # [[Tepozmāccuauhīxnāmiquiliztli]] (esgrima) # [[Hoqui]] (Hockey) # [[Nemātapayōlhuiliztli]] (balonmano) # [[Āpan nemātapayōlhuiliztli]] (waterpolo) # [[Ēxtēyehyecōliztli]] (triatlón) # [[Mahtlāctēyehyecōliztli]] (decatlón) # [[Ōmmalacapayīnaliztli]] (Ciclismo) ==[[Āmantēcāyōtl]]== {{main|Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Āmantēcāyōtl}} ==[[Catástrofe]]== #[[Cepayauhxiniliztli]] (avalancha) #[[Tlālolīniliztli]] (temblor, sismo) #[[Zōnēhualiztli]] (inundación) #[[Yōllōcetiliztli]] (fusión nuclear) ==[[Tlapālli]]== #[[Espectro electromagnético]] #[[Tlīltic]] (Negro) #[[Iztac]] (Blanco) #[[Chīltic]] (Rojo) #[[Cōztic]] (Amarillo) #[[Xoxoctic]] (Verde) #[[Texohtic]] (Azul) ==[[Tlamatiliztlazohtlaliztli]] (Filosofía)== # [[Método Científico]] # [[Conocimiento]] # [[Verdad]] # [[Punto de vista neutral]] # [[Ética]] # [[Cemitquimatiliztli]] # [[ontología]] # [[Decisión por consenso]] [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]] on9p8u2dz257qwid8jvjdxw5qsdtm9i Tlatequitiltilīlli:Gengiskanhg 2 2300 528236 526953 2026-07-21T00:37:06Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528236 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; background-color:navy; border: gold solid 3px" |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|en-2}} |- | {{#babel:plain=1|nah-0}} |- | {{Tlatēquitiltilīlli Mēxihco}} |} Véase: [[w:es:Usuario:Gengiskanhg]] [[Categoría:Tlatequitiltilīlli nah-0]] [[Categoría:Tlatequitiltilīlli es-N]] odqzr789spvjs74fe2xreds21dfd1bb Xoxoctic 0 2380 528206 507337 2026-07-20T16:15:38Z Akapochtli 159 Categorizar 528206 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}} {{P2|[[Xoxowik|NHE]]}} {{P2|[[Xoxouik|NCH]]}} {{Tlani}} {{Tzintiliztli}} '''Xoxoctic''' ce tlapalli otlachiuh ica mezcla itzalan texohtic ihuan coztic. {{-}} <gallery> Image:Color icon green.svg Image:DirkvdM palm pit viper-crop.jpg Image:Anthopleura xanthogrammica 2.jpg Image:Araniella cucurbitina II.jpg Image:Javamoos.jpg Image:Parsley.jpg Imagen:Bolax gummifera form.jpg Image:Romanesco Broccoli.jpg </gallery> ==Oc no xiquitta== * [[Tlapalli]] ==Neltlahtoliztli== <references/> ==Tlahtolcaquiliztiloni== {{Notetag/end}} =={{Links}}== [[Neneuhcāyōtl:Tlapalli]] pwggmnmvt1tzqlcfdkb8o1vsfuxfo4i El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha 0 3266 528221 480129 2026-07-20T19:52:23Z Akapochtli 159 Categorizar 528221 wikitext text/x-wiki {{Tlahcuilolli-ESP}} [[Īxiptli:Miguel de Cervantes (1605) El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha.png|thumb|Inic cē zāzanilli īpan in "''Quixote''".]] '''''El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha''''' ([[Nāhuatlahtōlli]]: ''In tlācaquini calpanpilli Don Quixote ihuicpa La Mancha'') ītōcā cē [[āmoxtli]] ōtlahcuiloc īpal [[Miguel de Cervantes]] īpan [[1605]] {{9casa}} xihuitl. [[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuiloliztli]] mhz7at9dixe1wml8ms1l15wrv8plwdo Coca-Cola 0 3531 528219 480437 2026-07-20T19:50:07Z Akapochtli 159 Categorizar 528219 wikitext text/x-wiki [[File:Flasche Coca-Cola 0,2 Liter.jpg|thumb|upright|Coca-Cola]] [[Īxiptli:Commercial. At the Coca Cola Plant BAnQ P48S1P06539.jpg|thumb|1941, [[Montreal]], [[Canada]].]] '''Coca-Cola''' ītōcā cē [[tzopelātl]] mochīhua īhuīcpa [[1886]] {{4conejo}} xihuitl īpal [[The Coca-Cola Company]]. {{Coca-Cola}} [[Neneuhcāyōtl:Tlacualli]] hxls1uscx07zn7t68egji9dm7z4rbli Metztli marzo 0 4008 528244 506408 2026-07-21T03:15:05Z Akapochtli 159 Categorizar 528244 wikitext text/x-wiki {{TlayētiCalendar 2022}} In '''ic ēyi mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Março mes tercero. metztlimarço,vel yc yeimetztli ynce xiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic ei'', tercero", īhuān "*''marçocayotl'' s. Lo que concierne al mes de marzo. R. ''março''".</ref> ahnozo '''mētztli marzo'''<ref name="Molina"/><ref name="Siméon"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli março''.</ref> ītōcā inic [[ēyi]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]], inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. == Mochihualiztli == * [[21 metztli marzo]] - [[Benito Juárez]] itonal ([[1806]] - [[1872]]). * [[21 ic ēyi mētztli]] - [[Xōpaniztli]] pēhualia. {{Meses}} [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] b97nc8tt3g32dvtiv7r35zcpd5o3zt6 528246 528244 2026-07-21T07:35:34Z Akapochtli 159 Arreglo 528246 wikitext text/x-wiki {{TlayētiCalendar 2022}} In '''ic ēyi mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Março mes tercero. metztlimarço,vel yc yeimetztli ynce xiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic ei'', tercero", īhuān "*''marçocayotl'' s. Lo que concierne al mes de marzo. R. ''março''".</ref> ahnozo '''mētztli marzo'''<ref name="Molina"/><ref name="Siméon"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli março''.</ref> ītōcā inic [[ēyi]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]], inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. == Mochihualiztli == * [[21 metztli marzo]] - [[Benito Juárez]] itonal ([[1806]] - [[1872]]). * [[21 ic ēyi mētztli]] - [[Xōpaniztli]] pēhualia. {{Meses}} ==Nechihualiztli== ==Tlacatiliztli== ==Miquiztli== ==Tonalilhuitl== [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] eqto1odzwgvcvr2rioxg71pz188gr4g Metztli julio 0 4012 528226 489554 2026-07-20T21:51:38Z Akapochtli 159 Categorizar 528226 wikitext text/x-wiki In '''ic chicōntetl mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Iulio mes. lo miſmo. vel, ycchicontetl metztli. yn ce xiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicuntetl'', séptimo"</ref> ahnozo '''mētztli julio'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli julio''.</ref> ītōcā inic [[chicuacē]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]], inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. == Mochīhualiztli == * [[4 ic mācuīlli mētztli]] - [[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān Tlācaxoxōuhcāyōtl]] ([[1776]]). * [[Tlamācuīlti 17]] - [[Ichtlācatlahtopiani]]lhuitl ([[Mēxihco]]). {{Meses}} [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] b0efk1uwysste1k7dnprf9k9wgzm402 528248 528226 2026-07-21T07:37:06Z Akapochtli 159 Arreglo 528248 wikitext text/x-wiki In '''ic chicōntetl mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Iulio mes. lo miſmo. vel, ycchicontetl metztli. yn ce xiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicuntetl'', séptimo"</ref> ahnozo '''mētztli julio'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli julio''.</ref> ītōcā inic [[chicuacē]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]], inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. == Mochīhualiztli == * [[4 ic mācuīlli mētztli]] - [[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān Tlācaxoxōuhcāyōtl]] ([[1776]]). * [[Tlamācuīlti 17]] - [[Ichtlācatlahtopiani]]lhuitl ([[Mēxihco]]). {{Meses}} ==Nechihualiztli== ==Tlacatiliztli== ==Miquiztli== ==Tonalilhuitl== [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] lmwndyuv2pw4pvo9ltxhj5fi9h4fp6s Metztli agosto 0 4013 528225 489556 2026-07-20T21:48:16Z Akapochtli 159 Categorizar 528225 wikitext text/x-wiki In '''ic chicuēyi mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Agoſto mes.lo miſmo.uel.yc chicuei metztli ycexiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicuei'', octavo"</ref> ahnozo '''mētztli agosto'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli agosto''.</ref> ītōcā inic [[chicuēyi]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]]. Inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. In mētztli ''agosto'' motēnehuā iuh īpal in [[Roma]] [[emperador]] [[Caesar Augustus]]. == Mochīhualiztli == * [[Tlachicuēiti 27]] - [[Coltinilhuitl]]. {{Meses}} [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] 4hd8hiscelfztd0203l838v6x81ax60 528247 528225 2026-07-21T07:36:22Z Akapochtli 159 Arreglo 528247 wikitext text/x-wiki In '''ic chicuēyi mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Agoſto mes.lo miſmo.uel.yc chicuei metztli ycexiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicuei'', octavo"</ref> ahnozo '''mētztli agosto'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli agosto''.</ref> ītōcā inic [[chicuēyi]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]]. Inīn mētztli quimpiya 31 ilhuitl. In mētztli ''agosto'' motēnehuā iuh īpal in [[Roma]] [[emperador]] [[Caesar Augustus]]. == Mochīhualiztli == * [[Tlachicuēiti 27]] - [[Coltinilhuitl]]. {{Meses}} ==Nechihualiztli== ==Tlacatiliztli== ==Miquiztli== ==Tonalilhuitl== [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] 14dq4us7rkso8i85ahwh1864gw8krcq Metztli septiembre 0 4014 528227 489558 2026-07-20T22:04:57Z Akapochtli 159 Categorizar 528227 wikitext text/x-wiki {{TlachiucnāuhtiCalendar2008}} In '''ic chiucnāhui mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Setiembre mes lo meſmo. vel, ic chicunaui metztli yn cexiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicunaui'', noveno"</ref> ahnozo '''mētztli setiembre'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli setiembre'' īhuān ''metztli septiembre''.</ref> ahnozo '''mētztli septiembre'''<ref name="Chīmalpahin"/> ītōcā inic [[chiucnāhui]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]]. Inīn mētztli quimpiya 30 ilhuitl. == Tlapanolitzin == * [[Tlachucnāuhiti 16]] - [[Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl|Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōilhuitl]] ([[1810]]). * [[Tlachucnāuhiti 29]] - [[Migueltzin Huēyangel|Migueltzin Huēyangel ilhuitl]]. {{Meses}} [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] ilctkir0jx4i9d0xm44xq9ydpsu1op3 528249 528227 2026-07-21T07:38:09Z Akapochtli 159 Arreglo 528249 wikitext text/x-wiki {{TlachiucnāuhtiCalendar2008}} In '''ic chiucnāhui mētztli'''<ref name="Molina">Alonso de Molina ye ōquihcuiloh ''Setiembre mes lo meſmo. vel, ic chicunaui metztli yn cexiuitl.''</ref><ref name="Siméon">Rémi Siméon ye ōquihcuiloh "''ic chicunaui'', noveno"</ref> ahnozo '''mētztli setiembre'''<ref name="Molina"/><ref name="Chīmalpahin">Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin ye ōquihcuiloh ''metztli setiembre'' īhuān ''metztli septiembre''.</ref> ahnozo '''mētztli septiembre'''<ref name="Chīmalpahin"/> ītōcā inic [[chiucnāhui]] [[mētztli]] in cē [[xihuitl]]. Inīn mētztli quimpiya 30 ilhuitl. == Tlapanolitzin == * [[Tlachucnāuhiti 16]] - [[Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl|Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōilhuitl]] ([[1810]]). * [[Tlachucnāuhiti 29]] - [[Migueltzin Huēyangel|Migueltzin Huēyangel ilhuitl]]. {{Meses}} ==Nechihualiztli== ==Tlacatiliztli== ==Miquiztli== ==Tonalilhuitl== [[Neneuhcāyōtl:Metztli]] dncq24b96fxzihfgiq3roy9cxumvpsm Nemachiyōtīlli:Huiquipixqui 10 4128 528240 488401 2026-07-21T00:56:11Z Akapochtli 159 Arreglo 528240 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; border:solid #cccccc 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #EEEEEE;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #CCCCCC; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Image:Admin mop.PNG|43x43px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Ni tekitiketl]]|Ni tekitiketl}} '''[[Huiquipedia:Huiquipixqui|teetlamahmakaketl]]''' pan {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[Huiquipedia]] ika [[nahuatlahtolli|nawatlahtolli]]}} <small>(<span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:Listusers|group=sysop&username={{BASEPAGENAMEE}} xiktemo}}]</span>)</small>. |}</div> <includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Huiquipixqui|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly> <noinclude> [[Categoría:Nemachiyōtīlli Huiquipixqui|Teetlamahmakanih]] </noinclude> tmx89snl88lslnkeruzrqa60a3f1v2s 528241 528240 2026-07-21T00:57:15Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Nemachiyōtīlli:Tetlamahmacani]] a [[Nemachiyōtīlli:Huiquipixqui]]: Mejora del nombre 528240 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; border:solid #cccccc 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #EEEEEE;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #CCCCCC; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Image:Admin mop.PNG|43x43px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Ni tekitiketl]]|Ni tekitiketl}} '''[[Huiquipedia:Huiquipixqui|teetlamahmakaketl]]''' pan {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[Huiquipedia]] ika [[nahuatlahtolli|nawatlahtolli]]}} <small>(<span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:Listusers|group=sysop&username={{BASEPAGENAMEE}} xiktemo}}]</span>)</small>. |}</div> <includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Huiquipixqui|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly> <noinclude> [[Categoría:Nemachiyōtīlli Huiquipixqui|Teetlamahmakanih]] </noinclude> tmx89snl88lslnkeruzrqa60a3f1v2s 528243 528241 2026-07-21T01:00:07Z Akapochtli 159 Arreglo 528243 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; border:solid #cccccc 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #EEEEEE;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #CCCCCC; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Image:Admin mop.PNG|43x43px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Ni tekitiketl]]|Ni tekitiketl}} '''[[Huiquipedia:Huiquipixqui|teetlamahmakaketl]]''' pan {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|[[Huiquipedia]] ika [[nahuatlahtolli|nawatlahtolli]]}} <small>(<span class="plainlinks">[{{fullurl:Special:Listusers|group=sysop&username={{BASEPAGENAMEE}} xiktemo}}]</span>)</small>. |}</div> <includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Huiquipixqui|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly> <noinclude> [[Categoría:Nemachiyotilli]] </noinclude> t5gy4dg96zb00sug41mavdbpp1xrxwx Nemachiyōtīlli:Es 10 4288 528211 526429 2026-07-20T16:47:59Z Akapochtli 159 Categorizar 528211 wikitext text/x-wiki [[Caxtilahtlahtolli|caxtilahtlahtolcopa]]<noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Tlahtolli]]</noinclude> cbxvzj4pygkuu6lf5d3fnn3w56akprh 528212 528211 2026-07-20T16:48:40Z Akapochtli 159 Categorizar 528212 wikitext text/x-wiki [[Caxtilahtlahtolli|caxtilahtlahtolcopa]]<noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli]]</noinclude> ljeco1uo87j2wlr5lleq67zm16q0l5h Nican Mopohua 0 5015 528220 526703 2026-07-20T19:51:20Z Akapochtli 159 Categorizar 528220 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Virgen de Guadalupe.jpg|thumb|200px|right|Ichpōchtli Guadalupe Tonāntzin]] '''Nicān mopōhua''' in tōcāitl īca in tlein momati in tlahtōllōtl nahuatlatōlcopa ītēchpa tlahtōa in īmotēnēxtililiz in [[Guadalupe Ichpōchtli]] in [[Tepēyacac]], mictlāmpa in āxcān [[Āltepētl Mēxihco]], ōquipōuh [[Juan Diego Cuāuhtlahtoātzin]]. In inīn tlahtōllōtl īyōcoyani ōcatcah [[Antonio Valeriano]]. In ''Nicān Mopōhua'' tlatēctli īpan cē huēyi āmoxtli in tlein motēnēhua [[Huēyi tlamāhuizōltica]]. Inīn īneltōcā in tlahcuiloliztli ''Huēyi tlamāhuizōltica ōmonēxītih in ilhuicac tlahtohcacihuāpilli Santa Maria totlazohnantzin Guadalalupe in nicān huēyi Āltepēnāhuac Mēxihco ītōcāyohcān Tepēyacac''. In ''Huēyi Tlamāhuizōltica'' ōquinēxtilih in momachtiāni, [[Luis Lasso de la Vega]] in chīhualoyān in īteōcalcuitlapil in Tepēyacac. Mopōhua in motēnēxtililiztli: ī''Nicān mopōhua'' in Antonio Valeriano, īhuān in tlamāhuizōlli tlapōhualiztli: ī''Nicān Motēcpana'' in [[Fernando de Alva Īxtlīlxōchitl]]. In tzintiliztlahtōllōtl in ''Nicān mopōhua'' quimpiya 36 āmatl īhuān ōquitēnextilih īpan [[1649]]. ==Mecatlahtōllōtl== 1. '''Nicān mopōhua''', motecpana, in quenin yancuīcān huēyitlamahuizoltica monexiti in cenquīzcā ichpōchtli Santa María Dios Īnāntzin tocihuapillatocatzin, in oncan [[Tepēyacac]], motenehua Guadalupe. 2. Acattopa quimottititzino ce macehualtzintli itoca [[Juan Diego Cuauhtlahtoatzin]]; Auh zantenpan monexiti in Itlazoixiptlatzin in ixpan yancuīcān teopixcatecuhtli Don [[Fray Juan de Zumárraga]]. 3. Yeh yuh matlacxihuitl in opehualoc in atl in [[Āltepētl Mēxihco]], in yeh omoman in mitl in chīmalli, in yeh nohuian ontlamatcamani in ahuacan in tepēhuacān. 4. In maca zan yeh opeuh, yeh xotla, yeh cueponi in tlaneltoquiliztli, in iximachocatzin in [[Ipalnemohuani]], nelli Teōtl Dios. 5. In huel ihcuac in ipan xihuitl 1531, quin iuh iquezquilhuioc in mētztli Diciembre mochiuh: oncatca ce macehualtzintli icnotlapalzintli. 6. Itoca catca Juan Diego Cuauhtlahtoac, iuh mitoa ompa chane [[Cuauhtitlan]], 7. auh in ica Teōyōtl , oc mochompa pohuia in [[Tlatelōlco]]. 8. Auh Sábado catca, huel oc yohuatzinco, quihualtepotztocaya in Teōyōtl īhuān in inetititlaniz. 9. Auh in acico in inahuac tepetzintli in itocayocan Tepēyacac, ye tlatlalchipahua, 10. concac in icpac tepetzintli cuicoa, yuhquin nepapan tlazototomeh cuica; cacahuani in intozqui, iuhquin quinananquilia tepētl, huel cencah teyolquima, tehuellamachti in incuic, quicenpanahuia in coyoltototl, in tzinitzcan īhuān in occēquin tlazototome ic cuica. 11. Quimotztimoquetz in Juan Diego, quimolhui: "—¿Cuix nolhuil, cuix nomacehual in ye niccaqui?, ¿Azo zan nictemiqui?, ¿Azo zan niccochitlehua? 12. ¿Canin yeh nica?, ¿Canin ye ninotta?, ¿Cuix ye oncan in quitotehuaque huehuetque tachtohuan tococolhuan?, in xochitlalpan in tonacatlalpan, cuix yeh oncan in ilhuicatlālpan. 13. Ōmpa on itzticaya in icpac tepētzintli in tōnatiuh īquizayāmpa, in ōmpa hualquiztia in ilhuicatlazocuīcatl. 14. Auh in oyuhceuhtiquiz in cuicatl, in omocactimoman in yeequicaqui hualnotzalo in icpac tepetzintli, quilhuia: "—Juantzin, Juan Diegotzin". 15. Niman zan yemotlapaloa inic ompa yaz in canin notzalo, aquen mochihua in īyōllo, manoce itla ic mizahuia, yeceh huel paqui huellamachtia; quitlecahuita in tepetzintli ompa itztia in campa hualnotzaloc, 16. auh in ye acitiuh in icpac tepetzintli, in ye oquimottili ce cihuapilli oncan moquetzinoticac, 17. quihualmonochili inic onyaz in inahuactzinco. 18. Auh in oyuhacito in ixpantzinco, cenca quimomahuizalhui in quenin huellacenpanahuia inic cenquizca mahuizticatzintli; 19. in itlaquentzin yuhquin tonatiuh ic motonameyotia, inic pepetlaca; 20. auh in tetl in texcalli in ic itech moquetza, inic quimina; 21. in itlanexyotzin yuhqui in tlazochalchihuitl, maquiztli, in ic neci; 22. iuhquin ayauhcozamalocuecueyoca in tlālli. 23. Auh in mizquitl, in nohpalli ihuan occequin nepapan xiuhtototin oncan mochichihuani yuhquin quetzaliztli, yuhqui in teoxihuitl in iatlapallo neci. Auh in icuauhyo, in ihuitzyo, in iahuayo yuhqui in cozticteocuitatl ic pepetlaca. 24. Ixpantzinco mopechtecac, quicac in iyotzin in itlatoltzin in huel cenca tehuellamachti in huel tecpiltic yuhqui in quimococonahuilia, quimotlatlazotilia. 25. Quimolhuili: "—Tlaxiccaqui noxocoyouh Juantzin, campa in timohuica-" 26. Auh in yehuatl quimonanquilili: "—Notecuiyoé Cihuāpillé, Nochpochtziné, ca ompa nonaciz mochantzinco [[Mēxihco Tlatelōlco]], nocontepotztoca in teoyotl, in techmomaquilia, in techmomachtilia in ixiptlahuan in Tlacatl in Totecuiyo, in toteopixcahuan". 27. Niman ye ic quimononochilia, quimixpantilia in itlazotlanequiliztzin, 28. quimolhuilia: "Maxicmatti, ma huel yuh yeh in moyollo, noxocoyouh, ca nehuatl in nicenquizca cemicac Ichpōchtli Santa Maria, in Īnāntzin in huel nelli Tēotl Dios, in [[Ipalnemohuani]], in [[Teyocoyani]], in [[Tloque Nahuaqueh]], in [[Ilhuicahua]], in [[Tlalticpaque]]. Huel nicnequi, cenca niquelehuia inic nican nechquechilizque noteocaltzin, 29. in oncan nicnextiz, nicpantlazaz. 30. Nictemacaz in ixquich notetlazotlaliz, noteicnoitlaliz, in notepalehuiliz, in notemanahuiliz, 31. Ca nel nehuatl in namoicnohuacanantzin, 32. in tehuatl ihuan in ixquichtin in ic nican tlalpan ancepantlaca, 33. ihuan in occequin nepapantlaca, notetlazotlacahuan, in notech motzatzilia, in nechtemoa, in notech motemachilia, 34. ca oncan niquincaquiliz in inchoquiz, in intlaocol, inic nicyectiliz nicpatiz in ixquich nepapan innetoliniliz, intonehuiz, inchichinaquiliz. 35. Auh inic huelneltiz in nicnemilia in noteicnoittaliz ma xiauh in ompa in itecpanchan in Mēxihco Obispo, auh tiquilhuiz in quenin nehua nimitztitlani inic tiquixpantiz in quenin huel cenca niquelehuia inic nican nechcalti, nechquechili in ipan in tlalmantli noteocal; huel moch ticpohuiliz in ixquich in otiquittac, oticmahuizo, ihuan in tlein oticcac. 36. Auh ma yuh ye in moyollo ca huel nictlazocamattiz, auh ca niquixtlahuaz 37. ca ic nimitzcuiltonoz, nimitztlamachtiz, 38. ihuan miec oncan ticmacehuaic niccuepcayotiin mociahuiliz, in motequipanoliin ic ticnemilitiuh in tlein nimitztitlani. 39. Ocayeoticcac, noxocoyouh, in niiyo, in notlatol; ma ximohuicatiuh, ma ixquich motlapal xicmochihuili." 40. Auh niman ic ixpantzinco onmopechtecac, quimolhuili: "—Notecuiyoé, Cihuapillé, ca ye niyauh inic nicyectiliz in miiyotzin in motlatoltzin, ma oc nimitznotlalcahuili in nimocnomacehual". 41. Niman ic hualtemoc inic quineltilitiuh in inelitlaniz: connamiquico in cuepotli, huallamelahua Mēxihco. 42. In oacico itic altepetl, niman ic tlamelauh in itecpanchantzinco Obispo, in huel yancuican hualmohuicac Teopixcatlatoani, itocatzin catca D. [[Fray Juan de Zumárraga]], [[San Francisco]] Teōpixqui. 43. Auh in oacito niman ic moyeyecoa inic quimottiliz, quintlatlauhtia in itetlayecolticahuan in itlanencahuan, inic conittotihue; 44. yeh achi huecautica in connotzaco, in ye omotlanahuatili in Tlatohuani Obispo inic calaquiz. 45. Auh in oncalac niman ixpantzinco motlancuaquetz, mopechtecac, niman ye ic quimixpantilia quimopohuilia in iiyotzin in itlatoltzin Ilhuicac Cihuapilli in inetitlaniz: noihuan quimolhuilia in ixquich oquimahuizo, in oquittac, in oquicac. 46. Auh in oquicac in mochi ītlatōl, inetitlaniz, yuhquin amo cenca monelchiuhtzino, 47. quimonanquili, quimolhuili: "—Nopiltzé ma occeppa tihuallaz, oc ihuian nimitzcaquiz, huel oc itzinecan niquittaz, nicnemiliz in tlein ic otihualla in motlanequiliz, in motlaelehuiliz". 48. Hualquiz; tlaocoxtihuitz, inic amo niman oneltic in inetitlaniz. 49. Niman hualmocuep iz za ye icuac ipan cemilhuitl; niman onca huallamelauh in icpac tepetzintli, 50. auh ipantzinco acito in Ilhuicac Cihuapilli, iz zan ye oncan in canin acattopa quimottili, quimochialitica. 51. Auh in oyuhquimottili, ixpantzinco mopechtecac, motlalchitlaz, quimolhuili: 52. "—Notecuiyoé, Tlācatlé, Chihuāpillé, Noxōcoyōé, Nochpochtziné, ca onihuia in ompa otinechmotitlanili, ca onicneltilito in miiyotzin in motlatoltzin; macihui in ohuihuitica in onicalac in ompa iyeyan in teopixcatlatoani, ca oniquittac, ca oixpan nictlali in miiyotzin in motlaltotzin in yuh otinechmonanahuatili, 53. onechpaccaceli, auh oquiyeccac; yece inic onechnanquili yuhquin amo iyollo omacic, amo monelchihua. 54.—Onechilhui: —Occeppa tihuallaz, oc ihuiyan nimitzcaquiz, huel oc itzinecan niquittaz in tlein otihualla, motlayelehuiliz, motlanequiliz. 55.—Huel itech oniquittac in yuh onechnanquili ca momatti in moteocaltzin ticmonequiltia mitzmochihuililizque nican, azo zan nehuatl nicyoyocoya, acazomo motencopatzinco; 56. ca cenca nimitznotlatlauhtilia Notecuiyoé, Cihuapilleh, Nochpochtzineh, manozo aca ceme in tlazopipiltin, in iximacho, in ixtilo, in mahuiztilo, itech xicmocahuili in quitquiz in quihuicaz in miiyotzin in motlaltoltzin inic neltocoz. 57. Ca nel nicnotlapaltzintli, ca nimecapalli, ca nicacaxtli, ca nicuitlapilli, ca natlapalli, ca nitco ca nimamaloni, camo nonenemian, camo nonequetzayan in ompa tinechmihualia, Nochpochtziné, Noxōcoyōé, Tlacatlé. Cihuāpillé. 58. Ma xinechmotlapopolhuili nictequipachoz in mixtzin in moyollotzin, ipan niaz, ipan nihuetziz in mozomatzin in mocualantzin, Tlācatlé, Notecuiyoé". 59. Quimonanquilili in Cenquizca Mahuizichpōchtzintli: 60. "Tlaxiccaqui noxocoyouh ma huel yuh ye in moyollo camo tlazotin in notetlayecolticahuan in notititlanhuan, in huel intech niccahuaz in quitquizque in niiyo in notlatol, in quineltilizque in notlanequiliz: 61. yeceh huel yuh monequi inic huel tehuatl ic tinemiz, ipan titlatoz, huel momatica neltiz, mochihuaz, in nocializ, in notlanequiliz. 62. Auh huel nimitztlatlauhtia noxocoyouh, ihuan nimitztlacuauhnahuatia ca huel occeppa tiaz in moztla tiquittatiuh in Obispo. 63. Auh nopampa xicnemachti, huel yuh xiccaquiti in nocializ, in notlanequiliz, inic quineltiliz inic quichihuaz noteocal niquitlanilia. 64. Ihuan huel occeppa xiquilhui in quenin huel nehuatl nicemicac Ichpōchtli Santa María in niīnāntzin Teōotl Dios in ōmpa nimitztitlani". 65. Auh in Juan Diego quimonanquilili quimolhuili: —"Notecuiyoé, Cihuāpillé, Nochpochtziné, macamo nictequipacho in mixtzin in moyollotzin, ca huel nocenyollocacopa nonyaz, noconneltilitiuh in miiyotzin in motlatoltzin ca niman amo nicnocacahualtia, manoce nictecococamatti in ohtli. 66. Ca nonyaz noconchihuatiuh in motlanequiliztzin, zan huel ye in azo camo niyeccacoz; in tlanoce yeh onicacoc acazomo nineltocoz. 67. Ca tel moztla ye teotlac in ye oncalaqui tonatiuh niccuepaquiuh in miiyotzin in motlatoltzin in tlein ic nechnanquiliz in Teopixcatlatoani; 68. Ca ye nimitznotlalcahuilia, Noxōcoyōé, Nochpochtziné, Tlācatlé, Cihuāpillé, ma oc ximocehuitzino". 69. Auh niman ic in ya ichan mocehuito. 70. Auh in imoztlayoc Domingo, huel oc yohuatzinco tlatlayohuatoc, ompa hualquiz in ichan huallamelauh in Tlatelōlco, quimattihuitz in teoyotl ihuan inic tepohualoz: niman ye inic quittaz Teōpixcatlatoāni. 71. Auh azo ya ipan matlactli hora in onecencahualoc inic omocac Misa, ihuan otepohualoc, in hualxin in ixquich macehualli. 72. Auh in yehuatl Juan Diego niman ic ya in itecpanchantzinco in Tlatoāni Obispo. 73. Auh in oacito ixquich itlapal oquichiuh inic oquimottiliz; auh huel ohuitica in occeppa quimottili; 74. icxitlantzico motlancuaquetz, choca, tlaocoya in ic quimononochilia, in ic quimixpantilia in iiyotzin in itlatoltzin in Ilhuicac Cihuāpilli, 75. inic azo zanen neltocoz in inetitlaniz in itlanequiliztzin cenquīzcā Ichpōchtli, inic quimochihuililizque, inic quimoquechililizque in iteocaltzin in canin omotlatenehuili in canin quimonequiltia. 76. Auh in Tlatoāni Obispo huel miac tlamantli inic quitlatlani, quitlatemoli, inic huel iyollo maciz, campa in quimottili, quenamecatzintli; huel moch quipohuilili in Tlahtoāni Obispo. 77. Auh macihui in huel moch quimomelahuilili in yuhcatzintli, ihuan in ixquich oquittac, oquimahuizo inca huel yuh neci ca Yehuatzin iz cenquīzcā Ichpōchtzintli in Itlazomahuiznantzin in Totemaquixticatzin Totēucyo [[Jesucristo]]; 78. yeceh amo niman ic omonelchiuh. 79. Quito ca ahmo zan ica itlatol itlaitlaniliz mochihuaz moneltiliz in tlein quitlani, 80. Ca huel oc itla inezca monequi inic huel neltocoz in quenin huel Yehuatzin quimotitlanilia in Ilhuicac Cipuapilli. 81. Auh in oyuhquicac in Juan Diego quimolhuili in Obispo: 82. "Tlācatlé, Tlatoānié, ma xicmottili catlehuatl yez in inezca ticmitlanilia ca niman niyaz niquitlanililitiuh in Ilhuicac Cihuāilli onechhualmotitlanili." 83. Auh in oquittac in Obispo ca huel monelchihua ca niman atle ic meleltia, motzotzona, niman ic quihua. 84. Auh in ye huitz, niman ic quinmonahuatili quezqui in ichantlaca, in huel intech motlacanequi, quihualtepotztocazque, huel quipipiazque campa in yauh, ihuan aquin conitta connotza. 85. Tel iuh mochiuh. Auh in Juan Diego niman ic huallamelauh, quitocac in cuepotli. 86. Auh in quihualtepotztocaya oncan atlauhtli quiza inahuac Tepēyacac, cuauhpantitlan quipoloco, manel oc nohuian tlatemoque aoccan quittaque. 87. Zan yuh hualmocuepque, amo zaniyo in ic omoxixiuhtlatito, noihuan ic oquimelelti oquincualancacuiti. 88. Yuh quinonotzato in Tlatoani Obispo, quitlahuellalilique inic amo quineltocaz, quilhuique inic zan conmoztlacahuilia, zan quipipiqui in tlein quihualmolhuilia, anoce zan oquitemic, zan oquicochitleuh in tlein quimolhuilia in tlein quimitlanililia; 89. Auh huel yuh quimolhuique intla occeppa hualaz, mocuepaz, oncan quitzitzquizque, ihuan chicahuac quitlatzacuiltizque inic aocmo ceppa iztlacatiz, tecuamanaz. 90. In oquixquichica Juan Diego cacta ixpantzinco Cemicac Ichpōtzintli, quilhuiaya itenanquililiz in quitquilito itencopa Huey Teopíxcatlatoani; 91. in oyuhquimocaquilti in Tlatocacihuapilli quilhui: 92. "—Ca yeh cualli, ca ye yuhqui, noxocoyouh, nican moztla occeppa tihualaz inic tiquitquilitiuh Huey Teopixqui in tlaneltiliztli in nezcayotl in mitztlatlanilia; 93. Ic niman mitztlatolcaquiliz, ihuan itechpa ayoquic mitzchicomattiz, nion motech chicoyollohuaz; 94. Ihuan ma huel yuh ye in moyollo, noxocoyuh, ca nimitztlaxtlahuiz monetlacuitlahuiliz, motlatequipanoliz mociammiquiliz, in nopampa titlapopolotoc. 95. Tlacuele, notelpotzin, ca tel moztla ye nican nimitzonchixtoz". 96. In imoztlayoc Lunes in icuac quihuicazquia in Juan Diego in itla inezca inic neltocoz aocmo ohualmocuep: 97. Ye ica in icuac acito in ichan, ce itla, itoca [[Juan Bernardino]], oitechmotlali in cocoliztli, huel tlanauhtoc. 98. Oc quiticinochilito, oc ipan tlato, yece aocmo inman, ye huel otlanauh: 99. Auh in ye yohuac, quitlatlauhti in itla in oc yohuatzinco, oc tlatlayohuatoc hualquizaz, quimonochiliquiuh in oncan Tlatelōlco ceme in teopixque inic mohuicaz, quimoyolcuitilitiuh, ihuan quimocencahuilitiuh, 100. ye ica ca huel yuhca in iyollo ca ye inman, ca ye oncan inic miquiz ca aoc mehuaz aocmo patiz. 101. Auh in Martes, huel oc tlatlayohuatoc in ompa hualquiz ichan in Juan Diego in quimonochiliz teopixqui in ompa Tlatelōlco, 102. auh in ye acitihuitz inahuac tepetzintli Tepeyacac in icxitlan quiztica ohtli tonatiuh icalaquiampa, in oncan yeppa quizani, quihto: 103. "Intla zan nicmelahua ohtli, manen nechhualmottiliti iz Cihuapilli, ca yeppa nechmotzicalhuiz inic nic huiquiliz tlanezcayotl in teopixcatlatoani, in yuh onechmonahuatili; 104. ma oc techcahua in tonetequipachol, ma oc nic nonochilitihuetzi in teopixqui motolinia, in notlatzin amo za quimochialitoc". 105. Niman ic contlacolhui in tepetl; ītzalan ontlecoc yenepa centlapal, tōnatiuh īquizayāmpa quizato, inic iciuhca acitiuh Mēxihco inic amo quimotzicalhuiz in Ilhuicac Cihuapilli, 106. in momatti ca in ompa in otlacolo ca ahuel quimottiliz in huel nohuiampa motztilitica. 107. Quittac quenin hualmotemohui icpac in tepetzintli ompa hualmotztilitoc in ompa yeppa conmottiliani. 108. Conmonamiquilico in inacaztlan tepetl, conmotzacuililico, quimolhuili: 109. "—Aux noxocoyouh, campa in tiyauh; Campa in titztiuh " 110. Auh in yehuatl cuix achi ic mellelma Cuix noce pinahuac cuix noce ic mizahui, momauhti 111. Ixpantzinco mopechtecac, quimotlapalhui, quimolhuili: 112. "Nochpochtziné, Noxōcoyōé, Cihuāpilleh, maximopaquiltitieh, quen otimixtonalti Cuix ticmohuelmachitia in motlazonacayotzin, Notecuiyoé, Nopiltzinziné 113. Nictequipachoz in mixtzin in moyollotzin: ma xicmomachiltitzino, Nochpochtziné, ca huellanauhtoc ce momacehualtzin notla, 114. Huey cocoliztli in itech omotlali; ca yeppa ic momiquiliz. 115. Auh oc noniciuhtiuh in mochantzinco [[Mēxihco]], noconnonochiliz cemeh in itlazohuan Totecuiyo in toteopixcahuan, conmoyolcuitilitiuh, ihuan conmocencahuilitiuh, 116. ca nel ye inic otitlacatque in ticchiaco in tomiquiztequiuh. 117. Auh intla onoconneltilito, ca niman nican occeppa nihualmocuepaz, inic nonyaz noconitquiz in miiyotzin in motlatoltzin, Tlacaté Nochpochtziné. 118. Ma xinechmotlapopolhuili, ma oc ixquich xinechmopaccaihiyohuilti camo ic nimitznoquelhuia, Noxocoyoé, Nopiltziné, ca niman moztla niquiztihuetziquiuh." 119. Auh in oyuhquimocaquiti itlatol in Juan Diego quimonanquili in Icnohuacacenquizcaichpōchtzintli: 120. "Maxiccaqui, ma huel yuh ye in moyollo, noxocoyouh, maca tle tlein mitzmauhti, mitztequipacho, macamo quen mochihua in mix in moyollo macamo xiquimacaci in cocoliztli, manoce oc itla cocoliztli, cococ teopouhqui. 121. ¿Cuix amo nican nica nimonantzin ¿Cuix amo nocehuallotitlan, necauhyotitlan in tica ¿Cuix amo nehuatl in nimopaccayeliz Cuix amo nocuixanco nomamalhuazco in tica ¿Cuix oc itla in motech monequi 122. Macamo oc itla mitztequipacho, mitzamana, macamo mitztequipacho in icocoliz motlatzin, camo ic miquiz in axcan itechca; ma huel yuh ye in moyollo ca ye opatic". 123. (Auh ca niman huel icuac patic in itlatzin in yuh zantepan machiztic.) 124. Auh in Juan Diego in oyuhquicac in iiyotzin in itlatoltzin in Ilhuicac Cihuapilli, huel cenca ic omoyollali, huel ic pachiuh in iyollo. 125. Auh quimotlatlauhtili inic ma za ye quimotitlanili inic quittatiuh in Tlatoani Obispo in quitquiliz itla inezca, in ineltica, inic quineltocaz. 126. Auh in Ilhuicac Cihuapilli niman ic quimonahuatili inic ontlecoz in icpac tepetzintli, in oncan canin yeppa conmottiliaya; 127. Quimolhuili: "—Xitleco, noxocoyouh in icpac in tepetzintli, auh in canin otinechittac ihuan onimitznanahuati; 128. Oncan tiquittaz onoc nepapan [[xōchitl]], xictetequi, xicnechico, xiccentlali, ninam xic—hualtemohui, nican nixpan xic—hualhuica". 129. Auh in Juan Diego niman ic quitlecahui in tepetzintli. 130. Auh in oacito icpac, cenca quimahuizo in ixquich onoc, xotlatoc, cuepontoc in nepapan [[Caxtillān tlazohxōchitl]], in ayamo imochiuhyan, 131. ca nel huel icuac in motlapaltilia izcetl; 132. huel cenca ahuiaxtoc, iuhqui in tlazoepyollotli inic yohualahuachyotoc; 133. Niman ic peuh in quitetequi, huel moch quinechico, quicuixanten. 134. Auh in oncan icpac tepētzintli, ca niman atle xochitl in imochiuhyān, ca texcallah, netzollah, huihuitztlah, nohpallah, mizquitla; 135. auh intla xiuhtotontin mochichihuani, in icuac in ipan Mētztli Diciembre, ca moch quicua quipopolohua izcetl, 136. Auh ca niman ic hualtemoc, quihualmotquilili in Ilhuicac Cihuāpilli in nepapan xochitl oquitetequito, 137. auh in oyuhquimottili, imaticatzinco conmocuili; 138. niman ye occeppa icuexanco quihualmotemili quimolhuili: 140. Nopampa tiquilhuiz ma ic quitta in notlanequiliz ihuan ic quineltiliz in notlanequiliz, in nocializ. 141. Auh in tehuatl in tinotitlan ca huel motech netlacaneconi; 142. Auh huel nimitztlacuauhnahuatia zan huel icel ixpan Obispo ticzohuaz in motilma, ihuan ticnextiliz in tlein tic—huica: 143. Auh huel moch ticpohuiliz, tiquilhuiz in quenin onimitznahuati inic titlecoz in icpac tepetzintli in tictetequitiuh xochitl, ihuan in ixquich otiquittac, otimahuizo, 144. inic huel ticyolloyehuaz in Teopixcatlatoani inic niman ipan tlatoz inic mochihuaz, moquetzaz in noteocal oniquitlanili." 145. Auh in oconmonanahuatili in Ilhuicac Cihuāpilli quihualtocac in cuepotli Mēxihco hualmelahua, ye pactihuitz. 146. Ye yuh yetihuitz in iyollo ca yecquizaquiuh, quiyequitquiz. 147. Huel quimocuitlahuitihuitz in tlein icuixanco yetihuitz in manen itla quimacauh; 148. quimotlamachtitihuitz in iahuiaca in nepapan tlazoxochitl. 149. In oacico itecpanchan Obispo connamiquito in icalpixcauh ihuan occequin itlanencahuan in Tlatocateopixqui. 150. Auh quintlatlauhti inic ma quimolhuilican in quenin quimottiliznequi, yece ayac ceme quinec, amo conmocaccaneque azo ye inic huel oc yohuatzinco. 151. auh anoce inic yeh quiximatti zan quintepachoa inic imixtlan pilcatinemi, 152. ihuan ye oquinonotzque in imicnihuan in quipoloto in iquac quitepotztocaque. 153. Huel huecauhtica in otlatolchixticatca. 154. Auh in oquittaque ye huel huecauhtica in oncan icac, motololtiticac, tlatenmaticac in azo notzaloz, ihuan in iuhquinma itla quihualitqui, quicuixanoticac; niman ye ic itech onacique inic quittilizque tlein quihuicatz inic inyollo pachihuiz. 155. Auh in oquittac in Juan Diego ca niman ahuel quintlatiliz in tlein quihuicatz, ca ic quitolinizque quitotopehuazque noce ic quimictizque, tepiton quihualnexti ca xochitl. 156. Auh in yuhquittaque ca moch Caxtillān nepapan xochitl ihuan in camo imochiuhyan in icuac, huel cenca quimahuizoque, ihuan in quenin huel cenca celtic, inic cueponqui, inic ahuiac, inic mahuiztic. 157. Auh quelehuique inic quezquitetl conanazque, quiquixtilizque; 158. auh huel expa mochiuhqui inic motlapaloque concuizquia; niman ahuel mochiuhqui, 159. yeica in icuac quiitzquizquia aocmo huel xochitl in quittaya, zan yuhquima tlahcuilōlli, noce tlamachtli, noce tlatzontli in itech quittaya tilmatli. 160. Niman ic quimolhuilito in Tlatoāni Obispo in tlein oquittaque; 161. īhuān in quenin quimottiliznequi in macehualtzintli ye izquipa huallauh, ihuan in ye huel huecauh in ye ic azo onca tlatlatolchixtoc inic quimottiliznequi. 162. Auh in Tlatoani Obispo in oyuh quimocaquiti, niman ipan ya in iyollotzin ca yehuatl in ineltica inic iyollotzin maciz, inic quimoneltililiz in tlein ic nemi tlacatzintli. 163. Niman motlanahuatili inic niman calaquiz, quimottiliz. 164. Auh in ocalac ixpantzinco mopechtecac, in yuh yeppa quichihuani; 165. auh occeppa quimotlapohuilili in ixquich oquittac in oquimahuizo ihuan in inetitlaniz. 166. Quimolhuili: "—Notecuiyoé, Tlatoanié, ca yeh onicchiuh, ca ye onicneltili in yuh otinechmonahuatili, 167. ca huel yuh onicnolhuilito in Tlācatl in Notecuiyo in Ilhuicac Cihuapilli Santa María in Teōtl Dios Itlazonantzin, in ticmitlania in tlanezcayotl inic huel tinechmoneltoquitiz, inic ticmochihuililiz in iteocaltzin in oncan mitzmitlanililia, ticmoquechiliz; 168. auh ca huel yuh onicnolhuili in onimitznomaquili in notlatol inic nimitzhualnohuiquiliz in itla inezca in ineltica in itlanequiliztzin inic nomac oticmocahuili. 169. Auh ca oquihuelmocaquiti in miiyotzin in motlatoltzin; auh oquimopaccacelili in ticmitlania in itla inezca, ineltica, inic mochihuaz moneltiliz in itlanequiliztzin. 170. Auh ye in in axcan oc yohuatzinco onechmonahuatili inic occepa nimitznottiliquiuh; 171. auh onicnitlanilili in itla inezca inic nineltocoz, in yuh onechmolhuili nechmomaquiliz, auh ca zan niman oquimoneltilili. 172. Auh onechmihuali in icpac tepetzintli in canin yeppa noconnottiliani inic ompa nictetequitiuh in nepapan [[Caxtillān xōchitl]]. 173. Auh in onictequito, onichualnohuiquilili in oncan tlatzintlan; 174. auh ca imaticatzinco conmocuili, 175. occeppa nocuixanco oconhualmotemili, 176. inic nimitzhualnotquililiz, in huel Tehuatzin nimitznomaquiliz. 177. Macihui in ca huel nicmattia camo imochiuhyan xochitl in icpac tepetzintli, ca zan tetexcalla, netzolla, huitztla, tenopalla, mizquitla amo ic oninotzotzon, amo ic nomeyolloac. 178. In nacito in icpac tepetzintli in nitlachix ca ye xochitlalpan. 179. Oncan cenquiztoc in ixquich nepapan tlazoxochitl caxtillāncayōtl ahuach, tonameyotoc, inic niman onictetequito. 180. Auh onechmolhuili inic ipampa nimitznomaquiliz; auh ca ye yuh nic neltitlia inic oncan ticmottiliz in itla nezcayotl in ticmitlanilia inic ticmoneltililiz in itlanequiliztzin; 181. ihuan inic neci ca neltiliztli in notlatol, in nonetitlaniz: 182. Ca izca, ma xicmocelili." 183. Auh ca niman ic quihualzouh in iztac itilma in oquicuixanoticaca xochitl. 184. Auh in yuh hualtepeuh in ixquich nepapan Caxtillān xōchitl, 185. niman oncan momachioti, neztiquiz in itlazoixiptlatzin iz cenquīzcā Ichpōchtli Santa María Teōtl Dios Īnāntzin in yuhcatzintli axcan moyetztica, 186. in oncan axcan mopixtzinotica in itlazochantzinco in iteocaltzinco Tepēyacac, motocayotia Guadalupe. 187. Auh in oyuhquimottili in Tlatoani Obispo ihuan in ixquichtin oncan catca motlancuaquetzque, cenca quimahuizoque, 188. quimotztimoquetzque, tlaocoxque, moyoltoneuhque, yuhquin ahcoya in inyollo in intlalnamiquiliz… 189. Auh in Tlatoani Obispo choquiztica, tlaocoyaliztica quimotlatlauhtili, quimitlanilili in itlapopolhuililoca inic amo niman oquineltili, in itlanequiliztzin, in iiyotzin in itlatoltzin. 190. Auh in omoquetz quihualton in iquechtlan ic ilpiticatca in itlaquen, in itilma Juan Diego. 191. in itech omonexiti in oncan omomachiotitzino in Ilhuicac Cihuāpilli. 192. Auh niman ic quimohuiquili; ompa quimotlalilito in ineteochihuayān. 193. Auh oc onca ocemilhuiti in Juan Diego in ichantzinco Obispo, oc quimotzicalhui. 194. Auh in imoztlayoc quilhui: "—Zaque, inic ticteittitiz in canin itlanequiliztzin Ilhuicac Cihuapilli quimoquechililizque in iteocaltzin." 195. Niman ic tetlalhuiloc inic mochihuaz moquetzaz. 196. Auh in Juan Diego in oyuhquitteititi in canin quimonahuatili in Ilhuicac Cihuāpilli moquetzaz iteocaltzin, niman ic tenahuati: 197. in oc onaciznequi in ichan inic conittatiuh in itlatzin Juan Bernardino, in huellanauhtoc, in icuac quihualcauhtehuac ceme quinotzazquia Teōpixque in oncan Tlatelōlco, inic quiyolcuitizquia, quicencahuazquia; in quimolhuili Ilhuicac Cihuāpilli in ye opatic. 198. Auh ahmo zan icel quicauhque yaz, ca quihuicaque in ompa in īchān; 199. Auh in oyuh acito quittaque in itlatzin ye huel pactica, niman atle quicocoa, 200. Auh in yehuatl cenca quimahuizo in quenin imach hualhuico, ihuan cenca mahuiztililo; 201. quitlatlani in imach tleica in yuhqui chihualo, in cenca mahuiztililo: 202. Auh in yehuatl quilhui in quenin icuac ompa hualehuac in quinochilizquia teopixqui in quiyolcuitiz, quicencahuaz, in oncan Tepeyacac quimottilitzino in Ilhuicac Cihuāpilli; 203. auh quimotitlani in ompa Mēxihco in quittatiuh in Tlatoāni Obispo inic oncan quimocaltiliz in Tepeyacac. 204. Auh quimolhuili in macamo motequipacho in ca ye pactica; in ic cenca moyollali. 205. Quilhui in itlatzin ca ye nelli ca niman icuac in quimopatili, 206. īhuān huel quimottili iz zan no huel ye iuhcatzintli in yuh quimottititzinoaya in imach, 207. īhuān quimolhuili in quenin yehuatl oc oquimotitlanili Mēxihco in quittaz Obispo; 208. Auh ma no in ihcuac quittatiuh, ma huel moch ic quixpantiz quinonotzaz in tlein oquittac, 209. ihuan in quenin tlamahuizoltica oquimopatili; 210. auh ma huel yuh quimotocayotiliz, ma huel yuhmotocayotitzinoz iz cenquīzcā Ichpōchtzintli Santa María de Guadalupe in itlazoixiptlatzin. 211. Auh niman ic quihualhuicaque in Juan Bernardino in ixpan Tlahtoāni Obispo in quinonotzaco, in ixpan tlaneltilico. 212. Auh inehuan in imach Juan Diego quincalloti in ichan Obispo achi quezquilhuitl, 213. inoc ixquich ica moquetzino iteocaltzin Tlatoca Cihuāpilli in oncan Tepēyacac in canin quimottitili in Juan Diego. 214. Auh in Tlahtoāni Obispo quicuani ompa in Iglesia Mayor in itlazoixiptlatzin in Ilhuicactlazocihuapilli. 215. Quihualmoquixtili in ompa itecpanchan in ineteochihuayan moyetzticatca: inic mochi tlacatl quittaz quimahuizoz in Itlazoixiptlatzin. 216. Auh huel cenmochi iz cemaltepetl olin, in quihualmottiliaya, in quimahuizoaya in Itlazoixiptlatzin. 217. Huallateomatia, 218. quimotlatlauhtiliaya. 219. Cenca quimahuizoaya in quenin teotlamahuizoltica inic ōmonexiti, 220. inic niman ma aca tlālticpac tlācatl oquimicuilhui in itlazoixiptlayotzin. * Ipampa: [[Antonio Valeriano]] == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> * [[Juan Diego Cuauhtlahtoatzin]] * [[Tonantzin Guadalupe]] == Tlatenehualiztli == <references/> == Occe necuazaloliztli == *{{Cite web | last = Tovar | first = Juan de | title = Hvei tlamahviçoltica omonexiti in ilhvicac tlatocacihvapilli Santa Maria totlaçonantzin Gvadalvpe in nican hvei altepenahvac Mexico itocayocan Tepeyacac | work = Biblioteca Digital Mundial | language = '''Idioma: Náhuatl clásico''' | accessdate = 2013-05-25 | date = 1585 | url = http://www.wdl.org/es/item/6745 | archive-date = 2013-07-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130714035226/http://www.wdl.org/es/item/6745/ | dead-url = yes }} [[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]] [[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuiloliztli]] [[Neneuhcāyōtl:Catolicismo Romano]] [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli]] py52u7523jhrhkjfm3gra06ir16kxl5 Mecahuehuetl 0 5374 528245 523141 2026-07-21T07:32:31Z Akapochtli 159 Categorizar 528245 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Guitar 1.jpg|thumb|right|220px|Ahhuēhuētl mecahuēhuētl]] [[Īxiptli:E-Gitarre.jpg|thumb|right|220px|Tlanexmecahuēhuētl]] '''Mecahuēhuētl''' in [[tlatzotzonalli]]. {{nah2}}, ītōcā cē [[mecatl]] auh [[huēhuētl]] tlatzotzonalli. Mecahuēhuētl īhuān tlanexmecahuēhuētl tlaqueltilia īpan achi [[rock]] [[tlacuīcaliztli]] == Huēyi mecahuēhuētini == * [[Tomo Miličević]] * [[Matthew Bellamy]] * [[Jimi Hendrix]] * [[Terry Kath]] * [[Carlos Santana]] * [[The Edge]] == Nō xiquitta == * [[Cuīcayōtl]] [[Category:Tlatzohtzonalli]] i4stuanl0rbb2irwt4e0lo543r1m2yb Tlapatiliztōcāitl 0 6520 528205 496747 2026-07-20T16:13:25Z Akapochtli 159 Categorizar 528205 wikitext text/x-wiki '''Tlācatōcāitl''' cah inōn [[tōcātlahtōl]] tōca cē [[tlācatl]] nozo [[yōlcatl]]. == Tlācatōcāitl == === Cēntechpa === * Achto tlācatl cēntechpa: '''Nehhuātl''' ('''Neh''') :''Posesivo'': '''No-''' menos la terminación de la palabra: "''Nocal''" ('''No-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': '''Ni-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Nitlālia''" ('''Ni-''' + '''Tlāli(ā)''') :''Objeto'': '''Nēch-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Tinēchtlālia''") ('''Ti-''' + '''Nēch-''' + '''Tlāli(ā)''') * Ōnto tlācatl cēntechpa: '''Tehhuātl''' ('''Teh''') :''Posesivo'': '''Mo-''' menos la terminación de la palabra: "''Mocal''" ('''Mo-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': '''Ti-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Titlālia''" ('''Ti-''' + '''Tlāli(ā)''') :''Objeto'': '''Mitz-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Nimitztlālia''") ('''Ni-''' + '''Mitz-''' + '''Tlāli(ā)''') * Yēto tlācatl cēntechpa: '''Yehhuātl''' ('''Yeh''') :''Posesivo'': '''Ī-''' menos la terminación de la palabra: "''Īcal''" ('''Ī-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Tlālia''" ('''Tlāli(ā)''') :''Objeto'': '''Qui-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Niquitlālia''") ('''Ni-''' + '''Qui-''' + '''Tlāli(ā)''') === Miectic === * Achto tlācatl miectic: '''Tehhuāntin''' ('''Tehhuān''') :''Posesivo'': '''To-''' menos la terminación de la palabra: "''Tocal''" ('''To-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': '''Ti-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional más saltillo o duplicación: "''Titlāliah''" ('''Ni-''' + '''Tlāli(ā)''' + '''h''') :''Objeto'': '''Tēch-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Titēchtlālia''") ('''Ti-''' + '''Tēch-''' + '''Tlāli(ā)''') * Ōnto tlācatl miectic: '''Amehhuāntin''' ('''Amehhuān''') :''Posesivo'': '''Anmo-''' menos la terminación de la palabra: "''Anmocal''" ('''Anmo-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': '''An-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional más saltillo o duplicación: "''Antlāliah''" ('''An-''' + '''Tlāli(ā)''' + '''h''') :''Objeto'': '''Amēch-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Niamēchtlālia''") ('''Ni-''' + '''Amēch-''' + '''Tlāli(ā)''') * Yēto tlācatl miectic: '''Yehhuāntin''' ('''Yehhuān''') :''Posesivo'': '''Īn-''' menos la terminación de la palabra: "''Nocal''" ('''No-''' + '''Cal-li''') :''Activo'': el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional más saltillo o duplicación: "''Tlāliah''" ('''Tlāli(ā)''' + '''h''') :''Objeto'': '''Quim-/Quin-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Niquintlālia''") ('''Ni-''' + '''Quin-''' + '''Tlāli(ā)''') === Ahtlanemi === * Zāzotlācatl, zāzoyōlcatl, cēntechpa nozo miectic: '''Acah''' :''Posesivo'': '''Tē-''' menos la terminación de la palabra: "''Tēcal''" ('''Tē-''' + '''Cal-li''') :''Objeto'': '''Tē-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Nitētlālia''") ('''Ni-''' + '''Tē-''' + '''Tlāli(ā)''') * Ahyōlcatl: '''Tlamantli''' :''Objeto'': '''Tla-''' más el verbo menos vocal larga final o vocal inicial opcional: "''Nitlatlālia''") ('''Ni-''' + '''Tla-''' + '''Tlāli(ā)''') [[Neneuhcāyōtl:Tlahtoliztli]] cnhh1qki7rt2ygdek613z3a0h337p2p Tonatiuh ichan 0 6647 528253 523524 2026-07-23T03:25:18Z Omarius257 24039 /* */ Ōmoyancuīli in Tonatiuh ichan ixiptl 528253 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Solar System True Color NAH.png|upright=1.5|thumb|Tonatiuh ichan]] [[Īxiptli:Solar_system.jpg|thumb|right|Tonatiuh ichan inehnencacitlal]] '''Tonatiuh Ichan''' nozo '''Tonatiuhmecayotl'''. == Tonatiuh ichan inehnencacitlal == # [[Payīnalcītlalli]] # [[Cītlalpōl]] # [[Tlalticpactli|Tlālticpactli]] # [[Chīchīlcītlalli]] # [[Huēyitzitzimicītlalli]] # [[Tzitzimicītlalli]] # [[Ilhuicateōcītlalli]] # [[Tlāloccītlalli]] * ''[[Ceres]]'' * ''[[Mictlāntēuccītlalli]]'' * ''[[Orco]]'' * ''[[Hauhmeya]]'' * ''[[Cuahohuar]] (Quaoar)'' * ''[[Maquemaque]] (Makemake)'' * ''[[Gonggong]]'' * ''[[Eris]]'' * ''[[Sedna]]'' [[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli]] [[Neneuhcāyōtl:Tonatiuh ichan| ]] gc2m3itayuu7xieyn0ijry2xuy2y4o2 Neneuhcāyōtl:Huēhuehpāntli nemachiyōtīlli 14 8752 528250 39961 2026-07-21T12:17:50Z Akapochtli 159 Categorizar 528250 wikitext text/x-wiki *[[Huēhuehpāntli]] [[Categoría:Nemachiyotilli]] t6pvdb1s7ifcp4caztgpjjoa5tv5xji Neneuhcāyōtl:Cupressaceae 14 10925 528251 382334 2026-07-21T19:54:52Z Akapochtli 159 Categorizar 528251 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cupressaceae}} [[Neneuhcāyōtl:Pinaceae]] g3t3624hyljbzwdf4hn1q8msm49e7uz Neneuhcāyōtl:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl tlacuīcaliztli 14 11059 528218 85408 2026-07-20T19:16:34Z Akapochtli 159 Categorizar 528218 wikitext text/x-wiki *[[Cuīcayōtl]] *[[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān|Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl]] *[[Tlacuīcaliztli]] [[Categoría:Tlacuīcaliztli Cemānāhuac]] kyz0vex8s42jddt5std6t4vuz453zym Tecuacan 0 11568 528222 527380 2026-07-20T20:51:49Z Akapochtli 159 Categorizar 528222 wikitext text/x-wiki In '''Tlācatiyān ītēcuacān''' ca in [[āltepētl]] cānin nemi in tlahco tēpacholiztli, in āltepēcalli, in teyacānquicalli īhuān in [[tlahtohcāyōtl]] ītētlamahmaquiliz. == No xiquitta == * [[Tlacatiyan]] [[Neneuhcāyōtl:Tlacatiyan]] icdryw1rc2lx4lmolb6vwh1tqs1m1i9 Nemachiyōtīlli:Tlahcuiloh 10 12739 528214 459599 2026-07-20T16:55:59Z Akapochtli 159 Categorizar 528214 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="margin-left: 1em; float:right; width: 25em;" ! style="background:#7793DE; text-align: center;" colspan="3" | <span style="color:white;"><big>{{{Tōcāitl}}}</big></span> |- | colspan="3" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Īxiptli|}}} | {{#ifeq: {{{Īxiptli}}} | none | | [[Īxiptli:{{{Īxiptli}}}|{{min|250|{{{Īxiptli size|}}}}}px| {{{Tōcāitl}}}]] }} }} |- ! style="background:#7793DE; text-align: center;" colspan="3" | <span style="color:white;">Tlācatlanōnōtzaliztli</span> |- {{#if:{{{Tlācatōcāitl|}}} | {{!}}'''Tlācatōcāitl''' {{!}} {{{Tlācatōcāitl}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Tlācati|}}} | {{!}}'''Tlācati''' {{!}} {{{Tlācati}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Micqui|}}} | {{!}}'''Micqui''' {{!}} {{{Micqui}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Tequitiliztli|}}} | {{!}}'''Tequitiliztli''' {{!}} {{{Tequitiliztli}}} {{!-}} }} {{#if:{{{Ōquichīuh|}}} | {{!}}'''Ōquichīuh''' {{!}} {{{Ōquichīuh}}} {{!-}} }} |} <noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli]]</noinclude> r4ooy4d5yubi9h4zadpthw0paavm8x8 Tlatequitiltilīlli:Yoalli~nahwiki 2 13498 528232 526943 2026-07-21T00:24:57Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528232 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Cōzcatlān}} |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|en-3}} |- | {{#babel:plain=1|nah-1}} |} Niltze, nōtoca Yarel, otlacati 27 Tlamācuīlti in ōmpa [[Cōzcatlān]]; āxcan nicpiya 17 (caxtolli ipan chicuaome). a532esewhq8s8tma3g14m4sr4gaoxsq Tlatequitiltilīlli:Marrovi 2 13537 528234 526962 2026-07-21T00:29:52Z Akapochtli 159 Elimino auto atribución 528234 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Marrovi]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- |{{Tlatequitiltililli tlapixqui}} |- | <center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</center> |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|gl-4}} |- | {{#babel:plain=1|pt-4}} |- | {{#babel:plain=1|nah-4}} |- | {{#babel:plain=1|yua-2}} |- | {{#babel:plain=1|it-2}} |- | {{#babel:plain=1|ca-2}} |- | {{#babel:plain=1|de-1}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/UNAM}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/WP Mexihco}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/WP Caxtillān}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/WP Peru}} |} Nehhuatl notoca Marrovi, nehhuatl nitlahtoa [[caxtillantlahtolli]] huan occequi tlahtolli. Artículos que por lo menos Huiquipedia debe tener [[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]] Nican in [[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilolli]]. Nican in [[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli]]. Nican in [[Huiquipedia:Náhuatl para hispanohablantes]] [[Tlacatocaitl]] [[Huiquipedia:Yancuīctlahtōlli]] [[:Neneuhcāyōtl:Nci]] [[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Borrar (definitivo)]] ;[[Anexo:Vocabulario]] ; [[Huiquipedia:Nehtolli]] ; [https://nah.wikipedia.org/wiki/N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui:Contribuciones/Krinkle] == Marrovi icualtlahcuilolhuan == * [[Alemania]] * [[Caxtillan]] * [[Malinalco (altepecalpolli)]] * [[Santa Fe Analco]] * [[Tequixquiac]] * [[Yancuic Mexihco]] == Marrovi itlatzotzonaliz == [[File:Condor flying over the Colca canyon in Peru.jpg|thumb|200px|left|Hueyi cozcacuauhtli]] '''Pano in tototl''' [http://www.youtube.com/watch?v=YOXUShIHEWE&feature=related Ma xitlacaqui nican] * Cuac tlaneci nic ihta in tonatiuh, * tonatiuh, tonatiuh, ipanitlahuil, * in hueyi tototl in cahcahuil, cahcahuil, in patlani. * In aztacameh tlahtlachia mopampa, * Patlaniz, Patlaniz, * In tlatlachia amanalli ihcuac pano, * Xochitenamic tlazouh tlahtoa. * Tototl panoz. ''Esta canción es un tributo a los hermosos pueblos andinos, que son sin duda alguna hermanos nuestros'' iyui3rg91tlgd7ov3ocgcqfjxblw7ly Alonso de Molina 0 14079 528210 508731 2026-07-20T16:44:52Z Akapochtli 159 Categorizar 528210 wikitext text/x-wiki '''Alonso de Molina''' ōquitlācati īpan [[Extremadura]], [[Caxtillān]] [[1513]] ahnozo [[1514]], ōmicti īpan [[Āltepētl Mēxihco]], [[Yancuīc Caxtillān]] (āxcān [[Mēxihco]]) [[1579]]. Ōcatca San Francisco teōpixqui īhuān ''gramático''. In ōquihcuilo: *[[Aquı comienca vn vocabulario en la lengua Caſtellana y Mexicana]] (1555) *[[Confeſsionario mayor, en lengua Mexicana y Caſtellana]] (1563/64?) *[[Confeſsionario breue, en lengua Mexicana y Caſtellana]] (1565) *[[Arte de la lengua Mexicana y Caſtellana]] (1571) *[[Vocabvlario en lengva Caſtellana y Mexicana]] (1571) [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]] 6mdrd4x255l73tucudg9vn10o07n5la Neneuhcāyōtl:Tlacualli 14 15556 528217 473222 2026-07-20T19:12:59Z Akapochtli 159 Categorizar 528217 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Food}} 0snnrkj6o9otc5xwebkn4hl092yixt7 Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili 2 16306 528231 526973 2026-07-21T00:21:33Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528231 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Teòtlalili]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- | <center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</center> |- | {{#babel:plain=1|nah}} |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|en-2}} |- | {{#babel:plain=1|fr-1}} |- | {{#babel:plain=1|it-1}} |- | {{Usuario:Userbox/UNAM}} |- |} '''¿Àkin nêwatl?''' Nêwàtl notòka José Maurilio. Ònitlàkat ìpan sè altëpètl ìtòka Chachawàntla, estado de Puebla. Ònommachti ''Periodismo y Comunicación Colectiva'' ìpan in wèi tèmachtilòyàntli ''Universidad Nacional Autónoma de México''. Nòihki ònommachti tlaìxnênektiliskàyòtl ìpan in tèmachtilòyantli ''Andres Soler''. Nitekihtok kèn periodista wàn nòihki kèn tlaìxnênektiàni ika in totlâtòl. Nonànkàtlâtòl yë in mèxîkatl nos nàwatl. nòhpatlâtòl nos notlakpatlâtòl yë in kaxtillàn. Cualli nòihki nitlâtowa chîtòn inglès wan niknênewilia sè kèski tlâtòlli ika francès. ¿Intlà käna namnekiltïa nammachitìskë oksè îtlä tlen ika totlâtòl? Cualli nanechomtlâcuilwilìskë nikàn. Me llamo José Maurilio. Nací en un pueblo llamado Chachahuantla, estado de Puebla, México. Estudie ''Periodismo y Comunicación Colectiva'' en la gran ''Universidad Nacional Autónoma de México''. También estudie Arte dramático en el ''Instituto Andres Soler''. He trabajado como periodista y también como actor en nuestra lengua. Mi lengua materna es el mexicano o náhuatl. Mi segunda lengua es el castellano. También puedo hablar un poco de inglés y comprendo algunas cuantas palabras en francés. ¿En caso de que quieran conocer algo más sobre nuestra lengua? Pueden escribirme aquí. [[en:user:Teòtlalili]] [[es:Usuario:Teòtlalili]] pisiwxlh4q18o9xxt9u16sm1paqxhx5 Neneuhcāyōtl:Tlahtolcenyeliztli 14 16982 528213 506962 2026-07-20T16:51:46Z Akapochtli 159 Categorizar 528213 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Languages by family}} [[Neneuhcāyōtl:Tlahtoliztli]] rjcsigyjlt9n4eclof62pim8qw2pu7d Neneuhcāyōtl:Macuilpohualxihuitl 14 19062 528228 417546 2026-07-20T22:35:23Z Akapochtli 159 Categorizar 528228 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Cahuitl]] hy1ma1f08n5viisygweqm5k47mdww59 Tlatequitiltilīlli:Cuaitl 2 19568 528235 526987 2026-07-21T00:32:22Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528235 wikitext text/x-wiki [[Categoría:Wikipedia:Wikipedistas de España|Cuaitl]] [[Categoría:Wikipedia:Wikipedistas de México|Cuaitl]] [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Cuaitl]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- | <center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</center> |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|nah-3}} |- | {{#babel:plain=1|de-3}} |} * [[Tlaixiptlayotl]] * [[Jesucristo]] * [[María Ichpōchtli]] * [[Jose itech Nazaret]] * [[Miguel de Cervantes]] * [[Emilio Salgari]] * [[Nezahualcoyotl (tlahtoani)]] * [[Geronimo]] * [[Juan Ramon Jimenez]] * [[Gustavo Adolfo Becquer]] * [[Ramon Maria del Valle-Inclan]] * [[Luis itech Leon]] * [[Juan itech Torquemada]] * [[Jeronimo de Mendieta]] * [[Agustin itech Hipona]] * [[Tototen]] * [[Huitzquimichin]] * [[Mammalia|Chichini]] * [[Xillanchichini]] ([[Hueyimichin]]) * [[Chichihualli]] * [[Andrés de Olmos]] * [[Mētztli (cāhuitl)]] * [[Ciceron]] =Tlahtoltecpanaliztli nozo ''vocabulario''<ref>[1] quihtoznequi ''Vocabulario''. Xiquitta: José Concepción Flores Arce, ''Ma'titla'tocan Nahualla'tolli'', ''¡Hablemos Náhuatl!'' -Ce-Acatl, A.C.- (Primera Edición 1998)</ref> = * [[Tehtlahtol]] → 22 000 cententli. * [[Yancuictlahtolli]] * [[{{ns:5}}:Yancuictlahtolli]] - [[http://whp.uoregon.edu/dictionaries/nahuatl/index.lasso]] - [[http://sites.estvideo.net/malinal/nahuatl.page.html]] - [[http://www.gdn.unam.mx/termino/search?queryCreiterio=&modulo=termino&action=search&queryEnDiccionarios%5B%5D=0&queryPartePalabra=inicio&queryBuscarEn=nahuatlGrafiaNormalizada&queryLimiteRegistros=50|GDN UNAM]] = Tetlahtolmachtiliztli nozo ''gramática'' = * https://es.wikipedia.org/wiki/Gram%C3%A1tica_del_n%C3%A1huatl * [[Gramática del náhuatl]] = Tlatecpancapohualiztli<ref>Cuenta, cálculo, cómputo.</ref> ompohuallotl nozo ''matemática vigesimal''= * https://es.wikipedia.org/wiki/Sistema_vigesimal =Nocniuhtzitzinhuan= {{Col-begin}} {{Col-2}} * [[{{ns:3}}:Marrovi]] * [[{{ns:2}}:Marrovi]] * [[{{ns: 3}}:Teòtlalili]] * [[{{ns: 2}}:Teòtlalili]] {{Col-2}} * [[{{ns:3}}:Ricardo gs]] * [[{{ns:2}}:Ricardo gs]] * [[{{ns:3}}:$$$Marlon$$$30]] * [[{{ns:2}}:$$$Marlon$$$30]] * [[{{ns:3}}:Akapochtli]] * [[{{ns:2}}:Akapochtli]] {{Col-end}} [[Acalli]]: Barco [[Acentli]]: Arroz [[Acontli]]: Copa [[Achyolli]]: Célula [[Amapechtli]]: Sobre [[Amatl]]: Papel amate [[Amolpechtli]]: Jabonera [[Arabiatlapoalli]]: Números arábigos [[Calcactli]]: Zapatilla [[Caquizchiotl]]: letra [[Cauhcaxitl]]: Reloj [[Caxitl]]: Caja [[Cetepetl]]: Iceberg [[Cozolli]]: Cuna [[Cuatzommiztli]]: León [[Cueptli]]: Hierba [[Cuitlacalli]]: Inodoro [[Cuitlamatl]]: Papel higiénico [[Chicomilhuitl]]: Semana [[Chiquilichtli]]: Cigarra [[Huehcan]]: Metro [[Ilhuicaatentli]]: Playa [[Ixtehuilli]]: Lupa [[Ixtehuilotl]]: Lente [[Ixtezcatl]]: Gafas [[Malacacactli]]: Patín [[Malacacalli]]: Roulotte [[Mamixtli]]: Grifo [[Mezquentli]]: Pantalón [[Mimalacatl]]: Bólido [[Nacamatl]]: Cartón [[Nantzintetl]]: Átomo [[Ohohuihcan]]: Laberinto [[Palpetlatl]]: Alfombra [[Pantlalitl]]: Mesa [[Papayan]]: Pan moreno [[Petlazolcoatl]]: Ciempiés [[Poalcauhtzin]]: Cuenta horaria [[Quecehuatl]]: Cinturón [[Quechquentli]]: Corbata [[Tacaxtli]]: Tocón [[Tecololli]]: Plástico [[Tecontli]]: Botella [[Tecpin]]: Pulga [[Tehuilotl]]: Cristal [[Telconalli]]: Bolígrafo [[Tenancan]]: Parque [[Tepoznotztli]]: Imán [[Tetehuitl]]: Papel (blanco) [[Tezcatl]]: Espejo [[Tlacallotl]]: Estuche [[Tlapoatl]]: Llave [[Tzaucpantli]]: Puerta [[Tzaucpilli]]: Pestillo [[Xaltehuilotl]]: Vidrio [[Xihuitl]]: Planta [[Xiuhtlacualli]]: Verdura [[Xocoztli]]: Limón [[Yaconalli]]: Lápiz dydoqbisbwjvwiboq0bf29kbjqrgvms Tacaxtli 0 21306 528223 494798 2026-07-20T20:53:02Z Akapochtli 159 Categorizar 528223 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Baumstumpf.JPG|thumb|200px|right|Tacaxtli]] [[Īxiptli:Arbol_de_Chicomecoatl.jpg|thumb|200px|Tacaxtli.]]'''Tacaxtli'''<ref>[1] quihtoznequi ''tocón''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''tacaxpoloa'' ihuan ''tacaxxotia''. Ahnozo in ihuic ''tataca'' (cavar) ihuan ''ixtli'' (cara visible). Quihtoznequi in tlein motta in icuac acah quicotona in cuahuitl. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>. Tictocayotia ''tacaxtli'' on ihuic in icentlamanyo ceh cuahuitl, in ica inelhuayohcauh, in tlein mocahua ipan tlalli in ihcuac in tlacatl quicotona in itetepon. == No Xiquitta == * [[Cuahuitl]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] ncxyx0g8e0kp4t1g3jsv574gqg8h0ky María Félix 0 22836 528224 497159 2026-07-20T21:00:33Z Akapochtli 159 Categorizar 528224 wikitext text/x-wiki {{Īxiptlayōllācatl |Nombre = María Félix |Image = |birthname = María de los Ángeles Félix Güereña |born = {{MEXf}} [[8 ic nāuhtetl mētztli]], [[1914]]<br> [[Álamos]], [[Sonora]] |dead = {{MEXf}} 8 ic nāuhtetl mētztli, [[2002]]<br>[[Āltepētl Mēxihco]] <small>(88)</small> |género = |películas = |programas = |premios = |yearsactive = [[1940]] - [[1971]] | }} '''María Félix''' ītōcā cē [[Mēxihco|Mēxihcatl]] [[īxiptlayōllācatl]]. ==Īxiptlayōlcāyōtl== *[[1943]] ''[[Doña Bárbara]]'' *[[1947]] ''[[Río Escondido]]'' (''Tlātlātilatōyātl'') *[[1954]] ''[[French Cancan]]'' (''Francia Cancan'') *[[1956]] ''[[Tizoc (īxiptlayōlli)|Tizoc]]'' [[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1914|Félix, María]] [[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 2002|Félix, María]] kt4409djiltbp4a97iors59jcc5e3c7 Tlatequitiltilīlli:Ramón Felipe Iñiguez 2 24715 528229 440287 2026-07-21T00:17:30Z Akapochtli 159 Elimino auto atribución 528229 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Ramón Felipe Iñiguez]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- | <center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</center> |- | {{Tlatequitiltilīlli es}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/WP Mēxihco}} |- |} Nehhuatl notoca Ramón Felipe, nehhuatl nitlahtoa [[caxtillantlahtolli]] huan occequi tlahtolli. Artículos que por lo menos Huiquipedia debe tener [[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]] Nican in [[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilōlli]]. Nican in [[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilōlli]]. [[Tlācatōcāitl]] [[Huiquipedia:Yancuīctlahtōlli]] [[:Neneuhcāyōtl:Nci]] [[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Borrar (definitivo)]] ;[[Anexo:Personajes de Dora, la exploradora]] ;[[Anexo:Páginas creadas dentro de mi usuario "Ramón Felipe Iñiguez"]] ;[[Anexo:Páginas creadas dentro de mi cuenta de usuario "Felipe.ir.1999"]] ;[[Anexo:Posifijos de dirección]] ;[[Anexo:Tabla lexicográfica comparativa de las diferentes variantes dialectales del náhuatl]] ;[[Anexo:Municipios de Oaxaca con significados etimológicos]] ;[[Anexo:Municipios de Guerrero con significados etimológicos]] ==Ramón Felipe ītlahcuilōl== [[File:MainPlazaTexcoco3.JPG|thumb|200px|left|Tetzcohco īxōchitlāni]] '''Panō in xōchitlān''' mācuīlli tlācah, ¿īhuān ticmati tlein chīhuah? * Mātzatzinih īhuān īztiyah īhuīc in xōchimeh. * Inilhuih "¡Cualli tonaltin!" tlahco nahuatlahtolcopa īhuān "¡Buenos días!" caxtillāntlahtōlcopa. * Chīhuah cē campaxtlālehuel īxayacpan. * Īhuān zātepan cē mācēhualli chipāhuac chīhuah. ''Esta canción es un tributo a los hermosos pueblos prehispánicos, que son sin duda alguna hermanos nuestros'' ==Comentario== Hola, espero que este bien escribirte en español, he estado viendo que estas trasladando las paginas a la ortografía del náhuatl moderno, aunque inicialmente yo estuve a favor de que se conservara la ortografía clásica, también creo que antes que nada la huiquipedia debe de ser útil a los usuario actuales del náhuatl, por eso quisiera saber tu opinión sobre eso, ¿tú eres hablante nativo del náhuatl? Por que eso precisamente es lo que mas necesitamos aquí, ¡saludos! --[[Usuario:Battroid|Battroid]] 22:34 19 oct 2010 (UTC) Pues bien compañeros, yo soy nativo de la lengua náhuatl( nihmate macehualcopa), y creo que a raíz de la experiencia que he tenido con los escritos del siglo XVI,XVII,XVIII -que no códices en el sentido estricto de la palabra- provocan una dificultad innecesaria el uso ortográfico de letras como la w, j , k, etc. El principio del que debemos de partir, es básico; ninguno de nosotros vamos a cambiar la ortografía de Sahagún, Olmos, Acosta, Motolinia o Carochi, ni siquiera el del diccionario de la lengua nahua, del francés Remi Simeon. Nosotros en cambio podemos continuar la tradición, pero no por inercia inconciente del rebaño, sino para facilitarnos a nosotros mismos el trabajo de reinterpretar los sonidos según la ortografía de los contribuyentes de este espacio dedicado al Náhuatl. Soy originario del último bastión de lengua nahua del D.F., es decir Santa Ana Tlacotenco. Y francamente dudo que vaya haber alguna resolución, por parte de ellos, acerca de la forma ortográfica que debe ser usada. Apelo a su buena voluntad, por el bien de nuestro idioma. Tlazocamati Zihuatzitzintin ihuan Tlacaztitzintin. Armando Xocoyotzin == Ahuīcyaniliztli nochitlācah == '''Niyahuīcyāuhtiya in''' [[Puebla]], [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]], [[Calpōlli Tlahtōlōyān]], [[Sinaloa]], [[Huāxyacac]], [[Morelos]], [[Michhuahcān]], [[Guerrero]], [[Xālīxco]] īhuān [[San Luis Potosí]] quēmeh: {| | * [[Huēhuehtlān el Grande]] * [[Chiyauhtzinco]] * [[Cuāuhquechōllān]] * [[Zacapōhuatlān]] * [[San Miguel Xōchtlah]] | * [[Puerto Vallarta]] * [[Xālātlauhco]] * [[Tetzcohco]] * [[Chālco Díaz Covarrubias|Chālco]] * [[Coyōhuahcān]] | * [[Ixcaquixtlān]] * [[Iztapan]] * [[Tōnatiuhco]] * [[Calpōllālpan]] * [[Xīlōtzinco]] | * [[Huēyipochtlān]] * [[Ehēcatzinco]] * [[Nextlālpan]] * [[Nezahualcoyōtl (āltepēcalpōlli)|Āltepētl Nezahualcoyōtl]] * [[Ēlōxōchitlān]] | * [[San Andrés Cholōllān]] * [[Huexōtzinco]] * [[Tenānco in Ēhēcatl]] * [[Isidro Fabela, Tlahtohcāyōtl Mēxihco|Isidro Fabela]] * [[Cuauhchinānco]] | * [[Lázaro Cárdenas (Michhuahcān īāltepēcalpōl)|Lázaro Cárdenas]] * [[Nanacamīlpan Mariano Arista]] * [[Yacapīxtlah (āltepēcalpōlli)|Yehēcapitztlān]] * [[Iztapan Teōcuitlatl]] * [[Cuauhxīmalpan]] | * [[Cōlhuahcān Rosales|Cōlhuahcān]] * [[Xōchimīlco]] * [[Āzcapōtzalco]] * [[Coyōmehāpan]] * [[Caltepēc]] | * [[Chiucnāuhāpan]] * [[Tepotzohtlān]] * [[Real de Catorce]] * [[Tlāhuapan]] * [[Chīmalhuahcān]] | |} {| | * [[Cōzcatlān, Puebla|Cōzcatlān]] * [[Simón Bolivar (Durango īāltepēcalpōl)|Simón Bolivar]] * [[Ācatlān, Puebla|Ācatlān]] * [[Iztacmāxtitlan|Iztācmāxtitlān]] * [[Venustiano Carranza (īxiptlahyōtiliztli)|Venustiano Carranza]] | * [[Cuauhtlāntzinco]] * [[Tetela del Volcán|Tētēllān in Tlitepētl]] * [[Piyaztlān]] * [[Āxōtlān]] * [[Quimichtlān]] |} '''Nōīhuān niyāhuīc''' occēquīntīn tlahtohcāyōmeh quēmeh: {| | * {{BOL}} * {{CAN}} * {{FRA}} * {{USA}} * {{UK}} | * {{GUY}} * {{TZA}} * {{RUS}} * {{CHN}} * {{PER}} | * {{ARG}} * {{PRY}} * {{COL}} * {{AUS}} | * |} == Escritura de la focalización con diferentes variantes relacionadas históricamente con el náhuatl clásico habladas en el estado de México, el Distrito Federal, Tlaxcala, Puebla y Morelos == ¿Te gustaría que te dejara la focalización que aparece en la página de la '''[[Nāhuatlahtōlli ītlahtoliztiyo|grámatica del náhuatl]]'''? :(1a) ''Āxcān ōticpixqueh cē ahuīcyaniliztli Isidro Fabela īāltepēcalpōllō īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ¿Cahtli catca amotlahcotōnyō īahuīcyaniliz?'' :'Hoy tuvimos un viaje al municipio de Isidiro Fabela en el estado de México; ¿Cuál fue su parte favorita del viaje?' :(1b) ''Totlahcotōnyō ōticmelahualiqueh huitzlān īca Xīlōtzinco īāltepēcalpōllō catca'' :'Nuestra parte favorita fue diriginos al sur con el municipio de Jilotzingo' En (1b) se expresa que viene a preguntarle a uno de sus amigos cuál fue su parte favorita del viaje. Otros ejemplos de órdenes no marcados en el siglo XVI son: :(2) ''¡Tiyahueh, ticpiyah tlein tictemozqueh!'' '¡Vamos, tenemos que bajar!' :(3) ''Notlahcotonyo oniquixmati in conenetl quetzalcuetzpalin catca '' 'Mi parte favorita fue rescatar a la bebé dragón' :(4) ''¡In āmeyalli chocatica!'' '¡La fuente está llorando!' :(5a) ''¿Ihuicpa canin tihuala?'' '¿De dónde vienes?' :(5b) ''Nihuālla īhuīcpa Yehēcapitztlān, Morelos'' 'Vengo de Yecapixtla, Morelos' :(6a) ''¿Campa tiyāuh, Miguel?'' '¿A dónde vas, Miguel?' :(6b) ''Nicpiyāz Huēxōtzinco pampa nīcuīcaz cē cuīcatl 'Tengo que ir a Huejotzingo para cantar una canción' :(7a) ''¿Tihuala Teteltzinco huan ticnequi tichuiltiz in tlahctli? '¿Hablas español y te gustaría jugar a la pelota?' :(7b) ''Cualli, nicpatiya nichuiltiz in tlahctli mohuan 'Sí, me gustaría jugar a la pelota contigo' :(8a) ''¿Ancuīcazqueh in cuīcatl totlōc?'' '¿Cantarán la canción con nosotros?' :(9a) ''Quēmah, tiquincuīcazqueh īcēquintin'' 'Sí, la cantaremos con ustedes' :(10a) ''¿Cānin tiyāhueh āxcān?'' '¿A dónde vamos ahora?' :(11b) ''Ticpiyah tlein ticcuepāzqueh in cehuetzilizpan īīxtlahuacāuh xōxōpan'' 'Tenemos que convertir el valle del invierno en primavera' :(12a) ''Cualli ca'' 'Está bien' :(12b) ''Ōnitēpalēhuīco'' 'Vine a ayudar' :(13) ''¡Niquinyanmitzcualhuīca in mētztli!'' '¡Le hes traído la luna!' :(14) ''Notlahcotōnyō ōnimitziztic īca cē huēyi tēnāhuatequiliztli catca'' 'Mi parte favorita fue despertarte con un gran abrazo' :(15a) ''¿Ixachi ka?'' '¿Es suficiente?' :(15b) ''Quēmah'' 'Sí' :(16a) ''Zorro ōquinyanmitzihtoa "¡Tlazohcāmati!" '¡Zorro les dijo "¡Gracias!"' :(16b) ''¿Tihuelitiya titepalehuis?'' '¿Podrías ayudarnos?' :(17a) ''Tlakatokak, nixtlahuah imomostiuh tlamatis'' 'Seguro, mi diario de campo sabrá' :(17b) ''¿Tiquīxmati Xōchimīlco?'' '¿Conoces Xochimilco?' :(18a) ''Cualli, niquixmati'' 'Sí, lo conozco' == Escritura de la focalización == Tengo varios verbos con cada tiempo en cada uno de las variantes del náhuatl habladas en los estados de Guerrero, Hidalgo, Oaxaca, Puebla, Tlaxcala, Veracruz, San Luis Potosí, Michoacán, México, Morelos y Durango. Así como por los habitantes de Milpa Alta, Azcapotzalco, Xochimilco y otras zonas conurbadas de la Ciudad de México. :(1a) ''¡Inon hueytlajtuani!'' :'¡Ese rey!' :(1b) ''¡Ticnequih tlein xiquinpiyacān!'' :'¡Queremos que la tengan!' En (1b) se expresa que si quieren darles su varita mágica, la necesitan para la próxima aventura. Otros ejemplos de órdenes no marcados en el siglo XVI son: :(2) ''¡Nicmitiztlazohcamati, Enrique!'' '¡Te lo agradezco, Enrique!' :(3) ''¿Yēceh huel teōtlāc?'' '¿Pero no es demasiado tarde?' :(4) ''Cualli ca'' 'Sí' :(5a) ''Ca toiztacochpauh Alie'' Alie es nuestra heroína :(5b) ''¿Tlein inīc ahmo ticyucatēyōliya?'' '¿Por qué no lo intentas?' :(6a) ''Notlahcotōnyō ōcatca ōnichuāllac Ehēcatzinco, Tlahtohcāyōtl Mēxihco'' 'Mi parte favorita fue venir a Ecatzingo, Estado de México' :(6b) ''¿Tlein tihuīquiliah?'' '¿Qué necesitamos?' :(7a) ''¿Tlein chihuah in kinkajoutin?'' '¿Qué hacen los kinkajous?' :(7b) ''Ticmatizqueh in kinkajou īīxpitiuh tāmoxpan tlamatiliztin īhuān yōlcameh occēquīntīn Puebla mēxhicatl tlahtohcāyōtl īyōlcatlān'' 'Pondremos la foto del kinkajou en nuestro libro de ciencias y animales junto a los otros animales del estado mexicano de Puebla' :(8) ''¿Kanin tiyauej intla tikkuepa itlapitsal ipan Pablo?'' '¿A dónde vamos si le regresamos su flauta Pablo?' :(9a) ''¡Ka ixachi ejkatl!'' '¡Hay mucho viento!' :(9b) ''¡Pablo, ōtināmiquih motlapitzal!'' '¡Pablo, encontramos tu flauta!' :(10a) ''Āxcān ōticpixqueh cē ahuīcyaniliztli Caltepēc, Puebla, ¿cahtli catca amotlahcotōnyō īahuīcyaniliz?'' 'Hoy tuvimos un viaje a Caltepec, Puebla, ¿cuál fue su parte favorita del viaje?' :(10b) ''Notlahcotonyo katka onicpanok iwikpa Huaxyak ipan Kaltepek, Puebla'' 'Mi parte favorita fue cruzarme de Oaxaca a Caltepec, Puebla' :(11a) ''¿Kenin motoka?'' '¿Cómo te llamas?' :(11b) ''Notoka Diego'' 'Me llamo Diego' :(12a) ''Chiltik wan kostik chiwah chilkostik'' 'Rojo y amarillo hacen naranja' :(12b) ''¿Antepalehuiskeh Rainbow λani pampa inik sepan?'' '¿Ayudarán a Rainbow a brillar por primera vez?' :(13a) ''¿Quēnin amotlapāl catca?'' '¿Cuál fue su color favorito?' :(14a) ''Notlapālhuān ōcatcah chīltic, cōztic īhuān camohpāltic'' 'Mis colores favoritos fueron rojo, amarillo y morado'' Además existen algunos casos especiales que cuando cada persona quiere ponerle cada texto a su libro, su amigo logra preguntarle cómo se va a llamar: ::¿Kenin tiknotsas mamox, Dora? : ¿Cómo vas a llamar tu libro, Dora? ::Nehhuātl nictēnōtzāz "Ricitos de oro y los 3 osos" : Yo le voy a llamar "Ricitos de oro y los 3 osos" ::¿Kenin ankinotsaske' mamoxhuan, Carlos huan Olga? [¿Kenin ankinotsaskej mamoxwan, Carlos wan Olga?] : ¿Cómo le van a llamar su libro, Carlos y Olga? ::Tiknotsaske' "Caperucita Roja" : Le llamaremos "Caprecurita Roja". ::¿Tiknekitihuilia? [¿Tiknekitiwilia?] : ¿Te gusta? ::Quēmah, nāhua tzatzi cualli: Sí, suena bien ::¿Huan ihuikpa tlein kitos mamox? [¿Wan iwikpa λen kitos mamox?]: ¿Y de qué va a tratar tu libro ::Ka', piyas omeyeyekolistin [Kaʔ, piyas omeyeyekolistin]: Pues, tendrá dos ideas ::¿Quēmah?: ¿Sí? ::"In inik se i'tos' "Wan okpixtinemike' pakintin semiak" [In inik se iʔtos "Huan okipixtinemikeʔ pakintin semiak]: La primera parte dirá "Y vivieron felices por siempre" ::¿Nikittas?: A ver ::¡Empecemos!: ¡Xitipēhuacān! ::¿Niman tlen inik amo nimitsmaka okachi yeyekolistin pampa okachi amoxtin? [Niman λen inik amo nimitsmaka okachi yeyekolistin pampa okachi amoxtin?]: ¿Entonces por qué no te doy más ideas para más libros? ::Quēmah, Abelardo: Sí, Abelardo =Mi amigo Cuaitl del pasado está tratando de escribirles mensajes, pues el le dejo la letra del Himno Nacional Mexicano en dos variantes dialectales del náhuatl= Pero les deja la letra del Himno Nacional Mexicano en el náhuatl central relacionada con la del náhuatl clásico {{Col-begin}} {{Col-4}} :'''Cepan Tacuicalli''' :Ihcuca yaotl tenochnotzaz mexihca :ticanacan temicti tepuztli :ihuan huelihqui ma tlacohcomoni :ihcuac totepuz cueponiz nohuian :'''Cepan''' :Tlazohtlalnan ximoixcuaxochtlalli :in pahcayotl nemiliztli cecnitlaca, :Ilhuicapa monemiliz nochipa :omohcuilo ica imahpiltzin toteo. :Tlaquinequizque in huehca chanehque :motlalticpac quintlalizque in icxihuan :tlazohtlalnan xicmati ca mopilhuan :quin yecanaz toteotzin ipan yaotl. :'''Ome''' :Yaotl yaotl in aquin yaotenchuaz :quin tlilehuaz in tlazohilalan, :yaotl yaotl in tlazohtlalnan pantli :ma paltilo ihtech xalatlyezpozonal. :Yaotl yaotl ipan ixtlahual in cuactla :ihcuac mocaquiz temictiani tepuztli, :inanhquilo in tlaototoponal :tlamach tzatziloz nemaquixtiliz :'''Yeyi''' :'Achto tiquin mopilhuan tazohtlalnan :'cuatlanepantetech iquechpa motemahca :'mamoyeznalocan in tlen ixtlahuahme, :'ihpan eztli icxihuan quintlaliz :'Ihuan moteocalhuan, hueicalhuan tzilinal :'mahuetzican ica tlalcocomonal :'ihuan cemihcac quitozqui in tapanzol :'miac mahuiztli oyeni tlazohtlalnan. :'''Nahui''' :Tlazontlalnan mopilhuan mitzilhuia :ca nochipa mopampa mihmiquizque :tla technotzaz in yaoltlapitzalli :ica itenyo huclihqui quemhmanian. :Inic tehuatl iztaque xochime :inic yehuan ce ilhuica ilnamiquiliz :cente tlatzaca tlatlaniliz moaxca :ce mahuiztic tecochtli inic yeh. :'''Cepan Tlacuicalli''' :Ihcuac yaotl tenochtzaz mexihca :ticanacan temicti tepuztli :ihuan huelihqui ma tlalcohcomoni :ihcuac totepuz cueponiz nohuian. {{Col-4}} :'''Cepan tlacuīcalli''' :Ihcuāc yāōtl tenochnotzaz mēxihca :Ticanacan temicti tepoztli :Īhuān huelihqui mā tlacohcomoni :Ihcuāc totepuz cueponiz nohuian. :'''Cē tlacuīcalli''' :Tlazohtlālnān ximoīxcuāxōchtlālli :In pahcāyōtl nemiliztli cecnictlāca :Ilhuicapa monemiliz nochipa :Omohcuilo īca īmahpiltzin toteōh. :Tlaquinequizque in huehca chānehqueh :Motlālticpac quintlalizque in icxihuan :Tlazohtlālnān xicmati ca mopilhuan :Quin yecanaz toteōtzin īpan yāōtl. :'''Ōme tlacuīcalli''' :Tlazohtlālnān mopilhuan mitzilhuia :Ca nochipa mopampa mihmiquizque :Tla technotzaz in yāōltlapitzalli :Īca ītēnyō huelihqui quemhmanian :Inic tehhuātl iztaque xōchimeh :Inic yehhuān cē ilhuicatl ilnāmiquiliz :Cente tlatzcah tlatlaniliz moāxca :Cē māhuiztic tecochtli inic yeh :'''Cepan tlacuīcalli''' :Ihcuāc yāōtl tenochnotzaz mēxihca :Ticanacan temicti tepoztli :Īhuān huelihqui mā tlacohcomoni :Ihcuāc totepuz cueponiz nohuian. {{Col-end}}--[[Tlatequitiltilīlli:Cuaitl|Cuaitl]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Cuaitl|discusión]]) 21:49 25 Chicnāuh 2013 (UTC) ==Niλamachilia nakastsonteyo iwikpa amewantin (Me siento muy orgulloso de ustedes) == Nikinyanmitsλapaloa wan niλanamiki Eloxochiλan, [[Puebla]], Pablo wan Mainalli, yeneli inλa anwikiliaj anλapalewiskej kwikas se kwikaλ, nikpia λen kawas se amaλlakuiloli wan amewantin anλaniskej se λapalolisλi. Intlλ ankinekij ankuiloskej, anwelitij ankasikayeskej ipan inin tzohuilli: [[Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]]. Kualojtli, Pablo wan Mainalli. ;proyecto nuevo para esta wikipedia. ::Necesito que vengas al municipio de [[Xopallān|Jopala]], ubicado en el estado mexicano de [[Puebla]] y aprendas conmigo el náhuatl del noroeste del central para pronunciar los verbos que te escribiré en una hoja de papel y en la computadora. --Javier Castañeda 10:45 7 Ic mahtlāctetl oncē mētztli 2005 (UTC) ::Soy Tadeo Xicohténcatl y busco a tu verdadero tú del futuro a los 61 años para que venga conmigo a Soteapan, [[Veracruz]] y aprenda a hablar el náhuatl del Istmo bajo. --Tadeo Xicohténcatl 3:50 12 Ic ōme mētztli 2010 (UTC) == Mientras estoy de vacaciones... == Hola Ramón Felipe Iñiguez: Ahora que estudio lingüística y lenguas extranjeras en la universidad, decidí venir a visitar su página para ver cómo has estado tú un par de años teníamos un desacuerdo en cuanto a la ortografía pero hoy día me parece que tú, al igual que yo, has cambiado mucho desde entonces. Creo que hemos vuelto más sabios con la edad y por lo tanto me alegro mucho ver tu duradero e incansable labor en favor de las lenguas indígenas de México. Desafortunadamente, estoy bastante ocupado con los estudios y por eso no creo que pueda contribuir mucho por ahora. Te doy a ti., sin embargo, mi dirección de correo electrónico, que no dudes en enviarme un correo si deseas hablar sobre la lingüística o cualquier otro asunto. Atentamente, [[Tlatequitiltilīlli:Node ue|Node ue]] 13:52 22 Yēt 2010 (UTC) mawill11@asu.edu == Escritura de los verbos de cada persona por un tiempo y sustantivo diferente en el náhuatl central con el náhuatl clásico == Te dejo esta escritura con un verbo diferente por cada, tiempo y sustantivo diferente en la variante dialectal del náhuatl central relacionada con el náhuatl clásico ::¿Tlein ōannāmiquiqueh?: ¿Qué encontraron? ::Ōtināmiqueh cē mazātl iztācpilli: Encontramos un venado cola blanca ::Ixcaqui, Alicia, ¿campa tica?: Oye, Alicia, ¿dónde estás? ::Nica īpan Tequixquiāc īca Iztācpīlli: Estoy en Tequixquiac con Cola Blanca. ::Nehhuātl nimitztlamonequiltia, Iztācpīlli: Yo también te quiero, Cola Blanca. == ¿Sabían que puedo escribir los verbos con cada sustantivo y persona en el mexicano del noroeste por pregunta y respuesta? == Te dejo los verbos con cada sustantivo y persona para que te los aprendas en el mexicano del noroeste por una pregunta y respuesta diferente. * ¿Titlamatiya tein in xonaktin kwali onkatej pampa noyak? = ¿Sabías que las cebollas son buenas para mi cara? * Kemaj, kwali onkatej pampa mopakayelis = Sí, son buenas para tu salud. == Tengo los plurales sufijados regulares como los de la página de la grámatica del náhuatl == Sobre tortillas/pasteles, "''tlaxcaltin"'' y ''"tlaoyotlaxcaltin"'' están bien; "caminos arenosos" se dicen "xālohtin"; creo que esas formas son adecuadas. --[[Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo]] 19:00 15 ic chiucnāhui 2010 == Personas del verbo "reír" en náhuatl por cada persona y gerundio en cada tiempo == '''Te dejo las personas en uno del presente como''': * '''Nihuetzcatica''': Estoy riendo * '''Tihuetzcatica''': Estás riendo * '''Huetzcatica''': Está riendo * '''Tihuetzcaticateh''': Estamos riendo * '''Anhuetzcaticateh''': Están riendo (ustedes) * '''Huetzcaticateh''': Están riendo '''Además te dejo los demás del pasado como''': * '''Ōnihuetzcaticatca''': Estuve riendo * '''Ōtihuetzcaticatca''': Estuviste riendo * '''Ōhuetzcaticatca''': Estuvo riendo * '''Ōtihuetzcaticatcah''': Estábamos riendo * '''Ōanhuetzcaticatcah''': Estában riendo (ustedes) * '''Ōhuetzcaticatcah''': Estaban riendo '''Y al final los del futuro como''': * '''Nihuetzcatiyezqueh''': Estaré riendo * '''Tihuetzcatiyezqueh''': Estarás riendo * '''Huetzcatiyezqueh''': Estará riendo * '''Tihuetzcatiyezqueh''': Vamos a estar riendo * '''Anhuetzcatiyezqueh''': Van a estar riendo (ustedes) * '''Huetzcatiyezqueh''': Van a estar riendo ==Yancuīquīntīn tlahtōlpan nāhuatlahtōlli amoneuhquīntīn īcalpōltlahtōlhuān == Oncah nicān in yancuīquīntīn tlahtōlpan nāhuatlahtōlli amoneuhquīntīn īcalpōltlahtōlhuān quēmeh: * Tlaōyōtlaxcaltin quihtōznequi pasteles. * ''Iztātepēc'' quihtōznequi ''En el cerro de las aguas blancas''. * ''Tōchtepētlān'' quihtōznequi ''Entre el cerro de los conejos''. * ''Tiyānquiztepēc'' quihtōznequi ''En el cerro de los mercados''. * ''Ixtēncalco'' quihtōznequi ''Lugar donde llena la casa de visitantes''. * ''Huēyīxtāpan'' quihtōznequi ''En las grandes llanuras de agua''. * ''Itztepēcalpōlco'' quihtōznequi ''En el cerro de las obsidianas de los barrios''. * ''Xōchiquetzātōlco'' quihtōznequi ''En las flores hermosas del atole''. * ''Calpōllahcuilōlli'' quihtōznequi ''Escritura de barrio''. Como saben, administradores de la Wikipedia mexicana, mi amigo Battroid les deja unas nuevas palabras el náhuatl en la época del pasado, ¡saludos! --[[Usuario:Battroid|Battroid]] 22:33 2 may 2007 (UTC) nq72wa16uqodw5wvdp79j59it5ct299 Tlatequitiltilīlli:Tepoxteco 2 26891 528230 504662 2026-07-21T00:19:54Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528230 wikitext text/x-wiki Na notokah Tepoxteco. Ninamati N'''awatlahtolli'''.[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Tepoxteco]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- | <center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</center> |- | {{Tlatequitiltilīlli nah}} |- | {{Tlatequitiltilīlli es-4}} |} Naman pan ni tonatiw, tlawel yehyektsin. Chikawak tlatotonia xopantlan. ==Tepoxteko itlahkwilol== '''Tepoxteco, Chicontepec.''' tlahtohkayotl Mexihko. Na notokah Tepoxteco, se masewalli tlen tlakatqui Chicontepec, Veracruz. Inin altepetl kanpa na niwallah tlawel yehyektsin. ==Tepoxteko itetlaokolil== <gallery> File:Irish clover.jpg|''Ce tetlaocolilli ipampa tequipanoa nahuatlahtolcopa.'' </gallery> j36edcrydv3xmsaazgrg79lxn6ce4dh Tlatequitiltilīlli:Zacbeddfn 2 27027 528233 526937 2026-07-21T00:27:57Z Akapochtli 159 Elimino designación de Marrovi 528233 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Zacbeddfn]] {| style="float: right; background-color:#f9f9f9; border: #99B3FF solid 1px" |- |{{Tlatequitiltilīlli Mēxihco}} |- | <div class=center>'''[[Huiquipedia:Babel]]'''</div> |- | {{#babel:plain=1|es}} |- | {{#babel:plain=1|it-2}} |- | {{#babel:plain=1|nah-1}} |- | {{Tlatequitiltilīlli:Userbox/UNAM}} |} Nehhuatl notoca Zacbeddfn, Mi nombre es Zacbeddfn. Nehhuatl nitlahtoa Caxtillantlahtolli, yo hablo español. [[Calmanaliztli]], profesión arquitecto. 7j3c3wm0h93kx1rbu24ywdc8yc8jito Yolanda Lastra 0 32309 528208 526656 2026-07-20T16:35:01Z Akapochtli 159 Categorizar 528208 wikitext text/x-wiki '''Yolanda Lastra''', nelitokaj '''Clementina Yolanda Lastra Gracía''' tlakatki ipan [[1932]] xiuitl. Ya se ixtlamatketl tlen kikichiua ika [[Nauatl]], Otomí, Chichimeko iuan kentsin Matlatsinka. == tlamachtilistli == Ya momachtijki Inglestlajtoli, francestlajtoli. Iuan naman tekipanoa ipan ueyi kaltlamachtiliztli UNAM ipan Mexijko altepetl. == Amoxtli == Kipankixtijki sekin amoxtli ken: *''Las áreas dialectales del náhuatl moderno'', ipan 1986. *''El náhuatl de Acaxochitlán'', Hidalgo, ipan 1980. == Nowkiya xikitta == * [[Nawatlahtolli]] == Amoxmelawalistli == <references/> == Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos--> [[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]] er94uywfpg1qe5h3vp2zqfj14oqmvof Tupaq Amaru III 0 32812 528252 479216 2026-07-22T03:21:05Z Akapochtli 159 Categorizar 528252 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Juan_bustamante.jpg|miniaturadeimagen|Tupaq Amaru III]] '''Juan Bustamante Dueñas, Tupaq Amaru III'''<ref>https://paulbustamante.wordpress.com/2020/09/21/la-rebelion-de-tupac-amaru-iii/</ref> (Vilque, 1808 - Pusi, 1868) [[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]] lldoybpli9rw5kbrw34qrhyo4fkfkel In ixtli, in yollotl in Tenochtitlan 0 37491 528209 526702 2026-07-20T16:43:52Z Akapochtli 159 Categorizar 528209 wikitext text/x-wiki '''In ixtli, in yollotl in Tenochtitlan''' ca digital tlaixcopinalli in Tenochtitlan Altepetl ihuan Mexico Tepenahuac ipan xihuitl 13 Tochtli (1518). 3D oquichiuhtoc in tlachipanteca programador Thomas Kole. Inin tlaixcopinalli techittitia melahuac Mexica altepenanyotl ixayac, ihuan axcan Mexihco Altepetl ica dron tlahuitlaixcopinaltin oquinchiuh mexicano ingeniero geomático Andrés Semo.<ref>[https://www.forbes.com.mx/fotogaleria-el-retrato-en-3d-de-tenochtitlan-que-se-hizo-viral/ Forbes]</ref> == Itlachihuililiz == Kole oquinchiuh miectin tlaixcopinaltin icasoftware de código abierto Blender, Gimp ihuan Darktable ixquichcauh 2022 in ixquich 2023. Ye oquinamapouh in amoxtin ihuan huel oquincac tlamatinimeh intlahtol itechpa huehuetlan altepetl.<ref>[https://tenochtitlan.thomaskole.nl/nah.html In ixtli, in yollotl in Tenochtitlan]</ref> == Iteittitiliz == In tlacuilolli omittiti ipan [https://tenochtitlan.thomaskole.nl/es.html isitio web], ipan septiembre in xihuitl 12 Tecpatl (2023), ica Rodrigo Ortega Acoltzi nahuatlahtolli huan caxtilantlahtolli tlahtolcueptiliztli.<ref>[https://www.ngenespanol.com/historia/la-capital-imperial-vuelve-a-la-vida-explora-la-reconstruccion-3d-de-tenochtitlan-realizada-por-el-artista-holandes-thomas-kole/ Caxtilantlahtolli National Geographic]</ref> Intla ticnequi ticpiaz tlaixcopinalli, monequiti tictenehuaz ahquin oquichiuh ica licencia Creative Commons BY 4.0. == Itenyo == Caxtilantlahtolli National Geographic amoxtli oquittac In ixtli, in yollotl in Tenochtitlan, ihuan omochiuh viral. Ipan febrero in xihuitl 12 Tecpatl (2024), Thomas Kole omahci Mexico Altepeco in inic cehpa. Ompa Museo Nacional de Antropología <ref>{{Cite web |title=SinEmbargo MX |url=https://www.sinembargo.mx/17-02-2024/4466918 |access-date=2024-03-27 |archive-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302234516/https://www.sinembargo.mx/17-02-2024/4466918 |dead-url=yes }}</ref> Kole, Semo huan Ortega otlahtoqueh in itechpa intequiliz. Zatepan ce semana, occehpa otlahtoqueh ompa Centro Cultural Universitario Tlatelolco. == Tlaixcopinalli == <gallery> File:Horizonte de Tenochtitlán.jpg| File:Tenochtitlan, Tlatelolco and the vulcanoes by Thomas Kole.jpg| File:Vista aérea de Tenochtitlán.jpg| File:Centro de Tenochtitlán.jpg| File:Vista completa de Tenochtitlán.jpg| </gallery> === [[Tlaixcopinalotl]] === * CCUT tlahtolli, febrero 2024, ipan[https://www.youtube.com/watch?v=DOp2OffF3qI&t=3063s YouTube] * [https://tenochtitlan.thomaskole.nl/es.html Sitio web] == Intla ticnequi achto ticamapohuaz == {{listaref}} == Oc no xiquitta == == Tlatenehualiztli == <references/> == Occe necuazaloliztli == [[Neneuhcāyōtl:Mexihco]] k5hpafa9g3dy75cnsm2q2o0iqun2loa Tlalticpactli 0 37496 528207 526450 2026-07-20T16:18:02Z Akapochtli 159 Categorizar 528207 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}} {{Tlani}} {{Nehnencācītlalli | Tōcāitl = Tlalticpactli [[File:Earth symbol (bold, white).svg|24px|🜨]] | Īxiptli = The Blue Marble (remastered).jpg | Machiyōtl = [[Īxiptli:Tlalticpactli3.jpg|35px|In Tlālticpactli / In Cipactli mēxihcamachiyōtl]] [[Īxiptli:Earth symbol.svg|20px|Europa Ilhuicamatilizmachiyotl]] | Radio = 149,597,870 | Semieje_mayor = 149,597,887.5 | Semieje_menor = 149,576,999.826 | Perihelio = 0.983 | Afelio = 1.017 | Excentricidad = 0.0167 | Periodo_orbital = 356.2564 | Velocidad_orbital = 30.287 | Inclinación = 1,57869 | Satélites = 1 ([[Metztli]]) | Diámetro_ecuatorial= 12,756.28 | Diámetro_polar = 12,713.50 | Diámetro_medio = 12,742.00 | Área = 510,065,284.702 | Masa = 5.974×10<sup>24</sup> | Densidad = 5.515 | Gravedad = 9.78 | Rotación = 23.9345 h | Inclinación_axial = 23.45 | Albedo = 31 - 32 | Velocidad_escape = 11.186 | mín = 182 | media = 282 | máx = 333 | Presión = 101,325 | componente1a = [[Ehecatehuiltic]] | componente2a = [[Ehecayoh]] | componente3a = [[Alcón]] | componente4a = [[Tecolli omehecayoh]] | componente5a = [[Yancuiquehecatl]] | componente6a = [[Tonatiuyoh]] | componente7a = [[Metano]] | componente8a = [[Criptón]] | componente9a = [[Ayocoxqui]] | componente10a = [[Óccito nitlozo]] | componente11a = [[Cuzenón]] | componente12a = [[Tecolli cemehecayoh]] | componente13a = [[Ozono]] | componente14a = [[Clorofluorocarporos]] | componente15a = [[Apoctli]] | porcentaje1a = 78.08% | porcentaje2a = 20.95% | porcentaje3a = 0.93% | porcentaje4a = 355 [[ppmv]] (variable) | porcentaje5a = 18.2 ppmv | porcentaje6a = 5.24 ppmv | porcentaje7a = 1.72 ppmv | porcentaje8a = 1 ppmv | porcentaje9a = 5 ppmv | porcentaje10a = 0.31 ppmv | porcentaje11a = 0.08 ppmv | porcentaje12a = 0.05 ppmv | porcentaje13a = 0.02 - 0.03 (variable) | porcentaje14a = 0.02 - 0.03 [[ppbv]] | porcentaje15a = <4% (variable), no computable para aire seco | Tipo = nehnencācītlalli | componente1 = [[Tliltepoztli]] | componente2 = [[Ehecayoh]] | componente4 = [[Tecpatli]] | componente5 = [[Macnecio]] | componente6 = [[Iztactepoztli]] | componente7 = [[Tlequiquiztlalli]] | componente8 = Occe | porcentaje1 = 34.6% | porcentaje2 = 29.54% | porcentaje3 = 15.2% | porcentaje4 = 12.7% | porcentaje5 = 2.4% | porcentaje6 = 1.9% | porcentaje7 = 0.05% | porcentaje8 = 3.65% }} In '''Tlalticpactli''' in inic eyi [[nehnencacitlalli]] [[Tonatih Ichan]] co, in inic macuilli ipal ioctacayo huan in tlacempanahuia inic [[tetzactic]] nehnencacitlalli itechpa octacayotl. Molini ipan ce achi ''elíptica'' iyahualoyan in Tonatiuh in coyahuac 150 000 000 [[km]]. Teyoh nehnencacitlalli tlalmatilizca ayini tlein ca tlachihualli ic atililli tetl ipan cemanqui tlaoliniliztli iihtic, iayiliz quichihua ce chicahuac ''campo magnético''. Ipan inon totoncaatililli mohuilana in tlacuahualli tetl nozo in [[tlalehuatl]], ipan in tlein cateh in [[ilhuicaatl]] ihuan in [[cemantoc tlalli]]. In centetl nehnencacitlalli in tlein nemachilia quipiya [[yoliliztli]]. In Tlalticpactli oncah in neneuhqui nelhuayotl in tlein in [[Tonatiuh]] ihuan in Tonatiuh Ichan. == In tlalmatilizzotl == In 71% itlaixpayo in Tlalticpactli tlaapacholo. In centetl nehnencacitlalli ipan in canin in [[atl]] tlatectli tlacuahuac, atic ihuan ehecatl ipan in tlaixpayotl. In atl neconi ic in yoliliztli. Inome ce teyoh nehnencacitlalli in Tonatiuh ichanco in canin oncah [[quiyahuitl]], in occe [[Titán]]. In Tlalticpactli in centetl citlaltapayolli in canin oncah ayini [[tlalamatiliztli]]<ref>Quihtoznequi ''tectónica de placas''</ref>; in [[Chichilcitlalli]] ihuan in [[Citlalpol]] hueli oquipixqueh tlalamatiliztli, tel cahualo. == Iuhcayotl == Ipan in tlahtollotl oquineneltocac nepapan iuhcayotl itechpa in Tlalticpactli; in huehcauh [[Huehcauh Grecia|greciatlacah]] oquineltocaqueh in tlein in Tlalticpactli ocatca ce ixtlahuatl yahualli, matzacqui in atoyatl ''Oceano'' ([[Homero]]). In [[Pitagoras|Pitargorasneltocayotl]] ihuan [[Platón]] oquineltocaqueh tlein in Tlalticpactli ocatca cetentetl yectic tlaololli. [[Aristóteles]] ocatca in aquin oquinextih in tlein in Tlalticpactli ocatca ololihuic in ihcuac cualo Metztli in canin motta in tlein in Tlalticpactli icehual yahualtic. Ihuicpa in ihcuac in tetlatlaniliztli ocatca in octacayotl. Ipan in huehcauh mexihcatl tlaneltoquiliztli, in Tlalticpactli oquixiptlahtic ic in [[Cipactli]], in tlein in teteoh oquixelohqueh ipan in [[tlalli]] ihuan in [[ilhuicatl]]. In axcan nemachilia tlein in Tlalticpactli iiuhcayo cah [[Tlalticpacteuh]]. == Tlanonotzaliztli == [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|right]] In Tlalticpactli quipiya nahui hueyi tlaxeloliztli nozo tlapachiuhcayotl: in tlalolololli, in aolololli, in ehecaolololli ihuan in yolilizolololli. Inin tlapachiuhcayotl ahmo quipiyah in neneuhqui ''química'' tlachihualiztli ihuan yelizyotl itlalmatiliz. Oncateh ome machiyotl ipampa quihtoah in Tlalticpac: in Ahtlalolinilizzotl<ref>Quihtoznequi ''geoestático''</ref> ihuan in Tlalolinilizzotl<ref>Quihtoznequi ''geodinámico''</ref>. ==== Ahtlalolinilizzotl machiyotl ==== * [[Tlalehuatl]]: in tlapachiuhcayotl ocachi tlaixpayotl, itilahuacayo moctacatia 12km ixquichca 80km ipan ''cratones'' (in huehcauh centlacol in cemantoc tlalli inyollo). In Tlalehuatl mochihua in ''[[basalto]]'' ipan in ''[[ilhuicaatl tlahuelmayan]]''<ref>Quihtoznequi ''cuencas oceánicas''.</ref> ihuan ''[[granito]]'' ipan in [[cemantoc tlalli]]. * [[Tilmahtli (tlalmatiliztli)|Tilmahtli]]<ref>Quihtoznequi ''manto''.</ref>: in tlapachiuhcayotl nepantlah tlalehuatl ihuan yollotl, itilahuacayo octacatia ixquichca 2900 km. * [[iyollo in Tlalticpactli|Yollotl]]<ref>Quihtoznequi ''núcleo''.</ref>:in ocachi centlani tlapachiuhcayotl, itilahuacayo octacatia 3475 km ihuan totoniliztli ixquich 6,700&nbsp;°C. ==== Tlalolinilizzotl machiyotl ==== * [[Teolololli]]<ref>Quihtoznequi ''litósfera''.</ref>: in tlapachiuhcayotl ocachi tlaixpayotl, ca ''elástica''. Itilahuacayo octacatia 250 km, tlamalcocholli in tlalehuatl ihuan in pani centlacol in tilmahtli. * [[Ahchicahuacolololli]]<ref>Quihtoznequi ''astenósfera''.</ref>: in icentlacol in tilmahtli tlein iuhqui atic. Ipan inin tlapachiuhcayotl in tlalolinilizcuecueyotl<ref>Quihtoznequi ''ondas sísmicas''</ref> quicaxhuah inihciuhcayo. * [[Nepantlaholololli]]<ref name="nepantlahololōlli">Quihtoznequi ''mesósfera''.</ref>: No motenehua tlani tilmahtli. Motzintia ipan 700 km centlaniyotl. Mochihua ic tilictic ihuan totonqui tetl, tel ica achi oliniztli. * [[Tlapachiuhcayotl D]]<ref>Quihtoznequi ''capa D''.</ref>: nican in tetl mototoniliah ihuan hueliti tlehcahuia Teololcopa, huelitih tlachihua tletepetl. * [[Ihticolololli]]<ref>Quihtoznequi ''endósfera''.</ref>: ca in yollotl. Tlachihualli ic ce huel tlaatililli calan tlapachiuhcayotl in canin moyocoya atoyatl ihuan ce huel tetzactic ihtic tlapachiuhcayotl. == In aolololli == In Tlalticpactli in centetl nehnencacitlalli ipan in totonatiuh ichan in oncan atic tlaixpayotl. In atl quipachoa in 71% itlaixpayo in Tlalticpactli (in 97% [[poyec atl]] ihuan in 3% [[ahmo poyec atl]]), in quinchihua in macuilli [[ilhuicaatl]] ihuan in chicuace [[cemantoc tlalli]]. Cah in Tlalticpactli ipan in cualli huehhuehca ixquich in Tonatiuh ipal quipiya atic atl tlaixpayopan. Tel, ahmo in [[tlachihualiztli totoncapixcalli]]<ref name="totōncāpixcalli">Quihtoznequi ''efecto invernadero''</ref>, in atl Tlalticpac cehuetzizquia in atl. In achtopa in Tonatiuh ichan, in Tonatiuh oquintlaz achi tonameyotiliztli tlein axcan, tel in ilhuicaatl ahmo ocehuetz ipal in inic ce tlayocoyaliztli iehecaololol in Tlalticpactli oquipix miac CO<sub>2</sub>, auh ocatca chicahuac in ''tlachihualiztli totoncapixcalli''. In aolololli itex achi ixquich 1.4×10<sup>21</sup> kg. [[File:Whole world - land and oceans_12000.jpg|upright=2|thumbnail|centro|Tlalticpactli imachiyo]] ===Cemantoc tlalli=== * [[Africa]] * [[America]] * [[Asia]] * [[Europa]] * [[Oceania]] == In ehecaolololli == In Tlalticpactli quipiya tetzactic ehecaolololli, mochihua in 78% ic [[ehecatehuiltic]], 21% ic [[ehecayoh]] ihuan 1% ic [[argón]], ihuan in tepiton occe ehecatl iuhqui [[tecolli omehecayoh]]<ref>Quihtoznequi ''dióxido de carbono''</ref> ihuan [[apoctli]]. Iyeliz in ehecaolololli iuh tlapachiuhcayotl in tlein quimacahua calaqui in tonameyotiliztli<ref>Quihtoznequi ''radiación solar''</ref> ihuan quima ce cotoncayotl in tlalmeyotiliztli<ref>Quihtoznequi ''radiación terrestre''</ref> ([[tlachihualiztli totoncapixcalli]]<ref name="totōncāpixcalli"/>). Ipal in tlahco itotonca in Tlalticpactli cequi 17 [[°C]]. In Tlalticpactli iehecaololol tlachihualiztli ahyeni ihuan monemiltia ipal in Yolilizolololli. Iuh in ixachi yolloxoxouhqui ehecayoh momahcehua ipal in tlanelhuayotl itlanexticachihualiz<ref>Quihtoznequi ''fotosíntesis''</ref>, in tlein quicuepa in tonameyotl ipal in CO<sub>2</sub> ipan O<sub>2</sub>. Ic in yolloxoxouhqui ehecayoh in mochihualiztli itech in yoliliztli tel ahmo in chico. In tlapachiuhcayotl quichihuah in ehecaolololli: in [[tlanelolizolololli]]<ref>Quihtoznequi ''tropósfera''</ref>, in [[mantoc olololli]]<ref>Quihtoznequi ''estratósfera''</ref>, in [[nepantlaholololli]]<ref name="nepantlahololōlli"/>, in [[totoncaolololli]]<ref>Quihtoznequi ''termósfera''</ref> ihuan in [[calanolololli]]<ref>Quihtoznequi ''exósfera''</ref>. In ehecaolololli itex achi ixquich 5.1×10<sup>18</sup> kg. == Metztli == {{main|Metztli}} [[Īxiptli:Full Moon Luc Viatour.jpg|thumb|In oyahualiuh Metztli]] In Tlalticpactli quipiya za centetl metztli, in [[Metztli]]. In ''sistema'' Tlalticpactli-Metztli ca huel noncuahquizqui. In Metztli huel hueyi itechpa in Tlalticpactli ioctacayo, inaloctacatil<ref>Quihtoznequi diámetro</ref> innahui ce in Tlalticpac itlaoctanoni. In etilizzotl in Tlalticpactli ihuan in Metztli itzalan quichihua in [[acueyotl]] Tlalticpac. Inon tlachihualiztli quichihua tlein in mimiloliztli cahuitl monehnehuilia in malacachtzacaolinizpan in Tlalticpactli. Ic in tlein in Metztli quittitia in Tlalticpactli in zanyeno ixtli. Ipan itlaoliniliz malacachtzacaolinizpan in Tlalticpactli, in Tonatiuh quinextilia in Metztli, tlanexiltia mochi in [[Metztli iyeliz]]. In Metztli hueliti quipatla in Tlalticpactli i''clima''. In Metztli iyahual motta iuhqui in neneuhqui octacayotl in tlein in Tonatiuh iyahual in ipal oncatca [[icualoca in tonatiuh]]. == In Tlalticapactli ioliniliz == [[Īxiptli:Rotating earth (large).gif|thumbnail|In Tlalticpactli izacaoliniz]] In Tlalticpac quichihualtilia tlayacac ome oliniztli: ''mimiloliniztli''<ref>Quihtoznequi ''rotación''.</ref> ipan imalacayollo ahuan ''zacaoliniztli'' <ref>Quihtoznequi ''translación''.</ref> in tlayahualochtia Tonatiuh ihuan ome tlaoncayotl oliniztli: ''precesión'' ihuan ''nutación''. Ipampa in zacaoliniztli ihuan in ''oblicuidad de la elíptica'' mochihua in nahui xihuitl inoquipan<ref>Quihtoznequi ''estaciones''.</ref>. Inon xiuhcahuitl ca tlamachiyotilia ic in [[xoxopan]]<ref>Quihtoznequi ''primavera'', tiempo de verde</ref> ihuan in [[tonallan]]<ref>Quihtoznequi ''otoño'', in tlein Alonso de Molina oquihcuiloh “eſtio quando no llueue”.</ref> i''tlanehnehuilizyohual''<ref>Quihtoznequi ''equinoccio''.</ref> ihuan in [[xopantlah]]<ref>Quihtoznequi ''verano'', estación de lluvias.</ref> ihuan in [[cehuetzilizpan]]<ref>Quihtoznequi ''invierno'', in tlein Karttunen oquihcuiloh en tiempo de fríos y hielos.</ref> i''nenquitonatiuh''<ref>Quihtoznequi ''solsticio''.</ref>. == In yōlilizololōlli == In Tlalticpactli ca in cencatiyan ipan in [[Cemanahuac]] in tlein mocmachilih yoliliztli, inin yoliliziuhcayotl quichihuah in Yolilizolololli. ==Tlalticpacmatiliztli== In Tlalticpactli itlaixpayo ahci mochi 510,000,000 km², in tlein cequi 149,000,000 ca tlalpantli ihuan 361,000,000 ca apachiuhqui. In hueyi atentli ihuitlatzticayo ahci cequi 356,000,000 km. Ipan in Tlalticpactli onca macuilli [[cemantoc tlalli]], tlaxelihuilli ipan 199 tlacatiyan. In cemantoc tlalli ica ocachi tlacatiyan ca [[Africa]] ica 54 tetoca ic [[Europa]] ica 50, [[Asia]] ica 43, [[America]] ica 34 huan [[Oceania]] ica 16. No iuhqui ca occequintin tlalixpololli. == Tlachihualiztli == [[Īxiptli:Tlalticpactli3.jpg|thumbnail|derecha|Tlālticpactli īmachiyo]] In ESA quiyahualoa yohqui itepozmetz in Tlalticpactli, Nicanor tiquitta imachiyo miac tlanematcachihualli. == Tlaixcopinalli == <gallery> Īxiptli:Apollo 15 Earthrise.jpg|Salida de la Tierra |Mictlampa mixpamitl Īxiptli:The Earth seen from Apollo 17.jpg|Tlalticpactli </gallery> == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> * [[Atl]] * [[Cuahuitl]] * [[Ilhuicatl]] == Amoxtiliztli == <small> :Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). [http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 Allen's Astrophysical Quantities]. Springer. </small> == Tlatenehualiztli == <references/> ==Tlahtolcaquiliztiloni== {{Notetag/end}} [[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]] [[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli]] 3nc6yenfn8e1m1d4z1nqpqgmh4jwjzo Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tētlamahmacanih 14 38060 528239 2026-07-21T00:49:12Z Akapochtli 159 Redirección 528239 wikitext text/x-wiki #REDIRECCIÓN[[Huiquipedia:Huiquipixqui]] 2iwl88k712h4q68dn0e72o1lxp57jv2 Nemachiyōtīlli:Tetlamahmacani 10 38061 528242 2026-07-21T00:57:15Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Nemachiyōtīlli:Tetlamahmacani]] a [[Nemachiyōtīlli:Huiquipixqui]]: Mejora del nombre 528242 wikitext text/x-wiki #REDIRECCIÓN [[Nemachiyōtīlli:Huiquipixqui]] a9aalfqrekizps4k46w1b94qvfqtdig