Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 2391 333551 331628 2026-10-29T22:05:13Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333551 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Plaggenhut Echten 2.JPG|thumb|250px|De woning van Klaas Annink, woer as zienen [[Tweantse skeeldnaamns|skeeldnaam]] Huttenkloas van komp, kan der oetezene hebben as dizze reconstrueerde plaggenhutte.]] '''Klaas Annink,''' better bekend as '''Huttenkloas''' ([[Beckum]] of [[Beantel]], [[18 juni]] [[1710]] - [[Oldnzel]], [[13 september]] [[1775]]), was nen misdoadiger oet [[Tweante]], den as bekend wörden is um de groewelike wieze woerop as hee dooddoan is. == Leaven == Zovölle as der van zien vonnis bekend is, zo weinig is der skreven oaver et leaven van Annink. Hee was nen zönne van Joannes Annink en Gertrudis Stuiters. Woarskienlik wör hee geboren bie [[Beantel]]. Umdat hee ook wal es Klaas Coenderink eneumd wör, is an te nemmen at hee nen zet op erve Coenderink ewoond hef bie [[Hengeveelde]]. Et hef der skien van at Annink in et dagelikse leaven dagloner was. Hee most et hebben van de klusjes dee as he in de umgeving van de boeren mangs te doon kreeg. Ginnen vetpot, dus gung hee vake hen gappen. Met ziene vrouwe Aarne en zienen zönne Jannes har he skold an heel wat deefstallen rond Beantel en Hengeveelde. Stellen deden dagloners wal vaker um te oaverleaven, mer bie Annink gung et nen trad wieder. === Moorden === 'n Eersten moord plegen hee en zienen zönne Jannes in 1774. Nen halven neave van Annink, Pompen-Harmen, wonen nen zet bie öar in. Hee wust van de gauwdeverieje of en dat zat de Anninks neet lekker. Ze warren völs te bange at Pompen-Harmen te völle babbels kreeg. Op nen oavend grepen ze em, knuppen em vaste an nen stool en houwen em töt twee moal oaver met ne [[biele]] 'n kop in. Aarne en Jannes treuken em de kleare oet — dee konnen ze ja nog good gebroeken — en sleppen et liek met een touw um 'n hals noar ne koele achter et hoes, woeras ze em begreuven. In dee tied gungen der regelmoatig handelsleu zo as [[bakkiesman|kiepenkearls]] langs de weg, meesttieds allene. Ene doarvan was Willem Stint, nen [[hoze|hoajenverkoper]] oet et [[Preensbisdom Mönster]]. Den sleup wal es bie de Anninks as he op duurreize was. Stint zol in 1774 noar de wintermaarkt in [[Goor]] goan, mer köm nooit wierumme. Hee was de leste keer bie Annink hoaste 'oetverkocht' en had nen flinken tuk met centen bie zik: vieftig guldens. Een best bedrag in den tied. Aarne deed der em ne komme koffie met krintenstoete in en heul em an de proat töt Kloas en Jannes wierkömmen. Zee stund boeten op 'n oetkiek, terwiel as Kloas en Jannes der binnen met ofkaarten. Doarnoa poetsen Aarne de vloere skone en begreuven de kearls et liek van Stint achter op et land. Do as Stint wal oardig lange oetbleef, köm zien vader noar Twente um allens oet te zeuken. Hee kennen ja Willem ziene vaste route. Bie noavroage vernöm hee van de leu at ze 'n kiepenkearl vuur et leste bie Annink ezeen hadden. Ook wusten ze te vertellen at Huttenkloas en de vrouwe de leste tied völs te mooie kleare anhadden en leupen met 'n pungel van Stint. Dat was bewies genog um an te teunen at et Huttenkloas edoan had. === Vervolging en oetsproake === Vader Stint deed angifte bie de rechtbanke van [[Dealdn|Dealden]]. Huttenkloas en Jannes wörden egreppen en ook Aarne en jungsten zönne Gerrit van 17 joar. Huttenkloas wör 114 dagen vaste zat op nen specialen stool - of dat zegt ze, mer wisse is et neet. 'n 'Stool van Huttenkloas' is noe nog te zeen in et Palthe Huis in Oldenzel. Officiëlen anklager was 'n [[drost]] van Twente, mer den leut zik vertegenwoordigen duur nen jurist, Mr. J.W. Cramer, rechter van Dealden. Den deed de verdachten ene vuur ene oetheuren. Twee börgemeisters van Oldenzel hulpen em: Benjamin Nagel en Jan Palthe. De Anninks maken mekaar allemoal zwart, mer de rechtbanke wust met martelmethoden et hele verhaal van Aarne lös te kriegen. Op 'n 22sten augustus van 1775 köm rechter Cramer töt ne oetsproake: Kloas, Aarne en Jannes mosten vuur de moorden op Pompen-Harmen en Willem Stint op de allerzwöarste wieze te dood ebracht worden: duur [[radbrekken]]. Een paar dagen later kregen ze et te heuren. Dee oetsproake köm zo as altied in den tied in de vörm van road van dree roadgevende rechters an 'n drost van Twente: Paulus Putman, Everhard Putman en Rudolf Jordens, allemoal oet [[Daeventer]]. Öaren road was egrondt op beskrievingen van de ondervroagingen. De oetsproake gung met de post noar de landdrost van Twente, [[Sigismund van Heiden Hompesch]]. Den meug et vonnis vuurleazen, woermet et vaste lea. 'n Drost mocht ook weten wat der met 'n jongsten zönne Gerrit geburen most. Hee wör op de boot ezat noar 'Oost- of West Indien met excommandatie, om hem aldaar te houden'. === Doodstraf === 'n 13en september most et geburen. Et proces gung et hele land duur en zelfs de ''Oprechte Haarlemse Courant'' was der bie. Nen macht volk van zo'n 20.000 leu vertreu zik op et galgenveld van Oldenzel um te kieken noar de voltrekking van et vonnis. De umbrenging volgen et vonnis precies. Eerst deden ze de moo, Aarne, wörgeln an nen worgpoer. Zee had zelf nums dood edoan, mer der wal an methulpen. Doarnoa was eerst de zönne an de buurte en doarnoa de vader. Dat gung minder mild. Jannes en Kloas wörden op een rad vasteknupped. 'n Beul bökkern öar met nen bökker zowat alle butte an bölle, te beginnen bie de bene. Doarnoa wörden ze beide met dezelfde akse as woeras ze et zelf met doan hadden 'n kop inehöwwen. Ze kregen doarnoa een touw um 'n nekke en wörden der met vaste an et rad knupped en zo nog verskeidene wekken te kieken ezat. Oetendelik wörden ze begreaven op et galgenveld. == Ontvangst == Huttenkloas kreeg zelfs vuur dee tied al nen oetzunderlik zwoaren straf. De Verlichting was anebreuken en de meeste rechters zollen et neet zo groewelik anepakt hebben. 'n Drost van Twente had doar skoonwal nog ginnen bodskop an. Et gewone volk was in ieder geval onder 'n indruk. Et verhaal van Annink wör nog eeuwen 'bie et lösse veur' duurverteld en vake ook flink anedikt, woermet as Huttenkloas een hoaste legendarisch figuur wör. == Mooi um te weten == * Rechtevoort is der een [[Bier|beermeark]] op de maarkt wat zienen naam dreg: Huttenkloas Bier, met as logo den stool. * In [[2009]] zatten de Almelose muzikant Alexander Schoemaker et verhaal van Huttenkloas op riem in de 'Ballade van Huttenkloas'. * In verskeaiden gedichten koomp Huttenkloas vuur, zo as 'De poeterege weide' duur [[Sebastiaan Roes]] (in ''Arfgood'', 2009) en 'Volle moane' duur [[Theo Vossebeld]] (in ''Volle moan'', 2014) == Leaslieste == *F.W.W.H. van Coeverden (1982), ''Huttenkloas'', Hengel: Witkam *Rob Küpers (1993), ''Het proces Huttenclaas'', Eanske: Van de Berg *R.A. Olde Dubbelink (2006), ''Huttenkloas, het proces van de eeuw'', Oldnzel: Museum Het Palthehuis *[https://web.archive.org/web/20230507193857/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/447-klaas-annink Wieiswieinoverijssel.nl. Wie is wie in Overijssel. "Klaas Annink". Bekekken op 7 mei 2023] *[https://www.canonvannederland.nl/nl/overijssel/twente/hof-van-twente/huttenkloas Canon Hof van Twente: Huttenkloas. Onveiligheid in vroegere tijden. Bekekken op 4 oktober 2023] [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Misdoadiger]] hp2ir0fwtk0vgabkvlwg3gr0k2cfnhp 0 2906 333543 321770 2026-10-29T21:30:59Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333543 wikitext text/x-wiki '''Hendrik van Heerde''' ([[Ambt Veno]], [[1 oktober]] [[1905]] - [[Kampen (Overiessel)|Kampen]], [[17 oktober]] [[1968]]) was chef-redacteur van 't ''Kamper Nieuwsblad'' en was de schriever (onder 't pseudoniem '''Havanha''') van de bekende verhaelties van Garriet Jan en Annegien.<ref>[https://web.archive.org/web/20211031113339/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/470-h-van-heerde WIE IS WIE in Overijssel: H. van Heerde (1905-1968)]</ref> ==Waandel== Hendrik van Heerde wördden geboren in de [[Voorstad]] bi'j [[Veno]] ([[Overiessel]]). Hi'j warkten as ambtenaor op 't gemientehuus van [[De Sluus]], bi'j een advertentsiebureau in [[Liwwadden (stad)|Liwwadden]] en in een boekhaandel in [[Arnem]]. Toen dat hom allemaole niet bevöl, sleut hi'j hom an bi'j 't Fraanse [[Vrömdenlegioen]]. Daor höld hi'j 't niet lange uut, en hi'j vluchtten terogge naor [[Nederlaand]]. Van de kraantenuutgever Boom in [[Möppelt]] kreeg Van Heerde een anstelling as verslaggever bi'j 't ''Nieuws- en Advertentieblad'' ('de Sluziger' enuumd). In 1936 trök hi'j naor [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] om in opdracht van Boom een ni'je kraante op te richten: '' 't Kamper Nieuwsblad''. Daor gaf hi'j sturing an töt zien dood. In 't Kamper lèven reurden hi'j hom; hi'j hef d'r naemens de CHU wetholder ewest. Ok schreef hi'j stokkies veur 't teniel veur verskillende Kamper verienigings. De mèensen waren drok op zien vaste stokkien ''Onder de Poort'', dat hi'j onder de naeme 'Poortwachter' in de kraante schreef. Onder eigen naam skreef Van Heerde ''Tusschen vuur en ijzer'' (1940), oaver zien ervarings as soldaot op de [[Grebbebarg]] in meie 1940 en de weken dat e in kriegsgevangenschop zat. Dit boek wördden in 2021 vanni'js uutegeven as ''De slag om de Grebbeberg, verslag van een ooggetuige''.<ref>[https://www.destentor.nl/kampen/slag-om-de-grebbeberg-heruitgave-als-eerbetoon-aan-81-jaar-oud-boekje-van-ooggetuige-uit-kampen~abe393f32/ De Stentor: ''Slag om de Grebbeberg: heruitgave als eerbetoon aan 81 jaar oud boekje van ooggetuige uit Kampen''] deur Inge Blankvoort, 28 augustus 2021</ref> Over zien jachtervarings skreef Van Heerde ''Jagerslatijn. Op stap met Diana'' (1962). ==Garriet Jan en Annegien== Veur 't ''Kamper Nieuwsblad'' begunden Van Heerde stokkies te schrieven over de boer Garriet Jan en zien vrouwe Annegien. De twee wonen op Venó en belèven d'r avonturen waor vaeke Garriet Jan zien knieperige neve Hendrik Jan van de Beulakker een rol in speult. Al gauw wördden dizze stokkies of-edrokt in alle kraanten van Boom. Ongebrukelk genog schreef Van Heerde de verhaelties over Garriet Jan en Annegien in 't [[Nedersaksisch]]. Hi'j haelden de meer plaetselijke eigenaorigheden uut zien dialect en skoefden de tael fonetisch wat op 't [[Nederlaands]] an, omdat hi'j berieken wol dat zovölle mèensen as meugelijk de stokkies goed begriepen zolden. Henk van Heerde uut Venó schrif: *''Een rode draad in de verhalen zijn de vele technische vernieuwingen waarmee hij [Garriet Jan] kennis maakt: van grammofoon tot motorfiets, van ritssluiting tot stofzuiger, maar ook maatschappelijke ontwikkelingen als het kamperen. [...] De personages zijn geen personen van vlees en bloed, maar karikaturen. Zij verbeelden elk een geesteshouding die in de samenleving aanwezig is op het moment dat die samenleving met grote veranderingen wordt geconfronteerd.'' <ref>https://web.archive.org/web/20070629122421/http://www.henkvanheerde.nl/vollenhove/Personen/Havanha.htm</ref> De stokkies wördden deur Boom bi'j mekaere voegd en as boekies uut-ebrocht. Dizze dielties bint vandaege nog aorig wat weerd. In 1982 wördden de verhaelties in twee dielen deur Boom uut-egèven (''Garriet Jan Vijfling''). In 2002 deu uutgeveri'je Voorkeurboek uut [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] dit nog ies weer over. ==Anhaling== Garriet Jan hef op de mark in Möppelt een paer rolschaetsen (hielemaole ni'j veur hom) ekocht, en perbeert ze 's aovends uut in de woonkeuken van zien zus Lammegien en zwaoger Derk. <blockquote style="font-style: italic;"> Wat er toen gebeuren, speulen zich in twee minuten of, mar ik kan 't niet zo gauw beschrieven. Net toen ik beide schaatsen vast hadde en ging staon, leek et mi'j of ik een knik in de knienen kreeg en mit mien achterwark scheut ik achteruut krek tegen de fel brandende kachel. Net mit 't vleizigste deel van oel ele lichaam tegen de roje van de kachel, 't ging mi'j dwars deur de broek van Transvaalse bevertien hen. Met een schreeuw vleug ik veuruut, mar ik had die smerege dingen an de voeten. Ik kon niet in de bienen blieven, 'k grepe 't taofelkleed vaste en 't hele kleed mit 't beste servies van Lammegien ging tegen de vloere. Mar ik rolschaatsen mar deur. Ik kreeg hoe langer hoe meer gaank. Umme de taofel hen, ik zweien mit handen en voeten, mar stille staon... ho mar. 'k Sluug mit de rolschaatsen in de gedienen veur 't raam en met roe en al kwam de boel naor beneden. Mitene zeilen ik dwars deur de kamer hen. 'Griept mi'j Derk', schreeuwen ik. Derk deed een uutval, mar mitene sluug ik achteruut en kreeg e de linker schaatse finaol midden veur de schienen. 'Lelukke karhengst', brullen Derk. Och mensen, 't was wat, een lawaai van wonder en geweld. Alleen de kleine mannen in de beddestee brulden van 't lachen. 'k Heuren nog net dat ze tegen mekare gierden: 'Wat kan ome Garriet Jan toch prachtig mit ons speulen'. En Lammegien, zu'j vraogen? Die zat eerst verslagen tussen de scharven van 't servies, mar toen ze weer geluud had, och mensen, ik kan 't oe allemaole niet zeggen, dat mu'j oe now mar ies indenken. </blockquote> Uut de ''Garriet Jan Vijfling'' ==De tien boekies oaver Garriet Jan== * ''Garriet Jan als vrijgezel'' * ''Garriet Jan en Annegien'' * ''Nieuwe avonturen van Garriet Jan en Annegien'' * ''Hendrik Jan van de Beulakker'' * ''Garriet Jan op volle toeren'' * ''Garriet Jan één averecht'' * ''Het bonte leven van Garriet Jan'' * ''Garriet Jan en Annegien weerom'' * ''Ikke en de vrouwe zei Garriet Jan'' * ''Garriet Jan van tienen klaar'' ==Verwiezing== <div class="references-small"> <references/> </div> {{Dia|Dit stok is eskreven in et [[Stellingwarfs]] van [[Stienwiekerlaand]].}} {{DEFAULTSORT:Heerde, Hendrik Van}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Schriever in 't Sallaans]] [[Kategorie:Wetholder]] mh03wdwokm8y61f0iqktezjog1a7xd5 0 6869 333552 329037 2026-10-29T22:59:09Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333552 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Amsterdam_nationaal_monument_op_de_dam_februari_2003.jpg|thumb|right|300px|[[Naasjonoal Monumìnt]] op de [[Dam (Amsterdam)|Daam]] ien [[Amsterdaam]].]] Joarlijks is op ''[[4 meie|4 maai]]'' de '''Naasjonoale Dodenweerdenken'''. Man weerdenkt aal börgers en militèren van t [[Nederlaand|Keunenkriek van de Nederlanden]], dij woar den ook ien de wereld omkommen binnen sunt t oetbreken van de [[Tweede Wereldoorlog|Twijde Wereldkraig]] (man gaait hierbie oet van [[10 meie|10 maai]] [[1940]]) en ien kraigsitewoatsies en bie vredesoperoatsies aargendwoar aans ien de wereld. Tot 1961 tou haar de weerdenken allend betrekken op de Nederlaandse slachtoffers van de Twijde Wereldkraig. Vanôf 1961 worden op 4 maai ook de gevallenen tiedens aander militère konflikten (zo as de [[politsjonele aksies]] ien [[Nederlaands-Indie]]) en vredesoperoatsies (zo as ien [[Libanon]] of [[Bosnië-Herzegovina|Bosnie]]) weerdocht. De weerdenkens bestoan oet n plechteghaid, volgd deur kraansleggens bie t [[Naasjonoal Monumìnt]] op de [[Dam (Amsterdam)|Daam ien Amsterdaam]] deur de [[Beatrix van Nederlaand|keunegin]] en vertegenswoordegers van de [[regeern]], de [[kriegsmaacht]], [[verzetsbewegen]], [[Indonezie]] en allerlaai organisoatsies en groepereens ien t geselschop. Om aacht uur soavonds worden twij menuten stilte holden veur de noadochten aan dijent dij ien en/of deur n [[kraig]] omkommen binnen. Op 4 maai 1994 wuiren veur t eerste moal de vlagen dij doarveur haalfstok hongen, rezen tiedens t speulen van t [[Wilhelmus]]. Ook op aander stees ien Nederlaand worden plechtegheden holden en kraanzen en blommen lègd, zo as op de [[Woalsdörpervlakte]] ien [[n Heeg]], [[Grebbeberg]] ien [[Rhenen]] en honderden aander stees woar groaven of monumìnten aan de slachtoffers en de bezetten heugen. Ain dag loater, op [[5 meie|5 maai]] wordt de [[bevraaidensdag|bevraaiden]] van de Duutse bezetten ([[1940]]-[[1945]]) vijerd. == Leegsaksisch == * [[Grunnegs]]: ''Naasjonoale Dodenweerdenken'' * [[Stellingwarsf]]: ''Nationaole Dodenherdaenking'' * [[Veluws]]: ''Nasiona(o)le Dooienherdenking/Dodenherdenking'' == Boetende hìnwiezen == * [http://www.4en5mei.nl/herdenken Naasjonoal Kommite 4 en 5 maai over 'Weerdenken'] * [http://www.herdenkenenvieren.nl/hev/4.mei/achtergronden4mei/geschiedenis4en5mei Schiedenis van 4 en 5 maai] * [https://web.archive.org/web/20090206233125/http://ogs.nl/ Kraigsgroaven Stichten] * [https://web.archive.org/web/20060908230711/http://www.zijkozenvoorverzet.nl/ Zai kozen veur verzet: webstee over wat verzetsstraaiders dij begroaven binnen op de Eerebegroafploats Bloemendaal] [[Kategorie:Grunnegs artikel]] [[Kategorie:Dag]] [[Kategorie:Tweeden weerldoorlog]] a1530ffzwtwbf9baun3x6gwdm740kqd 0 7877 333536 317741 2026-10-29T20:16:28Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333536 wikitext text/x-wiki {{center|''Neet verwarren mit 't [[Grunnegs|Grunningse]] woord [[Tiggelwaark]].''}} ---- '''Diggelwark''' is een verzamelnaam veur potten, schaolen, drinkbekers en kruken, bedoeld as [[pottenbakken|vaotwark]] en [[tegel]]s, ebakken uut [[klei]]. Onder diggelwark in eenvoudige vorm wonnen veurwarpen verstaon, dee emaak bin van [[leem]] of klei, dat vake langes revieren evunnen wonnen. 't Wonnen nao dreuging ebakken en daordeur wonnen 't hard. De grondstof zal dan neet meer deur waoter verweek wonnen en uutmekaarvallen. Deur de hoge temperetuur bie 't bakken bin de kleideeltjes an mekaar eklit. Goeie klei veur disse predukken is: [[kaölien]], een fiene witbakkende kleisoorte. Bie gebruuk van mindere soorten klei ku-j neet mit hoge tempereturen bakken en blif 't warkstuk poreus. 't Mut dan mit een glezuurlaagjen bedek wonnen um waoterdichte te wonnen. Veur glezuur, een glassoorte, gebruuk je lood- of tinglezuur. 't Smelt bie een neet al te hoge temperetuur en vleuit over 't oppervlak van 't preduk. 't Glezuur kan deurzichtig of dekkend van kleur ween. Glezuren wonnen oek gebruuk um 't diggelwark van verschillende kleuren te kunnen veurzien. Diggelwark mit glezuur derop wonnen vake [[keremiek]] eneumd. In [[Grunnen (provìnzie)|Grunningen]] en [[Drenthe]] was een '''diggelschip''' een pottenschute die bij de dörpen rondging om diggelderij (eerdewärk), porselein, glas enzowieder te verkopen. In de vrogge twintigste eeuw was 't in de [[Nedersaksisch]]e contreien gebrukelijk veur kiender um "[[diggelhuus]]" te speulen mit scharven. == Verschillende vormen van diggelwark == [[Bestaand:holywaterjug.jpg|thumb|200px|Een kruukjen van diggelwark bedoeld um [[wijwaoter]] mee naor huus te nemen en te bewaoren. 't Kruukjen kan esleuten wonnen mit een kurken dop.]] * [[pot]], bedoeld as bewaorplaose veur los spul of vleuistof. * [[kookpot]], emaak um eten in te maken. * [[kruuk]], mit een nauwe, ofsluutbaore opening, bedoeld as bewaorplaose veur vleuistof. * [[kanne]], mit een schenktuite, bedoeld um vleuistoffen in te bewaoren en uut te schenken. * [[beker]], emaak um uut te drinken. * [[schaole]], emaak um iets op an te prissenteren. * [[koeme]], emaak um in de haand te houwen en uut te eten of te drinken. * [[schottel]], emaak as onderlegger. * [[römertopf]], Romeinse stoofpot dee besteet uut een poreuze, schaole van diggelwark mit een deksel. * [[vaoze]], een ding dat vleuistof bevat. * [[tegel]]s, veur waoterdichte bedekking van vloeren of muren, bieveurbeeld van keukens of badkamers == Nedersaksisch == * [[Drèents]]: ** ''diggelderij'' ** ''diggelgerak'' ** ''diggelgoed'', ''diggelgooud'', ''diggelgoud'' ** ''steengoed'', ''stiengoed'', ''steingoud'' ** De eerste dichtbundel in 't Drèents (deur [[L.A. Roessingh]]) het ''Diggelhoes'', 't woord veur een stee daoras kiender mit schaarven (diggels) speult. * [[Grönnegs]]: ** ''diggelgoud'' ** ''staingoud'' *** "diggelwaark" en t Oldambtster "tiggelwaark" binnen noamen veur stainfebrieken * [[Stellingwarfs]]: ** ''diggelgoed'' ** ''eerdewark'' ** Een kaaste veur et diggelgoed is in et Stellingwarfs een ''diggelkaaste''. * [[Veluws]]: ** ''diggelwark'' == Uutgaonde verwiezingen == * [http://www.harlinger.nl Webstee van de Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek, diggelwark wonnen hier nog mit de haand emaak] * [https://web.archive.org/web/20070929093906/http://www.koninklijketichelaar.nl/ Webstee van Tichelaar te Makkum, producent van diggelwark] {{Dia|Disse pagina is eschreven in 't [[Nunspeets]]}} [[Kategorie:West-Veluws artikel]] [[Kategorie:Matriaol]] nvzlsmydxvl1t9dpwt7ardq7n0bm5kn 0 9823 333553 331117 2026-10-29T23:13:31Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333553 wikitext text/x-wiki {{Gemeante | naam = Rhenen | bestaandsnaam vlagge = Flag of Rhenen.svg | bestaandsnaam woapn = Rhenen wapen.svg | lokatie = LocatieRhenen | proveensie = | heufdplaats = Rhenen | öppervlakte = 42,99 | öppervlakte laand = 41,71 | öppervlakte water = 1,28 | inwonners = 18.441 | doatum inwonners = 1 juli 2006 | dichtheid = 442 | breedtegroad = 51/57/0/N | lengtegroad = 5/34/0/E | verkeersoader = [[N225]], [[N233]] | netnummer = 033 | postkode = 0317 - 0318 | webstie = [http://www.rhenen.nl/ www.rhenen.nl] }} '''Rhenen''' is ne [[Stad (woonstee)|stad]] en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in de Nederlandse previnsie Utrecht en hef een oppervlakte van 42,99&nbsp;km² (woarvan 1,28&nbsp;km² water). ==Aandere darpen== [[Achterbarg]], [[Elst (Utrecht)|Elst]], [[Laarend]]. Noa de herindealing van de gemeenten [[Amerongen]], [[Doorn (Utrecht)|Doorn]], [[Dreebargen-Riesenburg]], [[Leersum]] en [[Maarn]] vanof 1 januari [[2006]] tot de ni-je gemeente [[Utrechtse Heuvelrug (gemeente)|Utrechtse Heuvelrug]] beheurt ok et Amerongse deel van Elst tot de gemeente Rhenen. ==Geskiednis== Rhenen verkreg in de 13de eeuwe [[stadsrechten]] noadat de plaatse in [[855]] as 'Villa Rheni' ([[Villa|Landgood]] an den [[Rien]]) veur et eerst wodden eneumd. In de [[Middeleeuwn]] was Rhenen et meest veuruut-eskoaven steunpunte van den [[biskop]] van [[Sticht Utrecht|Utrecht]] in zienen veurtdurenden stried teggen den graaf, later [[hartog]]en, van [[Gelre]]. Den biskop bezat hier et kasteel Ter Horst, dat uutendelek in [[1543]] wierd of-ebrokken. Noa de centroalisatie van et laandsbestuur deur keizer [[Karel V van et Heilige Roomse Riek|Karel V]] blef Rhenen eeuwnlange ne rösteg [[garnizoonsstad]]jen, dat as ene van de vief steaden van et [[Sticht]] ne bescheiden rolle spölden in et bestuur van et gewest. In de 17de eeuwe had den verdreaven könning [[Frederik V van de Palts]] n zommerverblief in Rhenen. In mei [[1940]] wierd der dufteg evochten bi-j Rhenen tussen Duutsers en Nederlaanders tiedens den [[Slag bi-j den Grebbebarg]]. De stad Rhenen wierd doarbi-j grotendeals verwoost. Den wederopbouw wödden nog tiedens den kriege edoan. In [[2008]] veerden de stad eur 750-joarige bestoan. ==Bezeensweerdeg== *de bekende [[Cunerakarke]], ne laat-gotiese [[hallenkarke]]. Den toorn is ene van de mooiste veurbeeldn van de [[laat-gotiek]] in [[Nederlaand]], zi-j is ebouwd tussen [[1492]]-[[1531]]. *ni-jerwetse Rooms-Kattelieke Karke ''[[Gedechteniskarke]]'', ebouwd tussen [[1958]]-[[1959]]. *gebouw 'De Brakke' uut [[1787]] *restanten van de middeleeuwse stadsmure (14de eeuwe). *De Binnenmölle, ne ronden stenen [[koornmölle]] uut [[1893]]. *laandgood [[Prattenburg]] *De militaire begroafploatse op den [[Ereveld Rhenen|Grebbebarg]] Den dierntuun Ouwehaands Diernpark ligt in Rhenen, op den [[Grebbebarg]]. ==Uutgoande verwiezing== *[https://web.archive.org/web/20090206233125/http://ogs.nl/ Oorlogsgroaven Stichting] ==Galleri-je== <gallery> Ofbeelding:Rhenen karke.jpg|Cunera Karke Ofbeelding:Rhenen molle.jpg|Binnen Mölle Ofbeelding:Rhenen mure.jpg|Rhenen Stadsmure </gallery> {{Utrecht}} [[Kategorie:Achterhooks artikel]] [[Kategorie:Gemeente in Utrecht]] [[Kategorie:Plaots in Utrecht]] 2l7nzs9xdvyg0hc9l5fjn5nk6cohdfi 0 10104 333542 262844 2026-10-29T21:24:52Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333542 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Grolse Want (sleutelhanger).jpg|thumb|200px|Ne Grolse Want as slöttelhanger]] '''Grolse wanten''' bunt [[hans|hansen]] oet [[Grolle]] gemaakt van zuuvere [[wolle]], dee ne patroon hebt met ekregen dat specifiek Grols is. Et was zo dat [[scheper]]s dee de schaopen in de buurte van Grolle haddn löppen, dizze hansen droegen at et kold was buuten. Et wod ekuierd dat dit al zo was in den tied van [[Frederik Hendrik]] en et [[Beleg van Grol (1627)|Beleg van Grol]] in 1627. Et ontwarp van de Grolse wanten is nooit vastelegd, maor nao verloop van tied gung et van moo op dochter. In de veurige eeuw gaf het nog ne fabriek in Grolle den speciaal dizzen hansen maakte. Noo bunt er steeds minder leu dee dizze wanten maakt. De specifieke eigenskappen van de Grolse want, bunt: * Een ster met acht punten in blauw-wit, wat de vorm van de [[Vesten|veste]] Grolle veur mot stellen * Wit-blauwe blokken * Een rand met rode blokken * De Grolse want hef gin vingers, allene een doem (net as elke want) Andere namen veur de Grolse want: ''Grolse hanskes'', ''Scheepershansken'', ''Voeshansken''. == Oetgoande verwiezingen == [https://web.archive.org/web/20080919134115/http://www.grolsewanten.nl/ Sociëteit Grolsewanten.nl] {{Dia|Dit artikel is schreven in t [[Grolle|Grols]], verbetteringen bunt altied welkom.}} {{DEFAULTSORT:Grolse Want}} [[Kategorie:Achterhooks artikel]] [[Kategorie:Kleren]] ct2y5gzx3flpm0v3rvaygg21v8bb1ie 0 10414 333554 303473 2026-10-30T00:34:27Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333554 wikitext text/x-wiki Den '''Saksenspegel''' is n [[rechtsbook]] uut de 13de eeuwe woarin ridder Eike van Repgow et [[geweunterecht]] in [[Hartogdom Saksen|Saksen]] beskref. ==Inleiding== [[Ofbeelding:Sachsenspiegel die wahl des deutschen Königs.jpg|thumb|(Heidelbarger Saksenspegel, 1300)]] Den skriever van den '''Saksenspegel''', den Saksiesen [[ridder]] Eike van Repgow, hef dit book dizzen name egoaven, zoas blik uut et vri-j vertaalde, beriemde veurweurd (Vorrede in Reimparen) dat in éne van de ofskriften steet dee tot uns bunt ekommen. Tot op den dag van vandage goat ze doarvan uut dat et veurweurd op riem later is too-evoogd deur iemand den net döt as-of e Eike van Repgow is. Moar volgens Roethe is doar op zien minst n deel van et veurweurd deur Eike zelf emaakt. Et veurweurd kö'j in 2 delen leazen: de ‘veurrede in strofen’ en de ‘veurrede in riempoaren’. Roethe stelt dat dizze 2 delen in persoonlekheid en in de ebruukte techniek verschilt, en doarumme et wark bunt van 2 verskillende skrievers. Et tweede deel, de ‘veurrede in riempoaren’ kan volgens him alleneg deur Eike van Repgow skreaven wean. Ziene zeenswieze hef nooit tot den heersenden leer beheurd. Den oeruutvoering van den Saksenspegel, skreaven in et [[Latien]], was der al umstreaks [[1210]] en later, tussen [[1220]] en [[1235]], wodden hi-j deur den skriever zelf in et middel[[nedersaksisch]] vertaald in opdracht van graaf Hoyer von Falkenstein. Hiermet is den Saksenspegel et eerste umvängrieken [[proza]]wark in den volkstaal van et geldende [[geweunterecht]]. Veur dee tied waren der enkel skrieveri-jen in den volkstaal moar dan in riemen, ofwal in proza moar dan in et Latien. Alleneg et ''Mülhauser Reichsrechtsbuch'' was older (howal ok umvängriek en in volkstaalproza), moar dat beskrif völle meer et stadsrecht, wat buten et bestek van den Saksenspegel völt. ==Den Saksenspegel as rechtsbook== Den Saksenspegel beheurt tot de kattegerie van rechtsbeuke. Een rechtsbook is ne persooneleke weergoave van wat volgens den skriever, noar zien beste wetten, geldend recht is. Ne aandere gode umskrieving van de uutsproake rechtsbook is ‘umvangriek oaverzichte van den rechtspraktiek in verskillende gerechte’. Eike van Repgow wöd ezene as den stamvader, van et rechtsbeuke-tiedperk, dat in de 13de eeuwe anvönk en tot rundumme [[1500]] leep. Een rechtsbook is dus gin uutkumste van nen wetgeavenden toostaand in et [[Heilige Roomse Riek]] gedurende de middeleeuwn. Rechtsbeuke bunt mangsmoal et wark van ofzunderleke leu, ervoaren op et gebeed van et geweunterechte. Zie bunt de eerste ‘weatenschoppeleke’ verhandelingen oaver et Duutse recht. Zie wödden bi-jnoa allemoale eskreaven in de tied dat in de meeste delen van et Duutslaand van noe et [[Romeins recht]] neet ens bekend was of in kleine moate invlood uutoefenden op de plaatseleke ebruuken en geweunten. Van et beginne of had gin enkel rechtsbook et gezag van samenvattende [[wetgeaving]], moar in et dageleks leaven kekken zie op teggen sommige rechtsbeuke en wödden dee beuke mangs bruukt as wetbeuke. [[Johann von Buch]], skriever van verkloarende antekkeningen bi-j den Saksenspegel, beweerden, dat de Latiense oeruutvoering van den Saksenspegel gewoon ne weergoave was van wetten dee hi-j “[[veurrecht]]en” neumden, van olde keizers, zodat et rechtsbook volgens him warkelek wal degelek veur n groot deel wetgeaving was. Van de Duutse rechtsbeuke is den Saksenspegel et belangriekste. Het is et oldste en in eursponkelekheid en deepte wietweg et mooiste book. ==Invlood van den Saksenspegel== Den Saksenspegel wodden hoo dan ok zo hoge an-esloagen dat hi-j eeuwnlange warkten as ne deur de ovverheid uutgevoardegde wetgeaving. Et verstaandeleke en morele gezag van den Saksenspegel, dus eajlek et gezag van et doarin vastelegde geweunterecht, leet him wedieveren mit den in de 23ste ? eeuwe reeds opkommende en toonemmenden invlood van bepoalingen van ovverheidsweage. Den Saksenspegel is ok van groot belang veur de [[rechtsgeskiednis]] umdat et rechtsbook meer as lokale betekkenis kreg en zich verspreidden oaver n gebeed dat zich uutstrekt van de Nederlaanden tot Letlaand. Et book kreg dus bliekboar ok gezag buten et gebeed woar oaverweagend Saksen zaten. Hunderden skriften in völle toalen getuugt nog van den zegetocht van Eike’s rechtsbook. Et book is meermoals bewarkt, eerst deur Eike van Repgow zelf, loater deur aanderen. Et is vertaald in zowal et Nederlaands, Pools, Tsjechies, Russies en Japans, en weerummevertaald in et Latien. Ofskriften en gedeelteleke ofskriften van den Saksenspegel bereikten et antal van 460 veur de kumste van den drökpers. In Nederlaand hef den Saksenspegel veural in et oosten van et laand groten invlood had, umdat doar dezelfde veurstellingen en gebruken bestaonden dee in dit geskrift waren beskreaven, en umdat de betrekkingen mit et Duutse riek in et oosten et starkst waren en bleaven. Den invlood blik ok uut et vri-j grote antal bewarkingen dat den Saksenspegel in dit gebeed underging. In sommige delen van Duutslaand (Thüringen, Anhalt) wodden den Saksenspegel nog tot [[1900]], en mangsmoal doarnoa nog, as bronne van geldend recht erkend. ==Laandrecht en leenrecht== Den Saksenspegel is verdeald oaver et [[laandrecht]] en et [[leenrecht]]. Et laandrecht is et meer algemeane recht, et recht wat et hele gebeed van de Saksen angeet. Leenrecht reagelt de [[feodaliteit|feodale]] verholdingen, dee in eersten anleg personeel waren, beröstend op persoonleke baanden deur eden van trouwe. Alleneg van et leenrecht is de Latiense oeruutvoering tot ons ekommen. Vrouwleu waren as groep uut-eslotten van et leenrecht, net zoas koopleu, geesteleken, darpsbewonners, rechtelozen of leu van unechte geboorte en al dee leu dee euren ridderleken staand neet trög konden bringen tot eur va of grootva, of lever ezegd op de ridderleke leafwieze van eur va en grootva, aldus Leenrechte 2 § 1, moar et was wal degelek zo dat vrouwleu nen leen konden verkriegen (deur arfopvolging), et zogeneumden [[spilleleen]], woarbi-j dan nen kearl as “holder” op mös treaden, den de belening deur “commendatio” namens heur kreg. [[Skepterleen]] was de anduding van et leen dat an nen geesteleken - mangsmoal nen [[bisskop]] of [[abt]] - was uut-egeaven. Bi-j belening an geesteleke instellingen (zoas [[klooster]]s) as rechtspersoon mös nen “starfkearl” wödden an-eweazen veur de tied van weens leaven de belening zol gelden. Skepterleen en spilleleen sloaten in elk geval uut dat aanderen de eneumde leengoderen as normale [[vazal]]len in normaal leenrecht hadden. Unbelangriek waren dizze “uutzunderingslenen” dus helemoal neet. Bekiek bieveurbeeld ok Leenrecht 2 § 7 um te zeen dat ok geesteleken en vrouwleu zunder [[heerschild]] (wat bisskoppe oaverigens veulal wal hadden) volop, en mit völle uutkomst, met konden doon an de feodale rechtshaandelingen, zolange et ging um veurwarpen dee gene verplichting tot rieksdienst inheelden. Et leenrecht is n gebeed woarvan i-j verwacht dat doarin de vrouwe echt helemoal “nargens” is, al was et moar umdat vrouwleu neet geacht wödden zwoarden te hanteren, woar et allemoal um drej-den, moar dat blek dus wal met te vallen. De feodale uutsproaken en eigenoardegheden maken et leenrecht ok völle untoogänkeleker as et laandrecht. ==Saksenspegel as "spegel"== Den uutsproak “spegel” verwis noar et Latiense weurd [[speculum]], dat steet veur n soort vermoanende belerende geesteleke literatuur uut de middeleeuwn. Theuerkauf vroog andacht veur den betekkenis van en verholding tussen de uutsproaken ''lex'', ''speculum'' en ''compendium iuris''. Hi-j maken de woarnemming dat der dree tieden ewest waren in de geskiedenisse van de Saksen tussen [[800]] en [[1540]] woar et laandrecht van de Saksen ne bepoalde samenhangende wieze had en bedacht dat n ''speculum'' (woarunder den Saksenspegel) neet is bedoold as n wetbook, moar dat dizze benaming an den tekst morele kwaliteit uutbeeld en doardeur betrekking hef op zowal [[theologie]] as recht. Et spekulum, den ‘spegel’, dee de leu veur-eholden wöd, is neet alleneg ne ofbeelding van et recht, moar möt ok n veurbeeld stellen. De bedooling is dat de Saksen zichzelf, en eur recht, veurtoan könt anpassen an den hand van de spegelende weergoave van eure eigen tradisies. Dit idee kan heel good of-eleid wean van den [[breef van Jakobus]]: “Anvoard den boodskap dee in ow is eplaant en dee ow kan redden. Vergis ow neet: alleneg heuren is neet genög, i-j möt wat i-j eheurd hebt ok doon. Want wee de tieding heurt moar doar niks met döt, is net as iemand den et gezichte woarmet hi-j is geboarn in den spegel bekik: hi-j zöt zichzelf, moar zogauw hi-j weglöp is e vergetten hoo-t e deruutzag. Wee zich doarenteggen spegelt in de volmaakte wette dee vri-jheid brech, en dat blif doon, neet as iemand den heurt en verget, moar as iemand den doarnoar handelt – um völt geluk ten dele, juust um wat hi-j döt.” ==Eike van Repgow, den skriever van den Saksenspegel== [[Ofbeelding:Eike_von_Repgow_Oldenburger_Sachsenspiegel.jpg|thumb|Eike von Repgow. Oldenburger Sachsenspiegel]] Oaver den skriever, Eike van Repgow, is neet völle bekend. Wanneer Eike van Repgow eleafd zol hebben, is neet bekend. An-enommen wöd dat hi-j leafden van rundumme [[1180]] tot [[1235]]. Ziene veurolders kwamen van eursprong uut [[Oostfalen]]. Vanof et joar [[1150]] hebt wi-j tiedingen van ne femilie in et gebeed van de Saksen dee wonden tussen de revieren [[Saale]] en [[Mulde]] dee zichzelf neumden noar et darp [[Reppichau]]. Den name Eike van Repgow dök op in 6 [[eurkonde]]n in et gebeed tussen Maagdenburg en Meissen. In dizze eurkonden, dee oet rundumme [[1209]] en [[1233]] komt, wöd hi-j altied as éne der getugen eneumd. Op groand van dizze eurkonden kan wödden vermood dat hi-j in [[1180]] geboarn is. Ne eurkonde uut et joar [[1215]] löt getugen in tröpkes bi-j mekaar kommen in nobelen en [[ministerialen|ministeriales]] en ploatst Eike in den eerstgeneumden trop. Later, in 1219, wöd Eike op-evoerd as nen ministeriaal. Volgens Van Hoek is et bi-j veurboat neet uut-eslotten dat Eike op latere leaftied dienstkearl is ewödden van graaf Hoyer an wee den Saksenspegel is op-edragen. Zee hebt op groand van Eikes rechtskennis, en umdat de 6 [[eurkonde]]n in verskillende plaetse wödden op-emaakt, wal veuresteld dat Eike schepen is ewest in meerdere plaetse. Nen schepen was n lid van kollege, den op verzeuk van den rechter oordealen vönd in rechtszaken. As nen rechter um nen eurdeel vroog, mocht nen schepen in beginne neet weigeren n eurdeel te vinden. Dree schepenen konden weigeren, moar den veerden möst in ieder geval n eurdeel vinden. Et kollege van schepenen was in-eesteld deur Karel de Grote. Zi-j mössen de vaste eurdeelvinders wean in dee processen dee “under könningsban” evoerd wierden. In Saksen was den taak van schepen in Eikes tied arfelek ewödden. Den “schepenstool” ging oaver van den schepen as vader op zien oldsten zönne. Dat zörgden veur bi-jkommend anzeen van leaden van geslachten dee schepenen konden leaveren. Eike zol zelf deel hebben uut-emaakt van den staand, en vermeudelek zelf, as oldste zönne, schepen ewest wean. ===Eike en den tweestried=== Eike was in ieder geval good op-eleid, meugelek ontving hi-j les in ne karke of kloosterskole. Hi-j had kennis van et Latien, had kennis van den Biebel, [[kanoniek recht]], en van Duutse en Latiense literatuur. Hi-j was zeaker good op de heugte oaver de geldende regionoale rechtspraktieken. Meugelek hef hi-j les ehad in de zeuven kunsten in Halverstad of Moagdenburg. Ne meugelekheid is dat Eike op latere leeaftied geesteleken is ewödden. Dizze verunderstelling zol woar können wean umdat Eike in völle verskillenden tekstplaetse in den Saksenspegel verwis noar den [[Vulgaat]]. Een bezwoar teggen dizze verunderstelling is dat hi-j opvallend hardnakkeg vasthöld an [[godseurdeal|godseurdealen]], zelfs den gerechteleken [[tweestried]]. Nen trop pausen had eur ungenogen al uutesprokken oaver dizze ‘barboarse’ wieze en in [[1215]] wodden dizzen tweestried veur altied verboaden deur de karke, in et [[Koncilies van Lateranen|Veerde Lateroans konsilie]]. Dit [[konsilie]] wödt ezeen as et belangriekste van de middeleeuwse konsilies. Ok wodden den gerechteleken tweestried verboaden deur [[Frederik II van et Heilige Roomse Riek|Frederik II]], den keizer ten tiede van Eike van Repgow’s skrieverswarkzoamheden. Zol Eike doar allemoal gene weet van hebben had? As geesteleken zol Eike dit hebben motten wetten, moar hi-j beskref noe eenmoal et feitelek in ziene gebeden geldende recht. Den tweestried blek onuutrooiboar Saksies geweunterecht te wean, unbeveureurdeeld recht. Wal zol van nen geesteleken verzet doarteggen verwacht möggen wödden zoas Eikes verzet teggen et [[liefeigenschop]] as unbeveureurdeeld Saksies geweunterecht. Et völt op dat de veurbereidingen op den tweestried in den Saksenspegel wal heel uutvoereg beskreaven wodt (Laandrecht I, 63). Eike möt dee veurbereiding mit eigen euge hebben ezene, en woarschienlek meermoals. Hi-j lik ne zeakere veurleefde ehad te hebben veur de folklore mit betrekking tot den tweestried. Wat dat angeet möt hi-j, as hi-j op latere leaftied geesteleken is ewödden, bepoald ne bekering hebben undergoan. Moar wie wet had hi-j te maken mit n klooster dat nog altied kampvechters inhuurden um veur et klooster te vechten as den nood an de kearl kwam. (Dat geesteleken op meerdere wiezen dealnamen an den krieg is ok al zowat.) As Eike geesteleken wöd, dan möt hi-j zienen eigen Saksenspegel wieter elaoten hebben veur wat hi-j was. Dat passen eigenlek allenig bi-j iemand den zich teleurgesteld helemoal trögtrök uut de weald, zonder nog te preberen olde fouten recht te zetten. Wettensweerdeg is ok dat de verlögting, dee in et geval van O zeaker in n klooster is vervoardigd, nog steeds uutbuundeg de bewuste veurbereiding op den tweestried in beeld brech. In Laandrechte III, 62 vertelt Eike hoo de geografiese inrichting is van “et laand van Saksen”, dee bi-j toerbeurte bezocht wödden deur den keizer, um doar höf te holden. Dan guf hi-j an welke zeuven “voanlenen” doar binnen et laand van Saksen bunt. Voanlenen bunt deur den [[keizer]] rechtstreakse an vazallen in leen egeaven gebeden, dee ok, as zie meugelek vri-j ekommen bunt, wier deur him persoonlek in leen egeaven mössen wödden. Uutendelek guf hi-j an welke eertsbisdommen en welke gewone bisdommen der bunt binnen et laand van Saksen. De kaarte dee op et volgende blad wöd of-ebeeld löt et gebeed rundumme [[1250]] zeen.<br /> Den Saksiese Wealdkroniek (''Sächsische Weltchronik'', uut rundumme 1230-1275) wöd ok op name eplaatst van Eike van Repgow. Dit lievege book is ne verlögte samenvatting oaver de wealdgeskiednis en ne lieste van Romeinse keizers tot de tied woarin Eike zelf leafden. == Handskriften == In de oaverleavering van den tekst en de geskiedschrieving oaver den Saksenspegel spölt de zogeneumde ''codices picturati'', den veer verlöchte handskriften ne grote rolle. Hieran schonken zie veul andacht. Veural de handskriften in Dresden, Heidelbarg en Wolfenbüttel bunt mangs et veurwarp van bestudering ewest. Dizze handskriften bunt de klasseeke veurwarpen van de beoefening van de [[rechtsikonologie]] in Duutslaand. ==Uutgaonde verwiezingen== {{commonscat|Sachsenspiegel}} *[https://web.archive.org/web/20040611105509/http://www2.sachsenspiegel-online.de/ Online uutvoering van et handskrift te Wolfenbüttel van den Saksenspegel, mit literatuur en toolichting] [[Kategorie:Achterhooks artikel]] [[Kategorie:Saksen (volk)]] [[Kategorie:Recht]] [[Kategorie:Nedersaksiese schrieveri'je]] srscsqd17cbvfg5gmpio227qjmpl43c 0 13703 333545 307203 2026-10-29T21:34:17Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333545 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Henk_uut_de_Zandbak.png‎|thumb|250px|Begun van een column deur 'Henk uut de Zandbak']] '''Henk van 't Zand''' ([[Dalsen]], 1932 – 15 febrewaori 2013) was een schriever uut Dalsen in de previncie [[Oaveriessel]], die onder de name '''Henk uut de Zandbak''' alle weken een [[Sallaans]]talige [[nöalstukken|column]] schreef in de ''Oprechte Dalfser Courant''. Hi'j schreef miestal oaver plaatselijke umstandigheden en zette deur middel van associatie een hiele riege gebeurtenissen en anekdotes dale. Van 't Zand schreef nog in aandere [[Nedersaksisch]]e bladen en höld radiopraoties veur [[Vechtdal FM]]. Verhalen van hum bint epubliceerd in uutgaves van de [[Iesselakkedemie]]. Töt zien pensioen in 1996 dreef Van 't Zand mit de vrouwe een baby- en kleuterspeciaalzaak in Dalsen. Zien schoelname is verbunden an 't femiliekraantien ''Uit de Zandbak''. ==Uutgaonde verwiezing== *[https://web.archive.org/web/20250426223820/https://mijnstadmijndorp.nl/app/cultuurenstreektaal/biografieen/henk-van-t-zand Biografische informatie op MijnStadMijnDorp van 't Historisch Centrum Overijssel] {{DEFAULTSORT:Zand, Henk Van T}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Schriever in 't Sallaans]] 86zwkreysyonljvjmgx7d3jczfvq9fa 0 15809 333538 329874 2026-10-29T20:45:54Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333538 wikitext text/x-wiki {{etelazie}}[[Ofbeelding:TiedschriftRoet.jpg|thumb|200px|Drèents letterkundig tiedschrift ''Roet'']] '''Nedersaksische tiedschriften''' bint periodieken die in íen of meerdere variaanten van 't [[Nedersaksisch]] eschreven bint of, in briedere zin, periodieken in netzölfde welke taal mit Nedersaksische onderwarpen. Dit artikel is ericht op tiedschriften daorin de Nedersaksische ''taal'' gebruukt wördt. In 't Nedersaksische taalgebied bint d'r talloze kraanten, advertentiebladen en Nederlaandstalige tiedschriften daoras mit riegelmaot, of wal ies, gedichten, [[stieklstokkien|stiekelstokkies]] en verhalen in 't Nedersaksisch in verschient. In dit artikel wördt tiedschriften enuumd daorin 't Nedersaksisch historisch een belangrieke stee hef ehad, asok tiedschriften die d'r speciaol bint veur de Nedersaksische schrieveri'je. ==Almenakken== Vanof de [[19e eeuw|nègentiende ieuw]] verschenen Nedersaksische verhaalties, gedichten, anekdotes, woordenliesten en zuks in [[almenak|almenakken]] in de pervincies [[Grunnen (provìnzie)|Grunning]], [[Drenthe]], [[Oaveriessel]] en [[Gelderlaand]]. Dizze almenakken kwammen alle jaoren uut en bevatten, naost infermaotie van algemien belang, geschied- en volkskundige teksten, mangs in de volkstaal. Dit waren de eerste bladen daoras 't eschreven Nedersaksisch een stee in kreeg. ==Driemaandelijkse Bladen== [[Ofbeelding:Driemaandelijksche Bladen.png|thumb|200px|''Driemaandelijks(ch)e Bladen'', eerste riege]] In de ''[[Driemaandelijkse Bladen|Driemaandelijks(ch)e Bladen]]'', veur 't eerst uutegèven in 1901 deur de Vereeniging tot onderzoek van Taal en Volksleven in het Oosten van Nederland, stund onderzuuk oaver 't Nedersaksisch. Ok vunden ie d'r Nedersaksischtalige verhalen in, zoas van de [[Zwolle|Zwollenaor]] [[Willem Kloeke]] (1852-1934).<ref>[https://web.archive.org/web/20210818231322/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/122-willem-kloeke Wie is wie in Overijssel: Willem Kloeke]</ref> D'r stunden woordenliesten in, zoas die van de Gelders-Oaveriesselse dialecten, an-elegd deur de 'Nedersaksische pionier' [[Johan Hendrik Gallée]] (1847-1908).<ref>[http://www.biografischwoordenboekgelderland.nl/bio/3_Johan_Hendrik_Gallee Biografisch Woordenboek Gelderland: Johan Hendrik Gallée]</ref> Ok naamkunde en de studie van [[Nedersaksische literetuur]] hadden een stee, en bi'jdrages die de samenhang van 't Nedersaksisch en 't [[Platduuts]] behaandelden. De ''Bladen'' stunden onder redactie van de Achterhoekers Gallée en [[Gerrit Jan Klokman]], bi'jestaone deur mitwarkers uut aandere Oost-Nederlaandse regio's. Vanof 1909 deu [[Jan Bergsma]] de redactie. In 't crisisjaor 1931 hölden de ''Bladen'' op te verschienen, mar een ni'je riege wördden op-ezet in 1949. Hierveur wördden een veriening op-ericht deur [[Herman Bezoen]] uut [[Twente]] en [[Jan Naarding]] uut Drenthe. In 1955 wördden de ''Bladen'' 't orgaan van 't [[Nedersaksisch Instituut]] van de [[Rieksuniversiteit Grunning]]. In 2002 was 't vanni'js of-elopen mit de ''Driemaandelijkse Bladen''.<ref>[https://www.geheugenvandrenthe.nl/driemaandelijkse-bladen Geheugen van Drenthe oaver de Driemaandelijkse Bladen]</ref><ref>Ludger Kremer (2008), 'Geschiedenis van de Nedersaksische taalkunde'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum</ref> In de plaatse d'rvan hej sinds 2020 't ''[[Jaorboek Nedersaksisch]]'', uutegeven deur [[Stichting Sasland]] in Oosterwoolde. ==Regionaole bladen mit plaatse veur streektaal== ===Grunning=== De [[Grunnen (provìnzie)|pervincie Grunning]] was binnen de Nedersaksischtalige gebieden een zwaortepunt van [[regionaolisme]] en streektaalliteretuur, wat niet altied haand in haand gunk. De geschiedenis van de Grunningstalige schrieveri'je vaalt, temiensen vanof 1916, goeddiels samen mit de geschiedenis van culturele en literaire tiedschriften.<ref name="VeldmanDiemer2008" /> Dezölfde interesse in de regionaole cultuur die aj ok in de ''Driemaandelijksche Bladen'' vunden, kooj weerummevienen in 't in 1916 op-erichte tiedschrift ''"Groningen". Tijdschrift voor de Volkstaal, Geschiedenis, Volksleven enz. van de Provincie Groningen''. [[Ofbeelding:Geert_Teis.jpg|right|thumb|160px|De Grunninger schriever en dichter Geert Teis Pzn. ([[Gerhard Willem Spitzen]]) bundelden de krachten van de Grunninger tiedschriften en was de eerste heufdredacteur van 't ''[[Maandblad Groningen]]'']]Twei jaor later wördden dit tiedschrift op-evolgd deur 't ''[[Maandblad Groningen]]'', een uutgave van veriening [[De Grönneger Spraok]], mit as ondertitel: ''Geïllustreerd maandblad voor geschiedenis, volkstaal, kunst, industrie en landbouw van Stad en Lande''. Töt 1928 was de heufdredacteur Geert Teis Pzn (pseudoniem van [[Gerhard W. Spitzen]]). Teis was onder de indrok van [[Nedersaksische_literetuur_t%C3%B6t_1900#De_Platduutse_klassiekers|de klassieke Platduutse schrievers]] en had ok literaire ambities veur Grunning. Mar niet alle Grunningstalige schrieveri'je in 't ''Maandblad Groningen'' was literair; een bulte d'rvan was op 't verleden ericht en was bedoeld as uutdrokking van de Grunninger identiteit. Onder leiding van Teis, [[Jo Rietema]] en [[Jelte Dijkstra]] gunk 't blad van algemien cultureel tiedschrift wat meer op 't literaire an. In de [[Tweide Wereldoorlog|oorlog]] verscheen 't blad niet. Nao de oorlog gunk 't verdan mit 't ''Maandblad Groningen'', mar in 1946 kwaamp Dijkstra uut de tied en stopten ok Rietema d'r mit. Onder [[Sien Jensma]] en [[Jan Boer]] kenden 't tiedschrift nog twei jaorgangen. Zi'j nuumden 't in de ondertitel ''letterkundig tijdschrift'' en kwamen mit heur literaire ambities de wèensen van een antal jongere streektaalschrievers in de mute. Ie kregen een verschil tussen regionaolisten die de streektaal zagen as uting van 't regionaole eigen, die niet per se literair hoefde te wèzen, en schrievers die strengere literaire maotstaven wolden anholden. In 1948 kreej een ni'j tiedschrift, ''[[Stad en Lande (tiedschrift)|Stad en Lande]]'', det de opvolger wol wèden van 't ''Maandblad Groningen''. Zoas dit leste tiedschrift eerder had edaone, naamp ''Stad en Lande'' ok ''[[Dörp en Stad]]'' op, 't mitdielingsblad van de [[Aalgemaine Verainen Grunnen]]. Toe as 't nao een enkelde jaorgaank of-eleupen was mit ''Stad en Lande'', wördden ''Dörp en Stad'' een zölfstaandig tiedschrift det bestaon zol töt 1971. 't Was een regionaolistisch striedblad en in starke maote de spreekbuus van de regionaolist [[Kornelis ter Laan]]. In 1954 richtten jongere streektaalschrievers mit literaire eisen 't blad ''[['t Swieniegeltje]]'' op, det al rap een algemien Nedersaksisch literair blad wördden (zie hieronder meer). De Algemene Vereniging Grunnen, onder veurzitterschop van Ter Laan, mus hier niks van hebben. Ter Laan vund det ''Dörp en Stad'' al iederiene genog gelegenheid gaf um hum in 't belang van de pervincie te uten. 't Verschienen van een ni'j blad stelden e geliek an 't vermotten van krachten. De redactie van'' 't Swieniegeltje'' had esteld det mit 't vörtgaon van 't ''Maandblad Groningen'' 't leste literair-culturele blad veur Grunning was verdwenen. Wieder steuk'' 't Swieniegeltje'' meer en meer de haand uut naor aandere Nedersaksische regio's in Nederlaand en Duutslaand, wat muulijk lag bi'j de Grunninger regionaolisten rond Ter Laan (en bi'j regionaolisten elders).<ref name="Entjes2008" /> Toen 't eerste nommer van'' 't Swieniegeltje'' bi'j de drokker lag, verscheen een parsbericht daorin de vörming van een ni'je stichting, [[De Groninger Warf]], bekend wördden emeuken. De Groninger Warf wol det'' 't Swieniegeltje'' op zol gaon in een ni'j op te zetten tiedschrift. Dizze besprekings leupen op niks uut. Veurjaor 1955 verscheen 't eerste nommer van ''De Warf'', cultureel maondblad veur Grunning, det íen jaor bestaon hef en d'r mit uutscheidden mit 't veuruutzicht op een te vörmen [[Groninger Culturele Gemeenschap]], die centeri'je van de pervincie zol kriegen.<ref name="Entjes2008" /> Dizze Gemienschop kwaamp d'r en begunden in 1958 mit de uutgave van ''[[Groningen, cultureel maandblad]]''. Dit maondblad bestund töt 1979 en had oaver 't algemien een hoog literair niveau.<ref name="VeldmanDiemer2008" /> In 1982 kriej in [[Grunnen (stad)|Stad]] 't Grunningstalige literaire tiedschrift ''[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]''. Kiekt onder 't heufien 'Krödde' veur meer detail. ===Drenthe=== Töt 1900 haj in Drenthe weinig literaire tiedschriften. Midden [[19e eeuw|19e ieuw]] stunden in 't kört verschienende ''Drenthina of vergeet mij niet'' Drèentstalige bi'jdragen van de haand van heufdredacteur [[Cornelis van Schaick]]. Langere Drèentstalige verhalen verschenen veural as [[fulleton|fulletons]] in kraanten. Vanof 1929 verscheen 't maondblad ''[[Drent(h)e (tiedschrift)|Drente]]'' (vanof 1948 ''Drenthe''), det wègens de grune umslag een steugien de ondertitel'' 't Greuntien'' had. 't Blad was een spiegel van 't opbluuiende Drèentse verienigingslèven, daorin veural Drèentstalige en ok Nederlaandstalige stokken stunden, literair en aanderszins. Ok stunden d'r literaire beschouwingen, boekankondigingen en besprekings in.<ref>[http://www.encyclopediedrenthe.nl/Drent(h)e Encyclopedie Drenthe Online oaver 't maondblad ''Drent(h)e'']</ref> ===Aoveriessel=== In Aoveriessel haj van 1953 töt 1981 't tiedschrift ''[[De Mars (tiedschrift)|De Mars]]'', waorin eschreven wördden aover culturele, maotschoppelijke, economische en toeristische zaken die de pervincie anbelangden. 't Tiedschrift beud ok plekke veur de [[Regionalisme (Nederlaand)|regionalistische]] beweging en de [[Nedersaksische literetuur]], en de Twèentse schriever [[Johan Buursink]] was een poze endredacteur. Der ontstund verschil tussen de 'Zwollenaren' of pervincialisten an de iene kaante en Twèentse regionalisten an de aandere kaante. De eersten wolden mit ''De Mars'' de pervincie Aoveriessel as sociaal-culturele ienheid veuruut hölpen; de lesten richtten heur veural op de identiteit van de regio [[Twente]] en waren ok meer van de streektaal.<ref>[https://transisalania.blogspot.com/2011/03/de-mars-voormalig-overijssels.html Tuffeltoons Blog: De Mars, voormalig Overijssels tijdschrift]</ref><ref>Hendrik Entjes (1990), 'Streektaalliteraturen in Overijssel na 1945', in Jurjen van der Kooi (red.), ''Dialectliteratuur. Perspectief en balans van de moderne streektaalletterkunde in Oostnederland en Nederduitsland'', Stad: Sasland</ref> ===Stellingwarf=== De [[Stellingwarfs|Stellingwarver]] schrieveri'je kump goed op gaank in de jaoren zeuventig van de [[20e eeuw|20e ieuw]]. Veural in de bladen ''Stellingwerf'' (veur [[Weststellingwarf]] en umgeving) en ''De Nieuwe Ooststellingwerver'' (veur [[Ooststellingwarf]]) kriej dan een bulte infermatie over et Stellingwarfs en de taalbeweging die hum daor ontwikkelden.<ref>Henk Bloemhoff en Pieter Jonker (2008), 'Stellingwerver literatuur'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum, blz. 353</ref> In 1972 verschient 't eerste nommer van 't tiedschrift ''[[De Ovend]]'', veur schrieveri'je in 't [[Stellingwarfs]] en oaver de [[Stellingwarven]]. Kiekt hieronder onder 't heufien 'De Ovend' veur meer detail. ==Tiedschriften binnen de Nedersaksische Beweging== Rond de jaoren vieftig perbeerden een miest uut academici en [[Nedersaksische schrieveri'je|schrievers]] bestaonde [[Nedersaksische Beweging|beweging]] de stee van 't Nedersaksisch te verbetern en contacten te leggen tussen lu die in [[Nederlaand]] en [[Duutslaand]] gaanks waren mit de streektaal en de Nedersaksische cultuur. De beweging kwaamp mit iene spelling veur 't hiele Nedersaksische taalgebied, de [[Vosbergenschriefwiese]].<ref name="Entjes1990" /> Dizzend sleug niet bried genog an onder Nedersaksische schrievers en wördt tègenwoordig niet meer gebruukt. ===Noaberschopp=== ''[[Noaberschopp]]'' was een grèensoaverbroggend Nedersaksisch tiedschrift veur Twente en 't [[Münsterlaand]], det verscheen in 1932. 't Blad was d'r dus al varre véur de Nedersaksische Beweging van de jaoren vieftig, mar leup daor qua doelstelling op veuruut. Daorumme krig 't hier zien stee as iene van de tiedschriften in de giest van dizze beweging. 't Tiedschrift wol de [[naober]]schoppelijke baanden verstarken en schreef:'' 'Dütt Blatt [...] sall Brüggen bauen tüsken Ju en us.' ''De naodrok lag daorbi'j op de mandielige spraoke.<ref name="Bakker2008" /> ==='t Swieniegeltje=== [[Ofbeelding:Swieniegeltje.jpg|thumb|right|140px|'' 't Swieniegeltje, tiedschrift föör vaderland en moderspråke'']] Van 1954 töt 1959 kwaamp in de [[Grunnen (provìnzie)|Grunninger]] plaatse [[Knoal (dörp)|Knoal]] ''[['t Swieniegeltje]]'' uut, een literair tiedschrift veur schrieveri'je in de verschillende Nedersaksische/Platduutse dialecten. Onder de (wisselnde) redacteurs waren [[Willem Diemer]], [[Jan Niehoff]], [[Arnold Rakers]], [[Gerard Vloedbeld]], [[Simon van Wattum]] en Harm Werners ([[Gerard Nijenhuis]]). In '' 't Swieniegeltje'' stunden gedichten, verhalen, essays, teniel, liedties, boekbesprekings en ummezettings. Ien van de kenmarken van de beweging en 't tiedschrift waren de samenwarkingsbaanden tussen platschrievers uut Nederlaand en de Duutse greensstreek. Hoewal 't tiedschrift begunden as Grunnings literair blad, weur 't al rap, mit drei, vier nommers, interregionaol. Onder de schrievers die in '' 't Swieniegeltje'' publiceerden, waren [[Jan Boer]], [[Johanna van Buren]], [[Klaas Hanzen Heeroma|Klaas Heeroma]], [[Hans Heyting]], [[Derk Sibolt Hovinga]], [[Arend Lamm]], [[Anne van der Meiden]], [[Karl Sauvagerd]], [[Wilhelmine Siefkes]], [[Gerard Vloedbeld]], Harm Werners ([[Gerard Nijenhuis]]) en [[Gerriet Wilms]]. Van de redacteurs drokten bename Diemer mit zien veule bi'jdrages een stempel op 't blad. Naost alderhaand literaire inhold, weur d'r in 't blad veule prakkezeerd oaver 't uutbouwen van 't Nedersaksisch as cultuurtaal. Nao vief jaorgangen mus '' 't Swieniegeltje'' d'r deur financiële problemen mit uutscheiden.<ref>Willem Diemer (red.) (1985), ''Eendracht & Twist. Uit het archief van het letterkundig tijdschrift 't Swieniegeltje (1954-'59)''. Stabo/All-Round</ref><ref name="Entjes2008" /><ref>[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/2003/f.g.h.loewik/ F.G.W. Löwik (2003), ''De Twentse Beweging: strijd voor modersproake en eigenheid''. Grunning: Rieksuniversiteit Grunning. Heufdstok vief en zesse]</ref> ===Twènterlaand en -leu en -spraoke=== Van 1956 töt 1961 gaf de [[Twente|Twèentse]] romanschriever [[Johan Gigengack]] 't tiedschrift ''Twènterlaand en -leu en -spraoke'' uut (ok de spelling ''-sproake'' wördden gebruukt). De Twèentse schriever [[G.B. Vloedbeld|meister G.B. Vloedbeld]] hef der redacteur van ewest. ''Twènterlaand en -leu en -spraoke'' was verbunden an de in 1955 operichte [[Twentsche Schrieverskreenk]], daor as Vloedbeld de eerste veurzitter van was. 't Tiedschrift scheidden d'r mit uut toen Gigengack deur beholdende Twèentse schrievers de baord wördden ofedaone um zien taboes brekende roman ''De boetenste duusternis'' (1961). ===De Moospot/De Moespot=== In 1958 begunden de [[Sallandse schrieverskring]] mit de uutgave van ''[[De Moespot|De Moospot]]''. Umdet sommigen de name te [[Tweants|Twèents]] vunden klinken, veraanderden dizze in 1963 in ''De Moespot''. 't Vörreljaors verschienende tiedschrift veur proza en dichtwark in 't Nedersaksisch van [[Oaveriessel]] en [[Gelderlaand]] wördden in 1966 't orgaan van 't ni'j op-erichte [[Verbond van Nedersaksische Dialectkringen]] (Verbond veur Neersasse Dialektkringen), waordeur 't beparkte ledenantal gruuiden. In 't blad, det vandage nog verschient, viej ok verieningsni'js, ankondigingen van ni'j uutekomen streektaalboeken en redactionele artikels oaver 't Nedersaksisch. Veur ''De Moespot'' bint mitandoen en briede leesberheid belangrieker as 't anholden van literaire maotstaven.<ref>Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik (2008), 'Streektaalliteraturen in Overijssel'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum</ref><ref>[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/2003/f.g.h.loewik/ F.G.W. Löwik (2003), ''De Twentse Beweging: strijd voor modersproake en eigenheid''. Grunning: Rieksuniversiteit Grunning. Heufdstok zesse en achte]</ref> ''De Moespot'' gebruukt tègenwoordig de in 2000 ontwikkelde [[SONT-spelling]], die uuteprakkezeerd is veur 't hiele Nedersaksische taalgebied in Nederlaand: een passien terogge in vergelieking mit de ambities van de oldere Vosbergenschriefwieze, die ok veur Duutslaand bedoeld was. Midden jaoren negentig was de oplage van ''De Moespot'' 1300 exemplaren. ===Moderspråke en Nåberschůp=== Vanof 1959 verscheen van de uutgever [[Gerhard ten Holt]] ''[[Moderspråke en Nåberschůp]]'', een tiedschrift det wieder wol gaon in de trant van'' 't Swieniegeltje''. Ten Holt schreef:'' 'Et müt 'n tiedschrift wödden föör et Volk van Münsterland - Graafschup Benthem - Emsland - Gelderschen Achterhook - Twente en Salland.' ''Ok in 't gebruuk van de Vosbergenschriefwiese sleut hum ''Moderspråke en Nåberschůp'' an bi'j'' 't Swieniegeltje''. Deur slimme ziekte van Ten Holt mus 't tiedschrift nao zes ofleverings uutscheiden.<ref name="Entjes1990" /> ===Ůlenflůcht=== Iene van de regionaole [[schrieverskring]]en die in 't kader van de Nedersaksische Beweging opericht waren, was de [[Schrieverkring an Ems un Vechte]] veur 't [[Emslaand]] en de [[Graofschop Benthem]] Van dizze kringe kwaamp veurjaor 1959 't eerste, ienvoldig eproduceerde nummer uut van 't huusorgaan ''Ůlenflůcht''. De kringe is mar een paar jaor actief ebleven. ===Weerwoord=== In 1965 perbeerden twei veurmaolige mitwarkers van '' 't Swieniegeltje'', [[Hendrik Entjes]] uut [[Oaveriessel]] en [[Simon van Wattum]] uut Grunning, vanni'js een grèensoaverschriedend literair en cultureel tiedschrift te maken. 't Kreeg de titel ''[[Weerwoord (tiedschrift)|Weerwoord]]''. Mit de [[Graofschop Benthem|Benthemer]] taalkundige [[Arnold Rakers]] was erisselveerd oaver 't opzetten van 't blad, mar Rakers kwaamp uut de tied nog veur 't verschienen van 't eerste nommer. Vanof 't tweide nommer zat Stephan Selhorst uut Raesfeld, Westfaolen in de redactie. Nao 't darde nommer scheidden ''Weerwoord'' d'r mit uut.<ref name="Entjes2008" /><ref name="VeldmanDiemer2008" /> ===Twijspaalk=== [[Ofbeelding:Simon van Wattum door Marten Grupstra.jpg|thumb|160px|[[Simon van Wattum]], börstbield deur Marten Grupstra in de bieb van [[Knoal (dörp)|Knoal]]. De dichter Van Wattum was redacteur van'' 't Swieniegeltje'', later van ''Twijspaalk'']] ''[[Twijspaalk]]'' (ondertitel: ''Moandkraant veur Grunnen''), een giesteskiendtien van de Grunninger dichter [[Simon van Wattum]] - die ok had mitewarkt an'' 't Swieniegeltje'' - wördden op-ezet in 1966. In de redactie zaten Van Wattum en 'Hadewich Klooster', iene van de veule pseudoniemen die Van Wattum in 't tiedschrift gebruukte. Later wördden de redactie uutebreid mit aandern. ''Twijspaalk'' was satirisch van aord, wat later ok 't Drèentse blad ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]'' in de beguntied kenmarkte. Ok stunden d'r cabareteske stokkies in en gedichten, de leste veural van Van Wattum onder zien pseudoniem Hadewich Klooster. Wiedere mitwarkers waren [[Hendrik Entjes]], [[Haarm Maaijer]], [[Jan Siebo Uffen]] en [[David Hartsema]]. Nao negen nummers was 't of-eleupen mit ''Twijspaalk''.<ref>Fokko Veldman (1990). 'Naoorlogse dialectliteratuur in Groningen'. In Jurjen van der Kooi (red.), ''Dialectliteratuur: balans en perspectief van de moderne streektaalletterkunde in Oostnederland en Nederduitsland: een bundel studies''. Grunning: Sasland</ref> ===De Pennevogel=== 't tiedschrift ''[[De Pennevogel]]'', op-ezet in 1974, mag dan uut een tied stammen toe as de Nedersaksische Beweging van de vieftiger jaoren al lange was uutedoofd, 't zöcht wal ansluting bi'j 't ideaal van '' 't Swieniegeltje'' um een stee te bieden an literaire schrieveri'je in Nedersaksische dialecten in Nederlaand en Duutslaand. De redacteurs waren [[Ton Kolkman]] uut [[Twente]], [[Jannie Bakker-Rietman]] uut [[Gällemuun|Gellemuun]] en [[Henk Bloemhoff]] uut [[Stellingwarf]]. 't Uutbrengen van ''De Pennevogel'' verleup muizem; d'r was gebrek an belangstelling veur. 't Leste, zeuvende nommer, een dubbelnommer, kwaamp end 1979 uut.<ref>Fokko Veldman (1990), 'Naoorlogse dialectliteratuur in Groningen'. In Jurjen van der Kooi (red.), ''Dialectliteratuur: balans en perspectief van de moderne streektaalletterkunde in Oostnederland en Nederduitsland: een bundel studies''. Grunning: Sasland</ref><ref>Henk Bloemhoff en Pieter Jonker (2008), 'Stellingwerver literatuur'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum</ref> ===Boekenbus=== De ''[[Boekenbus]]'' was een tiedschrift mit besprekings van [[Nedersaksische literetuur]] det bestund van 1975 töt en mit 1977. 't Stund onder redactie van de [[Oaveriessel]]se [[taalkunde|taalkundige]] [[Hendrik Entjes]] en de [[Frieslaand|Friese]] schriefster [[Tiny Mulder]].<ref name="VeldmanDiemer2008" /> Ok de ''Boekenbus'' stamt van lange nao de Nedersaksische Beweging van de vieftiger jaoren, mar 't blad was wal ericht op de Nedersaksische literetuur as zodaonig, en niet slechts op iene pervincie of regio. Ok had redacteur Hendrik Entjes ien van de spillen van de Nedersaksische Beweging ewest. ==Bladen van lange aosem== ===Oeze Volk=== In 1956 richtten [[Hans Heyting]], [[Gerrit Kuipers]] en Harm Werners (schoelname van [[Gerard Nijenhuis]]) 't [[Drèents|Drèentstalige]] blad ''[[Oeze Volk / Maandewark|Oeze Volk]]'' op. In zovarre heurt ''Oeze Volk'' niet bi'j de Nedersaksische Beweging, det 't een blad veur Drenthe was en gien interregionaol blad. 't Ontstaon van ''Oeze Volk'' maakten diel uut van een meer algemiene oplèving van 't Drèents. Zo was in 1953 de [[Drentse Schrieverskring]] op-ericht. 't Idee was det 't blad een ''"breed achterlaand"'' mus hebben en ''"draogen [mus] worden deur oeze volk"''.<ref>Boerma, Stieneke en Rouke Broersma (1993), ''Drèentse schrieverij'', Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (p. 75)</ref> Controversiële onderwarpen waren daorumme taboe en 't blad kreeg een traditionele inslag. Schrievers van de oldere ginneraties (zoas [[Grietje Clewits]], [[Lammert Braaksma]] en [[Harm Drent]]) asok jongere schrievers (zoas [[Roel Reijntjes]], [[Janny Alberts-Hofman]] en [[Gré Seidell-Broekhuizen]]) vunden in [[Oeze Volk]] heur stee. In Drenthe wördden een netwark van 'correspondenten' bi'jien ezöcht, die ni'js anleverden en 't blad verspreidden. Deur de briede opzet van ''Oeze Volk'' kreej een briedere beweging die 't gebruuk van 't Drèents veurstund. Verscheiden ''Oeze Volk''-schrievers waren bekend van de regionaole radio en gungen op pad um heur wark te laoten heuren en begrip te kweken veur 't belang van 't Drèents.<ref>Boerma, Stieneke en Rouke Broersma (1993), ''Drèentse schrieverij'', Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (p. 79)</ref> In 1976 wun ''Oeze Volk'' de [[Culturele Pries van Drenthe]]. 't Blad wördden vanof 2007 uutegèven deur 't in det jaor lös edaone [[Huus van de Taol]]. In 2008 wördden 't in een ni'j, ''full-colour'' jassien esteuken en veraanderden de name in ''Oeze Volk / Maandewark''. In 2016 wördden ''Oeze Volk / Maandewark'' vervöngen deur de mederne glossy ''[[Zinnig]]'', ok van 't Huus van de Taol. ===De Ovend=== ''De Ovend'' is een tweimaondelijks tiedschrift veur schrieveri'je in 't [[Stellingwarfs]] en oaver de [[Stellingwarven]]. Et eerste nommer verscheen in september 1972; in 't begun was 't een kwartaolblad. De andachtsvelden van ''De Ovend'' bint schrieveri'je, taal- en volkskunde en geschiedenis. 't Antal bi'jdragers hef deur de jaoren hen evarieerd van zo'n vieftiene töt dartig. ''De Ovend'' beslat zo'n 180 bladzieden per jaor. In 1974 verschenen de eerste beschouwelijke teksten oaver schrieveri'je in ''De Ovend''. Die waren niet mitiene slim kritisch, omdat 't blad veural töt lezen en publiceren wol anzetten. Toch bint d'r ok wal besprekings epubliceerd daorin literair of aanderszins kritisch wördden ewogen. Mit de tied gebeurde dit vaker.<ref>Henk Bloemhoff en Pieter Jonker (2008), ''Stellingwerver literatuur'', in Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum</ref> ==Een astraante generatie: Roet en Krödde== End jaoren zeuventig vunden een antal babyboomers 't streektalige literaire wereldtien verstikkend oldmoods en gezapig. Ze wolden een ni'j orgaan veur Nedersaksische schrieveri'je die gien blad veur de mond naamp en oaver alle denkbare onderwarpen kun gaon. ===Roet=== [[Ofbeelding:Martinitoren6.jpg|thumb|160px|In [[Grunnen (stad)|Stad]] bint zowal 't Drèentse letterkundige tiedschrift ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]'' als 't Grunningse ''[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]'' geboren]] Op 1 april 1979 verscheen 't eerste nummer van ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]'', een Drèentstalig blad op-ezet deur [[Martin Koster]] en [[Ton Kolkman]]. Anvankelijk was 't blad satirisch van aord en veural de eerste jaorgaank was dudelijk inspireerd op 't eerdere Grunninger tiedschrift ''[[Twijspaalk]]''. De inhold is tègenwoordig evarieerd; d'r verschient verhalen, gedichten, boekbesprekings, essays en zuks. ''Roet'', mit de ondertitel ''Drents Letterkundig Tiedschrift'', kump vier keer in 't jaor uut en wördt vandage uutegèven deur [[Het Drentse Boek]], onderdiel van 't [[Huus van de Taol]]. Ie viendt d'r ok Nederlaands- en aanderstalige bi'jdragen in. 't Blad hef een eigen anfieterspries veur Drèentstalige schrieveri'je ekend, de [[Roet (tiedschrift)#Reyer Onno van Ettingen-pries|Reyer Onno van Ettingen-pries]]. ===Krödde=== In 1982 wördden in [[Grunnen (stad)|Stad]] 't [[Grunnegs|Grunningstalige]] literaire tiedschrift ''[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]'' op-ericht, eschoeid op de leest van 't Drèentse ''Roet''. ''Krödde'' verscheen miensens viermaol in 't jaor en bevatte verhalen en gedichten. Toen 't de redactie niet lokte nei bloed te warven, scheidden ze der in 2015 mit uut; een jaor later wördden 't blad opevolgd deur digitaal tiedschrift ''[[Oader (tiedschrift)|Oader]]''. De Grunneger dichters [[Jan Glas]] en [[Aly Freije]], die beidend dichtwark hadden staon in ''Krödde'', hebt in 2006 respectievelijk 2008 de prestigieuze [[Freudenthal-Pries]] veur ni'je Nedersaksische schrieveri'je wunnen.<ref>[http://www.huusvandetaol.nl/content/view/162/1/ Huus van de Taol: 'Dichteres Aly Freije wint Duitse literatuurprijs']</ref> ==Toal en Taiken== ''[[Toal en Taiken]]'' (ondertitel: ''tiedschrift veur Grunneger kultuur'') is een tweimaondelijks tiedschrift, op-ericht in 1983, van [[Stichting 't Grunneger Bouk]] oaver [[Grunnen (provìnzie)|Grunninger]] taal en geschiedenis, schrieveri'je, meziek, teniel en taalkunde. De oplage is een paar duzend exemplaren.<ref>*[https://web.archive.org/web/20110723063709/http://www.grunnegertoal.nl/ Stichting Grunneger Toal] nuumt een oplage van 5200; 't [http://www.grunnegercultuur.nl/ Grunneger Cultuur Centrum] nuumt een oplage van 3600.</ref> 't Tiedschrift besprek haoste alle [[Grunnegs|Grunningstalige]] uutgaves, al mient partie det de besprekings vake niet biester kritisch bint.<ref>Zie veur dizze miening Veldman en Diemer, 2008. Ze tiekent an det Stichting 't Grunneger Bouk veur een groot diel van heur financiën ofhaankelk is van de verkoop van Grunneger boeken. Wieder mient ze det literair wark vake vanuut 'een taalpropagandistische optiek' ewogen wördt en niet op zeggingskracht, waorheidsgehalte of poëtische inhold.</ref> ''Toal en Taiken'' kwaamp in 1983 voort uut de eerdere periodieken ''[[Oet Boukenkist]]'' (1975-1983) van Stichting 't Grunneger Bouk en ''[[Verspraaid Verbonden]]'' (1974-1983), 't mitdielingsblad van 't [[Grunneger Genootschop]]. In ''Oet Boukenkist'', det anvankelijk ''t Begunstegersbericht'' hietten, hadden ankondigings en körte besprekings estaone van publicaties op 't gebied van Grunninger taal, geschiedenis en cultuur. Ok was d'r een stee veur gedichten, schetsies en zokswat in 't Grunnings. In ''Verspraaid Verbonden'' had bename verieningsni'js estaone van de ''Grunneger verainens'', de Grunneger verienings die oaveral in Nederlaand sund pakweg 1915 bestaot of bestaon hebt. Vanof 't eerste nommer van ''Toal en Taiken'' is [[Jan Groenbroek]] ([[Scheemde]], 1946) heufd- en endredacteur. Hi'j is ok de vörmgever van 't blad, det sund 2009 hielemaole in kleur uutkump umme beveurbield stokken oaver bieldende keunst beter te kunnen illustreren. Veur 't historische diel van 't tiedschrift is d'r een dielredactie. Deur de jaoren hen hef 't tiedschrift flink wat vaste mitwarkers ehad, onder aandern de veurmalige Grunninger [[streektaalfunctionaoris]] [[Siemon Reker]]. In 1992 kreeg de redactie bi'j 't tienjaorig bestaon van ''Toal en Taiken'' de [[K. ter Laan Prijs]] an-elangd.<ref name="VeldmanDiemer2008" /> ==Ni'jere Oaveriesselse en Drèentse tiedschriften== [[Ofbeelding:Regio-05-Twente-2009.png|thumb|250px|De pervincie Oaveriessel bestiet uut uutienlopende regio's en Nedersaksische bladen bint vake op ien of meerdere regio's ericht (of-ebield: de regio Twente)]] De pervincie Oaveriessel wördt deur inwoners vake niet as (culturele) ienheid beleefd. D'r bint een antal geografisch en cultureel onderscheiden regio's: de treditionele indieling is de [[Kop van Oaveriessel]], [[Sallaand]] en [[Twente]]. Daorvan löp Twente, greutsig op de eigen identiteit, in 't oge as 't miest actief op 't gebied van de streektaal. Toch is 't langst lopende Oaveriesselse tiedschrift in 't Nedersaksisch, ''[[De Moespot]]'' (1958), een uutgave van 't [[Verbond van Nedersaksische Dialektkringen]], det de gebieden Sallaand, Achterhoek, Liemers en de oostelijke Veluwe bestrek. Sommige ni'jere Nedersaksische initiatieven, zoas 't digitale tiedschrift ''[[Van over de Iessel]]'', waren pervinciebried. Aandere waren op een specifieke regio ericht, zoas ''[[Kopstôkken (tiedschrift)|Kopstôkken]]'' op Noordwest-Oaveriessel. 't Blad ''[[De Nieje Tied]]'' was een initiatief vanuut Twente, mar naamp ok bi'jdragen uut aandere regio's op. ===Verdan=== ''Verdan'' (ondertitel: ''Overijssels tijdschrift'') was een glossy tiedschrift in det deur de hiele pervincie verscheen van 1999 töt 2005. 't Was een uutgave van de [[Schrieversbond Oaveriessel]] in samenwarking mit de [[Iesselakkedemie]], 't [[Van Deinse Instituut]] en de [[Overijsselse Bibliotheek Dienst]]. In 't blad stunden literaire bi'jdragen, [[nöalstukken|stiekelstokkies]] en verschillende rubrieken, alles mit een link naor Oaveriessel.<ref name="Bakker2008" /> Mit een paar jaor kun 't niet meer verdan: 't blad was duur in de productie en had niet genog adverteerders.<ref>[http://www.destentor.nl/regio/salland/7368290/Streektaal-in-'Van-over-de-Iessel'-digitaal.ece de Stentor, woensdag 29 september 2010: 'Streektaal in 'Van over de Iessel' digitaal']</ref> In 2005 wördden 't tiedschrift, mit de uutgave van een vertellegies- en gedichtenbundel mit cd, op-eheven. In 2010 kwamen de Schrieversbond, de Iesselakkedemie, [[TwentseWelle]] en de pervincie mit een digitaol pervinciebried intiatief, 't kwartaalblad ''[[Van over de Iessel]]''. ===Kopstôkken=== ''[[Kopstôkken (tiedschrift)|Kopstôkken]]'' was een kwartaolblad mit verhalen, gedichten, liedties, gezegdes en aandere bi'jdragen in de streektaal van Noordwest-Oaveriessel. Naojaor 2005 kwaamp 't veur 't eerst uut. 't Blad wördt verkocht in [[Asselt]], [[Stappest]], [[De Sluus]], [[Belt-Schutsloot]], [[Veno]], [[Gietern]], [[Stienwiekerwoold]], [[De Kuunder (Stienwiekerlaand)|De Kuunder]] en [[Stienwiek]]. In 2012 wodden et papieren blad vervangen deur een digitaal kwartaalblad, det naor haoste 200 ontvangers gunk. 't Digitale blad scheidde dermit uut in 2019 wegens 't uutblieven van reacties.<ref>[https://www.destentor.nl/kop-van-overijssel/femmy-woltman-uit-giethoorn-stopt-met-haar-streektaalsite-kopstokken~ace61e2b/ 'Femmy Woltman uit Giethoorn stopt met haar streektaalsite Kopstôkken' (de Stentor, 2 juli 2019)]</ref> ===De Nieje Tied=== ''[[De Nieje Tied]]'' (ondertitel: ''Blad in t plat'') was een in 1994 op-ericht [[Tweante|Twèents]] literair-cultureel tiedschrift mit bi'jdragen uut Twente en angrèenzende regio's. 't Bevatte prakkezaosies oaver literetuur en keunst, taalkundige stokkies, körte berichten, in-ezunden brieven, [[nöalstukken|neulstokkies]] en oaverzichten van ni'j wark in en oaver de streektaal. 't Blad wördden vanuut [[Eanske]] uutegeven deur De Oare útjouwerij.<ref>[https://web.archive.org/web/20110608220149/http://members.home.nl/goaitsen/dnt/ Webstee van De Nieje Tied]</ref> ''De Nieje Tied'' deu qua bosschop dèenken an 't vieftien jaor eerder op-erichte Drèentse tiedschrift ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]'': 't blad wol ni'jmoods wèden en had gien plek veur 'folklore en kritiekloze ophemmeling van anneke-bestemoorstied'.<ref>[http://members.home.nl/goaitsen/dnt/01tgeeta.htm Webstee van De Nieje Tied; eciteerd uut nommer 1]</ref> D'r stunden mangs hellige besprekingen in van schriefwark (en spelwark, zetwark en vörmgeving) det in de ogen van de redactie van barre slechte kwaliteit was ('knooiboksnweark'). Al vanof 't begun leup 't daorumme niet best tussen 't schaarpe ni'je blad en de treditioneler ekleurde streektaalbladen. De Twentsche Courant schreef:'' 'Organisaties die zich met het oostelijk dialect bezighouden [...] zwijgen in alle en zelfs de streektalen. Noch in Stad en Land van de Twente Academie, noch in de Bodbreef van de Kreenk vuur de Twentse Sproak of De Moespot van t Verbond van Neersasse Dialectkringen een woord over het nieuwe blad in t plat.' ''<ref>Gerard Vaanholt, ''Het botert nog niet tussen De Nieje Tied en dialectclubs'', De Twentsche Courant, 2 augustus 1994</ref> Van ''De Nieje Tied'' bint tien nummers uutekomen; 't leste nummer verscheen in april 2004. ===Zinnig=== ''[[Zinnig]]'', ondertitel ''Drents Tiedschrift'', is een Drèentstalige glossy die bried wil anspreken. 't Blad verschient viefmaol in 't jaor en wördt uutegeven deur 't [[Huus van de Taol]] in [[Beilen]]. 't Is een neimoedse voortzetting, sinds 2016, van de bladen ''[[Oeze Volk]]'' (det in 't lest een poosien ''Oeze Volk / Maandewark'' hiette) en de ''[[Taolkraant]]''. In ''Zinnig'' viej reportages, interviews, neis, boekbesprekings, recepten, strips, puzzels en columns; alles hef een baand mit de pervincie Drenthe. ===Een goed stuk vleis=== ''Een goed stuk vleis'' (ondertitel: ''Drents volkstiedschrift''), onder redactie van Lodewijk van Heiden en John Harbours en uutegeven deur Anton Scheepswrak, verscheen in 2020 een eerste nummer van. Achter dit Drèentstalige tiedschrift en de bijdrages van de 'mitvaarders' (oorspronkelijk wark, en aoverzettings van wark van [[Paul Celan]], [[Seamus Heaney]] en [[M. Vasalis]]) zat [[Martin Koster]], ien van de twee oprichters van ''Roet''. Deur 't mit kleurenfoto's verlochte blad hen sprek Koster zien ironische stiel. Meer as een eerste nummer ('Jaorgang 2020') kwaamp niet uut. ===Lös veur=== ''[[Lös veur]]'' (ondertitel: ''Literair magazine uit het oosten'') is een initiatief van [[Riesn|Riessender]] [[Gerrit Dannenberg]] en aandere schrievers rond de ''[[Niejen Bodbreef]]'', die inspireerd bint deur Drèents letterkundig tiedschrift ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]''. 't Nulnummer verscheen end 2021, een tweede nummer kwaamp eerst in jannewari 2024 uut. ==Digitale uutgaves== [[Ofbeelding:Twentse Welle Tower.JPG|thumb|200px|Cultuurhistorisch museum [[De Museumfabriek]] ondersteunde een digitale uutgave as ''[[Van over de Iessel]]'']] ===An de Liende=== ''[[An de Liende]]'', det bestund van november 2005 töt juni 2011, was een digitale maondpublicatie mit bi'jdragen in 't Stellingwarfs en aandere streektalen. Iederiene kun kaant-en-klaor schrief-, tieken- en fotowark insturen, det gewoonlijk zunder redactie of correctie wördden op-eneumen. De inhold mus raakvlakken hebben mit wat of d'r leeft in de [[Stellingwarven]]. ''An de Liende'' was een initiatief van de stichting [[Stellingwerfs Eigen]]. 't Archief mit de nommers van ''An de Liende'' hef de stichting nog op de webstee staon.<ref>[http://www.stellingwerfs-eigen.nl/Liende/ Webstee van Stellingwerfs Eigen mit de nommers van An de Liende]</ref> ===Van over de Iessel=== ''[[Van over de Iessel]]'' was een digitale publicatie die vördeljaors verscheen van april 2010 töt oktober 2021. Ie vunden der vertellegies en gedichten in de verschillende taalvariaanten van Oaveriessel in. De centeri'je d'rveur kwaamp van de pervincie, mit ondersteuning van de [[Iesselakkedemie]] en [[TwentseWelle]]. De publicatie was een idee van de [[Schrieversbond Overiessel]]. ''Van over de Iessel'' was leegdrömpelig en had een ienvoldige opmaak en redactionele verzörging. Mei 2010 had de uutgave 150 lezers. Wegens veroldering van de mitwarkers bint ze dermit uutescheiden.<ref>[https://web.archive.org/web/20210805070953/http://vanoverdeiessel.nl/ Webstee van ''Van over de Iessel'']</ref> ===Oader=== '''Oader''' is een digitaal tiedschrift veur literatuur in 't Grunnings. 't Wördden end 2016 opezet umme te veurzien in de liemte van 't uutscheiden van papieren tiedschrift ''[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]'', een jaor eerder. ''Oader'' wil een podium wezen veur zowal ervaren as begunnende schrievers. Heufdredacteur is [[Tonko Ufkes]]; zien collega-redacteurs bint [[Jan Glas]] en [[Hindry Schoonhoven.]] 't Blad hef gien nummers: bijdrages verschient alle weken op de webstee. Alle maonden wördt der per e-mail ni'js estuurd naor wie hum anemeld hef. ===Wearldspråke=== ''[[Wearldspråke]]'' is een webstee mit as ondertitel ''neadersassisk internettydskrivt''. Op de webstee wördt ni'js van aover de hiele wereld in 't Nedersaksisch anebeuden deur taalactivist [[Martin ter Denge]]. An de webstee is ok de Wearldspråke Podcast verbunden. ===Webstees van pepieren bladen=== De veurmaolige tiedschriften ''[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]'' (Grunning), ''[[Kopstôkken (tiedschrift)|Kopstôkken]]'' (noordwest-Oaveriessel) en ''[[De Nieje Tied]]'' (Twente) beuden op heur webstees een keur an wat in de pepieren uutgave publiceerd is. Mangs kuj det anbod nog weerummevienden via de [[Wayback Machine]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110608220149/http://members.home.nl/goaitsen/dnt/ Webstee van ''De Nieje Tied'' (Wayback Machine)]</ref> ==Verieningsbladen mit ni'js en bosschoppen== Sommige Nedersaksische orgenisaoties geeft een periodiek uut mit ni'js, huusholdelijke mitdielingen, en diverse bi'jdragen veur de diverdaotsie. ===Taolkraant=== De''Taolkraant'' was een kwartaolblad det donateurs van 't Drèentse [[Huus van de Taol]] gratis in de busse kregen. Nao de oprichting van 't Huus van de Taol in 2007 is de Taolkraant krap een jaor of tien verschenen; sindsdien is de publicatie opegaone in 't blad ''[[Zinnig]]''. In alle nummers stund, naost stokkies oaver activiteiten van 't Huus van de Taol, een vraogpraotien mit iene die bàanden hef mit de [[Drèents|Drèentse taal]]. Ok haj vaste rebrieken zoas 'Vergeten woorden', 'Dat döt mij wat' (een schriever kös en besprek een Drèents gedicht), 'Dudelk Drèents' (een stokkien van domeneer Hans Katerberg) en een cd-bespreking.<ref>[http://www.huusvandetaol.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=72:taolkraant&catid=16&Itemid=31 Infermaotie oaver de ''Taolkraant'' op de webstee van 't Huus van de Taol]</ref> ===Niejen Bodbreef=== De ''Niejen Bodbreef'' is 't blad van de [[Kreenk vuur de Twentse Sproak]], een verieniging die heur inzet veur 't behold en de bevördering van 't [[Tweants|Twèents]]. 't Kump viermaol in 't jaor uut en hef in 2011 een oplage van 700 stoks. 't Het ''Niejen'' umdet 't een deurstart is van een eerdere ''Bodbreef'' die de Kreenk uutgaf. De ''Niejen Bodbreef'' hef as doel um alles wat d'r oaver 't Twèents en [[Twente]] te doen is op te nemen en kundig bi'j 't volk te maken. D'r bint zowal stokken van vaste mitwarkers as incidentele bi'jdragen.<ref>[https://web.archive.org/web/20110901071047/http://www.twentsesproak.nl/pagina12.html Webstee van de Kreenk vuur de Twentse Sproak oaver de Niejen Bodbreef]</ref> ==Platduuts== Sunds [[1907]] gef de [[Platduuts|Platduutse]] veriening Quickborn een tiedschrift uut, sunds 1968 onder de name ''[[Quickborn (tiedschrift)|Quickborn: Zeitschritt für plattdeutsche Sprache und Dichtung]]''. In 't vördeljaors verschienende tiedschrift viej verhandelingen, besprèkings, berichten en ni'jgies. In 1915 begunden [[Paul Wriede]] 't tweijaorlijkse tiedschrift ''Plattdüütsch Land un Waterkant'', det oorsprunkelijk uutkwaamp veur de saldaoten in de [[Eerste Wereldoorlog]]. In de jaoren tachtig kreeg 't de ondertitel ''Blatt for plattdüütsche Literatuur von vondaag'' en wördden 't een belangriek medium veur ni'je Platduutse literetuur. In 1993 gunk 't blad mit ''Quickborn'' in de maande wieder onder de name ''Quickborn'', mit as ondertitel 'Zeitschrift für plattdeutsche Sprache und Literatur'.<ref>[https://web.archive.org/web/20161028121511/http://www.quickborn-vereinigung.de/zs-einleitung.php Webstee van 't tiedschrift ''Quickborn'']</ref> Van 1992 töt 2018 verscheen in de regio [[Oostfrieslaand]] vördeljaors ''[[Diesel (tiedschrift)|Diesel (dat oostfreeske Bladdje)]]'', veur literetuur, schrieveri'je en dieverdaotsie. 't Was enuumd naor [[Diesel (plant)|de plaante]], in naovolging van 't Grunningse ''Krödde'' en 't Drèentse ''Roet''. == Rifferenties == <references> <ref name="Bakker2008">Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik (2008), ''Streektaalliteraturen in Overijssel'', in Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum</ref> <ref name="Entjes1990">Hendrik Entjes (1990). 'Streektaalliteratuur in Overijssel na 1945'. In Jurjen van der Kooi (red.), ''Dialectliteratuur: balans en perspectief van de moderne streektaalletterkunde in Oostnederland en Nederduitsland: een bundel studies''. Grunning: Sasland</ref> <ref name="Entjes2008">Hendrik Entjes (2008), 'Nedersaksische letterkunde onderweg'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum</ref> <ref name="VeldmanDiemer2008">Fokko Veldman en Hanny Diemer (2008), 'De literatuur van Groningen'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Assen: Van Gorcum</ref> </references> {{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Nedersaksies tiedschrift| ]] i60s6q7onl3sbj31hqfp2es1067708c 0 16389 333535 306040 2026-10-29T19:05:08Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333535 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Flag of Concepcion, Chile.svg|250px|thumb|Vlage van Concepción]] '''Concepcion''' (in t [[Spoans]] '''Concepción''') is mit sikkom 216.000 inwoners (216.061 in 2002, bron: INE) de grootste [[Stad (woonstee)|stad]] in t zuden van [[Chili]]. <gallery perrow=4> File:Arco de Medicina UdeC.jpg| File:Moderno Edificio en Concepción.jpg| File:Desembocadura del Biobío.jpg| File:Ex Catedral de Concepción.jpg| File:Biobus01.jpg| File:Hotel El Araucano.JPG| File:Plaza de Armas Concepción.jpg| </gallery> == Uutgaonde verwiezingen == * [https://web.archive.org/web/20100211124604/http://www.concepcion.cl/ Gemainte Concepción] {{commons|Concepcion, Chile|Concepción, Chili}} [[Kategorie:Grunnegs artikel]] [[Kategorie:Stad in Chili]] 6yxsq9nur4guo8uok28rojxbvrgqhb6 0 31522 333549 325482 2026-10-29T21:48:50Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333549 wikitext text/x-wiki '''Jannie Bakker-Rietman''', ok publicerend as '''Jannie Bakker''' ([[Gällemuden]], [[5 oktober]] [[1953]]), is een [[Nedersaksisch]] schriefster uut [[Aoveriessel]]. Ze studeerde Nederlaands in [[Rieksuniversiteit Grunning|Stad]] bij [[Hendrik Entjes]] en schref vanof begun jaoren zeuventig gedichten, verhalen en columns in 't [[Gällemunigers]]. Stokkies van heur hebt in dagblad [[de Stentor]] estaone. In 1973 naamp ze 't initiatief veur de schrieversveriening de [[Gællemuniger Taelkrink]]. Mit de studenten [[Tim Scherings]] uut [[Aisen]], [[Henk Bloemhoff]] uut [[Ni'jberkoop]] en [[Ton Kolkman]] uut [[Eanske]] begunde ze 't aandere jaor Nedersaksisch literair tiedschrift ''[[De Pennevogel]]''. Bij de [[Iesselakkedemie]] kwaamp in 2005 heur dichtbundel ''Meer geliek as eigen'' uut. Een centraol thema daorin is de problematiek van een opgruiend gezin. Wieder stiet ze in haoste alle bundels van de Iesselakkedemie waorin de risseltaoten van de tweejaorlijkse schriefwedstried van de akkedemie epubliceerd wördt. Mit [[Frank Löwik]] schreef Jannie Bakker-Rietman 't heufdstok 'Streektaalliteraturen in Overijssel' veur 't ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'' (Van Gorcum, 2008). Ze is lid van de [[Schrieversbond Oaveriessel]] en de regionaole warkgroep [[Noord-West Oaveriesselse Schrieverskring]]. Op de Mannefestaosie Nedersaksische literetuur in 2021 dreug ze gedichten veur uut ''Meer geliek as eigen'', zowal as wat neiere gedichten. Dizze keuze wördden openeumen in 't ''Jaorboek Nedersaksisch 2 (2021)''. ==Bronnen== *[https://web.archive.org/web/20210731024748/https://mijnstadmijndorp.nl/app/cultuurenstreektaal/biografieen/jannie-bakker-rietman Stokkien op Mijn Stad Mijn Dorp] *Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum *Henk Bloemhoff en Henk Nijkeuter (red.) (2021), ''Jaorboek Nedersaksisch 2 (2021)'', Oosterwoolde; Zwaag: Stichting Sasland i.s.m. boekenbestellen.nl {{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} {{DEFAULTSORT:Bakker-Rietman, Jannie}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Schriever in 't Sallaans]] b0p1ev567ldv15h8i181lwpvpocac96 0 31551 333550 329137 2026-10-29T21:52:23Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333550 wikitext text/x-wiki '''Johan Buursink''' ([[Eanske]], [[30 juni]] [[1908]] - [[Glanerbrug]], [[3 december]] [[1993]]) was nen [[Twente|twentsken]] skryver en vöärvechter vöär de twentske selvbewüstheid. As unafhangeliken skryver must Buursink rund seen te kummen van syne skryverye. Dårümme is der nen flinken barg wark van Buursink syne handene vöärhanden. In synen yver üm et twentsk as kultuurspråke up te böären skreav hee up alle möägelike vlakken; ne groute ryge gedichten, verhalen, toneelstükke en skryverye oaver mode en [[textiel|linnengood]]. Kollega-skryver [[Gerard Vloedbeld]] meynde: ''"van alle Twentse auteurs is Buursink wa 't meest literair; hee is oonzen besten prozaschriever."'' == Loupbane == Buursink wör jung an de Ribbeltsweg in Eanske. Etselvde jår noch küm syn vader uut de tyd döär [[Tuberkulose|TBC]]. Syn moder bracht em öäre ses andere kinder [[Gerefformeerd|reformeerd]] up. Eyne van syne öyms was skounwal fanatik anhanger van den socialistisken [[Domela Nieuwenhuis|Ferdinand Domela Nieuwenhuis]]. Dee beide inslage nöäm Buursink in syn latere wark altyd med. Buursink had altyd al skryver en journalist worden wild en begünde al in 1923 vöär de skoolkrante te skryven do as hee vyvtene was. Med twentig jår deade hee al böke bespreaken in de [[Dreemåndelikse Bladen]], en blad wat ewyded was an volkskultuur en de [[neadersassisk]]<nowiki/>e språke. In de dartiger jåren warkeden hee by en [[Jeudendom|jöädsk]] bedryv in Eanske. Kort vöär den [[Tweede Wearldoorlog|oorlog]] had Buursink syn eyrste artikel in de domålige Tubantia. In den oorlog sat hee by et [[Kommunisme|kommunistisk]] verset en wör hee chef-redaktöör vöär et verböädene blad ''De Waarheid''. Ümdat de meyste andere streakkranten in dee tyd verböäden warren, was ''De Waarheid'' med 30.000 inskryvers wellicht wal de gröätste krante van Twente. Toch kunde den eygensinnigen Buursink weinig anvangen med et rechtlynige denken en et sik vulleydig skikken når et kommunistiske ideaal. Hee skeiden der med uut en güng voordan as unafhangelik skryver. Oaver syne kommunistiske tyd hevt hee et nooit weader had. Syn broud verdeenden hee döär te skryven vöär bladen oaver textiel en mode. Hee wüst unmündig vöäle van kleyder. In [[1954]] skreav hee ''Er werd een school gebouwd'' oaver de Textielvakskole in Eanske. Toch was hee et leevste gangs vöär de twentske geskydenis en kultuur, mär ouk de språke sou as dee rund Enskede en üm to eküürd wör. Tüsken 1950 en 1980 skreav hee meyr as 100 artikel oaver boavenstånde underwarpen vöär bladen as ''[[De Mars]]'', ''[[Nedersaksische_tiedschriften#Twènterlaand_en_-leu_en_-spraoke|Twènterlaand en -leu en -spraoke]]'', de ''[[Driemaandelijkse Bladen|Dreemåndelikse Bladen]]'' en vöär et ''Jårbook Oaveryssel'', ''Jårbook Twente'' (wår as hee ouk eandredaktöör vöär was) en de ''Textielhistorische Bijdragen''. Nöäst de vöäle korte artikel wår as hee tydskrivten en kranten vulskreav en wår as hee de kost med verdenen must, gavven hee ouk en antal böke uut. Et book wårin as noch et beste syne völsydigheid te seen is, is et bysündere wark 'Het boek van de Lonneker Landbouw'. Dit book van 480 bladsyden was oarsprungelik bedoold as jubileumbook vöär [[Lönneker]] Landbouwkooperatys en must in 1951 uutkummen. Uuteandelik küm Buursink vyv jår later, in [[1956]], med en grout uutewarked verhaal, wårin as dröyge feiten en verhaallynen döär mekander löypen. Wårgeböärde feiten deaden üm böärten med ne novelle oaver den lönneker buur Gait-Jan. Sociologiske oaverdenkingen oaver untwikkelingen ''up den buur'' döärspekkeden hee med gedichten. An souwat alle möägelike literäre deylväkke hevt Buursink wal medeskreaven: essays, novellen, feilletons, lange en körte verhalen (in [[neaderlandsk]] en [[neadersassisk]]), korte kensketsen, en jöägdbook en toneel. In 1950 küm der ne samenvatting van de vöärnaamste warken van Buursink uut: ''<nowiki/>'n Rozendaans : allerhaand oet Twentelaand''. Underwyl hülp hee ouk med üm ne skryvwyse vöär et twentsk uut te prakkiseren. Vöäral syne ''Experimenteren met de mooderspraok, een onderzoek naar de mogelijkheden van het dialect,'' wat in et Jårbook van Oaveryssel stünd was en vöärnaam wark. Buursink meynden at der up vulwaerdige wyse in et neadersassisk eskreaven worden must. Hee gavven selv et gode vöärbeald. Net as 'Meister' [[G.B. Vloedbeld]] deade Buursink klassike en [[Biebel|bybelske]] teksten ümmesetten in et twentsk. Up literäär vlak leak Buursink et beste med et twentsk vöär te hebben. Upmarkelik is te nömen dat Buursink de roman ''De boetenste duusternis'' (1961) van [[Johan Gigengack]] slim ofkrakeden vöär de Regionale Omroep Noord en Oost (RONO). Gigengack was dår sou van te üntersteböäventen dat hee subit uutskeiden med twentsk skryven en uutgeaven. Et book güng når Buursink synen smak wat te lechtsinnig ümme med tema's as [[seksualiteit]] en [[homofily]]. Vöär syne verhalen keak Buursink når de <nowiki>''gewoane inwoaner van Eanske", mär ouk de lätste hunderd jår geskydenisse van syne stad tröäken em slim. In 1962 skreav Buursink 'Stadverbranden'</nowiki>, oaver den grouten brand van Enskede, den as hunderd jår dårvöär huusehölden had. In 1975 löär hee en Historisch stadsalbum van Enschede uutkummen oaver et Eanske van syne junge jåren. Ouk bleak hee druk te weasen up paranormale saken. In [[1948]] skreav hee et böökske ''Hoe moeten wij leven?'' med oaverdenkingen oaver magnetisme, [[helderseendheid]] en [[aerdstrålen]]. Wat lüde vünden Buursink nen eygengedraiden, eyne den as gaerne andere lüde upporkeden. Toch küm hee med de wille under et volk, möäg gaerne leasingen geaven en was druk in et vereynigingsleaven. Hee was eyrelid van folkloresangers en -dansers ''De Krekkel''. Ouk hülp hee de Historische Sociëteit Enschede-Lonneker in de beyne. Binnen de regionalistische beweaging van net nå den oorlog in de jåren 50 was Buursink en vöärnaam gesichte, nöäst anderen as börgemeister Kolenbrander van [[Tubbige]], Vloedbeld, Gigengack, [[Adriaan Buter]], [[Willem Diemer]], [[Hendrik Entjes]], [[G.J.M. Bartelink]] en [[Jan Jans (architekt)|Jan Jans]]. In disse tyd wörden der vöäle nye twentske underneamingen in de beyne hülpen: tydskrivten, mär ouk nen twentsken ''schrieverskreenk'', de Algemene Vereniging Twente en de RONO. Buursink was man van et volk. Tüsken 1970 en 1980 deade hee breve hen en weader med leasers, oaver under andere skryvwyse en bedüding van twentske wöörde. == Persöönlik == Johan Buursink was etrouwd med Jantina Wietske (Tine) Joldersma. See kreagen verskeidene kinder, dee as allemål vordtröäken uut Twente. == Brunnen/uutgånde verwysingen == * [https://web.archive.org/web/20210804154031/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/252-johan-buursink Wie is Wie in Overijssel. "Johan Buursink (1908 - 1993)". Peters, Tonny. Skreaven up 20 november 2014. Bekeaken up den 9. määrt 2021] * [http://www.twentsetaalbank.nl/details/personen/38.html Buursink syn profil up de Twentske Taalbanke] {{DEFAULTSORT:Buursink, Johan}} [[Kategorie: Tweants artikel]] [[Kategorie: Schriever in t Tweants]] a0x67sgrwg5wevjkc4w7wyg03acj05g 0 31735 333537 329430 2026-10-29T20:20:08Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333537 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Driemaandelijksche Bladen.png|thumb|200px|''Driemaandelijks(ch)e Bladen'', eerste riege]] De '''Driemaandelijkse Bladen''', veureerst espeld as de '''Driemaandelijksche Bladen''', was akkedemisch orienteerd tiedschrift mit artikels over de [[Nedersaksisch|Nedersaksische]] tael en de kultuur van Oost-Nederlaand. Et blad, uutegeven deur de Vereeniging tot onderzoek van Taal en Volksleven in het Oosten van Nederland, beston van 1901 tot 1931 en vanni'js van 1949 tot 2002. ==Redaktie== Et tiedschrift stund anvankelk onder redaktie van taelkundige [[Johan Hendrik Gallée]] en schriever [[Gerrit Jan Klokman]], beidend uut de [[Achterhoek]], bi'jestaone deur mitwarkers uut aandere Oost-Nederlaandse regio's. Vanof 1909 deu de [[Grunnen (provìnzie)|Grunnings]]-[[Drenthe|Drèentse]] onderwiezer [[Jan Bergsma]] de redaktie. ==Inhold== In de ''Driemaandelijkse Bladen'' wodden bericht over volksgebruken, volksgeleuf, naemkunde en volkstael (de dialekten van et Nedersaksisch, in plaetse van de van bovenof introduceerde Nederlaandse ienheidstael). Der wodden woordverzaemelingen prissenteerd van specifieke plaetsen of gebieden, zoas Gallée zien woordverzaemeling van de Gelders-Overiesselse dialekten.<ref>[http://www.biografischwoordenboekgelderland.nl/bio/3_Johan_Hendrik_Gallee Biografisch Woordenboek Gelderland: Johan Hendrik Gallée]</ref> Ok kooj der Nedersaksischtaelige verhaelen in vienden, zoas van de [[Zwolle|Zwollenaar]] [[Willem Kloeke]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210818231322/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/122-willem-kloeke Wie is wie in Overijssel: Willem Kloeke]</ref> Wieder had de studie van de [[Nedersaksische literetuur]] een stee, en bi'jdraeges die ingongen op de saemenhang van et Nedersaksisch en et [[Platduuts]]. ==Laetere geschiedenis== In et krisisjaor 1931 hulden de ''Driemaandelijkse Bladen'' op te verschienen, mar in 1949 wodden een ni'je riege opezet. Hierveur wodden een verieniging opericht deur de [[Twente|Twèentse]] taelkundige [[Herman Bezoen]] en de [[Drenthe|Drèentse]] taelkundige [[Jan Naarding]]. Zi'j neugden in 1953 de eerste perfester Nedersaksisch, [[Klaas Hanzen Heeroma]], om in de redaktie te koemen. Laeter dat jaor kwaamp Bezoen om et leven bi'j een verkeersongelok. In 1955 wodden et tiedschrift et orgaen van et deur Heeroma geleide [[Nedersaksisch Instituut]] van de [[Rieksuniversiteit Grunning|Rieksuniversiteit Grunningen]]. In 2005 was er vanni'js ofeleupen mit de ''Driemaandelijkse Bladen'', die al een poze niet meer letterlijk alle drei maonden verschenen.<ref>Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv</ref><ref>[https://www.geheugenvandrenthe.nl/driemaandelijkse-bladen Geheugen van Drenthe over de Driemaandelijkse Bladen]</ref><ref>Ludger Kremer (2008), 'Geschiedenis van de Nedersaksische taalkunde'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum</ref> Vanof 2020 verschient et ''[[Jaorboek Nedersaksisch]]'', uutegeven deur [[Stichting Sasland]], dat veurzien wil in de liemte die as ontstaon was naodat de ''Driemaandelijkse Bladen'' dermit uutscheidden.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2020/12/pas-verschenen-jaorboek-nedersaksisch-1-2020/ Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde: artikel 'Pas verschenen: Jaorboek Nedersaksisch 1 (2020)' (7 december 2020)]</ref> == Rifferenties == <references> </references> {{Dia|Dit stok is eschreven in et [[Stellingwarfs]] van de Kop van Overiessel.}} [[Kategorie:Stellingwarfs artikel]] [[Kategorie:Nedersaksies]] [[Kategorie:Nedersaksies tiedschrift]] [[Kategorie:Nedersaksiese kultuur]] [[Kategorie:Nedersaksiese schrieveri'je]] gf6c449haqwspwi7lqs2wwvx7stuvyy 0 31751 333547 325288 2026-10-29T21:37:36Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333547 wikitext text/x-wiki '''Herman Lambertus Bezoen''' ([[Eanske]], 19 april 1908 - [[Soest]], 2 augustus 1953) was een [[Twente|Twèentse]] [[sproaklear|taalkundige]]. Hij hef een bulte wark verzet binnen de [[Nedersaksisch|Nedersaksische]] taalkunde en was, mit [[Jan Naarding]], oprichter van de tweede riege van de ''[[Driemaandelijkse Bladen]]'', tiedschrift veur taal en volkslèven in 't oosten van Nederlaand. Bezoen was iene van de lu die heur 't hardst inzetten veur een leerstoel Nedersaksisch en een wetenschoppelijk [[Nedersaksisch Instituut]], die der in 1953 an de [[Rieksuniversiteit Grunning]] kwamen. ==Opgruien en studie== Bezoen zien volk, Jan Bezoen en Aleida Arink, dreven een hotel-kefé-restaurant mit daansgelegenheid, daor as hiel wat paarties menare leerden kennen in de tied rond de Eerste Wereldoorlog. Hij had twee zussen. As jonggien zwörf e vake rond en kwaamp zo in de kunde mit de [[Tweants|Twèentse taal]] en volksgebruken. An 't Gemientelijk Lyceum in Eanske haalde hij in 1927 zien HBS-B-diploma en 't Staotsexamen alpha. 't Aandere jaor begunde e een studie Nederlaandse Lettern an de [[Universiteit van Amsterdam|Stedelijke Universiteit]] in [[Amsterdam]]. Zien bedoeling was um hum te bekwamen in [[filologie]], [[lexicologie]] en [[Dialektologie|dialectologie]]. Hij völt al rap op deur hum in een college as eerstejaorsstudent te mengen in een discussie mit olderejaorsstudenten. Bezoen was drok op wat Amsterdam te bieden had. Hij gunk der de betere boekantiquairs bijlanges en deu fikse bibliografische kennis op. In 1935 deu-r-e zien doctoraalexamen, mit as heufdvak Nederlaandse taal- en letterkunde en as bijvakken neie geschiedenis en [[Oldsassisk|Oldsaksisch]]. ==Vrogge anstellings en internering== Bezoen kreeg, in een tied det ofestudeerden bekaant gien vaste betrekking vunden, een tiedelijke anstelling an de Rieks-HBS in [[Daeventer|Dèventer]]. Toen as 't hum niet lokte um veur 't ''Woordenboek der Nederlandsche Taal'' in [[Leiden]] an de slag te gaon, vertrök e naor [[Nederlaands-Indië]]. Daor gunk e begun 1937 an 't wark op 't Lyceum en de HBS in [[Batavia]] en een half jaor later an de HBS in [[Bogor (stadsgemiente)|Buitenzorg]]. In 1938 reisde e tiedelijk naor Amsterdam veur zien promotie; de titel van zien dissertatie was ''Klank- en vormleer van het dialect der gemeente Enschede''. Zien promotor was de in 't Nedersaksisch especialiseerde Zwolse taalkundige [[Gesinus Gerhardus Kloeke]]. Weerumme in Indië wördden Bezoen rond 1942 interneerd deur de Japanners, die de kelonie bezet hadden. Hij bleef vier jaor in gevangenschop en gunk in meie 1946 terogge naor Nederlaand. Daor was een lerarentekört, en Bezoen wördden anesteld an de HBS van [[Coevern]]. In 1952 gunk e an de slag an de Rieks-HBS in [[Amersfoort]]. ==Schrieverije== Al in de jaoren dartig schreef Bezoen geriegeld artikels, vake aover Twèentse woorden, veur taalkundige bladen. In Nederlaands-Indië warkte hij an een boek, ''Taal en volk van Twente''. Volgens WIEISWIEinOverijssel verstopte zien vrouwe 't manuscript in de grond in 't vrouwenkaamp daor as ze in gevangenzat, waordeur 't bewaord bleef en in 1948 uutegeven kun wörden. Volgens taalkundige [[Harrie Scholtmeijer]] gunk 't oorspronkelijke manuscript in 't jappenkaamp in vlammen op en begunde Bezoen aovernei. Aanders as in zien dissertatie, stunden in ''Taal en volk van Twente'' gien ofzunderlijke klaanken en vörmen centraal, mar hiele woorden, die aj op heur beurte niet lös kunden zien van de Twèentse taalgebruker. Veur Bezoen was 't Twèents gien abstract taalsysteem, mar een concrete weergave van hoe of 't volk dacht en lèefde. Taal- en volkskundige [[Piet Meertens]] schreef aover 't boek: :''"Meer nog dan door zijn dissertatie zal de naam Bezoen door dit boek blijven voortleven. Hij schreef het voor alle Twentenaren, voor de boeren, de kantoorbedienden en de fabrieksarbeiders zowel als voor de onderwijzers, de handelsreizigers en de fabrikanten. Het is een welsprekend getuigenis van een diep inzicht in het wezen van de Twentse volkstaal en van een rijke kennis van haar woordenschat. Het is bovendien een vurig pleidooi voor het hooghouden van het dialect"''. In zien Coevernse tied bewarkte Bezoen de 23ste drok (1951) van 't ''Verklarend handwoordenboek der Nederlandse taal'' van Koenen-Endepols. Mit de [[Drenthe|Drèentse]] taalkundige [[Jan Naarding]] zette hij in 1949 de tweede riege (de "Nieuwe Serie") op touwe van de ''[[Driemaandelijkse Bladen]]'', tiedschrift veur taal en volkslèven in 't oosten van Nederlaand. Dit akkedemisch oriënteerde tiedschrift, daor as e zölf ok artikels an bijdreug, was al opezet in 1901, mar was in 't crisisjaor 1931 opeholden te verschienen. In 1952 verzörgde hij een uutgave van ''Het Dumbar Handschrift: Idioticon van het Overijssels in het einde der achttiende eeuw samengesteld door Gerhard Dumbar - Deventer, Herman Scholten - Haaksbergen en Jan Arend de Vos van Steenwijk - Vollenhove''. An ''Dagblad Tubantia'' dreug e een streektaalrubriek bij. ==Inzet veur een leerstoel Nedersaksisch== Op de Akademiedagen in 1950, een bijienkomst van taalkundigen, preut Bezoen aover "Verleden, heden en toekomst van de dialectstudie van Overijssel en de Achterhoek". In dizze rede maakte hij hum stark veur de komst van een [[leerstoel|hoogleraarschop]] Nedersaksisch. Een zukse leerstoel kwaamp der in 1953 an de [[Rieksuniversiteit Grunning]], daor as det jaor ok 't [[Nedersaksisch Instituut]] opericht wördden veur de bestudering van 't [[Nedersaksisch]]. Bezoen was de gedoodvarfde eerste hoogleraar Nedersaksisch, mar in zien stee wördden de taalkundige [[Klaas Hanzen Heeroma]] anesteld. Dizzend was in [[Zwolle]] opegruid, mar kwaamp uut een [[Friezen|Fries]] gezin van [[Terschelling]] en preut zölf gien plat, waordeur een bulte oostersen hum veureerst niet zagen as iene van heurende. Volgens Harrie Scholtmeijer in ''Mörn! Taalgids Overijssel'' (2006) was de anstelling van Heeroma 't gevolg van de umstandigheid det G.A. van Es, neerlandicus an de universiteit in Grunning, niet wol det de "regionalistische beweging" (die meer andacht wol veur regionale taal, cultuur en zölfbeschikking) daor een voete an de grond zol kriegen. As der dan toch een hoogleraarschop Nedersaksisch mus komen, smeuk 't Van Es bèter det de post deur een butenstaonder beklied zol wörden. Mit zien inzet veur de wetenschoppelijke bestudering en maotschoppelijke erkenning van 't Nedersaksisch maakte Bezoen diel uut van de [[Nedersaksische Beweging]], een körte periode in de jaoren vieftig det der alderhaande initiatieven ontstunden um 't Nedersaksisch te beholden, te bestuderen, een bèter anzien te geven en ok as schrieftaal uut te bouwen, mit een aoverkoepelnde schriefwieze. Scholtmeijer schrif: :''Samen met de Drent Jan Naarding, de Groninger Kornelis ter Laan, en de Bentheimer Arnold Rakers behoort de Twent Herman Bezoen tot de founding fathers van de Nedersaksische Beweging in Nederland, zeker van de wetenschappelijke poot daarvan.'' ==Vurtraken== In 1953, tiedens een rit op de motor mit zien zeuntien achterop, zag de 45-jaorige Bezoen bij een onbewaakte aoverweg bij Soest een tweede trein aover 't heufd. Hij was op slag weg; zien zeuntien aoverleefde de botsing. Naor anleiding van 't ongelok schreef Jan Naarding 't gedicht "Vraoge bij 't henbrengen van een vrund", in 1966 openeumen in de bundel ''Dååd en drööm'' (Daod en dreum). Daoruut, anepast naor de officiële Drèentse spelling: <poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> "Op de weerumreis koj dus an," hef' mij de dag derveur nog schreven. "'t Hef allang ies wezen zuld, en aaltied is 't er weer bij bleven!" [...] Kepot stao'k bij zien graf. In 't hart he'k zeert' van twiefel, stillijk klagen: Zint wij het die de pèerde ment, of veurt oes 'n aander op de wagen? </poem> Van de [[Graofschop Benthem|Benthemer]] taalkundige [[Arnold Rakers]] verscheen 't artikel 'De Graofschup Bentêm en Twênte; för Willem Dingeldein en Herman Bezoen' in 't ''Bentheimer Jahrbuch 1954'' (ok de taalvorser Dingeldein was in 1953 uut de tied ekomen). Bezoen zien aoverlieden kwaamp juust toen e in de weer zol hebben egaone mit alderhaand plannen en publicaties. Piet Meertens sprak naoderhaand aover de "unvollendete Symphonie" van Bezoen. Herman Bezoen stund bekend as iene die knap verbraand kun wezen as iets hum niet anstund. Ok zol e een stiemse vent ewest hebben. An de aandere kaante had e 't imago terogholdend te wezen, en was e volgens Jan Naarding daonig bleu. Ok had e ongebrukelijke eigenschoppen: as e gien rieme veur de bokse veurhaanden had, zol e röstig een touw gebruukt hebben, en in de trein lag e laankuut op de baanke. ==Bronnen== *[https://web.archive.org/web/20210827073434/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/387-herman-bezoen WIEISWIEinOverijssel aover Herman Bezoen] *Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv {{Dia|Dit artikel is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} {{DEFAULTSORT:Bezoen, Herman}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Taolkundige]] [[Kategorie:Nedersaksiese leu]] jj4witkk8aup6r0nuekw9f7h4gldeuy 0 31769 333544 314611 2026-10-29T21:32:40Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333544 wikitext text/x-wiki '''Heinrich Ignatz Antonius (Henk) Lamm''' ([[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]], den [[17 jannewaori|17. januari]] [[1908]] - Hengel, den [[28 juli|28. juli]] [[1957]]) was nen [[Tweante|twentsken]] bealdend kunstener, bekend üm syne afbealdingen van twentske landskappen. Hee was nen neave en eavenolder van den twentsken dichter [[Arend Lamm]], wårvan as nen dichtbündel ''Twentsche Bleujsels'' verskeyn med de teykeningen van syn neave as illustratys. == Leaven en kunststylen == Ouk al had Lamm by syne upleiding töt leyrer wal teykenlessen ehad, hee wördt seen as eyne den as et allemåle selv untdekked hevt. Hee haalden gode cyfers up de upleiding, mär kreag gin diploma. De docenten vünden em neet geskikt as leyrer. Hee kun neet an wark kummen, syn selvvertrouwen had nen knauw ehad en do küm syn moder ouk noch es uut de tyd. Hee störtten in en wör upenöämen in de St. Jozefstichting in [[Apeldoorne (stad)|Apeldoorn]]. Do as hee dår uutküm, must hee vöär de terapy swår wark doon by de warkverskaffing. Ouk kun hee mangs wat byverdenen by ne kwekerye. Teykenen en skilderen was synen uutvlucht. Up lösse stükkes papyr en kartun begünde hee te teykenen. Mangs med potlöde, klöörpotlöde en later ouk med öälyvarve. Den sociaal ambtenaar Gerrit ter Wee untdekkeden syn talent en weys der in [[1937]] Riemko Holtrop up. Dårdöär unstünd al gauw ne uutwesseling, al küm dår noch den [[Tweede Wereldoorlog|Tweyden Wearldoorlog]] tüsken. In december van [[1945]] wör de Nieuwe Groep uperichted, en verbund van künsteners wåras ouk [[Ben Akkerman]], [[Jan Broeze]], [[Folkert Haanstra sr.]] en [[Folkert Haanstra jr,]], [[Johan Haanstra]] en Riemko Holtrop by warren. Do as dee ne uutstalling hadden was der Henk Lamm rap by üm et wark te bekyken. Et was mär eaven of hee hadde ne uutnöädiging üm der ouk by te kummen. Seyd dee tyd wördt syn wark bekender, want de Nieuwe Groep sorgden at Lamm ouk buten Twente in [[Oaveryssel]] en [[Amsterdam]] tentounstellingen geaven möäg. Syn echten döärbraak küm skounwal pas nå synen doud, in [[1969]]. Riemko Holtrop satten allens up allens üm em ne kleine katalogus in et Stedelik Museum van Amsterdam te besorgen. Nen kenner, Johan Wesselink, skreav dåroaver up den [[23 december|23. december]] van dat jår in de Nieuwe Apeldoornse Courant: 'Henk Lamm uut Hengel hevt up eygene wyse de mystike en lecht melancholiske sfeer van et twentske landskap med syn olde buurderyen, waterpütten, rivyrkes en höävels döärvööld en weadergeaven.' In syn wark düt hee ne naturalistiske en symboliske bealdspråke by mekander. Syn wark is lecht naivistisk te nömen, med heldere klöären en stark versimpelde förme, al kan der segd worden dat hee ouk elementen van andere ströymingen in syne warken verwarkeden. == Brunnen == * [https://web.archive.org/web/20210829182315/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/329-henk-lamm Henk Lamm syne beskryving up wieiswieinoverijssel.nl] {{DEFAULTSORT:Lamm, Henk}} [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Bieldend keunstenaor]] [[Kategorie:Tukker]] accu5bn47c2gbtodbp6g885quds5qu3 0 32607 333539 316806 2026-10-29T21:11:08Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333539 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Zwolle Diezerpoort Aquarel.PNG|thumb|300px|right|Aquarel van de Diezerpoorte deur [[Alexander Oltmans]] (1814-1853), emeuken toen de poorte al vurt was]] [[Ofbeelding:Zwolle, het Diezerpoortenbolwerk foto9 2016-06-05 10.57.jpg|thumb|350px|Kiek in de [[Diezerstraote]] vanof de Diezerpoorterbrogge. In de stadsmure ziej de ronding van de vroggere Diezerpoorte]] De '''Diezerpoorte''' was een [[stadspoorte]] uut ongeveer 1475 in de [[stadsmure (Zwolle)|stadsmure van Zwolle]]. De poorte stund op de plekke waor de [[Diezerstraote]], vandage de dag de belangriekste winkelstraote van de stad, uutlöp op de Diezerpoorterbrogge. In 1828 en 1829 hebt ze de Diezerpoorte ofebreuken, en tegenwoordig herinnert der allennig de lienden in 't wegdek nog an. Ok vien ie de anzet veur de poorte in de vörm van een ronding terogge in 't stok stadsmure dernaost det nog in 't ende stiet. Op de poorte stund een bield van de [[schutspetroon]] van Zwolle, [[Sunte Michaël]]. Dit bield is bewaard ebleven en is now te zien in de [[Basiliek van Oonze-Lieve-Vrouwe-ten-Hemelopneming]] (de karke van de [[Pèperbusse]]). De woonwiek [[Diezerpoorte (woonwiek)|Diezerpoorte]] buten de stadsgrachte is vernuumd naor de poorte, mar stiet vanolds ok bekend as de Dieze of de Nijstad. ==Diezerpoortenbolwark (Badhuiswal)== Buten de Diezerpoorte haj 't Diezerpoortenbolwark, een [[raveliene]] oftewal viefhoekig verstarkt eilaand an de butenkaante van de stadsmure. Mit dit verdedigingswark bint ze véur 1606 estart. Mit 't dernaost elegen Den Genverbergbolwark had 't Diezerpoortenbolwark de take um 't naodern van de vijaand via de Neie Wetering (now 't [[Almelose Kenaal]]) te stoppen. Wieder had 't samen mit 't now niet meer herkenbere Tanerijbolwark de take um de toegaank töt de binnenstad via de buurtschop Dieze te verdedigen. In 1842 deu Everhardus T. Schaepman op de grond van 't veurmaolige Diezerpoortenbolwark een [[badhuus]] lös, waor volk uut 't hiele laand op of kwaamp. Op de gevel stund 'Arti Salutiferae' (An de heilbrengende geneeskeunst). Dizze plekke was veur 't badhuus ekeuzen zodet mit schoon revierwater de baden evuld kunden wörden. 't Badhuus had een streng medisch regime. Op vaste tieden mussen de badgasten een kuiertochien maken, een glas [[bronwater]] drinken, een middagduttien doen en verscheiden soorten baden nemen. Nao de dood van Schaepman naamp de femilie 't badhuus in gebruuk as woonhuus. De grond van 't vroggere bolwark is vandage de dag bebouwd mit woonhuzen en winkels. 't Straotien det der löp, het de Badhuiswal. ==Bronnen== *Infermatiebrödties an de stadsmure en bij 't vroggere Diezerpoortenbolwark *Jan ten Hove (2005), ''Geschiedenis van Zwolle,'' Zwolle: Historisch Centrum Overijssel *[https://web.archive.org/web/20211027182559/https://mijnstadmijndorp.nl/app/stichting-allemaal-zwolle/verhalen/badhuiswal-baden-voor-je-gezondheid MijnStadMijnDorp: Badhuiswal - Baden voor je gezondheid] {{Dia|Dit artikel is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Bouwwark in Zwolle]] anbms8o90514fn8jv3tbbf517g8gikt 0 34163 333546 329362 2026-10-29T21:35:55Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333546 wikitext text/x-wiki '''Henny Hamhuis''' ([[Almelo]], [[14 april]] [[1927]] - [[Eanske]], [[7 augustus]] [[2011]]), as schriever ok bekend onder de [[Tweantse skeeldnaamns|bijname]] '''Hennik van 'n Scheenken''', was een [[Tweante|Twèentse]] journalist, reclamemaker, spreker, schriever, dichter, vertaler en publicist. Hij woonde in [[Ossel]], gemiente Eanske. As journalist warkte hij bij de Enschedese uutgave van de kraante ''[[Het Parool]]''. Ok was e assistent van concertmeister [[Jo Juda]] van 't [[Koninklijk Concertgebouworkest]] en besprak e films. Nao zien tied as verslaggever begunde e mit 't schrieven van teksten veur cabaret- en revuegezelschoppen en veur heurspöllen. Hamhuis, wie zien bijname Hennik van 'n Scheenken verwis naor de 'ham' ([[schinke]]) in zien achtername, schreef zien teksten in 't [[Tweants|Twèents]] en in 't [[Nederlaands]]. Nogal ies warkte hij in de maande mit Joop Stokkermans, die zien liedteksten op meziek zette. In 1962 wördden Hamhuis zien lied ''Kleine kokette Katinka'' een hit toe as 't duo De Spelbrekers der 't Nationaal Songfestival mit wunnen. Van de Twèentstalige zanger [[Ben ten Donkelaar]] (ok: Ben Donkelaar) verscheen in 1979 op 't label Telstar de plaat ''Oonze volk: Ben Donkelaar zingt teksten van Hennik van'n Scheenken'', mit twaalf nummers. De muzikant [[Harm Agteresch|Harm oet Riessen]] vertolkte Hamhuis zien gedicht 'Grèèdske'. Hij publiceerde onder meer in Nedersaksisch blad ''[[De Moespot]]'', weekblad ''Twente Intiem'' en 't ''Jaarboek Twente''. Zien dichtbundel ''Oonze volk'' (1978) waren de lu bezunder drok op, mit tienduzend verkochte exemplaren. In 1988 was Hamhuis mit-oprichter van de Stichting Literaire Manifestaties Enschede, waor e best wat jaor veurzitter van ewest hef. In de bundel ''Rilke: Sieben Nedersaksisch'' (2007), mit zeuven gedichte van [[Rainer Maria Rilke]] aoverezet in 't [[Grunnegs]], [[Drèents]], Twèents en Nederlaands, naamp Hamhuis de Nederlaandse vertalings veur zien reken. ==Citaot== <poem style="margin-left:1.5em; font-style:italic"> [...] Willemien, Willemien, diene beenkes goat roond, Willemien, Willemien, zo joonk en gezoond, Willemien, Willemien, 't lèèm is luk kòt, Willemien, Willemien, Willemien is a vot. </poem> Uut 'Willemien', in de bundel ''Hèènig an'' ==Uutgaves== *''Oonze volk'' (dichtbundel, 1978) *''Hèènig an'' (dichtbundel, 1979) *''All'ns te hoope! Wèèrk oet beukskes en heukskes'' (verzamelbundel, 1987) *''Rilke: Sieben Nedersaksisch'' (2007) *''Nöstrig zwiegen / Grimmig zwijgen'' (?) ==Bronnen== *[https://web.archive.org/web/20231206112153/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/457-henny-hamhuis WIE IS WIE in Overijssel aover Henny Hamhuis] *Twentse Taalbank *[http://www.streektaalzang.nl/strk/geen/overhhan.htm Streektaalmuziek in Nederland aover Henny Hamhuis] *[https://transisalania.blogspot.com/2011/08/henny-hamhuis-hennik-van-n-scheenken.html Tuffeltoons Blog aover Henny Hamhuis] {{Dia|Dit artikel is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} {{DEFAULTSORT:Hamhuis, Henny}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Schriever in t Tweants]] [[Kategorie:Streektaolmuziek]] [[Kategorie:Nederlaandse zanger]] [[Kategorie:Muzikaant uut Oaveriessel]] [[Kategorie:Tukker]] [[Kategorie:Journalist]] bcbhx6e64j71zslpojqejo0vgmdpen6 0 34635 333548 326161 2026-10-29T21:39:14Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333548 wikitext text/x-wiki '''Herman Daniël Korteling''' ([[Daeventer|Dèventer]], [[13 september]] [[1898]] - ok daor, [[30 september]] [[1994]]) was een schriever in 't [[Sallaands]] en [[Nederlaands]] uut de Nederlaandse pervincie [[Oaveriessel|Aoveriessel]]. Korteling was der iene van de olde Dèventer femilies Korteling en Reuvekamp. In een gezin mit zeuven kiender was e 't nestdöddeken; zien olders hadden een schilderszake. Hij kwaamp te warken as decoratieschilder en restaurateur, later as conservator van museum De Waag. In zien vrijetied much e geern schrieven, bename inspireerd deur [[Arthur van Schendel]] en [[Aar van der Werfhorst]]. Ok was e slim drok in 't culturele levend van Dèventer en Aoveriessel. Mit de vrouwe Rie had e een zeune. Korteling schreef in een neo-romantische stiel Nederlaandstalige novelles en romans, waorbij e hum leut inspireren deur de rieke geschiedenis van zien stad. Zien wark in 't Sallaands bestiet miest uut körte verhalen mit een rake sfeertiekening. Dit wark koj vienden in tiedschriften as ''[[De Moespot]]'' en ''[['t Swieniegeltje]]'', in [[Nedersaksische bloemlezings|verzamelbundels]] en in ''Overijssel, Jaarboek voor Cultuur en Historie''. Van dit in 1947 opezette jaorboek was e mit-oprichter en, mit G.J. Lugard Jr. en [[Willem Hendrik Dingeldein]], redacteur. Ok was e veurzitter van de in 1956 operichte [[Sallandse Schrieverskring]]. Van zien Nederlaandse novelle ''De Grootburgers'' maakte e veur'' 't Swieniegeltje'' een Sallaandse aoverzetting (1959). ==Warken== *''De Grootburgers'' (1937) *''Het Christophorus beeld'' (1947) *''Ghelmer: een middeleeuws verhaal van strijd en liefde'' (1969) *''Deventer bij gaslicht'' (1974) *''Italiaanse reis in 1927'' (1987) ==Bronnen== *[https://web.archive.org/web/20230602042328/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/217-herman-korteling WIE IS WIE in Overijssel aover Herman Korteling] *Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik (2008), 'Streektaalliteraturen in Overijssel', in Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum *Entjes, Hendrik (1990), 'Streektaalliteratuur in Overijssel na 1945', in Jurjen van der Kooi (red.), ''Dialectliteratuur. Balans en perspectief van de moderne streektaalletterkunde in Oostnederland en Nederduitsland'', Stad: Sasland {{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}} {{DEFAULTSORT:Korteling, Herman}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Schriever in 't Sallaans]] a1kvhhdji8egel80w555vi86eemshe3 0 34656 333555 326285 2026-10-30T01:18:15Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333555 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Op_zien_Zwols.jpg|thumb|''Op zien Zwols: woordenboek van de Zwolse taal'' was 't risseltaot van laank wark deur de Zwolse Dialektkringe.]] De '''Zwolse Dialektkringe''' is de [[Zwolle|Zwolse]] warkgroep van 't samenwarkingsverbaand [[Dialektkringe Salland en OostVeluwe]], det op zich weer diel uutmak van 't [[Verbond van Nedersaksische Dialektkringen]]. De veurzitter van de Zwolse Dialektkringe is vandage de dag de Zwolse leraar in röste Dick Visscher. De plaatselijk bekende schriefster [[Minke Kraijer]] is lid van de Kringe. De Kringe wördden in 1986 opericht deur 't echtpaar Wim en Henny Lubberding, oorspronkelijk uut [[Daeventer|Dèventer]] en in Zwolle woonachtig. In 2006 verscheen ''De Kringe rond. Sketsies deur leden van de Zwolse Dialektkringe'', mit bijdrages van zeuventien leden. Grootste waopenfeit van de Kringe is de uutgave van ''Op zien Zwols: woordenboek van de Zwolse taal'' (Kampen: [[Ysselakademy|Iesselakkedemie]], 2009), onder redactie van [[Philomène Bloemhoff-de Bruijn]], Minke Kraijer, Henk Mulder en Dick Visscher. Al bij de oprichting van de Kringe was der begund mit 't gaarden van Zwolse woorden. Alle maonden kwamen de groepsleden daorveur bij menare; de woorden wördden opetiekend deur Lies Kok en Minke Kraijer. In 1999 begunde de fase um een boek te maken van de woordenverzameling. Dreientwintig jaor nao de eerste warkzemheden was de klus daon en kwaamp ok de centerije rond. In 2008 gaf de Kringe an te vergriezen en gien neie anwas te kriegen. ==Bronnen== *[https://web.archive.org/web/20231012084629/https://mijnstadmijndorp.nl/app/cultuurenstreektaal/biografieen/minke-kraijer MijnStadMijnDorp aover Minke Kraijer] *[https://www.zwolsehistorischevereniging.nl/wp-content/uploads/2014/11/2010.1-ZHT1-Waanders.pdf Philomène Bloemhoff-de Bruijn (2010), 'Zwolle heeft nu ook een woordenboek. Na Deventer en Kampen', in ''Zwols Historisch Tijdschrift'', 27e jk., nr. 1] *'Gebrek aan interesse nekt dialect', ''De Stentor'', 29 oktober 2008 [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Nedersaksiese kultuur]] [[Kategorie:Nedersaksiese organisasie]] [[Kategorie:Nedersaksiese schrieveri'je]] [[Kategorie:Zwolle]] 87kwlsdvmavpvtnkuxbhbt2tj2nwkxf 0 35433 333540 331630 2026-10-29T21:17:57Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333540 wikitext text/x-wiki '''Gerrit Jan Pieperiet''' (? [[1786]] [[Dealdn|Delden]] - [[Almelo]] [[3 meert|3. määrt]] [[1818]]) was nen van moard verdachten timmerman uut et [[Tweante|twentske]] Delden. Hee solde den notaris Jan Dikkers uut [[Almelo]] ümmebracht hebben. Töt up et skavot hölde Pieperiet vul dat he et neet edån hadde. == Anleiding == Timmerman Gerrit Jan Pieperiet syn bedryv was oaver den kop egån. Notåris Dikkers was by em langs egån üm te oaverleggen oaver en skikkingsvöärstel vöär et inlössen van synen skuld. Mär Pieperiet wolde neet togeaven. Do as Dikkers den åvend noch weaderümme löyp nå Almelo, oaver de Olde Deldenskeweg, wör hee by [[Tusveld]] by [[Oazel|Åsel]] doudehöwwen. Dårnå wör syn lyk in nen plas by Braamhaarskamp esmeaten en evünden up den [[23 juni|23. juni]] [[1816]]. == Anholding en vonnis == Et was mär eaven of se hadden Pieperiet al vastesat in de stadhuusgevangenis van Almelo, med synen kameråd, den klumpenmaker Gerrit Roessingh. Måndenlange seaden de kearls niks. Töt et Roessing te vöäle wör en hee Pieperiet de skuld gavven. Up den [[6 november|6. november]] [[1817]] wör Pieperiet in höyger beroop döär et gerecht van [[Zwolle|Swolle]] skuldig achted an 'doudslag med vöärbedachten råde'. Hee solde upeknüpped worden an den galg teagenoaver et stadhuus. Roessing küm der underhen en wör vryspröäken. Do as Pieperiet syn doudsvonnis höyrden, seade hee dat Roessing et edån had. Se hadden nå et gesprek med Dikkers in nen kroog eseaten en mekander upejürked üm Dikkers en good mål kläppe te geaven. Roessing sol et uutendelik ouk echt edån hebben. Pieperiet vröög med nen breev vergiffenis van köäning [[Willem I van de Nederlanen|Willem I]], mär den breev küm neet oaver. Et doudsvonnis sol up den 3. määrt döärgån. Et stadsbestüür verwachteden ungereageldheiden, düs vrögen se verstarking. Generaal Majoor [[Norman Mac Leod]], provinciaal kommandant van [[Oaveryssel]], skreav vanuut Swolle dat he 1 officier en 11 onderofficieren en 12 paerde solde stüren üm et spül in et gareel to holden. Se kümmen al up [[2 meert|2. määrt]], üm den gevangenis te bewaken. Kennelik warren de oaverheiden bange at Pieperiet sol untsnappen of ehülpen solde worden, of dat de tokykers upstandig solden worden. == Uphanging == Nen juurnalist van de ''Overijsselsche Courant'' was by den uutvoor van et doudsvonnis. Up den 6. määrt stünd van em in dee krante ne beskryving van de geböärdenissen:<blockquote>‘''De executie maakte op de ontzettende menigte aanschouwers, welke van alle oorden waren zamengevloeid, om dit akelige schouwspel, waarvan alhier sedert ruim eene eeuw geen voorbeeld geweest was te zien, den diepsten indruk. Er heerschte eene onbegrijpelijke stilte, en alles is in de volkomenste orde afgelopen. Ik hoop, dat het heilzaam doel, hetwelk met het doel dier executie alhier beoogd is, volkomen zal zijn bereikt en dus de onbedachtzame menigte van het uitvoeren van wandaden, waarvan zij thans de gevolgen hebben kunnen zien, zal worden afgeschrikt''.’</blockquote>Kort vöärdat he upehüngen wör, rööp Pieperiet noch: 'Ik bin unskuldig.' == Nåsleap == Noch alle jåren wördt in Almelo med echte rechters en juristen et proces nåspöäld. Nen advokåt uut [[Den Haag]] was der in 2013 tovallig by. Et stünd em niks an dat der en toneelstükken van emaked was, terwyl as der wal ymand möägelik unskuldig upehüngen was. Hee plüüsden et wyder uut en deenden en versöök töt hersening van de sake in. == Brunnen == *[https://www.almelonieuws.nl/nieuws/laatstenieuws/c14033_Pieperiet__het_laatste_doodvonnis_in_Almelo/index.html Almelonieuws.nl. 'Pieperiet: het laatste doodvonnis in Almelo.' Uutegeaven 1. september 2013. Bekeaken 8. juni 2025.] * [https://web.archive.org/web/20250608120320/https://mijnstadmijndorp.nl/app/gemeentealmelo/verhalen/de-laatste-executie-in-almelo Mijnstadmijndorp.nl. 'De laatste executie in Almelo'. Bekeaken up 8. juni 2025.] * [https://nos.nl/artikel/592218-herziening-200-jaar-oude-executie Nos.nl. "Herziening 200 jaar oude executie". Uutgeaven up 31. december 2013. Bekeaken up 8. juni 2025.] {{DEFAULTSORT:Pieperiet, Gerrit Jan}} [[Kategorie: Tweants artikel]] [[Kategorie: Misdoadiger]] blpuj27njbxsktvs3i6m93afutps6wm 0 35476 333541 331683 2026-10-29T21:21:17Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 333541 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Twickel Ambt Delden 01.JPG|duum|302x302px|Twickel, Van Raesfelt syn huus]] '''Goossen van Raesfelt''' '''den Olden''' ([[Lippe]], [[1499]]/[[1510]] - [[Borken]], [[1579]]/[[1580]]) was [[Heer (feodalisme)|heyr]] van [[Twekkel|Twickel]] en [[drost]] van [[Tweante|Twente]]. Hee was den vader van under meyr [[Johan I van Raesfelt]], synen upvolger as heyr en drost. == Geskedenisse == Goossen wör jung in [[1499]] of [[1510]] up [[Huus Ostendorp]] an de [[Lippe (rivyr)|Lippe]] in [[Westfalen]]. Hee was de tweyde söäne van [[Johan van Raesfelt]] en [[Judith van Wylich]]. In [[1537]] trouwden he med [[Agnes van Twickelo]]. Do as den uut de tyd küm, trouwden he in [[1560]] med [[Ermgard van Bemmelsberg, genannt von Honstein]]. Uut et eyrste huwelik wörden vyv en uut et tweyde söäven kinder geboaren. Ouk vrat he en paar mål under den dråd döär, wat em verskeidene bastaardnåkummelingen upleyverden. Goossen küm in 1579 of 1580 uut de tyd. === Junge jåren en trouwen === Oaver synen jöägend en wat he leyrden is niks bekend. Do as he in 1537 trouwden med Agnes van Twickelo was he ineynen en belangryk man in Twente. As bruudsskat nöäm Agnes et verpande drostambt van Twente en 1000 goldguldens med. Van öär vader kreag see et 'slot und hues to Twyckell'. Den brudegom leade 12.000 golden rynske guldens in en dat wat em noch as arve to wachten stünd. === Drost van Twente === In etselvde jår meldden sik Goossen med syn skounvader Johan van Twickelo up den oaverysselsken landdag in Daeventer, üm trouw to betügen an Karel V. Syn skounvader leade in 1539 de beynen by mekander, wårnå as Goossen em upvolgden as drost van Twente. Dat güng neet heylemål sunder problemen, want skounvader Johan had de arvenisse neet heylemål düdelik verdeyld. Wat Goossen en Agnes kreagen un wat når Agnes syn süster en kearl Unico Ripperda güng was verskel oaver. Nen bemiddelder must der tüsken kummen. Dat was [[stadholder]] van Oaveryssel [[Maximiliaan van Egmond]]. Den wüst in [[1541]] de bodel by mekander to brengen, mär Goossen must noch wachten töt [[1550]] vöärdat he Twickel kreag. === Rechtspreaken up sikselv an === Up den stadholder nå was Goossen vanaf oktober [[1539]] den vöärnaamsten bestüürsman en rechter van Oaveryssel. As drost must he in Twente de oapenbåre orde strak holden. Ouk was he rechter by swåre misdryve. Hee must under meyr beslissen oaver röyvende weaderdoupers dee et oaverysselske platteland afstrüünden. Neet heyl populäär was syne afhandeling van et proces teagen de [[junkvrouwen Van Beckum]]. Disse döypgesinde dames kümmen in [[1544]] up syn oordeyl up de brandstapel. In den tyd wör he noch wal es ''ketterjager'' enöömd, al was he dår neet heyl druk med. Toch küm em de verbranding van de dames Van Beckum good uut, want den drost möäg goderen inneamen van veroordeylden en de Van Beckums hadden der wal wat van. Herförming was he neet van, want in 1546 tröäk he med [[stadholder]] [[Maximiliaan van Egmond]] en en grout leager up Süüddüütskland an üm Karel V by to stån in de stryd teagen de [[Protestantisme|protestantske]] vörste van de [[Schmalkaldische Bund|Schmalkaldischen Bund]]. === Vastgoodmagnaat === Dat müt em flink in de knippe raked hebben, mär toch kochteden he sik teagen et ende van dat decennium de Ten Toornse goderen in de gråvskup Bentheym en de besittingen van et westföälske ''klouster Clarholte'' in et [[Laand van Veno|Land van Veno]]. In 1551 kochteden he sik ouk noch en stadshuus an de Lange Bisskopsstråte in Daeventer. Ouk bouwden hee syn kasteel Twickel wyder uut med de noch altyd bestånde höyvdvlöägel un den veerkanten toren, blikt uut syn testament uut 1578. Middenin den geavel sit den oorsprungeliken döärgang nå de binnenplaatse, med an beide kanten sandsteynene arkels in renaissance-styl. De poorte hevt de wåpens van Van Raesfelt en Van Twickelo, med et byskrivt: ''In 't jaar MVCL vnde ein heft gelacht Gossen van Raesfelt in der tit droes slants van Twent vnde Agnes van Twickelo syn elige hvsfrov an dessepost dem ersten steen''. Denselvden summer störv Agnes, kort nå de eyrste steynlegging. Et ebealdhouwde portret sal dan ouk Agnes vöärstellen. Et bouwen güng längeren tyd döär, want up de arkels ståt neet enkel de wåpens van de 'Ahnen' van Goossen en Agnes, mar ouk van syne tweyde vrouwe, Ermgard van Bemmelsberg genannt von Honstein. Ouk sint der de teykens van syn söäne Johan van Raesfelt en Lucia van Heiden (in 1572 etrouwd) der by edån. De 'nye' renaissancestyl was upvallend, want noch neet heyl wydverbreid in den tyd. Dat had der med to maken dat Goossen dikke möäge was met stadholder Maximiliaan van Egmond, den as der grout leevhebber van was. === Pensioon === In 1562 kreag Goossen syn öldste söäne Johan et huus Twickel beleynd. Goossen was ja hertrouwd en Johan had der de leavtyd vöär. Veer jår noch bleav Goossen drost van Twente, dårnå wör Johan in september 1566 'presenteerd' up den oaverysselsken landdag as upvolger en 'in syn vaeders plaetse' anesteld as verwalter-drost. Dårnå dea Goossen et de rest van syn leaven händig an Wåras he nå et trouwen van synen söäne al den tyd ewoand hevt is neet düdelik. Et testament van 1578 is in yder geval upesteld up et [[Huus Raesfeld]] by [[Borken|Buorken]]. Dat he dår sat was logisk, et was in Oaveryssel ja vöäls to gevöärlik döär den oorlog. Vöäle ädeliken tröäken nå et neutrale en kortby liggende [[Mönsterlaand|Münsterland]]. == Brunnen == * [https://web.archive.org/web/20250717125042/https://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/81-goossen-van-raesfelt-tot-twickel B. Olde Meierink. Overijsselse biografieën. Anehaald döär Wieiswieinoverijssel.nl. 'Goossen van Raesfelt (1499?-1579?)'. Bekeaken up 24. augustus 2025.] [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Adellike femilie in Neerlaand]] babdo38ra9b1sajoeb3s7ypla0kw8hs