Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1786 332762 332645 2026-05-10T18:35:47Z ~2026-28310-52 35746 332762 wikitext text/x-wiki '''Biologie''' is de leer van levende wezens, levensvörms en levensverschiensels. Daormet onderscheidt biologie zich van [[netuurkunde|natuurkunde]], die zich bezigholdt mit leveloze natuur. Biologie onderzeuikt alles wat te maoken hef mit [[organisme]]n en de wisselwarking mit de [[eerde]]. Daorbie onderscheiden we dreei heufdniveaus: ''[[microbiologie]]'', dat geeit over de [[cel (biologie)|celstructuren]] en [[biochemie]], en in veural over [[DNA]], de ''mesobiologie'',hallo over individuele [[soorte (biologie)|soorten]] of over [[orgaan|orgaonwarking]], en de ''[[macrobiologie]]'', over [[bevolking]]en en 't [[milieu]]. Biologie wordt rekend tot de [[exakte wetenschop|exacte wetenschappen]]. De term ''biologie'' is ofkomstig oet 't (wetenschappelijke) [[Latien]], van 't woord ''biologia''. Dit is weer deur wetenschappers construeerd oet tweei [[Oldgrieks]]e woorden: ''βιος'' (bios: leven) en ''λογος'' (logos: geleerd, letterlijk: woord). 't Woord biologie is waorschienlijk veur 't eerst bruukt deur de bekende evolutionist [[Jean-Baptiste de Lamarck]] en de Duutse [[dokter]] en wetenschapper [[Gottfried Reinhold Treviranus|Gottfried Treviranus]] in 't begin van de [[19e eeuw]]. Biologie deeilt organismen op in veer ''[[riek (biologie)|rieken]]'' en dreei domeinen: * Riek van de [[plaante]]n * Riek van de [[schimmels]] * Riek van de [[dier]]en * Riek van de [[bacteriën]] * Domein van de [[Archaea]] * Domein van de [[Bacteria]] * Domein van de [[Eukarya]] As restcategorie kennen we nog: * [[Virussen]] Virussen staon tussen levende en dode materie in. De vraog of virussen leven is veural [[filesefie|filosofisch]]. 't Is neeit (meer) gebrukelijk om virussen een eigen riek te geven. De rieken van de dieren, plaanten, schimmels en protisten vörmen saomen 't [[domein (biologie)|domein]] van de [[Eukarya]], de bacteriën en de archeeën binnen de [[Prokarya]]. == == <gallery> File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus File:Zboże.jpg|Planta - Triticum File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer) File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage </gallery> [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Biologie| ]] nf8voqseaw8v97kocwdjzm1g6fwvlf3 0 34189 332763 332591 2026-05-11T11:28:32Z Grwen 15594 332763 wikitext text/x-wiki Hyronder is en lyste to seen van vöäranstånde spreakers van et neadersassisk. == Nederland == === Grönnegersk === * [[Alex Vissering]] ([[Musselkanal|Musselkanaal]], 1955) - musikant en radiomåker * [[Arnold Veeman]] ([[Grunnen (stad)|Stad]], 1973) - musikant en komponist * [[Bert Hadders]] (Tweyde Mond, 1962) - musikant * [[Bert Visscher]] ([[Grunnen (stad)|Stad]], 1960) - komyk<ref>See syn rolle in Van Jonge Leu en Oale Groond</ref> * [[Ede Staal]] (Warvüm, 1941-1986) - musikant en dichter * [[Erwin de Vries]] ([[Sapmear]], 1971) - musikant * [[Henk Scholte]] ([[Emmen]], 1959 - 2025) - musikant en radiomåker * [[Jannie Stalknecht]] ([[Grunnen (stad)|Stad]], 1928-2017) - jazzsangeresse * [[Jan Henk de Groot]] ([[Zuudhörn|Süüdhörn]], 1975) - musikant * [[Johannes Peetsma]] ([[Midwolda]], 1990) - musikant en social mediapersounlikheyd (TikTok Tammo) * [[Lianne Abeln]] -([[Grunnen (stad)|Stad]], 1939) - sangeresse * [[Marlene Bakker]] ([[Nysyl]], 1984) - musikante * [[Siemon Reker]] ([[Uuthusen]], 1950) - vöärmålig houglerår grünneger taal un streektaalfunktionaris * [[Wia Buze]] (Syl, 1970) - sangeresse * [[Herman Bröring]] ([[Stadsknoal (knoal)|Kanaal]], 1959) - Höygleraar bestüürsrecht [[Rieksuniversiteit Grunning|Ryksunivarsiteit Grönning]] === Drentsk === * [[Albert Bartelds]] ([[Roevène|Ruveane]]) - ondersöker by de [[Ysselakademy|Oaverysselakademy]] en [[Streektaalfunctionaoris|streektaalfunctionåris]] * [[Relus ter Beek]] ([[Coevern]], 1944-2008) - politicus * [[Chris Canter]] ([[Zwolle|Swolle]], 1980) - skryver en dichter * [[Erik Hulzebosch]] ([[Anerveen]], 1970) - sköävelryder en aprèsskisanger * [[Daniël Lohues]] ([[Emmen]], 1971) - musikant en columnist * [[Martijje Lubbers]] ([[Grol]], 1979) - zangeresse * [[Jan ten Kate]] ([[Koekange|Kukange]], 1964) - melkveeholder en politikus, börgermeister van [[Stappest (gemiente)|Stappest]] sünds 2021<ref name=":0">[https://open.spotify.com/episode/1TtYZf9mT1SdjLsLW65c8f Podcast De Nedersaksen, ofleavering 17]</ref> * [[Peter Snijders]] ([[Daolen|Dålen]], 1966) - politikus, börgermeister van [[Zwolle|Swolle]] sünds 2019<ref name=":0" /> * [[René Karst]] ([['t Ogeveine|Höygeveane]], 1966-2025) - musikant * [[Jetta Klijnsma]] ([['t Ogeveine|Höygeveane]], 1957) - politika en bestüürder * [[Louis Albert Roessingh]] ([[Assen]], 1873-1951) - skilder en dichter * [[Ben Feringa]] ([[Barger-Kompas]], 1951) - Chemikus, Nobelprys winnaar vöär skeikunde 2016 en höygleraar [[Rieksuniversiteit Grunning|Ryksunivarsiteit Grönning]] === Stellingwarvsk === *[[Johan Veenstra]] - Skryver un verteller *[[Jan Pol]] ([[Wateren]], 1942) - Derenarts in Michigan<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LOZMVxa6c7A&ab_channel=MediahuisNoordBV Dr. Pol is in Assen! en hij kan nog best een beetje Drents]</ref> *[[Henk Bloemhoff]] ([[Ni'jberkoop|Nyberkoop]], 1948) *[[Philomène Bloemhoff-De Bruijn]] === Sallandsk === * [[Hendrik Jan Bökkers]] ([[Daeventer|Deaventer]], 1977) - musikant * [[Herman Kampman]] ([[Heldern]]) - skryver un musikant * [[Gerard Oosterlaar]] ([[Rålte]], 1958) - musikant ([[Höllenboer]]) * [[Ilse Warringa]] ([[Dalsen (gemiente)|Dalsen]], 1975) - aktrise * [[Laurens ten Den]] ([[Hoarle (Healdern)|Hårle]], 1964) - aktöär en skryver * [[Tina Nijkamp]] ([[Süüdlou]], 1972) - mediavrouwe * [[Alberto Stegeman]] ([[Almelo]], 1971) - pokerspöäler, prissentator en (misdåd)journalist<ref>[https://www.oost.nl/nieuws/3524216/alberto-stegeman-strijdt-tegen-onrecht-vanuit-zijn-vroomshoopse-roots-hier-flik-je-elkaar-geen-kunstje Alberto Stegeman strijdt tegen onrecht vanuit zijn Vroomshoopse roots: 'Hier flik je elkaar geen kunstje'] (RTV Oost, 2025)</ref> * [[Jan Nijen Twilhaar]] ([[Heldern]], 1955) === Twentsk === * [[Leonie ter Braak]] ([[Buurse|Büürse]], 1980) - model, presentatrise en aktrise * [[Marga Bult]] ([[Lattrop]], 1956) * [[Martin ter Denge]] ([[Ryssen]], 1985) - neadersassisk aktivist, musikant, skryver en dichter * [[Erik Dijkstra]] ([[Losser]], 1977) - journalist en presentator<ref>See syn rolle in </ref> * [[Bert Eeftink]] ([[Goor]], 1967) - presentator, komyk, tekstskryver en sanger * [[Herman Finkers]] ([[Almelo]], 1954) - komyk, skryver, sanger, aktöör * [[Henk Kamp]] ([[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]], 1952) - politicus en bestuurder (döt van hoes oet Tweants, vermeangde dat later met Achterhooks)<ref>[https://www.helemaalachterhoek.nl/minister-van-defensie-henk-kamp-had-ook-een-leven-voor-de-politiek/ Helemaal Achterhoek - Minister van Defensie Henk Kamp een leven vóór de politiek]</ref> * [[Johanna ter Steege]] ([[Nötter (Wierdn)|Nötter]], 1961), actrice * [[Laus Steenbeke]] ([[Borne]], 1959) - aktöär * [[Sabine Uitslag]] ([[Westerhaar|Westerhår]], 1973) - politica * [[Willem Wilmink]] ([[Eanske]], 1936-2003) - dichter, skryver en sanger === Achterhooksk === * [[Guus Hiddink]] ([[Vasseveld]], 1946) - vootballer en trainer<ref>[https://www.achterhoeknieuwsborculoruurlo.nl/nieuws/algemeen/183065/-video-nieuw-en-vertrouwd-werk-van-normaal-op-de-bokse-vol- Achterhoek Nieuws Borculo Ruurlo - Nieuw en vertrouwd werk van Normaal op 'De bokse vol']</ref> * [[Bennie Jolink]] - musikant un kunstener * [[Gijs Jolink]] - musikant * [[Hans Keuper]] - musikant un skryver * [[Hendrik Jan Lovink]] - musikant * [[Freek Rikkerink]] ([[Harvelle]], 1993) - sanger<ref>[https://open.spotify.com/episode/46YfOBsct9Mb0jeuci1h92 podcast De Nedersaksen ofleavering 9]</ref> === Oust-Veluwsk === * [[Hermen Bomhof]] ([[Apeldoorne]], 1919-1988) === West-Veluwsk === * [[Martijn Kardol]] ([[Barreveld (daarp)|Barreveld]], 1989) - cabaretier<ref>[https://www.naober.nl/streekgenoten/aparte-leu/de-typische-veluwenaar/ Naober.nl - De typische... Veluwenaar]</ref> === Urkersk === * [[Appien Baantjer]] (1923-2010) - skrever van misdaodromans * [[Teun Kapitein]] (1972/73) - stylist en tv-persoonlikead ('Teun Föhn') * [[Marjanne Romkes-Foppen]] - politikus en historikus == Düütskland == === Westfaalsk === *[[Hannes Demming]] ([[Mönster|Münster]], [[1936]]) - [[Akteur|aktöör]] en skryver === Oustfaalsk === * === Oustfreesk === * [[Oswald Andrae]] ([[Jever]], 1926-1997) - dichter * [[Johann Saathoff]] ([[Emden]], 1967) - politikus === Nourd-Nedersassisk === * === Holsteensk === *[[Knut Kiesewetter]] === Sleeswyksk === * === Mecklenbörgsk === *[[Fritz Reuter]] ([[Stavenhagen|Stemhagen]], 1810) - skryver === Nourd-Markisk === * === Süüd-Markisk === * == Denemarken == * == Aanders == === Brasilye === * === Paraguay === * === Bolivia === * === Mexiko === * === Kanada === * === Kazachstan === * == Referentys == <references /> {{Dialekt|sdz}} [[Kategorie:Nedersaksiese leu|*]] [[Kategorie:Lysten]] bnxxky56csd4luxxzlvhg9l9dwqjwl7