विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 2040 1354480 1353267 2026-05-07T05:29:39Z पर्वत सुवेदी 31224 /* प्रशासनिक विभाजन */ 1354480 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको बागमती प्रदेशमा पर्ने एक जिल्ला}} {{Infobox settlement <!-- Basic info --> | name = | native_name = | settlement_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City) --> | motto = हाम्रो चितवन, राम्रो चितवन | image_skyline = Gaindakot Town.jpg | image_caption = [[मौलाकालिका मन्दिर]]बाट देखिएको [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]]को एक दृश्य | image_map = Locator map of Chitwan Bagmati.png | mapsize = 300px | map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | map_caption = चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू | image_map1 = [[चित्र:चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png|280px]] | pushpin_mapsize = 280 <!-- Location -->| subdivision_type = देश | subdivision_name = [[नेपाल]] | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = सदरमुकाम | subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] | subdivision_type3 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | subdivision_name3 = {{increase}} ०.५२० (<span style="colour:#fc5;">मध्यम</span>)<ref>Merlen, S. (ed.) (2011). [http://www.un.org.np/sites/default/files/Nepal_Central_Region_Overview_Paper.pdf ''An Overview of the Central Development Region'']. United Nations Resident & Humanitarian Coordinator's Office, Nepal</ref> | subdivision_type4 = [[मानव गरिबी सूचकाङ्क]] | subdivision_name4 = {{decrease}} ३१.९ (<span style="colour:#fc5;">न्युन</span>) | subdivision_type5 = [[साक्षरता|साक्षरता दर]] | subdivision_name5 = {{increase}} ७७.३% (<span style="colour:#fc5;">मध्यम</span>) <!-- Politics -->| established_title = स्थापित<!-- Settled --> | established_date = १४औँ शताब्दी<ref name="History">{{cite web| access-date=16 May 2010| url = http://www.kathmandu.gov.np/index.php?cid=4&pr_id=4|title=History}}</ref> | established_title2 = <!-- Incorporated --> | established_date2 = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2238.39 <!-- Population -->| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८"/><ref name="National Population and Housing Census 2022(National Report)">{{cite news |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |access-date=1 November 2012 |agency=नेपाल सरकार |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]] |date=November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archive-date=18 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=18 April 2013 }}</ref> | population_note = | population_total = 719859 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = जातीगत समूहहरू | population_blank1 = [[थारू जाति|थारु]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[दराई जाति|दराई]], [[नेपाली मुसलमान|मुसलमान]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[मगर जाति|मगर]], [[तामाङ जाति|तामाङ]], [[चेपाङ जाति|चेपाङ]], [[दमाई जाति|दमाई]] | population_blank2_title = धर्म | population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इसाई धर्म|इसाई]] | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = स्थानीय | demographics1_info1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[थारू भाषा|थारु]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[तामाङ भाषा|तामाङ]], [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]], [[दराई भाषा|दराई]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[मगर भाषा|मगर]], [[चेपाङ भाषा|चेपाङ]] | demographics1_title2 = आधिकारिक | demographics1_info2 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|35|N|84|30|E|type:adm2nd_region:NP_dim:100000|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 415 <!-- Area/postal codes & others -->| area_code = ०५६ | website = [http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिसस चितवन] | footnotes = | official_name = }} '''चितवन जिल्ला''' [[नेपालका जिल्लाहरू|नेपालका ७७ जिल्लाहरू]] मध्ये एक हो। यो [[बागमती प्रदेश]]को दक्षिण पश्चिममा अवस्थित छ। यो बागमती प्रदेशका १३ जिल्लाहरू मध्ये एक हो। [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] जिल्लाको सदरमुकाम तथा [[नेपालका सहरहरूको सूची|सबैभन्दा ठुलो सहर]] हुनुका साथै जिल्लाको प्रशासनिक केन्द्र समेत हो। यसले २,२३८.३९ वर्ग किलोमिटर (८६४.२५ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार जिल्लाको क्षेत्रफल ७,१९,८५९ रहेको थियो भने यहाँ १,७९,३४५ घरधुरी रहेका थिए।<ref name="जनगणना २०७८"/> भरतपुर दक्षिण मध्य नेपालको वाणिज्यिक र सेवा केन्द्र हो र यस क्षेत्रमा उच्च शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र यातायातको लागि प्रमुख गन्तव्य हो। यो जिल्लाको धेरैजसो भूभाग [[चितवन उपत्यका]]मा रहेको छ भने यसको उत्तरी भागमा [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]] अवस्थित छ। भरतपुर नेपालको मध्य पश्चिम क्षेत्रको व्यापारिक नगर हो। [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को किनारमा बसेको चितवनको अर्को ठूलो बजार हो भने अन्य ठुला बजारहरूमा [[मुग्लिङ]], टाँडी, [[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]], [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]], पर्सा [[भण्डारा]] आदी हुन्। नेपालका [[भित्री मधेश]]का जिल्लाहरू मध्ये चितवन पनि एक हो। == शब्दको उत्पत्ति == चितवन नामको उत्पत्ति सम्बन्धी विभिन्न किंवदन्तीहरू छन्: *चितवन नाम संस्कृतका दुई शब्दहरू चित्त, अर्थात् हृदय, र वन अर्थात् जङ्गल वा वनको संयोजन हो। यस प्रकार, चितवनको अर्थ जङ्गलको हृदय हुन्छ।<ref>Sanskrit-English Dictionary [http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&tinput=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4&country_ID=&trans=Translate&direction=AU spokensanskrit.de: Sanskrit word चित्त]</ref><ref>Sanskrit-English Dictionary [http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&tinput=%E0%A4%B5%E0%A4%A8&country_ID=&trans=Translate&direction=SE spokensanskrit.de: Sanskrit word वन]</ref> *चितवन थारु भगवान-राजा चित्रसेन बाबाद्वारा शासित घना जङ्गल थियो, जसलाई विष्णुको अवतारको रूपमा हेरिन्छ। हाल, थारुहरू [[हरिबोधनी एकादशी]]को अवसरमा चित्रसारी नामक ठाउँमा उनको मूर्तिमा पूजा गर्छन्, जुन [[सौराहा, चितवन|सौराहा]]मा पर्दछ। त्यसैले, यो क्षेत्रलाई चित्रबन (चित्रसेनको जङ्गल) भनिन्थ्यो जुन पछि चितवनको रूपमा रूपान्तरित भयो।<ref name="चिनारी">{{cite web|title=चितवन जिल्ला |url=https://chinarinepal.com/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A4%A8-chitwan/ |access-date=१० साउन २०८२ |publisher=जिल्ला चिनारी |language=नेपाली }}</ref> *चितवनका जङ्गलहरू चितुवा र [[पाटे बाघ]]हरूले भरिएको थियो र थारु भाषामा चितुवाको नाम चित्री भएको कारण त्यस क्षेत्रलाई चितवन भनिएको जनविश्वास रहेको छ। == इतिहास == चितवनको विकासक्रम सुरु भएको धेरै भएको छैन। [[बहादुर शाह]]का छोरा शत्रुभञ्जन शाहले वि.सं. १८८५ चैत्र १ गते [[उपरदाङगढी]]‎ बनाए पछि यसलाई सदरमुकामको रूपमा २०१८ सालसम्म कायम राखेको भन्ने इतिहासमा लेखिएको छ। पछि यातायातको असुविधाले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को समयमा हालको भरतपुरमा सदरमुकाम सारिएको थियो। पछि राजा महेन्द्रको महत्त्वकांक्षी योजना अन्तर्गत बनेको [[महेन्द्र राजमार्ग]]ले यसलाई छिचोलेर गए पछि यो ठाउँ को विकास तिब्र रूपमा बढेको थियो। चितवनलाई पहिले चित्रवन भनिन्थ्यो। यो ठाउँमा पहिले ठूलो वन थियो। वनमा थारूहरूको राजा चित्रसेनले राज्य गर्दथ्यो। यहि चित्रसेन राजाको वन भएकोले चित्रवन भन्न थालियो जो पछि चितवनको नामले चिनिन थाल्यो। हाल पनि थारूहरू हरिवोधनी एकादशीको दिनमा भगवान "चित्रसेन बाबा"को रूपमा पूजा गर्ने गर्दछन्।<ref name="चिनारी"/> पछि यो स्थानमा भारतिय राजनितीको प्रभाव कम गर्न राजा महेन्द्रले पहाडवासी जनतालाई निशुल्क जग्गा वितरण गरे पछि यहाको जनसङ्ख्या बढ्न गयो। बन्दिपुरका नेवारहरू पनि बिस्तारै यहि स्थानान्तर हुदै आए। २०२२ सालमा यहीँ नजिकै [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]]मा महेन्द्र राजमार्गको उद्घाटन गरे पछि यो स्थानको विकासक्रम तिब्र रूपले बढ्न गयो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजतन्त्रको पालामा बनेको गौरव महेन्द्र राजमार्ग गणतन्त्रमा जीर्ण अवस्थामा|युआरएल=https://nepalpatra.com/thought/124834/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नारायणी नदीको किनारमा अवस्थित भएकोले नारायणघाट पनि भन्न थालियो। == यातायता र सञ्चार == [[भरतपुर विमानस्थल]] यो क्षेत्रको एक मात्र सञ्चालित विमानस्थल हो भने अर्को विमानस्थल [[मेघौली विमानस्थल]] हो। यसले काठमाडौँ र पोखरा सम्म उडानहरू सञ्चालन गर्दछ। [[महेन्द्र राजमार्ग]], नेपालको मुख्य पूर्व–पश्चिम राजमार्ग, यस क्षेत्रबाट जान्छ र [[पृथ्वी राजमार्ग]], भारतको सीमा देखि काठमाडौँबाट जाने उत्तर–दक्षिण राजमार्ग, यस जिल्लाबाट जान्छ। नारायणगढ पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्गबाट यात्रा गर्ने सवारी साधनहरूको मुख्य ट्रान्जिट बिन्दु हो र काठमाडौँबाट, गोरखा र पोखरा हुँदै [[मुग्लिङ]]मा यात्रा गर्ने व्यक्तिहरुलाई पनि सुविधा पुग्छ। भरतपुरबाट प्रसारण गर्ने धेरै स्थानीय एफएम रेडियो र टेलिभिजन स्टेशनहरू छन्: सिनर्जी एफएम, हाम्रो एफएम, रेडियो त्रिवेणी, रेडियो माडी, रेडियो चितवन, चितवन अनलाइन एफएम, कालिका म्युजिक एफएम, कालिका एफएम र नारायणी एफएम, रेडियो इच्छाकामना आदी। टेलिभिजन च्यानलहरूमा बेसो च्यानल, आभियान च्यानल, युनिक टेलिभिजन र आवास टेलिभिजन समावेश छन्। यहाँ धेरै निजी इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू पनि छन्। ठुला सहरी क्षेत्रहरूमा फाइबर जडान र पोरजी इन्टरनेट उपलब्ध छ। == भौगोलिक अवस्थिति र जलवायु == {| class="wikitable" |- ! [[नेपालको भूगोल|जलवायु क्षेत्र]]<ref>{{Citation | title = The Map of Potential Vegetation of Nepal – a forestry/agroecological/biodiversity classification system | series = Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No. 110 | year = 2005 | url = http://curis.ku.dk/ws/files/20497354/de2_001.pdf | isbn = 87-7903-210-9 | access-date = 22 November 2013}}</ref> ! उचाइ दायरा ! क्षेत्रफलको प्रतिशत |- | तल्लो [[उष्णकटिबन्धीय जलवायु]] |{{convert|300|m|ft|abbr=on}} भन्दा तल | ५८.२% |- | माथिल्लो उष्णकटिबन्धीय जलवायु | {{convert|301|to|1000|m|ft|abbr=on}} | ३२.६% |- | उपोष्णकटिबन्ध | {{convert|1001|to|2000|m|ft|abbr=on}} | ६.७% |} {{Clear}} चितवन जिल्ला नेपालको मध्य मागमा अवस्थित छ र यसको नक्सा लगभग समकोण त्रिभजुको आकार जस्तो छ। पूर्व तथा दक्षिण तर्फ फराकिलो र पश्चिम तथा उत्तरतर्फ सागुरिएको चितवन जिल्ला [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को पूर्वी भागमा भित्री मधेश र राप्ती उपत्यकाको नामले समते परिचित छ। जिल्ला विश्व मानचित्रमा २७०२१’४५” उत्तरी अक्षांश देखि २७०५२’३०” उत्तरी अक्षांशसम्म र ८३०५४’४५” पुर्वी देशान्तर देखि ८४०४८’ ५” पुर्वी देशान्तरसम्ममा अवस्थित छ। जिल्ला तराईको भावर प्रदेश देखि [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]] सम्म फैलिएको छ। समुद्री सतहबाट १४१ मिटरमा रहेको जिल्लाको सबैभन्दा होचो ठाउँ [[मेघौली]]को गोलाघाट हो भने सबैभन्दा अग्लो ठाउँ [[सिराइचुली]] हो जुन समुद्र सतहबाट १,९४५ मिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2019/11/04/15728349814036630.html|title=झुल्के घाम हेर्न सिराइचुली|author=रमेशकुमार पौडेल|website=कान्तिपुर दैनिक |date=|accessdate=२२ साउन २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> यस जिल्लाको पूर्व तर्फ मकवानपुर र पर्सा जिल्ला, पश्चिम तर्फ नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) र तनहुँ जिल्ला, उत्तर तर्फ गोरखा र [[धादिङ जिल्ला]]हरू पर्दछन् भने दक्षिण तर्फ भारतको [[उत्तर प्रदेश]] र [[बिहार]] राज्य पदर्छ। यो जिल्लाको उत्तरी विन्दु [[इच्छाकामना गाउँपालिका]]को कुरिनटार, दक्षिणविन्दु [[माडी नगरपालिका]]को वाँदरझुला, पूर्वी विन्दु [[राप्ती नगरपालिका]] (साविक [[लोथर]] गाविस)को चौरस डाँडा र पश्चिमी विन्दु [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को किनारी भागहरू पदर्छन्।<ref name="चिनारी"/> == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |title = |align = center |clear = |direction = |percentages = pagr |state = |type = |shading = off |width = |subbox = |pop_name = |year_name = जनगणनाको वर्ष (वि.सं) |percent_name = |footnote = |source = सिटी पपुलेसन<ref>{{cite web |title=NEPAL: Administrative Division |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> |graph-pos = bottom |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |२०३८|259,571 |२०४८|354,488 |२०५८|472,048 |२०६८|567,988 |२०७८|719,859 }} [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार, चितवन जिल्लामा जनसङ्ख्या ७,१९,८५९ रहेको थियो भने यहाँ १,७९,३४५ घरघुरी रहेको थियो।<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> जनसङ्ख्याको ७.०१% ५ वर्षभन्दा कम उमेरका छन्। यहाँको [[साक्षरता|साक्षरता दर]] ८३.६८% रहेको छ र महिला पुरुषको अनुपात १०४६ महिलाहरू प्रति १००० पुरुषहरू थियो। जनसङ्ख्याको ६८३,६३४ (९४.९७%) [[नगरपालिका]]हरूमा बसोबास गर्दथे।<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Bagmati Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Bagmati_Province_census_report.pdf |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</ref> {{Pie chart|thumb=left |caption=चितवन जिल्लाको जाति/जातीगत समूहहरू (वि.सं २०७८)<ref name="caste"/> |label1 = [[ब्राह्मण|बाहुन]] |value1 = 27.54 |color1 = orange |label2 = [[क्षेत्री]] |value2 = 11.57 |color2 = red |label3 = [[थारू जाति|थारु]] |value3 = 10.09 |color3= olive |label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] |value4= 7.53 |color4 = orchid |label5 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] |value5= 6.92 |color5 = darkorchid |label6 = [[मगर जाति|मगर]] |value6= 5.74 |color6 = darkturquoise |label7 = [[विश्वकर्मा जाति|कामी]] |value7= 5.07 |color7 = salmon |label8 = [[चेपाङ जाति|चेपाङ]]|value8= 4.95 |color8= honeydew |label9 = [[नेवार जाति|नेवार]] |value9= 4.92 |color9 = pink |label10 = [[दमाई जाति|दमाई]] |value10 = 2.16 |color10 = darksalmon |label11 = [[कुमाल जाति|कुमाल]] |value11 = 1.58 |color11 = yellowgreen |label12 = [[सार्की जाति|सार्की]] |value12= 1.50 |color12 = lightsalmon |label13 = [[दराई जाति|दराई]] |value13 = 1.23 |color13 = #ddddaf |label14 = [[नेपाली मुसलमान|मुसलमान]] |value14 = 0.97 |color14 = green |label15 = अन्य पहाडी जनजाति|value15 = 3.12 |color15 = teal |label16 = मधेशी गैर दलित|value16 = 2.44 |color16 = khaki |label17 = अन्य खस गैर दलित |value17 = 1.15 |color17 = indianred |label18 = अन्य|value18 = 1.51 |color18 = grey }} जातीय हिसाबमा यहाँ [[खस जाति|खस]] सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह थियो, जुन जनसङ्ख्याको ४०% थियो। पहाडी जनजातिहरू दोस्रो ठूलो समूह हुन्, जुन जनसङ्ख्याको ३१% थिए। [[तामाङ जाति|तामाङ]] पहाडी जनजातिहरूमा सबैभन्दा ठुलो जातीगत समूह थिए, भने [[मगर जाति|मगर]]हरू जनसङ्ख्याको ११% रहेको थियो। [[क्षेत्री]] र [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरूको जनसङ्ख्याको २०% रहेको थियो।<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</ref> {{Pie chart |caption = चितवन जिल्लामा बोलिने भाषाहरू (वि.सं २०७८)<ref name="mothertongue"/> |thumb = right |label1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |value1 = 67.79 |color1 = orange |label2 = [[थारू भाषा|थारु]] |value2 = 9.52 |color2 = maroon |label3 = [[तामाङ भाषा|तामाङ]] |value3 = 4.94 |color3 = turquoise |label4 = [[चेपाङ भाषा|चेपाङ ]] |value4 = 3.32 |color4 = thistle |label5 = [[गुरुङ भाषा|गुरुङ ]] |value5 = 3.24 |color5 = aqua |label6 = [[मगर भाषा|मगर ]] |value6 = 3.22 |color6 = orchid |label7 = [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी ]] |value7 = 2.48 |color7 = gold |label8 = [[नेवारी भाषा|नेवारी]] |value8 = 2.03 |color8 = mediumvioletred |label9 = [[दराई भाषा|दराई]] |value9 = 1.02 |color9 = #772f2f |label10 = अन्य भाषाहरू|value10 = 2.44 |color10 = grey }} पहिलो भाषा रूपमा, ६७.७९% जनसङ्ख्याले नेपाली, ९.५२% थारु, ४.९४% तमाङ, ३.३२% चेपाङ, ३.२४% गुरुङ, ३.२२% मगर, २.४८% भोजपुरी, २.०३% नेवारी र १.०२% दाराईलाई पहिलो भाषा रूपमा बोल्छन्।<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</ref> [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८]] मा, ७०.१% जनसङ्ख्याले [[नेपाली भाषा]]लाई पहिलो भाषा रूपमा बोल्दथे।<ref>{{Cite web |title=Social characteristics tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923053412/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> {{bar box | title = चितवन जिल्लाको धर्मगत तथ्याङ्क (वि.सं २०७८)<ref name="religion"/> | titlebar = #Fcd116 | left1 = धर्म | right1 = प्रतिशत | float = right | bars = {{bar percent|[[नेपालमा हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|darkorange|81.43}} {{bar percent|[[नेपालमा बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|Yellow|12.48}} {{bar percent|[[इसाई धर्म|इसाई]]|dodgerblue|4.19}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|green|1.33}} {{bar percent|अन्य वा उल्लेख नगरिएको|black|0.57}} }} धर्मगत रूपमा जनसङ्ख्याको ८१.४३% हिन्दु, १२.४८% बौद्ध, ४.१९% इसाई र १.३३% मुसलमान थिए।<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</ref> {{clear}} == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा एक महानगरपालिका, पाँच नगरपालिका र एक गाउँपालिका गरि सातवटा [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref><ref name="Digital Himalaya">{{cite web|url=http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |title=Nepal Census 2001 |work=Nepal's village development committees |publisher=[[डिजिटल हिमालय]] |access-date=19 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012163506/http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |archive-date=12 October 2008 }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[भरतपुर महानगरपालिका]] |[[मङ्गलपुर]], [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]], [[गीतानगर]], [[पटिहानी]], [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]], [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]], [[पार्वतीपुर]], [[शारदानगर]], [[गुञ्जनगर]], [[दिव्यनगर]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] |२९ |भरतपुर |३,६९,२६८ |४३२.९५ |८५० |- |२ |[[कालिका नगरपालिका]] |[[पदमपुर]], [[जुटपानी]], [[शक्तिखोर]] र [[सिद्दी]] |९ |[[जुटपानी]] |५२,१६४ |१४९.०८ |३५० |- |३ |[[खैरहनी नगरपालिका]] |[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]], [[कुमरोज]], [[चैनपुर, चितवन|चैनपुर]] र [[कठार]] |१३ |पर्सा बजार |६७,३८५ |८५.५५ |७९० |- |४ |[[माडी नगरपालिका]] |[[बगौडा]], [[गर्दी]], [[माडी कल्याणपुर]] र [[अयोध्यापुरी]] |९ |वसन्तपुर बजार |३८,२९५ |२१८.२४ |२१८ |- |५ |[[रत्ननगर नगरपालिका]] |[[पिठुवा]] र [[बछ्यौली]] |१६ |टाँडी बजार |८९,९०५ |६८.६८ |१३०० |- |६ |[[राप्ती नगरपालिका]] | [[पिप्ले, चितवन|पिप्ले]], [[भण्डारा]], [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]], [[कोराक]] र [[लोथर]] |१३ |[[भण्डारा]] |६६,६१७ |२१२.३१ |३१० |- |७ |[[इच्छाकामना गाउँपालिका]] |[[दारेचोक]], [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]], [[काउले, चितवन|काउले]] र [[दाहाखानी]] |७ |कुरिनटार |२७,६४३ |१६६.७३ |१७० |} [[File:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|thumb|चितवन जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] == स्वास्थ्य सेवा == चितवन जिल्ला अस्पतालहरूको लागि प्रसिद्ध छ र यहाँका अधिकांश शीर्ष अस्पतालहरू भरतपुर-१० मा अवस्थित छन्। भरतपुरलाई नेपालको चिकित्सा सहरको रूपमा पनि चिनिन्छ। यहाँको प्रमुख अस्पतालहरूमा [[भरतपुर अस्पताल]], [[वि.पी. कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल]], [[भरतपुर आँखा अस्पताल]], कलेज अफ मेडिकल साइन्सेस, चितवन मेडिकल कलेज, रत्ननगर अस्पताल आदी हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.kantipurhealth.com/archives/22680|title=स्वास्थ्य क्षेत्रको राजधानी बन्दै चितवन : काठमाण्डौंमा नपाईने सुविधा चितवनमा |access-date=१० साउन २०८२|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर हेल्थ|author=}}</ref> == उल्लेखनीय मानिसहरू== * [[पुष्पकमल दाहाल]]: [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] २०६४–०६५ र २०७३–०७४; [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को अध्यक्ष * [[नीलकण्ठ उप्रेती]]: नेपालको पूर्व निर्वाचन आयुक्त * [[सुरेन्द्र पाण्डे]]: नेपालको पूर्व अर्थमन्त्री<ref>{{cite web|url=http://election.ujyaaloonline.com/candidates/69/Surendra-Pandey/|title=Surendra PandeyCommunist Party of Nepal (Unified-Marxist- Leninist) Election Area: Chitwan-1 (Elected)|access-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707044623/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/69/Surendra-Pandey/|archive-date=7 July 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707044623/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/69/Surendra-Pandey/ |date=7 July 2014 }}</ref> * [[रामबहादुर थापा]]: पूर्व गृहमन्त्री<ref>[http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=CPN-Maoist+Gen+Secy+Thapa+bereaved+of+father&NewsID=349090. CPN-Maoist Gen Secy Thapa bereaved of father] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403233944/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=CPN-Maoist+Gen+Secy+Thapa+bereaved+of+father&NewsID=349090. |date=2015-04-03 }}. thehimalayantimes.com. Retrieved 1 June 2014.</ref> *[[विक्रम पाण्डे]] पूर्व मन्त्री तथा [[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] को सांसद तथा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को उपाध्यक्ष * [[सृष्टी श्रेष्ठ]]: [[मिस नेपाल २०१२]]<ref>[http://shristishrestha.org/ About Shristi Shrestha – Miss Nepal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140604114813/http://shristishrestha.org/ |date=4 June 2014 }}. shristishrestha.org. Retrieved 1 June 2014.</ref> * [[शिव रेग्मी]]: नेपाली चलचित्र निर्देशक<ref>[http://www.ekantipur.com/2013/12/10/entertainment/director-shiva-regmi-no-more/382123.html.Shiva Regmi no more]. ekantipur.com. Retrieved 10 December 2013.</ref> * [[वोधराज आर्चाय]]: नेपाली वैज्ञानिक * [[कमलबहादुर अधिकारी]]: नेपाली भारोत्तोलक * [[सन्दीप लामिछाने]]: क्रिकेट खेलाडी * [[अस्मी श्रेष्ठ]]: [[मिस नेपाल २०१६]] * [[निर्मल पुर्जा]]: नेपाली पर्वतारोही == चित्र दीर्घा == <gallery> File:Chitwan 2.jpg|[[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] भित्र अवस्थित [[बिसहजारी ताल]] File:Rhinos leofleck.jpg|चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा [[भारतीय हात्ती|हात्ती]] सफारी र अगाडी देखिएको [[एकसिङ्गे गैँडा]] File:Narayani bridge in Gaindakot.jpg|[[नारायणी पुल]] File:Hattipolo.jpg|[[मेघौली]]मा हुने गरेको हात्ती पोलो File:Messe-01.JPG|नारायणी नदी किनारमा ''चितवन महोत्सव २०७३'' File:Narayani.jpg|नारायणी नदी </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[मदन आश्रित राजमार्ग]] *[[पृथ्वी राजमार्ग]] *[[महेन्द्र राजमार्ग]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Chitwan District|चितवन जिल्ला}} {{Wikivoyage|Chitwan|चितवन}} * {{statoids|id=ynp|title=नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:भित्री मधेशका जिल्लाहरू]] k24agraqd2vomtey3np2h6lhk9n9hwr 10 2820 1354482 1234483 2026-05-07T06:03:02Z Saroj 31493 उद्यतन गरियो 1354482 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wikipedia:Main Page/styles.css" /> </noinclude><templatestyles src="ढाँचा:विकिपीडिया भातृ परियोजना/styles.css" /> <div class="main-wikimedia main-plainlist"> <div class="main-wikimedia-icon">[[File:Wikimedia-logo black.svg|48px|center|link=|alt=]]</div> <h2 class="main-header main-wikimedia-header">विकिपिडियाका भातृयोजनाहरू</h2> <ul class="main-wikimedia-list"> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wiktionary-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विक्सनरी]][[:wikt:|<em>विक्सनरी</em> <small>शब्दकोश</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikiquote.svg|48x48px|link=|alt=|विकिकथन]][[:q:|<em>विकिकथन</em> <small>कथन भण्डार</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikibooks-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिपुस्तक]][[:b:|<em>विकिपुस्तक</em> <small>खुला पुस्तक</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikisource-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिस्रोत]][[:s:|<em>विकिस्रोत</em> <small>खुला स्रोतमाध्यम</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Wikifunctions-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिफङ्सन्स]][[:wikifunctions:|<em>विकिफङ्सन्स</em> <small>कम्प्युटर फङ्सनहरूको सूची</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikiversity-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिविश्वविद्यालय]][[:en:v:|<em>विकिविश्वविद्यालय</em> <small>विश्वकोश परिकल्पना</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikispecies-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिप्रजाति]][[:species:|<em>विकिप्रजाति</em> <small>प्रजाति सङ्कलन</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:MediaWiki-2020-large-icon.svg|48x48px|link=|alt=|मिडियाविकि]][[:mw:|<em>मिडियाविकि</em> <small>सहयोग र दस्तावेज मञ्च</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikidata-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिडाटा]][[:d:|<em>विकिडाटा</em> <small>खुल्ला र स्वतन्त्र ज्ञानकोष</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Commons-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकिमीडिया कमन्स]][[:c:|<em>विकिमिडिया कमन्स</em> <small>सामान्‍य मिडियाको भण्डार</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Wikivoyage-logo.svg|48x48px|link=|alt=|विकियात्रा]][[:voy:|<em>विकियात्रा</em> <small>स्वतन्त्र विश्वव्यापी यात्रा मार्गदर्शक</small>]]</li> <li class="main-wikimedia-listItem">[[चित्र:Notification-icon-Meta-logo.svg|48x48px|link=|alt=|मेटा-विकि]][[:m:|<em>मेटा-विकि</em> <small>कार्यक्रम संयोजक</small>]]</li> </ul></div> 8lscr47d5ckne6to2pewabhftjnolb2 0 5076 1354478 1319554 2026-05-07T05:25:22Z Janak Bhatta 10885 /* ग्यालरी */ चित्र जोडियो 1354478 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = rhododendron-by-eiffel-public-domain-20040617.jpg |image_caption = ''[[Rhododendron ponticum]]'' |regnum = [[वनस्पति]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Ericales]] |familia = [[Ericaceae]] |genus = '''''Rhododendron''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = Subgenera&nbsp;<ref>[http://www.rbge.org.uk RBG, Edinburgh]</ref> |subdivision = *''[[Rhododendron subgenus Azaleastrum|Azaleastrum]]'' *''[[Rhododendron subgenus Candidastrum|Candidastrum]]'' *''[[Rhododendron subg. Hymenanthes|Hymenanthes]]'' *''[[Rhododendron subgenus Mumeazalea|Mumeazalea]]'' *''[[Rhododendron sect. Pentanthera|Pentanthera]]'' ([[Azalea]]s) *''[[Rhododendron subg. Rhododendron|Rhododendron]]'' *''[[Rhododendron subgenus Therorhodion|Therorhodion]]'' *''[[Rhododendron subgenus Tsutsuji|Tsutsuji]]'' ([[Azalea]]s) *''[[Rhododendron subgenus Vireya|Vireya]]'' }} '''गुराँस''' नेपाल लगायतका देशहरूमा पाइने एक प्रकारको रूख हो। यो पतझड (decidious) वर्गमा पर्दछ। यसको रूख होचो झ्याम्म परेको हुन्छ जुन धेरजसो भीरालो ठाउँमा उम्रन्छ। उच्च पहाडी भेकमा पाइने यो वनस्पति चैत्र-बैशाख महिनामा फूल्ने गर्दछ। [[लालीगुराँस|लाली गुराँस]] नेपालको राष्ट्रिय फूल हो। ३ हजार मीटर भन्दा माथिको उचाइमा [[सेतो गुराँस]] पाइन्छ। दुवै प्रकारका गुराँस औषधि मानिन्छन् । नेपालमा गुराँसको सर्वत बन्दछ। विश्वको सबैभन्दा अग्लो लालीगुराँसको बोट नेपालमा रहेको छ। [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] जिल्लाको [[मंगलबारे]] गाविसमा रहेको १६.१ मीटर अग्लो सो लाली गुराँसलाई [[गिनिज बुक]]ले विश्वको सबैभन्दा अग्लो गुराँसको रूपमा अङ्कित गरेको छ । खानेकुरा वा अरु केही चीज अड्किएको बेलामा ललि गुरास खाँदा खड्किएको चीज निस्कन्छ । त्यसैले पनि यसलाई औषधि मानिन्छ । == प्रजातिहरू == ===नेपाल=== विश्वमा गुराँसका ३२ प्रजातिहरू पाइन्छन्। यसमध्य नेपालको तेह्रथुम, ताप्लेजुङ र संखुवासभाको संगम स्थलमा रहेको तीनजुरे-मिल्के-जल्जले क्षेत्रमा २८ प्राजातिका गुराँस पाईन्छ।<ref>[http://www.gorkhapatraonline.com/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0/13147-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%B8-%E0%A4%A8%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A5%82%E0%A4%B9%E0%A4%B2.html गोरखा पत्र राष्ट्रिय दैनिक]</ref> == ग्यालरी == <gallery caption="गुराँस"> चित्र:Ghorepani-Tadapani-70-Rhododendronwald-2013-gje.jpg चित्र:Ghorepani-Tadapani-86-Rhododendronwald-2013-gje.jpg चित्र:Ghorepani-Tadapani-78-Rhododendronwald-2013-gje.jpg चित्र:Poon Hill-88-Ghorepani-Rhododendron-2013-gje.jpg चित्र:Poon Hill-90-Rhododendron-Knospe-2013-gje.jpg चित्र:Ulleri-Ghorepani-52-Rhododendronbluete-2013-gje.jpg File:Rhododendron in Nepal.jpg File:Rhododendron am Zwischenahner Meer (2023).jpg File:Rhododendron 'Rothenburg' Różanecznik 2023-04-30 03.jpg File:Rhododendron; laliguras.jpg File:Rhododendron Flower(Laliguras).jpg File:Rhododendron (গুরাস)02.jpg File:Rhododendron (গুরাস)01.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Rhododendron|लाली गुराँस}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:फूलहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] [[श्रेणी:गुराँस| ]] 19qen8tpjkkqovlyfctxwmv6reywtu2 0 6411 1354471 1354245 2026-05-07T02:55:16Z Himvat 78348 /* */ 1354471 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = जङ्गबहादुर कुँवर राणा | title = [[कास्की र लमजुङको महाराज|लमजुङ र कास्कीका श्री ३ महाराज]] | image = Jang Bahadur Ranaji.jpg | caption = समकालीन चित्र, १८८७ | full name = श्री ३ महाराज सर जङ्गबहादुर कुँवर राणा | succession = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] {{Infobox officeholder/office | termstart = १९१४ असार १५ | termend = १९३३ फागुन १३ | monarch = [[सुरेन्द्र वीर विक्रम शाह|श्री ५ सुरेन्द्र]] | predecessor = [[बमबहादुर कुँवर]] | successor = [[रणोद्दीप सिंह कुँवर]] }} {{Infobox officeholder/office | termstart = १९०३ असोज २ | termend = १९१३ साउन १८ | office = [[मुख्तियार]] / [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[राजेन्द्र वीर विक्रम शाह|श्री ५ राजेन्द्र]], [[सुरेन्द्र वीर विक्रम शाह|श्री ५ सुरेन्द्र]] | predecessor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] | successor = [[बमबहादुर कुँवर]] }} | succession2 = [[कास्की र लमजुङको महाराज|लमजुङ र कास्कीका महाराज]] {{Infobox officeholder/office | termstart = १९१३ साउन २४ | termend = १९३३ फागुन १३ | monarch = [[सुरेन्द्र वीर विक्रम शाह|श्री ५ सुरेन्द्र]] | predecessor = ''पद स्थापना'' | successor = [[रणोद्दीप सिंह कुँवर]] }} | house = [[राणा वंश]] | father = [[बालनरसिंह कुँवर]] | mother = [[गणेश कुमारी कुँवर]] | spouse = {{ubl|प्रसाद लक्ष्मी बस्नेत|नन्द कुमारी|[[हिरण्यगर्भ देवी]]}} | issue = {{collapsible list|title=सन्तानहरूको सूची|भीमजङ्ग कुँवर|जगतजङ्ग राणा|जीतजङ्ग राणा|[[ललित राजेश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी]]|सोमगर्भ दिव्यश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी|पद्मजङ्ग बहादुर राणा|बदन कुमारी देवी|तारा राज्य लक्ष्मी देवी}} | birth_date = १८७४ असार ४ | birth_place = [[थापाथली दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९३३ फागुन १३ (उमेर ५९) | death_place = पत्थरघट्टा, [[रौतहट]], [[नेपाल अधिराज्य]] | religion = [[हिन्दु धर्म]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|Nepal}} | branch = [[नेपाली सेना]] | service_years = १८८९–१९३३ | rank = [[कमान्डिङ जनरल]] | commands = [[नेपाली सेनाको प्रधानसेनापति|प्रधानसेनापति]] | honors = {{ubl|[[अर्डर अफ द बाथ|GCB]] (१९१५)|[[अर्डर अफ द स्टार अफ इन्डिया|GCSI]] (१९३०)|थोंग-लिंग-पिम-मा-को-कांग-वांग-स्यान (१९२९)|स्वर्ड अफ अनर (१९०८)}} }} }} महाराजा '''जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी,''' [[अर्डर अफ द बाथ|जिसिबी]], [[अर्डर अफ द स्टार अफ इन्डिया|जिसिएसआई]] (जन्म '''बीर नरसिंह कुँवर''', वि.सं. १८७४ असार ४; '''जङ्गबहादुर राणा'''को रूपमा लोकप्रिय''')''' [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री]] तथा प्रथम श्री ३ महाराज थिए। वि.सं. १९०३ सालमा भएको [[कोत पर्व|कोतपर्व]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 |title=यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने प्रमुख हत्याकाण्ड |date=2019-06-02 |website=बिबिसी न्युज नेपाली |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref> र [[भण्डारखाल पर्व]]पछि जङ्गबहादुर नेपालको राजनीति र शासन व्यवस्थामा एक्कासी शक्तिशाली हुन सफल भएका थिए। नेपालको शासनव्यवस्थामा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]] शक्तिशाली भएर पदासिन रहेको समयमा जङ्गबहादुरले राजदरबार भित्र आन्तरिक विद्रोह गरेर [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज सुरेन्द्र]]लाई गद्दी आरोहण गराइ [[दामोदर पाँडे]], [[भीमसेन थापा]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाँडे]] र [[माथवरसिंह थापा]]को नीति सकारेर आफुलाई अत्यधिक शक्तिशाली बनाएका थिए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३५</ref><ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> वि.सं. १९१३ साउन १८ मा जङ्गबहादुरले [[मुख्तियार]] पदबाट राजीनामा दिएर श्रावन २४ गते [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]बाट [[कास्की राज्य|कास्की]] र [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को श्री ३ महाराज पद प्राप्त गरेका थिए। महाराज पद प्राप्त गरिसकेपछि नै उनलाई श्री ३ जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी भन्न थालिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlinemajdoor.com/?p=56088 |title=“नेपालको इतिहासमा जङ्गबहादुर” एक चर्चा |date=2020-11-08 |website=अनलाइन मजदुर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/2958 |title=रसिक जङ्गबहादुर |last=पन्त |first=प्रा दिनेशराज |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112194109/https://sampurnaweekly.com/news/2958 |date=2020-11-12 }}</ref> श्री ३ महाराजको लागि [[श्रीपेच]] बनाउन लगाई जनताको छोराद्वारा श्रीपेच लगाउने जङ्गबहादुर पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117451 |title=जङ्गबहादुर राणाका अक्षर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-11-12}}</ref> नेपालले [[अङ्ग्रेज]]सँगको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]]मा गुमाएको भूभागमध्ये यिनले अङ्ग्रेजलाई खुसी पारी [[राप्ती नदी|राप्ती]]देखि [[महाकाली नदी|महाकाली]]सम्मको भूभाग जसमा वर्तमानको [[तराई]]मा पर्ने [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] पुनः नेपालमा गाभ्न सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news/88749 |title=एकीकरणका अर्का नायक जङ्गबहादुर राणा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> वर्तमान समयमा यस भूभागलाई [[नयाँ मुलुक]]को नामले समेत चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.reportersnepal.com/2019/08/334944 |title=जङ्गबहादुरः जस्ले नेपालको नक्शा बदले |date=2019-08-10 |website=रिपोर्टर्स नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2020-11-13}}</ref> नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]]को जग बसालेर १०४ वर्षसम्म पारिवरिक शासनशैलीको आरम्भ गर्ने व्यक्ति यिनै हुन्। बेलायती शासकहरूका प्रिय रहेका<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapage.com/archives/45202 |title=यी हुन् जङ्गबहादुर राणाका १० चर्चिकला |date=2018-04-17 |website=नयाँ पेज |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625110854/https://www.nayapage.com/archives/45202 |date=2021-06-25 }}</ref> जङ्गबहादुरले आफ्नो शासनकालको समयमा दरबारिया कट्टर विरोधीहरूलाई तह लगाएर एकतन्त्री शासन चलाएका थिए। [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[फ्रान्स]]को भ्रमणबाट फर्केपछि उनले नेपाली [[कला]], [[संस्कृति]], जनजीवन र [[कानून]]मा समेत पश्चिमी प्रभावको छाप छोडेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://suvadin.com/news/people-community-and-responsiblity/suvadin-museum-kotparba-episode-4-jungabahadur |title=काे हुन् जङ्गबहादुर राणा? |date=2017-07-18 |website=शुभदिन |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन तथा परिवार== === जन्म === जङ्गबहादुर राणाको जन्म वि.सं. १८७४ असार ७ गते गोरखाको बोर्लाङमा भएको थियो। उनको बुवा काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] थिए भने आमा गणेशकुमारी थिइन्। उनको जन्मको नाम बीरनरसिंह कुँवर थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/381488 |title=जङ्गबहादुरः सुन्दरीहरूका भोगी नेता |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14}}</ref> काजीको छोरा भएको कारणले उनको बाल्यकाल सम्पन्न तरिकाले नै बितेको थियो। उनको बुवा तत्कालीन राजा [[रणबहादुर शाह|रणबहादुर शाह]]को अङ्गरक्षक थिए। उनको परिवार तत्कालीन नेपालको प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को नातेदार पर्थ्यो। उनकी आमा [[माथवरसिंह थापा]]की सहोदर बहिनी र महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]की दिदी थिइन्। ===पूर्वज=== {{main|राणा वंश}} {{See|थापा वंश|पाँडे वंश|कुँवर परिवार|कुँवर खलक}} <gallery> Ram Krishna Kunwar.jpg|[[रामकृष्ण कुँवर]]; उनका ज्यु ज्यु बाजे Bal Narsingh Kunwar.jpg|बालनरसिंह कुँवर; उनका पिता </gallery> उनको बुबा काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] दरबारमा रहिरहदा तत्कालीन राजा [[रणबहादुर शाह]]को उनको आफ्नै सौतेनी भाइ शेरबहादुर शाहले हत्या गरेका थिए जसको प्रतिउत्तरको क्रममा बाल नरसिंहले शेरबहादुर शाहलाई घटनास्थलमै मारेका थिए। यस साहसिक कार्यका लागि उनलाई '[[काजी]]' पद शीर्षकबाट पुरस्कृत गरियो, जसपछि यो प्रशासनिक पद उनको परिवारमा परम्पराको रूपमा कायम भयो। उनी दरबारमा हतियार लिएर जाने एकमात्र व्यक्ति थिए। उनी काजी [[रणजित कुँवर]]का{{sfn|Acharya|1971|p=25}} नाति र [[सरदार]] [[रामकृष्ण कुँवर]]का पनाति हुनुका साथै राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमा एक प्रभावशाली सैन्य अधिकारी थिए।{{refn| group=note|नेपालको प्रधानमन्त्रीको रूपमा जङ्गबहादुर कुँवरको नियुक्ति पत्रले उनी बालनरसिंह कुँवरका छोरा र रणजित कुँवरका नाति थिए भनेर पुष्टि गर्दछ।{{sfn|Acharya|1971|p=25}}}} जङ्गबहादुरकी आमा गणेशकुमारी मार्फत उनी [[थापा वंश]]का [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]]सँग सम्बन्धित थिए, जसले उनलाई सानै उमेरमा शाही दरबारमा प्रवेश गर्न मद्दत गर्‍यो। आफ्नो मावली हजुरआमा मार्फत उनी प्रतापी [[पाँडे वंश]]सँग सम्बन्धित थिए किनकि वहाँको बुवापट्टिकी हजुरआमा राना कुमारी एक प्रभावशाली शाही दरबारी 'काजी' [[रणजित पाँडे]]की छोरी थिइन्।<ref name="PurushottamShamsher1990">{{cite book |last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=1990 |title=Shree Teen Haruko Tathya Britanta|trans-title=|url=|language=Nepali|location=Bhotahity, Kathmandu|publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=99933-39-91-1|accessdate= }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kantipath.com/amazing-news/jbr-history-in-a-single-news |title=जङ्गबहादुर राणाको कहाली लाग्दो इतिहास |website=कान्तिपथ |language=नेपाली |accessdate=2020-11-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113110705/https://www.kantipath.com/amazing-news/jbr-history-in-a-single-news |date=2020-11-13 }}</ref> ===प्रारम्भिक जीवन=== जङ्गबहादुर ११ वर्ष छँदा काजी प्रसादसिंह बस्न्यातकी भित्रिनी पट्टिकी छोरी प्रसादकुमारीसँग कुमारग्रह उतारी विवाह भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास:[[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३७</ref> नेपाल दरबारमा भीमसेन थापाको पतन भएपछि बालनरसिंहको जागिर खोसिएको थियो। परिवारको बिचल्ली भएसँगै सो कठिन समयमा जङ्बहादुरको जुवाको लतले गर्दा भएभरका पारिवारिक धनसम्पति नाश भएको थियो। अन्त्यमा उनको बुवा [[बनारस|काशी]] जान वाध्य भएका र दुःख गरेर कमाएको सम्पति लिएर वि. सं. १८९६ मा काठमाडौँ फर्कदा उनकी पत्नी मरिन् र वि. सं. १८९९ मा बालनरसिंह कुँवर पनि चिन्तैचिन्ताले मरेका थिए। जङ्गबहादुर सेवामुक्त भएर हिँडिरहेको बेला वि.सं. १८९७ को माघ महिनामा हात्ती खेदामा आफ्नो बहादुरी देखाउँदा तत्कालीन राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र शाह]]बाट उनलाई तोपखानाको कप्तान दिएपछि उनी पुनः जागिरे हुन पुगेका थिए। जागिरे भएपछि उनले राजपरिवारको आँखामा पर्नको लागि अनेकौं वीरता देखाए, जसमा वि.सं. १९९८ मा दहचोक जङ्गलमा [[चितुवा]] काट्ने, मातेको हात्तीलाई नियन्त्रण गर्ने, त्रिशूली [[देवीघाट]]को झगडा मिलाउने, तत्कालीन युवराज सुरेन्द्रको आठपहरिया छँदा [[विदुर नगरपालिका|त्रिशुली बजार]] भ्रमणका सिलसिलामा [[त्रिशूली नदी|त्रिशूली]]मा हामफाल्ने, वि.सं. १८९९ वैशाखमा बाह्रवर्षे इनारमा हामफाल्ने लगायतका काम गरेका थिए। आफ्नो प्रारम्भिक दिनमा जङ्गबहादुर लफङ्गा, जुवाडे रहेको भएता पनि आफ्नो साहस, वीरता र चतुरपनका कारण नेपालको इतिहासमा एक सफल नायकका रूपमा चिनिने गर्छन्। == वृत्ति == === युवराज सुरेन्द्रको अङ्गरक्षक === नेपालका तत्कालीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज सुरेन्द्रको]] स्वभाव रोमाञ्चकारी र सनकपुर्ण थियो। उनको अङ्गरक्षक रूपमा कार्य गर्दा जङ्गबहादुरले युवराजद्वारा दिइएको जोखिमपूर्ण, साहसिक र खतरनाक आदेशहरू पालना गर्नुपरेको थियो। जसमा [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदी]]मा घोडासहित हाम फाल्ने, [[धरहरा]]बाट हाम फाल्ने, बाह्र वर्षे इनारमा हामफाल्ने जस्ता आदेश रहेको थियो। यस्तै वीरतापूर्वक कार्यको सराहना गर्दै उनलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्रको आठपहरियामा नियुक्त गरिएको थियो। त्यहाँ काम गरेर अनुभव बटुलेपछि उनलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्रले [[कुमारी चोक]]को काजी नियुक्त गरेका थिए जहाँ काम गर्दा उनले देशको आर्थिक स्थितिको ज्ञान पाएका थिए। === माथवरसिंहको हत्या === ''मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा]]'' वि. सं. १९०१ मा माथवरसिंह थापा काठमाडौ फर्केपछि देशमा शान्ति व्यवस्थाको आगमन हुने अड्कलबाजी गरिएको थियो। जङ्गबहादुर कुँवरका काकाका छोरा देवीबहादुर कुँवर एउटा राजनीतिक अपराधमा फसेका थिए। यिनलाई प्राणदण्द दिइने निश्चित प्रायः थियो। यिनलाई बचाइन आवश्यक सहयोग गर्न जङ्गबहादुरले आफ्ना मामा माथवरसिंह थापा सँग आग्रह पनि गरेका थिए। चाहेका भए मुख्तियार माथवरसिंह थापाले कप्तान देवीबहादुर कुँवरलाई प्राणदण्डको सजायबाट बचाउन पनि सक्थे। तर चाहेनन्। फलस्वरूप उनलाई प्राणदण्ड मिलेको थियो। यस घटना बाट जङ्गबहादुर कुँवर आफ्ना मामा मुख्तियार माथवरसिंह थापा सँग क्रुद्ध थिए।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१४४ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> मामा माथवरसिंहको सहानुभूति पाएर राजदरबारसँग नजिक भएका जङ्गबहादुर, आफ्नो मामाको आगमनपछि उनीहरूको सम्बन्धमा कटुता आएको थियो। सोही कटुताको परिणामस्वरूप जङ्गबहादुरले आफ्नै मामा माथवरसिंहको वि. सं. १९०२ जेठ २ गतेका राति राजदरबारमा गोली हानेर हत्या गरेका थिए। माथवर सिंहको हत्या गरेपछि जङ्गबहादुरसँग उनकी आमाले नबोल्ने अठोट गरेकी थिइन्।<ref name=":2">प्राचीन नेपाल २५-०१ (नेपाल देशको इतिहास)</ref> राजनीतिक अस्थिरताका बीच [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजङ शाह]]को नेतृत्वमा मन्त्रिमण्डल विस्तार गरिएको थियो। उनले प्रधानसेनापति [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]]लाई ७ [[रेजिमेन्ट]]को अधिकारी, [[अभिमानसिंह राना मगर|अभिमानसिंह रानामगर]]लाई ३ [[रेजिमेन्ट]]को अधिकारी र जङ्गबहादुरलाई ३ रेजिमेन्टको अधिकारी बनाएका थिए। मामाको हत्या गरेपछि दरबारको शासन व्यवस्थामा आफ्नो कद बढ्ने सोचेका थिए तर उनी चौथो श्रेणीको भारदारमा परेका थिए। आफ्नो महत्त्वाकांक्षाको कारणले गर्दा जङ्गबहादुरले राजा र रानीलाई खुसी पार्न विभिन्न प्रयत्न गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२६-२२७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> आफ्नो मामाको हत्या गरेपछि उनकी आमा गणेशकुमारीले जङ्गबहादुरसँग नबोल्ने प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। === गगनसिंहसँगको सम्बन्ध === [[गगनसिंह भण्डारी]] तत्कालीन राजाको एकदमै नजिक रहेका थिए। तत्कालीन रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]को विश्वास पात्रको रूपमा रहेको गगनसिंह र रानीबीच प्रेम रहेको हल्ला समेत दरबारमा सुनिएको थियो। गगन सिंह र तत्कालीन रानीको सम्बन्धलाई तत्कालीन राजा राजेन्द्र तथा तत्कालीन युवराज सुरेन्द्रले मन पराएका थिएन्न्। जङ्गबहादुर र युवराजबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको थियो। यसै कारणले गर्दा गगन सिंह र जङ्गबहादुर बीच राम्रो सम्बन्ध रहेको थिएन। [[डायमनशमशेर राणा|डायमनसम्शेर राणा]]ले आफ्नो उपन्यास 'सेतो बाघ'मा गगन सिंहको हत्या राजा राजेन्द्र र युवराज सुरेन्द्रको आदेशमा जङ्गबहादुरले गरेको उल्लेख गरेका छन्। यस हत्याकाण्डको कारणले रानी आवेशमा आएर उनको हत्यारा खोज्ने निहुँमा आयोजना गरेको सभामै विध्वंशकारी [[कोत पर्व]] मच्चिन गएको थियो जसको परिणामस्वरूप नेपालको तत्कालीन राजनीतिमा जङ्गबहादुर शक्तिशाली भएर निस्केका थिए। यी विषयहरूलाई अध्ययन गर्दा जङ्गबहादुर तथा गगन सिंह बीच एक प्रतिसपर्धीको सम्बन्ध रहेको अड्कल गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://bishalnepal.com/इतिहासको-सम्रक्षण-गरियोस/ |title=इतिहासको सम्रक्षण गरियोस |website=बिशाल नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2020-12-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018012907/http://bishalnepal.com/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%B8/ |date=2018-10-18 }}</ref> === कोत पर्व === {{main|कोत पर्व}} तत्कालीन रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]को विश्वासपात्र गगनसिंहको हत्यारा पत्ता लगाउनको लागि कोतमा वि.सं. १९०३ भदौ महिनाको ३१ गते राति भारदारहरूहरूलाई बोलाइएको थियो। सोही सभामा भारदारहरूबीच विवाद हुँदा मच्चिएको यो काण्डले तत्कालिन नेपालको अस्थिर राजनीतिलाई १०४ वर्षे [[राणा वंश|राणा शासन]]तिर सुम्पेको थियो।<ref>{{Citeweb|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-09-17/20160916181521.html|title=कोतपर्वको १७० वर्ष : इतिहासको त्यो पाठ|last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|date=२०७३ असोज १|website=कान्तिपुर दैनिक|publisher=|accessdate=}}</ref> [[गगनसिंह भण्डारी|गगनसिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउनको लागि सबैभन्दा पहिले [[अभिमानसिंह राना मगर|अभिमान सिंह राना मगर]]लाई मारेपछि त्यहाँको स्थिति चर्किदै हात हालाहाल र गोली हानाहान हुँदा त्यस समय नेपालका प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह]], काजी [[दलभञ्जन पाँडे]], कर्पदार काजी [[वीरकेशर पाँडे]] लगायतका ३१ जनाको हत्या भएको थियो। यस घटनामा कुल ११ चौतारिया, ६ पाँडे, ३ थापा र ११ अन्य क्षेत्रीय भारादारको हत्या भएको थियो। यस घटनापछि रानी राज्यलक्ष्मी देवीको मौखिक हुकुमले जङ्गबहादुरलाई प्रधानमन्त्री र प्रधानसेनापति बनाइएको थियो। वि.सं. १९०३ असोज २ गते तत्कालीन राजा राजेन्द्रबाट लालमोहर पाएपछि जङ्गबहादुर नेपालको आधिकारिक मुख्तियार बन्न पुगेका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/170836-1549614960.html?click_from=trending|title=महाराजकी जय !|last=गौतम|first=युवराज|date=२०७५ माघ २५|website=नागरिक न्युज|publisher=|accessdate=}}</ref> == प्रधानमन्त्री == === भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधानसेनापति बन्न सफल भएका जङ्गबहादुरले [[माथवरसिंह थापा]]को हत्या गरे जस्तै युवराज सुरेन्द्रको हत्या गरि रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिएकी थिइन्। रानीले जङ्गबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुने विश्वास गरेता पनि जङ्गबहादुरले मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लङ्घन गरेका थिए। यसैको निहुँमा रानीले वि.सं. १९०३ कात्तिक १२ गते [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल [[बगैँचा]]मा भोजको आयोजना गरेकी थिइन्। सोही भोजमा जङ्गबहादुर र उनका भाइहरूलाई विष मिसिएको खाना खुवाएर हत्या गर्ने योजना बनाएको कुरा [[पण्डित विजयराज]]ले पोल खोले पछि जङ्गबहादुरले आफ्ना विरोधीहरूको संहार गरेका थिए। यस घटनापछि यो षड्यन्त्रमा सामेल रहेका बिरध्वज बस्नेत लगायतलाई हत्या तथा कैद गरिएको थियो भने रानीको सम्पूर्ण अधिकार खोसेर देश निकाला गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5170|title=६४ साल पर्व|last=|first=|date=२०७४ भदौ २४|website=हिमाल खबर|publisher=|accessdate=}}</ref> === अलौ पर्व === {{main|अलौ पर्व}}[[भण्डारखाल पर्व]] भएपछि तत्कालीन राजा राजेन्द्र विक्रम शाह आफ्नो रानीसँगै केही समयका लागि काशी गएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.bbc.com/nepali/news-48124207|title=नेपालमा पनि यी राजाले गद्दीत्याग गरेका थिए|last=|first=|date=२०१९ मे २|website=बिबिसी नेपाली सेवा|publisher=|accessdate=}}</ref> तत्कालीन राजा र उनका भारदारहरू काशीमा षड्यन्त्र बनाउनमा व्यस्त रहेकाले प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरले वि. सं. १९०४ मा राजालाई पदच्युत गरि युवराज सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखेका थिए। जङ्गबहादुरले राजासँगै पठाएका आफ्ना गुप्तचरहरूद्वारा काशीमा भएका सबै षड्यन्त्र एवम् योजनाको बारम्बार जानकारीकै आधारमा राजाका सैनिक टोलीहरूलाई [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] नजिकै [[अलौ]] भन्ने ठाउँमा बाटो ढुकी सबैको हत्या गरेका थिए र राजा राजेन्द्र शाहलाई गिरफ्तार गरेर नजरबन्दमा राखिएको थियो। यो पर्वलाई नेपालको इतिहासमा 'अलौ पर्व' भनेर उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Citeweb|url=https://www.souryaonline.com/2019/08/263078.html|title=गौरवपूर्ण इतिहास र धिक्कार योग्य वर्तमान|last=कार्की|first=अञ्जु|date=२०७६ साउन २८|website=|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Citeweb|url=https://nepalmag.com.np/memoir/2019/08/09/20190809132054|title=शाह राजाका सत्तापलट|last=जोशी|first=हरिराम|date=२०७६ साउन २४|website=नेपाल पत्रिका|publisher=|accessdate=}}</ref> ===राणाजी=== वि. सं. १९०५ वैशाख महिनाको १३ गते तत्कालीन राजा सुरेन्द्रबाट तत्कालीन प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर लगायत उनका सबै वंशजहरू भारतको [[चित्तौडगढ]]बाट राजपूत राणाजीका सन्तानहरू रहे भएका र [[कास्की राज्य|कास्की]] आएर [[गोरखा राज्य|गोरखा]]बाट देशको सेवा गरेको कुरा मान्यता गराएर 'राणाजी' भन्न पाउने गराएकोले सो उपरान्त जङ्गबहादुर र उनका सबै वंशजहरूलाई राणाजी भन्न थालिएको थियो।<ref>पुरूषोत्तमशमशेर जबरा, श्री ३ हरूको तथ्यवृतान्त </ref> === युरोप भ्रमण === {{main|जङ्गबहादुर राणाको युरोप भ्रमण}} {{wide image|Jangabahadur Horse Riding Statue.jpg|400px|[[टुँडिखेल]], सुन्धाराबाट त्रिपुरेश्वर जाने मोडमा रहेको [[जङ्गबहादुर राणाको घोडचढी सालिक|जङ्ग बहादुरको शालिक]]|45%|right|alt=जङ्गबहादुरले युरोप भ्रमणका बेला वि.सं. १९०७ भदौ १० गते [[फ्रान्स]]को सर्टरी मैदानमा सैनिक परेड हेर्न घोडा चढेर अघि बढ्दा घोडालाई नियन्त्रणमा ल्याई पछाडि फर्केको क्षणलाई स्मरण गराउन यो सालिकको निर्माण गरिएको थियो। यो सालिकको अनावरण वि.सं १९३८ मा गरिएको थियो भने सालिकको उद्घाटन वि.सं. १९४२ असारमा [[रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा|श्री ३ रणोद्दिप सिंह]]ले तत्कालीन राजा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर बिक्रम शाह]]को उपस्थितिमा गरेका थिए। वि.सं. २०१७ मा सडक विस्तार गर्ने क्रममा यो सालिक स्थानान्तरण गरिँदा जङ्गबहादुरको सालिकको हातमा रहेको तरबार भाँचिएको थियो।}} शाही राजदूतको रूपमा वि. सं. १९०६ साल माघमा युरोप भ्रमण जान लागेका जङ्गबहादुरले नेपालको राजनीतिक व्यवस्थालाई सामान्य बनाइ राख्न भाइ [[बमबहादुर राणा|बमबहादुर]]लाई कार्यवाहक प्रधानमन्त्री र [[बद्री नरसिंह राणा|बद्रीनरसिंह]]लाई कार्यवाहक प्रधानसेनापतिको जिम्मेवारी दिएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.himalkhabar.com/news/119343|title=जङ्गबहादुर राणाको स्त्री–मोह|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=२०७७ असोज २४|website=हिमाल खबर|publisher=|accessdate=}}</ref> उनको भ्रमण दलमा २ जना कर्णेलहरू [[जगत शमशेर राणा|जगत शमशेर]], [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]], १ जना कप्तान राम मेहर अधिकारी, ३ जना काजी करवीर खत्री, हेमदल थापा, डिल्लीसिंह बस्न्यात, ३ जना लप्टन लाल सिंह खत्री, करवीर खत्री, भीमसेन राना, ३ जना सुब्बा सिद्धिमान, सोम नरसिंह, सुबेदार दलमर्दन थापा गरि एक वैद्य चकृपाणी, एक कलाकार भाजुमान चित्रकार, ४ जना भान्से, १२ जना नोकर र १० जना सहयोगी रहेका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/08/789090|title=जङ्गबहादुर राणाको त्यो बेलायत यात्रा|last=नेपाल|first=ज्ञानमणी|date=२०७६ भदौ २|website=अनलाइन खबर|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Citeweb|url=https://nagarikkhabar.com/2019/06/3761/|title=प्रधानमन्त्री ओलीको ‘जङ्गबहादुरको झल्को दिने’ युरोप भ्रमण|last=अधिकारी|first=मदन कुमार|date=२०१९ जुन १२|website=नागरिक न्युज|publisher=|accessdate=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617091051/https://nagarikkhabar.com/2019/06/3761/ |date=2021-06-17 }}</ref> ठुलो दलबल सहित नेपालबाट प्रस्थान गरेका यिनीहरू बिहारको [[पटना]]मा [[२१ तोपको सलामी|१९ तोपको सलामी]] दिएर स्वागत गरिएको थियो। पटनाबाट [[कोलकाता|कलकत्ता]] पुगेपछि समेत उनीहरूलाई सोही प्रकारको [[२१ तोपको सलामी|सलामी]] दिइएको थियो। कलकत्तामा उनले शाही कार्यक्रममा भाग लिनुका साथै लर्ड र लेडी डालहाउजीसँग भेट गरेका थिए। कलकत्ताबाट पानी जहाजमा सामुद्रिक मार्ग प्रयोग गर्दै [[चेन्नई|मद्रास]], [[श्रीलङ्का]] र इडेन हुँदै [[स्वेज नहर]] पुगेका थिए। [[इजिप्ट]]मा [[कायरो]] र एलेक्जेन्ड्रिया भ्रमण गरेपछि जङ्गबहादुर र उनको टोलीले अब्बास प्रथमसँग भेट गरेका थिए। अन्तत जङ्गबहादुरको टोली वि. सं. १९०७ साल जेठमा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को साउथ ह्याम्पटन पुगेको थियो। बेलायत भ्रमणको क्रममा राजकीय भेटघाट लगायतका काम गर्दै जङ्गबहादुर र उनका दलले बेलयातको शासन प्रणाली, सैन्य संरचना, कारागार लगायतका महत्वपूर्ण विषयको अध्ययन गरेको थियो। बेलायत पछि फ्रान्स पुगेका जङ्गबहादुरले त्यहाँ समेत शक्ति सम्बन्धी ज्ञान लिएका थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://lokaantar.com/story/31254/2017/12/30/jangabahadur|title=जङ्गबहादुरको युरोप भ्रमण : लण्डनमा सडक बढार्ने नेपालीसँग भेट, फ्रान्समा राष्ट्रपतिलाई चोटिलो जवाफ|last=अधिकारी|first=ध्रुबहरी|date=२०७४ पुस १५|website=लोकान्तर|publisher=|accessdate=}}</ref> [[युरोप]]का दुई शक्तिशाली राष्ट्रहरूको भ्रमण र निरीक्षण गरेपछि जङ्गबहादुरले ब्रिटिससँग मेलमिलाप र सहकार्य गेरेर अगाडि बढ्ने नीति सकार गरेका थिए।<ref>[http://himalkhabar.com/news/8639 जङ्गबहादुरको द्वैधनीति]</ref> === मुलुकी ऐन १९१० === ''मुख्य लेख : [[मुलुकी ऐन]]'' मुलुकी ऐनलाई नेपालको पहिलो लिखित<ref>[http://www.lawcommission.gov.np/documents/2015/08/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%A7%E0%A5%A6.pdf/ मुलुकी ऐन] नेपाल कानुन आयोग</ref> र संहिताबद्ध राष्ट्रिय कानुनको दर्जा प्राप्त छ। यसलाई वि.स. १९१० पुस ७ गते जारी गारिएको थियो।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=454 मुलुकी ऐन] </ref><ref>[http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-1.pdf मुलुकी ऐन १९१०] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116123748/https://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-1.pdf |date=2023-11-16 }}</ref> जङ्गबहादुरले बेलायातको यात्राबाट फर्केपछि युरोपको कानुनी अभ्यासको प्रेरणाले यो ऐन बनाएका थिए। यो नितान्त मौलिक कानुन र हिन्दु दर्शनमा आधारित रहेको छ। यो कानुनको मुख्य उद्देश्य जातिको आधारमा अपराधीहरूलाई सजायको व्यवस्था गर्नु रहेको थियो।<ref>पुस्तकको नाम, पृष्ठ, प्रकाशक, ISBN</ref> === नेपाल तिब्बत युद्ध / थापाथली सन्धि === ''मुख्य लेख :'' [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] [[बेत्रावती सन्धि|बेत्रावती सन्धी]] अनुसार सन् १८४७ मा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै सौरथसिंह पन्तको नेतृत्वमा नेपाली सैनिक मिसन [[चीन]] गएको थियो। वि.सं. १९०९ मा गएको पेकिङ प्रतिनिधि मण्डल मध्ये १९११ बैशाख मा लेफ्टिनेन्ट भीमसेन कुँवर मात्र फर्के। अरूलाई भोटेहरूले लुट्दा र खानबस्न नदिँदा सबै बाटैमा मरे। नेपालबाट गएको उक्त १३औँ मिसनका ४० देखि ४५ सदस्यहरूमध्ये भीमसेन राना मात्र सन् १८५२ मा स्वदेश फर्कन सफल भएका थिए। दलको मुख्य सैनिक मध्येका काजी गम्भीरसिंह अधिकारी, उपनेता सरदार शमशेर थापासहितले चीन र [[तिब्बत]]मा पाएको हैरानीका कारण मृत्युवरण गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23|title=पुर्खाले झेलेको चीन|date=|access-date=2020-06-23|archive-url=|archive-date=|publisher=नयाँ पत्रिका}}</ref><ref>[https://nayapatrikadaily.com/news-details/45914/2020-06-23 पुर्खाले झेलेको चीन]</ref> भीमसेन रानाले जङ्गबहादुरको अगाडि तिब्बती भोटेहरूको अपमान र दुर्व्यवाहारको वर्णन गरेपछि जङ्गबहादुरले तिब्बत/भोटमाथि आक्रमण गरेर ठीक पार्ने निर्णय गरेका थिए। [[सुगौली सन्धि]]को कारणले आफ्नो अभिन्न भूभाग गुमाउन परेकोले भोटलाई जितेर राजा र प्रजालाई खुसी पार्ने दाउमा जङ्गबहादुर कम्मर कसेका थिए।<ref name=":0">{{Cite book |last=Pramode S. J. B. Rana (Pramode Shamshere J. B. Rana), 1932- |url=https://www.worldcat.org/oclc/60391882 |title=Rāṇāśāsanako vr̥ttānta |date=[2004] |publisher=Ramā Rāṇā |isbn=99946-30-72-5 |location=Kāṭhamāḍauṃ |oclc=60391882|pages=31, 32, 44}}</ref> [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]]को अन्त्य गर्न भएको [[बेत्रावती सन्धि|बेत्रावती सन्धी]] पूर्ण रूपमा चिनियाँहरूको पक्षमा थियो। एक वर्षसम्म चलेको [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध]]को अन्त्य [[थापाथली सन्धि]] भएपछि सकिएको थियो। युद्धको परिणामस्वरूप भएको सन्धिको कारण तिब्बतले नेपाललाई प्रत्येक वर्ष १०,००० रकम तिर्नुपर्ने रहेको थियो। === श्री ३ महाराज लालमोहर === तत्कालीन राजा सुरेन्द्रबाट वि.सं. १९१३ साउन २२ का दिन जङ्गबहादुरलाई [[कास्की राज्य|कास्की]] र [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को महाराज घोषित गरिएको थियो। उक्त घोषणाको आधारमा जङ्गबहादुर र उनको परिवारमा त्यहाँको महाराजको उपाधि, दुई जिल्लाहरू लगायत देशको पश्चिममा रहेको [[महाकाली अञ्चल|काली]] र पूर्वमा [[मेची अञ्चल|मेची]]सम्मको राज्य सञ्चालनको सम्पूर्ण अधिकार प्रयोग गर्न सम्पत्तिको भोग चलन हस्तान्तरण हुने भनिएको थियो। यस बाहेक उनलाई जीवन र मृत्युको अधिकार, सरकारका सबै तहका कर्मचारीहरूलाई नियुक्त र बर्खास्त गर्नसक्ने अधिकार, कुनै पनि विदेशी राष्ट्रसँग सन्धिपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने अधिकार, [[युद्धको घोषणा]] र शान्ति सम्झौता गर्नसक्ने अधिकार, दोषीमाथि दण्ड सजाय तोक्न सक्ने अधिकार, नयाँ कानुनको निर्माण र पुरानो कानुन (देवानी, फौजदारी र सैनिक अधिकार) खारेज गर्नसक्ने अधिकार दिइएको थियो। माथि उल्लेख गरिएका सम्पूर्ण अधिकार जङ्गबहादुरको मृत्यु पश्चात उनका भाइ र उनका छोराहरूमा हस्तान्तरण हुँदै जाने पनि घोषणापत्रमा राखिएको थियो। यससँगै राजाबाट समेत राज्य सञ्चालन गर्दा हुनसक्ने आन्तरिक वा बाह्य मामिलामा गल्ती वा अपराधलाई निसर्ग गर्ने अधिकार समेत जङ्गबहादुरलाई दिइएको थियो।<ref>जङ्गबहादुरको जीवन यात्रा लेखक: पद्मजङ्ग राणा अनुवादक :रामबहादुर पहाडी</ref> १९२४ माघ २२ मा जङ्गबहादुरले आफ्नो नाउँमा तल लेखिएको लालमोहर गराए- <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''श्री ५ महाराजधिराज सुरेन्द्र,श्री ५ महारजधिराज राजेन्द्र, श्री ५ महारजधिराज वलीअहद त्रैलोक्यबाट<br>श्री ३ महारज जङ्गबहादुर राणाजीके...<br>कंपू पल्टन कम्पनी भारादार जंगी मुलुकी निजामती गैर्हका नाउमा तिमीहरूले जो उर्दि देउला, सो उर्दि बजाउनु, हामीबाट अर्को कमान उर्दि बक्स्या पनि कबुल नगर्नु, तिम्रा उर्दि कमानमा नरहन्यालाई जातअनुसारको सजाय गर्न्याछन्. ...<Br>इति संवत् १९२४ साल माघसुदि १० रोज २ शुभम्'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> यो लालमोहर पछि शाह वंश नाम मात्रको राजा र श्री ३ नै नेपालको सर्वेसर्वा हुने भयो। श्री ५ को आदेशलाई श्री ३ ले खारेज गर्न सक्ने भए। ===भारतीय सिपाही बिद्रोह, सन् १८५७=== भारतमा अङ्ग्रेज शासनप्रति असन्तोषको भावना सन् १८५० ताका प्रारम्भ भएको थियो। यसैबीच 'सिपाही विद्रोह'का नामले स्वतन्त्रता सङ्ग्राम सुरु भयो। यो विद्रोह दमन गर्न [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकार]]को अनुरोधमा नेपालले २ जुलाई १८५७ मा ६ रेजिमेन्ट [[भारतीय सिपाही विद्रोहमा शाही नेपाली सेना|गोर्खाली फौज]] अङ्ग्रेजको सहायतार्थ भारततर्फ पठायो। यसका साथै लर्ड केनिङको अनुरोध अनुसार, जङ्गबहादुर आफैँ तीन पल्टन सेना लिएर १० डिसेम्बर १८५७ मा लखनऊतर्फ प्रस्थान गरे। तिनले [[गोरखपुर]] देखि लखनऊसम्मका विभिन्न स्थान नियन्त्रणमा लिई विद्रोही जत्थालाई १० मार्च १८५८ सम्ममा पूर्णरूपले लखनऊबाट हटाई अङ्ग्रेजी प्रभुत्व कायम गरे। गोर्खाली फौज नेपाल फर्कदा 'लखनऊ लुट' गरी आए भन्ने पनि इतिहासमा चर्चा गरिएको छ। यस बारे बि.सं. १९३२ बैशाख ९ गते मङ्गलबार स्थापित गरिएको कालमोचन घाटको शिलापत्रमा जङ्गबहादुरले यसरी बर्णन गरेका छन्। <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''श्रीनेपाल मुलुकका माहाजन रयेत ...''' '''... आउन्या हिन्दुस् थान् मा रह्याका बृटिस् सर्कारका फौज औ जगाजगाका राजारजौताहरू उठी बृटिस् सर्कारसँग हंगमा गरि जगाजगामा रह्याका मिम् बाबा: बाबिहरूलाई मार्दा अस्त्रिहत्या बालहत्या गर्याको हेरिरहन मुनासिब छैन भनि आफ्नु ४१ वर्षको उमेर हुदा बृटिस् सर्कारका मद्दतनिमित्त आफ्ना फौज पठाइ हंगमा गर्न्या रेबिलहरूसँग लडाञी गरि फेरि भारि फौज लि आफै गै लडाञी गरि गोरषपुर फत्त्ये गरि बृटिस् सर्कारका कम्यांडर इन चिफसँग सामेल भै लषनौ लडाञी गरि लषनौ फत्त्ये गरि यस्तै रितले रेबिल्हरूसँग २५ लडाञी गरि आफ्ना अकल् र ज्मामर्दिले बृटिस् सर्कारसँग दोस्ति बढाउदा ७२ सालमा बृटिस् सर्कारतर्फ गयाको नेपालका पश्र्वीम् तर्फको मुलुक् बृटिस् सर्कारबाट श्री नेपालसर्कारमा सपुर्त गराई बेलायत्का कुईन् बादसाहबात वजिरका नाउमा: जि:सि:बी भंन्या इलाकाप र तक्मा षलिता ...''' '''इति सम्वत् १९३१ साल मिति चैतशुदि १५ रोज ३ शुभम्''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===नयाँ मुलुक फिर्ता=== {{main|नयाँ मुलुक}} [[चित्र:Naya_Muluk.png|thumb|300x300px|१८६० ई० मा नेपालले गुमेको पश्चिमी तराई फिर्ता पाए पछि "नयाँ मुलुक" भनेर चिनियो]] जङ्गबहादुरको गुणको बदला नेपाललाई के गरेर चुकाउने भन्ने कुरो भारतका बृटिस शासकहरूमा धेरै सर-सल्लाह भयो। अन्त्यमा [[सुगौली सन्धि]]द्वारा हरण गरिएको राप्तीदेखि काली नदीसम्मको मैदानी भाग नेपाललाई फिर्ता गर्ने निधो भयो। त्यसबेला नयाँ मुलुकका रूपमा चिनिने बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लाको सीमारेखा २७८ किलोमिटर रहेको छ भने यसको क्षेत्रफल ९ हजार २ सय ७ वर्गकिलोमिटर छ। महत्त्वपूर्ण कुरा के रहेको छ भने जङ्गबहादुरले नयाँ मुलुकरूपी भूमिको नापनक्सा नगरी फिर्ता लिन मानेनन्। यसैकारण ब्रिटिस कमिस्नरद्वारा त्यस क्षेत्रको सर्भेक्षण गरिँदै ७ फिट अग्लो र १० फिट गोलाइ भएको २ सय ५२ जङ्गे खम्बा (जङ्गे पिलर) खडा गरियो। दुई वर्ष लगाएर जङ्गे खम्बाका साथै दसगजा क्षेत्र कायम गरिएपछि मात्रै दुई देशबीच १५ नोभेम्बर १८६० मा सीमा सन्धि भयो। सुगौली सन्धिमा नेपालले गुमाएको यो भाग ४४ वर्षपछि नेपालले फिर्ता पायो। यस सन्धिमा भारतका भाइसराय गभर्नर जनरल अर्ल केनिङका तर्फबाट लेफ्टिनेन्ट जनरल जर्ज र्‍यामसे र नेपालका महाराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रम शाहका तर्फबाट जङ्गबहादुर राणाले १ नोभेम्बर १८६० मा काठमाडौँमा संयुक्त हस्ताक्षर गरेका थिए। यसलाई गभर्नर जनरलले कलकत्तामा १५ नोभेम्बर १८६० मा अनुमोदन गरे। सन्धिको प्रारम्भिक अनुच्छेदमा 'यो भू-भाग नेपाल दरबारबाट खटाइएको कमिश्नरको उपस्थितिमा ब्रिटिस सरकारबाट नियुक्त कमिश्नरले दुई देशबीचको सीमारेखामा सीमांकन गरी पक्की स्तम्भहरू ठड्याई सो सीमाक्षेत्र विधिवत् नेपाली अधिकारीलाई सदाका लागि हस्तारण गरियो। यो सीमाक्षेत्र शान्तमय तरिकाले पुनःस्थापना गरी सदैव नेपालको अधीनमा रहने सुनिश्चितताका लागि दुई राष्ट्रबीच यो सन्धि गरिएको छ' भन्ने विवरण उल्लेख गरिएको छ। जङ्गबहादुरलाई सीमा संरक्षणका दृष्टिकोणमा र नेपालको गुमेको पश्चिमी तराई भाग अङ्ग्रेजबाट फिर्ता लिन उनले गरेको कार्यको सराहना गर्नुपर्छ।<ref>[[बुद्धिनारायण श्रेष्ठ]]</ref> === गोरखाको बुङ्कोट विद्रोह === १९३३ सालमा [[लखन थापा मगर|लखन थापा]]ले गोरखाको बुङ्कोटमा विद्रोह गर्दा त्यहाँ लखनका साथै उनका ६ जना सहयोगीको पनि जङ्गबहादुरले ज्यान लिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.himalkhabar.com/news/128465|title=भीमसेन थापा क्रूर कि जङ्गबहादुर?|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=फागुन ११, २०७८|work=हिमालखबर}}</ref> ==जङ्गबहादुरको हत्या प्रयासहरू== # १९०३ को [[भण्डारखाल पर्व]]<br>रानी लक्ष्मीदेवीले जङ्गबहादुर र उनका भाइहरूलाई भण्डारखालको बगैँचामा भोजको आयोजना गरि जङ्गबहादुरलाई बीष मिसाइएको खाना खान दिई हत्या गर्ने योजना बनाएकी थिइन्। पण्डित विजयराजले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेपछि उनले रानीलाई देशनिकाला गराए। # १९०५ बैशाखमा जङबहादुर बागमती नुहाउन जाँदा मकैबारीमा दुई जना लुकेका मानिस पक्रिए। ती पक्रिएपछि बुझ्दा चौतारिया गुरुप्रसाद शाहले हतियार र पत्र सहित पठाएका हत्यारा रहेछन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८</ref> # वि.सं. १९०७ फागुन ६ गते बेलायत भ्रमण गरी फर्केपछि जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने षड्यन्त्र बनेको थियो। सो षड्यन्त्रमा [[बमबहादुर राणा|बमबहादुर]], [[बद्री नरसिंह राणा|बद्री नरसिंह]], जयबहादुर, करवीर खत्री, माहिला साहेबज्यू उपेन्द्रविक्रम सहभागी थिए। बमबहादुरले सो षड्यन्त्रको भण्डाफोर गरे। त्यो कुरा प्रमाणित भएकोले भारत [[प्रयागराज|इलाहावाद]]को जेल-चलान गरी तीन जनालाई सजाय गरियो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३८-२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # वि.सं. १९०८ पुषमा भोटुसिंह बस्न्यातले जङ्गबहादुर र उनका भाइहरूलाई एकै चिहान पार्ने षड्यन्त्र बनाएका थिए। सो षड्यन्त्रको पोल खुल्दा बस्न्यात सहित तीन जनालाई औलो क्षेत्र चितौनमा पठाई खेती गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # १९३३ मा [[लखन थापा मगर|लखन थापा]]ले गोरखामा जङ्गबहादुर विरुद्ध सैन्य सङ्गठन गरेका थिए। उनले जङ्गबहादुर गोरखामा आएका बेलामा हत्या गरि अधिराजकुमार उपेन्द्रलाई राजा बनाई शासन सत्ता हत्याउने षड्यन्त्र गरेका थिए। == सन्तानहरू == [[चित्र:Gajaraj Singh Thapa and wife.jpg|thumb|ज्वाइँ गजराजसिंह थापा र छोरी बदनकुमारी]] उनका १३ छोराहरू र २० छोरीहरू थिए; <ref>{{Cite web |title=Lambjang and Kaski GENEALOGY |url=https://royalark.net/Nepal/lamb3.htm |access-date=2026-03-02 |website=royalark.net|language=en}}</ref> # भीम प्रताप जङ्ग राणा #[[जगतजङ्ग राणा]] #[[जीतजङ्ग राणा|जितजङ्ग राणा]] # पद्म जङ्ग राणा # बबर जङ्ग राणा # रणवीर जङ्ग राणा त्यस्तै जेठी छोरी बदन कुमारीको विवाह कर्णेल [[गजराजसिंह थापा|गजराज सिंह थापा]]सँग भएको थियो। ३ छोरीहरूको विवाह युवराज [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]सँग भएको थियो। केहीको बझाङी राजा विक्रम बहादुर सिंह र युवराज धीरेन्द्र र नरेन्द्रसँग भएको थियो। [[चित्र:Rana Jodha Jung Bahadur.jpg|thumb| भारतीय सेनाका कमाण्डिङ कर्णेल रणयोद्धा जङ्ग राणा, जङ्गबहादुरका वंशज]] ===उत्तराधिकारीको रोलक्रम === १९२४ माघ सुदि १० रोज २ मा जङ्गबहादुरले [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|श्री ३ महाराज र प्रधानमन्त्रीको उत्तराधिकारीको रोलक्रम]] बनाए। उनले आफु पछि आफ्ना भाइहरूलाई राखे तर आफ्ना छोराहरू पछि भतिजाहरूलाई नराखी नातीलाई राखे। नातिपछि को रोलक्रममा भतिजाहरूलाई राखे। उनको यो अबैज्ञानिक रोलक्रमको नियमले राणा खलकमा जंग खलक र शमशेर खलक बीच वैमनस्यता सुरु भयो। यसैको नतिजास्वरुप [[४२ सालको पर्व]] घट्यो जसमा शमशेर खलकले जङ्गबहादुरका छोरा जगतजंग, नाति युद्धप्रतापजंगको हत्या गरे। बाँकी जंग खलकहरूलाई काठमाडौँबाट निर्वासित गरियो।<ref>पूर्णिमा ८७ पूर्णाङ्क २२ वर्ष ३ अङ्क सम्पादक महेशराज पन्त, दिनेशराज पन्त। </ref> == रङमन्च == [[चलचित्र बसन्ती]] [[सेतो बाघ (उपन्यास)|चलचित्र सेतो बाघ]] == मृत्यु == वि.सं. १९३३ मा श्री ३ जङ्गबहादुरलाई '''Prince of Wales''' सँग नेपाल आएका '''Dr. Fayrer''' ले मुटुनजिक बोसो जमेको हुँदा त्यो क्रम बढ्दै गए छिटै मृत्यु हुन सक्ने भविष्यवाणी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/129509|title=जङ्गबहादुरको मृत्यु स्वाभाविक कि हत्या?|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=२७ वैशाख २०७९|website=हिमालखबर|publisher=हिमालमिडिया प्रा.लि|accessdate=१४ जेठ २०७९}}</ref> १९३३ सालमा जङ्गबहादुर सिकारको लागि तराई जाने भए। हनुमानढोका दरबारमा सुरेन्द्र विक्रम शाह महाराजधिराजसित मदेश शिकारमा जान बिदा हुने बेलामा "यस पाला त म निकै गले, शिकारबाट यहाँ फर्केर सरकारको दर्शन गर्न आउन पाउँदिन कि क्या, त्यसैले सरकारसित एउटा विन्ती गर्छु" भनेर जङ्गबहादुरले भन्दा राजा सुरेन्द्र विक्रमले ," के कुरा सम्धी , भन न।" अनि जङ्गबहादुरले भने - "उहिलेको जस्तै गरि सरकारलाई आफ्नो बुइमा चढाएर तल चोकसम्म सवारी चलाउने इच्छा छ।" अनि बोकेर [[नासल चोक]]मा पुर्याई त्यतैबाट बिदा भएर उनी मधेश तिर लागे। फागुन १३ गते रगत बान्ता र झाडा भएर आधा रातमा जेलाई पनि सेतो देख्ने भइ पत्थरघट्टा [[बागमती नदी|बागमती नदि]] तटमा श्री ३ जङ्गबहादुरले प्राण विसर्जन गरे। उनीसँग उनका तीन रानी हिरण्यगर्भकुमारी, पुतलीनानी र मिश्री महारानी [[सती प्रथा|सति]] गए। हिरण्यकुमारीले टोपी, पुतलीनानीले लबेदा र मिश्री महारानीले जुत्तासँग बेग्लाबेग्लै चितामा जलेर जङ्गबहादुरका नाममा सति गए। दागबत्ती दिने काममा पद्मजङ राणाले गरेका थिए।<ref name=":1">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४१</ref> फागुन १६ गते दाहसंस्कार भयो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ===श्राद्ध=== हरेक वर्ष फागुन शुक्लद्वादशी र सोह्रश्राद्धमा समेतगरी दुई पटक जङ्गबहादुरको श्राद्ध गरिन्छ। जङ्गको श्राद्ध त्रिपुरेश्वरको कालमोचन घाटस्थित ‘जङ्ग हिरण्य हेम नारायण मन्दिर’ हाताभित्र जङ्गबहादुर राणाको शालिकको आड सरकारी खर्चमा गरिन्छ। सरकारी खर्चमा देशमा एकजना जङ्गबहादुरको मात्र श्राद्ध हुने गरेको गुठी संस्थानले गर्छ। सुरुमा उनको श्राद्ध कौसीतोषखाना नामको सरकारी अड्डाले गर्दथ्यो। २०२० सालपछि भने यो श्राद्ध [[गुठी संस्थान]]ले गर्न थालेको हो। ==सुधारहरू== ===प्रशासनिक सुधार=== {{main|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू}} * वि.सं. १९०८ फागुन १ मा जङ्गबहादुरले हनुमानढोका दरबार भित्रको भण्डारखाल नेर संसद् भवनको (Parliament House) को निर्माण गरे। त्यस ठाउँमा उनले भारदारी कचहरी पनि आयोजना गर्दथे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> * कौसल अड्डा (भारदारी सभा) र जङ्गी तथा निजामती जागिरदारहरूको नाम, थर र दर्जाको अभिलेख राख्न ‘[[कमाण्डरी किताबखाना|किताबखाना]]’ अड्डा स्थापना<ref>[https://www.pis.gov.np/pages/details/about {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130080327/https://www.pis.gov.np/pages/details/about |date=2021-01-30 }} राष्ट्रिय किताबखाना सङ्क्षिप्त परिचय]]</ref> * घूस खाने र खुवाउनेहरू दुवैको छानबिन गरी सजायका निम्ति धर्मकचहरीको स्थापना<ref>[https://www.nijamatikhabar.com/archives/2957 नेपालको न्यायिक विकासक्रमबारे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305164009/https://www.nijamatikhabar.com/archives/2957 |date=2020-03-05 }}</ref>राणाकालमा जङ्गबहादुरले भारदारी कौशल र धर्म कचहरी नामक न्यायालय स्थापना गरेका थिए। उनले १९१० सालमा मुलुकी ऐन जारी गरेका थिए। * मालमोत उठाउन मुखिया ‘चौधरीहरू’ को बन्दोबस्त। आफ्नो क्षेत्रको जग्गा जमिनको मालपोत चौधरीले नउठाए त्यस वापतको पोत उसैले भर्नुपर्ने नियम बसालियो। मालपोत उठाउने काम वापत चौधरीलाई गाउँघरका सानातिना मुद्दामामिलाको छिनोफानो गर्न पाउने अधिकार दिइएको थियो।<ref>[https://www.himalkhabar.com/news/13023 जङ्गबहादुरको उज्याला पाटा]</ref><ref>[http://www.ghatanarabichar.com/46403 जङ्गबहादुरले के गरे, ‘यी’ नेता के गर्दै छन् ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231015184957/https://www.ghatanarabichar.com/46403 |date=2023-10-15 }}</ref> *वि.सं १९२४ मा जङ्गबहादुरले बेलायतको नक्कल गरी आफ्ना रानी र भाइहरूका नारीहरू जम्मा पारी लेडिज कोर्टको स्थापना गरे। त्यहाँ सबैले पालैपालो बोल्ने मौका पाउँथे। तर त्यसै साल अनिकाल परेकोले त्यो लेडिज कोर्टको त्यति महत्त्व नेपालीले बुझेनन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४१</ref> *१९२४ को अनिकाल, विपत्ति आइपरेका समयमा उपयोग गर्ने गरी कौशीअड्डामा आफ्नो तर्फबाट जङ्गबहादुरले ११ करोड रुपियाँ जम्मा गरी प्रत्येक जिल्लामा "धर्मभकारी" खडा गर्ने उर्दी पिटाए।<ref name=":1" /><br>वि.स. १९२५ मा जङ्गबहादुरले भाइ, छोरा, भतिजा, भारदार जङ्गी, निजामती, गुरु, पुरोहित, सन्त, महन्त, साहस–महाजन, भलाद्मी, रैती, दुनियाँ सकललाई जम्मा गराउनका लागि ठाउँ ठाउँमा सूचना टाँस गरे, इस्तिहार जारी गरे, ढ्याङ्ग्रो पिटाए र [[टुँडिखेल]]को ऐतिहासिक खरीको रुखको चौतारामुनि ठुलो भेला गराए। उक्त जनभेलालाई सम्बोधन गर्दै जङ्गबहादुरले भनेका थिए, ‘देशमा सङ्कटकालीन अवस्था आई परेमा, दैवी प्रकोप परेमा मात्र राष्ट्रको ढुकुटी (कौसी तोखाखाना)को प्रयोग गर्नु अन्यथा नगर्नू, बरु पछि हुने शासकले यस ढुकुटीमा थप गर्दै जानू। मैले आजका मितिमा यो ढुकुटीमा जम्मा ११ करोड रूपैयाँ राखिदिएको छु भन्दै सार्वजनिक घोषणा गरे। ===कानुनी सुधार=== *[[मुलुकी ऐन]] जारी<br> यद्यपि त्यो ऐनमा एउटै खालको अपराधमा पनि जातका आधारमा मृत्युदण्ड र फरक कैद सजायको व्यवस्था थियो। * अङ्ग भङ्ग गर्ने कानुन अन्त्य * ‘बोक्सी’ को आरोप लगाउने रुढिवादी पक्षधरहरूलाई दण्ड सजायको व्यवस्था === सामाजिक-आर्थिक सुधार === [[चित्र:Sign Post 2.jpg|thumb|इलाममा राखिएको बोर्ड]] *[[गिद्धेप्रेस]]को स्थापना; यसै प्रेसबाट मुलुकी ऐन छापिएको थियो। *[[जनगणना]] जसमा ५२ लाखको आँकडा निस्किएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2018/09/08/1536378025576267.html|title=जङ्गबहादुर जुगको जनगणना|last=|first=प्रा.डा. जनकराज सापकोटा|date=भदौ २३, २०७५|website=कान्तिपुर दैनिक; कोसेली |publisher=कान्तिपुर|accessdate=भदौ २३, २०७५}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/143090|title=ठूले लामा, जङ्ग–जनगणना अनि १२२ वर्षअघिको पाइखाना अड्डा|last=|first=प्रा.डा. जगदीशचन्द्र रेग्मी|date=२८ मङि्सर २०७६|website=अन्नपूर्ण|publisher=अन्नपूर्ण|accessdate=२८ मङि्सर २०७६}}</ref> * अविवाहित महिलाले अंश पाउने व्यवस्था * पहाड, मधेश र दुर्गम भेगमा हुलाकको बन्दोबस्त *[[सिंहदरबार वैद्यखाना|वैद्यखाना]]को विस्तार<ref>[https://www.nepjol.info/index.php/JMMIHS/article/view/19182/15689 History of Pharmaceutical Development in Nepal Dharma Prasad Khanal M Pharm PhD]</ref> * बिफर जस्तो घातक रोग विरुद्ध लड्न खोप लगाउने प्रणाली<br>नेपाल आएका बेलायती चिकित्सक ओल्डफिल्डका अनुसार जङ्गबहादुर राणाले पहिलोपटक आफ्ना जेठा छोरालाई सन् १८५० मा बिफरविरुद्धको खोप लगाउन अनुमति दिएबमोजिम उनै ओल्डफिल्डले लगाइदिए । जङ्गबहादुरले १९०६ मा नै बिफर विरुद्ध खोप लगाउने योजना गरे। राज्यभरि नै खोप लगाउने योजनासहित सबैतिर कर्मचारी पठाए। त्यति वेला यो रोग देवीदेउता रिसाएर लागेको भनिन्थ्यो। त्यही रुढिवादी विश्वासका कारण पहाडतिरका जनताले खोप कार्यक्रमको घोर विरोध गरे। तर, श्री ३ जङ्गले कार्यक्रम सफल नै गराए। धेरै प्रयासपछि नेपालबाट सन् १९७७ (२०३२ साल) मा उन्मूलन भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/112906?fbclid=IwAR3V1qZ2gDsmdSXTMoeK_FeTTPHnxi6-uzw_k4K-mfPB0nAnEfIMGO5FZxM|title=बिफरको महामारी: देवी खुशी पार्न चक्कुले घाउ पारिन्थ्यो:|last=|first=भैरव रिसाल|date=चैत २४, २०७६|website=हिमालखबर |publisher=हिमालखबर|accessdate=चैत २४, २०७६}}</ref> * १९२३ सालमा ठाउँठाउँमा धर्मभकारी खडा गराएर अन्न जम्मा गर्ने प्रचलन, रशद गोदाम अड्डा (हालको [[नेपाल खाद्य संस्थान]])को स्थापना<ref>[http://www.nfc.com.np/ नेपाल खाद्य तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड ऐतिहासिक पृष्ठभूमि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200430194522/http://www.nfc.com.np/ |date=2020-04-30 }}</ref>। वि.सं. १९२६ मा काठमाडौँमा भयंकर अनिकाल पर्दा सरकारले तराईबाट तुरुन्तै चामल झिकाई रु.१ को चार पाथीको दरले बिक्री गर्‍यो। धर्मभकारीका लागि अन्न जोहो गर्न मालपोत लिंदा आधा नगद र आधा जिन्सी लिने गरिएको थियो। यो काम गर्न तराईमा जमिनदार चौधरी र पटवारीलाई, पहाडतर्फ थरी, मुखिया, जिम्मावाललाई तोकिन्थ्यो। * वन संरक्षणका लागि ‘काठमाल’ अड्डा खोली रूख काट्नेहरूलाई सजाय दिने व्यवस्था *[[इलाम जिल्ला|इलाम]] [[चियाखेती|चिया खेती]]को सुरुवात<ref>[https://halokhabar.com/news-details/2248/2019-08-17 नेपालमा चिया खेतीको इतिहास यस्तो छ]</ref><ref>[http://ncfd.gov.np/public/kcfinder/upload/files/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%B2%282%29.pdf चिया खेती म्यानुअल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331143732/http://www.ncfd.gov.np/public/kcfinder/upload/files/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%B2(2).pdf |date=2020-03-31 }}</ref> ===रक्षा क्षेत्र सुधार=== * [[रसुवागढी]] र [[कोदारी|कोदारीगढी]]को निर्माण गरे। *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जङ्गी अड्डा]]को स्थापना<ref>[https://books.google.com.np/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA103&lpg=PA103&dq=jangi+adda&source=bl&ots=XDaTJr8Ec0&sig=ACfU3U0lPpWCp1nx6ozd9G0gw5XhuCJy8g&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjtveva_dPoAhWL4jgGHa4vCWYQ6AEwI3oECAcQAQ#v=onepage&q=jangi%20adda&f=false Military and Democracy in Nepal page 103]</ref> *देशको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा छुट्याउन जङ्गबहादुरले सन् १८६० को अक्टोबरदेखि एक–एक माइलमा सीमास्तम्भ राख्ने कार्यारम्भ गरे, जसलाई जङ्गे पिलरका रूपमा पनि चिनिन्छ। *नेपाल राज्यको नापी गराई नक्शा सम्पन्न * पहिलोपटक नेपालमै तोप कारखाना स्थापित ===नेपालको शैक्षिक विकासमा जङ्गबहादुर=== [[चित्र:Durbar High School 6.jpg|thumb|[[दरबार हाई स्कुल]]|300px]] नेपालमा परम्परागत संस्कृत र बौद्ध शिक्षाको प्रचलन रही रहेको बेला वि.सं. १९१० मा [[दरबार हाई स्कुल|दरबार स्कुल]]को स्थापनासँगै नेपालमा अङ्ग्रेजी शिक्षा प्रणालीको सुरुवात भएको थियो।<Ref> [https://moe.gov.np/content/historical-background.html नेपाल सरकार शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय नेपालमा शिक्षा विकासका केही तथ्यहरू ऐतिहासिक पृष्ठभूमि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407060922/https://moe.gov.np/content/historical-background.html |date=2020-04-07 }} </ref> राणाकालको १०४ वर्ष नै यस्तो रहृयो जब कुनै न कुनै रूपमा नेपालले उच्च शिक्षा मात्र होइन पाश्चात्य शिक्षाको पनि जग हाल्न सक्यो। राणा शासनका संस्थापक एवम् प्रथम राणा प्रधानमन्त्री र कास्की तथा लमजुङका श्री ३ महाराज जङ्गबहादुर कुँवर राणाजी नै यस्ता थिए जसले नेपालमा पाश्चात्य शिक्षाको जग बसाले। ई.१८५० मा एसियाकै पहिलो प्रधानमन्त्रीका रूपमा विट्रेनको भ्रमणमा पुगेका जङ्गबहादुरले [[बेलायती साम्राज्य|वि्रटिश साम्राज्य]]ले गर्न सकेको विश्व विजय र प्रगतिको पछाडि उसको शैक्षिक जागरण नै कारक रहेको हृदयङ्गम गरी आफ्ना छोराहरूमा पनि त्यस्तो शिक्षा दिन सकियोस् भन्ने हेतुले नै नेपालमा पाश्चात्य शिक्षाको जग बसालेका थिए। [[चित्र:Janga Bahadur Rana.jpg|thumb|जङ्गबहादुरको तस्वीर]] प्रारम्भमा जङ्गबहादुरकै गोल बैठकमा यो पाश्चात्य शिक्षाको श्री गणेश भएको कारण पछिबाट नेपालको पाश्चात्य ढर्राको माध्यमिक शिक्षण संस्थाको प्रथम नाम नै 'दरबार हाइस्कुल' पर्न गयो। तीनताका राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरको निवास थापाथलीमा थियो र '[[थापाथली दरबार|थापाथली दरवार]]' कहिन्थ्यो। सोही दरबारमा रहेको उनको भव्य गोलबैठकमा अङ्ग्रेजी शिक्षक मास्टर क्यानिंङले उनका छोराहरूलाई पाश्चात्य शिक्षा दिन थालेपछि विधिवत नेपालमा अङ्ग्रेजी शिक्षाको जग बस्यो। यो वि.सं. १९९१ सालको कुरा थियो। सुरुका जङ्गबहादुरका छोराहरूले मात्र पढ्ने यस गोलबैठक शिक्षामा क्रमशः उनका भाइ, भतिजाहरू पनि संलग्न हुन थाले। त्यसैगरी क्रमशः दरबारिया भाइ भारदारका छोराहरूले पनि यसमा पढ्ने छुट पाउँदै गए। अन्ततः द्वितीय राणा प्रधानमन्त्री [[रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा|रणोद्विपसिंह]] का पालामा वि.सं. १९४८ मा उक्त गोल बैठकमा हुने पाश्चात्य पढाइ कार्यका लागि [[रानी पोखरी]]को पश्चिमतर्फ एक पृथक भवन बनाई उक्त पठनपाठन कार्य त्यही स्थानान्तरण गरेपछि नै नेपालमा औपचारिक ढङ्गले माध्यमिक स्तरको पाश्चात्य शिक्षाको प्रादुर्भाव हुन सकेको हो। == नीति == ===परराष्ट्र नीति=== जङ्गबहादुर कुंंवर एकछत्र शासन गर्ने सर्वेसर्वा प्राइमिनिष्टर भएर चम्किए पछि [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|नेपालको परराष्ट्र नीति]] पनि बदलियो। युरोप भ्रमण पछि जङ्गबहादुरले "अङ्ग्रेजसँग जुध्ने पनि होइन, निहुरिने पनि होइन" भन्ने द्वैध नीति लिए। श्री ३ जङ्ग अङ्ग्रेजका समर्थक थिए। तर काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका रेसिडेन्ट ( आवासीय दूत)लाई स्वेच्छापूर्वक घुम्न र नेपालीहरूलाई रेसिडेन्टभित्र प्रवेश गर्न सरकारी अनुमति अनिवार्य रूपमा लिनुपर्ने व्यवस्था जङ्गबहादुरले गरेका थिए। बि.सं. १९२१ असारमा जङ्गबहादुरले अङ्ग्रेज राजदूत र निजका सबै मानिसको निको चाल नदेख्ता स्वेच्छाले आफ्नो आज्ञा विना घुम्न प्रतिबन्ध लगाए। राणा शासन भरी यो नीति कायम रहिरह्यो। [[अवध]]की [[बेगम हजरत महल]] नेपालमा शरण मिलेको थियो।<ref>Hibbert (1980); pp. 386–387</ref><ref>{{cite news|last=Krishna|first=Sharmila|title=Far from the madding crowd she lies, forlorn & forgotten|url=http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm|accessdate=3 September 2013|newspaper=The Indian Express - LUCKNOW|date=11 June 2002}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203001546/http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm |date=3 December 2013 }}</ref> भोटलाई लडाइँमा पराजित गरी [[थापाथली सन्धि]] गरे। ===अर्थ नीति=== जङ्गबहादुरले नेपालको धन विदेशमा लान वा विदेशी बैङ्कमा राख्न सक्त मनाही गरेका थिए । जहिले पनि धनबल, जनबल विदेशिनबाट रोकिराख्नु पर्छ । वास्तवमा आफ्नो जनशक्ति, आर्थिक शत्ति विदेशियो भने देश कमजोर हुने उनको बुझाइ थियो । आफुलाई केही पर्दा असहाय होइन्छ भन्ने अर्को दृढ विश्वास थियो । सरकारले धनसम्पत्ति विदेशी बैङ्कमा राख्नु हुँदैन, धनीमानी जनहरूले पनि विदेशमा पैसा लानु, राख्नु हुँदैन भन्थे । अघि राजा [[रणबहादुर शाह]]ले धर्म गरेर गुठी जग्गा राखेका रहेछन्, त्यो गुठी जग्गा हिनामिना भएछ । नेपाल सरकारले ब्रिटिस सरकारसँग अर्दाश गरेछ । ब्रिटिस सरकारले तिम्रो देशको जग्गाजमिन तिम्रो खुस हुन्छ, हाम्रो देशको जमिनको हाम्रो खुस हुन्छ भनेपछि नेपाल सरकार नाजवाफ भएछ । धर्मकर्म गर्नुपरे, गुठी राख्नुपरे आफ्नै देशमा गर्नु, आफ्नै देशमा राख्नु भनेर जङ्गबहादुरले त ऐननै बनाएका थिए । जङ्गबहादुरले देशलाई बलियो समृद्ध बनाउने जनतालाई सुखी बनाउने भनेर नेपाली जनताहरूलाई ब्रिटिस रेजिमेन्टमा भर्ना हुन रोके, नेपालको र नेपालीको नगद धन विदेश लान दिएनन् । धर्म गर्न विदेशमा किन ? त्यसका लागि धन विदेशमा लानुपर्‍यो ? आफ्नै देशमा धर्मकर्म गर्नू, गुठी राख्नू, सदावर्त चलाउनू, देशमा गरेको धर्मकीर्ति दिगो हुन्छ, सन्तान–दरसन्तानसम्म चल्छ भनेर ऐन बनाए । परन्तु उनका यी ऐन–नियम उनका पालाभरि मात्र चले, रहे ।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html|title=अनि जनबल र धनबल विदेशियो|last=नेपाल|first=ज्ञानमणि|website=कान्तिपुर }}</ref> ==मन्दिर== [[चित्र:Statue_of_Jang_Bahadur_Rana_at_Kalmochan_Temple.jpg|thumb|alt=|left|600x600px|कालमोचन मन्दिरमा रहेको श्री ३ जङ्गको शालिक]] श्री ३ जङ्गले मन्दिर र गुम्बाहरूको मर्मत र आवश्यक परेको ठाउँमा जीर्णोद्धार पनि गराए। पशुपति मृगस्थलीमा विश्वरूपको विशाल मूर्तिको साथै मन्दिर स्थापना गराए। वागमती नदीको तीरमा कालमोचनदेखि पंचायनसम्म घाट समेत बनाउन लगाए। * कालमोचन मन्दिर [[चित्र:Kalmochan_Temple.jpg|thumb|कालमोचन मन्दिर]] गोत्र हत्या र अन्य नरसंहारको पापमोचन गर्न जङ्गबहादुरले काठमाडौँको थापाथलीमा कालमोचन मन्दिर र घाट निर्माण गर्न लगाएका थिए। कालमोचन परिसरमै लक्ष्मी– नारायणको मन्दिर बनाए। कालमोचन घाट परिसरमा दुईतले मन्दिर छ। लक्ष्मी–नारायणको मन्दिर भए पनि यसको खास नाम ‘जङ्ग–हिरण्य–हेम मन्दिर हो। तत्कालीन प्रधानमन्त्री श्री ३ जङ्गबहादुरले १ सय ४५ वर्षअघि आफु, आफ्नी रानी र छोराको नाममा यो मन्दिर बनाएका थिए। जङ्गबहादुरले आफ्नो जीवनको अन्तिम क्षणतिर यही मन्दिरमा आएर धार्मिक अनुष्ठान गरेका इतिहास थिए। <ref>[https://samachardainik.com/news-details/20209/2019-05-22]</ref> वरिपरि चारवटा नारायणको मठ राखेर अगाडिपट्टि अग्लो स्तम्भमा आफ्नै शालिक खडा गरे। जङ्गबहादुरको स्तम्भमा विसं १९३१ सालमा खोपिएको शिलालेख देख्न सकिन्छ। ढुङ्गाको कछुवामाथि रहेको ढुङ्गाकै १५ फिट अग्लो स्तम्भमाथि जङ्गबहादुरको पूर्णकदको शालिक छ। कालमोचनमा [[दशनामी सन्यासी अखडा]] [[बैरागी अखडा]] [[उदासी अखडा]] गरी तीन अखडा छन्। ती अखडामा छुट्टाछुट्टै सम्प्रदायका बाबाहरू र छुट्टै संस्कार हुन्छ। विभिन्न ठाउँबाट आएका साधुसन्तका लागि लक्षित गरी राणाले निर्माण गरेका थिए। * [[राम मन्दिर, थापाथली|राम मन्दिर]] * जङ्ग–हिरण्य–हेमेश्वर मन्दिर (नरबेश्वर ) * जङ्ग–हिरण्य–हेमनारायण मन्दिर * गोपाल मन्दिर * [[दशनामी सन्यासी अखडा]] * [[बैरागी अखडा]] * [[उदासी अखडा]] * नाथ अखडा * पान्चायन * जङ्ग नन्देश्वर शिव मन्दिर * तीन शिवालय (दीप मुक्तेश्वर, नन्द मुक्तेश्वर, जगन्नन मुक्तेश्वर) <ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_05.pdf कालमोचनघाट र आसपासका मठ, मन्दिर एवम् सत्तलहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240629034902/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_05.pdf |date=2024-06-29 }}</ref> चित्र:Kalmochanghat.jpg [[चित्र:Kalmochanghat.jpg|thumb|368x368px|कालमोचन मन्दिर]] ==पद टिप्पणीहरू== {{reflist|group=note}} {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{DEFAULTSORT|राणा, जङ्गबहादुर}} [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाल अधिराज्य]] [[श्रेणी:राणा वंश]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] avp9iaak01oqwit945hkgn6eyp4njqi 0 13985 1354486 1345913 2026-05-07T06:13:01Z Bishaldev100 28807 /* रासायनिक गुण */ 1354486 wikitext text/x-wiki यो पृष्ठ सम्पादन कार्य भैरहेको छ। [[रसायन शास्त्र|रसायनशास्त्र]]को अनुसार '''धातु''' त्यो [[तत्व]] हो जुन सरलता पूर्वक [[इलेक्ट्रोन]] त्याग गरेर धनायन बनाउन सक्तछ र परमाणु सँग धात्विक बन्ध बनाउँछ। [[image:Hot metalwork.jpg|thumb|250px|तातो पारिएको फलाम]] सामान्यतः धातु चम्किलो, [[प्रत्यास्थ]], [[आघातवर्धनीय]] र साह्रो हुन्छ। धातु [[ताप]] र [[विद्युत]]को सुचालक हुन्छ जवकी [[अधातु]] सामान्यतः [[खस्रो]], चमकहीन र विद्युत तथा तापको [[कुचालक]] हुन्छ। [[सुन]], [[चाँदी]], [[फलाम]], [[तामा]], [[पित्तल]], [[टीन]], [[निकल]], [[प्लाटिनम]], [[यूरेनियम]], आदि दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने धातुहरू हुन्। == रासायनिक गुण == धातु प्रायः रसायनिक रूपबाट क्रियाशील हुन्छ। हावामा अक्सिजन सँग संयोग गरेर यसले धात्विक अक्साईड बनाउँछ। सबैभन्दा बढी क्रियाशील अल्कली धातु ([[सोडियम]], [[लिथियम]], [[पोटासियम|पोटेशियम]] - वर्ग '''I'''को धातु) हुन्छ। त्यसपछि अल्काली धातु ([[ब्यारेलियम]], [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], [[क्याल्शियम]] - वर्ग II का धातु) पर्दछन्। उदाहरणार्थ - :४Na + O_२ → २Na_२O (सोडियम अक्साईड) :२Ca + O_२ → २CaO (क्याल्सियम अक्साईड ) :४Al + ३O_२ → २Al_२O_३ (अल्यूमिनियम अक्साईड) सङ्क्रमण धातुको का अक्सिकरण अपेक्षाकृत ढीलो हुन्छ। धात्विक अक्साईडले धातुमा एक तह पैदा गर्दछ - जस्तो कि फलाममा खिया लाग्नु। धात्विक अक्साईड क्षारीय हुन्छ जबकि अधात्विक अक्साईड मुख्यतया अम्लीय हुन्छ। हेलोजन सँग प्रतिक्रिया गरेर धातुले धात्त्विक लवण बनाउँछ। उदाहरणार्थ - :२Na + Cl_२ → २NaCl ([[सोडियम क्लोराइड]] - साधारण नमक) :Ca + Cl_२ → CaCl_२ (क्याल्शियम क्लोराइड ) :२Li + F_२ → २LiF (लिथियम फ्लोराइड ) अधिक क्रियाशील धातु पानीसँग प्रतिक्रिया गरेर क्षार बनाउँछन्। र हाइड्रोजन ग्यास मुक्त गर्छन्। :२Na + २H_२O → २NaOH + H_२ कम क्रियाशील धातु साधारण तापमा पानीसँग प्रतिक्रिया गर्दैनन् तर तातो अवस्थामा बाफ सँग प्रतिक्रिया गरेर धात्विक अक्साईड बनाउँछन्। :Mg + H_२O → MgO + H_२ :Zn + H_२O → ZnO + H_२ अम्ल सँग प्रतिक्रिया गरेर धातुले लवण बनाउँछ र हाईड्रोजन ग्यास मुक्त गर्दछ। - :Mg + H_२SO_४ → MgSO_४ + H_२ == भौतिक गुण == धातु आघातवर्धनीय हुन्छ- यसलाई घनले पीटेर लामो वा चेप्टो बनाउन सकिन्छ। यसलाई तन्काएर तार बनाउन पनि सकिन्छ। अधातुमा यो गुण हुँदैन। उदाहरणार्थ फस्फोरसलाई जतिसुकै तन्काएपनि तारको रूपमा ढाल्न सकिँदैन। धातुको घनत्त्व पनि धेरै हुन्छ र यसमा एक प्रकारको चमक हुन्छ त्यसलाई धातुजन्य चमक भनिन्छ। == धातुकर्म == == सन्दर्भ == <references/> {{Commonscat|Metals}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] jlmo5zr7265syzdu7lfkwbjzeio5um8 0 24847 1354442 1331723 2026-05-06T16:18:25Z Bishaldev100 28807 1354442 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = श्री |name = बमबहादुर कुँवर राणा |image = Bam Bahadur Kunwar.jpg |caption = कुँवरको तस्बिर |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |term_start = वि.सं. १९१३ साउन १८<ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> |term_end = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |birth_date = वि.सं १८७५ |death_date = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |father = [[बालनरसिंह कुँवर]] |mother = गणेशकुमारी |predecessor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |office2 = नेपालको प्रधान सेनापति |predecessor2 = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor2 = [[कृष्णबहादुर राणा]] |relations = दाजु [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]<br>मामा [[माथवरसिंह थापा]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |battles =[[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल-भोट युद्ध]] }} '''बम बहादुर राणा''' नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि १९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे। <ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली By: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> == वृत्ति == === कुमारीचोक === जंगबहादुरले बमबहादुर कुँवरलाई [[कुमारी चोक]]को काजी बनाएका थिए। === कार्यवाहक प्रधानमन्त्री === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। === जंगबहादुरको हत्या योजना === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखतमा फर्केपछी हत्या गर्ने [[बद्री नरसिंह राणा]] र जयबहादुर राणाको योजनाको पोल उनले खोलेका थिए । जंगबहादुरको हत्या गरी [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उप्रेन्द्र बिक्रम शाह]] श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो। === ''तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध'' === मुख्य लेख: [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|''अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध'']] [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]]मा बम बहादुर कुवंरले केरूङ अभियानको नेतृत्व २५७२८ सेनाका साथ गरेका थिए । जनरल बमबहादुर र कर्णेल पृथ्वीध्वज को ३ पल्टन, १२ तोपले केरुङ कब्जा गरेको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४०</ref> उनले मृत्युरहित विजयको गौरव प्राप्त गरेका थिए । उनले तिब्बती आक्रमण अभियानको सफलतापूर्वक साङ्गोपाङ्गो लगाएका थिए । === प्रधानमन्त्री === वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे । जंगबहादुरले राजिनामा दिएर उनी प्रधानमन्त्री भएपनि मुलुकको अख्तियार, अधिकार र आदेश जंगबहादुरकै हातमा थियो । जनरल बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्रीको कार्यभारको जिम्मेवारी दिइयो, जो उनले आफ्ना मृत्युपर्यन्त भोग गरे । हुन त बमबहादुरले यसअघि पनि विभिन्न समयमा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्मालेका थिए, तर आफ्ना कुसल र सुयोग्य दाजुको सरसल्लाह बिना उनले झिँगो पनि मार्दैनथे र मार्न सक्तैनथे पनि । == मृत्यु == वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते बमबहादुरको मृत्यु भयो । उनको मृत्यु धेरै कारणले गर्दा स्मरणीय छ । तीमध्ये केही :— # पहिलो, जङ्गबहादुरले गैरकानुनी घोषित गरेका हुँदा उनको मृत्युपश्चात् सती जाने कोही भएन । # दोस्रो, प्राकृतिक मृत्युवरण गर्नेमा उनी पहिलो प्रधानमन्त्री थिए । उनीभन्दा पहिलेका सबै सरकार प्रमुखको कुनै न कुनै दुघर्टना वा षडयन्त्रमा परेर मृत्यु भएको छ । # तेस्रो, बमबहादुरको अन्त्येष्टि क्रिया सकिएपछि जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्रीको कार्यभार ग्रहण गरे, जो उनले मृतक भाइलाई दिएका थिए ।<br /><ref>[http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama/ जंगबहादुरको राजिनामा गर्ने इच्छा !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105051632/http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama |date=2019-01-05 }}</ref><!-- जंगबहादुरले बमबहादुरको हत्या गराएको कुरा चित्तरंजन नेपालीले उल्लेख गरेका छन् --> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] 86infoxghc5vtzeerrn20nrtp9jq0vm 1354452 1354442 2026-05-06T16:24:30Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1354452 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = श्री |name = बमबहादुर कुँवर राणा |image = Bam Bahadur Kunwar.jpg |caption = कुँवरको तस्बिर |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |term_start = वि.सं. १९१३ साउन १८<ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> |term_end = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |birth_date = वि.सं १८७५ |death_date = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |father = [[बालनरसिंह कुँवर]] |mother = गणेशकुमारी |predecessor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |office2 = नेपालको प्रधान सेनापति |predecessor2 = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor2 = [[कृष्णबहादुर राणा]] |relations = दाजु [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]<br>मामा [[माथवरसिंह थापा]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |battles =[[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल-भोट युद्ध]] }} '''बम बहादुर राणा''' नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि १९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे। <ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली By: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> == वृत्ति == === कुमारीचोक === जंगबहादुरले बमबहादुर कुँवरलाई [[कुमारी चोक]]को काजी बनाएका थिए। === कार्यवाहक प्रधानमन्त्री === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। === जंगबहादुरको हत्या योजना === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखतमा फर्केपछी हत्या गर्ने [[बद्री नरसिंह राणा]] र जयबहादुर राणाको योजनाको पोल उनले खोलेका थिए । जंगबहादुरको हत्या गरी [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उप्रेन्द्र बिक्रम शाह]] श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो। === ''तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध'' === मुख्य लेख: [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|''अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध'']] [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]]मा बम बहादुर कुवंरले केरूङ अभियानको नेतृत्व २५७२८ सेनाका साथ गरेका थिए । जनरल बमबहादुर र कर्णेल पृथ्वीध्वज को ३ पल्टन, १२ तोपले केरुङ कब्जा गरेको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४०</ref> उनले मृत्युरहित विजयको गौरव प्राप्त गरेका थिए । उनले तिब्बती आक्रमण अभियानको सफलतापूर्वक साङ्गोपाङ्गो लगाएका थिए । === प्रधानमन्त्री === वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे । जंगबहादुरले राजिनामा दिएर उनी प्रधानमन्त्री भएपनि मुलुकको अख्तियार, अधिकार र आदेश जंगबहादुरकै हातमा थियो । जनरल बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्रीको कार्यभारको जिम्मेवारी दिइयो, जो उनले आफ्ना मृत्युपर्यन्त भोग गरे । हुन त बमबहादुरले यसअघि पनि विभिन्न समयमा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्मालेका थिए, तर आफ्ना कुसल र सुयोग्य दाजुको सरसल्लाह बिना उनले झिँगो पनि मार्दैनथे र मार्न सक्तैनथे पनि । == मृत्यु == वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते बमबहादुरको मृत्यु भयो। चित्तरञ्जन नेपालीले जंगबहादुरले आफ्ना भाइ बमबहादुरलाई षडयन्त्रले मार्न लगाएको कुरा लेखेका छन्।<ref name="नेपाली">{{cite book|title=पारिवारिक षड्यन्त्रका कथाहरू|author= [[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=१-२५|date=२०५७|publisher=मेरी राजभण्डारी |isbn=|url=}}</ref> उनको मृत्यु धेरै कारणले गर्दा स्मरणीय छ । तीमध्ये केही :— # पहिलो, जङ्गबहादुरले गैरकानुनी घोषित गरेका हुँदा उनको मृत्युपश्चात् सती जाने कोही भएन । # दोस्रो, प्राकृतिक मृत्युवरण गर्नेमा उनी पहिलो प्रधानमन्त्री थिए । उनीभन्दा पहिलेका सबै सरकार प्रमुखको कुनै न कुनै दुघर्टना वा षडयन्त्रमा परेर मृत्यु भएको छ । # तेस्रो, बमबहादुरको अन्त्येष्टि क्रिया सकिएपछि जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्रीको कार्यभार ग्रहण गरे, जो उनले मृतक भाइलाई दिएका थिए ।<br /><ref>[http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama/ जंगबहादुरको राजिनामा गर्ने इच्छा !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105051632/http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama |date=2019-01-05 }}</ref><!-- जंगबहादुरले बमबहादुरको हत्या गराएको कुरा चित्तरंजन नेपालीले उल्लेख गरेका छन् --> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] mxbqr4b8lfwbpyn4d2did4jiwn7oj5i 1354453 1354452 2026-05-06T16:25:17Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1354453 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = श्री |name = बमबहादुर कुँवर राणा |image = Bam Bahadur Kunwar.jpg |caption = कुँवरको तस्बिर |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |term_start = वि.सं. १९१३ साउन १८<ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> |term_end = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |birth_date = वि.सं १८७५ |death_date = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |father = [[बालनरसिंह कुँवर]] |mother = गणेशकुमारी |predecessor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |office2 = नेपालको प्रधान सेनापति |predecessor2 = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor2 = [[कृष्णबहादुर राणा]] |relations = दाजु [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]<br>मामा [[माथवरसिंह थापा]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |battles =[[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल-भोट युद्ध]] }} '''बम बहादुर राणा''' नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि १९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे। <ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली By: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> == वृत्ति == === कुमारीचोक === जंगबहादुरले बमबहादुर कुँवरलाई [[कुमारी चोक]]को काजी बनाएका थिए। === कार्यवाहक प्रधानमन्त्री === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। === जंगबहादुरको हत्या योजना === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखतमा फर्केपछी हत्या गर्ने [[बद्री नरसिंह राणा]] र जयबहादुर राणाको योजनाको पोल उनले खोलेका थिए । जंगबहादुरको हत्या गरी [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उप्रेन्द्र बिक्रम शाह]] श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो। === ''तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध'' === मुख्य लेख: [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|''अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध'']] [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]]मा बम बहादुर कुवंरले केरूङ अभियानको नेतृत्व २५७२८ सेनाका साथ गरेका थिए । जनरल बमबहादुर र कर्णेल पृथ्वीध्वज को ३ पल्टन, १२ तोपले केरुङ कब्जा गरेको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४०</ref> उनले मृत्युरहित विजयको गौरव प्राप्त गरेका थिए । उनले तिब्बती आक्रमण अभियानको सफलतापूर्वक साङ्गोपाङ्गो लगाएका थिए । === प्रधानमन्त्री === वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे । जंगबहादुरले राजिनामा दिएर उनी प्रधानमन्त्री भएपनि मुलुकको अख्तियार, अधिकार र आदेश जंगबहादुरकै हातमा थियो । जनरल बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्रीको कार्यभारको जिम्मेवारी दिइयो, जो उनले आफ्ना मृत्युपर्यन्त भोग गरे । हुन त बमबहादुरले यसअघि पनि विभिन्न समयमा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्मालेका थिए, तर आफ्ना कुसल र सुयोग्य दाजुको सरसल्लाह बिना उनले झिँगो पनि मार्दैनथे र मार्न सक्तैनथे पनि । == मृत्यु == वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते बमबहादुरको मृत्यु भयो। [[चित्तरञ्जन नेपाली]]ले जंगबहादुरले आफ्ना भाइ बमबहादुरलाई षडयन्त्रले मार्न लगाएको कुरा लेखेका छन्।<ref name="नेपाली">{{cite book|title=पारिवारिक षड्यन्त्रका कथाहरू|author= [[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=१-२५|date=२०५७|publisher=मेरी राजभण्डारी |isbn=|url=}}</ref> उनको मृत्यु धेरै कारणले गर्दा स्मरणीय छ । तीमध्ये केही :— # पहिलो, जङ्गबहादुरले गैरकानुनी घोषित गरेका हुँदा उनको मृत्युपश्चात् सती जाने कोही भएन । # दोस्रो, प्राकृतिक मृत्युवरण गर्नेमा उनी पहिलो प्रधानमन्त्री थिए । उनीभन्दा पहिलेका सबै सरकार प्रमुखको कुनै न कुनै दुघर्टना वा षडयन्त्रमा परेर मृत्यु भएको छ । # तेस्रो, बमबहादुरको अन्त्येष्टि क्रिया सकिएपछि जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्रीको कार्यभार ग्रहण गरे, जो उनले मृतक भाइलाई दिएका थिए ।<br /><ref>[http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama/ जंगबहादुरको राजिनामा गर्ने इच्छा !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105051632/http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama |date=2019-01-05 }}</ref><!-- जंगबहादुरले बमबहादुरको हत्या गराएको कुरा चित्तरंजन नेपालीले उल्लेख गरेका छन् --> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] qrv3eqafygmr5mlyayv45gpbv5l9kzr 1354475 1354453 2026-05-07T04:27:00Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1354475 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = श्री |name = बमबहादुर कुँवर राणा |image = Bam Bahadur Kunwar.jpg |caption = कुँवरको तस्बिर |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |term_start = वि.सं. १९१३ साउन १८<ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३५|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> |term_end = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |birth_date = वि.सं १८७५ |death_date = वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते |death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |father = [[बालनरसिंह कुँवर]] |mother = गणेशकुमारी |predecessor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |office2 = नेपालको प्रधान सेनापति |predecessor2 = [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] |successor2 = [[कृष्णबहादुर राणा]] |relations = दाजु [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]<br>मामा [[माथवरसिंह थापा]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |battles =[[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल-भोट युद्ध]] }} '''बम बहादुर राणा''' नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि १९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे। <ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली By: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> == वृत्ति == === कुमारीचोक === जंगबहादुरले बमबहादुर कुँवरलाई [[कुमारी चोक]]को काजी बनाएका थिए। === कार्यवाहक प्रधानमन्त्री === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। === जंगबहादुरको हत्या योजना === [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] बेलायत गएका बखतमा फर्केपछी हत्या गर्ने [[बद्री नरसिंह राणा]] र जयबहादुर राणाको योजनाको पोल उनले खोलेका थिए । जंगबहादुरको हत्या गरी [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उप्रेन्द्र बिक्रम शाह]] श्री ५ बन्ने, बमबहादुर प्रधानमन्त्री बन्ने र बद्रीनरसिंह कमान्डर इनचिफ बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो। === ''तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध'' === मुख्य लेख: [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|''अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध'']] [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]]मा बम बहादुर कुवंरले केरूङ अभियानको नेतृत्व २५७२८ सेनाका साथ गरेका थिए । जनरल बमबहादुर र कर्णेल पृथ्वीध्वज को ३ पल्टन, १२ तोपले केरुङ कब्जा गरेको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४०</ref> उनले मृत्युरहित विजयको गौरव प्राप्त गरेका थिए । उनले तिब्बती आक्रमण अभियानको सफलतापूर्वक साङ्गोपाङ्गो लगाएका थिए । === प्रधानमन्त्री === वि.सं. १९१३ साउन १७ गतेका दिन [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले अकस्मात् प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजिनामा दिएर भाइ बमबहादुरलाई आफ्ना उत्तराधिकारी घोषणा गरे । जंगबहादुरले राजिनामा दिएर उनी प्रधानमन्त्री भएपनि मुलुकको अख्तियार, अधिकार र आदेश जंगबहादुरकै हातमा थियो । जनरल बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्रीको कार्यभारको जिम्मेवारी दिइयो, जो उनले आफ्ना मृत्युपर्यन्त भोग गरे । हुन त बमबहादुरले यसअघि पनि विभिन्न समयमा कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्मालेका थिए, तर आफ्ना कुसल र सुयोग्य दाजुको सरसल्लाह बिना उनले झिँगो पनि मार्दैनथे र मार्न सक्तैनथे पनि । == मृत्यु == वि.सं. १९१४ जेष्ठ ११ गते बमबहादुरको मृत्यु भयो। [[चित्तरञ्जन नेपाली]]ले जंगबहादुरले आफ्ना भाइ बमबहादुरलाई षडयन्त्रले मार्न लगाएको कुरा लेखेका छन्।<ref name="नेपाली">{{cite book|title=पारिवारिक षड्यन्त्रका कथाहरू : ऐतिहासिक लेख संग्रह|author= [[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=१-२५|date=२०५७|publisher=मेरी राजभण्डारी |isbn=|url=}}</ref> उनको मृत्यु धेरै कारणले गर्दा स्मरणीय छ । तीमध्ये केही :— # पहिलो, जङ्गबहादुरले गैरकानुनी घोषित गरेका हुँदा उनको मृत्युपश्चात् सती जाने कोही भएन । # दोस्रो, प्राकृतिक मृत्युवरण गर्नेमा उनी पहिलो प्रधानमन्त्री थिए । उनीभन्दा पहिलेका सबै सरकार प्रमुखको कुनै न कुनै दुघर्टना वा षडयन्त्रमा परेर मृत्यु भएको छ । # तेस्रो, बमबहादुरको अन्त्येष्टि क्रिया सकिएपछि जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्रीको कार्यभार ग्रहण गरे, जो उनले मृतक भाइलाई दिएका थिए ।<br /><ref>[http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama/ जंगबहादुरको राजिनामा गर्ने इच्छा !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105051632/http://www.kitabkiro.com/2018/02/22/jungabahadur-ko-rajinama |date=2019-01-05 }}</ref><!-- जंगबहादुरले बमबहादुरको हत्या गराएको कुरा चित्तरंजन नेपालीले उल्लेख गरेका छन् --> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] ai2qaygnqw7kpbf7aclicrum93jwxzx 10 29520 1354461 1333486 2026-05-07T02:06:02Z पर्वत सुवेदी 31224 1354461 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू | title =[[नुवाकोट जिल्ला]]का नगरपालिका तथा गाविसहरू |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[File:नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|150px]] |above = सदरमुकाम: '''[[विदुर नगरपालिका|विदुर]]''' | group1= गाविस सङ्ख्या: '''६१''' |list1=''' [[उर्लेनी]] {{*}} [[ओखरपौवा]] {{*}} [[ककनी]] {{*}} [[काउले, नुवाकोट|काउले]] {{*}} [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलास, नुवाकोट|कविलास]] {{*}} [[किम्ताङ]] {{*}} [[कुमरी]] {{*}} [[खड्गभन्ज्याङ]] {{*}} [[खरानीटार]] {{*}} [[खानीगाउँ, नुवाकोट|खानीगाउँ]] {{*}} [[साल्मे]] {{*}} [[गाउँखर्क]] {{*}} [[गेर्खु]] {{*}} [[गोर्स्याङ]] {{*}} [[घ्याङ्फेदी]] {{*}} [[चतुराले]] {{*}} [[चाउथे]] {{*}} [[चारघरे]] {{*}} [[गणेशस्थान]] {{*}} [[चौघडा]] {{*}} [[छाप]] {{*}} [[जिलिङ]] {{*}} [[तलाखु]] {{*}} [[तारूका]] {{*}} [[तुप्चे]] {{*}} [[थप्रेक, नुवाकोट|थप्रेक]] {{*}} [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] {{*}} [[थानसिङ]] {{*}} [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] {{*}} [[दुईपिपल]] {{*}} [[देउराली, नुवाकोट|देउराली]] {{*}} [[नर्जामण्डप]] {{*}} [[पञ्चकन्या, नुवाकोट|पञ्चकन्या]] {{*}} [[फिकुरी]] {{*}} [[बर्सुञ्चेत]] {{*}} [[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकुमारी]] {{*}} [[बुधसिङ]] {{*}} [[बुङताङ]] {{*}} [[बेतिनी, नुवाकोट|बेतिनी]] {{*}} [[बेलकोट]] {{*}} [[भद्रुटार]] {{*}} [[भाल्चे]] {{*}} [[मदानपुर]] {{*}} [[मनकामना, नुवाकोट|मनकामना]] {{*}} [[महाकाली, नुवाकोट|महाकाली]] {{*}} [[राउतबेसी]] {{*}} [[रातामाटे]] {{*}} [[रालुकादेवी]] {{*}} [[लच्याङ]] {{*}} [[लिखु, नुवाकोट|लिखु]] {{*}} [[शिखरबेसी]] {{*}} [[समुन्द्रादेवी]] {{*}} [[समुन्द्रटार]] {{*}} [[सामरी]] {{*}} [[सिक्रे]] {{*}} [[सुनखानी, नुवाकोट|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्दरादेवी]] {{*}} [[सूर्यमती]] {{*}} [[हल्दे कालिका]]''' | group2= नगरपालिका सङ्ख्या: '''१''' |list2=''' * [[विदुर नगरपालिका]]''' }} <noinclude> [[श्रेणी:गाउँ विकास समितिहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका ठाउँहरू]] </noinclude> 3ixnh5tgtbhjs64hggknix54qlwea40 10 31740 1354479 1335279 2026-05-07T05:29:18Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354479 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू | title = [[चितवन जिल्ला]]का नगरपालिका तथा गाविसहरू |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[चित्र:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|150px]] |above = सदरमुकाम: '''[[भरतपुर नगरपालिका|भरतपुर]]''' |titlestyle = | group1=पूर्व गाविस सङ्ख्या: '''३६''' |list1=[[अयोध्यापुरी]] {{*}} [[बछ्यौली]] {{*}} [[बगौडा]] {{*}} [[भण्डारा]]{{*}} [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]] {{*}} [[चैनपुर, चितवन|चैनपुर]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]]{{*}} [[दाहाखानी]] {{*}}[[दारेचोक]] {{*}} [[दिव्यनगर]] {{*}} [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]] {{*}} [[गर्दी]] {{*}}[[गीतानगर]] {{*}} [[गुञ्जनगर]] {{*}} [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]]{{*}} [[जुटपानी]] {{*}} [[कविलास, चितवन|कविलास]] {{*}}[[कठार]] {{*}} [[काउले, चितवन|काउले]]{{*}} [[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]] {{*}} [[कोराक]] {{*}}[[कुमरोज]] {{*}} [[लोथर]] {{*}}[[माडी कल्याणपुर]] {{*}}[[मङ्गलपुर]] {{*}}[[मेघौली]] {{*}}[[पदमपुर]] {{*}} [[पार्वतीपुर]] {{*}} [[पटिहानी]] {{*}} [[पिप्ले, चितवन|पिप्ले]] {{*}} [[पिठुवा]] {{*}} [[शारदानगर]]{{*}} [[शक्तिखोर]]{{*}} [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] {{*}} [[सिद्दी]] {{*}} [[शुक्रनगर]] | group2= नगरपालिका सङ्ख्या: '''२''' |list2=''' [[भरतपुर नगरपालिका]] {{*}} [[रत्ननगर नगरपालिका]] }} <noinclude> [[श्रेणी:गाउँ विकास समितिहरू]] [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] </noinclude> lxhn67xwtxwd9pil9nd9sck1qdrri7k 14 31767 1354497 1338096 2026-05-07T08:31:05Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354497 wikitext text/x-wiki [[चित्र:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|150px]] [[श्रेणी:चितवन जिल्ला]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका ठाउँहरू]] quvvyrk47g9wkf1a2r0tt39j9u7ai7x 0 31775 1354498 1293891 2026-05-07T08:32:00Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[फुलबारी, चितवन]] पृष्ठलाई [[फूलबारी, चितवन]]मा सारियो 1293891 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा फुलबारीको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =11.53 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3862 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.40|84.43|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''फुलबारी''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८६२ रहेको थियो जसमध्ये १७९१ पुरुष र २०७१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९४५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2019/07/pulationandhousing-census-2011.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref> यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १५ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 2ddszbax82rxazqraetdccodnf96dk6 1354500 1354498 2026-05-07T08:32:47Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354500 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा फूलबारीको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =11.53 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 3862 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.40|84.43|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''फूलबारी''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ३८६२ रहेको थियो जसमध्ये १७९१ पुरुष र २०७१ महिला रहेका थिए भने यहाँ ९४५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2019/07/pulationandhousing-census-2011.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref> यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १५ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 9znwd3tnedpwg6hrju1ndilet5fiqbk 0 33974 1354424 1318409 2026-05-06T13:08:26Z Bishaldev100 28807 1354424 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ammonia-3D-vdW.png|thumb|तिक्ताति (NH_३)का अणुमा परमाणुहरूको स्थितिलाई दर्शाता त्रि-आयोमी मडल, निला रंगबाट [[नाइट्रोजन|भूयाति]] तथा सेतोबाट [[हाइड्रोजन|उदजन]]का [[परमाणु]]लाई देखाइएको छ।]] '''तिक्ताति''' (अमोनिया) एक तीक्ष्ण गंधवाला रंगहीन ग्याँस हो। यो हावाभन्दा हल्का हुन्छ तथा यसको वाष्प घनत्व ८.५ हुन्छ। यो [[पानी]]मा अति घुलनशील हुन्छ। तिक्तातिको तरल घोललाई लिएर तिक्ताति बन्दछ यो [[क्षार|क्षारीय]] प्रकृतिको हुन्छ। [[जोसेफ प्रिस्टले]]ले सर्वप्रथम अमोनियम क्लोराइडलाई चूनाकासाथ तताएर गरेर तिक्ताति ग्याँसलाई तयार गरे। बर्थेलाटले यसको रासायनिक संरचनाको अध्ययन गरे तथा यसलाई बनाउनका लागि आवश्यक तत्त्वहरूको पत्ता लगाए। [[प्रयोगशाला]]मा अमोनियम क्तलोराइड तथा सुख्खा चूनाको मिश्रणलाई तताएर तिक्ताति ग्याँस तयार गरिन्छ। ==विधि== प्रयोगशालामा अमोनियम क्लोराइड र क्याल्सियम हाइड्रोअक्साइडको मिश्रणलाई हाड ग्लास टेस्टट्यूबमा राखेर तताई अमोनिया ग्यास बनाइन्छ। रासायनिक समीकरण <math> {2NH_4Cl + Ca(OH)_2 ------- CaCl_2 + 2H_2O + 2NH_3}</math> == उत्पादन == अमोनिया सर्वाधिक उत्पादन गरिने रसायन मध्ए एक हो । === हेबर प्रक्रिया === '''हेबर प्रक्रिया''',<ref>{{Cite book|title=Habers process chemistry|publisher=Arihant publications|year=2018|isbn=978-93-131-6303-9|location=India|page=264}}</ref> (हेबर -बोस्क प्रक्रिया), अमोनिया उत्पादनको लागि मुख्य औद्योगिक प्रक्रिया हो।.<ref>{{Cite book|last=Appl|first=M.|title=A Century of Chemical Engineering|publisher=Plenum Press|year=1982|isbn=978-0-306-40895-3|location=New York|pages=29–54|chapter=The Haber–Bosch Process and the Development of Chemical Engineering}}</ref><ref name="Appl">{{Ullmann|first=Max|last=Appl|title=Ammonia|doi=10.1002/14356007.a02_143.pub2|year=2006}}</ref> यसले [[उत्प्रेरण|उत्प्रेरक]]को रूपमा सूक्ष्म फलाम धातु प्रयोग गरेर हाइड्रोजन (H₂)लाई वायुमण्डलीय नाइट्रोजन(N₂)सँग प्रतिक्रिया गरेर लाई अमोनिया (NH₃) मा रूपान्तरण गर्दछ: <math chem="">\ce{N2 + 3H2 <=> 2NH3} \qquad {\Delta H^\circ_\mathrm{298~K} = -92.28~\text{kJ per mole of }\ce{N2}}</math> == उपयोग == यूरिया, तिक्तातु गन्धीय (अमोनियम सल्फेट), तिक्तातु भास्वीय (अमोनियम फास्फेट), तिक्तातु भूयीय (अमोनियम नाइट्रेट) आदि रासायनिक खादहरूको बनाउनमा तिक्तातिको उपयोग गरिन्छ। ठूलो मात्रामा भूयिकाम्ल (नाइट्रिक एसिड) तथा क्षारातु प्रांगारीय(सोडियम कार्बोनेट)का निर्माणमा यसको उपयोग गरिन्छ। [[हिम|बरफ]] बनानका कारखानमा शीतलीकारकका रूपमा तिक्तातिको उपयोग गरिन्छ। प्रयोगशालामा प्रतिकारकका रूपमा यसको उपयोग गरिन्छ। लिएर तिक्तातिको उपयोग कपडहरूबाट तेल ग्रीज आदिका दागलाई छुडाने को लागि गरिन्छ। क्षारातु प्रांगारीय (अमोनियम कार्बोनेट) बनाउनमा यसको उपयोग गरिन्छ। आफ्नो अत्यधिक उपयोगका कारण सारा दुनियामा यसको व्यापक मात्रामा उत्पादन हुन्छ। [[सन् २००४|२००४]]मा सारा विश्वमा यसको आनुमानिक उत्पादन १० करोड ९० लाख टन भएको थियो।<ref name="usgs">[http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nitrogen/nitromcs05.pdf United States Geological Survey publication] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216224524/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nitrogen/nitromcs05.pdf |date=2008-12-16 }}</ref> [[सन् २००६|२००६]]मा यसको उत्पादन लगभग १४ करोड ६५ लाख टन भयो छ। <ref name=Ullmann>Max Appl "Ammonia" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2006, Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a02_143.pub2}} Article Online Posting Date: December 15, 2006</ref> तिक्ताति उत्पादनमा [[भारत]]को स्थान [[जनवादी गणराज्य चीन|चीन]] पछि द्वितीय छ। यो दुइटै देश विश्व उत्पादनको क्रमशः २८.४% तथा ८.६% उत्पादित गर्दछन्। [[रुस|रूस]] ८.४% तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] ८.२%का उत्पादन सहित तेश्रो र चौथो स्थानमा छन्।<ref name="usgs"/> कुल उत्पादनका ८०%को उपयोग उर्वरक बनानको लागि हुन्छ।<ref name="usgs"/> [[नाइट्रीकरण|भूयीकरण]] (नाइट्रीकरण)को प्रक्रिया द्वारा केही सजीवहरूमा वायुमंडलीय भूयातिबाट ([[नाइट्रोजन]]बाट) तिक्तातिको निर्माण हुन्छ। कुनै उद्योग या तिक्ताति टैंकबाट तिक्तातिको रिसाव भएर यदि अचानक तिक्ताति वातावरणमा फैलिन्छ त आँखा तथा अनुहार एकदम अधिक पानीले धुनु पर्दछ। तिक्ताति जलमा अति घुलनशील छ यसैले अनुहारलाई पानीले धुनाले यो घोलेर अलग हुन जान्छ। == सन्दर्भ == {{reflist}} {{pp-semi-template|small=yes}} {{Commonscat|Ammonia}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] [[श्रेणी:नाइट्रोजन]] fwsnpa2s6enyr7qt4ktsq87uf8kxh1p 10 42980 1354477 1354417 2026-05-07T05:19:27Z Bishaldev100 28807 1354477 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = सानो पेरियोडिक तालिका | title = [[पेरियोडिक तालिका]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | above = | listclass = wraplinks | list1 = {{{!}} style="table-layout:fixed; width:100%;" aria-describedby="periodic-table-legend" {{!}}- {{!}} style="line-height:100%;" {{!}} ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[अल्काली धातु|1]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[अल्कालाइन अर्थ धातु|2]] {{!}} colspan="14" {{!}} ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 3 element|3]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 4 element|4]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 5 element|5]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 6 element|6]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 7 element|7]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 8 element|8]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 9 element|9]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 10 element|10]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 11 element|11]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Group 12 element|12]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Boron group|13]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Carbon group|14]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Pnictogen|15]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Chalcogen|16]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[ह्यालोजन|17]] ! scope="col" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[नोबल ग्यास|18]] {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 1 element|1]] {{!}}{{Element cell/navbox|1|हाइड्रोजन|H||Gas|s-block}} {{!}} colspan="30" {{!}} {{!}}{{Element cell/navbox|2|हिलियम|He||Gas|s-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 2 element|2]] {{!}}{{Element cell/navbox|3|लिथियम|Li||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|4|बेरिलियम|Be||Solid|s-block}} {{!}} colspan="24" {{!}} {{!}}{{Element cell/navbox|5|बोरोन|B||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|6|कार्बन|C||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|7|नाइट्रोजन|N||Gas|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|8|अक्सिजन|O||Gas|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|9|फ्लोरिन|F||Gas|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|10|नियोन|Ne||Gas|p-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 3 element|3]] {{!}}{{Element cell/navbox|11|सोडियम|Na||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|12|म्याग्नेसियम|Mg||Solid|s-block}} {{!}} colspan="24" {{!}} {{!}}{{Element cell/navbox|13|एल्युमिनियम|Al||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|14|सिलिकन|Si||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|15|फोस्फरस|P||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|16|सल्फर |S||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|17|क्लोरिन|Cl||Gas|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|18|आर्गन|Ar||Gas|p-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 4 element|4]] {{!}}{{Element cell/navbox|19|पोटासियम|K||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|20|क्याल्सियम|Ca||Solid|s-block}} {{!}}colspan="14" {{!}} {{!}}{{Element cell/navbox|21|स्क्यान्डियम |Sc||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|22|टाइटानियम|Ti||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|23|भेनेडियम|V||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|24|क्रोमियम|Cr||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|25|म्याङ्गनिज|Mn||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|26|फलाम|Fe||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|27|कोबल्ट|Co||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|28|निकेल|Ni||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|29|तामा|Cu||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|30|जस्ता|Zn||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|31|ग्यालियम|Ga||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|32|जर्मेनियम|Ge||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|33|आर्सेनिक |As||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|34|सेलेनियम|Se||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|35|ब्रोमिन|Br||Liquid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|36|क्रिप्टन|Kr||Gas|p-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 5 element|5]] {{!}}{{Element cell/navbox|37|रुबिडियम|Rb||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|38| स्ट्रन्सियम|Sr||Solid|s-block}} {{!}}colspan="14" {{!}} {{!}}{{Element cell/navbox|39|इट्रियम|Y||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|40|जर्कोनियम|Zr||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|41|नियोबियम|Nb||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|42|मलिब्डेनम|Mo||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|43|टेक्निसियम|Tc||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|44|रुथेनियम|Ru||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|45|रोडियम|Rh||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|46|प्यालेडियम|Pd||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|47|चाँदी|Ag||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|48|क्याड्मियम|Cd||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|49|इन्डियम|In||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|50|Tin|Sn||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|51|एन्टिमोनी|Sb||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|52|टेलुरियम|Te||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|53|आयोडिन|I||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|54|जेनन|Xe||Gas|p-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 6 element|6]] {{!}}{{Element cell/navbox|55|सिजियम|Cs||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|56|बेरियम|Ba||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|57|ल्यान्थनम|La||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|58|सिरियम|Ce||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|59|प्रेजियोडिमियम|Pr||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|60|नियोडिमियम|Nd||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|61|प्रोमिथियम|Pm||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|62|समेरियम|Sm||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|63|युरोपियम|Eu||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|64|ग्याडोलिनियम|Gd||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|65|टर्बियम|Tb||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|66|डिस्प्रोजियम|Dy||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|67|होल्मियम|Ho||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|68|Erbium|Er||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|69|Thulium|Tm||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|70|Ytterbium|Yb||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|71|Lutetium|Lu||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|72|Hafnium|Hf||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|73|Tantalum|Ta||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|74|Tungsten|W||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|75|Rhenium|Re||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|76|Osmium|Os||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|77|Iridium|Ir||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|78|Platinum|Pt||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|79|सुन |Au||Solid|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|80|पारो|Hg||Liquid|d-block|link=पारो}} {{!}}{{Element cell/navbox|81|थ्यालियम|Tl||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|82|सिसा|Pb||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|83|बिस्मथ|Bi||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|84|Polonium|Po||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|85|Astatine|At||Solid|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|86|रेडन|Rn||Gas|p-block}} {{!}}- ! scope="row" style=" font-weight:normal;" {{!}} [[Period 7 element|7]] {{!}}{{Element cell/navbox|87|फ्रान्सियम|Fr||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|88|रेडियम|Ra||Solid|s-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|89|एक्टिनियम|Ac||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|90|थोरियम|Th||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|91|प्रोट्याक्टिनियम|Pa||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|92|युरेनियम|U||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|93|नेप्ट्युनियम|Np||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|94|प्लुटोनियम |Pu||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|95|Americium|Am||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|96|क्युरियम|Cm||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|97|Berkelium|Bk||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|98|Californium|Cf||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|99|Einsteinium|Es||Solid|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|100|Fermium|Fm||unknown phase|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|101|Mendelevium|Md||unknown phase|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|102|नोबेलियम|No||unknown phase|f-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|103|लरेन्सियम|Lr||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|104|रदर्फोर्डियम|Rf||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|105|Dubnium|Db||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|106|Seaborgium|Sg||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|107|बोरियम|Bh||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|108|ह्यासियम|Hs||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|109|Meitnerium|Mt||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|110|Darmstadtium|Ds||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|111|Roentgenium|Rg||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|112|Copernicium|Cn||unknown phase|d-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|113|Nihonium|Nh||unknown phase|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|114|Flerovium|Fl||unknown phase|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|115|Moscovium|Mc||unknown phase|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|116|Livermorium|Lv||unknown phase|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|117|Tennessine|Ts||unknown phase|p-block}} {{!}}{{Element cell/navbox|118|Oganesson|Og||unknown phase|p-block}} {{!}}} | list2 = {{periodic table legend|theme1=Block|unknown1=no|style= margin:0;}} }}<!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> p71ueie42ujzrbct2hloe3dk6q3li6j 2 53378 1354455 477016 2026-05-06T22:03:04Z Pradeep.neupane 4439 /* प्रदीप न्यौपाने (Pradeep Neupane) */ 1354455 wikitext text/x-wiki ==प्रदीप न्यौपाने (Pradeep Neupane)== [[File:Pradeep Neupane.jpg|thumb|This is personal image.]] म स्वतन्त्र रूपमा काम गर्ने व्यक्ति हुँ। मैले आजसम्म थुप्रै अंग्रेजी मेडिकल लेखहरूलाई नेपालीमा अनुवाद गर्ने काम गरेको छु र हाल आएर अंग्रेजी लेखहरूलाई अनुवाद गर्ने तथा अन्य अनुवादकहरूलाई पनि विकिपिडियाको लागि यस्ता लेखहरू अनुवाद गर्न दिने जिम्मेवारी सम्हाली रहेको छु। मैले अंग्रेजीबाट अनुवाद गरेका लेखहरू निम्न छन्: 1. [[अफ्रिकन_ट्रिपानोसोमियासिस ]] 2. [[ बुरुली_अल्सर ]] 3. [[ इबोला]] 4. [[कोलोरेक्टर_क्यान्सर]] * Email: pradeep.neupane{{@}}live.com * On English and other Wikipedia talk page as [[User:pradeep.neupane|pradeep.neupane]] वेबसाइट (Website) [https://nativenepalitranslator.com/] oik9l7anxu23sz24cmz67km05rkauq5 1354456 1354455 2026-05-06T22:03:34Z Pradeep.neupane 4439 1354456 wikitext text/x-wiki ==प्रदीप न्यौपाने (Pradeep Neupane)== [[File:Pradeep Neupane.jpg|thumb|This is personal image.]] म स्वतन्त्र रूपमा काम गर्ने व्यक्ति हुँ। मैले आजसम्म थुप्रै अंग्रेजी मेडिकल लेखहरूलाई नेपालीमा अनुवाद गर्ने काम गरेको छु र हाल आएर अंग्रेजी लेखहरूलाई अनुवाद गर्ने तथा अन्य अनुवादकहरूलाई पनि विकिपिडियाको लागि यस्ता लेखहरू अनुवाद गर्न दिने जिम्मेवारी सम्हाली रहेको छु। मैले अंग्रेजीबाट अनुवाद गरेका लेखहरू निम्न छन्: 1. [[अफ्रिकन_ट्रिपानोसोमियासिस ]] 2. [[ बुरुली_अल्सर ]] 3. [[ इबोला]] 4. [[कोलोरेक्टर_क्यान्सर]] * On English and other Wikipedia talk page as [[User:pradeep.neupane|pradeep.neupane]] वेबसाइट (Website) [https://nativenepalitranslator.com/] 6rul57b6zud7u5qhxnahtr83rfzaouw 0 54498 1354476 1319795 2026-05-07T05:02:58Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1354476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = नारायणप्रसाद राजभण्डारी | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = चित्तरञ्जन नेपाली | native_name_lang = ne | birth_name = नारायणप्रसाद राजभण्डारी | birth_date = {{birth date and age|1931|07|21|df=y}} | birth_place = Nhyeekantala Tole, [[Kathmandu]], Nepal | death_date = 16th Oct 2023 {{death date and age|2023|OCT|16|2080|06|29}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = Writer, historian | nationality = Nepalese | education = [[Master of Arts|MA]] (History) | alma_mater = [[Tribhuvan University]] | spouse = Merri Baba Rajbhandari | partner = <!-- or: | partners = --> | children = 3 (one son and two daughters) | awards = [[मदन पुरस्कार]] | signature = | signature_alt = | years_active = | notable_works = ''[[जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल]]'' | module = | website = }}'''चित्तरञ्जन नेपाली''' (वि. सं. १९८८ - ) इतिहासकार हुन्। सामाजिक शास्त्र (विधा) विषयमा [[जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल]] नामक ग्रन्थका लागि उनले वि. सं. २०१३ सालमा [[मदन पुरस्कार]] पाएका हुन्।<ref>{{cite web |title=Madan Puraskar Winners |url=http://www.madanpuraskar.org/guthi/winners.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411002524/http://madanpuraskar.org/guthi/winners.php |archive-date=2015-04-11 |access-date=2014-06-15 |publisher=Madanpuraskar.org}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7hLJZFXqx0oC&q=Chittaranjan+Nepali&pg=PT286|title=A Study in Nepali Economic History 1768-1846|isbn=9781618204301|last1=Regmi|first1=Mahesh Chandra|date=1999-04-12}}</ref> ==जीवनी== चित्तरञ्जनको जन्म वि. सं. १९८८ साल श्रावण १० गते शनिवारका दिन बाबु मेदिनीप्रसाद राजभण्डारी र आमा कालीनानीका सुपुत्रका रूपमा [[न्हैकन्तला टोल]], [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]मा भएको हो। <ref>[http://madanpuraskar.org/guthi/people_category/2013/ चित्तरञ्जन नेपाली]</ref> उनको खास नाउँ नारायणप्रसाद राजभण्डारी हो। नेपाली, इतिहास, संस्कृति, पुरातत्वमा एम्.ए. गरेका उनले लामो समय सरकारी सेवामा बिताए। ==कृतिहरू== उनले इतिहास, कविता आदिमा कलम चलाएका छन्। उनको पहिलो रचना वि. सं. २००३/४ तिर कविता प्रकाशित भएको थियो। उनका मौलिक कृतिहरूः # [[नेपाली इतिहास परिचय]] (भाग १, २, ३) # [[जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल]] # [[श्री ५ रणबहादुर शाह (पुस्तक)|श्री ५ रणबहादुर शाह]] # [[नेपाल-चीन सिमाना सन्धि]] (इतिहास) # [[मां लुमंका]] (नेवारी शोककाव्य) # [[प्रतिक्रिया]] (नेवारी कवितासङ्ग्रह) ==पुरस्कार== # सामाजिक शास्त्र (विधा) विषयमा [[जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल]] नामक ग्रन्थका लागि उनले मदन पुरस्कार २०१३ सालमा प्राप्त गरेका हुन्। यसबाहेक उनले # वि. सं. २०२२ मा [[श्रेष्ठ सिरपा पुरस्कार]], # वि. सं. २०३१ मा [[शुभराज्यभिषेक पदक]], # [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा .दक्षिण बाहु तेस्रो]], # [[त्रिशक्ति पट्ट]] तेस्रो, # [[दुर्गम सेवा पदक]], # [[जानपद सेवा पदक|जनपद सेवा पदक]], # [[जानपद दीर्घ-सेवा पदक]] पाएका छन्। ==भ्रमण== उनले [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]], [[पाकिस्तान]], [[बङ्गलादेश]], [[म्यानमार|बर्मा]], [[चीन]], [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]], [[फिलिपिन्स]], [[हङकङ]], [[दक्षिण कोरिया]], [[जापान]], [[केन्या]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] आदिको भ्रमण गरेका छन्। == मृत्यु == नेपालीको चाबहिलको ओम अस्पतालमा उपचार भइरहेको आश्विन मा २९, २०८० ९४ वर्षको उमेरमा निधन भएको हो ।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2023/10/17/historian-chittaranjan-nepali-passed-away-16-22.html|title=इतिहासकार चित्तरञ्जन नेपालीको निधन|last=हिमेश|date=आश्विन ३०, २०८०|work=Ekantipur}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.madanpuraskar.org/guthi/chittaranjan.php मदन पुरस्कार गुठी] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपालका इतिहासकारहरू]] [[श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:त्रिशक्ति पट्ट]] 11qw7okmetw08bpwucfm7s0u9fxn03c 0 57324 1354445 1330806 2026-05-06T16:21:07Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] जोडियो 1354445 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=रोर्बट बेडेन–पावेल, प्रथम बरुन बेडेन–पावेल |birth_date=२२ फेब्रुअरी १८५७ |death_date=८ जनुअरी १९४१|२२ फेब्रुअरी १८५७ |birth_place=[[प्याडिङटन]], [[लन्डन|लण्डन]], [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] |death_place=[[नेयरी]], [[केनिया]] |image=[[File:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|200 px]] |image_size=200 |alt=Black and white photograph of a man in military uniform, with his medals pinned to the left side of his jacket. He is wearing a wide-brimmed hat and holding a walking stick in both hands. |caption=[[स्काउटिङ]]का संस्थापक |nickname=वी.पी |सेवा\पेशा=[[बेलायती सेना]] |सेवा अवधि=१८७६–१९१० |तह=[[w:Lieutenant-General (UK)|लेफ्टिनेन्ट-जेनेरल]] |commands={{plainlist| * चिएफ अफ स्टाफ , दोस्रो म्याटेवल युद्ध (१८९६ –१८९७) * पाँचौं ड्रयागन गार्ड इन इन्डिया (1897) * Inspector General of Cavalry, England (1903) }} |battles={{plainlist| * [[Anglo-Ashanti Wars]] * [[Second Matabele War]] * [[Siege of Mafeking]] * [[Second Boer War]] }} |awards={{plainlist| * Ashanti Star (1895)<ref name="ashanti">{{cite web |url=http://pinetreeweb.com/bp-ashanti.htm |work=The Pine Tree Web |title=Ashanti Campaign, 1895 |accessdate=17 June 2009}}</ref> * Matabele Campaign, [[British South Africa Company Medal]] (1896)<ref name="bsca">{{cite web |url=http://pinetreeweb.com/bp-matabele.htm |work=The Pine Tree Web |title=Matabele Campaign |accessdate=2 December 2006}}</ref> * [[Queen's South Africa Medal]] (1899)<ref name="qsam">{{cite web |url=http://pinetreeweb.com/bp-qsam.htm |work=The Pine Tree Web |title=Queen's South Africa Medal |accessdate=2 December 2006}}</ref> * [[King's South Africa Medal]] ( 1902)<ref name="ksam">{{cite web |url=http://pinetreeweb.com/bp-ksam.htm |work=The Pine Tree Web |title=Kings's South Africa Medal |accessdate=2 December 2006}}</ref> * Boy Scouts [[Silver Wolf]] * Boy Scouts [[Silver Buffalo Award]] (1926)<ref name="congress-bsa">{{cite web |year=1926 |url=http://www.bsa14.org/FactSheetSupport/02-532.html |title=Fact Sheet: The Silver Buffalo Award |work=Fact sheet |publisher=Boy Scouts of America, Troop 14 |accessdate=2 December 2006|archiveurl = http://web.archive.org/web/20060429084702/http://www.bsa14.org/FactSheetSupport/02-532.html |archivedate = 29 April 2006|deadurl=yes}}</ref> * World Scout Committee [[Bronze Wolf]] (1935)<ref name="wolf">{{cite web |url=http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/headline/981113aa.htm |work=ScoutBase UK |title=The Library Headlines |accessdate=2 December 2006}}</ref> * Grand Cross of the Order of Dannebrog, Denmark (1921) * Großes Dankabzeichen des ÖPB (1927) * Großes Ehrenzeichen der Republik am Bande (1931) * Goldene Gemse (1931) * Grand-Cross in the [[Order of Orange-Nassau]] (1932) * [[Order of Merit]] (1937) * [[Wateler Peace Prize]] (1937) * [[Order of St Michael and St George]] * [[Royal Victorian Order]] * [[Order of the Bath]] }} |laterwork=Founder of the international Scouting Movement; writer; artist |signature=Baden-Powell_signature.svg }} <section begin=अंश />'''रोर्बट स्टेफेन्सन स्मीथ बेडेन–पावेल''' (बेडेन–पावेल)को जन्म स.न्. १८५७को २२ फेब्रेवरीमा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को राजधानी [[लन्डन|लण्डन]]को प्याडिङटन भन्ने ठाउँमा भएको थियो । बेडेन–पावेल बेलायती सेनामा लेफटिनेन्ट–जनरल तहमा कार्यरत सैनिकका साथसाथै लेखक, कलाकार र अन्तराष्ट्रिय स्काउटिङ अभियानका संस्थापक पनि थिए । बेलायतको चार्टरहाउस विद्यालयवाट शिक्षा प्राप्त गरे पश्चात उनले स.न्. १८७६ देखी स.न्.१९१० सम्म बेलायती सेनामा कार्यरत रही भारत र अफ्रिकामा सैन्य सेवा प्रधान गरेका थिए।<section end=अंश /> <div class="trending"><section begin=चित्र /><p>[[चित्र:Robert Baden-Powell in South Africa, 1896 (2).jpg|250px|left|]]<section end=चित्र /><p>सन् १८९६ मा बेडेन पावेल</div> उनले स.न्.१९०७मा ''ब्राउन सी आईल्याण्ड स्काउट क्याम्प''को आयोजना गरेका थिए, जसलाई विश्व स्काउटिङ अभियानको औपचारीक शुरुवात पनि मानिन्छ । उनले आफ्नो सैनिक कार्यकालको दौरान युवा नेतृत्व सम्बन्धी विभिन्न प्रकारका किताब तथा लेखहरू लेखेका थिए। उनका ती सबै लेखहरू समेटी स.न्.१९०८ मा सर आरथर पियरसनले ‘स्काउटीङ फर ब्वाईज’ नामको पुस्तक प्रकाशन गरेमा थिए । उनले [[ओलेभ वेडेन पावेल|ओलेभ सेन्ट क्लेयर सोमेस]] सँग विवाह गरे पश्चात उनी, उनको बहिनी एग्नीस बेडेन–पावेल र उनकी श्रीमति ओलेभ सेन्ट क्लेयर सोमेस सबैले संगै मिलेर स्काउटिङ अभियानमा मार्गदर्शकको भूमिको निर्वाह गरेका थिए। बेडेन–पावेलले आफ्नो जिवनको उत्तरार्ध केनियाको नेयरीमा बिताएका थिए। उनको मृत्यु स.न्.१९४१मा [[केनिया]]को नेयरीमै भएको थियो । ==व्यक्तिगत जिवन== स.न् १९१२को जनावरीमा स्काउटीङको विश्व भ्रमणका दौरान एक पानी जहाजमा बेडेन पावेलको भेट ओलेभ सेन्ट क्लेयर सँग भएको थियो। त्यस बेला बेडेन पावेल ५५ वर्षका थिए भने ओलेभ सेन्ट क्लेयर मात्र ३० वर्षकी थिइन्। उनीहरूले २२ फेब्रेवरीको दिनमा बेडेन पावेलको जन्मउत्सव पनि संगै मनाएका थिए। त्यसै वर्षको अक्टोबर ३१मा पार्कस्टोनको सेन्ट पिटर चर्चमा उनीहरू वैवाहिक बन्दनमा बाँधिएका थिए। उनीहरूको विवाहमा उपहार स्वरूप वेलायती स्काउटहरूले १–१ पेनी र्खचेर उनीहरूलाई कार उपहार दिएका थिए। {{Quote box|width=246px|bgcolor=#c6dbf7|align=left|quote="बन्द कोठा भित्र बस्ने मानिसको सोच सञ्कोचीत हुन्छ" *[[बेडेन पावेल]]}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{Commonscat|Robert Baden-Powell}} [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] 1h4p2wpfau1ghsa80krrxd8imejuhi6 0 57388 1354491 1334489 2026-05-07T06:23:42Z Bishaldev100 28807 1354491 wikitext text/x-wiki '''नून''' (अङ्ग्रेजी : Common Salt) मुख्य रूपमा [[सोडियम क्लोराइड]]द्वारा (NaCl) बनेको एक प्रकारको खनिज पदार्थ हो। नुन अधिक मात्रामा समुद्रमा पाइन्छ, एक लिटर समुद्री पानीमा ३५ ग्रामसम्म नुन पाइन्छ। नुन मानव जीवनको लागि महत्त्वपूर्ण छ, यो मानव स्वादहरू मध्येको एक हो। [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन|विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]का अनुसार एक वयस्क व्यक्तिले २००० मिलिग्राम भन्दा कम नुन सेवन गर्नुपर्छ, जुन ५ ग्राम नुन प्रति दिन बराबर हो।<ref>{{Cite web |title=WHO issues new guidance on dietary salt and potassium |url=http://www.who.int/mediacentre/news/notes/2013/salt_potassium_20130131/en/ |date=31 January 2013 |publisher=[[World Health Organization|WHO]]}}</ref> ==औषधोपचार== [[चित्र:Table salt with salt shaker V1.jpg|thumb|300px|नून]] *आँखाको जालो, धमिलो, फुलोमा :सिधेनुनको धूलो एक चम्चा, काल्चि मिश्रीको धूलो २ चम्चा दुबैलाई धूलो पारेर मिसाउने र आधा ग्लास सफा पानीमा पकाउने र शिशीमा राख्ने र आवश्यकता अनुसार २\२ थोपा आँखामा हाल्ने। *पेट गडबड भैरहेमा :उमेर हेरी आधा चम्चा वा एक चम्चा विरेनुन आधा ग्लास पानीमा विहान वेलुका ठिक नभए सम्म एक हप्ता सम्म खाएमा पेट दुख्न ठिक हुन्छ। *साधारण खोकीमा :सिधेनुनको ढिको आगोमा तताएर आधा ग्लास पानीमा तातै हाल्ने र त्यो पानी ३ मात्रा गरेर खाएमा खोकी ठिक हुन्छ। *साधारण ज्वरोमा :सिदेनुन एक भाग, [[चिनी]] चार भाग धूलो पारेर मिसाएर शिशीमा राख्ने र १\१ चम्चा एक ग्लास पानीमा पकाएर दिनको तीन पटक खान दिएमा साधारण ज्वरो ठिक हुन्छ। *पेट फुल्ने रोग भएमा :हावा भरिएर पेट फुल्ने, दुख्ने, बटारिने भएमा १ चम्चा [[बेसार]] र १ चम्चा नून १ गिलास पानीमा पकाएर बिहान\बेलुका खानाले ठिक हुन्छ। *वायुगोला\गानो गएमाः :१ चम्चा [[घिउ कुमारी|घ्यू कुमारीको]] गुदी, १ चम्चा राम्रो [[बेसार]] १ चिम्टी सिदेनून फिटेर तातो पानीसँग खाली पेट केही दिन खाएमा ठीक हुन्छ। *कब्जियत र अधिक वायु भएमाः :[[आँप]]को कोया आगोमा पोल्ने र त्यस भित्रको गुदी निकाल्ने र त्यसमा १\४ भाग [[हिङ]] र सिदेनून मिसाएर औषधीलाई सिसीमा राख्ने र आवश्यकता अनुसार १\२ ग्राम औषधी मनतातो पानीसँग खाने गरेमा १\२ दिनमै ठीक हुन्छ। *कान दुख्ने, पिप आउने , खटिरा आदि भएमाः :ठुलो चम्चाको ४ चम्चा शुद्ध तोरी वा [[नरिवल|नरिवलको तेलमा]] ६ गेडा [[लसुन]], सानो चम्चा आधा चम्चा [[हिङ]] र सानो चम्चा १ चम्चा सिदेनूनको धूलो तेलमा कालो पार्ने र छानेर सिसीमा राख्ने र आवश्यकता अनुसार कान सफा गरी बिहान\बेलुका ४\४ थोपा हाल्नाले कानको रोग निको हुन्छ। *शूल भएमा , धेरै दीसा लागेमा :[[जीरा|जीराको]] धूलो, ५० ग्राम, सिदेनूनको धूलो ५० ग्राम र [[घिउ|घ्यूमा]] फुराएको [[हिङ]] १० ग्रामको धूलो सबै मिसाएर मनतातो पानीसँग १\१ चम्चा [[मह]] अथवा [[घिउ|घ्यूमा]] मिसाएर दिनको ३\४ पटक रोग अनुसार मात्रा मिलाई खाएमा दीसा धेरै लागेको ठीक हुन्छ। *अजीर्ण (खाएको नपच्ने) भएमा :छोकडा, [[मरिच]], [[नुन|सिदेनून]], मुनक्का [[दाख]] र [[जीरा]] बराबर पिनेर कागति हालेर लेदो अचार बनाउने र सिसीमा राख्ने र बिहान/बेलुका खाना खानु अगाडि १\१ चम्चा चाटेर मात्र खाना खाने गरेमा केही दिनमै अजीर्ण, बान्ता हुने, दीसा लाग्ने जस्ता रोग ठीक हुन्छ र बिस्तारै खाना पनि रुच्दै जान्छ। *टाउको दुखेमा :[[सिमाली|सिमालीको]] २\३ वटा पातमा [[नुन|नून]] हालेर काँढा पानी बनाएर खाएमा ठीक हुन्छ। *घाँटीको रोगमा :३/४ वटा [[सिमाली|सिमालीको पात]] २ वटा पिल्ला नून हालेर काँढा बनाएर पिएमा घाँटी सम्बन्धी रोग निको हुन्छ। *शरीर सुनिएमा :[[सिमाली|सिमालीको]] ३\४ पातको [[नुन|काँढा नून]] हालेर पकाएर खानु ३\४ दिनमै सुनिएको ठीक हुन्छ। *निद्रा नलाग्नेमा :[[भाँङ|भाँङको]] लड्डु खानाले जस्तो मानिसलाई पनि राम्ररी निद्रा पर्दछ। भाँङको गेडाको चूर्ण आधा चम्चा सिदेनून १ चिम्टी हालेर पानीसँग खाएमा मस्तसँग निद्रा लाग्नेछ। *कफ जमेमा :भुटेको [[रायो|रायोको]] आधा चम्चामा एक चिम्टी सिदेनून र आधा चम्चा [[चिनी]] मिसाएर बिहान/बेलुका तातो पानी सँग सेवन गर्नाले कफ जमेको ठीक हुन्छ। *दाँत बलियो बनाउन :[[रायो|रायोको]] तेलमा [[नुन|नून]] [[बेसार]] मिलाएर नित्य सुत्ने बेलामाऔँलाले दाँत राम्ररी माझेर मनतातो पानीमा कुल्ला गर्ने गरेमा १/२ हप्तामा नै गिजा तथा दाँत जरैदेखि बलियो हुन्छ। *घाँटी बसेमा :मनतातो पानीमा [[कागती वर्ग|कागतीको]] रस, नून हालेर बिहान/बेलुका गारगल गर्नाले घाँटी बसेको ठीक हुन्छ। *ओठ फुट्ने भएमा :एक चम्चा [[घिउ|घ्यूमा]] एक चिम्टी नून हालेर तताएर राख्नुहोस्् र ओठ फुटेको बेलामा दिनको २/४ पटक लगाउनु होस्। *घाँटी सुन्निएमा :[[कण्ठकारी|कण्ठकारीको]] फलमा एक चम्चा रसमा १ चिम्टी सिदेनून हालेर खाने गरेमा १/२ दिनमै ठीक हुन्छ। *ज्वरो आएमा :[[सिमाली|सिमालीको]] पात ३/४ वटा र [[नुन|नून]] हालेर काँढा बनाएर बिहान/बेलुका खाने गरेमा जस्तोसुकै ज्वरो पनि ठीक हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[मरिच]] *[[नीम]] *[[दही]] *[[हिङ]] *[[लसुन]] *[[नरिवल]] {{आयुर्वेदिक औषधोपचारहरू}} {{Commonscat|Salt|नून}} [[श्रेणी:खनिज पदार्थ]] [[श्रेणी:लवणहरू]] [[श्रेणी:औषधोपचार]] m6ctvubtbmkk1r4giy4fjag5p6jef57 0 60617 1354450 1279832 2026-05-06T16:22:53Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]] जोडियो 1354450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prime Minister | birth_name = John Alexander Macdonald | honorific-prefix = The Right Honourable | name = सर जोन ए. म्याकडोनाल्ड | honorific-suffix = | image = Macdonald1872.jpg | order1 = [[List of Prime Ministers of Canada|1st]] | office1 = Prime Minister of Canada | term_start1 = १७ अक्टोबर १८७८ | term_end1 = ६ जुन १८९१ | monarch1 = [[महारानी भिक्टोरिया|Victoria]] | governor-general1 = [[Frederick Hamilton-Temple-Blackwood, 1st Marquess of Dufferin and Ava|Earl of Dufferin]]<br>[[John Campbell, 9th Duke of Argyll|Marquess of Lorne]]<br>[[Henry Petty-Fitzmaurice, 5th Marquess of Lansdowne|Marquess of Lansdowne]]<br>[[Frederick Stanley, 16th Earl of Derby|Lord Stanley of Preston]] | predecessor1 = [[एलेक्जेन्डर म्याकेन्जी]] | successor1 = [[सर जोन एवोट]] | term_start2 = 1 July 1867 | term_end2 = 5 November 1873 | monarch2 = [[महारानी भिक्टोरिया|Victoria]] | governor-general2 = [[Charles Monck, 4th Viscount Monck|Viscount Monck]]<br>[[John Young, 1st Baron Lisgar|Baron Lisgar]]<br>[[Frederick Hamilton-Temple-Blackwood, 1st Marquess of Dufferin and Ava|Earl of Dufferin]] | predecessor2 = Position Established | successor2 = [[एलेक्जेन्डर म्याकेन्जी]] | birth_date = {{birth date|1815|1|11}} | birth_place = [[Glasgow]], [[स्कटल्यान्ड]] | death_date = {{death date|1891|6|6|1815|1|11}} | death_place = [[Ottawa]], [[Ontario]] | restingplace = Cataraqui Cemetery, [[Kingston, Ontario]] | party = [[Liberal-Conservative Party|Liberal-Conservative]] (evolved into [[Conservative Party of Canada (historical)|Conservative Party]]) | religion = [[Presbyterianism|Presbyterian]]; later [[Anglicanism|Anglican]] | spouse = [[Isabella Clark]] (1843–1857, died) <br /> [[Agnes Macdonald, 1st Baroness Macdonald of Earnscliffe|Agnes Bernard]] (1867–1891, survived as widow) | children = John Alexander (died in infancy) and [[Hugh John Macdonald|Hugh John]] by Isabella; <br /> Mary by Agnes. | alma_mater = none (articled with a lawyer in Kingston) | nickname = Sir John A., The Old Chieftain, Old Tomorrow | profession = [[Lawyer]] | signature = John A Macdonald signature.svg }} '''सर जोन ए. म्याकडोनाल्ड''' [[क्यानडा]]का राजनितिज्ञ तथा [[क्यानडा]]का पहिलो [[प्रधानमन्त्री]] थिए। उनको जन्म स.न् १८१५को [[जनावरी]] ११ मा [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्याण्ड]]को ग्लासगो सहरमा भएको थियो। ==प्रारम्भिक जीवन== ==पारिवारिक जीवन== ==राजनितिज्ञको रूपमा== ==प्रधानमन्त्रीको रूपमा== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ==बाहिरी कडीहरू== {{commons category|John A. Macdonald}} {{wikiquote}} * {{cite web | title = Topic&nbsp;— Sir John A. Macdonald: Architect of Modern Canada | publisher = [[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] | work = [http://www.cbc.ca/archives/ CBC Digital Archives] | url = http://www.cbc.ca/archives/categories/politics/prime-ministers/sir-john-a-macdonald-architect-of-modern-canada/topic---sir-john-a-macdonald-architect-of-modern-canada.html | accessdate = 30 August 2012 }} * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=6248&interval=25&&PHPSESSID=jee11ge29jl718tjp57hq42hr2 ''Dictionary of Canadian Biography'' article by J. K. Johnson and P. B. Waite] * [http://www.collectionscanada.gc.ca/023/013/023013-7010.1-e.html Library and Archives Canada: gallery of papers] * [http://www.gedmartin.net/index.php?Itemid=11&id=148&option=com_content&task=view Macdonald and his Biographers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204233451/http://www.gedmartin.net/index.php?Itemid=11&id=148&option=com_content&task=view |date=2020-12-04 }} * * [http://thecanadianencyclopedia.com/featured/sir-john-a-macdonald The Canadian Encyclopedia, Sir John A. Macdonald] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723213251/http://thecanadianencyclopedia.com/featured/sir-john-a-macdonald |date=2013-07-23 }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{Commonscat|John A. Macdonald}} [[श्रेणी:क्यानडाका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:क्यानडाका राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]] 4rcu9hs7de65bvvc376xxsobz7o3iud 0 60929 1354454 369491 2026-05-06T21:10:03Z Sunlightson 66105 1354454 wikitext text/x-wiki '''विश्व घटना''' (नेपाली: विश्व घटना) जसले विश्वमा घटेका घटनाहरू भन्ने बुझाउँछ। यो [[नेपाल टेलिभिजन]]बाट साप्ताहिक रूपमा प्रसारण हुने र [http://www.nepalvista.com/features/facesofnepal/news.php दुर्गा नाथ शर्मा] र कहिले काहीँ अरू कार्यक्रम सञ्चालकहरूले सञ्चालन गर्ने टेलिभिजन कार्यक्रम हो। यस कार्यक्रममा विश्वभर घटेका विभिन्न घटनाहरूको झलकहरू समावेश गरिन्थ्यो। यस कार्यक्रम नेपाल टेलिभिजनको इतिहासमा यस प्रकारको पहिलो कार्यक्रम हो। यस कार्यक्रमले "ह्वाइट बेड्डिङ्" गीतको संगीतलाई आफ्नो विषय शिर्ष धुनमा राखेको थियो जुन बिल्ली आइडलले सिर्जना गरेका थिए। == कथानक == शोले विश्वभरिका विभिन्न रोचक घटनाहरूका क्लिपहरू समावेश गरेको थियो। यो शो सम्भवत: नेपाल टेलिभिजनमा आफ्नो प्रकारको पहिलो शो थियो। == संगीत == यस शोले 'बिली आइडल' को गीत 'White Wedding' को संगीतलाई थिम संगीतको रूपमा प्रयोग गरेको थियो। [[श्रेणी:नेपाली टेलिभिजन कार्यक्रमहरू]] {{stub}} 1iuwui20twj7v98gki6brw37asi34tg 3 63758 1354495 389562 2026-05-07T08:28:17Z ~2026-27721-61 78503 /* About Consultancy */ नयाँ खण्ड 1354495 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Sita Namaste white.png|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb| सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}}जी''' समस्त [[विकिपीडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईंलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपीडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपीडिया एउटा खुला [[विश्वकोष]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू संग्रहित हुन्छन्। *अहिले सम्म नेपाली विकिपीडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईं हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपीडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषा जत्तिकै धनी बनाऔं। *विकिपीडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईं पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा भएका लेखमा थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपीडियामा तपाईंको कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबै भन्दा पहिला दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपीडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेख हरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकिको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपीडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *प्रयोगको लागि [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईंले एउटा विकिपीडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि सहि गर्नुहोला। यसले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्टको लिङ्क र मिति लेखिदिन्छ। मलाई केही कुरा सोध्नु परेमा मेरो नाम पछि लेखिएको (वार्ता)मा थिचेर प्रश्न लेख्नु होला। *यदि तपाईँलाई विकिपीडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रवन्धक]]हरूसँग सम्पर्क गर्नुहोला। <b>धन्यवाद!</b> </font> -[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्ने]]) १६:२८, ६ मे २०१४ (युटिसी(UTC)) == About Consultancy == guidance and consultant [[विशेष:Contributions/&#126;2026-27721-61|&#126;2026-27721-61]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-27721-61|वार्तालाप]]) १४:१३, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) nm0m07fn9ot6qsyzpjdeo319po8di3y 3 76768 1354421 1249332 2026-05-06T13:05:30Z SHB2000 53540 SHB2000द्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:WiFábio]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/WiFábio|WiFábio]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Difabio|Difabio]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1249332 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb| सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}}जी''' समस्त [[विकिपीडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईंलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपीडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपीडिया एउटा खुला [[विश्वकोष]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरु संग्रहित हुन्छन्। *अहिले सम्म नेपाली विकिपीडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरु छन्। यसलाई बढाउन तपाईं हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपीडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषा जत्तिकै धनी बनाऔं। *विकिपीडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईं पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा भएका लेखमा थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपीडियामा तपाईंको कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबै भन्दा पहिला दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरु|प्राय सोधिने प्रश्नहरु]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपीडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेख हरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकिको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपीडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरुका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *प्रयोगको लागि [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपिडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईंले एउटा विकिपीडियन बनेर यहाँका लेखहरु सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि सहि गर्नुहोला। यसले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्टको लिङ्क र मिति लेखिदिन्छ। मलाई केही कुरा सोध्नु परेमा मेरो नाम पछि लेखिएको (वार्ता)मा थिचेर प्रश्न लेख्नु होला। *यदि तपाईँलाई विकिपीडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रवन्धक]]हरूसँग सम्पर्क गर्नुहोला। <b>धन्यवाद!</b> </font>--[[User:सरोज कुमार ढकाल|सरोज(Saroj)]] ([[User talk:सरोज कुमार ढकाल|कुरा गर्ने]]) १४:४३, २१ अप्रिल २०१५ (युटिसी(UTC)) 1cy8o9l7ie6sx69q7w7zbuspwyx6p3h 3 79045 1354457 713025 2026-05-07T00:41:27Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा ठिक गर्दै 1354457 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]] e640jlaaodrvd0druh9jq27d4qj1fs3 3 82951 1354458 713026 2026-05-07T00:41:32Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा ठिक गर्दै 1354458 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]] e640jlaaodrvd0druh9jq27d4qj1fs3 3 89175 1354502 1325954 2026-05-07T09:59:41Z Kiranrkh 78505 जेनजी आन्दोलन अगुवा 1354502 wikitext text/x-wiki == Randikoban == Khatey no 1 jhole [[विशेष:Contributions/&#126;2025-60323-0|&#126;2025-60323-0]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2025-60323-0|वार्तालाप]]) २२:१५, १३ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) जेनजी आन्दोलनमा अगुवाई गर्ने एउटा युवा नेताको छवि बनाइसकेको नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् । उनी भ्रष्टाचार विरुद्ध आगो ओकल्छन्।‌ राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका किरण सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना र सुशासनको मुद्दालाई लिएर राजनीतिमा छन्। g74ixn4d9n3jketj6e0nr11d0e4nagu 1354503 1354502 2026-05-07T10:00:51Z Kiranrkh 78505 नालन्द विश्वविद्यालयबाट जीवन दर्शनमा प्रशिक्षण 1354503 wikitext text/x-wiki युवाहरू राजनीतिमा हस्तक्षेप गर्नुपर्छ भनेर उनले सानै उमेरदेखि सक्रिय राजनीति गर्न थालेका थिए। लैङ्गिक विविधता र सामाजिक रूपान्तरणमा अन्तर्राष्ट्रिय कोर्स समेत लिइसकेका छन् भने, भारतको नालन्दा विश्वविद्यालयबाट जीवन दर्शनका बारेमा पनि उनले प्रशिक्षण लिइसकेका छन्। जेनजी आन्दोलनमा अगुवाई गर्ने एउटा युवा नेताको छवि बनाइसकेको नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् । उनी भ्रष्टाचार विरुद्ध आगो ओकल्छन्।‌ राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका किरण सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना र सुशासनको मुद्दालाई लिएर राजनीतिमा छन्। fxnqhtvop4wxtvdgwrzbxad8e3oo2r3 1354504 1354503 2026-05-07T10:01:51Z Kiranrkh 78505 /* जेनजी आन्दोलन */ नयाँ खण्ड 1354504 wikitext text/x-wiki युवाहरू राजनीतिमा हस्तक्षेप गर्नुपर्छ भनेर उनले सानै उमेरदेखि सक्रिय राजनीति गर्न थालेका थिए। लैङ्गिक विविधता र सामाजिक रूपान्तरणमा अन्तर्राष्ट्रिय कोर्स समेत लिइसकेका छन् भने, भारतको नालन्दा विश्वविद्यालयबाट जीवन दर्शनका बारेमा पनि उनले प्रशिक्षण लिइसकेका छन्। जेनजी आन्दोलनमा अगुवाई गर्ने एउटा युवा नेताको छवि बनाइसकेको नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् । उनी भ्रष्टाचार विरुद्ध आगो ओकल्छन्।‌ राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका किरण सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना र सुशासनको मुद्दालाई लिएर राजनीतिमा छन्। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) 3phwhirqqk4su7sbldycxj6zhzo4prz 1354505 1354504 2026-05-07T10:08:20Z Kiranrkh 78505 /* */ जेनजी आन्दोलनका अगुवा रवि किरण हमाल 1354505 wikitext text/x-wiki रवि किरण हमाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा सामान्य परिवारमा जन्मिएका रवि किरण हमाल बाल्यकालदेखि नै पढाइमा अब्बल विद्यार्थी थिए। उनी विसं २०५४ साल पौष २७ गते सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिकामा पिता रत्नबहादुर हमाल र माता उषाकुमारी चन्दको जेष्ठ सुपुत्रको रूपमा जन्मिएका थिए। उनको बाल्यकाल ग्रामीण भेगमै बितेको थियो । पढाइको सिलसिलामा उनी सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर उच्च शिक्षा हासिल गर्न पुगेका थिए । उनले उच्च शिक्षा विज्ञान विषयमा गरेका थिए। त्यसपछि काठमाडौँको रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट राजनीतिशास्त्र र पत्रकारितामा उनले स्नातक सम्पन्न गरेका थिए । रवि किरण हमाल नेपाली युवा राजनीतिक अभियन्ता, सामाजिक रूपान्तरणका पक्षधर तथा जेनजी आन्दोलनसँग जोडिएका युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। उनी सुशासन, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, न्यायालय शुद्धीकरण, भ्रष्टाचारविरोधी अभियान तथा युवाको राजनीतिक हस्तक्षेपका मुद्दामा सक्रिय छन्। सानै उमेरदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका हमालले युवाहरूले केवल दर्शक नभई नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने धारणा सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनी विशेषतः नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षा तथा प्रशिक्षण हमालले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका छन्। उनले लैङ्गिक विविधता, सामाजिक रूपान्तरण तथा समावेशी नेतृत्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न कोर्सहरू पनि पूरा गरेका छन्। त्यसैगरी, उनले Nalanda University बाट जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी प्रशिक्षण लिएका छन्। उनका अध्ययन र प्रशिक्षणका क्षेत्रहरू मुख्यतः सामाजिक न्याय, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र सार्वजनिक नीतिसँग सम्बन्धित रहेका छन्। राजनीतिक सक्रियता रवि किरण हमाल जेनजी आन्दोलनका सक्रिय अगुवा मानिन्छन्। उक्त आन्दोलनमार्फत उनले न्यायालयको शुद्धीकरण, राजनीतिक भागबन्डाको अन्त्य, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षमा अभियान चलाएका छन्। उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिने युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। राज्य संयन्त्रमा दलगत हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा शक्ति केन्द्रित संस्कृतिको आलोचना गर्दै आएका उनले संस्थागत सुधार र उत्तरदायी शासन प्रणालीको वकालत गर्दै आएका छन्। सार्वजनिक छवि उनी सामाजिक सञ्जाल तथा सार्वजनिक बहसहरूमा स्पष्ट, आक्रामक र वैकल्पिक राजनीतिक दृष्टिकोण राख्ने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक आवाजका रूपमा उनको पहिचान निर्माण हुँदै गएको छ। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) crzzd34uhnd34a0a64dkje9er0swkp2 1354506 1354505 2026-05-07T10:11:26Z Kiranrkh 78505 /* Facebook Profile */ नयाँ खण्ड 1354506 wikitext text/x-wiki रवि किरण हमाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा सामान्य परिवारमा जन्मिएका रवि किरण हमाल बाल्यकालदेखि नै पढाइमा अब्बल विद्यार्थी थिए। उनी विसं २०५४ साल पौष २७ गते सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिकामा पिता रत्नबहादुर हमाल र माता उषाकुमारी चन्दको जेष्ठ सुपुत्रको रूपमा जन्मिएका थिए। उनको बाल्यकाल ग्रामीण भेगमै बितेको थियो । पढाइको सिलसिलामा उनी सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर उच्च शिक्षा हासिल गर्न पुगेका थिए । उनले उच्च शिक्षा विज्ञान विषयमा गरेका थिए। त्यसपछि काठमाडौँको रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट राजनीतिशास्त्र र पत्रकारितामा उनले स्नातक सम्पन्न गरेका थिए । रवि किरण हमाल नेपाली युवा राजनीतिक अभियन्ता, सामाजिक रूपान्तरणका पक्षधर तथा जेनजी आन्दोलनसँग जोडिएका युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। उनी सुशासन, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, न्यायालय शुद्धीकरण, भ्रष्टाचारविरोधी अभियान तथा युवाको राजनीतिक हस्तक्षेपका मुद्दामा सक्रिय छन्। सानै उमेरदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका हमालले युवाहरूले केवल दर्शक नभई नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने धारणा सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनी विशेषतः नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षा तथा प्रशिक्षण हमालले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका छन्। उनले लैङ्गिक विविधता, सामाजिक रूपान्तरण तथा समावेशी नेतृत्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न कोर्सहरू पनि पूरा गरेका छन्। त्यसैगरी, उनले Nalanda University बाट जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी प्रशिक्षण लिएका छन्। उनका अध्ययन र प्रशिक्षणका क्षेत्रहरू मुख्यतः सामाजिक न्याय, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र सार्वजनिक नीतिसँग सम्बन्धित रहेका छन्। राजनीतिक सक्रियता रवि किरण हमाल जेनजी आन्दोलनका सक्रिय अगुवा मानिन्छन्। उक्त आन्दोलनमार्फत उनले न्यायालयको शुद्धीकरण, राजनीतिक भागबन्डाको अन्त्य, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षमा अभियान चलाएका छन्। उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिने युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। राज्य संयन्त्रमा दलगत हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा शक्ति केन्द्रित संस्कृतिको आलोचना गर्दै आएका उनले संस्थागत सुधार र उत्तरदायी शासन प्रणालीको वकालत गर्दै आएका छन्। सार्वजनिक छवि उनी सामाजिक सञ्जाल तथा सार्वजनिक बहसहरूमा स्पष्ट, आक्रामक र वैकल्पिक राजनीतिक दृष्टिकोण राख्ने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक आवाजका रूपमा उनको पहिचान निर्माण हुँदै गएको छ। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) scvted557ny61p1avjhfqkwqbjxmyxs 1354507 1354506 2026-05-07T10:12:02Z Kiranrkh 78505 /* TikTok */ नयाँ खण्ड 1354507 wikitext text/x-wiki रवि किरण हमाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा सामान्य परिवारमा जन्मिएका रवि किरण हमाल बाल्यकालदेखि नै पढाइमा अब्बल विद्यार्थी थिए। उनी विसं २०५४ साल पौष २७ गते सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिकामा पिता रत्नबहादुर हमाल र माता उषाकुमारी चन्दको जेष्ठ सुपुत्रको रूपमा जन्मिएका थिए। उनको बाल्यकाल ग्रामीण भेगमै बितेको थियो । पढाइको सिलसिलामा उनी सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर उच्च शिक्षा हासिल गर्न पुगेका थिए । उनले उच्च शिक्षा विज्ञान विषयमा गरेका थिए। त्यसपछि काठमाडौँको रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट राजनीतिशास्त्र र पत्रकारितामा उनले स्नातक सम्पन्न गरेका थिए । रवि किरण हमाल नेपाली युवा राजनीतिक अभियन्ता, सामाजिक रूपान्तरणका पक्षधर तथा जेनजी आन्दोलनसँग जोडिएका युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। उनी सुशासन, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, न्यायालय शुद्धीकरण, भ्रष्टाचारविरोधी अभियान तथा युवाको राजनीतिक हस्तक्षेपका मुद्दामा सक्रिय छन्। सानै उमेरदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका हमालले युवाहरूले केवल दर्शक नभई नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने धारणा सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनी विशेषतः नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षा तथा प्रशिक्षण हमालले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका छन्। उनले लैङ्गिक विविधता, सामाजिक रूपान्तरण तथा समावेशी नेतृत्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न कोर्सहरू पनि पूरा गरेका छन्। त्यसैगरी, उनले Nalanda University बाट जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी प्रशिक्षण लिएका छन्। उनका अध्ययन र प्रशिक्षणका क्षेत्रहरू मुख्यतः सामाजिक न्याय, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र सार्वजनिक नीतिसँग सम्बन्धित रहेका छन्। राजनीतिक सक्रियता रवि किरण हमाल जेनजी आन्दोलनका सक्रिय अगुवा मानिन्छन्। उक्त आन्दोलनमार्फत उनले न्यायालयको शुद्धीकरण, राजनीतिक भागबन्डाको अन्त्य, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षमा अभियान चलाएका छन्। उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिने युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। राज्य संयन्त्रमा दलगत हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा शक्ति केन्द्रित संस्कृतिको आलोचना गर्दै आएका उनले संस्थागत सुधार र उत्तरदायी शासन प्रणालीको वकालत गर्दै आएका छन्। सार्वजनिक छवि उनी सामाजिक सञ्जाल तथा सार्वजनिक बहसहरूमा स्पष्ट, आक्रामक र वैकल्पिक राजनीतिक दृष्टिकोण राख्ने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक आवाजका रूपमा उनको पहिचान निर्माण हुँदै गएको छ। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == TikTok == https://www.tiktok.com/@rabikiranfornation?_r=1&_t=ZS-969xCgPhq3I [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५७, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) s455oe12whda5jk9e09gjmg5lfx15jt 3 90761 1354459 713027 2026-05-07T00:41:37Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा ठिक गर्दै 1354459 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]] e640jlaaodrvd0druh9jq27d4qj1fs3 0 91508 1354446 1344306 2026-05-06T16:21:21Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] जोडियो 1354446 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = क्लारा जेटकिन<br />Clara Zetkin | image = C Zetkin 1.jpg | caption =सन् १९२० मा जेटकिन | birth_date = ५ जुलाई १८५७ | birth_place = लिपगिज,जर्मन | death_date = २० जुन १९३३ | death_place = जर्मन | death_cause = समसामयिक | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = [[जर्मन]] | nationality = [[जर्मनी]] | other_names = क्लारा | education = | occupation = राजनीतिक | years_active = | employer = | known_for = अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवसका संस्थापक | salary = | height = | weight = | title = | term = | boards = | religion = ईसाइ | spouse = | partner = ओसियत | children = २ छोरा | parents = | relatives = | website = | footnotes = | ethnic = | networth = }} '''क्लारा जेटकिन''' ({{Lang-en|Clara Zetkin}}) अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवसको संस्थापक हुन्। उनी महिला मुक्ति आन्दोलनकी अगुवा हुन्। उनी पहिलोपटक महिला मुक्तिको आवाज लिएर आन्दोलनमा आउने पहिलो महिला यीनै थिइन् । ==बाल्यकाल तथा शिक्षा== सन् १८५७ जुलाई ५ मा जर्मनको एक सामान्य परिवारमा जन्मीएकि जेटकिनका बाबुआमा दुवै शिक्षण पेशामा आबद्ध थिए। ''हुने बिरूवाको चिल्लो पात'' भनेझैं उनी सानै उमेर देखि मेहिनती र लगनशील स्वभावकि थिइन् भने उनी त्यतिकै निडर पनि थिइन्।उनको बाल्यकाल पनि सामान्य किसिमबाटनै चल्यो।प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गरिसकेपछि उनी शिक्षक बनिन् ।किनभने उनलाई आफ्नो पढाइकालागी आफैंले खर्च जुटाउनु पर्ने बाध्यता रहेको थियो । ==राजनीतिक प्रवेश== ==वैवाहिक जीवन== क्लाराले ओसिप सँग विवाह गरेकि थिइन् ।उनिहरूको दुई सन्तान समेत थियो । Clara zetkins I heard that name just today :p ==प्रारम्भिक जीवन== ==कार्यहरू== [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] चरम विन्दुमा पुगेको बेला उनले शान्तिको आवाज उठाएकि थिइन् ।शान्तिका लागि सन् १९१५ मा जर्मनीको वोन भन्ने ठाउँमा महिलाहरूको विशाल भेला आयोजना भएको थियो ।त्यस भेलामा सहभागी विश्वका अग्रगामी हजारौं महिलाहरूमाझ उनले राखेको शान्ति प्रस्ताव सर्वसम्मत पारित गरिएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Clara Zetkin|क्लारा जेटकिन}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] a3ryy9c4cre1ge756gnmhimna7lpm48 0 92446 1354522 1333278 2026-05-07T11:50:26Z ~2026-26110-68 78492 1354522 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=महेश बस्नेत |image= |caption= |office= नेपालको उद्योग मन्त्री |term_start= सेप्टेम्बर १४, २०२४ |term_end= -- |primeminister= [[सुशील कोइराला]] |president= [[रामवरण यादव]] |office2 = युवासंघको अध्यक्ष |term_start2 = २००९ |party= [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |birth_date= {{Birth date and age|df=yes|१९७५|०१|१६}} |birth_place= गुण्डु-4, [[भक्तपुर जिल्ला]] |father =पूर्णबहादुर बस्नेत |mother = ईश्वरी बस्नेत |spouse= }} '''महेश (झोले भोगते) बस्नेत''' [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]का नेता हुन्। उनी नेपाली कांग्रेसका नेता [[सुशील कोइराला]] प्रधानमन्त्री हुँदा गठबन्धन सरकारमा उद्योगमन्त्री थिए ।<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2014-09-14/basnet-amatya-take-oath-of-office.html|title=Basnet, Amatya take oath of office|access-date=2017-04-20|language=en}}</ref><ref name="kathmandupost">{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2015-08-05/industrial-sector-suffered-rs-17-billion-in-quake-minister-basnet.html|title=Industrial sector suffered Rs 17 billion in quake: Minister Basnet|access-date=2017-04-20|language=en}}</ref> सन् २००८ मा उनी युथ फोर्स नेपालका अध्यक्ष र सन् २००९ मा युवा संघ नेपालको अध्यक्ष भएका थिए ।<ref name="kathmandupost" /><ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/business/government-waives-loans-for-quake-affected-industries/|title=You are being redirected...|website=thehimalayantimes.com|access-date=2017-04-20}}</ref> बस्नेतको मुख भोगते जसरी हो र झोले हो। ==प्रतिनिधि सभा २०७९== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]]का उम्मेदवार [[महेश बस्नेत]] [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं १ बाट २४,३०४मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन्। <ref>{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकिकृत समाजबादी)]]का उम्मेदवार [[झलनाथ खनाल]]ले २१,८०२मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam?lng=nep|title=इलाम : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:भक्तपुर जिल्लाका मानिसहरू]] qu3crpjh28wib47zcvsbzcz46zb4onn 0 92724 1354463 1352875 2026-05-07T02:11:51Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354463 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = Annapurna.png | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Gandaki Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/anapurna?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = विष्णुबहादुर केसी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = चन्द्रकला अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 417.73<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 22099 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.283118|N|83.855864|E|}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = वडा नं. ३ माछापोखरी | website = [https://www.annapurnamunkaski.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[ढिकुरपोखरी]], [[भदौरे तमागी]] (१,२), [[सल्यान, कास्की|सल्यान]], [[लुम्ले]], [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] र [[घान्द्रुक]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २२,०९९ रहेको छ भने यहाँ ६,०४९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[ढिकुरपोखरी]] (१-३) || २,६३५ || ६.७२ || ३९२.११ |- | २ || [[ढिकुरपोखरी]] (४,९) || १,७३६ || २.८१ || ६१७.७९ |- | ३ || [[ढिकुरपोखरी]] (५-८) || २,९५९ || १३.४८ || २१९.५१ |- | ४ || [[भदौरे तमागी]] (१-२) र [[सल्यान, कास्की|सल्यान]] (१-४, ६-८) || १,९२९ || १०.५४ || १८३.०२ |- | ५ || [[सल्यान, कास्की|सल्यान]] (५, ९) || २,३६२ || ५.७३ || ४१२.२२ |- | ६ || [[लुम्ले]] (४-६) || २,१४३ || ९.०० || २३८.११ |- | ७ || [[लुम्ले]] (१-३, ७-९) || १,६६८ || ४४.५६ || ३७.४३ |- | ८ || [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] (१-६) || १,६३१ || १२.८७ || १२६.७३ |- | ९ || [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] (७-९) || ९८५ || २९.९३ || ३२.९१ |- | १० || [[घान्द्रुक]] (१-५) || २,२२६ || २०.३ || १०९.६६ |- | ११ || [[घान्द्रुक]] (६-९) || १,८२५ || २६१.८ || ६.९७ |- ! कुल !! !! २२,०९९ !! ४१७.७४ !! ५२.९० |} ==भौगोलिक अवस्थिति== [[File:Annapurna Gaupalika lumle.jpg|thumb|अन्नपूर्ण गाउँपालिका अन्तर्गत लुम्ले गाउँ]] अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ४१७.७४ वर्गकिलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ११ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]], पश्चिममा [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] र [[म्याग्दी जिल्ला]], उत्तरमा [[मनाङ जिल्ला]], दक्षिणमा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[पर्वत जिल्ला]]सम्म छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 43h7xpxdbo5qzjoa3n27vkagegkrxcy 0 92756 1354465 1352931 2026-05-07T02:18:22Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354465 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = अर्जुनचौपारी | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Arjun Chaupari (8).jpg | photo2a = Arjun Chaupari (4).jpg | photo2b = Arjun Chaupari (7).jpg | photo3a = Arjun Chaupari (5).jpg | photo3b = Arjun Chaupari (6).jpg | photo4a = Arjun Chaupari (3).jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाका मनमोहक दृश्यहरू }} | imagesize = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Arjunchaupari#Syangja#Nepal Gandaki Pradesh#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | latd = | longd = | coor_pinpoint = अर्जुनचौपारी गाउँपालिका | coordinates_footnotes = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[स्याङ्जा जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = स्थापना | established_date = २०७३ साल फागुन २७ | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-syangja/arjunchaupari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |leader_party = |leader_title = अध्यक्ष |leader_name = प्रकाश तिवारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = उपाध्यक्ष |leader_name1 = सपना गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = गाउँपालिका | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 57.22 | area_land_km2 = | population_footnotes = | population_total = 14045 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=44&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +५:४५ |coordinates = {{coord|28.080765|83.761311|type:city(16176)_region:NP-GA_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | area_code = +९७७-६३ | iso_code = |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[अर्जुनचौपारी]] गाविसको कार्यालय | website = {{URL|http://arjunchauparimun.gov.np/}} | footnotes = }} '''अर्जुनचौपारी गाउँपालिका''' [[स्याङ्जा जिल्ला]]को [[उत्तर]]-[[पश्चिम]] भागमा फैलिएको एक [[गाउँपालिका]] हो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा [[स्याङ्जा जिल्ला]]मा अर्जुनचौपारी, [[रापाकोट]], [[पञ्चमुल]]का (३,७) वडाहरू, [[आरुचौर]] र [[सतौदरौ|दरौ]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर अर्जुनचौपारी गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो।<ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]|date=३० फाल्गुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,०४५ रहेको छ भने यहाँ ३,८०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[अर्जुनचौपारी]] (१-५) || ४,०५२ || १३.७२ || २९५.३४ |- | २ || [[अर्जुनचौपारी]] (६-९) || १,९६१ || ५.३७ || ३६५.१८ |- | ३ || [[रापाकोट]] (३, ५-८) || १,७१० || ८.६८ || १९७.०१ |- | ४ || [[रापाकोट]] (१, २, ४, ९) र [[पञ्चमुल]] (३) || १,६६६ || ८.२१ || २०२.९२ |- | ५ || [[आरुचौर]] (१-९) || २,३९१ || ११.०२ || २१६.९७ |- | ६ || [[सतौदरौ]] (१-९) र [[पञ्चमुल]] (७) || २,२६५ || १०.२४ || २२१.१९ |- ! कुल !! !! १४,०४५ !! ५७.२२ !! २४५.४६ |} ==अवस्थिति== अर्जुनचौपारी गाउँपालिकामा ६ [[वडा]]हरू रहेका छन। अर्जुनचौपारीको कुल [[क्षेत्रफल]] ५७.२२ वर्ग किमी छ। यो गाउँपालिकाको [[पूर्व]]मा [[पुतलीबजार नगरपालिका]] पर्दछ भने [[पश्चिम]]मा [[पर्वत जिल्ला]] रहेको छ। यसको [[उत्तर|उत्तरी]] भागमा [[आँधीखोला गाउँपालिका]] अवस्थित भने दक्षिणमा [[भीरकोट नगरपालिका]] पर्दछ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsyangja.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, स्याङ्जा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} {{स्याङ्जा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] nx28j45chb3pd73pljexb4aurcrd853 1354466 1354465 2026-05-07T02:19:18Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354466 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = अर्जुनचौपारी | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Arjun Chaupari (8).jpg | photo2a = Arjun Chaupari (4).jpg | photo2b = Arjun Chaupari (7).jpg | photo3a = Arjun Chaupari (5).jpg | photo3b = Arjun Chaupari (6).jpg | photo4a = Arjun Chaupari (3).jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाका मनमोहक दृश्यहरू }} | imagesize = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Arjunchaupari#Syangja#Nepal Gandaki Pradesh#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[स्याङ्जा जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = स्थापना | established_date = २०७३ साल फागुन २७ | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-syangja/arjunchaupari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |leader_party = |leader_title = अध्यक्ष |leader_name = प्रकाश तिवारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = उपाध्यक्ष |leader_name1 = सपना गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = गाउँपालिका | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 57.22 | area_land_km2 = | population_footnotes = | population_total = 14045 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=44&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +५:४५ |coordinates = {{coord|28.080765|83.761311|type:city(16176)_region:NP-GA_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | area_code = +९७७-६३ | iso_code = |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[अर्जुनचौपारी]] गाविसको कार्यालय | website = {{URL|http://arjunchauparimun.gov.np/}} | footnotes = }} '''अर्जुनचौपारी गाउँपालिका''' [[स्याङ्जा जिल्ला]]को [[उत्तर]]-[[पश्चिम]] भागमा फैलिएको एक [[गाउँपालिका]] हो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा [[स्याङ्जा जिल्ला]]मा अर्जुनचौपारी, [[रापाकोट]], [[पञ्चमुल]]का (३,७) वडाहरू, [[आरुचौर]] र [[सतौदरौ|दरौ]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर अर्जुनचौपारी गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो।<ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]|date=३० फाल्गुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,०४५ रहेको छ भने यहाँ ३,८०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[अर्जुनचौपारी]] (१-५) || ४,०५२ || १३.७२ || २९५.३४ |- | २ || [[अर्जुनचौपारी]] (६-९) || १,९६१ || ५.३७ || ३६५.१८ |- | ३ || [[रापाकोट]] (३, ५-८) || १,७१० || ८.६८ || १९७.०१ |- | ४ || [[रापाकोट]] (१, २, ४, ९) र [[पञ्चमुल]] (३) || १,६६६ || ८.२१ || २०२.९२ |- | ५ || [[आरुचौर]] (१-९) || २,३९१ || ११.०२ || २१६.९७ |- | ६ || [[सतौदरौ]] (१-९) र [[पञ्चमुल]] (७) || २,२६५ || १०.२४ || २२१.१९ |- ! कुल !! !! १४,०४५ !! ५७.२२ !! २४५.४६ |} ==अवस्थिति== अर्जुनचौपारी गाउँपालिकामा ६ [[वडा]]हरू रहेका छन। अर्जुनचौपारीको कुल [[क्षेत्रफल]] ५७.२२ वर्ग किमी छ। यो गाउँपालिकाको [[पूर्व]]मा [[पुतलीबजार नगरपालिका]] पर्दछ भने [[पश्चिम]]मा [[पर्वत जिल्ला]] रहेको छ। यसको [[उत्तर|उत्तरी]] भागमा [[आँधीखोला गाउँपालिका]] अवस्थित भने दक्षिणमा [[भीरकोट नगरपालिका]] पर्दछ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsyangja.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, स्याङ्जा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} {{स्याङ्जा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] to0m11162xg2twq49bja2zrsep15xov 1354467 1354466 2026-05-07T02:20:12Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354467 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = अर्जुनचौपारी | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Arjun Chaupari (8).jpg | photo2a = Arjun Chaupari (4).jpg | photo2b = Arjun Chaupari (7).jpg | photo3a = Arjun Chaupari (5).jpg | photo3b = Arjun Chaupari (6).jpg | photo4a = Arjun Chaupari (3).jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाका मनमोहक दृश्यहरू }} | imagesize = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Arjunchaupari#Syangja#Nepal Gandaki Pradesh#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[स्याङ्जा जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = स्थापना | established_date = २०७३ साल फागुन २७ | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-syangja/arjunchaupari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |leader_party = |leader_title = अध्यक्ष |leader_name = प्रकाश तिवारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = उपाध्यक्ष |leader_name1 = सपना गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |established_title = गाउँपालिका | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 57.22 | area_land_km2 = | population_footnotes = | population_total = 14045 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=44&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +५:४५ |coordinates = {{coord|28.080765|83.761311|display=inline,title}} | area_code = +९७७-६३ | iso_code = |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[अर्जुनचौपारी]] गाविसको कार्यालय | website = {{URL|http://arjunchauparimun.gov.np/}} | footnotes = }} '''अर्जुनचौपारी गाउँपालिका''' [[स्याङ्जा जिल्ला]]को [[उत्तर]]-[[पश्चिम]] भागमा फैलिएको एक [[गाउँपालिका]] हो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा [[स्याङ्जा जिल्ला]]मा अर्जुनचौपारी, [[रापाकोट]], [[पञ्चमुल]]का (३,७) वडाहरू, [[आरुचौर]] र [[सतौदरौ|दरौ]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर अर्जुनचौपारी गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो।<ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]|date=३० फाल्गुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,०४५ रहेको छ भने यहाँ ३,८०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ अर्जुनचौपारी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[अर्जुनचौपारी]] (१-५) || ४,०५२ || १३.७२ || २९५.३४ |- | २ || [[अर्जुनचौपारी]] (६-९) || १,९६१ || ५.३७ || ३६५.१८ |- | ३ || [[रापाकोट]] (३, ५-८) || १,७१० || ८.६८ || १९७.०१ |- | ४ || [[रापाकोट]] (१, २, ४, ९) र [[पञ्चमुल]] (३) || १,६६६ || ८.२१ || २०२.९२ |- | ५ || [[आरुचौर]] (१-९) || २,३९१ || ११.०२ || २१६.९७ |- | ६ || [[सतौदरौ]] (१-९) र [[पञ्चमुल]] (७) || २,२६५ || १०.२४ || २२१.१९ |- ! कुल !! !! १४,०४५ !! ५७.२२ !! २४५.४६ |} ==अवस्थिति== अर्जुनचौपारी गाउँपालिकामा ६ [[वडा]]हरू रहेका छन। अर्जुनचौपारीको कुल [[क्षेत्रफल]] ५७.२२ वर्ग किमी छ। यो गाउँपालिकाको [[पूर्व]]मा [[पुतलीबजार नगरपालिका]] पर्दछ भने [[पश्चिम]]मा [[पर्वत जिल्ला]] रहेको छ। यसको [[उत्तर|उत्तरी]] भागमा [[आँधीखोला गाउँपालिका]] अवस्थित भने दक्षिणमा [[भीरकोट नगरपालिका]] पर्दछ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsyangja.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, स्याङ्जा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} {{स्याङ्जा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 2atierzcuye76n0xtxxfn27wlgc960n 0 97957 1354508 1346537 2026-05-07T10:51:48Z Bishaldev100 28807 1354508 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Vishnu_Saving_the_Elephant_(Gajendra_Moksha).jpg|thumb|Vishnu Saving Gajendra]] '''गजेन्द्र मोक्ष''' ({{Lang-sa|गजेन्द्रमोक्षः}}) हिन्दू धर्ममा सबै भन्दा पवित्र पुस्तक [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भगवतपुराण]]को ८ औँ स्कंदको पौराणिक कथा हो। यो भगवान [[विष्णु]]को प्रसिद्ध कथा मध्ये एक हो। यस उपाख्यानमा विष्णु गजेन्द्रको रक्षा गर्न पृथ्वीमा आएका थिए। त्यसपछि गजेन्द्रलाई भगवान (सरस्वती मुक्ति) जस्तो एक रूप प्राप्त गरे र विष्णुसँग बैकुण्ठ गए। यो कथा सम्राट [[परिक्षित]]को अनुरोधमा श्री सुकले वर्णन गरेका थिए। [[File:Gajendra Moksha.jpg|thumb|वाडाला मूर्तिकला, गजेन्द्रको हाथीबाट दशवतारका मन्दिर]] == उपन्यासको कथा== स्वर्गमा त्रिकुट पर्वतको फेदी (घाँटी) मा ऋतुमत् नामको बगैँंचा थियो। देवीदेवताको क्रिडास्थल रहेको उक्त बगैँचा [[वरुण]]द्वारा बनाइएको थियो। ऋतुमत् बगैचामा एउटा गजेन्द्र नामको हात्ती बस्थ्यो। गजेन्द्रले समूहको अन्य सबै हात्तीमाथि शासन गर्थे। सधैं झै एक दिन गहेन्द्र भगवान विष्णुको पूजा गरेर फुल चढाउन पोखरीमा कमलको फुल टिप्न गएका थिए। अचानक, पोखरीमा बस्ने एक गोहीले गजेन्द्रलाई आक्रमण गरे र उनको खुट्टा समात्यो। गोहीको आक्रमणबाट बचाउन लामो समयसम्म गजेन्द्रले प्रयास गरे। तिनको परिवारका सदस्यहरू, नातेदारहरू र साथीहरू तिनलाई मदत गर्न चारैतिर भेला थिए तर व्यर्थ भयो। जब उनीहरूले 'मृत्यु' नजिक पुगेका गजेन्द्रलाई उनीहरूले एक्लै छोडे। यसै अध्यायको श्लोक ९–१३ सम्म स्वर्गमा त्रिकुट पर्वतको फेदी (घाँटी) मा ऋतुमत् नामको बगैँंचा थियो। देवीदेवताको क्रिडास्थल रहेको उक्त बगैँचा भगवानका महान् भक्त वरुण देवताको थियो। हे राजन ! विधिको विधान अचम्मको छ, गजराज गजेन्द्र अत्यन्तै बलशाली हुँदा पनि आफ्नो बासस्थानमा हात्तीको बथानले गरेका क्रियाकलापका कारण गजेन्द्रप्रति क्रुद्ध गोहीले उनको खुट्टा पक्रेर आक्रमण गर्यो। यस्तो दुर्दशाबाट छुटकारा पाउनका लागि गजेन्द्रले भरमग्दुर प्रयत्न गरे। धेरै लामो समयसम्मको संघर्षपश्चात पनि गोहीको आक्रमणबाट छुटकारा पाउन नसकेका गजेन्द्रको मानसिक, शारीरिक तथा इन्द्रिय शक्ति घट्दै गइरहेको थियो। यसको विपरीत गोहीको उत्साह, शारीरिक शक्ति तथा इन्द्रिय शक्ति बढ्दै गइरहेको थियो। एकातिर गजेन्द्र गोहीको पासोमा झन्झन् फस्दै गइरहेका थिए। यस्तो अवस्था देखेपछि गजराजले भगवानको शरणमा जाने निश्चय गरे भनेर दोस्रो अध्यायमा बताइएको छ। गजेन्द्रले प्राण बचाउन भगवान विष्णुलाई प्रार्थना गरे। उनको भक्तको  प्रार्थना सुनेर, विष्णुले दृश्यमा गए। गजेन्द्रले भगवान आउँदै गरेको देखे, उनले आफ्नो सुँडले कमल उठाए। यो देखेर, विष्णु खुसी भए र उनले [[सुदर्शन चक्र]]ले गोहीलाई पराजित गरे। यस अवसरमा गजेन्द्रले गरेको प्रार्थनाले [[विष्णु]]को गजेन्द्र स्तुति भनिने प्रशंसा गरेको एक प्रसिद्ध भजन थियो।<blockquote class=""><poem> शुक्लांबरधरं विष्णुं शशि वर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्न वदनं ध्यायेत सर्व विघ्नोपशान्तये॥ </poem></blockquote>यस श्लोकको तात्पर्य हुन्छ– [[शुकदेव]] गोस्वामीले भन्नुभयो– हे राजन् ! त्रिकुट नामको एक विशाल पर्वत छ । यो दश हजार योजन अर्थात ८० हजार माइल अग्लो छ । यस पर्वतलाई चारैतिरबाट [[क्षीरसागर]]द्वारा घेरिएका हुनाले यो अत्यन्तै रमणीय छ । फलाम, चाँदी र सुनले बनेका तीन प्रमुख शृङ्खलाले चारै दिशा र आकाशलाई सुन्दरता प्रदान गरेका छन् भन्ने अध्याय दुईको श्लोक दुईमा उल्लेख छ ।<ref>https://www.nagariknews.com/news/36212/</ref> == पूर्वजन्म == पूर्वजन्ममा गजेन्द्र भगवान् [[विष्णु]]का महान् भक्त थिए। उनी दक्षिण भारतको [[तमिलनाडु|तामिल]] (द्रविड) राज्यका राजा थिए र उनको नाम इन्द्रद्युम्न थियो । राजकाज त्यागेर उनी मलयाचल पहाडमा कुटी बनाएर भगवानको नित्य पूजा गर्न थाले । एकदिन आफ्ना शिष्यसहित [[अगस्त्य ऋषि|अगस्त्य]] मुनि कुटीमा आउँदा भगवानको ध्यानमा तल्लीन भएका कारण राजाले ऋषिको उचित स्याहार सत्कार गर्न सकेनन्। अतःएवं मुनि क्रुद्ध भएर राजालाई एक आलसी हात्ती बन्ने श्राप दिए। उक्त श्रापका कारण राजा इन्द्रद्युम्न नै गजेन्द्र हात्ती बनेका थिए। राजालाई ऋषिद्वारा श्राप दिलाएर आफ्नो अनन्य भक्तलाई आफ्नो धाममा फिर्ता बोलाउने भगवानको योजनामुताविक नै यो घटना भएको सन्त, मुनि र आचार्यको तर्क छ। गजेन्द्रले भगवानको स्तुति गरेका कारण भगवत्कृपा प्राप्त भयो। श्री शुकदेव गोस्वामीले गजेन्द्रमोक्षको कथा सुन्ने र बिहानको समयमा स्मरणमात्र गर्नाले मानिसको पनि भवसागरबाट उद्धार हुन्छ भन्दै यो अध्यायको समापन गर्‍।[[चित्र:Gajendra_Moksha_print.jpg|left|thumb|Gajendra Moksha print]] == स्थान == यो घटना कबिस्थलममा भएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, जहाँ गजेन्द्र वराहा मन्दिर छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:भगवान विष्णुका अवतारहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] clir21bdua5aj6uuptf4n3e4zwrme5p 0 98038 1354464 1149656 2026-05-07T02:16:10Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354464 wikitext text/x-wiki {{Infobox valley | name = अरुण उपत्यका | other_name = | photo = | photo_width = | photo_caption = | photo_alt = | map = | map_width = | map_alt = | map_caption = | label = | label_position = right | coordinates = | coordinates_ref = | location = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा जिल्ला]], [[नेपाल]] | elevation_m = | elevation_ref = | direction = | length = | width = | area = | depth = | type = | watercourses = [[अरुण नदी]] | age = | boundaries = | topo = | towns = | traversed = }} '''अरुण उपत्यका''' [[नेपाल]]को [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा जिल्ला]]मा पर्ने विश्वको सबैभन्दा गहिरो उपत्यका हो। यो उपत्यका समुन्द्र सतहभन्दा ४५७ मिटर उचाइमा अवस्थित छ।<ref>{{cite web|title=मेरो जन्मथलो मकालुको काखमा|url=https://annapurnapost.com/news/mero-jnmthlo-mkaaluko-kaakhmaa-149732|website=annapurnapost.com|publisher=अन्नपुर्ण पोष्ट|accessdate=7 अगस्ट 2022}}</ref> <ref>{{cite web|title=अरुणको गति र भ्रष्टहरूको मति|url=https://www.ghatanarabichar.com/98378|website=www.ghatanarabichar.com|publisher=घटना र विचार|accessdate=7 अगस्ट 2022}}</ref> यो उपत्यकामा ६०० भन्दा बढी प्रजातिका चराहरू पाइन्छन्। यो उपत्यका विश्वमा बढी चराहरु भएको उपत्यका भनेर पनि चिनिन्छ। साथै यस उपत्यकामा विभिन्न जातिसमुदय पनि मिलेर बसेकाछन। भक्तपुरको पुरानो किराती नाउ ख्वप हो सोम वंशिहरुलको आक्रमण पश्चात् किराती ख्वपलीहरु पुर्बतिर लागे र अरुणको तिरैतिर कोहि पिलुवा खोला कोहि सभावा खोला र कोहि साखुवा खोला पछ्याउदै अरुन उपत्यकामा प्रबेस गरेका हुन भन्ने भनाइ छ। [[मजुवा]] बाट आउने मझुवा "मजिया" र ख्वप बाट आउनेलाइ ख्वपनी "खपन" भनिन थालियो अब को को ख्वपनी र मजुवालि हुन खोजी को बिसय हो। <ref>{{cite web|title=विश्वमा नभएको कीर्तिमान नेपालमा|url=https://www./11864/|website=majheri.com|publisher=मझेरी डटकम|accessdate=7 अगस्ट 2022}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालका उपत्यकाहरू]] qnmplppg4jns2pmdln10airhb5yx6pb 828 100927 1354496 1354063 2026-05-07T08:28:23Z पर्वत सुवेदी 31224 1354496 Scribunto text/plain return { name = 'सुदूरपश्चिम प्रदेश', top = 30.5, bottom = 28.3, left = 79.9, right = 82, image = 'सुदूरपश्चिम प्रदेश.png', image1 = 'Nepal Sudurpashchim Pradesh adm location map.svg', } 89nkx6mo7cv0gtct07nc2bi33hj9rum 0 101251 1354514 1213355 2026-05-07T11:27:23Z Bishaldev100 28807 1354514 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mahishasura statue at the Chamundeswari Temple, Mysuru, Karnataka, India (2004).jpg|right|thumb|333x333px|मैसूर मा महिषासुर को प्रतिमा]] हिन्दू धर्मग्रन्थमा '''असुर''' ती मानिसहरु थिए जो 'सुर' ([[देवता]])सँग संघर्ष गर्थे। धर्मग्रन्थमा उनीहरूलाई शक्तिशाली, अतिमानवीय, ' पात्रको  रूपमा चित्रित गरिन्छ। उनीहरू असल र खराब दुवै गुण भएका असुरहरु भेटिन्छन । असल राम्रा गुण भएका असुरलाई 'अदित्य' तथा खराब नराम्रा गुण भएका असुरलाई  'दानव' पनि भनिने गरिन्छ। 'असुर' शब्दको प्रयोग [[ऋग्वेद]]मा लगभग १०५ पटक भएको छ। यसमा ९० स्थानमा यसको प्रयोग 'शोभन' अर्थमा गरिएको छ र केवल १५ स्थानमा 'देवताको शत्रु' भनेर उल्लेख गरिएको छ। 'असुर' का व्युत्पत्तिलभ्य अर्थ हुन्छ- प्राणवंत, प्राणशक्ति सम्पन्न ('असुरिति प्राणनामास्त: शरीरे भवति, निरुक्ति ३.८) ।  == प्रमुख असुर == *[[अंधक]] * [[बाणासुर]] * [[भष्मासुर|भस्मासुर]] * [[बकासुर]] * [[चन्दा]] * [[राजगरुड|धेनुक]] * [[दूषण]] * [[गजासुर]] * [[हिरण्यकश्यपु]] * [[हिरण्याक्ष]] * [[होलिका]] * [[जलन्धर|जालन्धर]] * [[कैटभ]] * [[काकासुर]] * [[कालनेमि]] * [[करिन्द्रासुर]] * [[बलि राजा|महाबली]] * [[महिषासुर]] * [[मयासुर]] * [[मुकासुर]] * [[मुन्द]] * [[निशुम्भ]] * [[नरकासुर]] *[[राहु]] * [[रक्तबीज]] * [[संबर]] * [[शुक्रग्रह|शुक्र]] - असुरका गुरु * [[सुन्ड]] * [[स्वरभानु]] * [[शितासुर]] * [[शुम्भ]] * [[सुमाली]] * [[तारकासुर]] *[[त्रिपुरासुर]] * [[उपसुन्द]] *[[वृषपर्व]] * [[वृतासुर|वृत्रासुर]] == यो पनि हेर्नुहोस == *[[शुक्राचार्य]] - असुरका गुरु * [[वरुण]] * [[वृतासुर|वृत्रासुर]] * देवासुर संग्राम {{कमन्सश्रेणी|Asuras}} [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:असुर]] 37h1n4n4q1rxhar5gl89qapxns4yswr 3 103087 1354460 712585 2026-05-07T00:41:42Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा ठिक गर्दै 1354460 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]] e640jlaaodrvd0druh9jq27d4qj1fs3 0 106934 1354434 1250194 2026-05-06T13:57:49Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1354434 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | series = [[महाभारत]] | alt = विकर्ण | image = | family = [[धृतराष्ट्र]] (पिता)<br/>[[गान्धारी]] (माता) | relatives = [[दुर्योधन]], [[दुःशासन]], ९७ अन्य भाइहरू र [[दुःशला]] (बहिनी) | affiliation = [[कौरव]] | spouse = [[सुदेष्णवती (महाभारत)|सुदेष्णवती]] र इन्दुमती | children = * [[ज्योत्स्याना]] (छोरी) (सुदेशनावतीबाट) * दुर्गा र 10 अज्ञात छोरीहरू (इन्दुमतीबाट) | color = #FFC569 }} हिन्दू महाकाव्य ''[[महाभारत]]'', '''विकर्ण''' [[दुर्योधन]] र दुसासन पछि तेस्रो [[कौरव]], [[धृतराष्ट्र]] र [[गान्धारी|गन्धारीका]] छोरा थिए र राजकुमार [[दुर्योधन|दुर्योधनका]] भाइ थिए। विकर्णलाई विश्वव्यापी रूपमा कौरवहरूको तेस्रो सबैभन्दा प्रतिष्ठित भनेर चिनिन्छ। ==जुवा== दुर्योधनको पासाको खेलमा उनीहरूले उनलाई हराएपछि विकर्ण एक मात्र कौरव थिए जसले [[पाण्डव|पाण्डवकी]] पत्नी [[द्रौपदी|द्रौपदीको]] भरिएको सभामा भएको अपमानको बारेमा प्रश्न उठाए। == मृत्यु == कुरुक्षेत्र युद्धको १४औं दिनमा भीम र विकर्णको गदा युद्धमा विकर्ण मारिए। उनको मृत्युपछी [[भीम|भिम]]को आँखामा आँसु बग्यो। उनको मृत्यु पछि, भीमले विलाप गरे: {{quote|धर्म एवम् न्यायका ज्ञाता विकर्ण ! क्षत्रियोचित कर्तव्यको पालना गर्दै तिमी पनि यस लडाइँमा ढल्यौ। तिमी पनि मारियौ, त्यो पनि मेरो हातबाट। यो युद्ध पनि कति कठोर ! जसमा तिमी र [[भीष्म|पितामह भिष्म]]लाई पनि मार्नु हाम्रा लागि आवश्यक भएको छ ।|विकर्णको मृत्युमा भीमको पिडा|}} == विश्लेषण == विकर्ण [[रामायण]]मा [[कुम्भकर्ण]]सँग केहि तुलनात्मक छ। विकर्ण र कुम्भकर्ण दुवैले उनीहरूको दाइको कार्य धर्मको विरुद्ध हो स्वीकार गरे आवाज उठाए तर अन्ततः तिनीहरू दाइ [[दुर्योधन]] र [[रावण|रावणप्रति]] वफादार रहे। युयुत्सुको पनि विकर्णको जस्तै विचारधारा र मानसिकता थियो। युयुत्सुलाई पनि लाग्छ कि दुर्योधनको कार्य गलत छ; यद्यपि उनले कुरुक्षेत्रको युद्धको शुरुवातमा [[पाण्डव]]हरूको पक्ष लिए गरे। रामायणमा युयुत्सुको बराबर [[विभीषण|विभीषण हो]] । <ref>Critical Perspectives on the Rāmāyaṇa. Jaydipsinh Dodiya Sarup & Sons, Jan 1, 2001 - Hindu literature, Sanskrit - 297 pages</ref> == साहित्य == == सन्दर्भ == [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] <references />{{महाभारत}}{{कुरुक्षेत्र युद्धका योद्धा}} l4xuie47boxsnm4hfcks4ebwielduts 0 111385 1354451 1165308 2026-05-06T16:22:56Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]] जोडियो 1354451 wikitext text/x-wiki '''निकोलस अगस्ट ओट्टो''' (१४ जुन ११३२ , होल्जाउसेन एन्ट डेर हाइड, नासाउ - २६ जनवरी १८९१ , कोलोन ) एक [[जर्मनी|जर्मन]] [[अभियन्ता|इन्जिनियर थिए]] जसले पेट्रोलियम ग्यासमा चल्ने कम्प्रेस्ड चार्ज [[आन्तरिक दहन इन्जिन]]को सफलतापूर्वक विकास गरे र आधुनिक आन्तरिक दहन इञ्जिनको नेतृत्व गरे। १९४० मा जर्मन इन्जीनियर्सको एसोसिएसन (VDI) ले DIN मानक १९४० सिर्जना गर्‍यो जसले "ओट्टो इञ्जिन: आन्तरिक दहन इञ्जिन जसमा संकुचित ईन्धन-हावा मिश्रणलाई स्पार्क द्वारा इग्निसन गरिन्छ", जुन यस प्रकारका सबै ईन्जिनहरूमा लागू हुन्छ। <ref name="Otto Deutz">{{Cite web|url=http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html|title=Ottomotor|website=Deutz AG|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704171740/http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html|archivedate=4 July 2016|accessdate=12 July 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704171740/http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html |date=4 July 2016 }}</ref> <ref name="Otto LVR">{{Cite web|url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/O/Seiten/NicolausAugustOtto.aspx|title=Nicolaus August Otto (1832-1891), Erfinder|website=LVR Fur Mensch|accessdate=11 July 2016}}</ref> == जीवनी == [[चित्र:DBP_1952_150_Otto.jpg|thumb| Deutsche Bundespost स्टाम्प ]] निकोलास अगस्ट ओटोको जन्म <ref name="Otto Oldtimers">{{Cite web|url=http://www.nicolaus-august-otto.de/?q=node/1|title=Nicolaus August Otto Museum|accessdate=11 July 2016}}</ref> १४ जून १८३ २ मा <ref name="Otto Oldtimers"/> होल्जाउसेन एर डेर हाइड, जर्मनीमा भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.ich-geh-wandern.de/holzhausen-an-der-haide|title=Holzhausen an der Haide {{!}} GPS Wanderatlas|website=www.ich-geh-wandern.de|accessdate=2016-07-12}}</ref> उनी छ जना सन्तान मध्ये कान्छा थिए। उनका बुबा १३२ मा मरे। उनले १८३८ मा स्कूल शुरू गरे। छ वर्षको राम्रो प्रदर्शन पछि उनी १८४८ सम्म लेन्जेन्स्वालवाच <ref>Bad Schwalbach|Langenschawalbach</ref> मा उच्च विद्यालयमा पढे। उनले आफ्नो पढाइ पुरा गरेनन् तर उनलाई राम्रो प्रदर्शनको लागि उद्धृत गरियो। == लेनोइर ईन्जिन == == पहिलो चार स्ट्रोक इञ्जिन, १८६१ == == अट्टो चक्र == {{main|अट्टो चक्र}} == उत्पादन == इन्जिनको आविस्कारपछि १७ वर्षमा ५०,००० भन्दा अधिक इन्जिनहरूको उत्पादन भयो । <ref>{{Cite web|url=http://historyofscience2014.blogspot.com/2014/02/richard-jordan-gatling-inventor-of.html|title=History of Science 2014: Nikolaus August Otto|last=Johnson|first=Da'vel|date=17 February 2014|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924151125/http://historyofscience2014.blogspot.com/2014/02/richard-jordan-gatling-inventor-of.html |date=24 September 2016 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.madehow.com/inventorbios/76/Nikolaus-August-Otto.html|title=Nikolaus August Otto Biography (1832-1891)|publisher=}}</ref> == सम्मान == ==कोसेढुँगा == * १८६२: [[फोर स्ट्रोक इन्जिन|चार स्ट्रोक ईन्जिन]]को पहिलो प्रयोग * १८६४: विश्वमा पहिलो इञ्जिन कारखाना स्थापना: ''एनए ओटो सी'' * १८६७:पेरिसमा ग्यास इञ्जिन विश्व प्रदर्शनीको लागि स्वर्ण पदक * १८६९:कम्पनीले आफ्नो स्तथानर नाम थथ यसलाई परिवर्तन गरी ''ल्यान्जेन, ओटो र रुसेनमा'' आफ्नो नाम परिवर्तन गर्‍यो * १८७२: कम्पनीले ठूला सुविधाहरूमा पुन: स्थानान्तरण गर्‍यो र यसको नाम ''डियट्ज ग्यासमोटरेन फेब्रिकमा'' परिवर्तन गर्‍यो * १८७६: चार स्ट्रोक इञ्जिन (ओटो मोटर)को विकास * १८८२: वायुमंडलीय इञ्जिनको उत्पादन २4949 were पछि बनेको छ <ref>{{Cite web|url=http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html|title=Deutz - History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704171740/http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html|archivedate=2016-07-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704171740/http://www.deutz.com/file/chronik_en/app.html |date=2016-07-04 }}</ref> * १८८४: निकोलास ओटोले बिजुली प्रज्वलनको आविष्कार * १८८५: [[गोट्टलिब डेमलर]] र [[कार्ल बेन्ज]]ले तरल पेट्रोलियम इञ्जिनहरूको प्रयोग गरेर पहिलो अटोमोबाइल निर्माण गरे। <ref>{{Cite web|url=http://www.swr.de/archiv/regionen/100-groessten-rheinland-pfaelzer/otto-nikolaus-august/-/id=2367956/did=2465724/nid=2367956/myr37k/index.html|title=Otto, Nikolaus August - Die 100 größten Rheinland-Pfälzer - Regionen - Archiv|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829063920/https://www.swr.de/archiv/regionen/100-groessten-rheinland-pfaelzer/otto-nikolaus-august/-/id%3D2367956/did%3D2465724/nid%3D2367956/myr37k/index.html |date=2019-08-29 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस् == * आन्तरिक दहन इञ्जिनको इतिहास * जर्मन आविष्कारकहरू र खोजकर्ताहरू == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य लिंकहरू == * {{US patent|0194047}}—1877 * {{US patent|0365701}} [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिनसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:जर्मन आविष्कारकहरू]] [[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]] 0gwtijfzcwr5vjb4jvbhmas64hd9h48 0 112467 1354492 1274025 2026-05-07T07:48:07Z PEditorS10 61121 /* योजनाहरू */ 1354492 wikitext text/x-wiki नेपालमा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को समयमा वि.सं. २०१३ सालदेखि योजनाबद्ध विकासको सुरुवात भएको हो। १० अक्टोबर सन् १९५५ को शाही घोषणा अनुसार प्रथम पञ्चवर्षीय योजनाको तर्जुमा गर्न सुरु भएको हो। सन् १९५६ मा प्रथम पञ्च वर्षीय योजनाको दोश्रो स्वीकृत मस्यौदा प्रकाशित भयो। यसभन्दा अघि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]ले पञ्चवर्षीय योजनाको सुरुवात गरेका भएपनि निरन्तरता पाएको थिएन। ==योजनाहरू== नेपालमा हालसम्म लागू भएका पञ्चवर्षीय योजनाहरू: {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- ! सि नं !! Header text !! अवधी |- | १ || प्रथम पञ्च वर्षीय योजना || २०१३-२०१८ |- | २ || दोस्रो त्रि-वर्षीय योजना || २०१९-२०२२ |- | ३ || तेस्रो पञ्चवर्षीय योजना || २०२२-२०२७ |- | ४ || चौथो पञ्चवर्षीय योजना || २०२७-२०३२ |- | ५ || पाँचौ पञ्चवर्षीय योजना || २०३२-२०३७ |- | ६ || छैठौं पञ्चवर्षीय योजना || २०३७-२०४२ |- | ७ || सातौँ पञ्चवर्षीय योजना || २०४२-२०४७ |- | ८ || आठौँ पञ्चवर्षीय योजना || २०४९-२०५४ |- | ९ || नवौँ पञ्चवर्षीय योजना || २०५४-२०५९ |- | १० || दशौँ पञ्चवर्षीय योजना || २०५९-२०६४ |- | ११ || एघारौँ त्रिवर्षीय योजना || २०६४/६५-२०६६/२०६७ |- | १२ || बार्हौ त्रिवर्षीय योजना ||२०६७-२०६९ |- |१३ |तेह्रौ त्रिवर्षीय योजना |२०७०-२०७२ |- |१४ |चौधौँ त्रिवर्षीय योजना |२०७३-२०७५ |- |१५ |[[पन्ध्रौँ पञ्चवर्षीय योजना (नेपाल)|पन्ध्रौँ पञ्चवर्षीय योजना]] |२०७६-२०८० |- | १६||सोर्हौ योजना ||२०८१-२०८६ |} ==प्रथम पञ्चवर्षीय योजना (२०१३-१८)== यस योजना अवधिमा ३३ करोड खर्च गर्ने लक्ष्य राखिए तापनी २१ करोड ४४ लाख मात्र (कुल रकमको ६५%) खर्च हुन सकेको देखिन्छ। यस योजनाले भावी योजना तयार गर्न नेपाललाई अनुभव दियो। ===उद्देश्यहरू=== # उत्पादन वृद्धि गर्ने र रोजगारीका अवसरहरू जुटाउने, # सबै जनतालाई उनीहरूको जीवनस्तर बढाउन उचित अवसर प्रदान गर्ने, # विकास कार्यक्रमहरू सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गर्नका लागि संस्थाहरू स्थापना गर्ने # भविष्यमा योजनाको निमित्त पूर्वाधार तयार गर्न आवश्यक आर्थिक सर्वेक्षणहरू गर्ने ==दोश्रो त्रिवर्षीय योजना २०१९-२०२२== प्रथम पञ्च वर्षीय योजना २०१८ श्रावणमै समाप्त भएपनि योजनाको समीक्षा र भावी योजना तर्जुमा गर्दा गर्दै वि.सं. २०१८ साल योजनाबिहीन वर्षको रूपमा बित्यो। यस योजनावधिमा ६० करोड खर्च गर्ने लक्ष्य राखिएकोमा ५९ करोड ६८ लाख (झण्डै ९९ प्रतिशत ) खर्च हुन गएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालको आर्थिक इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] ca8avxxxyvgueidrd04hglv0bq8fi8u 2 116136 1354468 1314779 2026-05-07T02:30:23Z पर्वत सुवेदी 31224 पृष्ठको सबै सामाग्रीहरू हटाइ पृष्ठ खाली गरीँदै 1354468 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1354469 1354468 2026-05-07T02:34:08Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354469 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|font-size=60%|width=400|image=चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरूको सादा नक्सा.png|float=none}} {{Image label|scale=300|x=0.670|y=0.1600|text=[[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]}} {{Image label|scale=300|x=0.480|y=0.3000|text=[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]}} {{Image label|scale=300|x=0.100|y=0.5400|text=[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]}} {{Image label|scale=300|x=0.500|y=0.3800|text=[[माडी नगरपालिका|माडी]]}} {{Image label|scale=300|x=0.530|y=0.4900|text=[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]}} {{Image label|scale=300|x=0.340|y=0.5400|text=[[राप्ती नगरपालिका|राप्ती]]}} {{Image label|scale=300|x=0.850|y=0.4300|text=[[इच्छाकामना गाउँपालिका|इच्छाकामना]]}} {{Image label|scale=300|x=0.730|y=0.4100|text=[[कालिका नगरपालिका|कालिका]]}} {{Image label end}}<noinclude> [[श्रेणी:नेपाल ढाँचा| ]] </noinclude> c79g9a8x552r201ptht5m0ufqf86f4e 1354472 1354469 2026-05-07T03:03:57Z पर्वत सुवेदी 31224 1354472 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|font-size=90%|width=450|image=चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरूको सादा नक्सा.png|float=none}} {{Image label|scale=350|x=0.87|y=0.14|text=[[इच्छाकामना गाउँपालिका|इच्छाकामना]]}} {{Image label|scale=350|x=0.92|y=0.28|text=[[कालिका नगरपालिका|कालिका]]}} {{Image label|scale=350|x=0.62|y=0.38|text=[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]}} {{Image label|scale=350|x=0.82|y=0.40|text=[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]}} {{Image label|scale=350|x=0.91|y=0.46|text=[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]}} {{Image label|scale=350|x=1.05|y=0.38|text=[[राप्ती नगरपालिका|राप्ती]]}} {{Image label|scale=350|x=0.60|y=0.67|text=[[माडी नगरपालिका|माडी]]}} {{Image label|scale=350|x=0.29|y=0.52|text=[[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]}} {{Image label end}} rfit7tkgr76nwv24v3b3sblzfh7ckqh 1354473 1354472 2026-05-07T03:05:00Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354473 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 124007 1354462 1318346 2026-05-07T02:11:18Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354462 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्र | pronounce = | native_name = | native_name_lang = | nickname = | named_after = | image = | image_size = | alt = | caption = | logo = International Trade Centre Logo.svg | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | abbreviation = आइटिसि | motto = ''राम्रोको लागि व्यापार प्रभाव'' | predecessor = अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सूचना केन्द्र | formation = सन् {{start date and age|1964|df=yes}} | type = अन्तर्सरकारी संस्था | status = चालू | purpose = | headquarters = [[जेनेभा]], स्विजरल्याण्ड | coords = | region = विश्वभर | methods = | fields = | leader_title = कार्यकारी निर्देशक | leader_name = पामेला कोक-हामिलटन<ref>आइटिसि (२०२०). सन् २०२० अगस्ट ०८ मा अवकाश https://www.intracen.org/news/Pamela-Coke-Hamilton-named-new-head-of-International-Trade-Centre/</ref> <br> <small> सन् २०२० जुलाई देखि {{JAM}} | parent_organization = [[विश्व व्यापार सङ्गठन|विश्व व्यापार संगठन]] <br /> [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | budget = स्विस फ्रान्क ११६.२४ मिलियन <ref name="2017 report">{{cite report |author=International Trade Centre Staff |date=May 2018 |title=Annual Report 2017 |url=http://www.intracen.org/uploadedFiles/intracen.org/Content/About_ITC/Corporate_Documents/Annual-Report-2017-web.pdf |publisher=International Trade Centre |access-date= 25 November 2018 }}</ref> | budget_year = २०१७ | staff = २९९ <ref name="2017 report" /> | staff_year = २०१७ | website = [http://www.intracen.org www.intracen.org ] | footnotes = }} '''अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्र''' ({{Lang-en|International Trade Centre}}) ({{भाषा-फ्रान्सेली|Centre du commerce international (CCI)}} ) एक बहुपक्षीय संस्था हो जसको [[विश्व व्यापार सङ्गठन|विश्व व्यापार संगठन]] (WTO) र संयुक्त राष्ट्र संघको व्यापार र विकास सम्मेलन (UNCTAD) मार्फत [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र संघ]] (UN) सँग संयुक्त जनादेश छ। '''अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्र'''को मुख्यालय स्विजरल्याण्डको जेनेभामा छ । त्यहाँ ८० भन्दा बढी राष्ट्रियता भएका करिब ३०० कर्मचारीहरू कार्यरत छन्। == इतिहास == अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सूचना केन्द्र सन् १९६४ मा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सूचना केन्द्रको उत्तराधिकारीको रूपमा स्थापना गरिएको हो। यो विकासशील देशहरूको निर्यातमा सहयोग गर्न शुल्क र व्यापार सम्बन्धी सामान्य सम्झौता हो। <ref>GATT (1967), “Joint GATT/UNCTAD Trade Centre: Note by the Director-General”, L/2890 (6 Nov 1967), page 7</ref> == कार्यकारी निर्देशकहरू == सन् १९६४ मा आईटीसीको स्थापना भएदेखि ६ जना कार्यकारी निर्देशक भएका छन्। यसको इतिहासमा सन् १९७० को प्रारम्भ तिर र नब्बे दशकको शुरुमा बरि दुई पटक कार्यकारी पद खाली रहेको थियो । <ref>For short bios of each of the six Executive Directors, please see Stephen Browne and Sam Laird 2011, ''The International Trade Centre: Export Impact for Good'', Routledge, pages 31-32.</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|2}} {{कमन्सश्रेणी|International Trade Centre}} [[श्रेणी:विश्व व्यापार संगठन]] 5eh1lyz0aimxr7k1t4wfpr7w2cjnnfi 10 124409 1354431 1296040 2026-05-06T13:33:11Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354431 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू | title =[[काठमाडौँ जिल्ला]]का [[नेपालका नगरपालिकाहरू|नगरपालिका]] तथा [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरू]]<br> |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = [[File:काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png|150px]] |above = जिल्ला [[सदरमुकाम]]: '''[[काठमाडौँ]]''' |below = [[नेपालका स्थानीय तहहरू]] | group1= [[महानगरपालिका|महानगरपालिका सङ्ख्या:]] '''१''' | list1= [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]] | group2= [[नगरपालिका|नगरपालिका सङ्ख्या:]] '''१०''' | list2= [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] {{*}} [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] {{*}} [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका]] {{*}} [[चन्द्रागिरी नगरपालिका]] {{*}} [[टोखा नगरपालिका]] {{*}} [[तारकेश्वर नगरपालिका]] {{*}} [[दक्षिणकाली नगरपालिका]] {{*}} [[नागार्जुन नगरपालिका]] {{*}} [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका]] {{*}} [[शङ्खरापुर नगरपालिका]] }} <noinclude> [[श्रेणी:नेपाल सम्बन्धि ढाँचाहरू]] </noinclude> jolm611to7ip91eci20ysc085bbuzhe 0 126690 1354494 1353576 2026-05-07T08:26:48Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354494 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline =व्याँस गाउँपालिका.png | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = सुदूरपश्चिम प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map =सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-darchula/byas?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = मङ्गलसिंह धामी <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = विनोदसिंह कुँवर <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 839.26<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=71&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 9668 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.92|80.69|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सुनसेरा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://vyansmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[दार्चुला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[हुती, दार्चुला|हुती]], [[ब्याँस]], [[राप्ला]], [[सुनसेरा]] र [[धौलाकोट]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ९,६६८ रहेको छ भने यहाँ २,१४३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ व्यास गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[ब्याँस]] || २३७ || ५६५.३२ || ०.४२ |- | २ || [[राप्ला]] || १,०२३ || १७९.३१ || ५.७० |- | ३ || [[सुनसेरा]] (१-३, ९) || १,४६४ || ६४.०६ || २२.८५ |- | ४ || [[सुनसेरा]] (४-८) र [[धौलाकोट]] (१-२) || २,६३१ || १३.७२ || १९१.७६ |- | ५ || [[धौलाकोट]] (३-९) || १,९३७ || १०.५२ || १८४.१३ |- | ६ || [[हुती]] || २,३७६ || ६.३२ || ३७५.९५ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ९,६६८ !! ८३९.२५ !! ११.५२ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{दार्चुला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdarchula.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दार्चुला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }} [[श्रेणी:दार्चुला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 8253wo893pgfovq4weph7al9xo49zvw 0 129003 1354516 1105205 2026-05-07T11:30:37Z Bishaldev100 28807 1354516 wikitext text/x-wiki [[चित्र:CircleN.svg|thumb|अन्तर्राष्ट्रिय सुकुम्बासीहरूको प्रतीक]] '''सुकुम्बासी''' भनेको परित्याग गरिएको वा अव्यवस्थित जग्गा वा भवन, सामान्यतया आवासीय, जुन सुकुम्बासीको स्वामित्वमा छैन, [[भाडा]]मा वा अन्यथा प्रयोग गर्न कानुनी अनुमति छैन, कब्जा गर्ने कार्य हो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/12/03/167002972704213181.html|title=आखिर कहाँबाट आउँछन् सुकुम्बासी ?|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=१९ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[विश्व]]का धेरै गरिब देशहरूमा, त्यहाँ फराकिलो बस्ती वा झुपडी [[सहर]]हरू छन्, सामान्यतया ठूला सहरहरूको छेउमा बनाइन्छ र लगभग पूर्ण रूपमा जग्गा मालिकको अनुमति बिना निर्माण गरिएको स्व-निर्मित आवासहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cjlry0wk89go|title=सुकुम्बासी सकस: सरकारी निकायबीच तालमेल नहुँदा जेलिएको समस्या|date=2022-11-30|website=बीबीसी नेपाली|language=|accessdate=१९ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[चित्र:Dharavi_India.jpg|पाठ=View of Dharavi|अङ्गुठाकार|धारावी, मुम्बई]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सुकुम्बासी]] kzw7ku8tz2pqml4e4rfn2oqucm4g5c9 0 138126 1354435 1354343 2026-05-06T14:56:33Z हिमाल सुवेदी 30817 1354435 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = भिन्सेन्त फन गोख | image = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg | alt = A head and shoulders portrait of a thirty something man, with a red beard, facing to the left | caption = सन् १८८७ मा गोखद्वारा बनाइएको उनको आत्म प्रतिमा जसलाई सिकागो कला संस्थानमा राखिएको छ। | birth_name = भिन्सेन्त विलम फन गोख | birth_date = {{Birth date|1853|3|30|df=y}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्डस् | death_date = {{Death date and age|df=yes|1890|7|29|1853|3|30}} | death_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | death_cause = गोली हानी आत्महत्या | resting_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | resting_place_coordinates = {{Coord|49.07531|2.17894|type:landmark_region:FR|format=dms|display=inline}} | movement = उत्तर-प्रभावोत्पादी | education = | field = चित्रकारिता, स्थिर-जीवन अङ्कन, आकृति र भूदृश्य चित्रहरू | family = थिओ फन गोख (भाइ) | notable_works = {{ubl|''[[सिन होर्निक|सिन होर्निक चित्र शृङ्खला]]'' (सन् १८८२-८३)|''आलु भक्षक'' (सन् १८८५)|''सूर्यमुखी फूलहरूको शृङ्खला चित्रण'' (सन् १८८७)|''आर्लेसमा सुत्नेकोठा'' (सन् १८८८)|''[[तारामय रात]]'' (सन् १८८९)|''डाक्टर गासेको आकृति'' (सन् १८९०)|''कागहरू रहेको गहुँबारी'' (सन् १८९०)|''सियोस्ता'' (सन् १८९०)|''उभेरको गृजाघर'' (सन् १८९०)|''|''[[दुःखी वृद्ध मानिस]]'' (सन् १८९०)}} }} '''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।<ref>Tralbaut (1981), 286,287</ref><ref>Hulsker (1990), 390</ref> लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए। एक उच्चमध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनी आफ्नो बाल्यकालदेखिनै शान्त, गम्भीर र विचारशील थिए। युवावस्थामा उनले एक कला व्यवसायिकको रूपमा काम गरेका थिए भने यस क्रममा उनले थुप्रै ठाउँहरूको यात्रा पनि गरेका थिए। तर लन्डनमा स्थानान्तरण भएपछि उनी निकै उदास बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनी धार्मिक रूपमा सक्रियता देखाउँदै दक्षिणी बेल्जियममा सेवकको रूपमा समय बिताएका थिए। सन् १८८१ मा आफ्ना आमाबुबासँग घर फर्किनुपूर्व उनले कलामा आधुनिकतावादी प्रवृत्तिहरूको बारेमा थुप्रै जानकारीहरू लिइसकेका थिए र सोही वर्षबाट उनले चित्रकर्म सुरु गरेका थिए। सन् १८८१ मा, चित्रकारिता सुरु गर्नुपूर्व उनी अस्वस्थ बनेका थिए। उनका भाइ थिओले उनलाई आर्थिक रूपमा समर्थन गरेका थिए भने उनीहरू दुवैले मिलेर आफ्ना परिवारजन तथा परिचित मानिसहरूलाई लामो पत्राचार गरेका थिए। सन् १८८६ मा उनले पेरिस बसाइँसराइ गरि एमिले बर्नार्ड र [[पल गोगाँ]] जस्ता ''[[आभँ-गार्द|अग्रगामी]]'' सदस्यहरूलाई भेटेका थिए जसले प्रभाववादी संवेदनशीलताको विरुद्धमा प्रतिक्रिया दिइरहेका थिए। उनको काम विकसित हुँदै जाँदा उनले स्थिर जीवन र स्थानीय परिदृश्यहरूका लागि एउटा नयाँ दृष्टिकोण सिर्जना गरेका थिए। उनका चित्रहरू चम्किलो रङ्गका हुँदै गएको र उनले एउटा यस्तो शैली विकास गरे जुन सन् १८८८ मा फ्रान्सको दक्षिणमा पर्ने [[आर्लेस]] बसाइका क्रममा पूर्ण रूपमा साकार भएको थियो। यस अवधिमा उनले [[जैतूनका रूखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतूनका रूख]]हरू, [[गहुँ खेत (फन गोख शृङ्खला)|गहुँका खेत]]हरू र [[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|सूर्यमुखी]] फूलकन शृङ्खलाहरू समावेश गर्न आफ्ना विषयवस्तुहरूलाई फराकिलो बनाएका थिए। फन गोख मानसिक रोगका लहरहरू र भ्रमबाट पीडित रहेको भएतापनि उनी आफ्नो मानसिक स्थिरताको बारेमा चिन्तित थिए। उनले प्रायः आफ्नो शारीरिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्दथे भने उनले राम्रोसँग खाना नखाने र अत्यधिक रक्सी पिउने गर्दथे। गोगाँसँगको उनको मित्रता छुरा प्रहारको विवादपछि समाप्त भएको थियो जब क्रोधमा उनले आफ्नै देब्रे कानको एक भाग काटेका थिए। त्यसपछि उनले साँ-रेमी सहितका मानसिक अस्पतालहरूमा समय बिताएका थिए। अस्पतालबाट फर्किएर पेरिस नजिकैको ओभेर-सुर-वाजमा सरेपछि, उनी [[होमियोप्याथी चिकित्सा पद्धती|होमियोप्याथिक]] चिकित्सक [[पल गासे]]को रेखदेखमा आएका थिए। उनको डिप्रेसन जारी रहेको र सन् १८९० जुलाई २७ का दिन उनले आफ्नै छातीमा आफैले गोली हानेका थिए। त्यसको दुईदिनपछि चोटका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। फन गोख आफ्नो जीवनकालमा असफल बनेका र उनलाई पागल र असफल व्यक्तिको रूपमा पनि लिइने गरिन्थ्यो। आफ्नो आत्महत्यापछि उनी प्रसिद्ध हुँदै गएका र सार्वजनिक कल्पनामा एक सर्वोत्कृष्ट "गलत बुझिएको प्रतिभाशाली" व्यक्तिको रूपमा अवस्थित छन्, यस्तो कलाकार "जहाँ पागलपन र रचनात्मकताका कुराहरू आपसमा जोडिन्छन्"।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 9}}</ref> २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा उनको चित्रकला शैलीका तत्वहरू [[फोभिवाद]] र जर्मन अभिव्यक्तिवादीहरूद्वारा आत्मसात गरिएपछि उनको ख्याति बढ्न थालेको थियो। उनले पछिल्ला दशकहरूमा व्यापक आलोचनात्मक, व्यावसायिक र लोकप्रिय सफलता प्राप्त गरेका र उनलाई एक महत्त्वपूर्ण तर दु:खद चित्रकारको रूपमा सम्झिने गरिन्छ। यस्तो खालको समस्याग्रस्त व्यक्तित्वले पीडित कलाकारको रसरङ्गमय आदर्शलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। == जीवनी == ===प्रारम्भिक वर्षहरू=== भिन्सेन्त विलेम फन गोखको जन्म सन् १८५३ मार्च ३० का दिन मा नेदरल्यान्ड्सको प्रायः क्याथोलिक प्रान्त उत्तरी ब्राबान्ट को चुन्डेर्टमा भएको थियो।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= 1}} उनी थिओडोरस फन गोख (सन् १८२२–१८८५), जो डच रिफर्म्ड चर्चका एक मन्त्री थिए र उनकी पत्नी अन्ना कोर्नेलिया कार्बेन्टस (सन् १८१९–१९०७) को सबैभन्दा जेठो जीवित सन्तान थिए। फन गोखलाई उनको हजुरबुबा र आफू जन्मिनुभन्दा ठीक एक वर्ष अगाडि मृत जन्मिएको एउटा भाइको नाम दिइएको थियो।{{efn|group=note|यो सुझाव गरिएको छ कि आफ्नो मृत जेठो दाजुसँग एउटै नाम पाउनुले युवा कलाकारमा गहिरो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेको हुन सक्छ र उनको कलाका तत्वहरू, जस्तै पुरुष व्यक्तिहरूको जोडीको चित्रण, यससँग सम्बन्धित हुनसक्छ।{{sfnp|Lubin|1972|loc=82–84}}}} उनका हजुरबुबा, भिन्सेन्त (सन् १७८९–१८७४), एक प्रख्यात कला व्यापारी र सन् १८११ मा लिडेन विश्वविद्यालयबाट धर्मशास्त्रमा स्नातक धारक थिए। यी भिन्सेन्तका छ जना छोराहरू जसमध्ये तीन जना कला व्यापारी भए र उनको नाम उनको मामाको नामबाट राखिएको हुन सक्छ, जो एक मूर्तिकार थिए (सन् १७२९–१८०२)।{{sfnp|Erickson|1998|loc= 9}} फन गोखकी आमा [[हेग]]को एक सम्पन्न परिवारबाट आएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 14–16}} उनका बुबा एक मन्त्रीका कान्छा छोरा थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 59}} उनीहरूको भेट अन्नाकी कान्छी बहिनी, कोर्नेलियाले थियोडोरसका जेठो भाइ भिन्सेन्त (सन्त) सँग विवाह गरेपछि भएको थियो। फन गोखका आमाबुबाको विवाह मे १८५१ मा भएपछि उनीहरू चुन्डर्टमा सरेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 18}} उनका भाइ थिओको जन्म १ मे १८५७ मा भएको थियो। त्यहाँ अर्को भाइ, [[कोर फन गोख|कोर्नेलिस]] (जसलाई "कोर" भनिन्छ), र तीन बहिनीहरू: एलिजाबेथ, अन्ना र [[विल फन गोख|विल]] थिए। आफ्नो जीवनका अन्तिम वर्षहरूमा फन गोख बहिनी विल र कान्छा भाइ थिओसँग मात्र सम्पर्कमा रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 16}} थियोडोरसको मन्त्रीको तलब निकै थोरै रहेतापनि चर्चले परिवारलाई घर, एउटी नोकर्नी, दुई भान्से, एक माली, एउटा गाडी र घोडा पनि उपलब्ध गराउँथ्यो; उनकी आमा अन्नाले बच्चाहरूमा परिवारको उच्च सामाजिक स्थिति कायम राख्ने कर्तव्य अन्तर्निहित गराएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 31–32}} फन गोख एक गम्भीर र विचारशील बालक थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 13}} उनलाई प्रारम्भिक शिक्षा घरमानै उनकी आमा र एकजना महिलाबाट प्राप्त गरेका थिए भने सन् १८६० मा उनलाई गाउँको विद्यालयमा पढ्न पठाइएको थियो। सन् १८६४ मा, उनलाई जेभेनबर्जेनमा एउटा आवासीय विद्यालयमा राखियो,{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} जहाँ उनले आफूलाई त्यागिएको महसुस गरे र उनले घर फर्कन अभियान चलाएका थिए। यसको सट्टा, सन् १८६६ मा, उनका आमाबुबाले उनलाई [[टिलबर्ग]] को माध्यमिक विद्यालय पठाएको भएतापनि उनी त्यहाँपनि अत्यधिक दु:खी बनेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=45–49}} कलाप्रतिको उनको रुचि सानै उमेरबाटनै सुरु भएको थियो। उनलाई बाल्यकालमा उनकी आमाले चित्र बनाउन प्रोत्साहित गरिन्,{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=36–50}} जसकारण उनका प्रारम्भिक चित्रहरू अभिव्यञ्जक रहेतापनि {{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} यी कलाकृतिलाई उनका पछिल्ला कामहरूको तीव्रतासँग तुलना गर्न सकिँदैन।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=8–9}} पेरिसका एकजना सफल कलाकार कन्स्ट्यान्ट कोर्नेलिस हाइस्मान्स टिलबर्गका विद्यार्थीहरूलाई पढाउँदथे। फन गोखको गहिरो दु:खले पाठहरूलाई ओझेलमा पारेको देखिन्थ्यो, जसको थोरै प्रभाव परेको थियो।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 48}} मार्च १८६८ मा, उनी अचानक घर फर्किएका थिए। उनले पछि लेखेको एक पत्रमा उनले आफ्नो युवावस्थालाई "कठोर, चिसो र बाँझो" भनेर उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let403/letter.html Letter 403]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, Nieuw-Amsterdam, on or about Monday, 5 November 1883.}} जुलाई १८६९ मा, फन गोखका काका सेन्टले उनलाई हेगस्थित कला व्यापारीहरूको संस्था [[गोपिल ए कम्पनी]]मा एउटा पद मिलाइदिएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=20}} सन् १८७३ मा आफ्नो प्रशिक्षण पूरा गरेपछि, उनलाई साउथह्याम्प्टन स्ट्रिटमा रहेको गोपिलको लन्डन शाखामा सरुवा गरियो र उनले [[स्टकवेल]]को ८७ ह्याकफोर्ड रोड मा डेरा लिएका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let007/letter.html Letter 007]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Monday, 5 May 1873.}} यो फन गोखका लागि खुसीको समय थियो; उनी काममा सफल थिए र २० वर्षको उमेरमा आफ्ना पिताभन्दा बढी कमाउँथे। थिओकी पत्नी फन गोख-बोङ्गरले पछि टिप्पणी गरेअनुसार यो भिन्सेन्तको जीवनको सबैभन्दा राम्रो वर्ष थियो। उनी आफ्नी घरबेटीकी छोरी युजेनी लोयरसँग प्रेममा परे, तर उनले आफ्नो भावना व्यक्त गरेपछि युजेनीले उनको प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। उनले गोप्य रूपमा एकजना पूर्व डेरावालसँग विवाहको प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। यो घटना पछि उनी एक्लो र धार्मिक रूपमा कट्टर बन्दै गएका थिए। उनका पिता र काकाले सन् १८७५ मा पेरिसमा उनको सरुवाको व्यवस्था मिलाए, जहाँ उनी कला व्यापारीहरूले कलालाई वस्तुकरण गर्ने जस्ता मुद्दाहरूप्रति असन्तुष्ट बनेको एक वर्षपछि उनलाई त्यहाँबाट बर्खास्त गरिएको थियो।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 35–47}} [[चित्र:Cuesmes JPG001.jpg|thumb|केसमेस स्थित फन गोखको घर; त्यहाँ रहँदा नै उनले कलाकार बन्ने निर्णय गरेका थिए|alt=Photo of a two-storey brick house on the left partially obscured by trees with a front lawn and with a row of trees on the right]] अप्रिल १८७६ मा, उनी राम्जगेटको एउटा सानो आवासीय विद्यालयमा सहायक शिक्षकको रूपमा बेतलबी काम गर्न इङ्ल्यान्ड फर्किएका थिए। जब विद्यालयका मालिक मिडिलसेक्सको आइलवर्थमामा सरे तब फन गोख पनि उनीसँगै गएका थिए।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xxvii}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let088/letter.html Letter 088]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Isleworth, Friday, 18 August 1876.}} यो व्यवस्था सफल हुन नसकेपछि उनले त्यो स्थान छोडेर एक मेथोडिस्ट पादरीको सहायक बनेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc=47–56}} यसैबीच उनका आमाबुबाले एटेनमा बसाइँसराइ गरेका थिए। {{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 113}} सन् १८७६ मा उनी क्रिसमसको समयमा छ महिनाका लागि घर फर्किए र डोर्डरेक्टको एउटा पुस्तक पसलमा काम सुरु गरेका थिए। उनी उक्त पदमा खुसी थिएनन् र आफ्नो समय चित्रहरू कोर्न वा बाइबलका अंशहरूलाई अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली र जर्मन भाषामा अनुवाद गर्नमा बिताउँथे।{{sfnp|Callow|1990|loc=54}} उनी इसाई धर्ममा तल्लीन बनेर थप रूपमा धर्मपरायण र वैरागी बन्दै गएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 146–147}} त्यस समयका उनका कोठाका साथी पाउलस फन गोर्लिट्जका अनुसार, फन गगले मासु नखाने र खानेकुराहरू पनि एकदमै कम खाने गर्दथे।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 175}} आफ्नो धार्मिक विश्वास र पादरी बन्ने इच्छालाई समर्थन गर्न सज् १८७७ मा परिवारले उनलाई एम्स्टर्डममा रहेका उनका सम्मानित धर्मशास्त्री काका [[योहानेस स्ट्रिकर]]सँग बस्न पठाएका थिए।{{refn|{{harvp|McQuillan|1989|loc= 26}}; {{harvp|Erickson|1998|loc= 23.}}}} फन गोखले [[एम्स्टर्डम विश्वविद्यालय]]को धर्मशास्त्र प्रवेश परीक्षाको तयारी गरेतापनि{{sfnp|Grant|2014|p= 9}} उनी परीक्षामा असफल भइ जुलाई १८७८ मा काकाको घर छोडेका थिए। उनले ब्रसेल्स नजिकैको [[लाकेन]]मा रहेको एक [[प्रोटेस्टेन्ट सम्प्रदाय|प्रोटेस्टेन्ट]] मिसनरी विद्यालयमा तीन महिनाको पाठ्यक्रम लिए तर त्यसमा पनि उनी असफल बनेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=60–62, 73}} जनवरी १८७९ मा, उनले बेल्जियमको कोइला खानी क्षेत्रको श्रमिक बस्ती [[बोरिनाज]]को [[पेटिट-वासम्स]]{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 101}} मा मिसनरीको रूपमा पदभार ग्रहण गरेका थिए। आफ्नो गरिब समुदायप्रति समर्थन देखाउन उनले बेकरीको आफ्नो आरामदायी डेरा एक घरबारविहीन व्यक्तिलाई दिए र आफैँ एउटा सानो झुपडीमा सरे, जहाँ उनी परालमा सुत्ने गर्दथे।{{sfnp|Fell|2015|loc=17}} उनको सामान्य जीवनशैलीले चर्चका अधिकारीहरूलाई खुसी पार्न सकेन, जसले उनलाई "पादरी पदको गरिमालाई कम आँकेको" भन्दै बर्खास्त गरिदिएका थिए। त्यसपछि उनी ब्रसेल्स सम्मको {{convert|75|km|mi}} पैदल यात्रा गरी{{sfnp|Callow|1990|loc=72}} बोरिनाजको [[केसमेस]]मा केही समय बसे, तर अन्ततः आमाबुबाको दबाब आएर उनी एटेनस्थित घर फर्किएका थिए। उनी त्यहाँ मार्च १८८० सम्म बसे,{{efn|group=note|हुल्स्करले सुझाव दिएअनुसर फन गोख यस अवधिमा बोरिनाज गएर त्यसपछि पुनः एटेन फर्किएका थिए।{{sfnp|Geskó|2006|loc=48}}}} जसले गर्दा उनका आमाबुबामा चिन्ता र निराशा पैदा भएको थियो। उनका पिता विशेषगरी निराश थिए र उनले आफ्नो छोरालाई गिलको पागलखानामा भर्ना गर्न सल्लाह दिएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 209–210, 488–489}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let186/letter.html Letter 186]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Etten, Friday, 18 November 1881.}}{{efn|group=note|हेर्नुहोस् जान हुल्स्करको भाषण ''The Borinage Episode and the Misrepresentation of Vincent van Gogh,'' Van Gogh Symposium, 10–11 May 1990.{{sfnp|Erickson|1998|loc= 67–68}}}} फन गोख अगस्ट १८८० मा केसमेस फर्किए, जहाँ उनी अक्टोबरसम्म एक कोइला खानीका मजदुरसँग बसेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let156/letter.html Letter 156]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Cuesmes, Friday, 20 August 1880.}} थिओले उनलाई गम्भीरताका साथ कला क्षेत्रमा लाग्न दिएको सुझावपछि उनले आफ्नो वरपरका मानिसहरू र दृश्यहरूमा रुचि राख्न थाले र तिनलाई रेखाचित्रहरूमा रुपान्तरण गर्न सुरु गरेका थिए। सोही वर्षको अन्त्यतिर उनी ब्रसेल्स गए, जहाँ उनले थिओको सिफारिसमा डच कलाकार [[विलेम रोएलओप्स]]सँग अध्ययन गरेका थिए। रोएलओप्स नै उनलाई ''एकेडेमीक रोयल दे बेक्स आर्ट''मा भर्ना हुन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनले नोभेम्बर १८८० मा एकेडेमीमा नाम दर्ता गराए, जहाँ उनले शरीर रचना र छायाङ्कन तथा परिप्रेक्ष्यका मानक नियमहरूको अध्ययन गरेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 67–71}} {{clear}} === मृत्यु === [[चित्र:Vincent-van-gogh-echo-pontoisien-august7-1890.jpg|thumb|७ अगस्ट १८९० बाट फन गोखको मृत्युको बारेमा लेख|alt=फन गोखको मृत्युको १९औँ शताब्दीको पत्रिकाको घोषणाको तस्वीर]] २७ जुलाई १८९० (आइतबार), ३७ वर्षको उमेरमा, फन गोखले [[रिभल्बर]]ले आफ्नो छातीमा गोली हानेका थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 342–343}} उक्त गोलीकाण्ड उनले चित्रकला गरिरहेको गहुँको खेतमा वा स्थानीय गोठमा भएको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 669}} रिभल्भरबाट हानिएको गोलीलाई करङको एउटा भाटाले मोडेको र आन्तरिक अङ्गहरूमा कुनै स्पष्ट क्षति नगरी उसको छातीबाट छिरेको र उक्त गोली सम्भवतः उनको मेरुदण्डले रोकिएको थियो। गोलीबाट घाइते बनेका फन गोख हिँडेरै [[ओबेर्ज राभु]]सम्म फर्कन सफल भए, जहाँ दुईजना डाक्टरहरूले उनको उपचार गरेका थिए। तीमध्ये एकजना डाक्टर गासेले, सन् १८७० को [[फ्रान्स-जर्मनी युद्ध]]मा युद्ध चिकित्सकको रूपमा सेवा गरेका थिए र उनीसँग गोली लागेको घाउको व्यापक ज्ञान थियो। भिन्सेन्तलाई रातको समयमा डाक्टर गासेका छोरा पल लुई गासे र रेखदेख गर्ने व्यक्ति आर्थर रावोक्सले हेरचाह गरेका थिए। भोलिपल्ट बिहान, थिओ आफ्नो दाइको छेउमा हतारिएर आइपुगेका र त्यतिबेला उनको स्वस्थ्य अवस्था केही सामान्य भएतापनि त्यसको केही घण्टाभित्रै भिन्सेन्को स्वास्थ्य बिग्रन थालेको थियो। घाउबाट भएको सङ्क्रमणबाट उनी अत्याधिक पीडामा थिए। २९ जुलाई मङ्गलबार बिहान सबेरै उनको मृत्यु भएको थियो। थिओका अनुसार, भिन्सेन्तको अन्तिम शब्दहरू यस प्रकार छन्: "यो उदासी सधैँभरि रहिरहने छ"।{{refn|{{harvp|Sweetman|1990|loc= 342–343}}; {{harvp|Hulsker|1980|loc=480–483.}}}}<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s "La misère ne finira jamais", Études, 1947, p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122024925/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s |date=22 November 2016 }}, Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l'homme, D-33939"La tristesse durera toujours", François-Bernard Michel, ''La face humaine de Vincent Van Gogh'', Grasset, 3 November 1999, {{ISBN|978-2-246-58959-4}}</ref><ref>{{cite web |first1= Theodorus |last1= van Gogh |title= Letter from Theo van Gogh to Elisabeth van Gogh Paris, 5 August 1890 |publisher= Webexhibits.org |access-date= 28 April 2015 |url= http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |quote= he said, "La tristesse durera toujours" [The sadness will last forever] |archive-url= https://web.archive.org/web/20110624060011/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |archive-date= 24 June 2011 |url-status= live }}</ref> [[चित्र:Graves of Vincent and Théodore Van Gogh.jpg|thumb|भिन्सेन्त र थिओको समाधिस्थल|alt=दुई चिहान र दुई चिहानका ढुङ्गाहरू सँगै; हरियो पातहरूको ओछ्यान पछाडि, भिन्सेन्त र थिओ फन गोखका अवशेषहरू बोकेका छन्, जहाँ तिनीहरू ओभेर-सुर-वाजको चिहानमा गाडिएको थियो। बायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Vincent van Gogh (1853–1890) र दायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Theodore van Gogh (1857–1891)]] फन गोखलाई ३० जुलाईमा ओभेर-सुर-वाजको नगरपालिकाको समाधिस्थलमा गाडिएको थियो। अन्त्येष्टिमा थिओ फन गोख, [[आन्द्रिएस बोङ्गेर]], [[चार्ल्स लाभल]], [[लुसियन पिसारो]], इमिल बेर्नार, जुलियन ताँगी र पल गासे लगायत बीस जना परिवारका सदस्यहरू, साथीहरू र स्थानीयहरू सहभागी थिए। थिओ [[भिरिङ्गी]]बाट पीडित थिए र उनको दाइको मृत्यु पछि उनको स्वास्थ्य झन् बिग्रन थालेको थियो। आफ्ना दाइलाई गुमाएपछि शोकले भरिएका थिओको मृत्यु भिन्सेन्तको मृत्यु भएको ६ महिनामा भएको थियो। थिओको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा [[डेन दोल्देर]]मा भएको थियो।{{refn|{{harvp|Hayden|2003|loc=152}}; {{harvp|Van der Veen|Knapp|2010|loc=260–264.}}}} सन् १९१४ मा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|यो फन गग-बोङ्गेर]]ले थिओको शवलाई उत्खनन गरी उट्रेचबाट ओभेर-सुर-वाजमा भिन्सेन्तको समाधिस्थल नजिक पुन: गाड्न ल्याएकी थिइन्।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 367}} फन गोखको स्वास्थ्यको प्रकृति र उनको काममा यसको प्रभावको बारेमा धेरै बहसहरू भएका छन् र धेरै पुरानो रोग निदानहरू प्रस्ताव गरिएका छन्। यस सम्बन्धित सर्वसम्मतिले जनाएअनुसार, फन गोखलाई सामान्य कार्य अवधिको साथ एक एपिसोडिक अवस्था थियो।{{sfnp|Arnold|2004}} पेरीले सन् १९४७ मा पहिलोपटक [[द्विध्रुवी विकार]]को सुझाव दिएका थिए,{{sfnp|Perry|1947}} र यसलाई मनोचिकित्सक हेम्फिल र ब्लुमरले समर्थन गरेका छन्।{{sfnp|Hemphill|1961}}{{sfnp|Blumer|2002}} बिग्रिँदै गएको स्वस्थ्यको निदान जे भए पनि, उनको अवस्था सम्भवतः कुपोषण, धेरै काम, अनिद्रा र रक्सीले गर्दा झन् खराब भएको मानिन्छ।{{sfnp|Blumer|2002}} == पत्रहरू == फन गोखको बारेमा सबैभन्दा व्यापक प्राथमिक स्रोत उनको कान्छा भाइ, [[थिओ फन गोख|थिओ]]सँगको पत्राचार हो। उनीहरूको आजीवन मित्रता र भिन्सेन्तको विचार र कला सिद्धान्तको बारेमा ज्ञात अधिकांश कुराहरू, सन् १८७२ देखि १८९० सम्म उनीहरूले आदानप्रदान गरेका सयौँ पत्रहरूमा उल्लेख छन्।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.vangoghletters.org/vg "Van Gogh: The Letters"]}} थिओ फन गोख एक [[कला व्यापारी]] थिए र उनले आफ्नो दाजुलाई आर्थिक र भावनात्मक सहयोगका साथै समकालीन कला जगतमा प्रभावशाली व्यक्तिहरूसम्म पहुँच प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} थिओले भिन्सेन्तका आफूलाई लेखेका सबै पत्रहरू सुरक्षित राखेको भएतापनि{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xv}} भिन्सेन्तले भने आफूले प्राप्त गरेका थोरै मात्र पत्रहरू राखेका थिए। दुवैको मृत्यु भएपछि, थिओकी विधवा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गर]]ले उनीहरूका केही पत्रहरू प्रकाशनको व्यवस्था गरेकी थिइन्। केही सन् १९०६ र १९१३ मा देखा परेका थिए भने अधिकांश पत्रहरू सन् १९१४ मा प्रकाशित भएका थिए।{{sfnp|Rewald|1986|loc= 248}}{{sfnp|Pomerans|1997|loc=ix, xv}} भिन्सेन्तका पत्रहरू सुवाचक र अभिव्यञ्जक छन् जसलाई "डायरीजस्तो आत्मीयता" भएको भनेर वर्णन गरिएको {{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} र यसका केही भागहरूलाई आत्मकथाको रूपमा लिइन्छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} अनुवादक [[अर्नोल्ड पोमरान्स]]ले यस विषयमा लेख्दै तिनीहरूको प्रकाशनले "फन गोखको कलात्मक उपलब्धिको बुझाइमा एउटा नयाँ आयाम थपेको र यस्तो बुझाइ व्यावहारिक रूपमा अरू कुनै चित्रकारले हामीलाई प्रदान गरेको छैनन्।"{{sfnp|Pomerans|1997|loc= ix}} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = | header_background = | footer = भिन्सेन्त फन गोख (बायाँ) सन् १८७३ मा, जब उनले [[हेग]]मा गोपिल र किए ग्यालेरीमा काम गर्दथे;{{refn|{{harvp|Pickvance|1986|loc= 129}}; {{harvp|Tralbaut|1981|loc= 39.}}}} उनको भाइ, थिओ (दायाँको तस्वीर, सन् १८७८ मा), आजीवन समर्थक र साथी थिए। | footer_align = | footer_background = | width = | image1 = Vincent van Gogh January 1873 (restored).jpg | width1 = 160 | caption1 = | alt1 = कलाकारको नजिकैबाट लिइएको एक तस्वीरमा जवान मानिसको रूपमा उनी उपस्थित छन्। जहाँ उनको बाक्लो र अलपत्र कपालका साथै ठूलो निधार र गहिरा आँखाहरू देख्न सकिन्छ। | image2 = Theo van Gogh May 1878 (restored).jpg | width2 = 160 | caption2 = | alt2 = एक जवान मानिसको नजिकबाट लिइएको तस्वीर, भिन्सेन्तको भाइजस्तै देखिने एक व्यक्ति। }} भिन्सेन्तबाट थिओलाई ६०० भन्दा बढी र थिओबाट भिन्सेन्तलाई करिब ४० पत्रहरू लेखिएका थिए। उनकी बहिनी [[विल फन गोख|विल]]लाई २२ वटा, चित्रकार [[एन्थोन भान रापार्ड]]लाई ५८ वटा, [[एमिफ बेर्नार]]लाई २२ वटा र [[पल सिन्याक]], [[पल गोगाँ]] र समालोचक [[अल्बर्ट ओरिए]]लाई व्यक्तिगत पत्रहरू पठाइएको थियो। पठाइएका केही पत्रहरू रेखाचित्रहरू सहित चित्रित छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} धेरैजसो मितिहीन छन् तर कला इतिहासकारहरू प्रायः तिनीहरूलाई कालक्रमिक क्रममा राख्न सक्षम भएका छन्। प्रतिलेखन र मिति निर्धारणमा समस्याहरू विद्यमान रहेको र विशेषगरी आर्ल्सबाट पठाइएकाहरूमा मिति उल्लेख छैन। त्यहाँ हुँदा, भिन्सेन्तले डच, फ्रान्सेली र अङ्ग्रेजीमा करिब २०० पत्र लेखेका थिए।{{sfnp|Hughes|1990|loc=143}} उनी पेरिसमा बस्दाको दाजुभाइहरूसँगै बस्ने गरेका र पत्राचार गर्नुपर्ने आवश्यकता नभएकाले अभिलेखमा एउटा कालखण्ड देखा पर्दछ।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= i–xxvi}} उच्च पारिश्रमिक प्राप्त गर्ने समकालीन कलाकार [[जुल्स ब्रेटन]]को बारेमा भिन्सेन्तले आफ्ना पत्रहरूमा प्रायः उनलाई उल्लेख गरेको पाइन्छ। सन् १८७५ मा थिओलाई लेखेका पत्रहरूमा, भिन्सेन्तले ब्रेटनलाई [[सलुन (पेरिस)|सलुन]]मा देखेको, ब्रेटनका चित्रहरूको बारेमा छलफल गरेको र ब्रेटनको एउटा पुस्तक पठाउने कुरा गरेको तर त्यो फिर्ता गरिने सर्तमा मात्र उल्लेख गर्दछन्।<ref>{{Cite web|title=Vincent van Gogh to Theo van Gogh: 9 December 1875|url=http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|access-date=1 January 2021|website=www.webexhibits.org|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303174832/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=034 (034, 27): To Theo van Gogh. Paris, Monday, 31 May 1875. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230108/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|url-status=live}}</ref> सन् १८८४ मार्चमा रापार्डलाई लेखेको पत्रमा उनले ब्रेटनको एउटा कविताको बारेमा चर्चा गर्दछन् जसले उनको एउटा चित्रलाई प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=The Poem That Inspired a Van Gogh Painting, Written in His Hand|url=https://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|access-date=1 January 2021|website=The Raab Collection|language=en-US|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417191452/http://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|url-status=live}}</ref> सन् १८८५ मा, उनले ब्रेटनको प्रसिद्ध कृति ''द सङ अफ द लार्क'' लाई "राम्रो" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=500 (503, 406): To Theo van Gogh. Nuenen, Monday, 4 and Tuesday, 5 May 1885. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116090504/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|url-status=live}}</ref> सन् १८८० मार्चमा, यी पत्रहरूको लगभग बीचमा, फन गोखले कोरिएरेस गाउँमा ब्रेटनलाई भेट्नको लागि {{convert|80|km|mi|adj=on}} पैदल यात्रामा निस्केका र उनी ब्रेटनको सफलता र उनको सम्पत्ति वरिपरिको अग्लो पर्खालबाट डराएर आफ्नो उपस्थिति जनाउन नसकी फर्किएको उल्लेख छ।<ref>{{Cite web|last=Route|first=Van Gogh|title=Vincent van Gogh in Borinage, Belgium|url=https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|access-date=1 January 2021|website=Van Gogh Route|language=en|archive-date=27 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327211003/https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=hoakley|date=6 April 2017|title=Jules Breton's Eternal Harvest: 4 1877–1889|url=https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|access-date=1 January 2021|website=The Eclectic Light Company|language=en|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115200759/https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=AN ARTIST IS BORN|url=http://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|access-date=1 January 2021|website=AwesomeStories.com|language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030013427/https://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|url-status=live}}</ref> ब्रेटन, फन गोख वा उनको भ्रमणको प्रयासबाट अपरिचित रहेको देखिन्छ। दुई कलाकारहरू बीच कुनै ज्ञात पत्रहरू छैनन् र ब्रेटनको सन् १८९१ को आत्मकथा ''कलाकारको जीवनी''मा छलफल गरिएका समकालीन कलाकारहरूमध्ये फन गोख एक होइनन्। ==शैली र कृतिहरू== ===कलात्मक विकास=== [[चित्र:Vincent van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|thumb|''[[रोन नदीमाथि तारामय रात]]'', सन् १८८८। [[Musée d'Orsay|मुजे दोर्से]], पेरिस|alt= रोन नदीमाथि चम्किला ताराहरू बिच अँध्यारो तारामय रातको दृश्य। नदीपारि, टाढाका भवनहरूबाट उज्याला बत्तीहरू रोनको अँध्यारो पानीमा प्रतिबिम्बित भइरहेका छन्।]] फन गोखले विद्यालयमा हुँदा [[जलरङ चित्रकला|जलरङ]] मार्फत चित्र बनाएर रङ भर्ने काम गर्दथे तर उनका यस्ता चित्रकलाहरूका केही उदाहरण मात्र अस्तित्वमा रहेका छन् भने केहीको लेखकत्व विवादित छ।<ref>{{sfnp|Van Heugten|1996|loc= 246–251}}</ref> जब उनले वयस्कको रूपमा कलालाई अपनाए तब उनले यसलाई प्रारम्भिक स्तरबाट सुरु गरेका थिए। सन् १८८२ को प्रारम्भमा, उनका काका कर्नेलिस मारिनसले, जो एम्स्टर्डमको समकालीन कलाको एक प्रसिद्ध ग्यालरीका मालिक थिए, हेगको रेखाचित्रहरूको लागि अनुरोध गरेको भएतापनि फन गोखको काम अपेक्षा अनुसारको भएको थिएन। मारिनसले दोस्रो कमिसन प्रस्ताव गर्दै विषयवस्तुलाई विस्तृत रूपमा निर्दिष्ट गरेतातर परिणामबाट फेरि निराशजनक बनेका थिए। फन गोखले लगनशीलता देखाउँदै उनले आफ्नो स्टुडियोमा परिवर्तनशील सटर र विभिन्न चित्रण सामग्रीहरू र प्रकाशको प्रयोग गरेका थिए। एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म उनले एकल आकृतिहरूमा काम जारी राखी&nbsp;– कालो र सेतोमा अत्यन्त विस्तृत अध्ययनहरू गरे{{efn|group=note|कालो र सेतोमा काम गर्ने कलाकारहरू, जस्तै चित्रित पत्रपत्रिकाहरू ''[[द ग्राफिक]]'' वा ''[[द इलस्ट्रेटेड लन्डन न्युज]]'' का लागि, फन गोखका मनपर्ने कलाकारहरू मध्येका थिए। {{sfnp|Pickvance|1974}}}} जसले त्यतिबेला उनलाई केवल आलोचना मात्र दिलाएको थियो। पछि, तिनै कलाकृतिहरूलाई प्रारम्भिक उत्कृष्ट कृतिहरूको रूपमा मान्यता प्राप्त भएको थियो।{{sfnp|Dorn|Keyes|2000}} अगस्ट १८८२ मा, थिओले भिन्सेन्तलाई बाहिरी प्राकृतिक परिवेशमा काम गर्नका लागि सामग्री किन्न पैसा दिएका थिए। भिन्सेन्तले लेखेको एक पत्रमा उनी "नयाँ जोसका साथ चित्र बनाइरहन सक्छन्" भन्ने उल्लेख थियो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let253/letter.html पत्र २५३]|ps= . भिन्सेन्त फन गोखको तर्फबाट थिओ भान गोगलाई पत्र। हेग, शनिबार, ५ अगस्ट १८८२।}} सन् १८८३ को प्रारम्भदेखि, उनले बहु-आकृति रचनाहरूमा काम गर्न सुरु गरेका थिए। उनले तीमध्ये केहीको तस्वीरहरू खिचाएको भएतापनि उनका भाइले ती चित्रहरू जीवन्त नभएको टिप्पणी गरेपछि उनले ती सबै कृतिहरूलाई नष्ट गरी पुनः [[तेलचित्र|तेल चित्रकला]]तर्फ अग्रसर बनेका थिए। फन गोखले [[हागे स्कुल]]का प्रसिद्ध कलाकारहरू जस्तै [[जोहान हेन्ड्रिक वाइसेनब्रुख|वाइसेनब्रुख]] र [[बर्नार्ड ब्लोमर्स]] तर्फ ध्यान दिए र उनले उनीहरूबाट र हागे स्कुलको दोस्रो पुस्ताका [[थियोफिल द बक|द बक]] र [[हरम्यान जोहानेस भान डर वेले|भान डर वेले]] जस्ता चित्रकारहरूबाट प्राविधिक सल्लाह लिएका थिए।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> देन्थ्रेमा छोटो समय बिताएपछि उनी नेदरल्यान्ड्स कै अर्को सहर नुएनेन सरेका थिए थिए भने त्यहाँ उनले धेरै ठूला चित्रहरूमा काम सुरु गरे तर तीमध्ये अधिकांशलाई उनले नष्ट गरिदिएका थिए। हाल यीमध्ये ''आलु भक्षक'' र यसका केही समकक्षी कृतिहरू मात्र अस्तित्वमा रहेका छन्।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> [[रेज्क्सम्युजियम]]को भ्रमणपछि फन गोले [[रेम्ब्रन्ट]] र [[फ्रान्स हाल्स]] जस्ता कलाकारहरूको छिटो र लाभदायक ब्रसवर्क प्रति आफ्नो प्रशंसा व्यक्त गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885.}}{{efn|group=note|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535 ]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885:{{paragraph break}}मैले पुराना डच चित्रहरू फेरि हेर्दा मलाई विशेषगरी के कुराले प्रभाव पार्‍यो भने ती सामान्यतया चाँडो चित्रित गरिएका थिए। हाल्स, रेम्ब्रान्ट, रुइसडेल जस्ता महान् कलाकारहरू र अन्य धेरैले चित्रहरूलाई सकेसम्म सिधै क्यानभासमा उतारेका छन् र त्यसमा उहाँहरूले धेरै पटक दोहोर्‍याए काम गर्नुभएन। यो कुरालाई पनि कृपया याद गरियोस्—कि यदि त्यो सफल भयो भने, उहाँहरूले त्यसलाई त्यसै छाडिदिन्छन्। विशेषगरी मैले रेम्ब्रन्ट र हाल्सका हातहरूको प्रशंसा गरेँ—ती हातहरू जसमा जीवन थियो तर आजकल मानिसहरूले चाहेजस्तो गरी निखारिएको थिएन... जाडोमा म पुराना चित्रहरूमा देखेका शैलीका विभिन्न कुराहरू अन्वेषण गर्नेछु। मैले आफूलाई आवश्यक पर्ने धेरै कुराहरू देखेँ तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—यसलाई उनीहरू "हतारको कार्य" भन्छन्—त्यो पुराना डच चित्रकारहरूले गज्जबले गरेका थिए। त्यो—हतारको कार्य—थोरै ब्रसको स्ट्रोकहरूका साथ, उनीहरू अहिले यसको बारेमा सुन्न चाहँदैनन्—तर परिणाम कति सत्य हुन्छ।{{paragraph break}}}}}} आफ्ना धेरै कमजोरीहरू अनुभव र प्राविधिक विशेषज्ञताको कमीले गर्दा भएको कुरामा उनी सचेत थिए,{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}} त्यसैले नोभेम्बर १८८५ मा उनले सिक्न र आफ्नो सीप विकास गर्न एन्टवर्प र पछि पेरिसको यात्रा गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 708}} [[चित्र:Van_Gogh_The_Olive_Trees..jpg|thumb|''[[जैतुनका रुखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतुनका रुखहरू र पृष्ठभूमिमा अल्पाइल्स]]'', सन् १८८९। आधुनिक कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=हरियो घुमाउरो जैतुनका रुखहरूको एउटा वर्गाकार चित्र; पृष्ठभूमिमा नीलो पहाडहरू र माथि नीलो आकाशमा सेतो बादलहरू।]] थिओले ''आलु भक्षक''मा प्रयोग गरिएको गाढा रङ्गको आलोचना गरेका थिए जसलाई उनले आधुनिक शैलीका लागि अनुपयुक्त ठान्दथे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18}} सन् १८८६ र १८८७ को बीचमा पेरिसमा रहँदा, फन गोखले एउटा नयाँ, हल्का रङ्गको रङ्गमिश्रणमा निपुणता हासिल गर्ने प्रयास गरेका थिए। उनको ''[[पेरे ताँगीको आकृति]]'' (सन् १८८७) ले उज्यालो रङ्गमिश्रणका साथ उनको सफलता देखाउँछ र यो एक विकसित व्यक्तिगत शैलीको प्रमाण पनि हो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18–19}} रङ्गको बारेमा [[चार्ल्स ब्लाङ्क]]को ग्रन्थले उनलाई धेरै आकर्षित गरेको र उनलाई पूरक रङ्गहरूसँग काम गर्न प्रेरित गरेको थियो। फन गोखले पछि रङ्गको प्रभाव वर्णनात्मक मात्र नभई त्यो भन्दा माथि हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न थालेका थिए भने यस सम्बन्धमा उनले भनेका छन्, "रङ्गले आफैमा केही व्यक्त गर्दछ"।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let537/letter.html Letter 537]|ps= . Vincent to Theo, Nuenen, on or about Wednesday, 28 October 1885.}} ह्युजेसका अनुसार, फन गोखले रङ्गलाई "मनोवैज्ञानिक र नैतिक वजन" भएको रूपमा बुझेका थिए, जसलाई ''[[रात्रिकालीन क्याफे]]''को भड्किलो रातो र हरियो रङ्गहरूमा उदाहरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस कार्यबाट उनले "मानवताको भयानक आवेगहरू व्यक्त गर्न" चाहेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 7}} पहेँलो रङ्ग उनको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण थियो, किनभने यसलाई भावनात्मक सत्यको प्रतीक मान्थ्यो। उनले पहेँलो रङ्गलाई सूर्यको प्रकाश, जीवन र ईश्वरको प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 11}} फन गोख ग्रामीण जीवन र प्रकृतिको चित्रकार बन्न प्रयासरत थिए;{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 232}} आर्ल्समा आफ्नो पहिलो ग्रीष्मकालको समयमा उनले परिदृश्य र परम्परागत ग्रामीण जीवन चित्रण गर्न आफ्नो नयाँ रङ्गमिश्रणको प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=20}} प्राकृतिक वस्तुहरूको पछाडि एउटा शक्ति अवस्थित हुन्छ भन्ने उनको विश्वासले उनलाई त्यो शक्तिको भाव वा प्रकृतिको सारलाई आफ्नो कलामा कैद गर्ने प्रयास गर्न प्रेरित गरेको थियो जुन कहिलेकाँही प्रतीकहरूको प्रयोग मार्फत प्रकट हुन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} सुरुमा [[जँ-फ्रँस्वा मिले]]बाट प्रतिलिपि गरिएको 'बीउ छर्ने व्यक्ति' चित्रमा उनका प्रस्तुतिहरूले शारीरिक श्रमको वीरताका सम्बन्धमा [[थोमस कार्लाइल]] र [[फ्रेडरिक नित्से]]का विचारहरूको प्रभाव झल्काउँदछन्<ref>{{Cite book |last=Wamberg |first=Jacob |title=Totalitarian Art and Modernity |publisher=Aarhus University Press |year=2010 |editor-last=Rasmussen |editor-first=Mikkel Bolt |pages=36–104 |chapter=Wounded Working Heroes: Seeing Millet and van Gogh through the Cleft Lens of Totalitarianism |editor-last2=Wamberg |editor-first2=Jacob}}</ref> भने यसका साथै यसले ती व्यक्तिलाई प्रचण्ड सूर्यमुनि जीवनको बीउ छरिरहेका ख्रीष्टको रूपमा उभ्याउँदा यसले फन गोखको धार्मिक विश्वासलाई पनि दर्शाउँदछ। {{sfnp|Sund|1988|loc=668}} यी त्यस्ता विषय र प्रसङ्गहरू थिए जसमा उनी बारम्बार फर्केर परिमार्जन र विकास गरिरहन्थे।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 236}} उनका फूलका चित्रहरू प्रतीकात्मकताले भरिएको भएतापनि परम्परागत इसाई प्रतिमा विज्ञान प्रयोग गर्नुको सट्टा उनले आफ्नै नयाँ शैली बनाएका थिए जहाँ जीवन सूर्यमुनि बाँचिन्छ र काम भनेको जीवनको एउटा रूपक हो भन्ने अवधारणा राख्दछ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 12}} आर्ल्समा वसन्त ऋतुका फूलहरू चित्रण गरेर र उज्यालो सूर्यको प्रकाशलाई कैद गर्न सिकेर आत्मविश्वास प्राप्त गरेपछि, उनी 'बीउ छर्ने मानिस' चित्रण गर्न तयार भएका थिए।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}} [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 098.jpg|thumb|''एटेनको बगैँचाको सम्झना'', सन् १८८८। [[हेर्मिट्टाग सङ्ग्रहालय]], सेन्ट पिटर्सबर्ग|alt=दुई महिलाहरूको नजिकको एउटा वर्गाकार चित्र जसमा एकजनाले छाता समातेकी छिन् भने अर्की महिलाले फूल समातेकी छिन्। तिनीहरूको पछाडि एक जवान महिला छिन् जो जङ्गली फूलहरूको ठूलो ओछ्यानमा फूलहरू टिपिरहेकी छिन्। तिनीहरू नदीको किनारमा घुमाउरो बाटोमा बगैँचाबाट हिँडिरहेका देखिन्छन्।]] उनले "यथार्थको भेष" भन्ने परिधिभित्रै रहे{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} र धेरै शैलीगत गरिएका कार्यहरूको आलोचना गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} उनले पछि लेखेका थिए, ''तारामय रात''को अमूर्तता धेरै टाढा गएको र त्यसमा यथार्थ रूपमै "पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा हराएको" थियो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ह्युजेसले यसलाई चरम काल्पनिक आनन्दको क्षणको रूपमा वर्णन गर्दछन् जसमा ताराहरू एउटा ठूलो घुमाउरो रूपमा छन् जसले [[होकुसाई]]को ''[[कानागावाको विशाल आँधी]]'' को सम्झना दिलाउँछ यसका साथै माथि आकाशको चाल तल पृथ्वीमा रहेको साइप्रसको रूखको चालमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चित्रकारको परिकल्पना "रङ्गको बाक्लो र जोडदार मिश्रण" मा अनुवाद भएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8}} सन् १८८५ र १८९० मा उनको मृत्युको बीचमा, फन गोखले एउटा 'ओभर' (कृतिको सङ्ग्रह) निर्माण गरिरहेको देखिन्छ।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 224}} यो एउटा यस्तो सङ्ग्रह जसले उनको व्यक्तिगत दृष्टिकोणलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो र यो व्यावसायिक रूपमा सफल हुन सक्थ्यो। उनी ब्लाङ्कको शैलीको परिभाषाबाट प्रभावित थिए, जस अनुसार एउटा साँचो चित्रकलाका लागि रङ्ग, परिप्रेक्ष्य र ब्रसको स्ट्रोकको सर्वोत्तम प्रयोग आवश्यक हुन्छ। फन गोखले आफूले निपुणता हासिल गरेको ठानेका चित्रहरूलाई "उद्देश्यपूर्ण" शब्द प्रयोग गर्दथे जबकि अन्यलाई उनले केवल अध्ययनका रूपमा लिन्थे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=16–17}} उनले धेरै अध्ययन शृङ्खलाहरूको चित्रण गरेका {{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} थिए जसमध्ये धेरैजसो निर्जीव वस्तुहरू थिए। यस्ता कलाकृतिहरू उनले रङ्गको प्रयोगको रूपमा वा साथीहरूलाई उपहार दिनका लागि बनाइएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}} आर्ल्सको कामले उनको 'ओभर' मा ठूलो योगदान पुर्‍याएको थियो त्यस समयका उनले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठानेका चित्रहरूमा ''बीउ छर्ने मानिस'', ''रात्रिकालीन क्याफे'', ''[[एटेनको बगैँचाको सम्झना (आर्ल्सका महिलाहरू)|आर्ल्सका महिलाहरू]]'' र ''तारामय रात'' थिए। तिनीहरूको फराकिलो ब्रस स्ट्रोक, आविष्कारशील परिप्रेक्ष्य, रङ्ग, रूपरेखा र डिजाइनका साथ, यी चित्रहरूले उनले खोजेको शैलीलाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ===प्रमुख शृङ्खलाहरू=== [[चित्र:L'Arlésienne- Madame Joseph-Michel Ginoux (Marie Julien, 1848–1911) MET DT1396.jpg|thumb|upright|''लार्लेसियन: म्याडम गिनोक्स पुस्तकहरूका साथ'', नोभेम्बर १८८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=एउटी सुसज्जित महिला आफ्नो दायाँ तर्फ (अवलोकनकर्ताको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको काखमा दुईवटा पुस्तकहरू छन् र उनले पहेंलो पृष्ठभूमिको विपरीत गाढा रङ्गका लुगाहरू लगाएकी छिन्।]] फन गोखको शैलीगत विकासहरू सामान्यतया उनले युरोपका विभिन्न स्थानहरूमा बिताएका समयहरूसँग जोडिएका छन्। उनी स्थानीय संस्कृति र प्रकाशको अवस्थामा आफूलाई समाहित गर्न रुचाउँथे, यद्यपि उनले आफ्नो कार्यकालभरि एक उच्च व्यक्तिगत दृश्य दृष्टिकोण कायम राखेका थिए। एक कलाकारको रूपमा उनको विकास ढिलो थियो र उनी आफ्ना चित्रकलाका सीमाहरूको बारेमा सचेत थिए। फन गोख प्रायः नयाँ दृश्य उत्तेजनाहरूको सम्पर्कमा आउन र त्यसको माध्यमबाट आफ्नो प्राविधिक सीप विकास गर्नका लागि घर फर्किरहन्थे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc=138}} कला इतिहासकार मेलिसा म्याक्विलनको विश्वास अनुसार यी बसाईँसराईहरूले पछिल्ला शैलीगत परिवर्तनहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछन् भने फन गोखले द्वन्द्वबाट बच्न र जब आदर्शवादी कलाकारले आफ्नो तत्कालीन अवस्थाको यथार्थको सामना गर्नुपर्थ्यो, तब त्यसलाई सम्हाल्ने संयन्त्र को रूपमा यी बसाईं सराईहरूलाई प्रयोग गर्दथे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 193}} ====व्यक्तिका आकृतिहरू ==== फन गोखले व्यक्तिचित्रण आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रुचिको विषय भएको बताएका थिए। सन् १८९० मा उनले लेखेका थिए, "मेरो पेशामा बाँकी सबै कुराभन्दा म जे कुराप्रति सबैभन्दा बढी भावुक छु, त्यो व्यक्तिचित्र हो, आधुनिक व्यक्तिचित्र।"<ref>{{Cite web |title=879 (883, W22): To Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890. - Vincent van Gogh Letters |url=https://www.vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html#translation |access-date=20 October 2022 |website=www.vangoghletters.org}}</ref> यो "चित्रकलामा एक मात्र यस्तो कुरा हो जसले मलाई गहिरो रूपमा छुन्छ र मलाई अनन्तको आभास दिन्छ।"{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let652/letter.html Letter 652]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 31 July 1888.}} उनले आफ्नी बहिनीलाई लेखेका थिए, उनी यस्ता व्यक्तिचित्रहरू बनाउन चाहन्छन् जुन चिरस्थायी रहोस् र उनले फोटोग्राफिक यथार्थवादको लक्ष्य राख्नुको सट्टा तिनीहरूको भावना र चरित्र कैद गर्न रङ्गको प्रयोग गर्नेछन्।{{refn|{{harvp|Channing|Bradley|2007|loc=67}}; {{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html Letter 879]|ps= . Vincent to Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890.}}}} फन गोखका सबैभन्दा नजिकका व्यक्तिहरू उनका व्यक्तिचित्रहरूमा प्रायः अनुपस्थित रहेतापनि उनले आफ्ना भाइ थिओको विरलै मात्र चित्र बनाएका थिए। उनकी आमाका व्यक्तिचित्रहरू भने तस्वीरहरूबाट बनाइएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 198}} फन गोखले आर्ल्सका पोस्टमास्टर जोसेफ रोलिन र उनको परिवारको बारम्बार चित्र बनाएका थिए। ''ला बर्सेउज''का पाँचवटा संस्करणहरूमा, फन गोखले अगस्टिन रोलिनलाई चित्रण गरेका छन् जसले आफ्नो काखमा नदेखिने शिशु छोरीको कोक्रो हल्लाउन एउटा डोरी शान्तपूर्वक समातेकी छिन्। फन गोखले यसलाई सूर्यमुखी फूलका चित्रहरूको बीचमा राखेर एउटा 'त्रिपट्ट' (तीनवटा प्यानल भएको चित्र) को केन्द्रीय छविको रूपमा बनाउने योजना बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |date=October 2004 |title=Vincent van Gogh (1853-1890) |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/gogh/hd_gogh.htm |access-date=20 October 2022 |website=www.metmuseum.org}}</ref> <gallery widths="135px" heights="165px" class="center"> File:Van Gogh - Bildnis der Mutter des Künstlers.jpeg|alt=एकजना बूढी महिला राम्रो लुगा लगाएर बसेको बेला बनाइएको नजिकको चित्र जो बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको ओठमा मुस्कान छ र उनले गाढा रङ्गको माथिल्लो भाग र टोपी लगाएकी छिन्, जीवन्त हरियो पृष्ठभूमिको सामु।|''कलाकारकी आमाको चित्र'', अक्टोबर १८८८, नर्टन सिमोन कला सङ्ग्रहालय, पासाडेना, क्यालिफोर्निया File:Vincent van Gogh - Eugène Boch - Google Art Project.jpg|alt=एक तीव्र युवकको नजिकको चित्र, कोट र टाईसहित राम्रो लुगा लगाएको, उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएको, उनको जुँगा र गोटी दाह्री छ र उनी पृष्ठभूमिमा तारायुक्त आकाशको सामु उभिएका छन्।|''युजिन बोख (तारामय आकाशको अगाडि कवि)'', सन् १८८८, [[मुजे दोर्से]], पेरिस File:Vincent van Gogh - Portret van de postbode Joseph Roulin.jpg|alt=जुँगा र दाह्री भएको एक मध्यम उमेरको पुरुषको चित्र कुर्सीमा बसेको उनको बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएको। उनको अनुहारमा विचारशील भाव छ र उनका हातहरू खाली छन् जबकि उनको बायाँ हात टेबलमा टिकेको छ, उनले गाढा निलो वर्दी र टोपी लगाएका छन्, फिक्का निलो पृष्ठभूमिको सामु।|''पोस्टम्यान जोसेफ रुलिनको चित्र'' (सन् १८४१–१९०३), अगस्ट १८८८ को सुरु, बोस्टन File:Vincent Willem van Gogh 084.jpg|alt=एक बूढी राम्रो लुगा लगाएकी महिला उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनले आफ्ना हातहरू काखमा जोडेकी छिन्, र उनले गाढा रंगको माथिल्लो भाग र हरियो पोशाक लगाएकी छिन्, जीवन्त फूलको वालपेपर पृष्ठभूमिको सामु।|''ला बेर्सेज (अगुस्तँ रुलिन)'', सन् १८८९, बोस्टन </gallery> {{clear}} ====आत्म-चित्रहरू==== [[चित्र:Self-Portrait (Van Gogh September 1889).jpg|alt= बायाँ तर्फबाट भिन्सेन्त फन गोको एउटा चित्र, जसको अत्यन्तै तीव्र, एकाग्र हेराई र रातो दाह्री छ।|thumb|180x180px|''आत्म-चित्र'', सेप्टेम्बर १८८९। [[मुजे दोर्से]]]] फन गोखले सन् १८८५ र १८८९ को बीचमा ४३ भन्दा बढी आत्म-चित्रहरू बनाएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}{{efn|group=note|[[रेमब्रन्ट]] थोरै प्रमुख चित्रकारहरू मध्ये एक हुन् जसले ५० भन्दा बढी आत्म-चित्रहरूको उत्पादन गरेर यो सङ्ख्यालाई उछिनेका छन् तर उनले चालीस वर्षको अवधिमा यसो गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}}} ती आत्मचित्रहरूलाई प्रायः शृङ्खलाहरूमा पूरा गरिएको थियो। उदाहरणका लागि सन् १८८७ को मध्यतिर पेरिसमा कोरिएका चित्रहरू उनको मृत्यु हुनुभन्दा केही समय अघिसम्म जारी रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=263–269, 653}} सामान्यतया यी चित्रहरू अध्ययनका रूपमा थिए, जुन उनले अरूसँग घुलमिल हुन हिचकिचाउने समयमा वा मोडलहरूको अभाव हुँदा आफैलाई चित्रण गरेर बनाएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} फन गोखका आत्म-चित्रहरूले उच्च स्तरको आत्म-निरीक्षण झल्काउँछन्।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 10}} यी चित्रहरू प्राय: उनको जीवनका महत्त्वपूर्ण अवधिहरूलाई अङ्कित गर्ने उद्देश्यले बनाइएका थिए; उदाहरणका लागि, सन् १८८७ को मध्यतिरको पेरिस शृङ्खला त्यस समयमा कोरिएको थियो जब उनी क्लद मोनेत, पल सेजाने र सिग्नाकबारे सचेत भएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 265–269}} ''खैरो ह्याट टोपी सहितको स्व-चित्र''मा, रङका भारी रेखाहरू क्यानभासमा बाहिरतिर फैलिएका छन्। यो त्यस अवधिको उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध आत्म-चित्रहरू मध्ये एक हो, "यसको अत्यधिक व्यवस्थित लयबद्ध ब्रसस्ट्रोक र नियो-इम्प्रेसनिस्ट भण्डारबाट लिइएको नवीन प्रकाश पुञ्जलाई फन गोख आफैले 'उद्देश्यपूर्ण' क्यानभास भनेका थिए"।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=83}} यिनीहरूमा शारीरिक स्वरूपका विभिन्न प्रतिनिधित्वहरू छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखको मानसिक र शारीरिक अवस्था सामान्यतया स्पष्ट देखिन्छ; उनी अस्तव्यस्त, नकोरिएको वा उपेक्षित दाह्रीमा, धसिएका आँखाहरू, कमजोर बङ्गारा, वा दाँत झरेको अवस्थामा देखिन सक्छन्। केही चित्रमा उनलाई लामो अनुहार वा प्रस्ट देखिने खप्पर, वा तिखो र सतर्क विशेषताहरूसहित देखाइएको छ। उनका कपाललाई कहिलेकाहीँ चम्किलो रातो र कहिलेकाहीँ खरानी रङमा चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखका स्व-चित्रहरू शैलीगत रूपमा भिन्न छन्। डिसेम्बर १८८८ पछि कोरिएका चित्रहरूमा जीवन्त रङहरूको कडा विरोधाभासले उनको छालाको थकित फिक्कापनलाई उजागर गर्दछ।{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} केहीले कलाकारलाई दाह्रीसहित र अरूले दाह्री बिना चित्रण गर्छन्। उनले आफ्नो कान काटेपछि कोरिएका चित्रहरूमा उनलाई पट्टि बाँधिएको अवस्थामा देखिन सकिन्छ। थोरै चित्रहरूमा मात्र उनले आफूलाई चित्रकारको रूपमा चित्रण गरेका छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} साँ-रेमीमा कोरिएका चित्रहरूले टाउकोलाई दायाँ तर्फबाट देखाउँछन्, जुन उनको क्षतिग्रस्त कानको विपरित पक्ष हो, किनकि उनले ऐनामा देखिएको आफ्नो प्रतिबिम्बलाई चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 535–537}}{{sfnp|Cohen|2003|loc=305–306}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent van Gogh - Self-portrait with grey felt hat - Google Art Project.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँबाट बनाइएको चित्र, आरामदार तर केन्द्रित दृष्टि, रातो दाह्री र खैरो टोपी लगाएका।|''खैरो ढल्केको ह्याट टोपीसहितको आत्म-चित्र'', हिउँद १८८७–८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh Self-Portrait with Straw Hat 1887-Metropolitan.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँ पट्टीको चित्र, आरामदायी अभिव्यक्ति, रातो दाह्री र परालको टोपी लगाएका।|''[[परालको टोपीसहितको आत्म-चित्र]]'', पेरिस, हिउँद १८८७–८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent van Gogh, Self-Portrait, 1889, NGA 106382.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँको (राम्रो कान), हातमा रङ्गमिश्रण सामग्री र ब्रसहरू। उनले निलो पोशाक लगाएका छन् भने उनको पहेँलो कपाल र दाह्री छ। पृष्ठभूमि गहिरो बैजनी रङ्गको छ।|''आत्म-चित्र'', सन् १८८९। नेसनल ग्यालरी अफ आर्ट, वासिङ्टन, डिसी। उनको साँ-रेमीका आत्म-चित्रहरूले अक्षत कान देखाउँछन्, जुन ऐनामा प्रतिबिम्बित भएअनुसार छ। File:Vincent Willem van Gogh 102.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँपट्टीको चित्र (राम्रो कान), दाह्रीविहीन।|''[[दाह्रीविहीन आत्म-चित्र]]'', (लगभग सेप्टेम्बर १८८९) यो फन गोखको अन्तिम आत्म-चित्र हुन सक्छ, जुन उनले आफ्नी आमालाई जन्मदिनको उपहारस्वरूप दिएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 131}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let806/letter.html#n-16 Letter 806, note 16]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Saint-Rémy-de-Provence, Saturday, 28 September 1889.}} </gallery> ====साइप्रस र जैतुनका रुखहरू==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Road with Cypress and Star - c. 12-15 May 1890.jpg|thumb|upright|''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'', मे १८९०, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो|alt= सडको छेउमा एउटा ठूलो साइप्रस रूखको चित्र, दुई व्यक्ति हिँड्दै, उनीहरूको पछाडि एउटा गाडा र घोडा र पृष्ठभूमिमा एउटा हरियो घर, तीव्र तारायुक्त आकाश मुनि।]] पन्ध्रवटा क्यानभासले साइप्रस रूखहरूलाई चित्रण गर्दछ, जुन रूखप्रति उनी आर्ल्समा मोहित भएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} उनले ती रूखहरूमा जीवन भर्ने काम गरेका थिए जसलाई परम्परागत रूपमा मृत्युको प्रतीक मानिन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} आर्ल्समा उनले सुरु गरेको साइप्रसको शृङ्खलामा रूखहरू टाढा, खेतहरूमा हावा रोक्ने बाधाको रूपमा चित्रित थिए; साँ-रेमीमा हुँदा उनले तिनलाई अग्रभूमिमा ल्याएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 110}} भिन्सेन्तले मे १८८९ मा थिओलाई लेखेको एक पत्र यस प्रकार छ: "साइप्रसले अझै मलाई व्यस्त राखेको छ, म तिनीहरूसँग मेरो सूर्यमुखीहरूको क्यानभासजस्तै केही गर्न चाहन्छु"; उनले थपे, "ती रेखा र अनुपातमा सुन्दर छन्, मिस्रको स्मारक स्तम्भ जस्तो।"{{sfnp|Rewald|1978|loc= 311}} सन् १८८९ को मध्यमा र उनकी बहिनी विलको अनुरोधमा, फन गोखले ''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'' का धेरै साना संस्करणहरूको चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 132–133}} यी कृतिहरू घुमाउरो र बाक्लो रङ्ग प्रयोगका कारण विशेष छन्। यी चित्रहरूमा ''तारायुक्त रात'' पर्दछ जसमा साइप्रसले अग्रभूमिमा प्रभुत्व जमाउँछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} यसका अतिरिक्त, साइप्रसहरूलाई अग्रभूमिमा राखि बनाइएका अन्य उल्लेखनीय कृतिहरूमा ''साइप्रस'' (सन् १८८९), ''दुई व्यक्तिसहितको साइप्रस'' (सन् १८८९–९०) र ''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'' (सन् १८९०) आदि समावेश छन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} सन् १८८९ को अन्तिम छ वा सात महिनाको अवधिमा, उनले जैतुनका रूखहरूका कम्तीमा पन्ध्र चित्रहरू पनि सिर्जना गरेका थिए जसलाई उनले समयको माग वा बाध्यकारी ठान्दथे।<ref name="NGA">{{cite web |url=http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |title=The Olive Garden, 1889 |year=2011 |work=Collection |publisher=National Gallery of Art, Washington, DC |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |archive-date=10 May 2011 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |date=10 May 2011 }}</ref> यी कृतिहरूमध्ये ''[[जैतुनको रूख (फन गोख शृङ्खला)|पृष्ठभूमिमा एल्पिलस सहितको जैतुनका रूखहरू]]'' (सन् १८८९) छ, जसको बारेमा उनले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा भने, "अन्ततः मसँग जैतुनसहितको एउटा परिदृश्य छ।"{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} साँ-रेमीमा हुँदा, फन गोखले आश्रय बाहिर समय बिताए, जहाँ उनले जैतुनका बगैँचामा रूखहरू चित्रित गरेका थिए। यी कृतिहरूमा, प्राकृतिक जीवनलाई बाङ्गो र ग्रन्थीले भरिएको (गठियाले ग्रस्त) रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh Starry Night Drawing.jpg|alt=एउटा परिदृश्यको चित्र जसमा तारायुक्त रातको आकाशले चित्रको दुई-तिहाइ भाग ओगटेको छ। बायाँ अग्रभूमिमा एउटा साइप्रस रूख चित्रको तल्लो भागदेखि माथिल्लो भागसम्म फैलिएको छ। बायाँतिर, गाउँको घर र अग्लो टुप्पो भएको एउटा चर्च पर्वत शृङ्खलाको फेदमा समूहबद्ध छन्। माथि दायाँतिर एउटा चन्द्रमा छ जसलाई प्रकाशको घेराद्वार घेरिएको छ। त्यहाँ धेरै चम्किला ठूला र साना ताराहरू छन् जो प्रत्येक घुमाउरो प्रभामण्डलले घेरिएका छन्। आकाशको केन्द्रमा आकाशगङ्गालाई दोहोरो घुमाउरो भुमरीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।|''तारामय रातमा साइप्रस'', सन् १८८९ मा बनाएको चित्र पछि फन गोखले बाँसको कलम प्रयोग गरि बनाएको चित्र File:Van Gogh - Zypressen mit zwei weiblichen Figuren.jpeg|alt=साइप्रस रूखहरूको ठूलो समूहको चित्र, जसको छेउमा दुई युवती हिँडिरहेका छन्, पृष्ठभूमिमा एउटा ठूलो घर, बादलले ढाकिएको नीलो आकाश मुनि।|''साइप्रस र दुई महिला'', फेब्रुअरी १८९०। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent van Gogh - Wheat Field with Cypresses - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो दिउँसोको आकाश मुनि दुई ठूला साइप्रसका रूखहरूको चित्र, पहाड, झाडी, फूल र रूखहरूको परिदृश्यमा गहुँको खेतको छेउमा।|''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'', सेप्टेम्बर सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent Van Gogh 0016.jpg|alt=दुई ठूला साइप्रस रूखहरूको चित्र, दिउँसोको अन्तिम आकाश मुनि, एउटा चन्द्रमा सहित।|''साइप्रस'', सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क </gallery> ====बगैँचाहरू==== ''[[फूल फुल्ने बगैँचाहरू]]'' (''फुल्ने बगैँचाहरू'' पनि भनिने) फन गोखको फेब्रुअरी १८८८ मा आर्ल्समा आगमन पछि पूरा भएका पहिलो समूहका कृतिहरू मध्ये एक हुन्। यसमा सङ्ग्रहीत १४ वटा चित्रहरूले आशावादी, आनन्दित र दृश्यात्मक रूपमा वसन्तको विकासलाई अभिव्यक्त गर्दछन्। यी चित्रहरू संवेदनशील र मानवविहीन छन्। यस चित्र शृङ्खलालाई उनले छोटो समयमा चित्रण गरेर सकाएका र उनले यस शृङ्खलामा प्रभाववादको एउटा संस्करण ल्याएका थिए जुन यस अवधिमा व्यक्तिगत शैलीको बलियो भावनाको उभिएको थियो। फुल्ने रूखहरूको क्षणभङ्गुरता र ऋतुको समाप्ति उनको अनित्यताको भावना र आर्ल्समा नयाँ सुरुवातको विश्वाससँग मेल खाएजस्तो देखिन्थ्यो। त्यो वसन्तमा रूखहरू फुल्दा, उनले "एउटा यस्तो विषयवस्तुको संसार भेट्टाए जुन अझ बढी जापानी हुन सक्दैनथ्यो।"{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} भिन्सेन्तले २१ अप्रिल १८८८ मा थिओलाई लेखेअनुसार, उनसँग १० वटा बगैँचाहरू छन् र "चेरीको रूखको एउटा ठूलो [चित्र] उनले बिगारेको थिए।"{{sfnp|Pickvance|1984|loc=45–53}} यस अवधिमा फन गोखले छायाँहरूको अधीनमा रहेर रूखहरूलाई चित्रण गरी प्रकाशको प्रयोगमा निपुणता हासिल गरेका थिए भने यी चित्रहरू हेर्दा तिनै चित्रित वस्तुहरू वास्तविक प्रकाशको स्रोत हुन् जस्तो देखिन्थ्यो। {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} अर्को वर्षको सुरुमा उनले बगैँचाहरूको अर्को सानो समूह चित्रण गरे जसमा ''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'' समावेश छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=385}} फन गोख दक्षिणी फ्रान्सको परिदृश्य र वनस्पतिबाट मोहित थिए भने उनी प्रायः आर्ल्स नजिकैका खेतका बगैँचाहरूमा जाने गर्दथे। भूमध्यसागरीय जलवायुको जीवन्त प्रकाशमा उनको रङ्गमिश्रण कला उल्लेखनीय रूपमा उज्ज्वल भएको थियो।{{sfnp|Fell |1997|loc= 32}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh - Blühender Pfirsichbaum.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि काठको बार नजिकै फुल्ने बगैंचामा दुई गुलाबी आरुका रूखहरूको एक वाटरकलर|''फुलिरहेको गुलाबी आरुको रूख (मौभको सम्झना)'', जलरङ्ग चित्रण, मार्च १८८८। क्रेलर-मुलर संग्रहालय File:Vincent van Gogh - De roze boomgaard - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''गुलाबी बगैँचा'', मार्च १८८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh - Blühender Obstgarten, von Zypressen umgeben.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि ठूला साइप्रस रूखहरूले घेरिएको काठको तगारो नजिकै धेरै रूखहरूको फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''साइप्रसले घेरिएको फुलिरहेको बगैँचा'', अप्रिल १८८८। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Van Gogh 0018.jpg|alt=तीनवटा फुलिरहेका रूखहरूको नजिकको दृश्य, जसको पछाडि एउटा ठूलो बगैँचा र खेत देख्न सकिन्छ जहाँ एकजना मानिस काम गरिरहेको छ, पृष्ठभूमिमा भवन र घरहरूले भरिएको एउटा गाउँ, उज्यालो आकाश मुनि।|''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'', अप्रिल १८८९। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख </gallery> ==== गहुँका खेतहरू ==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Wheatfield under thunderclouds - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1.4|''[[गर्जनशील बादलमुनि गहुँको खेत]]'', सन् १८९०, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], एम्स्टर्डम, नेदरल्यान्ड्स|alt= गहुँको खेतको एक विस्तृत चित्रको बीचमा हरियो पहाडहरू र अँध्यारो तथा डरलाग्दो आकाशलाई चित्रण गरिएको छ।]] फन गोखले आर्ल्स वरपरको परिदृश्यको भ्रमणका क्रममा धेरै चित्रण यात्राहरू गरेका थिए। उनले अन्न, गहुँका खेत र क्षेत्रका अन्य ग्रामीण स्थलचिह्नहरूका चित्रहरू बनाएका थिए जसमा ''पुरानो मिल'' (सन् १८८८) पनि समावेश छ भने यो गहुँका खेतहरू भन्दा परको मनोरम संरचनाको उत्कृष्ट उदाहरण हो।{{sfnp|Pickvance|1984|loc= 177}} हेग, एन्टवर्प र पेरिसको बसाइँका विभिन्न विन्दुहरूमा फन गोखले आफ्नो झ्यालबाट देखिने दृश्य चित्रण गरेका थिए। यी कृतिहरू ''[[गहुँको खेत]]'' शृङ्खलामा परिणत भएका थिए जसमा साँ-रेमीको आश्रयमा उनको कोठाबाट देखिने दृश्य चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=390–394}} फन गोखद्वारा चित्रित उनका अन्तिम चित्रहरू प्रायः उदास किसिमका भएतापनि यिनीहरू अनिवार्य रूपमा आशावादी रहेको र यी चित्रहरूले फन गोखको मृत्युको समयसम्म पनि, स्पष्ट मानसिक स्वास्थ्यमा फर्कने उनको इच्छालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्। तैपनि उनका केही अन्तिम कृतिहरूले उनको गहिरिँदै गएको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=283}}{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680–686}} जुलाई १८९० मा, ओभरबाट लेखेको एक पत्रमा फन गोखले "पहाडहरूको विरुद्धको विशाल मैदान, समुद्रजस्तै असीम, नाजुक पहेँलो" मा उनी तल्लीन भएका छन् भनी उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Edwards|1989|loc=115}} फन गोखले मे महिनामा खेतहरूबाट मोहित बनेका थिए जतिबेला गहुँ काँचो र हरियो थियो। उनको ''सेतो घर सहित ओभरमा गहुँका खेतहरू''ले पहेँलो र नीलोको अधिक मौन रङ्गमिश्रण देखाउँदछ, जसले एक आदर्श सद्भावको भावना सिर्जना गर्दछ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 654}} लगभग १० जुलाई १८९० मा, फन गोखले थिओलाई "अशान्त आकाशमुनि गहुँका विशाल खेतहरू" बारे लेखेका थिए।{{refn|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html Letter 898]|ps= . Vincent to Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger. Auvers-sur-Oise, on or about Thursday, 10 July 1890.}}}} ''[[कागहरू सहितको गहुँको खेत]]''ले आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा कलाकारको मानसिक अवस्था देखाउँदछ; हल्स्करले यस कृतिलाई "डरलाग्दो आकाश र अपशकुन कागहरू सहितको विनाशले भरिएको चित्र" भनेर वर्णन गरेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=478–479}} यसको गाढा रङ्गमिश्रण र भारी ब्रसस्ट्रोकहरूले खतराको भावना व्यक्त गर्दछन्।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680}} <gallery widths="165px" heights="135px" class="center"> File:Van Gogh - Enclosed Wheat Field with Rising Sun (KM 106.596).jpg|alt= गहुँको खेत, नदी, घरहरू, पहाडहरू र उदाउँदो सूर्यको एक उज्ज्वल लगभग वर्गाकार चित्र।|''उदाउँदो सूर्यसहितको बन्द गहुँको खेत'', मे १८८९, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Willem van Gogh, Dutch - Rain - Google Art Project.jpg|alt= बाक्लो मुसलधारे पानीमा गहुँको खेतको एउटा लगभग वर्गाकार चित्र।|''[[वर्षा (फन गोख)|वर्षा]]'' वा ''पानीमा बन्द गहुँको खेत'', नोभेम्बर १८८९, [[फिलाडेल्फिया कला सङ्ग्रहालय]], [[फिलाडेल्फिया]] File:Evening landscape at moonrise - Van Gogh.jpg|alt= परालका थुप्राहरू भएको अँध्यारो गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, उदाउँदो पूर्ण जून मुनि पृष्ठभूमिमा नदी र पहाडहरू सहित।|''[[गहुँका खेतहरू]]'', जुन १८८९ को सुरुमा। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो File:Vincent van Gogh - House at Auvers - Google Art Project.jpg|alt= दिउँसोको समयमा गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, पृष्ठभूमिमा परिदृश्य र एउटा सेतो घर सहित।|''सेतो घर सहित ओभेरमा गहुँको खेत'', जुन १८९०, [[फिलिप्स सङ्ग्रह]], वासिङ्टन, डिसी </gallery> ====फूलहरू==== [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|thumb|upright|''स्थिर जीवन: चौध सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी'', अगस्ट १८८८। नेसनल ग्यालेरी, लन्डन|alt=उज्यालो पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू रहेको एउटा सिरेमिक फूलदानी।]] फन गोखले फूलहरू सहित धेरै परिदृश्यहरू चित्रण गरेका थिए जसमा गुलाफ, पुस्कर र [[सूर्यमुखी]] जस्ता फूलहरू समावेश छन्। केहीले रङ्ग भाषामा उनको रुचि र जापानी [[उकियो-ए]]मा पनि उनको रुचिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 80–81, 184–187}} मर्दै गरेका सूर्यमुखीहरूको दुई शृङ्खलाहरू रहेका छन्। पहिलो सन् १८८७ मा पेरिसमा चित्रण गरिएको थियो र यसले भुइँमा सुतेका फूलहरू देखाउँदछ। दोस्रो शृङ्खला एक वर्षपछि आर्ल्समा पूरा भएको थियो र यो बिहानीको सुरुवातको उज्यालोमा राखिएको फूलदानीमा गुच्छाहरूको हो।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 413}} दुवै बाक्लो तहको रङको कामबाट निर्मित छन् जसले, लन्डन नेसनल ग्यालेरीका अनुसार, "बीउको टाउकोको बनावट" लाई उजागर गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|title=Vincent van Gogh; Sunflowers; NG3863|publisher=National Gallery, London|access-date=1 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812154012/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> यी शृङ्खलाहरूमा, फन गोख आफ्ना चित्रहरूलाई व्यक्तिपरकता र भावनाले भर्ने आफ्नो सामान्य रुचिमा नढालेर यसको सट्टामा दुवै शृङ्खला गोगाँलाई आफ्नो प्राविधिक कौशल र कार्य विधिहरू प्रदर्शन गर्नका लागि बनाइएको {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} थियो जसले भ्रमण गर्न लागेका थिए। सन् १८८८ का चित्रहरू कलाकारको लागि आशावादको एक दुर्लभ अवधिमा सिर्जना गरिएको थियो। भिन्सेन्तले अगस्ट १८८८ मा थिओलाई लेखेकको पत्र यसप्रकार छ; {{quote|म मार्सेइजले (मार्सेइजका मानिसहरू) बुएबेस (परिकार) खाँदाजस्तो उत्साहका साथ चित्रण गर्दै छु, यसले तपाईँलाई आश्चर्यचकित पार्दैन जब यो ठूला सूर्यमुखीहरू चित्रण गर्ने प्रश्न आउँछ&nbsp;... यदि मैले यो योजना पूरा गरेँ भने त्यहाँ एउटा दर्जन चित्रहरू हुनेछन्। त्यसैले सम्पूर्ण कुरा नीलो र पहेँलोमा एउटा तालमेल मिल्नेछ। म यसमा हरेक बिहान, सूर्योदयदेखि काम गर्दछु। किनभने फूलहरू चाँडै ओइलाउँछन् र यो सबै एकै पटकमा गर्ने कुरा हो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let666/letter.html Letter 666]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 21 or Wednesday, 22 August 1888.}}}} गोगाँको भ्रमणको प्रत्याशामा पर्खालहरू सजाउनको लागि सूर्यमुखीहरू चित्रण गरिएको थियो भने फन गोखले आर्ल्समा ''[[पहेँलो घरको पाहुना कोठा]]'' वरिपरि व्यक्तिगत कृतिहरू राखेका थिए। गोगाँ गहिरो रूपमा प्रभावित भए र पछि पेरिस संस्करणहरू मध्ये उनले दुईवटा प्राप्त गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} गोगाँको प्रस्थान पछि, फन गोखले सूर्यमुखीहरूको दुई प्रमुख संस्करणहरूलाई ''बेर्सेज त्रिपट्ट''को एउटा अंशको रूपमा कल्पना गरे र तिनीहरूलाई आफ्नो ''ले भँ'' ब्रसेल्स प्रदर्शनीमा समावेश गरेका थिए। आज यस शृङ्खलाका प्रमुख भागहरू उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्रहरू मध्येमा पर्दछन्। यी चित्रहरू पहेँलो रङ्गको रोगसूचक अर्थ र पहेँलो घरसँग यसको सम्बन्ध, ब्रसस्ट्रोकहरूको अभिव्यञ्जनावाद र प्रायः गाढा पृष्ठभूमिहरू विरुद्धको तिनीहरूको विपरितताको लागि परिचित छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 417}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|alt=फिक्का नीलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू सहितको एउटा सिरेमिक फूलदानी।|''[[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|स्थिर जीवन: बाह्र सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी]]'', अगस्ट १८८८। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख File:Irises-Vincent van Gogh.jpg|alt=बगैँचामा उब्जिएको आइरिस। त्यहाँ खाली माटो देखिन्छ र पृष्ठभूमिमा सुन्तला रङ्गका फूलहरू छन्।|''आइरिस (चित्रकला)'', मे १८८९। जे. पल गेती सङ्ग्रहालय, लस एन्जलस File:Vincent van Gogh - Almond blossom - Google Art Project.jpg|alt=फिक्का नीलो आकाशको विरुद्ध रूखको हाँगाहरूमा फिक्का गुलाबी फूलहरू।|''बदामको फूल'', फेब्रुअरी १८९०। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Vincent van Gogh - Irises - Google Art Project.jpg|alt=पहेँलो फूलदानीमा आइरिस फूलहरू र केही हरियो पातहरू।|''स्थिर जीवन: पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध आइरिसहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} <!-- File:Van Gogh - Vase of Roses.jpg|alt=फिक्का हरियो पृष्ठभूमिको विरुद्ध हरियो फूलदानीमा फिक्का गुलाबी गुलाब।|''स्थिर जीवन: गुलाफहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} --> </gallery> {{clear}} == प्रतिष्ठा र विरासत == [[चित्र:Jo van Gogh-Bonger, by Woodbury and Page-2.jpg|thumb|upright|[[योहाना फन गोख-बोङ्गर]], सन् १८८९|alt=एक जवान महिलाको सहज अभिव्यक्ति र हल्का मुस्कानका साथ टाउकोको औपचारिक श्यामश्वेत तस्वीर]] सन् १८८० को दशकको अन्त्यतिर फन गोखको पहिलो प्रदर्शनीहरू पछि कलाकार, कला समीक्षक, व्यापारी र सङ्कलनकर्ताहरू माझ उनको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> सन् १८८७ मा, [[अँद्रे आन्तोन]]ले पेरिसको [[थिएटर लिब्र]]मा [[जर्ज सुरात]] र [[पल सिन्याक]]का कामहरूसँगै फन गोखका चित्रहरू पनि राखेका थिए भने तीमध्ये केही जुलियन टाङ्गुईले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८८९ मा, अल्बर्ट ओरियरले ''ल मोदेरनिस्त इलुस्त्रे'' पत्रिकामा उनको कामलाई "आगो, तीव्रता र घाम" को विशेषता भएको भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 307}}</ref> जनवरी १८९० मा ब्रसेल्सको सोस्येते दे-आर्तिस्त एँदेपाँदाँ ({{भाषा-फ्रान्सेली|Société des Artistes Indépendants}}) मा उनका १० वटा चित्रहरू प्रदर्शन गरिएका थिए।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[सादी कार्नो|मारी फ्रँस्वा सादी कार्नो]] फन गोखको कामबाट प्रभावित भएको भनिएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |title=Van Gogh was not unappreciated in his lifetime, myth-busting letter shows |work=The Daily Telegraph |last=Furness |first=Hannah |date=27 August 2018 |access-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015803/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |archive-date=8 September 2018 |url-status=live }}</ref> फन गोखको मृत्युपछि, ब्रसेल्स, पेरिस, हेग र एन्टवर्पमा स्मृति प्रदर्शनीहरू आयोजना गरिएका थिए। उनका कामहरू ''[[ले भँ]]''मा छवटा चित्रहरू सहित धेरै उच्च-प्रोफाइल प्रदर्शनीहरूमा देखाइएका थिए भने सन् १८९१ मा ब्रसेल्समा एक पूर्वव्यापी प्रदर्शनी भएको थियो।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> सन् १८९२ मा [[ओक्तेभे मिर्बेउ]]ले लेखेका थिए, फन गोखको आत्महत्या कलाका लागि "एक असीमित दुखद क्षति थियो... यद्यपि जनता उनको भव्य अन्त्येष्टिमा भीड लागेनन् र बिचारा भिन्सेन्त फन गोख, जसको मृत्युको अर्थ प्रतिभाको एउटा सुन्दर ज्वाला निभ्नु हो, उनी आफ्नो जीवन जस्तै गुमनाम र उपेक्षित भएर मृत्युमा गए।"<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८९१ जनवरीमा उनका भाइ थिओको मृत्युले भिन्सेन्तको सबैभन्दा ठूलो र राम्रो पहुँच भएको समर्थकलाई गुमेको थियो।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 310}}</ref> थिओकी विधवा योहान फन गोख-बोङ्गर बीसको दशककी डच महिला थिइन् जसले न त आफ्नो पतिलाई न त जेठाजुलाई धेरै समयदेखि चिनेकी थिइन्। उनले अचानक सयौँ चित्र, पत्र र रेखाचित्रहरूका साथै आफ्नो शिशु छोरा भिन्सेन्त विलेम फन गोखको हेरचाह गर्नुपर्ने भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref>{{efn|group=note|उनको पति परिवारको एकमात्र सहारा थिए, र योहानासँग पेरिसमा एउटा कोठा, केही फर्निचरका सामानहरू र जेठाजुका चित्रहरू मात्र बाँकी थिए, जसलाई त्यस समयमा "कुनै मूल्य नभएको" रूपमा हेरिन्थ्यो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/nephew/1.html Memoirs of V.W. van Gogh]}}}} गोगाँ फन गोखको प्रतिष्ठा बढाउन सहयोग गर्ने पक्षमा थिएनन् र जोका भाइ एन्ड्रिज बोङ्गर पनि उनको कामको बारेमा खासै उत्साहित देखिएनन्।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> समीक्षकहरूमध्ये फन गोखका प्रारम्भिक समर्थकहरू मध्ये एक, ओरियरको सन् १८९२ मा २७ वर्षको उमेरमा [[टाइफाइड|टाइफाइड ज्वरो]]का कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> [[चित्र:Vincent Van Gogh 0013.jpg|thumb|right|upright|''त्रास्कोँ जाने बाटोमा चित्रकार'', अगस्ट १८८८ (दोस्रो विश्वयुद्धमा आगोले नष्ट भएको)|alt=एउटा परालको टोपी लगाएको मानिस, क्यानभास र पेन्टबक्स बोकेर, रूखले घेरिएको, पातहरू छरिएको ग्रामीण सडकमा देब्रेतिर हिँडिरहेको चित्र]] सन् १८९२ मा, [[एमिल बेर्नार]]ले [[पेरिस]]मा फन गोखको चित्रहरूको एउटा सानो एकल प्रदर्शनी आयोजना गरेका थिए भने [[जुल्याँ ताँगी]]ले फन-गोख-बोङ्गरबाट पठाइएका धेरै चित्रहरूसहित फन गोखका अन्य चित्रहरूलाई प्रदर्शनमा राखेका थिए। अप्रिल १८९४ मा, पेरिसको [[दुराँ-रुएल]] ग्यालरीले फन गोखको कलाकृतिहरूबाट १० वटा चित्रहरू बिक्रीको लागि स्वीकार गर्न सहमति जनाएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १८९६ मा, त्यतिबेलाका एक अज्ञात कला फाभिवादी विद्यार्थी चित्रकार [[हेनरी मातिस]]ले ब्रिटनीको बेल इल टापूमा जोन रसेलसँग भेट्न गएका थिए।<ref>{{sfnp| Spurling|1998|loc= 119–138}}</ref> <ref name=abc>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|title=अज्ञात मातिस&nbsp;... – पुस्तक वार्ता|last=हिलरी स्पर्लिङसँग अन्तर्वार्ता|date=८ जुन २००५|work=ABC Online|access-date=१ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012112023/http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|archive-date=१२ अक्टोबर २०११|url-status=live}}</ref> रसेल फन गोखको घनिष्ठ मित्र थिए; उनले मातिसलाई डच चित्रकारको कामसँग परिचित गराएर उनलाई फन गोखको एउटा रेखाचित्र दिएका थिए। फन गोखबाट प्रभावित भएर, मातिसले माटोको रङ्गको चित्रकला छोडेर चम्किला रङ्गहरू अपनाएका थिए।<ref name=abc/>{{sfnp|Spurling|1998|loc= 138}} सन् १९०१ मा पेरिसमा, बर्नहाइम-ज्युन ग्यालरीमा फन गोखको एउटा ठूलो पूर्वव्यापी प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो जसले [[आन्द्रे देराँ]] र [[मौरिस द भ्लामिङ्क]]लाई उत्साहित तुल्याएको र फाभिवादको उदयमा योगदान पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १९१२ मा कोलोनमा सोन्डरबुन्ड कलाकारहरूसँग, सन् १९१३ मा न्युयोर्कमा आर्मरी प्रदर्शनी, र सन् १९१४ मा बर्लिनमा महत्वपूर्ण समूह प्रदर्शनीहरू भएका थिए,<ref>{{sfnp|Dorn|Leeman|1990}}</ref> [[हेन्क ब्रेमर]] फन गोखको बारेमा सिकाउन र बोल्नमा महत्वपूर्ण भूमिकामा थिए,<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 262}}</ref> र उनले [[हेलेन क्रोलर-मुलर]]लाई फन गोखको कलासँग परिचित गराएका थिए जो उनको कामको एक अति उत्सुक सङ्ग्रहकर्ता बनेकी थिइन्।<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 258}}</ref> जर्मनेली अभिव्यञ्जनावादका प्रारम्भिक व्यक्तित्वहरू जस्तै [[एमिल नोल्डे]]ले फन गोखको कामप्रति ऋण स्वीकार गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Selz|1968|p= 82}}</ref> फन गोखको प्रसिद्धि [[पहिलो विश्वयुद्ध]]भन्दा पहिले [[अस्ट्रिया]] र [[जर्मनी]]मा सर्वप्रथम शिखरमा पुगेको थियो,<ref>{{sfnp|Weikop|2007|loc= 208}}</ref> जसमा उनको पत्रहरूको तीन खण्डमा १९१४ मा प्रकाशनले सहयोग पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 867}}</ref> उनका पत्रहरू अभिव्यञ्जनात्मक र साहित्यिक छन् भने यी पत्रहरूलाई १९औँ शताब्दीको आफ्नो प्रकारको अग्रणी लेखाइको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}}</ref> यी पत्रहरूले फन गोखको एउटा शक्तिशाली पौराणिक कथाको सुरुवात गर्दछ जसमा उनलाई एक तीव्र र समर्पित चित्रकारको रूपमा उल्लेख गरि आफ्नो कलाको लागि कष्ट भोगेको र युवावस्थामै मृत्युवरण गरेको भनी वर्णन गर्दछ।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= x}}</ref> सन् १९३४ मा, उपन्यासकार [[अर्भिङ स्टोन]]ले फन गोखको जीवनमा आधारित एउटा जीवनीपरक उपन्यास लेखे जसको शीर्षक थियो ''[[लस्ट फर लाइफ (उपन्यास)|लस्ट फर लाइफ]]'' राखिएको थियो जुन फन गोखका भाइ थिओलाई लेखेको पत्रहरूमा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0994883/|title=भिन्सेन्त फन गोखका लागि IMDb|website=IMDb|access-date=९ मे २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527102007/https://www.imdb.com/name/nm0994883/|archive-date=२७ मे २०१९|url-status=live}}</ref> यस उपन्यास र सन् १९५६ को यसै नामको चलचित्रले उनको प्रसिद्धिलाई अझै वृद्धि गरेको देखिन्छ। संयुक्त राज्यहरूमा स्टोनले अनुमान लगाएअनुसार, उनको अप्रत्याशित सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तक भन्दा पहिले केही सय मानिसहरूले मात्र फन गोखको बारेमा सुनेका थिए।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xii}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=dlhn_Kxgm8g | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/dlhn_Kxgm8g| archive-date=१४ नोभेम्बर २०२१ | url-status=live|title=अर्भिङ स्टोन अन्तर्वार्ता |work= Day at Night|first=जेम्स |last=डे |date=२३ अप्रिल १९७४ |access-date=२ अगस्ट २०१७}}</ref> ===फन गोख सङ्ग्रहालय=== {{मुख्य|फन गोख सङ्ग्रहालय}} [[चित्र:Weesp and Amsterdam (Netherland, June 2020) - 7 (50550627911).jpg|thumb|फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम]] फन गोखको भतिजा [[भिन्सेन्त विलेम फन गोख]] (सन् १८९०–१९७८),<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> ले आफ्नी आमाको मृत्यु सन् १९२५ मा भएपछि उनीसँग सम्बन्धित सबै सम्पत्तिको उत्तराधिकारी बनेका थिए। सन् १९५० को दशकको प्रारम्भमा उनले चार खण्ड र धेरै भाषाहरूमा प्रस्तुत पत्रहरूको पूर्ण संस्करणको प्रकाशनको व्यवस्था गरेका थिए। त्यसपछि उनले सम्पूर्ण सङ्ग्रह खरीद गर्न र राख्नको लागि एउटा फाउन्डेसनलाई अनुदान दिन डच सरकारसँग वार्ता सुरु गरेका थिए।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 252}}</ref> थिओका छोरा विलेम फन गोखले कलाकृतिहरू सम्भवतः उत्तम अवस्थाहरूमा प्रदर्शित गरिनेछन् भन्ने उद्देश्यले यो परियोजनाको योजना बनाएका थिए। यो परियोजना सन् १९६३ मा सुरु भएको थियोे जहाँ वास्तुकार [[खेरित रितभेल्त]]लाई यसको डिजाइनको जिम्मा दिइएको र सन् १९६४ मा उनको मृत्युपछि [[किशो कुरोकावा]]ले उक्त जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।<ref name=nga>{{citation |url=http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |title=भान गोगको भान गोगहरू: भान गोग संग्रहालय |date=४ अक्टोबर १९९८ |publisher=नेसनल ग्यालेरी अफ आर्ट |access-date=२३ अप्रिल २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529195527/http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |archive-date=२९ मे २०१० |url-status=live }}</ref> सन् १९६० को दशकभरि काम प्रगतिमा रह्यो र यसको भव्य उद्घाटनको लागि सन् १९७२ को वर्षलाई लक्षित गरिएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] सन् १९७३ मा एम्स्टर्डमको [[म्युजियमप्लेन]] मा खुलेको थियो,<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xiii}}</ref> यो राइक्सम्युजियमपछि नेदरल्यान्ड्सको दोस्रो सबैभन्दा लोकप्रिय सङ्ग्रहालय बन्न सफल भएको थियो नहाँ नियमित रूपमा वार्षिक १५ लाखभन्दा बढी आगन्तुकहरू आउने गर्दथे। सन् २०१५ मा यसले कीर्तिमानी १९ लाख आगन्तुकहरू पाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|title=Bezoekersrecords voor Van Gogh Museum en NEMO|date=१५ डिसेम्बर २०१५|language=डच|work=AT5|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721082453/http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|archive-date=२१ जुलाई २०१६|url-status=live}}</ref> यस सङ्ग्रहालयमा ८५ प्रतिशत आगन्तुकहरू अन्य देशहरूबाट आएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|title=फन गोख सङ्ग्रहालय प्रमुख: हाम्रो आयका स्रोतहरू विविधीकरण गर्नु महत्वपूर्ण छ|last=Caines|first=Matthew|date=१ सेप्टेम्बर २०१५|work=द गार्डियन|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826101634/https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|archive-date=२६ अगस्ट २०१६|url-status=live}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|auto=1}} * [http://www.vggallery.com/ भिन्सेन्त फन गोख चित्र सङ्ग्राहलय], फन गोखका पत्र तथा कार्यहरूको सम्पूर्ण विवरण * [http://vangoghletters.org/ फन गोखद्वारा लिखित पत्रहरू] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20121025195053/http://vangoghletters.org/vg/ |date=2012-10-25 }} * [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ भिन्सेन्त फन गोख] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920143009/https://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ |date=2017-09-20 }} शिक्षण कार्यक्रम * {{Gutenberg author | id=40599}} * {{Internet Archive author |sname=Vincent van Gogh}} * {{Librivox author |id=6171}} * {{IMDB name}} [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:सन् १८५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८९० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:चित्रकारहरू]] [[श्रेणी:पुरुष आत्महत्या]] ompydpgldj7brr9pgi8e5lenjea0mjt 1354436 1354435 2026-05-06T15:03:05Z हिमाल सुवेदी 30817 1354436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = भिन्सेन्त फन गोख | image = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg | alt = A head and shoulders portrait of a thirty something man, with a red beard, facing to the left | caption = सन् १८८७ मा गोखद्वारा बनाइएको उनको आत्म प्रतिमा जसलाई सिकागो कला संस्थानमा राखिएको छ। | birth_name = भिन्सेन्त विलम फन गोख | birth_date = {{Birth date|1853|3|30|df=y}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्डस् | death_date = {{Death date and age|df=yes|1890|7|29|1853|3|30}} | death_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | death_cause = गोली हानी आत्महत्या | resting_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | resting_place_coordinates = {{Coord|49.07531|2.17894|type:landmark_region:FR|format=dms|display=inline}} | movement = उत्तर-प्रभावोत्पादी | education = | field = चित्रकारिता, स्थिर-जीवन अङ्कन, आकृति र भूदृश्य चित्रहरू | family = तेओ फन गोख (भाइ) | notable_works = {{ubl|''[[सिन होर्निक|सिन होर्निक चित्र शृङ्खला]]'' (सन् १८८२-८३)|''आलु भक्षक'' (सन् १८८५)|''सूर्यमुखी फूलहरूको शृङ्खला चित्रण'' (सन् १८८७)|''आर्लेसमा सुत्नेकोठा'' (सन् १८८८)|''[[तारामय रात]]'' (सन् १८८९)|''डाक्टर गासेको आकृति'' (सन् १८९०)|''कागहरू रहेको गहुँबारी'' (सन् १८९०)|''सियोस्ता'' (सन् १८९०)|''उभेरको गृजाघर'' (सन् १८९०)|''|''[[दुःखी वृद्ध मानिस]]'' (सन् १८९०)}} }} '''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।<ref>Tralbaut (1981), 286,287</ref><ref>Hulsker (1990), 390</ref> लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए। एक उच्चमध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनी आफ्नो बाल्यकालदेखिनै शान्त, गम्भीर र विचारशील थिए। युवावस्थामा उनले एक कला व्यवसायिकको रूपमा काम गरेका थिए भने यस क्रममा उनले थुप्रै ठाउँहरूको यात्रा पनि गरेका थिए। तर लन्डनमा स्थानान्तरण भएपछि उनी निकै उदास बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनी धार्मिक रूपमा सक्रियता देखाउँदै दक्षिणी बेल्जियममा सेवकको रूपमा समय बिताएका थिए। सन् १८८१ मा आफ्ना आमाबुबासँग घर फर्किनुपूर्व उनले कलामा आधुनिकतावादी प्रवृत्तिहरूको बारेमा थुप्रै जानकारीहरू लिइसकेका थिए र सोही वर्षबाट उनले चित्रकर्म सुरु गरेका थिए। सन् १८८१ मा, चित्रकारिता सुरु गर्नुपूर्व उनी अस्वस्थ बनेका थिए। उनका भाइ तेओले उनलाई आर्थिक रूपमा समर्थन गरेका थिए भने उनीहरू दुवैले मिलेर आफ्ना परिवारजन तथा परिचित मानिसहरूलाई लामो पत्राचार गरेका थिए। सन् १८८६ मा उनले पेरिस बसाइँसराइ गरि एमिल बेर्नार र [[पल गोगाँ]] जस्ता ''[[आभँ-गार्द|अग्रगामी]]'' सदस्यहरूलाई भेटेका थिए जसले प्रभाववादी संवेदनशीलताको विरुद्धमा प्रतिक्रिया दिइरहेका थिए। उनको काम विकसित हुँदै जाँदा उनले स्थिर जीवन र स्थानीय परिदृश्यहरूका लागि एउटा नयाँ दृष्टिकोण सिर्जना गरेका थिए। उनका चित्रहरू चम्किलो रङ्गका हुँदै गएको र उनले एउटा यस्तो शैली विकास गरे जुन सन् १८८८ मा फ्रान्सको दक्षिणमा पर्ने [[आर्लेस]] बसाइका क्रममा पूर्ण रूपमा साकार भएको थियो। यस अवधिमा उनले [[जैतूनका रूखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतूनका रूख]]हरू, [[गहुँ खेत (फन गोख शृङ्खला)|गहुँका खेत]]हरू र [[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|सूर्यमुखी]] फूलकन शृङ्खलाहरू समावेश गर्न आफ्ना विषयवस्तुहरूलाई फराकिलो बनाएका थिए। फन गोख मानसिक रोगका लहरहरू र भ्रमबाट पीडित रहेको भएतापनि उनी आफ्नो मानसिक स्थिरताको बारेमा चिन्तित थिए। उनले प्रायः आफ्नो शारीरिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्दथे भने उनले राम्रोसँग खाना नखाने र अत्यधिक रक्सी पिउने गर्दथे। गोगाँसँगको उनको मित्रता छुरा प्रहारको विवादपछि समाप्त भएको थियो जब क्रोधमा उनले आफ्नै देब्रे कानको एक भाग काटेका थिए। त्यसपछि उनले साँ-रेमी सहितका मानसिक अस्पतालहरूमा समय बिताएका थिए। अस्पतालबाट फर्किएर पेरिस नजिकैको ओभेर-सुर-वाजमा सरेपछि, उनी [[होमियोप्याथी चिकित्सा पद्धती|होमियोप्याथिक]] चिकित्सक [[पल गासे]]को रेखदेखमा आएका थिए। उनको डिप्रेसन जारी रहेको र सन् १८९० जुलाई २७ का दिन उनले आफ्नै छातीमा आफैले गोली हानेका थिए। त्यसको दुईदिनपछि चोटका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। फन गोख आफ्नो जीवनकालमा असफल बनेका र उनलाई पागल र असफल व्यक्तिको रूपमा पनि लिइने गरिन्थ्यो। आफ्नो आत्महत्यापछि उनी प्रसिद्ध हुँदै गएका र सार्वजनिक कल्पनामा एक सर्वोत्कृष्ट "गलत बुझिएको प्रतिभाशाली" व्यक्तिको रूपमा अवस्थित छन्, यस्तो कलाकार "जहाँ पागलपन र रचनात्मकताका कुराहरू आपसमा जोडिन्छन्"।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 9}}</ref> २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा उनको चित्रकला शैलीका तत्वहरू [[फोभिवाद]] र जर्मन अभिव्यक्तिवादीहरूद्वारा आत्मसात गरिएपछि उनको ख्याति बढ्न थालेको थियो। उनले पछिल्ला दशकहरूमा व्यापक आलोचनात्मक, व्यावसायिक र लोकप्रिय सफलता प्राप्त गरेका र उनलाई एक महत्त्वपूर्ण तर दु:खद चित्रकारको रूपमा सम्झिने गरिन्छ। यस्तो खालको समस्याग्रस्त व्यक्तित्वले पीडित कलाकारको रसरङ्गमय आदर्शलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। == जीवनी == ===प्रारम्भिक वर्षहरू=== भिन्सेन्त विलेम फन गोखको जन्म सन् १८५३ मार्च ३० का दिन मा नेदरल्यान्ड्सको प्रायः क्याथोलिक प्रान्त उत्तरी ब्राबान्ट को चुन्डेर्टमा भएको थियो।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= 1}} उनी तेओदोरस फन गोख (सन् १८२२–१८८५), जो डच रिफर्म्ड चर्चका एक मन्त्री थिए र उनकी पत्नी अन्ना कोर्नेलिया कार्बेन्टस (सन् १८१९–१९०७) को सबैभन्दा जेठो जीवित सन्तान थिए। फन गोखलाई उनको हजुरबुबा र आफू जन्मिनुभन्दा ठीक एक वर्ष अगाडि मृत जन्मिएको एउटा भाइको नाम दिइएको थियो।{{efn|group=note|यो सुझाव गरिएको छ कि आफ्नो मृत जेठो दाजुसँग एउटै नाम पाउनुले युवा कलाकारमा गहिरो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेको हुन सक्छ र उनको कलाका तत्वहरू, जस्तै पुरुष व्यक्तिहरूको जोडीको चित्रण, यससँग सम्बन्धित हुनसक्छ।{{sfnp|Lubin|1972|loc=82–84}}}} उनका हजुरबुबा, भिन्सेन्त (सन् १७८९–१८७४), एक प्रख्यात कला व्यापारी र सन् १८११ मा लिडेन विश्वविद्यालयबाट धर्मशास्त्रमा स्नातक धारक थिए। यी भिन्सेन्तका छ जना छोराहरू जसमध्ये तीन जना कला व्यापारी भए र उनको नाम उनको मामाको नामबाट राखिएको हुन सक्छ, जो एक मूर्तिकार थिए (सन् १७२९–१८०२)।{{sfnp|Erickson|1998|loc= 9}} फन गोखकी आमा [[हेग]]को एक सम्पन्न परिवारबाट आएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 14–16}} उनका बुबा एक मन्त्रीका कान्छा छोरा थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 59}} उनीहरूको भेट अन्नाकी कान्छी बहिनी, कोर्नेलियाले थियोडोरसका जेठो भाइ भिन्सेन्त (सन्त) सँग विवाह गरेपछि भएको थियो। फन गोखका आमाबुबाको विवाह मे १८५१ मा भएपछि उनीहरू चुन्डर्टमा सरेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 18}} उनका भाइ तेओको जन्म १ मे १८५७ मा भएको थियो। त्यहाँ अर्को भाइ, [[कोर फन गोख|कोर्नेलिस]] (जसलाई "कोर" भनिन्छ), र तीन बहिनीहरू: एलिजाबेथ, अन्ना र [[विल फन गोख|विल]] थिए। आफ्नो जीवनका अन्तिम वर्षहरूमा फन गोख बहिनी विल र कान्छा भाइ तेओसँग मात्र सम्पर्कमा रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 16}} थियोडोरसको मन्त्रीको तलब निकै थोरै रहेतापनि चर्चले परिवारलाई घर, एउटी नोकर्नी, दुई भान्से, एक माली, एउटा गाडी र घोडा पनि उपलब्ध गराउँथ्यो; उनकी आमा अन्नाले बच्चाहरूमा परिवारको उच्च सामाजिक स्थिति कायम राख्ने कर्तव्य अन्तर्निहित गराएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 31–32}} फन गोख एक गम्भीर र विचारशील बालक थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 13}} उनलाई प्रारम्भिक शिक्षा घरमानै उनकी आमा र एकजना महिलाबाट प्राप्त गरेका थिए भने सन् १८६० मा उनलाई गाउँको विद्यालयमा पढ्न पठाइएको थियो। सन् १८६४ मा, उनलाई जेभेनबर्जेनमा एउटा आवासीय विद्यालयमा राखियो,{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} जहाँ उनले आफूलाई त्यागिएको महसुस गरे र उनले घर फर्कन अभियान चलाएका थिए। यसको सट्टा, सन् १८६६ मा, उनका आमाबुबाले उनलाई [[टिलबर्ग]] को माध्यमिक विद्यालय पठाएको भएतापनि उनी त्यहाँपनि अत्यधिक दु:खी बनेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=45–49}} कलाप्रतिको उनको रुचि सानै उमेरबाटनै सुरु भएको थियो। उनलाई बाल्यकालमा उनकी आमाले चित्र बनाउन प्रोत्साहित गरिन्,{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=36–50}} जसकारण उनका प्रारम्भिक चित्रहरू अभिव्यञ्जक रहेतापनि {{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} यी कलाकृतिलाई उनका पछिल्ला कामहरूको तीव्रतासँग तुलना गर्न सकिँदैन।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=8–9}} पेरिसका एकजना सफल कलाकार कन्स्ट्यान्ट कोर्नेलिस हाइस्मान्स टिलबर्गका विद्यार्थीहरूलाई पढाउँदथे। फन गोखको गहिरो दु:खले पाठहरूलाई ओझेलमा पारेको देखिन्थ्यो, जसको थोरै प्रभाव परेको थियो।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 48}} मार्च १८६८ मा, उनी अचानक घर फर्किएका थिए। उनले पछि लेखेको एक पत्रमा उनले आफ्नो युवावस्थालाई "कठोर, चिसो र बाँझो" भनेर उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let403/letter.html Letter 403]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, Nieuw-Amsterdam, on or about Monday, 5 November 1883.}} जुलाई १८६९ मा, फन गोखका काका सेन्टले उनलाई हेगस्थित कला व्यापारीहरूको संस्था [[गोपिल ए कम्पनी]]मा एउटा पद मिलाइदिएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=20}} सन् १८७३ मा आफ्नो प्रशिक्षण पूरा गरेपछि, उनलाई साउथह्याम्प्टन स्ट्रिटमा रहेको गोपिलको लन्डन शाखामा सरुवा गरियो र उनले [[स्टकवेल]]को ८७ ह्याकफोर्ड रोड मा डेरा लिएका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let007/letter.html Letter 007]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Monday, 5 May 1873.}} यो फन गोखका लागि खुसीको समय थियो; उनी काममा सफल थिए र २० वर्षको उमेरमा आफ्ना पिताभन्दा बढी कमाउँथे। तेओकी पत्नी फन गोख-बोङ्गरले पछि टिप्पणी गरेअनुसार यो भिन्सेन्तको जीवनको सबैभन्दा राम्रो वर्ष थियो। उनी आफ्नी घरबेटीकी छोरी युजेनी लोयरसँग प्रेममा परे, तर उनले आफ्नो भावना व्यक्त गरेपछि युजेनीले उनको प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। उनले गोप्य रूपमा एकजना पूर्व डेरावालसँग विवाहको प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। यो घटना पछि उनी एक्लो र धार्मिक रूपमा कट्टर बन्दै गएका थिए। उनका पिता र काकाले सन् १८७५ मा पेरिसमा उनको सरुवाको व्यवस्था मिलाए, जहाँ उनी कला व्यापारीहरूले कलालाई वस्तुकरण गर्ने जस्ता मुद्दाहरूप्रति असन्तुष्ट बनेको एक वर्षपछि उनलाई त्यहाँबाट बर्खास्त गरिएको थियो।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 35–47}} [[चित्र:Cuesmes JPG001.jpg|thumb|केसमेस स्थित फन गोखको घर; त्यहाँ रहँदा नै उनले कलाकार बन्ने निर्णय गरेका थिए|alt=Photo of a two-storey brick house on the left partially obscured by trees with a front lawn and with a row of trees on the right]] अप्रिल १८७६ मा, उनी राम्जगेटको एउटा सानो आवासीय विद्यालयमा सहायक शिक्षकको रूपमा बेतलबी काम गर्न इङ्ल्यान्ड फर्किएका थिए। जब विद्यालयका मालिक मिडिलसेक्सको आइलवर्थमामा सरे तब फन गोख पनि उनीसँगै गएका थिए।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xxvii}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let088/letter.html Letter 088]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Isleworth, Friday, 18 August 1876.}} यो व्यवस्था सफल हुन नसकेपछि उनले त्यो स्थान छोडेर एक मेथोडिस्ट पादरीको सहायक बनेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc=47–56}} यसैबीच उनका आमाबुबाले एटेनमा बसाइँसराइ गरेका थिए। {{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 113}} सन् १८७६ मा उनी क्रिसमसको समयमा छ महिनाका लागि घर फर्किए र डोर्डरेक्टको एउटा पुस्तक पसलमा काम सुरु गरेका थिए। उनी उक्त पदमा खुसी थिएनन् र आफ्नो समय चित्रहरू कोर्न वा बाइबलका अंशहरूलाई अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली र जर्मन भाषामा अनुवाद गर्नमा बिताउँथे।{{sfnp|Callow|1990|loc=54}} उनी इसाई धर्ममा तल्लीन बनेर थप रूपमा धर्मपरायण र वैरागी बन्दै गएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 146–147}} त्यस समयका उनका कोठाका साथी पाउलस फन गोर्लिट्जका अनुसार, फन गगले मासु नखाने र खानेकुराहरू पनि एकदमै कम खाने गर्दथे।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 175}} आफ्नो धार्मिक विश्वास र पादरी बन्ने इच्छालाई समर्थन गर्न सज् १८७७ मा परिवारले उनलाई एम्स्टर्डममा रहेका उनका सम्मानित धर्मशास्त्री काका [[योहानेस स्ट्रिकर]]सँग बस्न पठाएका थिए।{{refn|{{harvp|McQuillan|1989|loc= 26}}; {{harvp|Erickson|1998|loc= 23.}}}} फन गोखले [[एम्स्टर्डम विश्वविद्यालय]]को धर्मशास्त्र प्रवेश परीक्षाको तयारी गरेतापनि{{sfnp|Grant|2014|p= 9}} उनी परीक्षामा असफल भइ जुलाई १८७८ मा काकाको घर छोडेका थिए। उनले ब्रसेल्स नजिकैको [[लाकेन]]मा रहेको एक [[प्रोटेस्टेन्ट सम्प्रदाय|प्रोटेस्टेन्ट]] मिसनरी विद्यालयमा तीन महिनाको पाठ्यक्रम लिए तर त्यसमा पनि उनी असफल बनेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=60–62, 73}} जनवरी १८७९ मा, उनले बेल्जियमको कोइला खानी क्षेत्रको श्रमिक बस्ती [[बोरिनाज]]को [[पेटिट-वासम्स]]{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 101}} मा मिसनरीको रूपमा पदभार ग्रहण गरेका थिए। आफ्नो गरिब समुदायप्रति समर्थन देखाउन उनले बेकरीको आफ्नो आरामदायी डेरा एक घरबारविहीन व्यक्तिलाई दिए र आफैँ एउटा सानो झुपडीमा सरे, जहाँ उनी परालमा सुत्ने गर्दथे।{{sfnp|Fell|2015|loc=17}} उनको सामान्य जीवनशैलीले चर्चका अधिकारीहरूलाई खुसी पार्न सकेन, जसले उनलाई "पादरी पदको गरिमालाई कम आँकेको" भन्दै बर्खास्त गरिदिएका थिए। त्यसपछि उनी ब्रसेल्स सम्मको {{convert|75|km|mi}} पैदल यात्रा गरी{{sfnp|Callow|1990|loc=72}} बोरिनाजको [[केसमेस]]मा केही समय बसे, तर अन्ततः आमाबुबाको दबाब आएर उनी एटेनस्थित घर फर्किएका थिए। उनी त्यहाँ मार्च १८८० सम्म बसे,{{efn|group=note|हुल्स्करले सुझाव दिएअनुसर फन गोख यस अवधिमा बोरिनाज गएर त्यसपछि पुनः एटेन फर्किएका थिए।{{sfnp|Geskó|2006|loc=48}}}} जसले गर्दा उनका आमाबुबामा चिन्ता र निराशा पैदा भएको थियो। उनका पिता विशेषगरी निराश थिए र उनले आफ्नो छोरालाई गिलको पागलखानामा भर्ना गर्न सल्लाह दिएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 209–210, 488–489}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let186/letter.html Letter 186]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Etten, Friday, 18 November 1881.}}{{efn|group=note|हेर्नुहोस् जान हुल्स्करको भाषण ''The Borinage Episode and the Misrepresentation of Vincent van Gogh,'' Van Gogh Symposium, 10–11 May 1990.{{sfnp|Erickson|1998|loc= 67–68}}}} फन गोख अगस्ट १८८० मा केसमेस फर्किए, जहाँ उनी अक्टोबरसम्म एक कोइला खानीका मजदुरसँग बसेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let156/letter.html Letter 156]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Cuesmes, Friday, 20 August 1880.}} तेओले उनलाई गम्भीरताका साथ कला क्षेत्रमा लाग्न दिएको सुझावपछि उनले आफ्नो वरपरका मानिसहरू र दृश्यहरूमा रुचि राख्न थाले र तिनलाई रेखाचित्रहरूमा रुपान्तरण गर्न सुरु गरेका थिए। सोही वर्षको अन्त्यतिर उनी ब्रसेल्स गए, जहाँ उनले तेओको सिफारिसमा डच कलाकार [[विलेम रोएलओप्स]]सँग अध्ययन गरेका थिए। रोएलओप्स नै उनलाई ''एकेडेमीक रोयल दे बेक्स आर्ट''मा भर्ना हुन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनले नोभेम्बर १८८० मा एकेडेमीमा नाम दर्ता गराए, जहाँ उनले शरीर रचना र छायाङ्कन तथा परिप्रेक्ष्यका मानक नियमहरूको अध्ययन गरेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 67–71}} {{clear}} === मृत्यु === [[चित्र:Vincent-van-gogh-echo-pontoisien-august7-1890.jpg|thumb|७ अगस्ट १८९० बाट फन गोखको मृत्युको बारेमा लेख|alt=फन गोखको मृत्युको १९औँ शताब्दीको पत्रिकाको घोषणाको तस्वीर]] २७ जुलाई १८९० (आइतबार), ३७ वर्षको उमेरमा, फन गोखले [[रिभल्बर]]ले आफ्नो छातीमा गोली हानेका थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 342–343}} उक्त गोलीकाण्ड उनले चित्रकला गरिरहेको गहुँको खेतमा वा स्थानीय गोठमा भएको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 669}} रिभल्भरबाट हानिएको गोलीलाई करङको एउटा भाटाले मोडेको र आन्तरिक अङ्गहरूमा कुनै स्पष्ट क्षति नगरी उसको छातीबाट छिरेको र उक्त गोली सम्भवतः उनको मेरुदण्डले रोकिएको थियो। गोलीबाट घाइते बनेका फन गोख हिँडेरै [[ओबेर्ज राभु]]सम्म फर्कन सफल भए, जहाँ दुईजना डाक्टरहरूले उनको उपचार गरेका थिए। तीमध्ये एकजना डाक्टर गासेले, सन् १८७० को [[फ्रान्स-जर्मनी युद्ध]]मा युद्ध चिकित्सकको रूपमा सेवा गरेका थिए र उनीसँग गोली लागेको घाउको व्यापक ज्ञान थियो। भिन्सेन्तलाई रातको समयमा डाक्टर गासेका छोरा पल लुई गासे र रेखदेख गर्ने व्यक्ति आर्थर रावोक्सले हेरचाह गरेका थिए। भोलिपल्ट बिहान, तेओ आफ्नो दाइको छेउमा हतारिएर आइपुगेका र त्यतिबेला उनको स्वस्थ्य अवस्था केही सामान्य भएतापनि त्यसको केही घण्टाभित्रै भिन्सेन्को स्वास्थ्य बिग्रन थालेको थियो। घाउबाट भएको सङ्क्रमणबाट उनी अत्याधिक पीडामा थिए। २९ जुलाई मङ्गलबार बिहान सबेरै उनको मृत्यु भएको थियो। तेओका अनुसार, भिन्सेन्तको अन्तिम शब्दहरू यस प्रकार छन्: "यो उदासी सधैँभरि रहिरहने छ"।{{refn|{{harvp|Sweetman|1990|loc= 342–343}}; {{harvp|Hulsker|1980|loc=480–483.}}}}<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s "La misère ne finira jamais", Études, 1947, p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122024925/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s |date=22 November 2016 }}, Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l'homme, D-33939"La tristesse durera toujours", François-Bernard Michel, ''La face humaine de Vincent Van Gogh'', Grasset, 3 November 1999, {{ISBN|978-2-246-58959-4}}</ref><ref>{{cite web |first1= Theodorus |last1= van Gogh |title= Letter from Theo van Gogh to Elisabeth van Gogh Paris, 5 August 1890 |publisher= Webexhibits.org |access-date= 28 April 2015 |url= http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |quote= he said, "La tristesse durera toujours" [The sadness will last forever] |archive-url= https://web.archive.org/web/20110624060011/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |archive-date= 24 June 2011 |url-status= live }}</ref> [[चित्र:Graves of Vincent and Théodore Van Gogh.jpg|thumb|भिन्सेन्त र तेओको समाधिस्थल|alt=दुई चिहान र दुई चिहानका ढुङ्गाहरू सँगै; हरियो पातहरूको ओछ्यान पछाडि, भिन्सेन्त र तेओ फन गोखका अवशेषहरू बोकेका छन्, जहाँ तिनीहरू ओभेर-सुर-वाजको चिहानमा गाडिएको थियो। बायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Vincent van Gogh (1853–1890) र दायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Theodore van Gogh (1857–1891)]] फन गोखलाई ३० जुलाईमा ओभेर-सुर-वाजको नगरपालिकाको समाधिस्थलमा गाडिएको थियो। अन्त्येष्टिमा तेओ फन गोख, [[आन्द्रिएस बोङ्गेर]], [[चार्ल्स लाभल]], [[लुसियन पिसारो]], इमिल बेर्नार, जुलियन ताँगी र पल गासे लगायत बीस जना परिवारका सदस्यहरू, साथीहरू र स्थानीयहरू सहभागी थिए। तेओ [[भिरिङ्गी]]बाट पीडित थिए र उनको दाइको मृत्यु पछि उनको स्वास्थ्य झन् बिग्रन थालेको थियो। आफ्ना दाइलाई गुमाएपछि शोकले भरिएका तेओको मृत्यु भिन्सेन्तको मृत्यु भएको ६ महिनामा भएको थियो। तेओको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा [[डेन दोल्देर]]मा भएको थियो।{{refn|{{harvp|Hayden|2003|loc=152}}; {{harvp|Van der Veen|Knapp|2010|loc=260–264.}}}} सन् १९१४ मा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|यो फन गग-बोङ्गेर]]ले तेओको शवलाई उत्खनन गरी उट्रेचबाट ओभेर-सुर-वाजमा भिन्सेन्तको समाधिस्थल नजिक पुन: गाड्न ल्याएकी थिइन्।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 367}} फन गोखको स्वास्थ्यको प्रकृति र उनको काममा यसको प्रभावको बारेमा धेरै बहसहरू भएका छन् र धेरै पुरानो रोग निदानहरू प्रस्ताव गरिएका छन्। यस सम्बन्धित सर्वसम्मतिले जनाएअनुसार, फन गोखलाई सामान्य कार्य अवधिको साथ एक एपिसोडिक अवस्था थियो।{{sfnp|Arnold|2004}} पेरीले सन् १९४७ मा पहिलोपटक [[द्विध्रुवी विकार]]को सुझाव दिएका थिए,{{sfnp|Perry|1947}} र यसलाई मनोचिकित्सक हेम्फिल र ब्लुमरले समर्थन गरेका छन्।{{sfnp|Hemphill|1961}}{{sfnp|Blumer|2002}} बिग्रिँदै गएको स्वस्थ्यको निदान जे भए पनि, उनको अवस्था सम्भवतः कुपोषण, धेरै काम, अनिद्रा र रक्सीले गर्दा झन् खराब भएको मानिन्छ।{{sfnp|Blumer|2002}} == पत्रहरू == फन गोखको बारेमा सबैभन्दा व्यापक प्राथमिक स्रोत उनको कान्छा भाइ, [[तेओ फन गोख|तेओ]]सँगको पत्राचार हो। उनीहरूको आजीवन मित्रता र भिन्सेन्तको विचार र कला सिद्धान्तको बारेमा ज्ञात अधिकांश कुराहरू, सन् १८७२ देखि १८९० सम्म उनीहरूले आदानप्रदान गरेका सयौँ पत्रहरूमा उल्लेख छन्।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.vangoghletters.org/vg "Van Gogh: The Letters"]}} तेओ फन गोख एक [[कला व्यापारी]] थिए र उनले आफ्नो दाजुलाई आर्थिक र भावनात्मक सहयोगका साथै समकालीन कला जगतमा प्रभावशाली व्यक्तिहरूसम्म पहुँच प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} तेओले भिन्सेन्तका आफूलाई लेखेका सबै पत्रहरू सुरक्षित राखेको भएतापनि{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xv}} भिन्सेन्तले भने आफूले प्राप्त गरेका थोरै मात्र पत्रहरू राखेका थिए। दुवैको मृत्यु भएपछि, तेओकी विधवा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गर]]ले उनीहरूका केही पत्रहरू प्रकाशनको व्यवस्था गरेकी थिइन्। केही सन् १९०६ र १९१३ मा देखा परेका थिए भने अधिकांश पत्रहरू सन् १९१४ मा प्रकाशित भएका थिए।{{sfnp|Rewald|1986|loc= 248}}{{sfnp|Pomerans|1997|loc=ix, xv}} भिन्सेन्तका पत्रहरू सुवाचक र अभिव्यञ्जक छन् जसलाई "डायरीजस्तो आत्मीयता" भएको भनेर वर्णन गरिएको {{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} र यसका केही भागहरूलाई आत्मकथाको रूपमा लिइन्छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} अनुवादक [[अर्नोल्ड पोमरान्स]]ले यस विषयमा लेख्दै तिनीहरूको प्रकाशनले "फन गोखको कलात्मक उपलब्धिको बुझाइमा एउटा नयाँ आयाम थपेको र यस्तो बुझाइ व्यावहारिक रूपमा अरू कुनै चित्रकारले हामीलाई प्रदान गरेको छैनन्।"{{sfnp|Pomerans|1997|loc= ix}} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = | header_background = | footer = भिन्सेन्त फन गोख (बायाँ) सन् १८७३ मा, जब उनले [[हेग]]मा गोपिल र किए ग्यालेरीमा काम गर्दथे;{{refn|{{harvp|Pickvance|1986|loc= 129}}; {{harvp|Tralbaut|1981|loc= 39.}}}} उनको भाइ, तेओ (दायाँको तस्वीर, सन् १८७८ मा), आजीवन समर्थक र साथी थिए। | footer_align = | footer_background = | width = | image1 = Vincent van Gogh January 1873 (restored).jpg | width1 = 160 | caption1 = | alt1 = कलाकारको नजिकैबाट लिइएको एक तस्वीरमा जवान मानिसको रूपमा उनी उपस्थित छन्। जहाँ उनको बाक्लो र अलपत्र कपालका साथै ठूलो निधार र गहिरा आँखाहरू देख्न सकिन्छ। | image2 = Theo van Gogh May 1878 (restored).jpg | width2 = 160 | caption2 = | alt2 = एक जवान मानिसको नजिकबाट लिइएको तस्वीर, भिन्सेन्तको भाइजस्तै देखिने एक व्यक्ति। }} भिन्सेन्तबाट तेओलाई ६०० भन्दा बढी र तेओबाट भिन्सेन्तलाई करिब ४० पत्रहरू लेखिएका थिए। उनकी बहिनी [[विल फन गोख|विल]]लाई २२ वटा, चित्रकार [[एन्थोन भान रापार्ड]]लाई ५८ वटा, [[एमिफ बेर्नार]]लाई २२ वटा र [[पल सिन्याक]], [[पल गोगाँ]] र समालोचक [[अल्बर्ट ओरिए]]लाई व्यक्तिगत पत्रहरू पठाइएको थियो। पठाइएका केही पत्रहरू रेखाचित्रहरू सहित चित्रित छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} धेरैजसो मितिहीन छन् तर कला इतिहासकारहरू प्रायः तिनीहरूलाई कालक्रमिक क्रममा राख्न सक्षम भएका छन्। प्रतिलेखन र मिति निर्धारणमा समस्याहरू विद्यमान रहेको र विशेषगरी आर्ल्सबाट पठाइएकाहरूमा मिति उल्लेख छैन। त्यहाँ हुँदा, भिन्सेन्तले डच, फ्रान्सेली र अङ्ग्रेजीमा करिब २०० पत्र लेखेका थिए।{{sfnp|Hughes|1990|loc=143}} उनी पेरिसमा बस्दाको दाजुभाइहरूसँगै बस्ने गरेका र पत्राचार गर्नुपर्ने आवश्यकता नभएकाले अभिलेखमा एउटा कालखण्ड देखा पर्दछ।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= i–xxvi}} उच्च पारिश्रमिक प्राप्त गर्ने समकालीन कलाकार [[जुल्स ब्रेटन]]को बारेमा भिन्सेन्तले आफ्ना पत्रहरूमा प्रायः उनलाई उल्लेख गरेको पाइन्छ। सन् १८७५ मा तेओलाई लेखेका पत्रहरूमा, भिन्सेन्तले ब्रेटनलाई [[सलुन (पेरिस)|सलुन]]मा देखेको, ब्रेटनका चित्रहरूको बारेमा छलफल गरेको र ब्रेटनको एउटा पुस्तक पठाउने कुरा गरेको तर त्यो फिर्ता गरिने सर्तमा मात्र उल्लेख गर्दछन्।<ref>{{Cite web|title=Vincent van Gogh to Theo van Gogh: 9 December 1875|url=http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|access-date=1 January 2021|website=www.webexhibits.org|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303174832/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=034 (034, 27): To Theo van Gogh. Paris, Monday, 31 May 1875. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230108/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|url-status=live}}</ref> सन् १८८४ मार्चमा रापार्डलाई लेखेको पत्रमा उनले ब्रेटनको एउटा कविताको बारेमा चर्चा गर्दछन् जसले उनको एउटा चित्रलाई प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=The Poem That Inspired a Van Gogh Painting, Written in His Hand|url=https://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|access-date=1 January 2021|website=The Raab Collection|language=en-US|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417191452/http://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|url-status=live}}</ref> सन् १८८५ मा, उनले ब्रेटनको प्रसिद्ध कृति ''द सङ अफ द लार्क'' लाई "राम्रो" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=500 (503, 406): To Theo van Gogh. Nuenen, Monday, 4 and Tuesday, 5 May 1885. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116090504/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|url-status=live}}</ref> सन् १८८० मार्चमा, यी पत्रहरूको लगभग बीचमा, फन गोखले कोरिएरेस गाउँमा ब्रेटनलाई भेट्नको लागि {{convert|80|km|mi|adj=on}} पैदल यात्रामा निस्केका र उनी ब्रेटनको सफलता र उनको सम्पत्ति वरिपरिको अग्लो पर्खालबाट डराएर आफ्नो उपस्थिति जनाउन नसकी फर्किएको उल्लेख छ।<ref>{{Cite web|last=Route|first=Van Gogh|title=Vincent van Gogh in Borinage, Belgium|url=https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|access-date=1 January 2021|website=Van Gogh Route|language=en|archive-date=27 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327211003/https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=hoakley|date=6 April 2017|title=Jules Breton's Eternal Harvest: 4 1877–1889|url=https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|access-date=1 January 2021|website=The Eclectic Light Company|language=en|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115200759/https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=AN ARTIST IS BORN|url=http://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|access-date=1 January 2021|website=AwesomeStories.com|language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030013427/https://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|url-status=live}}</ref> ब्रेटन, फन गोख वा उनको भ्रमणको प्रयासबाट अपरिचित रहेको देखिन्छ। दुई कलाकारहरू बीच कुनै ज्ञात पत्रहरू छैनन् र ब्रेटनको सन् १८९१ को आत्मकथा ''कलाकारको जीवनी''मा छलफल गरिएका समकालीन कलाकारहरूमध्ये फन गोख एक होइनन्। ==शैली र कृतिहरू== ===कलात्मक विकास=== [[चित्र:Vincent van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|thumb|''[[रोन नदीमाथि तारामय रात]]'', सन् १८८८। [[Musée d'Orsay|मुजे दोर्से]], पेरिस|alt= रोन नदीमाथि चम्किला ताराहरू बिच अँध्यारो तारामय रातको दृश्य। नदीपारि, टाढाका भवनहरूबाट उज्याला बत्तीहरू रोनको अँध्यारो पानीमा प्रतिबिम्बित भइरहेका छन्।]] फन गोखले विद्यालयमा हुँदा [[जलरङ चित्रकला|जलरङ]] मार्फत चित्र बनाएर रङ भर्ने काम गर्दथे तर उनका यस्ता चित्रकलाहरूका केही उदाहरण मात्र अस्तित्वमा रहेका छन् भने केहीको लेखकत्व विवादित छ।<ref>{{sfnp|Van Heugten|1996|loc= 246–251}}</ref> जब उनले वयस्कको रूपमा कलालाई अपनाए तब उनले यसलाई प्रारम्भिक स्तरबाट सुरु गरेका थिए। सन् १८८२ को प्रारम्भमा, उनका काका कर्नेलिस मारिनसले, जो एम्स्टर्डमको समकालीन कलाको एक प्रसिद्ध ग्यालरीका मालिक थिए, हेगको रेखाचित्रहरूको लागि अनुरोध गरेको भएतापनि फन गोखको काम अपेक्षा अनुसारको भएको थिएन। मारिनसले दोस्रो कमिसन प्रस्ताव गर्दै विषयवस्तुलाई विस्तृत रूपमा निर्दिष्ट गरेतातर परिणामबाट फेरि निराशजनक बनेका थिए। फन गोखले लगनशीलता देखाउँदै उनले आफ्नो स्टुडियोमा परिवर्तनशील सटर र विभिन्न चित्रण सामग्रीहरू र प्रकाशको प्रयोग गरेका थिए। एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म उनले एकल आकृतिहरूमा काम जारी राखी&nbsp;– कालो र सेतोमा अत्यन्त विस्तृत अध्ययनहरू गरे{{efn|group=note|कालो र सेतोमा काम गर्ने कलाकारहरू, जस्तै चित्रित पत्रपत्रिकाहरू ''[[द ग्राफिक]]'' वा ''[[द इलस्ट्रेटेड लन्डन न्युज]]'' का लागि, फन गोखका मनपर्ने कलाकारहरू मध्येका थिए। {{sfnp|Pickvance|1974}}}} जसले त्यतिबेला उनलाई केवल आलोचना मात्र दिलाएको थियो। पछि, तिनै कलाकृतिहरूलाई प्रारम्भिक उत्कृष्ट कृतिहरूको रूपमा मान्यता प्राप्त भएको थियो।{{sfnp|Dorn|Keyes|2000}} अगस्ट १८८२ मा, तेओले भिन्सेन्तलाई बाहिरी प्राकृतिक परिवेशमा काम गर्नका लागि सामग्री किन्न पैसा दिएका थिए। भिन्सेन्तले लेखेको एक पत्रमा उनी "नयाँ जोसका साथ चित्र बनाइरहन सक्छन्" भन्ने उल्लेख थियो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let253/letter.html पत्र २५३]|ps= . भिन्सेन्त फन गोखको तर्फबाट तेओ भान गोगलाई पत्र। हेग, शनिबार, ५ अगस्ट १८८२।}} सन् १८८३ को प्रारम्भदेखि, उनले बहु-आकृति रचनाहरूमा काम गर्न सुरु गरेका थिए। उनले तीमध्ये केहीको तस्वीरहरू खिचाएको भएतापनि उनका भाइले ती चित्रहरू जीवन्त नभएको टिप्पणी गरेपछि उनले ती सबै कृतिहरूलाई नष्ट गरी पुनः [[तेलचित्र|तेल चित्रकला]]तर्फ अग्रसर बनेका थिए। फन गोखले [[हागे स्कुल]]का प्रसिद्ध कलाकारहरू जस्तै [[जोहान हेन्ड्रिक वाइसेनब्रुख|वाइसेनब्रुख]] र [[बर्नार्ड ब्लोमर्स]] तर्फ ध्यान दिए र उनले उनीहरूबाट र हागे स्कुलको दोस्रो पुस्ताका [[थियोफिल द बक|द बक]] र [[हरम्यान जोहानेस भान डर वेले|भान डर वेले]] जस्ता चित्रकारहरूबाट प्राविधिक सल्लाह लिएका थिए।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> देन्थ्रेमा छोटो समय बिताएपछि उनी नेदरल्यान्ड्स कै अर्को सहर नुएनेन सरेका थिए थिए भने त्यहाँ उनले धेरै ठूला चित्रहरूमा काम सुरु गरे तर तीमध्ये अधिकांशलाई उनले नष्ट गरिदिएका थिए। हाल यीमध्ये ''आलु भक्षक'' र यसका केही समकक्षी कृतिहरू मात्र अस्तित्वमा रहेका छन्।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> [[रेज्क्सम्युजियम]]को भ्रमणपछि फन गोले [[रेम्ब्रन्ट]] र [[फ्रान्स हाल्स]] जस्ता कलाकारहरूको छिटो र लाभदायक ब्रसवर्क प्रति आफ्नो प्रशंसा व्यक्त गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885.}}{{efn|group=note|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535 ]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885:{{paragraph break}}मैले पुराना डच चित्रहरू फेरि हेर्दा मलाई विशेषगरी के कुराले प्रभाव पार्‍यो भने ती सामान्यतया चाँडो चित्रित गरिएका थिए। हाल्स, रेम्ब्रान्ट, रुइसडेल जस्ता महान् कलाकारहरू र अन्य धेरैले चित्रहरूलाई सकेसम्म सिधै क्यानभासमा उतारेका छन् र त्यसमा उहाँहरूले धेरै पटक दोहोर्‍याए काम गर्नुभएन। यो कुरालाई पनि कृपया याद गरियोस्—कि यदि त्यो सफल भयो भने, उहाँहरूले त्यसलाई त्यसै छाडिदिन्छन्। विशेषगरी मैले रेम्ब्रन्ट र हाल्सका हातहरूको प्रशंसा गरेँ—ती हातहरू जसमा जीवन थियो तर आजकल मानिसहरूले चाहेजस्तो गरी निखारिएको थिएन... जाडोमा म पुराना चित्रहरूमा देखेका शैलीका विभिन्न कुराहरू अन्वेषण गर्नेछु। मैले आफूलाई आवश्यक पर्ने धेरै कुराहरू देखेँ तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—यसलाई उनीहरू "हतारको कार्य" भन्छन्—त्यो पुराना डच चित्रकारहरूले गज्जबले गरेका थिए। त्यो—हतारको कार्य—थोरै ब्रसको स्ट्रोकहरूका साथ, उनीहरू अहिले यसको बारेमा सुन्न चाहँदैनन्—तर परिणाम कति सत्य हुन्छ।{{paragraph break}}}}}} आफ्ना धेरै कमजोरीहरू अनुभव र प्राविधिक विशेषज्ञताको कमीले गर्दा भएको कुरामा उनी सचेत थिए,{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}} त्यसैले नोभेम्बर १८८५ मा उनले सिक्न र आफ्नो सीप विकास गर्न एन्टवर्प र पछि पेरिसको यात्रा गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 708}} [[चित्र:Van_Gogh_The_Olive_Trees..jpg|thumb|''[[जैतुनका रुखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतुनका रुखहरू र पृष्ठभूमिमा अल्पाइल्स]]'', सन् १८८९। आधुनिक कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=हरियो घुमाउरो जैतुनका रुखहरूको एउटा वर्गाकार चित्र; पृष्ठभूमिमा नीलो पहाडहरू र माथि नीलो आकाशमा सेतो बादलहरू।]] तेओले ''आलु भक्षक''मा प्रयोग गरिएको गाढा रङ्गको आलोचना गरेका थिए जसलाई उनले आधुनिक शैलीका लागि अनुपयुक्त ठान्दथे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18}} सन् १८८६ र १८८७ को बीचमा पेरिसमा रहँदा, फन गोखले एउटा नयाँ, हल्का रङ्गको रङ्गमिश्रणमा निपुणता हासिल गर्ने प्रयास गरेका थिए। उनको ''[[पेरे ताँगीको आकृति]]'' (सन् १८८७) ले उज्यालो रङ्गमिश्रणका साथ उनको सफलता देखाउँछ र यो एक विकसित व्यक्तिगत शैलीको प्रमाण पनि हो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18–19}} रङ्गको बारेमा [[चार्ल्स ब्लाङ्क]]को ग्रन्थले उनलाई धेरै आकर्षित गरेको र उनलाई पूरक रङ्गहरूसँग काम गर्न प्रेरित गरेको थियो। फन गोखले पछि रङ्गको प्रभाव वर्णनात्मक मात्र नभई त्यो भन्दा माथि हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न थालेका थिए भने यस सम्बन्धमा उनले भनेका छन्, "रङ्गले आफैमा केही व्यक्त गर्दछ"।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let537/letter.html Letter 537]|ps= . Vincent to Theo, Nuenen, on or about Wednesday, 28 October 1885.}} ह्युजेसका अनुसार, फन गोखले रङ्गलाई "मनोवैज्ञानिक र नैतिक वजन" भएको रूपमा बुझेका थिए, जसलाई ''[[रात्रिकालीन क्याफे]]''को भड्किलो रातो र हरियो रङ्गहरूमा उदाहरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस कार्यबाट उनले "मानवताको भयानक आवेगहरू व्यक्त गर्न" चाहेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 7}} पहेँलो रङ्ग उनको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण थियो, किनभने यसलाई भावनात्मक सत्यको प्रतीक मान्थ्यो। उनले पहेँलो रङ्गलाई सूर्यको प्रकाश, जीवन र ईश्वरको प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 11}} फन गोख ग्रामीण जीवन र प्रकृतिको चित्रकार बन्न प्रयासरत थिए;{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 232}} आर्ल्समा आफ्नो पहिलो ग्रीष्मकालको समयमा उनले परिदृश्य र परम्परागत ग्रामीण जीवन चित्रण गर्न आफ्नो नयाँ रङ्गमिश्रणको प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=20}} प्राकृतिक वस्तुहरूको पछाडि एउटा शक्ति अवस्थित हुन्छ भन्ने उनको विश्वासले उनलाई त्यो शक्तिको भाव वा प्रकृतिको सारलाई आफ्नो कलामा कैद गर्ने प्रयास गर्न प्रेरित गरेको थियो जुन कहिलेकाँही प्रतीकहरूको प्रयोग मार्फत प्रकट हुन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} सुरुमा [[जँ-फ्रँस्वा मिले]]बाट प्रतिलिपि गरिएको 'बीउ छर्ने व्यक्ति' चित्रमा उनका प्रस्तुतिहरूले शारीरिक श्रमको वीरताका सम्बन्धमा [[थोमस कार्लाइल]] र [[फ्रेडरिक नित्से]]का विचारहरूको प्रभाव झल्काउँदछन्<ref>{{Cite book |last=Wamberg |first=Jacob |title=Totalitarian Art and Modernity |publisher=Aarhus University Press |year=2010 |editor-last=Rasmussen |editor-first=Mikkel Bolt |pages=36–104 |chapter=Wounded Working Heroes: Seeing Millet and van Gogh through the Cleft Lens of Totalitarianism |editor-last2=Wamberg |editor-first2=Jacob}}</ref> भने यसका साथै यसले ती व्यक्तिलाई प्रचण्ड सूर्यमुनि जीवनको बीउ छरिरहेका ख्रीष्टको रूपमा उभ्याउँदा यसले फन गोखको धार्मिक विश्वासलाई पनि दर्शाउँदछ। {{sfnp|Sund|1988|loc=668}} यी त्यस्ता विषय र प्रसङ्गहरू थिए जसमा उनी बारम्बार फर्केर परिमार्जन र विकास गरिरहन्थे।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 236}} उनका फूलका चित्रहरू प्रतीकात्मकताले भरिएको भएतापनि परम्परागत इसाई प्रतिमा विज्ञान प्रयोग गर्नुको सट्टा उनले आफ्नै नयाँ शैली बनाएका थिए जहाँ जीवन सूर्यमुनि बाँचिन्छ र काम भनेको जीवनको एउटा रूपक हो भन्ने अवधारणा राख्दछ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 12}} आर्ल्समा वसन्त ऋतुका फूलहरू चित्रण गरेर र उज्यालो सूर्यको प्रकाशलाई कैद गर्न सिकेर आत्मविश्वास प्राप्त गरेपछि, उनी 'बीउ छर्ने मानिस' चित्रण गर्न तयार भएका थिए।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}} [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 098.jpg|thumb|''एटेनको बगैँचाको सम्झना'', सन् १८८८। [[हेर्मिट्टाग सङ्ग्रहालय]], सेन्ट पिटर्सबर्ग|alt=दुई महिलाहरूको नजिकको एउटा वर्गाकार चित्र जसमा एकजनाले छाता समातेकी छिन् भने अर्की महिलाले फूल समातेकी छिन्। तिनीहरूको पछाडि एक जवान महिला छिन् जो जङ्गली फूलहरूको ठूलो ओछ्यानमा फूलहरू टिपिरहेकी छिन्। तिनीहरू नदीको किनारमा घुमाउरो बाटोमा बगैँचाबाट हिँडिरहेका देखिन्छन्।]] उनले "यथार्थको भेष" भन्ने परिधिभित्रै रहे{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} र धेरै शैलीगत गरिएका कार्यहरूको आलोचना गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} उनले पछि लेखेका थिए, ''तारामय रात''को अमूर्तता धेरै टाढा गएको र त्यसमा यथार्थ रूपमै "पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा हराएको" थियो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ह्युजेसले यसलाई चरम काल्पनिक आनन्दको क्षणको रूपमा वर्णन गर्दछन् जसमा ताराहरू एउटा ठूलो घुमाउरो रूपमा छन् जसले [[होकुसाई]]को ''[[कानागावाको विशाल आँधी]]'' को सम्झना दिलाउँछ यसका साथै माथि आकाशको चाल तल पृथ्वीमा रहेको साइप्रसको रूखको चालमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चित्रकारको परिकल्पना "रङ्गको बाक्लो र जोडदार मिश्रण" मा अनुवाद भएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8}} सन् १८८५ र १८९० मा उनको मृत्युको बीचमा, फन गोखले एउटा 'ओभर' (कृतिको सङ्ग्रह) निर्माण गरिरहेको देखिन्छ।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 224}} यो एउटा यस्तो सङ्ग्रह जसले उनको व्यक्तिगत दृष्टिकोणलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो र यो व्यावसायिक रूपमा सफल हुन सक्थ्यो। उनी ब्लाङ्कको शैलीको परिभाषाबाट प्रभावित थिए, जस अनुसार एउटा साँचो चित्रकलाका लागि रङ्ग, परिप्रेक्ष्य र ब्रसको स्ट्रोकको सर्वोत्तम प्रयोग आवश्यक हुन्छ। फन गोखले आफूले निपुणता हासिल गरेको ठानेका चित्रहरूलाई "उद्देश्यपूर्ण" शब्द प्रयोग गर्दथे जबकि अन्यलाई उनले केवल अध्ययनका रूपमा लिन्थे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=16–17}} उनले धेरै अध्ययन शृङ्खलाहरूको चित्रण गरेका {{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} थिए जसमध्ये धेरैजसो निर्जीव वस्तुहरू थिए। यस्ता कलाकृतिहरू उनले रङ्गको प्रयोगको रूपमा वा साथीहरूलाई उपहार दिनका लागि बनाइएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}} आर्ल्सको कामले उनको 'ओभर' मा ठूलो योगदान पुर्‍याएको थियो त्यस समयका उनले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठानेका चित्रहरूमा ''बीउ छर्ने मानिस'', ''रात्रिकालीन क्याफे'', ''[[एटेनको बगैँचाको सम्झना (आर्ल्सका महिलाहरू)|आर्ल्सका महिलाहरू]]'' र ''तारामय रात'' थिए। तिनीहरूको फराकिलो ब्रस स्ट्रोक, आविष्कारशील परिप्रेक्ष्य, रङ्ग, रूपरेखा र डिजाइनका साथ, यी चित्रहरूले उनले खोजेको शैलीलाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ===प्रमुख शृङ्खलाहरू=== [[चित्र:L'Arlésienne- Madame Joseph-Michel Ginoux (Marie Julien, 1848–1911) MET DT1396.jpg|thumb|upright|''लार्लेसियन: म्याडम गिनोक्स पुस्तकहरूका साथ'', नोभेम्बर १८८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=एउटी सुसज्जित महिला आफ्नो दायाँ तर्फ (अवलोकनकर्ताको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको काखमा दुईवटा पुस्तकहरू छन् र उनले पहेंलो पृष्ठभूमिको विपरीत गाढा रङ्गका लुगाहरू लगाएकी छिन्।]] फन गोखको शैलीगत विकासहरू सामान्यतया उनले युरोपका विभिन्न स्थानहरूमा बिताएका समयहरूसँग जोडिएका छन्। उनी स्थानीय संस्कृति र प्रकाशको अवस्थामा आफूलाई समाहित गर्न रुचाउँथे, यद्यपि उनले आफ्नो कार्यकालभरि एक उच्च व्यक्तिगत दृश्य दृष्टिकोण कायम राखेका थिए। एक कलाकारको रूपमा उनको विकास ढिलो थियो र उनी आफ्ना चित्रकलाका सीमाहरूको बारेमा सचेत थिए। फन गोख प्रायः नयाँ दृश्य उत्तेजनाहरूको सम्पर्कमा आउन र त्यसको माध्यमबाट आफ्नो प्राविधिक सीप विकास गर्नका लागि घर फर्किरहन्थे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc=138}} कला इतिहासकार मेलिसा म्याक्विलनको विश्वास अनुसार यी बसाईँसराईहरूले पछिल्ला शैलीगत परिवर्तनहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछन् भने फन गोखले द्वन्द्वबाट बच्न र जब आदर्शवादी कलाकारले आफ्नो तत्कालीन अवस्थाको यथार्थको सामना गर्नुपर्थ्यो, तब त्यसलाई सम्हाल्ने संयन्त्र को रूपमा यी बसाईं सराईहरूलाई प्रयोग गर्दथे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 193}} ====व्यक्तिका आकृतिहरू ==== फन गोखले व्यक्तिचित्रण आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रुचिको विषय भएको बताएका थिए। सन् १८९० मा उनले लेखेका थिए, "मेरो पेशामा बाँकी सबै कुराभन्दा म जे कुराप्रति सबैभन्दा बढी भावुक छु, त्यो व्यक्तिचित्र हो, आधुनिक व्यक्तिचित्र।"<ref>{{Cite web |title=879 (883, W22): To Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890. - Vincent van Gogh Letters |url=https://www.vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html#translation |access-date=20 October 2022 |website=www.vangoghletters.org}}</ref> यो "चित्रकलामा एक मात्र यस्तो कुरा हो जसले मलाई गहिरो रूपमा छुन्छ र मलाई अनन्तको आभास दिन्छ।"{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let652/letter.html Letter 652]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 31 July 1888.}} उनले आफ्नी बहिनीलाई लेखेका थिए, उनी यस्ता व्यक्तिचित्रहरू बनाउन चाहन्छन् जुन चिरस्थायी रहोस् र उनले फोटोग्राफिक यथार्थवादको लक्ष्य राख्नुको सट्टा तिनीहरूको भावना र चरित्र कैद गर्न रङ्गको प्रयोग गर्नेछन्।{{refn|{{harvp|Channing|Bradley|2007|loc=67}}; {{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html Letter 879]|ps= . Vincent to Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890.}}}} फन गोखका सबैभन्दा नजिकका व्यक्तिहरू उनका व्यक्तिचित्रहरूमा प्रायः अनुपस्थित रहेतापनि उनले आफ्ना भाइ तेओको विरलै मात्र चित्र बनाएका थिए। उनकी आमाका व्यक्तिचित्रहरू भने तस्वीरहरूबाट बनाइएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 198}} फन गोखले आर्ल्सका पोस्टमास्टर जोसेफ रोलिन र उनको परिवारको बारम्बार चित्र बनाएका थिए। ''ला बर्सेउज''का पाँचवटा संस्करणहरूमा, फन गोखले अगस्टिन रोलिनलाई चित्रण गरेका छन् जसले आफ्नो काखमा नदेखिने शिशु छोरीको कोक्रो हल्लाउन एउटा डोरी शान्तपूर्वक समातेकी छिन्। फन गोखले यसलाई सूर्यमुखी फूलका चित्रहरूको बीचमा राखेर एउटा 'त्रिपट्ट' (तीनवटा प्यानल भएको चित्र) को केन्द्रीय छविको रूपमा बनाउने योजना बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |date=October 2004 |title=Vincent van Gogh (1853-1890) |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/gogh/hd_gogh.htm |access-date=20 October 2022 |website=www.metmuseum.org}}</ref> <gallery widths="135px" heights="165px" class="center"> File:Van Gogh - Bildnis der Mutter des Künstlers.jpeg|alt=एकजना बूढी महिला राम्रो लुगा लगाएर बसेको बेला बनाइएको नजिकको चित्र जो बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको ओठमा मुस्कान छ र उनले गाढा रङ्गको माथिल्लो भाग र टोपी लगाएकी छिन्, जीवन्त हरियो पृष्ठभूमिको सामु।|''कलाकारकी आमाको चित्र'', अक्टोबर १८८८, नर्टन सिमोन कला सङ्ग्रहालय, पासाडेना, क्यालिफोर्निया File:Vincent van Gogh - Eugène Boch - Google Art Project.jpg|alt=एक तीव्र युवकको नजिकको चित्र, कोट र टाईसहित राम्रो लुगा लगाएको, उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएको, उनको जुँगा र गोटी दाह्री छ र उनी पृष्ठभूमिमा तारायुक्त आकाशको सामु उभिएका छन्।|''युजिन बोख (तारामय आकाशको अगाडि कवि)'', सन् १८८८, [[मुजे दोर्से]], पेरिस File:Vincent van Gogh - Portret van de postbode Joseph Roulin.jpg|alt=जुँगा र दाह्री भएको एक मध्यम उमेरको पुरुषको चित्र कुर्सीमा बसेको उनको बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएको। उनको अनुहारमा विचारशील भाव छ र उनका हातहरू खाली छन् जबकि उनको बायाँ हात टेबलमा टिकेको छ, उनले गाढा निलो वर्दी र टोपी लगाएका छन्, फिक्का निलो पृष्ठभूमिको सामु।|''पोस्टम्यान जोसेफ रुलिनको चित्र'' (सन् १८४१–१९०३), अगस्ट १८८८ को सुरु, बोस्टन File:Vincent Willem van Gogh 084.jpg|alt=एक बूढी राम्रो लुगा लगाएकी महिला उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनले आफ्ना हातहरू काखमा जोडेकी छिन्, र उनले गाढा रंगको माथिल्लो भाग र हरियो पोशाक लगाएकी छिन्, जीवन्त फूलको वालपेपर पृष्ठभूमिको सामु।|''ला बेर्सेज (अगुस्तँ रुलिन)'', सन् १८८९, बोस्टन </gallery> {{clear}} ====आत्म-चित्रहरू==== [[चित्र:Self-Portrait (Van Gogh September 1889).jpg|alt= बायाँ तर्फबाट भिन्सेन्त फन गोको एउटा चित्र, जसको अत्यन्तै तीव्र, एकाग्र हेराई र रातो दाह्री छ।|thumb|180x180px|''आत्म-चित्र'', सेप्टेम्बर १८८९। [[मुजे दोर्से]]]] फन गोखले सन् १८८५ र १८८९ को बीचमा ४३ भन्दा बढी आत्म-चित्रहरू बनाएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}{{efn|group=note|[[रेमब्रन्ट]] थोरै प्रमुख चित्रकारहरू मध्ये एक हुन् जसले ५० भन्दा बढी आत्म-चित्रहरूको उत्पादन गरेर यो सङ्ख्यालाई उछिनेका छन् तर उनले चालीस वर्षको अवधिमा यसो गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}}} ती आत्मचित्रहरूलाई प्रायः शृङ्खलाहरूमा पूरा गरिएको थियो। उदाहरणका लागि सन् १८८७ को मध्यतिर पेरिसमा कोरिएका चित्रहरू उनको मृत्यु हुनुभन्दा केही समय अघिसम्म जारी रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=263–269, 653}} सामान्यतया यी चित्रहरू अध्ययनका रूपमा थिए, जुन उनले अरूसँग घुलमिल हुन हिचकिचाउने समयमा वा मोडलहरूको अभाव हुँदा आफैलाई चित्रण गरेर बनाएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} फन गोखका आत्म-चित्रहरूले उच्च स्तरको आत्म-निरीक्षण झल्काउँछन्।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 10}} यी चित्रहरू प्राय: उनको जीवनका महत्त्वपूर्ण अवधिहरूलाई अङ्कित गर्ने उद्देश्यले बनाइएका थिए; उदाहरणका लागि, सन् १८८७ को मध्यतिरको पेरिस शृङ्खला त्यस समयमा कोरिएको थियो जब उनी क्लद मोनेत, पल सेजाने र सिग्नाकबारे सचेत भएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 265–269}} ''खैरो ह्याट टोपी सहितको स्व-चित्र''मा, रङका भारी रेखाहरू क्यानभासमा बाहिरतिर फैलिएका छन्। यो त्यस अवधिको उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध आत्म-चित्रहरू मध्ये एक हो, "यसको अत्यधिक व्यवस्थित लयबद्ध ब्रसस्ट्रोक र नियो-इम्प्रेसनिस्ट भण्डारबाट लिइएको नवीन प्रकाश पुञ्जलाई फन गोख आफैले 'उद्देश्यपूर्ण' क्यानभास भनेका थिए"।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=83}} यिनीहरूमा शारीरिक स्वरूपका विभिन्न प्रतिनिधित्वहरू छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखको मानसिक र शारीरिक अवस्था सामान्यतया स्पष्ट देखिन्छ; उनी अस्तव्यस्त, नकोरिएको वा उपेक्षित दाह्रीमा, धसिएका आँखाहरू, कमजोर बङ्गारा, वा दाँत झरेको अवस्थामा देखिन सक्छन्। केही चित्रमा उनलाई लामो अनुहार वा प्रस्ट देखिने खप्पर, वा तिखो र सतर्क विशेषताहरूसहित देखाइएको छ। उनका कपाललाई कहिलेकाहीँ चम्किलो रातो र कहिलेकाहीँ खरानी रङमा चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखका स्व-चित्रहरू शैलीगत रूपमा भिन्न छन्। डिसेम्बर १८८८ पछि कोरिएका चित्रहरूमा जीवन्त रङहरूको कडा विरोधाभासले उनको छालाको थकित फिक्कापनलाई उजागर गर्दछ।{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} केहीले कलाकारलाई दाह्रीसहित र अरूले दाह्री बिना चित्रण गर्छन्। उनले आफ्नो कान काटेपछि कोरिएका चित्रहरूमा उनलाई पट्टि बाँधिएको अवस्थामा देखिन सकिन्छ। थोरै चित्रहरूमा मात्र उनले आफूलाई चित्रकारको रूपमा चित्रण गरेका छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} साँ-रेमीमा कोरिएका चित्रहरूले टाउकोलाई दायाँ तर्फबाट देखाउँछन्, जुन उनको क्षतिग्रस्त कानको विपरित पक्ष हो, किनकि उनले ऐनामा देखिएको आफ्नो प्रतिबिम्बलाई चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 535–537}}{{sfnp|Cohen|2003|loc=305–306}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent van Gogh - Self-portrait with grey felt hat - Google Art Project.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँबाट बनाइएको चित्र, आरामदार तर केन्द्रित दृष्टि, रातो दाह्री र खैरो टोपी लगाएका।|''खैरो ढल्केको ह्याट टोपीसहितको आत्म-चित्र'', हिउँद १८८७–८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh Self-Portrait with Straw Hat 1887-Metropolitan.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँ पट्टीको चित्र, आरामदायी अभिव्यक्ति, रातो दाह्री र परालको टोपी लगाएका।|''[[परालको टोपीसहितको आत्म-चित्र]]'', पेरिस, हिउँद १८८७–८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent van Gogh, Self-Portrait, 1889, NGA 106382.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँको (राम्रो कान), हातमा रङ्गमिश्रण सामग्री र ब्रसहरू। उनले निलो पोशाक लगाएका छन् भने उनको पहेँलो कपाल र दाह्री छ। पृष्ठभूमि गहिरो बैजनी रङ्गको छ।|''आत्म-चित्र'', सन् १८८९। नेसनल ग्यालरी अफ आर्ट, वासिङ्टन, डिसी। उनको साँ-रेमीका आत्म-चित्रहरूले अक्षत कान देखाउँछन्, जुन ऐनामा प्रतिबिम्बित भएअनुसार छ। File:Vincent Willem van Gogh 102.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँपट्टीको चित्र (राम्रो कान), दाह्रीविहीन।|''[[दाह्रीविहीन आत्म-चित्र]]'', (लगभग सेप्टेम्बर १८८९) यो फन गोखको अन्तिम आत्म-चित्र हुन सक्छ, जुन उनले आफ्नी आमालाई जन्मदिनको उपहारस्वरूप दिएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 131}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let806/letter.html#n-16 Letter 806, note 16]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Saint-Rémy-de-Provence, Saturday, 28 September 1889.}} </gallery> ====साइप्रस र जैतुनका रुखहरू==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Road with Cypress and Star - c. 12-15 May 1890.jpg|thumb|upright|''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'', मे १८९०, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो|alt= सडको छेउमा एउटा ठूलो साइप्रस रूखको चित्र, दुई व्यक्ति हिँड्दै, उनीहरूको पछाडि एउटा गाडा र घोडा र पृष्ठभूमिमा एउटा हरियो घर, तीव्र तारायुक्त आकाश मुनि।]] पन्ध्रवटा क्यानभासले साइप्रस रूखहरूलाई चित्रण गर्दछ, जुन रूखप्रति उनी आर्ल्समा मोहित भएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} उनले ती रूखहरूमा जीवन भर्ने काम गरेका थिए जसलाई परम्परागत रूपमा मृत्युको प्रतीक मानिन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} आर्ल्समा उनले सुरु गरेको साइप्रसको शृङ्खलामा रूखहरू टाढा, खेतहरूमा हावा रोक्ने बाधाको रूपमा चित्रित थिए; साँ-रेमीमा हुँदा उनले तिनलाई अग्रभूमिमा ल्याएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 110}} भिन्सेन्तले मे १८८९ मा तेओलाई लेखेको एक पत्र यस प्रकार छ: "साइप्रसले अझै मलाई व्यस्त राखेको छ, म तिनीहरूसँग मेरो सूर्यमुखीहरूको क्यानभासजस्तै केही गर्न चाहन्छु"; उनले थपे, "ती रेखा र अनुपातमा सुन्दर छन्, मिस्रको स्मारक स्तम्भ जस्तो।"{{sfnp|Rewald|1978|loc= 311}} सन् १८८९ को मध्यमा र उनकी बहिनी विलको अनुरोधमा, फन गोखले ''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'' का धेरै साना संस्करणहरूको चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 132–133}} यी कृतिहरू घुमाउरो र बाक्लो रङ्ग प्रयोगका कारण विशेष छन्। यी चित्रहरूमा ''तारायुक्त रात'' पर्दछ जसमा साइप्रसले अग्रभूमिमा प्रभुत्व जमाउँछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} यसका अतिरिक्त, साइप्रसहरूलाई अग्रभूमिमा राखि बनाइएका अन्य उल्लेखनीय कृतिहरूमा ''साइप्रस'' (सन् १८८९), ''दुई व्यक्तिसहितको साइप्रस'' (सन् १८८९–९०) र ''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'' (सन् १८९०) आदि समावेश छन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} सन् १८८९ को अन्तिम छ वा सात महिनाको अवधिमा, उनले जैतुनका रूखहरूका कम्तीमा पन्ध्र चित्रहरू पनि सिर्जना गरेका थिए जसलाई उनले समयको माग वा बाध्यकारी ठान्दथे।<ref name="NGA">{{cite web |url=http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |title=The Olive Garden, 1889 |year=2011 |work=Collection |publisher=National Gallery of Art, Washington, DC |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |archive-date=10 May 2011 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |date=10 May 2011 }}</ref> यी कृतिहरूमध्ये ''[[जैतुनको रूख (फन गोख शृङ्खला)|पृष्ठभूमिमा एल्पिलस सहितको जैतुनका रूखहरू]]'' (सन् १८८९) छ, जसको बारेमा उनले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा भने, "अन्ततः मसँग जैतुनसहितको एउटा परिदृश्य छ।"{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} साँ-रेमीमा हुँदा, फन गोखले आश्रय बाहिर समय बिताए, जहाँ उनले जैतुनका बगैँचामा रूखहरू चित्रित गरेका थिए। यी कृतिहरूमा, प्राकृतिक जीवनलाई बाङ्गो र ग्रन्थीले भरिएको (गठियाले ग्रस्त) रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh Starry Night Drawing.jpg|alt=एउटा परिदृश्यको चित्र जसमा तारायुक्त रातको आकाशले चित्रको दुई-तिहाइ भाग ओगटेको छ। बायाँ अग्रभूमिमा एउटा साइप्रस रूख चित्रको तल्लो भागदेखि माथिल्लो भागसम्म फैलिएको छ। बायाँतिर, गाउँको घर र अग्लो टुप्पो भएको एउटा चर्च पर्वत शृङ्खलाको फेदमा समूहबद्ध छन्। माथि दायाँतिर एउटा चन्द्रमा छ जसलाई प्रकाशको घेराद्वार घेरिएको छ। त्यहाँ धेरै चम्किला ठूला र साना ताराहरू छन् जो प्रत्येक घुमाउरो प्रभामण्डलले घेरिएका छन्। आकाशको केन्द्रमा आकाशगङ्गालाई दोहोरो घुमाउरो भुमरीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।|''तारामय रातमा साइप्रस'', सन् १८८९ मा बनाएको चित्र पछि फन गोखले बाँसको कलम प्रयोग गरि बनाएको चित्र File:Van Gogh - Zypressen mit zwei weiblichen Figuren.jpeg|alt=साइप्रस रूखहरूको ठूलो समूहको चित्र, जसको छेउमा दुई युवती हिँडिरहेका छन्, पृष्ठभूमिमा एउटा ठूलो घर, बादलले ढाकिएको नीलो आकाश मुनि।|''साइप्रस र दुई महिला'', फेब्रुअरी १८९०। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent van Gogh - Wheat Field with Cypresses - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो दिउँसोको आकाश मुनि दुई ठूला साइप्रसका रूखहरूको चित्र, पहाड, झाडी, फूल र रूखहरूको परिदृश्यमा गहुँको खेतको छेउमा।|''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'', सेप्टेम्बर सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent Van Gogh 0016.jpg|alt=दुई ठूला साइप्रस रूखहरूको चित्र, दिउँसोको अन्तिम आकाश मुनि, एउटा चन्द्रमा सहित।|''साइप्रस'', सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क </gallery> ====बगैँचाहरू==== ''[[फूल फुल्ने बगैँचाहरू]]'' (''फुल्ने बगैँचाहरू'' पनि भनिने) फन गोखको फेब्रुअरी १८८८ मा आर्ल्समा आगमन पछि पूरा भएका पहिलो समूहका कृतिहरू मध्ये एक हुन्। यसमा सङ्ग्रहीत १४ वटा चित्रहरूले आशावादी, आनन्दित र दृश्यात्मक रूपमा वसन्तको विकासलाई अभिव्यक्त गर्दछन्। यी चित्रहरू संवेदनशील र मानवविहीन छन्। यस चित्र शृङ्खलालाई उनले छोटो समयमा चित्रण गरेर सकाएका र उनले यस शृङ्खलामा प्रभाववादको एउटा संस्करण ल्याएका थिए जुन यस अवधिमा व्यक्तिगत शैलीको बलियो भावनाको उभिएको थियो। फुल्ने रूखहरूको क्षणभङ्गुरता र ऋतुको समाप्ति उनको अनित्यताको भावना र आर्ल्समा नयाँ सुरुवातको विश्वाससँग मेल खाएजस्तो देखिन्थ्यो। त्यो वसन्तमा रूखहरू फुल्दा, उनले "एउटा यस्तो विषयवस्तुको संसार भेट्टाए जुन अझ बढी जापानी हुन सक्दैनथ्यो।"{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} भिन्सेन्तले २१ अप्रिल १८८८ मा तेओलाई लेखेअनुसार, उनसँग १० वटा बगैँचाहरू छन् र "चेरीको रूखको एउटा ठूलो [चित्र] उनले बिगारेको थिए।"{{sfnp|Pickvance|1984|loc=45–53}} यस अवधिमा फन गोखले छायाँहरूको अधीनमा रहेर रूखहरूलाई चित्रण गरी प्रकाशको प्रयोगमा निपुणता हासिल गरेका थिए भने यी चित्रहरू हेर्दा तिनै चित्रित वस्तुहरू वास्तविक प्रकाशको स्रोत हुन् जस्तो देखिन्थ्यो। {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} अर्को वर्षको सुरुमा उनले बगैँचाहरूको अर्को सानो समूह चित्रण गरे जसमा ''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'' समावेश छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=385}} फन गोख दक्षिणी फ्रान्सको परिदृश्य र वनस्पतिबाट मोहित थिए भने उनी प्रायः आर्ल्स नजिकैका खेतका बगैँचाहरूमा जाने गर्दथे। भूमध्यसागरीय जलवायुको जीवन्त प्रकाशमा उनको रङ्गमिश्रण कला उल्लेखनीय रूपमा उज्ज्वल भएको थियो।{{sfnp|Fell |1997|loc= 32}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh - Blühender Pfirsichbaum.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि काठको बार नजिकै फुल्ने बगैंचामा दुई गुलाबी आरुका रूखहरूको एक वाटरकलर|''फुलिरहेको गुलाबी आरुको रूख (मौभको सम्झना)'', जलरङ्ग चित्रण, मार्च १८८८। क्रेलर-मुलर संग्रहालय File:Vincent van Gogh - De roze boomgaard - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''गुलाबी बगैँचा'', मार्च १८८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh - Blühender Obstgarten, von Zypressen umgeben.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि ठूला साइप्रस रूखहरूले घेरिएको काठको तगारो नजिकै धेरै रूखहरूको फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''साइप्रसले घेरिएको फुलिरहेको बगैँचा'', अप्रिल १८८८। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Van Gogh 0018.jpg|alt=तीनवटा फुलिरहेका रूखहरूको नजिकको दृश्य, जसको पछाडि एउटा ठूलो बगैँचा र खेत देख्न सकिन्छ जहाँ एकजना मानिस काम गरिरहेको छ, पृष्ठभूमिमा भवन र घरहरूले भरिएको एउटा गाउँ, उज्यालो आकाश मुनि।|''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'', अप्रिल १८८९। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख </gallery> ==== गहुँका खेतहरू ==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Wheatfield under thunderclouds - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1.4|''[[गर्जनशील बादलमुनि गहुँको खेत]]'', सन् १८९०, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], एम्स्टर्डम, नेदरल्यान्ड्स|alt= गहुँको खेतको एक विस्तृत चित्रको बीचमा हरियो पहाडहरू र अँध्यारो तथा डरलाग्दो आकाशलाई चित्रण गरिएको छ।]] फन गोखले आर्ल्स वरपरको परिदृश्यको भ्रमणका क्रममा धेरै चित्रण यात्राहरू गरेका थिए। उनले अन्न, गहुँका खेत र क्षेत्रका अन्य ग्रामीण स्थलचिह्नहरूका चित्रहरू बनाएका थिए जसमा ''पुरानो मिल'' (सन् १८८८) पनि समावेश छ भने यो गहुँका खेतहरू भन्दा परको मनोरम संरचनाको उत्कृष्ट उदाहरण हो।{{sfnp|Pickvance|1984|loc= 177}} हेग, एन्टवर्प र पेरिसको बसाइँका विभिन्न विन्दुहरूमा फन गोखले आफ्नो झ्यालबाट देखिने दृश्य चित्रण गरेका थिए। यी कृतिहरू ''[[गहुँको खेत]]'' शृङ्खलामा परिणत भएका थिए जसमा साँ-रेमीको आश्रयमा उनको कोठाबाट देखिने दृश्य चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=390–394}} फन गोखद्वारा चित्रित उनका अन्तिम चित्रहरू प्रायः उदास किसिमका भएतापनि यिनीहरू अनिवार्य रूपमा आशावादी रहेको र यी चित्रहरूले फन गोखको मृत्युको समयसम्म पनि, स्पष्ट मानसिक स्वास्थ्यमा फर्कने उनको इच्छालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्। तैपनि उनका केही अन्तिम कृतिहरूले उनको गहिरिँदै गएको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=283}}{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680–686}} जुलाई १८९० मा, ओभरबाट लेखेको एक पत्रमा फन गोखले "पहाडहरूको विरुद्धको विशाल मैदान, समुद्रजस्तै असीम, नाजुक पहेँलो" मा उनी तल्लीन भएका छन् भनी उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Edwards|1989|loc=115}} फन गोखले मे महिनामा खेतहरूबाट मोहित बनेका थिए जतिबेला गहुँ काँचो र हरियो थियो। उनको ''सेतो घर सहित ओभरमा गहुँका खेतहरू''ले पहेँलो र नीलोको अधिक मौन रङ्गमिश्रण देखाउँदछ, जसले एक आदर्श सद्भावको भावना सिर्जना गर्दछ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 654}} लगभग १० जुलाई १८९० मा, फन गोखले तेओलाई "अशान्त आकाशमुनि गहुँका विशाल खेतहरू" बारे लेखेका थिए।{{refn|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html Letter 898]|ps= . Vincent to Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger. Auvers-sur-Oise, on or about Thursday, 10 July 1890.}}}} ''[[कागहरू सहितको गहुँको खेत]]''ले आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा कलाकारको मानसिक अवस्था देखाउँदछ; हल्स्करले यस कृतिलाई "डरलाग्दो आकाश र अपशकुन कागहरू सहितको विनाशले भरिएको चित्र" भनेर वर्णन गरेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=478–479}} यसको गाढा रङ्गमिश्रण र भारी ब्रसस्ट्रोकहरूले खतराको भावना व्यक्त गर्दछन्।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680}} <gallery widths="165px" heights="135px" class="center"> File:Van Gogh - Enclosed Wheat Field with Rising Sun (KM 106.596).jpg|alt= गहुँको खेत, नदी, घरहरू, पहाडहरू र उदाउँदो सूर्यको एक उज्ज्वल लगभग वर्गाकार चित्र।|''उदाउँदो सूर्यसहितको बन्द गहुँको खेत'', मे १८८९, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Willem van Gogh, Dutch - Rain - Google Art Project.jpg|alt= बाक्लो मुसलधारे पानीमा गहुँको खेतको एउटा लगभग वर्गाकार चित्र।|''[[वर्षा (फन गोख)|वर्षा]]'' वा ''पानीमा बन्द गहुँको खेत'', नोभेम्बर १८८९, [[फिलाडेल्फिया कला सङ्ग्रहालय]], [[फिलाडेल्फिया]] File:Evening landscape at moonrise - Van Gogh.jpg|alt= परालका थुप्राहरू भएको अँध्यारो गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, उदाउँदो पूर्ण जून मुनि पृष्ठभूमिमा नदी र पहाडहरू सहित।|''[[गहुँका खेतहरू]]'', जुन १८८९ को सुरुमा। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो File:Vincent van Gogh - House at Auvers - Google Art Project.jpg|alt= दिउँसोको समयमा गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, पृष्ठभूमिमा परिदृश्य र एउटा सेतो घर सहित।|''सेतो घर सहित ओभेरमा गहुँको खेत'', जुन १८९०, [[फिलिप्स सङ्ग्रह]], वासिङ्टन, डिसी </gallery> ====फूलहरू==== [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|thumb|upright|''स्थिर जीवन: चौध सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी'', अगस्ट १८८८। नेसनल ग्यालेरी, लन्डन|alt=उज्यालो पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू रहेको एउटा सिरेमिक फूलदानी।]] फन गोखले फूलहरू सहित धेरै परिदृश्यहरू चित्रण गरेका थिए जसमा गुलाफ, पुस्कर र [[सूर्यमुखी]] जस्ता फूलहरू समावेश छन्। केहीले रङ्ग भाषामा उनको रुचि र जापानी [[उकियो-ए]]मा पनि उनको रुचिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 80–81, 184–187}} मर्दै गरेका सूर्यमुखीहरूको दुई शृङ्खलाहरू रहेका छन्। पहिलो सन् १८८७ मा पेरिसमा चित्रण गरिएको थियो र यसले भुइँमा सुतेका फूलहरू देखाउँदछ। दोस्रो शृङ्खला एक वर्षपछि आर्ल्समा पूरा भएको थियो र यो बिहानीको सुरुवातको उज्यालोमा राखिएको फूलदानीमा गुच्छाहरूको हो।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 413}} दुवै बाक्लो तहको रङको कामबाट निर्मित छन् जसले, लन्डन नेसनल ग्यालेरीका अनुसार, "बीउको टाउकोको बनावट" लाई उजागर गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|title=Vincent van Gogh; Sunflowers; NG3863|publisher=National Gallery, London|access-date=1 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812154012/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> यी शृङ्खलाहरूमा, फन गोख आफ्ना चित्रहरूलाई व्यक्तिपरकता र भावनाले भर्ने आफ्नो सामान्य रुचिमा नढालेर यसको सट्टामा दुवै शृङ्खला गोगाँलाई आफ्नो प्राविधिक कौशल र कार्य विधिहरू प्रदर्शन गर्नका लागि बनाइएको {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} थियो जसले भ्रमण गर्न लागेका थिए। सन् १८८८ का चित्रहरू कलाकारको लागि आशावादको एक दुर्लभ अवधिमा सिर्जना गरिएको थियो। भिन्सेन्तले अगस्ट १८८८ मा तेओलाई लेखेकको पत्र यसप्रकार छ; {{quote|म मार्सेइजले (मार्सेइजका मानिसहरू) बुएबेस (परिकार) खाँदाजस्तो उत्साहका साथ चित्रण गर्दै छु, यसले तपाईँलाई आश्चर्यचकित पार्दैन जब यो ठूला सूर्यमुखीहरू चित्रण गर्ने प्रश्न आउँछ&nbsp;... यदि मैले यो योजना पूरा गरेँ भने त्यहाँ एउटा दर्जन चित्रहरू हुनेछन्। त्यसैले सम्पूर्ण कुरा नीलो र पहेँलोमा एउटा तालमेल मिल्नेछ। म यसमा हरेक बिहान, सूर्योदयदेखि काम गर्दछु। किनभने फूलहरू चाँडै ओइलाउँछन् र यो सबै एकै पटकमा गर्ने कुरा हो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let666/letter.html Letter 666]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 21 or Wednesday, 22 August 1888.}}}} गोगाँको भ्रमणको प्रत्याशामा पर्खालहरू सजाउनको लागि सूर्यमुखीहरू चित्रण गरिएको थियो भने फन गोखले आर्ल्समा ''[[पहेँलो घरको पाहुना कोठा]]'' वरिपरि व्यक्तिगत कृतिहरू राखेका थिए। गोगाँ गहिरो रूपमा प्रभावित भए र पछि पेरिस संस्करणहरू मध्ये उनले दुईवटा प्राप्त गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} गोगाँको प्रस्थान पछि, फन गोखले सूर्यमुखीहरूको दुई प्रमुख संस्करणहरूलाई ''बेर्सेज त्रिपट्ट''को एउटा अंशको रूपमा कल्पना गरे र तिनीहरूलाई आफ्नो ''ले भँ'' ब्रसेल्स प्रदर्शनीमा समावेश गरेका थिए। आज यस शृङ्खलाका प्रमुख भागहरू उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्रहरू मध्येमा पर्दछन्। यी चित्रहरू पहेँलो रङ्गको रोगसूचक अर्थ र पहेँलो घरसँग यसको सम्बन्ध, ब्रसस्ट्रोकहरूको अभिव्यञ्जनावाद र प्रायः गाढा पृष्ठभूमिहरू विरुद्धको तिनीहरूको विपरितताको लागि परिचित छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 417}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|alt=फिक्का नीलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू सहितको एउटा सिरेमिक फूलदानी।|''[[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|स्थिर जीवन: बाह्र सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी]]'', अगस्ट १८८८। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख File:Irises-Vincent van Gogh.jpg|alt=बगैँचामा उब्जिएको आइरिस। त्यहाँ खाली माटो देखिन्छ र पृष्ठभूमिमा सुन्तला रङ्गका फूलहरू छन्।|''आइरिस (चित्रकला)'', मे १८८९। जे. पल गेती सङ्ग्रहालय, लस एन्जलस File:Vincent van Gogh - Almond blossom - Google Art Project.jpg|alt=फिक्का नीलो आकाशको विरुद्ध रूखको हाँगाहरूमा फिक्का गुलाबी फूलहरू।|''बदामको फूल'', फेब्रुअरी १८९०। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Vincent van Gogh - Irises - Google Art Project.jpg|alt=पहेँलो फूलदानीमा आइरिस फूलहरू र केही हरियो पातहरू।|''स्थिर जीवन: पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध आइरिसहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} <!-- File:Van Gogh - Vase of Roses.jpg|alt=फिक्का हरियो पृष्ठभूमिको विरुद्ध हरियो फूलदानीमा फिक्का गुलाबी गुलाब।|''स्थिर जीवन: गुलाफहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} --> </gallery> {{clear}} == प्रतिष्ठा र विरासत == [[चित्र:Jo van Gogh-Bonger, by Woodbury and Page-2.jpg|thumb|upright|[[योहाना फन गोख-बोङ्गर]], सन् १८८९|alt=एक जवान महिलाको सहज अभिव्यक्ति र हल्का मुस्कानका साथ टाउकोको औपचारिक श्यामश्वेत तस्वीर]] सन् १८८० को दशकको अन्त्यतिर फन गोखको पहिलो प्रदर्शनीहरू पछि कलाकार, कला समीक्षक, व्यापारी र सङ्कलनकर्ताहरू माझ उनको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> सन् १८८७ मा, [[अँद्रे आन्तोन]]ले पेरिसको [[थिएटर लिब्र]]मा [[जर्ज सुरात]] र [[पल सिन्याक]]का कामहरूसँगै फन गोखका चित्रहरू पनि राखेका थिए भने तीमध्ये केही जुलियन टाङ्गुईले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८८९ मा, अल्बर्ट ओरियरले ''ल मोदेरनिस्त इलुस्त्रे'' पत्रिकामा उनको कामलाई "आगो, तीव्रता र घाम" को विशेषता भएको भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 307}}</ref> जनवरी १८९० मा ब्रसेल्सको सोस्येते दे-आर्तिस्त एँदेपाँदाँ ({{भाषा-फ्रान्सेली|Société des Artistes Indépendants}}) मा उनका १० वटा चित्रहरू प्रदर्शन गरिएका थिए।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[सादी कार्नो|मारी फ्रँस्वा सादी कार्नो]] फन गोखको कामबाट प्रभावित भएको भनिएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |title=Van Gogh was not unappreciated in his lifetime, myth-busting letter shows |work=The Daily Telegraph |last=Furness |first=Hannah |date=27 August 2018 |access-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015803/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |archive-date=8 September 2018 |url-status=live }}</ref> फन गोखको मृत्युपछि, ब्रसेल्स, पेरिस, हेग र एन्टवर्पमा स्मृति प्रदर्शनीहरू आयोजना गरिएका थिए। उनका कामहरू ''[[ले भँ]]''मा छवटा चित्रहरू सहित धेरै उच्च-प्रोफाइल प्रदर्शनीहरूमा देखाइएका थिए भने सन् १८९१ मा ब्रसेल्समा एक पूर्वव्यापी प्रदर्शनी भएको थियो।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> सन् १८९२ मा [[ओक्तेभे मिर्बेउ]]ले लेखेका थिए, फन गोखको आत्महत्या कलाका लागि "एक असीमित दुखद क्षति थियो... यद्यपि जनता उनको भव्य अन्त्येष्टिमा भीड लागेनन् र बिचारा भिन्सेन्त फन गोख, जसको मृत्युको अर्थ प्रतिभाको एउटा सुन्दर ज्वाला निभ्नु हो, उनी आफ्नो जीवन जस्तै गुमनाम र उपेक्षित भएर मृत्युमा गए।"<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८९१ जनवरीमा उनका भाइ तेओको मृत्युले भिन्सेन्तको सबैभन्दा ठूलो र राम्रो पहुँच भएको समर्थकलाई गुमेको थियो।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 310}}</ref> तेओकी विधवा योहान फन गोख-बोङ्गर बीसको दशककी डच महिला थिइन् जसले न त आफ्नो पतिलाई न त जेठाजुलाई धेरै समयदेखि चिनेकी थिइन्। उनले अचानक सयौँ चित्र, पत्र र रेखाचित्रहरूका साथै आफ्नो शिशु छोरा भिन्सेन्त विलेम फन गोखको हेरचाह गर्नुपर्ने भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref>{{efn|group=note|उनको पति परिवारको एकमात्र सहारा थिए, र योहानासँग पेरिसमा एउटा कोठा, केही फर्निचरका सामानहरू र जेठाजुका चित्रहरू मात्र बाँकी थिए, जसलाई त्यस समयमा "कुनै मूल्य नभएको" रूपमा हेरिन्थ्यो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/nephew/1.html Memoirs of V.W. van Gogh]}}}} गोगाँ फन गोखको प्रतिष्ठा बढाउन सहयोग गर्ने पक्षमा थिएनन् र जोका भाइ एन्ड्रिज बोङ्गर पनि उनको कामको बारेमा खासै उत्साहित देखिएनन्।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> समीक्षकहरूमध्ये फन गोखका प्रारम्भिक समर्थकहरू मध्ये एक, ओरियरको सन् १८९२ मा २७ वर्षको उमेरमा [[टाइफाइड|टाइफाइड ज्वरो]]का कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> [[चित्र:Vincent Van Gogh 0013.jpg|thumb|right|upright|''त्रास्कोँ जाने बाटोमा चित्रकार'', अगस्ट १८८८ (दोस्रो विश्वयुद्धमा आगोले नष्ट भएको)|alt=एउटा परालको टोपी लगाएको मानिस, क्यानभास र पेन्टबक्स बोकेर, रूखले घेरिएको, पातहरू छरिएको ग्रामीण सडकमा देब्रेतिर हिँडिरहेको चित्र]] सन् १८९२ मा, [[एमिल बेर्नार]]ले [[पेरिस]]मा फन गोखको चित्रहरूको एउटा सानो एकल प्रदर्शनी आयोजना गरेका थिए भने [[जुल्याँ ताँगी]]ले फन-गोख-बोङ्गरबाट पठाइएका धेरै चित्रहरूसहित फन गोखका अन्य चित्रहरूलाई प्रदर्शनमा राखेका थिए। अप्रिल १८९४ मा, पेरिसको [[दुराँ-रुएल]] ग्यालरीले फन गोखको कलाकृतिहरूबाट १० वटा चित्रहरू बिक्रीको लागि स्वीकार गर्न सहमति जनाएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १८९६ मा, त्यतिबेलाका एक अज्ञात कला फाभिवादी विद्यार्थी चित्रकार [[हेनरी मातिस]]ले ब्रिटनीको बेल इल टापूमा जोन रसेलसँग भेट्न गएका थिए।<ref>{{sfnp| Spurling|1998|loc= 119–138}}</ref> <ref name=abc>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|title=अज्ञात मातिस&nbsp;... – पुस्तक वार्ता|last=हिलरी स्पर्लिङसँग अन्तर्वार्ता|date=८ जुन २००५|work=ABC Online|access-date=१ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012112023/http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|archive-date=१२ अक्टोबर २०११|url-status=live}}</ref> रसेल फन गोखको घनिष्ठ मित्र थिए; उनले मातिसलाई डच चित्रकारको कामसँग परिचित गराएर उनलाई फन गोखको एउटा रेखाचित्र दिएका थिए। फन गोखबाट प्रभावित भएर, मातिसले माटोको रङ्गको चित्रकला छोडेर चम्किला रङ्गहरू अपनाएका थिए।<ref name=abc/>{{sfnp|Spurling|1998|loc= 138}} सन् १९०१ मा पेरिसमा, बर्नहाइम-ज्युन ग्यालरीमा फन गोखको एउटा ठूलो पूर्वव्यापी प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो जसले [[आन्द्रे देराँ]] र [[मौरिस द भ्लामिङ्क]]लाई उत्साहित तुल्याएको र फाभिवादको उदयमा योगदान पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १९१२ मा कोलोनमा सोन्डरबुन्ड कलाकारहरूसँग, सन् १९१३ मा न्युयोर्कमा आर्मरी प्रदर्शनी, र सन् १९१४ मा बर्लिनमा महत्वपूर्ण समूह प्रदर्शनीहरू भएका थिए,<ref>{{sfnp|Dorn|Leeman|1990}}</ref> [[हेन्क ब्रेमर]] फन गोखको बारेमा सिकाउन र बोल्नमा महत्वपूर्ण भूमिकामा थिए,<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 262}}</ref> र उनले [[हेलेन क्रोलर-मुलर]]लाई फन गोखको कलासँग परिचित गराएका थिए जो उनको कामको एक अति उत्सुक सङ्ग्रहकर्ता बनेकी थिइन्।<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 258}}</ref> जर्मनेली अभिव्यञ्जनावादका प्रारम्भिक व्यक्तित्वहरू जस्तै [[एमिल नोल्डे]]ले फन गोखको कामप्रति ऋण स्वीकार गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Selz|1968|p= 82}}</ref> फन गोखको प्रसिद्धि [[पहिलो विश्वयुद्ध]]भन्दा पहिले [[अस्ट्रिया]] र [[जर्मनी]]मा सर्वप्रथम शिखरमा पुगेको थियो,<ref>{{sfnp|Weikop|2007|loc= 208}}</ref> जसमा उनको पत्रहरूको तीन खण्डमा १९१४ मा प्रकाशनले सहयोग पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 867}}</ref> उनका पत्रहरू अभिव्यञ्जनात्मक र साहित्यिक छन् भने यी पत्रहरूलाई १९औँ शताब्दीको आफ्नो प्रकारको अग्रणी लेखाइको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}}</ref> यी पत्रहरूले फन गोखको एउटा शक्तिशाली पौराणिक कथाको सुरुवात गर्दछ जसमा उनलाई एक तीव्र र समर्पित चित्रकारको रूपमा उल्लेख गरि आफ्नो कलाको लागि कष्ट भोगेको र युवावस्थामै मृत्युवरण गरेको भनी वर्णन गर्दछ।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= x}}</ref> सन् १९३४ मा, उपन्यासकार [[अर्भिङ स्टोन]]ले फन गोखको जीवनमा आधारित एउटा जीवनीपरक उपन्यास लेखे जसको शीर्षक थियो ''[[लस्ट फर लाइफ (उपन्यास)|लस्ट फर लाइफ]]'' राखिएको थियो जुन फन गोखका भाइ तेओलाई लेखेको पत्रहरूमा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0994883/|title=भिन्सेन्त फन गोखका लागि IMDb|website=IMDb|access-date=९ मे २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527102007/https://www.imdb.com/name/nm0994883/|archive-date=२७ मे २०१९|url-status=live}}</ref> यस उपन्यास र सन् १९५६ को यसै नामको चलचित्रले उनको प्रसिद्धिलाई अझै वृद्धि गरेको देखिन्छ। संयुक्त राज्यहरूमा स्टोनले अनुमान लगाएअनुसार, उनको अप्रत्याशित सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तक भन्दा पहिले केही सय मानिसहरूले मात्र फन गोखको बारेमा सुनेका थिए।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xii}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=dlhn_Kxgm8g | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/dlhn_Kxgm8g| archive-date=१४ नोभेम्बर २०२१ | url-status=live|title=अर्भिङ स्टोन अन्तर्वार्ता |work= Day at Night|first=जेम्स |last=डे |date=२३ अप्रिल १९७४ |access-date=२ अगस्ट २०१७}}</ref> ===फन गोख सङ्ग्रहालय=== {{मुख्य|फन गोख सङ्ग्रहालय}} [[चित्र:Weesp and Amsterdam (Netherland, June 2020) - 7 (50550627911).jpg|thumb|फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम]] फन गोखको भतिजा [[भिन्सेन्त विलेम फन गोख]] (सन् १८९०–१९७८),<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> ले आफ्नी आमाको मृत्यु सन् १९२५ मा भएपछि उनीसँग सम्बन्धित सबै सम्पत्तिको उत्तराधिकारी बनेका थिए। सन् १९५० को दशकको प्रारम्भमा उनले चार खण्ड र धेरै भाषाहरूमा प्रस्तुत पत्रहरूको पूर्ण संस्करणको प्रकाशनको व्यवस्था गरेका थिए। त्यसपछि उनले सम्पूर्ण सङ्ग्रह खरीद गर्न र राख्नको लागि एउटा फाउन्डेसनलाई अनुदान दिन डच सरकारसँग वार्ता सुरु गरेका थिए।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 252}}</ref> तेओका छोरा विलेम फन गोखले कलाकृतिहरू सम्भवतः उत्तम अवस्थाहरूमा प्रदर्शित गरिनेछन् भन्ने उद्देश्यले यो परियोजनाको योजना बनाएका थिए। यो परियोजना सन् १९६३ मा सुरु भएको थियोे जहाँ वास्तुकार [[खेरित रितभेल्त]]लाई यसको डिजाइनको जिम्मा दिइएको र सन् १९६४ मा उनको मृत्युपछि [[किशो कुरोकावा]]ले उक्त जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।<ref name=nga>{{citation |url=http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |title=भान गोगको भान गोगहरू: भान गोग संग्रहालय |date=४ अक्टोबर १९९८ |publisher=नेसनल ग्यालेरी अफ आर्ट |access-date=२३ अप्रिल २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529195527/http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |archive-date=२९ मे २०१० |url-status=live }}</ref> सन् १९६० को दशकभरि काम प्रगतिमा रह्यो र यसको भव्य उद्घाटनको लागि सन् १९७२ को वर्षलाई लक्षित गरिएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] सन् १९७३ मा एम्स्टर्डमको [[म्युजियमप्लेन]] मा खुलेको थियो,<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xiii}}</ref> यो राइक्सम्युजियमपछि नेदरल्यान्ड्सको दोस्रो सबैभन्दा लोकप्रिय सङ्ग्रहालय बन्न सफल भएको थियो नहाँ नियमित रूपमा वार्षिक १५ लाखभन्दा बढी आगन्तुकहरू आउने गर्दथे। सन् २०१५ मा यसले कीर्तिमानी १९ लाख आगन्तुकहरू पाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|title=Bezoekersrecords voor Van Gogh Museum en NEMO|date=१५ डिसेम्बर २०१५|language=डच|work=AT5|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721082453/http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|archive-date=२१ जुलाई २०१६|url-status=live}}</ref> यस सङ्ग्रहालयमा ८५ प्रतिशत आगन्तुकहरू अन्य देशहरूबाट आएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|title=फन गोख सङ्ग्रहालय प्रमुख: हाम्रो आयका स्रोतहरू विविधीकरण गर्नु महत्वपूर्ण छ|last=Caines|first=Matthew|date=१ सेप्टेम्बर २०१५|work=द गार्डियन|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826101634/https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|archive-date=२६ अगस्ट २०१६|url-status=live}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|auto=1}} * [http://www.vggallery.com/ भिन्सेन्त फन गोख चित्र सङ्ग्राहलय], फन गोखका पत्र तथा कार्यहरूको सम्पूर्ण विवरण * [http://vangoghletters.org/ फन गोखद्वारा लिखित पत्रहरू] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20121025195053/http://vangoghletters.org/vg/ |date=2012-10-25 }} * [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ भिन्सेन्त फन गोख] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920143009/https://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ |date=2017-09-20 }} शिक्षण कार्यक्रम * {{Gutenberg author | id=40599}} * {{Internet Archive author |sname=Vincent van Gogh}} * {{Librivox author |id=6171}} * {{IMDB name}} [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:सन् १८५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८९० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:चित्रकारहरू]] [[श्रेणी:पुरुष आत्महत्या]] 67rqg57xgk2wgw9n5ficn0vlyli330v 1354437 1354436 2026-05-06T15:04:52Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1354437 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = भिन्सेन्त फन गोख | image = Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg | alt = A head and shoulders portrait of a thirty something man, with a red beard, facing to the left | caption = सन् १८८७ मा गोखद्वारा बनाइएको उनको आत्म प्रतिमा जसलाई सिकागो कला संस्थानमा राखिएको छ। | birth_name = भिन्सेन्त विलम फन गोख | birth_date = {{Birth date|1853|3|30|df=y}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्ड्स | death_date = {{Death date and age|df=yes|1890|7|29|1853|3|30}} | death_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | death_cause = गोली हानी आत्महत्या | resting_place = ओभेर-सुर-वाज, फ्रान्स | resting_place_coordinates = {{Coord|49.07531|2.17894|type:landmark_region:FR|format=dms|display=inline}} | movement = उत्तर-प्रभावोत्पादी | education = | field = चित्रकारिता, स्थिर-जीवन अङ्कन, आकृति र भूदृश्य चित्रहरू | family = [[तेओ फन गोख]] (भाइ) | notable_works = {{ubl|''[[सिन होर्निक|सिन होर्निक चित्र शृङ्खला]]'' (सन् १८८२-८३)|''आलु भक्षक'' (सन् १८८५)|''सूर्यमुखी फूलहरूको शृङ्खला चित्रण'' (सन् १८८७)|''आर्लेसमा सुत्नेकोठा'' (सन् १८८८)|''[[तारामय रात]]'' (सन् १८८९)|''डाक्टर गासेको आकृति'' (सन् १८९०)|''कागहरू रहेको गहुँबारी'' (सन् १८९०)|''सियोस्ता'' (सन् १८९०)|''उभेरको गृजाघर'' (सन् १८९०)|''|''[[दुःखी वृद्ध मानिस]]'' (सन् १८९०)}} }} '''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।<ref>Tralbaut (1981), 286,287</ref><ref>Hulsker (1990), 390</ref> लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए। एक उच्चमध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका उनी आफ्नो बाल्यकालदेखिनै शान्त, गम्भीर र विचारशील थिए। युवावस्थामा उनले एक कला व्यवसायिकको रूपमा काम गरेका थिए भने यस क्रममा उनले थुप्रै ठाउँहरूको यात्रा पनि गरेका थिए। तर लन्डनमा स्थानान्तरण भएपछि उनी निकै उदास बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनी धार्मिक रूपमा सक्रियता देखाउँदै दक्षिणी बेल्जियममा सेवकको रूपमा समय बिताएका थिए। सन् १८८१ मा आफ्ना आमाबुबासँग घर फर्किनुपूर्व उनले कलामा आधुनिकतावादी प्रवृत्तिहरूको बारेमा थुप्रै जानकारीहरू लिइसकेका थिए र सोही वर्षबाट उनले चित्रकर्म सुरु गरेका थिए। सन् १८८१ मा, चित्रकारिता सुरु गर्नुपूर्व उनी अस्वस्थ बनेका थिए। उनका भाइ तेओले उनलाई आर्थिक रूपमा समर्थन गरेका थिए भने उनीहरू दुवैले मिलेर आफ्ना परिवारजन तथा परिचित मानिसहरूलाई लामो पत्राचार गरेका थिए। सन् १८८६ मा उनले पेरिस बसाइँसराइ गरि एमिल बेर्नार र [[पल गोगाँ]] जस्ता ''[[आभँ-गार्द|अग्रगामी]]'' सदस्यहरूलाई भेटेका थिए जसले प्रभाववादी संवेदनशीलताको विरुद्धमा प्रतिक्रिया दिइरहेका थिए। उनको काम विकसित हुँदै जाँदा उनले स्थिर जीवन र स्थानीय परिदृश्यहरूका लागि एउटा नयाँ दृष्टिकोण सिर्जना गरेका थिए। उनका चित्रहरू चम्किलो रङ्गका हुँदै गएको र उनले एउटा यस्तो शैली विकास गरे जुन सन् १८८८ मा फ्रान्सको दक्षिणमा पर्ने [[आर्लेस]] बसाइका क्रममा पूर्ण रूपमा साकार भएको थियो। यस अवधिमा उनले [[जैतूनका रूखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतूनका रूख]]हरू, [[गहुँ खेत (फन गोख शृङ्खला)|गहुँका खेत]]हरू र [[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|सूर्यमुखी]] फूलकन शृङ्खलाहरू समावेश गर्न आफ्ना विषयवस्तुहरूलाई फराकिलो बनाएका थिए। फन गोख मानसिक रोगका लहरहरू र भ्रमबाट पीडित रहेको भएतापनि उनी आफ्नो मानसिक स्थिरताको बारेमा चिन्तित थिए। उनले प्रायः आफ्नो शारीरिक स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्दथे भने उनले राम्रोसँग खाना नखाने र अत्यधिक रक्सी पिउने गर्दथे। गोगाँसँगको उनको मित्रता छुरा प्रहारको विवादपछि समाप्त भएको थियो जब क्रोधमा उनले आफ्नै देब्रे कानको एक भाग काटेका थिए। त्यसपछि उनले साँ-रेमी सहितका मानसिक अस्पतालहरूमा समय बिताएका थिए। अस्पतालबाट फर्किएर पेरिस नजिकैको ओभेर-सुर-वाजमा सरेपछि, उनी [[होमियोप्याथी चिकित्सा पद्धती|होमियोप्याथिक]] चिकित्सक [[पल गासे]]को रेखदेखमा आएका थिए। उनको डिप्रेसन जारी रहेको र सन् १८९० जुलाई २७ का दिन उनले आफ्नै छातीमा आफैले गोली हानेका थिए। त्यसको दुईदिनपछि चोटका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। फन गोख आफ्नो जीवनकालमा असफल बनेका र उनलाई पागल र असफल व्यक्तिको रूपमा पनि लिइने गरिन्थ्यो। आफ्नो आत्महत्यापछि उनी प्रसिद्ध हुँदै गएका र सार्वजनिक कल्पनामा एक सर्वोत्कृष्ट "गलत बुझिएको प्रतिभाशाली" व्यक्तिको रूपमा अवस्थित छन्, यस्तो कलाकार "जहाँ पागलपन र रचनात्मकताका कुराहरू आपसमा जोडिन्छन्"।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 9}}</ref> २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा उनको चित्रकला शैलीका तत्वहरू [[फोभिवाद]] र जर्मन अभिव्यक्तिवादीहरूद्वारा आत्मसात गरिएपछि उनको ख्याति बढ्न थालेको थियो। उनले पछिल्ला दशकहरूमा व्यापक आलोचनात्मक, व्यावसायिक र लोकप्रिय सफलता प्राप्त गरेका र उनलाई एक महत्त्वपूर्ण तर दु:खद चित्रकारको रूपमा सम्झिने गरिन्छ। यस्तो खालको समस्याग्रस्त व्यक्तित्वले पीडित कलाकारको रसरङ्गमय आदर्शलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। == जीवनी == ===प्रारम्भिक वर्षहरू=== भिन्सेन्त विलेम फन गोखको जन्म सन् १८५३ मार्च ३० का दिन मा नेदरल्यान्ड्सको प्रायः क्याथोलिक प्रान्त उत्तरी ब्राबान्ट को चुन्डेर्टमा भएको थियो।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= 1}} उनी तेओदोरस फन गोख (सन् १८२२–१८८५), जो डच रिफर्म्ड चर्चका एक मन्त्री थिए र उनकी पत्नी अन्ना कोर्नेलिया कार्बेन्टस (सन् १८१९–१९०७) को सबैभन्दा जेठो जीवित सन्तान थिए। फन गोखलाई उनको हजुरबुबा र आफू जन्मिनुभन्दा ठीक एक वर्ष अगाडि मृत जन्मिएको एउटा भाइको नाम दिइएको थियो।{{efn|group=note|यो सुझाव गरिएको छ कि आफ्नो मृत जेठो दाजुसँग एउटै नाम पाउनुले युवा कलाकारमा गहिरो मनोवैज्ञानिक प्रभाव पारेको हुन सक्छ र उनको कलाका तत्वहरू, जस्तै पुरुष व्यक्तिहरूको जोडीको चित्रण, यससँग सम्बन्धित हुनसक्छ।{{sfnp|Lubin|1972|loc=82–84}}}} उनका हजुरबुबा, भिन्सेन्त (सन् १७८९–१८७४), एक प्रख्यात कला व्यापारी र सन् १८११ मा लिडेन विश्वविद्यालयबाट धर्मशास्त्रमा स्नातक धारक थिए। यी भिन्सेन्तका छ जना छोराहरू जसमध्ये तीन जना कला व्यापारी भए र उनको नाम उनको मामाको नामबाट राखिएको हुन सक्छ, जो एक मूर्तिकार थिए (सन् १७२९–१८०२)।{{sfnp|Erickson|1998|loc= 9}} फन गोखकी आमा [[हेग]]को एक सम्पन्न परिवारबाट आएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 14–16}} उनका बुबा एक मन्त्रीका कान्छा छोरा थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 59}} उनीहरूको भेट अन्नाकी कान्छी बहिनी, कोर्नेलियाले थियोडोरसका जेठो भाइ भिन्सेन्त (सन्त) सँग विवाह गरेपछि भएको थियो। फन गोखका आमाबुबाको विवाह मे १८५१ मा भएपछि उनीहरू चुन्डर्टमा सरेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 18}} उनका भाइ तेओको जन्म १ मे १८५७ मा भएको थियो। त्यहाँ अर्को भाइ, [[कोर फन गोख|कोर्नेलिस]] (जसलाई "कोर" भनिन्छ), र तीन बहिनीहरू: एलिजाबेथ, अन्ना र [[विल फन गोख|विल]] थिए। आफ्नो जीवनका अन्तिम वर्षहरूमा फन गोख बहिनी विल र कान्छा भाइ तेओसँग मात्र सम्पर्कमा रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 16}} थियोडोरसको मन्त्रीको तलब निकै थोरै रहेतापनि चर्चले परिवारलाई घर, एउटी नोकर्नी, दुई भान्से, एक माली, एउटा गाडी र घोडा पनि उपलब्ध गराउँथ्यो; उनकी आमा अन्नाले बच्चाहरूमा परिवारको उच्च सामाजिक स्थिति कायम राख्ने कर्तव्य अन्तर्निहित गराएकी थिइन्।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 31–32}} फन गोख एक गम्भीर र विचारशील बालक थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 13}} उनलाई प्रारम्भिक शिक्षा घरमानै उनकी आमा र एकजना महिलाबाट प्राप्त गरेका थिए भने सन् १८६० मा उनलाई गाउँको विद्यालयमा पढ्न पठाइएको थियो। सन् १८६४ मा, उनलाई जेभेनबर्जेनमा एउटा आवासीय विद्यालयमा राखियो,{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} जहाँ उनले आफूलाई त्यागिएको महसुस गरे र उनले घर फर्कन अभियान चलाएका थिए। यसको सट्टा, सन् १८६६ मा, उनका आमाबुबाले उनलाई [[टिलबर्ग]] को माध्यमिक विद्यालय पठाएको भएतापनि उनी त्यहाँपनि अत्यधिक दु:खी बनेका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=45–49}} कलाप्रतिको उनको रुचि सानै उमेरबाटनै सुरु भएको थियो। उनलाई बाल्यकालमा उनकी आमाले चित्र बनाउन प्रोत्साहित गरिन्,{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc=36–50}} जसकारण उनका प्रारम्भिक चित्रहरू अभिव्यञ्जक रहेतापनि {{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 25–35}} यी कलाकृतिलाई उनका पछिल्ला कामहरूको तीव्रतासँग तुलना गर्न सकिँदैन।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=8–9}} पेरिसका एकजना सफल कलाकार कन्स्ट्यान्ट कोर्नेलिस हाइस्मान्स टिलबर्गका विद्यार्थीहरूलाई पढाउँदथे। फन गोखको गहिरो दु:खले पाठहरूलाई ओझेलमा पारेको देखिन्थ्यो, जसको थोरै प्रभाव परेको थियो।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 48}} मार्च १८६८ मा, उनी अचानक घर फर्किएका थिए। उनले पछि लेखेको एक पत्रमा उनले आफ्नो युवावस्थालाई "कठोर, चिसो र बाँझो" भनेर उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let403/letter.html Letter 403]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, Nieuw-Amsterdam, on or about Monday, 5 November 1883.}} जुलाई १८६९ मा, फन गोखका काका सेन्टले उनलाई हेगस्थित कला व्यापारीहरूको संस्था [[गोपिल ए कम्पनी]]मा एउटा पद मिलाइदिएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=20}} सन् १८७३ मा आफ्नो प्रशिक्षण पूरा गरेपछि, उनलाई साउथह्याम्प्टन स्ट्रिटमा रहेको गोपिलको लन्डन शाखामा सरुवा गरियो र उनले [[स्टकवेल]]को ८७ ह्याकफोर्ड रोड मा डेरा लिएका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let007/letter.html Letter 007]|ps= . Vincent to Theo van Gogh, The Hague, Monday, 5 May 1873.}} यो फन गोखका लागि खुसीको समय थियो; उनी काममा सफल थिए र २० वर्षको उमेरमा आफ्ना पिताभन्दा बढी कमाउँथे। तेओकी पत्नी फन गोख-बोङ्गरले पछि टिप्पणी गरेअनुसार यो भिन्सेन्तको जीवनको सबैभन्दा राम्रो वर्ष थियो। उनी आफ्नी घरबेटीकी छोरी युजेनी लोयरसँग प्रेममा परे, तर उनले आफ्नो भावना व्यक्त गरेपछि युजेनीले उनको प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्। उनले गोप्य रूपमा एकजना पूर्व डेरावालसँग विवाहको प्रतिज्ञा गरेकी थिइन्। यो घटना पछि उनी एक्लो र धार्मिक रूपमा कट्टर बन्दै गएका थिए। उनका पिता र काकाले सन् १८७५ मा पेरिसमा उनको सरुवाको व्यवस्था मिलाए, जहाँ उनी कला व्यापारीहरूले कलालाई वस्तुकरण गर्ने जस्ता मुद्दाहरूप्रति असन्तुष्ट बनेको एक वर्षपछि उनलाई त्यहाँबाट बर्खास्त गरिएको थियो।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 35–47}} [[चित्र:Cuesmes JPG001.jpg|thumb|केसमेस स्थित फन गोखको घर; त्यहाँ रहँदा नै उनले कलाकार बन्ने निर्णय गरेका थिए|alt=Photo of a two-storey brick house on the left partially obscured by trees with a front lawn and with a row of trees on the right]] अप्रिल १८७६ मा, उनी राम्जगेटको एउटा सानो आवासीय विद्यालयमा सहायक शिक्षकको रूपमा बेतलबी काम गर्न इङ्ल्यान्ड फर्किएका थिए। जब विद्यालयका मालिक मिडिलसेक्सको आइलवर्थमामा सरे तब फन गोख पनि उनीसँगै गएका थिए।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xxvii}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let088/letter.html Letter 088]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Isleworth, Friday, 18 August 1876.}} यो व्यवस्था सफल हुन नसकेपछि उनले त्यो स्थान छोडेर एक मेथोडिस्ट पादरीको सहायक बनेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc=47–56}} यसैबीच उनका आमाबुबाले एटेनमा बसाइँसराइ गरेका थिए। {{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 113}} सन् १८७६ मा उनी क्रिसमसको समयमा छ महिनाका लागि घर फर्किए र डोर्डरेक्टको एउटा पुस्तक पसलमा काम सुरु गरेका थिए। उनी उक्त पदमा खुसी थिएनन् र आफ्नो समय चित्रहरू कोर्न वा बाइबलका अंशहरूलाई अङ्ग्रेजी, फ्रान्सेली र जर्मन भाषामा अनुवाद गर्नमा बिताउँथे।{{sfnp|Callow|1990|loc=54}} उनी इसाई धर्ममा तल्लीन बनेर थप रूपमा धर्मपरायण र वैरागी बन्दै गएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 146–147}} त्यस समयका उनका कोठाका साथी पाउलस फन गोर्लिट्जका अनुसार, फन गगले मासु नखाने र खानेकुराहरू पनि एकदमै कम खाने गर्दथे।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 175}} आफ्नो धार्मिक विश्वास र पादरी बन्ने इच्छालाई समर्थन गर्न सज् १८७७ मा परिवारले उनलाई एम्स्टर्डममा रहेका उनका सम्मानित धर्मशास्त्री काका [[योहानेस स्ट्रिकर]]सँग बस्न पठाएका थिए।{{refn|{{harvp|McQuillan|1989|loc= 26}}; {{harvp|Erickson|1998|loc= 23.}}}} फन गोखले [[एम्स्टर्डम विश्वविद्यालय]]को धर्मशास्त्र प्रवेश परीक्षाको तयारी गरेतापनि{{sfnp|Grant|2014|p= 9}} उनी परीक्षामा असफल भइ जुलाई १८७८ मा काकाको घर छोडेका थिए। उनले ब्रसेल्स नजिकैको [[लाकेन]]मा रहेको एक [[प्रोटेस्टेन्ट सम्प्रदाय|प्रोटेस्टेन्ट]] मिसनरी विद्यालयमा तीन महिनाको पाठ्यक्रम लिए तर त्यसमा पनि उनी असफल बनेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=60–62, 73}} जनवरी १८७९ मा, उनले बेल्जियमको कोइला खानी क्षेत्रको श्रमिक बस्ती [[बोरिनाज]]को [[पेटिट-वासम्स]]{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 101}} मा मिसनरीको रूपमा पदभार ग्रहण गरेका थिए। आफ्नो गरिब समुदायप्रति समर्थन देखाउन उनले बेकरीको आफ्नो आरामदायी डेरा एक घरबारविहीन व्यक्तिलाई दिए र आफैँ एउटा सानो झुपडीमा सरे, जहाँ उनी परालमा सुत्ने गर्दथे।{{sfnp|Fell|2015|loc=17}} उनको सामान्य जीवनशैलीले चर्चका अधिकारीहरूलाई खुसी पार्न सकेन, जसले उनलाई "पादरी पदको गरिमालाई कम आँकेको" भन्दै बर्खास्त गरिदिएका थिए। त्यसपछि उनी ब्रसेल्स सम्मको {{convert|75|km|mi}} पैदल यात्रा गरी{{sfnp|Callow|1990|loc=72}} बोरिनाजको [[केसमेस]]मा केही समय बसे, तर अन्ततः आमाबुबाको दबाब आएर उनी एटेनस्थित घर फर्किएका थिए। उनी त्यहाँ मार्च १८८० सम्म बसे,{{efn|group=note|हुल्स्करले सुझाव दिएअनुसर फन गोख यस अवधिमा बोरिनाज गएर त्यसपछि पुनः एटेन फर्किएका थिए।{{sfnp|Geskó|2006|loc=48}}}} जसले गर्दा उनका आमाबुबामा चिन्ता र निराशा पैदा भएको थियो। उनका पिता विशेषगरी निराश थिए र उनले आफ्नो छोरालाई गिलको पागलखानामा भर्ना गर्न सल्लाह दिएका थिए।{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 209–210, 488–489}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let186/letter.html Letter 186]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Etten, Friday, 18 November 1881.}}{{efn|group=note|हेर्नुहोस् जान हुल्स्करको भाषण ''The Borinage Episode and the Misrepresentation of Vincent van Gogh,'' Van Gogh Symposium, 10–11 May 1990.{{sfnp|Erickson|1998|loc= 67–68}}}} फन गोख अगस्ट १८८० मा केसमेस फर्किए, जहाँ उनी अक्टोबरसम्म एक कोइला खानीका मजदुरसँग बसेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let156/letter.html Letter 156]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Cuesmes, Friday, 20 August 1880.}} तेओले उनलाई गम्भीरताका साथ कला क्षेत्रमा लाग्न दिएको सुझावपछि उनले आफ्नो वरपरका मानिसहरू र दृश्यहरूमा रुचि राख्न थाले र तिनलाई रेखाचित्रहरूमा रुपान्तरण गर्न सुरु गरेका थिए। सोही वर्षको अन्त्यतिर उनी ब्रसेल्स गए, जहाँ उनले तेओको सिफारिसमा डच कलाकार [[विलेम रोएलओप्स]]सँग अध्ययन गरेका थिए। रोएलओप्स नै उनलाई ''एकेडेमीक रोयल दे बेक्स आर्ट''मा भर्ना हुन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनले नोभेम्बर १८८० मा एकेडेमीमा नाम दर्ता गराए, जहाँ उनले शरीर रचना र छायाङ्कन तथा परिप्रेक्ष्यका मानक नियमहरूको अध्ययन गरेका थिए।{{sfnp|Tralbaut|1981|loc= 67–71}} {{clear}} === मृत्यु === [[चित्र:Vincent-van-gogh-echo-pontoisien-august7-1890.jpg|thumb|७ अगस्ट १८९० बाट फन गोखको मृत्युको बारेमा लेख|alt=फन गोखको मृत्युको १९औँ शताब्दीको पत्रिकाको घोषणाको तस्वीर]] २७ जुलाई १८९० (आइतबार), ३७ वर्षको उमेरमा, फन गोखले [[रिभल्बर]]ले आफ्नो छातीमा गोली हानेका थिए।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 342–343}} उक्त गोलीकाण्ड उनले चित्रकला गरिरहेको गहुँको खेतमा वा स्थानीय गोठमा भएको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 669}} रिभल्भरबाट हानिएको गोलीलाई करङको एउटा भाटाले मोडेको र आन्तरिक अङ्गहरूमा कुनै स्पष्ट क्षति नगरी उसको छातीबाट छिरेको र उक्त गोली सम्भवतः उनको मेरुदण्डले रोकिएको थियो। गोलीबाट घाइते बनेका फन गोख हिँडेरै [[ओबेर्ज राभु]]सम्म फर्कन सफल भए, जहाँ दुईजना डाक्टरहरूले उनको उपचार गरेका थिए। तीमध्ये एकजना डाक्टर गासेले, सन् १८७० को [[फ्रान्स-जर्मनी युद्ध]]मा युद्ध चिकित्सकको रूपमा सेवा गरेका थिए र उनीसँग गोली लागेको घाउको व्यापक ज्ञान थियो। भिन्सेन्तलाई रातको समयमा डाक्टर गासेका छोरा पल लुई गासे र रेखदेख गर्ने व्यक्ति आर्थर रावोक्सले हेरचाह गरेका थिए। भोलिपल्ट बिहान, तेओ आफ्नो दाइको छेउमा हतारिएर आइपुगेका र त्यतिबेला उनको स्वस्थ्य अवस्था केही सामान्य भएतापनि त्यसको केही घण्टाभित्रै भिन्सेन्को स्वास्थ्य बिग्रन थालेको थियो। घाउबाट भएको सङ्क्रमणबाट उनी अत्याधिक पीडामा थिए। २९ जुलाई मङ्गलबार बिहान सबेरै उनको मृत्यु भएको थियो। तेओका अनुसार, भिन्सेन्तको अन्तिम शब्दहरू यस प्रकार छन्: "यो उदासी सधैँभरि रहिरहने छ"।{{refn|{{harvp|Sweetman|1990|loc= 342–343}}; {{harvp|Hulsker|1980|loc=480–483.}}}}<ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s "La misère ne finira jamais", Études, 1947, p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122024925/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s |date=22 November 2016 }}, Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l'homme, D-33939"La tristesse durera toujours", François-Bernard Michel, ''La face humaine de Vincent Van Gogh'', Grasset, 3 November 1999, {{ISBN|978-2-246-58959-4}}</ref><ref>{{cite web |first1= Theodorus |last1= van Gogh |title= Letter from Theo van Gogh to Elisabeth van Gogh Paris, 5 August 1890 |publisher= Webexhibits.org |access-date= 28 April 2015 |url= http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |quote= he said, "La tristesse durera toujours" [The sadness will last forever] |archive-url= https://web.archive.org/web/20110624060011/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm |archive-date= 24 June 2011 |url-status= live }}</ref> [[चित्र:Graves of Vincent and Théodore Van Gogh.jpg|thumb|भिन्सेन्त र तेओको समाधिस्थल|alt=दुई चिहान र दुई चिहानका ढुङ्गाहरू सँगै; हरियो पातहरूको ओछ्यान पछाडि, भिन्सेन्त र तेओ फन गोखका अवशेषहरू बोकेका छन्, जहाँ तिनीहरू ओभेर-सुर-वाजको चिहानमा गाडिएको थियो। बायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Vincent van Gogh (1853–1890) र दायाँपट्टिको ढुङ्गामा लेखिएको छ: Ici Repose Theodore van Gogh (1857–1891)]] फन गोखलाई ३० जुलाईमा ओभेर-सुर-वाजको नगरपालिकाको समाधिस्थलमा गाडिएको थियो। अन्त्येष्टिमा तेओ फन गोख, [[आन्द्रिएस बोङ्गेर]], [[चार्ल्स लाभल]], [[लुसियन पिसारो]], इमिल बेर्नार, जुलियन ताँगी र पल गासे लगायत बीस जना परिवारका सदस्यहरू, साथीहरू र स्थानीयहरू सहभागी थिए। तेओ [[भिरिङ्गी]]बाट पीडित थिए र उनको दाइको मृत्यु पछि उनको स्वास्थ्य झन् बिग्रन थालेको थियो। आफ्ना दाइलाई गुमाएपछि शोकले भरिएका तेओको मृत्यु भिन्सेन्तको मृत्यु भएको ६ महिनामा भएको थियो। तेओको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा [[डेन दोल्देर]]मा भएको थियो।{{refn|{{harvp|Hayden|2003|loc=152}}; {{harvp|Van der Veen|Knapp|2010|loc=260–264.}}}} सन् १९१४ मा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|यो फन गग-बोङ्गेर]]ले तेओको शवलाई उत्खनन गरी उट्रेचबाट ओभेर-सुर-वाजमा भिन्सेन्तको समाधिस्थल नजिक पुन: गाड्न ल्याएकी थिइन्।{{sfnp|Sweetman|1990|loc= 367}} फन गोखको स्वास्थ्यको प्रकृति र उनको काममा यसको प्रभावको बारेमा धेरै बहसहरू भएका छन् र धेरै पुरानो रोग निदानहरू प्रस्ताव गरिएका छन्। यस सम्बन्धित सर्वसम्मतिले जनाएअनुसार, फन गोखलाई सामान्य कार्य अवधिको साथ एक एपिसोडिक अवस्था थियो।{{sfnp|Arnold|2004}} पेरीले सन् १९४७ मा पहिलोपटक [[द्विध्रुवी विकार]]को सुझाव दिएका थिए,{{sfnp|Perry|1947}} र यसलाई मनोचिकित्सक हेम्फिल र ब्लुमरले समर्थन गरेका छन्।{{sfnp|Hemphill|1961}}{{sfnp|Blumer|2002}} बिग्रिँदै गएको स्वस्थ्यको निदान जे भए पनि, उनको अवस्था सम्भवतः कुपोषण, धेरै काम, अनिद्रा र रक्सीले गर्दा झन् खराब भएको मानिन्छ।{{sfnp|Blumer|2002}} == पत्रहरू == फन गोखको बारेमा सबैभन्दा व्यापक प्राथमिक स्रोत उनको कान्छा भाइ, [[तेओ फन गोख|तेओ]]सँगको पत्राचार हो। उनीहरूको आजीवन मित्रता र भिन्सेन्तको विचार र कला सिद्धान्तको बारेमा ज्ञात अधिकांश कुराहरू, सन् १८७२ देखि १८९० सम्म उनीहरूले आदानप्रदान गरेका सयौँ पत्रहरूमा उल्लेख छन्।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.vangoghletters.org/vg "Van Gogh: The Letters"]}} तेओ फन गोख एक [[कला व्यापारी]] थिए र उनले आफ्नो दाजुलाई आर्थिक र भावनात्मक सहयोगका साथै समकालीन कला जगतमा प्रभावशाली व्यक्तिहरूसम्म पहुँच प्रदान गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} तेओले भिन्सेन्तका आफूलाई लेखेका सबै पत्रहरू सुरक्षित राखेको भएतापनि{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xv}} भिन्सेन्तले भने आफूले प्राप्त गरेका थोरै मात्र पत्रहरू राखेका थिए। दुवैको मृत्यु भएपछि, तेओकी विधवा [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गर]]ले उनीहरूका केही पत्रहरू प्रकाशनको व्यवस्था गरेकी थिइन्। केही सन् १९०६ र १९१३ मा देखा परेका थिए भने अधिकांश पत्रहरू सन् १९१४ मा प्रकाशित भएका थिए।{{sfnp|Rewald|1986|loc= 248}}{{sfnp|Pomerans|1997|loc=ix, xv}} भिन्सेन्तका पत्रहरू सुवाचक र अभिव्यञ्जक छन् जसलाई "डायरीजस्तो आत्मीयता" भएको भनेर वर्णन गरिएको {{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} र यसका केही भागहरूलाई आत्मकथाको रूपमा लिइन्छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} अनुवादक [[अर्नोल्ड पोमरान्स]]ले यस विषयमा लेख्दै तिनीहरूको प्रकाशनले "फन गोखको कलात्मक उपलब्धिको बुझाइमा एउटा नयाँ आयाम थपेको र यस्तो बुझाइ व्यावहारिक रूपमा अरू कुनै चित्रकारले हामीलाई प्रदान गरेको छैनन्।"{{sfnp|Pomerans|1997|loc= ix}} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = | header_background = | footer = भिन्सेन्त फन गोख (बायाँ) सन् १८७३ मा, जब उनले [[हेग]]मा गोपिल र किए ग्यालेरीमा काम गर्दथे;{{refn|{{harvp|Pickvance|1986|loc= 129}}; {{harvp|Tralbaut|1981|loc= 39.}}}} उनको भाइ, तेओ (दायाँको तस्वीर, सन् १८७८ मा), आजीवन समर्थक र साथी थिए। | footer_align = | footer_background = | width = | image1 = Vincent van Gogh January 1873 (restored).jpg | width1 = 160 | caption1 = | alt1 = कलाकारको नजिकैबाट लिइएको एक तस्वीरमा जवान मानिसको रूपमा उनी उपस्थित छन्। जहाँ उनको बाक्लो र अलपत्र कपालका साथै ठूलो निधार र गहिरा आँखाहरू देख्न सकिन्छ। | image2 = Theo van Gogh May 1878 (restored).jpg | width2 = 160 | caption2 = | alt2 = एक जवान मानिसको नजिकबाट लिइएको तस्वीर, भिन्सेन्तको भाइजस्तै देखिने एक व्यक्ति। }} भिन्सेन्तबाट तेओलाई ६०० भन्दा बढी र तेओबाट भिन्सेन्तलाई करिब ४० पत्रहरू लेखिएका थिए। उनकी बहिनी [[विल फन गोख|विल]]लाई २२ वटा, चित्रकार [[एन्थोन भान रापार्ड]]लाई ५८ वटा, [[एमिफ बेर्नार]]लाई २२ वटा र [[पल सिन्याक]], [[पल गोगाँ]] र समालोचक [[अल्बर्ट ओरिए]]लाई व्यक्तिगत पत्रहरू पठाइएको थियो। पठाइएका केही पत्रहरू रेखाचित्रहरू सहित चित्रित छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}} धेरैजसो मितिहीन छन् तर कला इतिहासकारहरू प्रायः तिनीहरूलाई कालक्रमिक क्रममा राख्न सक्षम भएका छन्। प्रतिलेखन र मिति निर्धारणमा समस्याहरू विद्यमान रहेको र विशेषगरी आर्ल्सबाट पठाइएकाहरूमा मिति उल्लेख छैन। त्यहाँ हुँदा, भिन्सेन्तले डच, फ्रान्सेली र अङ्ग्रेजीमा करिब २०० पत्र लेखेका थिए।{{sfnp|Hughes|1990|loc=143}} उनी पेरिसमा बस्दाको दाजुभाइहरूसँगै बस्ने गरेका र पत्राचार गर्नुपर्ने आवश्यकता नभएकाले अभिलेखमा एउटा कालखण्ड देखा पर्दछ।{{sfnp|Pomerans|1997|loc= i–xxvi}} उच्च पारिश्रमिक प्राप्त गर्ने समकालीन कलाकार [[जुल्स ब्रेटन]]को बारेमा भिन्सेन्तले आफ्ना पत्रहरूमा प्रायः उनलाई उल्लेख गरेको पाइन्छ। सन् १८७५ मा तेओलाई लेखेका पत्रहरूमा, भिन्सेन्तले ब्रेटनलाई [[सलुन (पेरिस)|सलुन]]मा देखेको, ब्रेटनका चित्रहरूको बारेमा छलफल गरेको र ब्रेटनको एउटा पुस्तक पठाउने कुरा गरेको तर त्यो फिर्ता गरिने सर्तमा मात्र उल्लेख गर्दछन्।<ref>{{Cite web|title=Vincent van Gogh to Theo van Gogh: 9 December 1875|url=http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|access-date=1 January 2021|website=www.webexhibits.org|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303174832/http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/3/047.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=034 (034, 27): To Theo van Gogh. Paris, Monday, 31 May 1875. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230108/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let034/letter.html|url-status=live}}</ref> सन् १८८४ मार्चमा रापार्डलाई लेखेको पत्रमा उनले ब्रेटनको एउटा कविताको बारेमा चर्चा गर्दछन् जसले उनको एउटा चित्रलाई प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=The Poem That Inspired a Van Gogh Painting, Written in His Hand|url=https://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|access-date=1 January 2021|website=The Raab Collection|language=en-US|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417191452/http://www.raabcollection.com/autograph/signed-poem-inspired-van-gogh-painting-written-his-hand|url-status=live}}</ref> सन् १८८५ मा, उनले ब्रेटनको प्रसिद्ध कृति ''द सङ अफ द लार्क'' लाई "राम्रो" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=500 (503, 406): To Theo van Gogh. Nuenen, Monday, 4 and Tuesday, 5 May 1885. – Vincent van Gogh Letters|url=http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|access-date=1 January 2021|website=www.vangoghletters.org|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116090504/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let500/letter.html#translation|url-status=live}}</ref> सन् १८८० मार्चमा, यी पत्रहरूको लगभग बीचमा, फन गोखले कोरिएरेस गाउँमा ब्रेटनलाई भेट्नको लागि {{convert|80|km|mi|adj=on}} पैदल यात्रामा निस्केका र उनी ब्रेटनको सफलता र उनको सम्पत्ति वरिपरिको अग्लो पर्खालबाट डराएर आफ्नो उपस्थिति जनाउन नसकी फर्किएको उल्लेख छ।<ref>{{Cite web|last=Route|first=Van Gogh|title=Vincent van Gogh in Borinage, Belgium|url=https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|access-date=1 January 2021|website=Van Gogh Route|language=en|archive-date=27 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327211003/https://www.vangoghroute.com/belgium/borinage/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=hoakley|date=6 April 2017|title=Jules Breton's Eternal Harvest: 4 1877–1889|url=https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|access-date=1 January 2021|website=The Eclectic Light Company|language=en|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115200759/https://eclecticlight.co/2017/04/06/jules-bretons-eternal-harvest-4-1877-1889/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=AN ARTIST IS BORN|url=http://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|access-date=1 January 2021|website=AwesomeStories.com|language=en|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030013427/https://www.awesomestories.com/asset/view/AN-ARTIST-IS-BORN-Vincent-Van-Gogh|url-status=live}}</ref> ब्रेटन, फन गोख वा उनको भ्रमणको प्रयासबाट अपरिचित रहेको देखिन्छ। दुई कलाकारहरू बीच कुनै ज्ञात पत्रहरू छैनन् र ब्रेटनको सन् १८९१ को आत्मकथा ''कलाकारको जीवनी''मा छलफल गरिएका समकालीन कलाकारहरूमध्ये फन गोख एक होइनन्। ==शैली र कृतिहरू== ===कलात्मक विकास=== [[चित्र:Vincent van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|thumb|''[[रोन नदीमाथि तारामय रात]]'', सन् १८८८। [[Musée d'Orsay|मुजे दोर्से]], पेरिस|alt= रोन नदीमाथि चम्किला ताराहरू बिच अँध्यारो तारामय रातको दृश्य। नदीपारि, टाढाका भवनहरूबाट उज्याला बत्तीहरू रोनको अँध्यारो पानीमा प्रतिबिम्बित भइरहेका छन्।]] फन गोखले विद्यालयमा हुँदा [[जलरङ चित्रकला|जलरङ]] मार्फत चित्र बनाएर रङ भर्ने काम गर्दथे तर उनका यस्ता चित्रकलाहरूका केही उदाहरण मात्र अस्तित्वमा रहेका छन् भने केहीको लेखकत्व विवादित छ।<ref>{{sfnp|Van Heugten|1996|loc= 246–251}}</ref> जब उनले वयस्कको रूपमा कलालाई अपनाए तब उनले यसलाई प्रारम्भिक स्तरबाट सुरु गरेका थिए। सन् १८८२ को प्रारम्भमा, उनका काका कर्नेलिस मारिनसले, जो एम्स्टर्डमको समकालीन कलाको एक प्रसिद्ध ग्यालरीका मालिक थिए, हेगको रेखाचित्रहरूको लागि अनुरोध गरेको भएतापनि फन गोखको काम अपेक्षा अनुसारको भएको थिएन। मारिनसले दोस्रो कमिसन प्रस्ताव गर्दै विषयवस्तुलाई विस्तृत रूपमा निर्दिष्ट गरेतातर परिणामबाट फेरि निराशजनक बनेका थिए। फन गोखले लगनशीलता देखाउँदै उनले आफ्नो स्टुडियोमा परिवर्तनशील सटर र विभिन्न चित्रण सामग्रीहरू र प्रकाशको प्रयोग गरेका थिए। एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म उनले एकल आकृतिहरूमा काम जारी राखी&nbsp;– कालो र सेतोमा अत्यन्त विस्तृत अध्ययनहरू गरे{{efn|group=note|कालो र सेतोमा काम गर्ने कलाकारहरू, जस्तै चित्रित पत्रपत्रिकाहरू ''[[द ग्राफिक]]'' वा ''[[द इलस्ट्रेटेड लन्डन न्युज]]'' का लागि, फन गोखका मनपर्ने कलाकारहरू मध्येका थिए। {{sfnp|Pickvance|1974}}}} जसले त्यतिबेला उनलाई केवल आलोचना मात्र दिलाएको थियो। पछि, तिनै कलाकृतिहरूलाई प्रारम्भिक उत्कृष्ट कृतिहरूको रूपमा मान्यता प्राप्त भएको थियो।{{sfnp|Dorn|Keyes|2000}} अगस्ट १८८२ मा, तेओले भिन्सेन्तलाई बाहिरी प्राकृतिक परिवेशमा काम गर्नका लागि सामग्री किन्न पैसा दिएका थिए। भिन्सेन्तले लेखेको एक पत्रमा उनी "नयाँ जोसका साथ चित्र बनाइरहन सक्छन्" भन्ने उल्लेख थियो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let253/letter.html पत्र २५३]|ps= . भिन्सेन्त फन गोखको तर्फबाट तेओ भान गोगलाई पत्र। हेग, शनिबार, ५ अगस्ट १८८२।}} सन् १८८३ को प्रारम्भदेखि, उनले बहु-आकृति रचनाहरूमा काम गर्न सुरु गरेका थिए। उनले तीमध्ये केहीको तस्वीरहरू खिचाएको भएतापनि उनका भाइले ती चित्रहरू जीवन्त नभएको टिप्पणी गरेपछि उनले ती सबै कृतिहरूलाई नष्ट गरी पुनः [[तेलचित्र|तेल चित्रकला]]तर्फ अग्रसर बनेका थिए। फन गोखले [[हागे स्कुल]]का प्रसिद्ध कलाकारहरू जस्तै [[जोहान हेन्ड्रिक वाइसेनब्रुख|वाइसेनब्रुख]] र [[बर्नार्ड ब्लोमर्स]] तर्फ ध्यान दिए र उनले उनीहरूबाट र हागे स्कुलको दोस्रो पुस्ताका [[थियोफिल द बक|द बक]] र [[हरम्यान जोहानेस भान डर वेले|भान डर वेले]] जस्ता चित्रकारहरूबाट प्राविधिक सल्लाह लिएका थिए।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> देन्थ्रेमा छोटो समय बिताएपछि उनी नेदरल्यान्ड्स कै अर्को सहर नुएनेन सरेका थिए थिए भने त्यहाँ उनले धेरै ठूला चित्रहरूमा काम सुरु गरे तर तीमध्ये अधिकांशलाई उनले नष्ट गरिदिएका थिए। हाल यीमध्ये ''आलु भक्षक'' र यसका केही समकक्षी कृतिहरू मात्र अस्तित्वमा रहेका छन्।<ref>{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}}</ref> [[रेज्क्सम्युजियम]]को भ्रमणपछि फन गोले [[रेम्ब्रन्ट]] र [[फ्रान्स हाल्स]] जस्ता कलाकारहरूको छिटो र लाभदायक ब्रसवर्क प्रति आफ्नो प्रशंसा व्यक्त गरेका थिए।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885.}}{{efn|group=note|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let535/letter.html Letter 535 ]|ps= To Theo van Gogh. Nuenen, on or about Tuesday, 13 October 1885:{{paragraph break}}मैले पुराना डच चित्रहरू फेरि हेर्दा मलाई विशेषगरी के कुराले प्रभाव पार्‍यो भने ती सामान्यतया चाँडो चित्रित गरिएका थिए। हाल्स, रेम्ब्रान्ट, रुइसडेल जस्ता महान् कलाकारहरू र अन्य धेरैले चित्रहरूलाई सकेसम्म सिधै क्यानभासमा उतारेका छन् र त्यसमा उहाँहरूले धेरै पटक दोहोर्‍याए काम गर्नुभएन। यो कुरालाई पनि कृपया याद गरियोस्—कि यदि त्यो सफल भयो भने, उहाँहरूले त्यसलाई त्यसै छाडिदिन्छन्। विशेषगरी मैले रेम्ब्रन्ट र हाल्सका हातहरूको प्रशंसा गरेँ—ती हातहरू जसमा जीवन थियो तर आजकल मानिसहरूले चाहेजस्तो गरी निखारिएको थिएन... जाडोमा म पुराना चित्रहरूमा देखेका शैलीका विभिन्न कुराहरू अन्वेषण गर्नेछु। मैले आफूलाई आवश्यक पर्ने धेरै कुराहरू देखेँ तर सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—यसलाई उनीहरू "हतारको कार्य" भन्छन्—त्यो पुराना डच चित्रकारहरूले गज्जबले गरेका थिए। त्यो—हतारको कार्य—थोरै ब्रसको स्ट्रोकहरूका साथ, उनीहरू अहिले यसको बारेमा सुन्न चाहँदैनन्—तर परिणाम कति सत्य हुन्छ।{{paragraph break}}}}}} आफ्ना धेरै कमजोरीहरू अनुभव र प्राविधिक विशेषज्ञताको कमीले गर्दा भएको कुरामा उनी सचेत थिए,{{sfnp|Dorn|Schröder|Sillevis|1996}} त्यसैले नोभेम्बर १८८५ मा उनले सिक्न र आफ्नो सीप विकास गर्न एन्टवर्प र पछि पेरिसको यात्रा गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 708}} [[चित्र:Van_Gogh_The_Olive_Trees..jpg|thumb|''[[जैतुनका रुखहरू (फन गोख शृङ्खला)|जैतुनका रुखहरू र पृष्ठभूमिमा अल्पाइल्स]]'', सन् १८८९। आधुनिक कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=हरियो घुमाउरो जैतुनका रुखहरूको एउटा वर्गाकार चित्र; पृष्ठभूमिमा नीलो पहाडहरू र माथि नीलो आकाशमा सेतो बादलहरू।]] तेओले ''आलु भक्षक''मा प्रयोग गरिएको गाढा रङ्गको आलोचना गरेका थिए जसलाई उनले आधुनिक शैलीका लागि अनुपयुक्त ठान्दथे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18}} सन् १८८६ र १८८७ को बीचमा पेरिसमा रहँदा, फन गोखले एउटा नयाँ, हल्का रङ्गको रङ्गमिश्रणमा निपुणता हासिल गर्ने प्रयास गरेका थिए। उनको ''[[पेरे ताँगीको आकृति]]'' (सन् १८८७) ले उज्यालो रङ्गमिश्रणका साथ उनको सफलता देखाउँछ र यो एक विकसित व्यक्तिगत शैलीको प्रमाण पनि हो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=18–19}} रङ्गको बारेमा [[चार्ल्स ब्लाङ्क]]को ग्रन्थले उनलाई धेरै आकर्षित गरेको र उनलाई पूरक रङ्गहरूसँग काम गर्न प्रेरित गरेको थियो। फन गोखले पछि रङ्गको प्रभाव वर्णनात्मक मात्र नभई त्यो भन्दा माथि हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न थालेका थिए भने यस सम्बन्धमा उनले भनेका छन्, "रङ्गले आफैमा केही व्यक्त गर्दछ"।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let537/letter.html Letter 537]|ps= . Vincent to Theo, Nuenen, on or about Wednesday, 28 October 1885.}} ह्युजेसका अनुसार, फन गोखले रङ्गलाई "मनोवैज्ञानिक र नैतिक वजन" भएको रूपमा बुझेका थिए, जसलाई ''[[रात्रिकालीन क्याफे]]''को भड्किलो रातो र हरियो रङ्गहरूमा उदाहरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ। यस कार्यबाट उनले "मानवताको भयानक आवेगहरू व्यक्त गर्न" चाहेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 7}} पहेँलो रङ्ग उनको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण थियो, किनभने यसलाई भावनात्मक सत्यको प्रतीक मान्थ्यो। उनले पहेँलो रङ्गलाई सूर्यको प्रकाश, जीवन र ईश्वरको प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 11}} फन गोख ग्रामीण जीवन र प्रकृतिको चित्रकार बन्न प्रयासरत थिए;{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 232}} आर्ल्समा आफ्नो पहिलो ग्रीष्मकालको समयमा उनले परिदृश्य र परम्परागत ग्रामीण जीवन चित्रण गर्न आफ्नो नयाँ रङ्गमिश्रणको प्रयोग गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=20}} प्राकृतिक वस्तुहरूको पछाडि एउटा शक्ति अवस्थित हुन्छ भन्ने उनको विश्वासले उनलाई त्यो शक्तिको भाव वा प्रकृतिको सारलाई आफ्नो कलामा कैद गर्ने प्रयास गर्न प्रेरित गरेको थियो जुन कहिलेकाँही प्रतीकहरूको प्रयोग मार्फत प्रकट हुन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} सुरुमा [[जँ-फ्रँस्वा मिले]]बाट प्रतिलिपि गरिएको 'बीउ छर्ने व्यक्ति' चित्रमा उनका प्रस्तुतिहरूले शारीरिक श्रमको वीरताका सम्बन्धमा [[थोमस कार्लाइल]] र [[फ्रेडरिक नित्से]]का विचारहरूको प्रभाव झल्काउँदछन्<ref>{{Cite book |last=Wamberg |first=Jacob |title=Totalitarian Art and Modernity |publisher=Aarhus University Press |year=2010 |editor-last=Rasmussen |editor-first=Mikkel Bolt |pages=36–104 |chapter=Wounded Working Heroes: Seeing Millet and van Gogh through the Cleft Lens of Totalitarianism |editor-last2=Wamberg |editor-first2=Jacob}}</ref> भने यसका साथै यसले ती व्यक्तिलाई प्रचण्ड सूर्यमुनि जीवनको बीउ छरिरहेका ख्रीष्टको रूपमा उभ्याउँदा यसले फन गोखको धार्मिक विश्वासलाई पनि दर्शाउँदछ। {{sfnp|Sund|1988|loc=668}} यी त्यस्ता विषय र प्रसङ्गहरू थिए जसमा उनी बारम्बार फर्केर परिमार्जन र विकास गरिरहन्थे।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 236}} उनका फूलका चित्रहरू प्रतीकात्मकताले भरिएको भएतापनि परम्परागत इसाई प्रतिमा विज्ञान प्रयोग गर्नुको सट्टा उनले आफ्नै नयाँ शैली बनाएका थिए जहाँ जीवन सूर्यमुनि बाँचिन्छ र काम भनेको जीवनको एउटा रूपक हो भन्ने अवधारणा राख्दछ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 12}} आर्ल्समा वसन्त ऋतुका फूलहरू चित्रण गरेर र उज्यालो सूर्यको प्रकाशलाई कैद गर्न सिकेर आत्मविश्वास प्राप्त गरेपछि, उनी 'बीउ छर्ने मानिस' चित्रण गर्न तयार भएका थिए।{{sfnp|Sund|1988|loc=666}} [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 098.jpg|thumb|''एटेनको बगैँचाको सम्झना'', सन् १८८८। [[हेर्मिट्टाग सङ्ग्रहालय]], सेन्ट पिटर्सबर्ग|alt=दुई महिलाहरूको नजिकको एउटा वर्गाकार चित्र जसमा एकजनाले छाता समातेकी छिन् भने अर्की महिलाले फूल समातेकी छिन्। तिनीहरूको पछाडि एक जवान महिला छिन् जो जङ्गली फूलहरूको ठूलो ओछ्यानमा फूलहरू टिपिरहेकी छिन्। तिनीहरू नदीको किनारमा घुमाउरो बाटोमा बगैँचाबाट हिँडिरहेका देखिन्छन्।]] उनले "यथार्थको भेष" भन्ने परिधिभित्रै रहे{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} र धेरै शैलीगत गरिएका कार्यहरूको आलोचना गरेका थिए।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} उनले पछि लेखेका थिए, ''तारामय रात''को अमूर्तता धेरै टाढा गएको र त्यसमा यथार्थ रूपमै "पृष्ठभूमिमा धेरै टाढा हराएको" थियो।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ह्युजेसले यसलाई चरम काल्पनिक आनन्दको क्षणको रूपमा वर्णन गर्दछन् जसमा ताराहरू एउटा ठूलो घुमाउरो रूपमा छन् जसले [[होकुसाई]]को ''[[कानागावाको विशाल आँधी]]'' को सम्झना दिलाउँछ यसका साथै माथि आकाशको चाल तल पृथ्वीमा रहेको साइप्रसको रूखको चालमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चित्रकारको परिकल्पना "रङ्गको बाक्लो र जोडदार मिश्रण" मा अनुवाद भएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8}} सन् १८८५ र १८९० मा उनको मृत्युको बीचमा, फन गोखले एउटा 'ओभर' (कृतिको सङ्ग्रह) निर्माण गरिरहेको देखिन्छ।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 224}} यो एउटा यस्तो सङ्ग्रह जसले उनको व्यक्तिगत दृष्टिकोणलाई प्रतिबिम्बित गर्थ्यो र यो व्यावसायिक रूपमा सफल हुन सक्थ्यो। उनी ब्लाङ्कको शैलीको परिभाषाबाट प्रभावित थिए, जस अनुसार एउटा साँचो चित्रकलाका लागि रङ्ग, परिप्रेक्ष्य र ब्रसको स्ट्रोकको सर्वोत्तम प्रयोग आवश्यक हुन्छ। फन गोखले आफूले निपुणता हासिल गरेको ठानेका चित्रहरूलाई "उद्देश्यपूर्ण" शब्द प्रयोग गर्दथे जबकि अन्यलाई उनले केवल अध्ययनका रूपमा लिन्थे।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=16–17}} उनले धेरै अध्ययन शृङ्खलाहरूको चित्रण गरेका {{sfnp|van Uitert|1981|loc= 223}} थिए जसमध्ये धेरैजसो निर्जीव वस्तुहरू थिए। यस्ता कलाकृतिहरू उनले रङ्गको प्रयोगको रूपमा वा साथीहरूलाई उपहार दिनका लागि बनाइएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}} आर्ल्सको कामले उनको 'ओभर' मा ठूलो योगदान पुर्‍याएको थियो त्यस समयका उनले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठानेका चित्रहरूमा ''बीउ छर्ने मानिस'', ''रात्रिकालीन क्याफे'', ''[[एटेनको बगैँचाको सम्झना (आर्ल्सका महिलाहरू)|आर्ल्सका महिलाहरू]]'' र ''तारामय रात'' थिए। तिनीहरूको फराकिलो ब्रस स्ट्रोक, आविष्कारशील परिप्रेक्ष्य, रङ्ग, रूपरेखा र डिजाइनका साथ, यी चित्रहरूले उनले खोजेको शैलीलाई प्रतिनिधित्व गर्दछन्।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=21}} ===प्रमुख शृङ्खलाहरू=== [[चित्र:L'Arlésienne- Madame Joseph-Michel Ginoux (Marie Julien, 1848–1911) MET DT1396.jpg|thumb|upright|''लार्लेसियन: म्याडम गिनोक्स पुस्तकहरूका साथ'', नोभेम्बर १८८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क|alt=एउटी सुसज्जित महिला आफ्नो दायाँ तर्फ (अवलोकनकर्ताको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको काखमा दुईवटा पुस्तकहरू छन् र उनले पहेंलो पृष्ठभूमिको विपरीत गाढा रङ्गका लुगाहरू लगाएकी छिन्।]] फन गोखको शैलीगत विकासहरू सामान्यतया उनले युरोपका विभिन्न स्थानहरूमा बिताएका समयहरूसँग जोडिएका छन्। उनी स्थानीय संस्कृति र प्रकाशको अवस्थामा आफूलाई समाहित गर्न रुचाउँथे, यद्यपि उनले आफ्नो कार्यकालभरि एक उच्च व्यक्तिगत दृश्य दृष्टिकोण कायम राखेका थिए। एक कलाकारको रूपमा उनको विकास ढिलो थियो र उनी आफ्ना चित्रकलाका सीमाहरूको बारेमा सचेत थिए। फन गोख प्रायः नयाँ दृश्य उत्तेजनाहरूको सम्पर्कमा आउन र त्यसको माध्यमबाट आफ्नो प्राविधिक सीप विकास गर्नका लागि घर फर्किरहन्थे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc=138}} कला इतिहासकार मेलिसा म्याक्विलनको विश्वास अनुसार यी बसाईँसराईहरूले पछिल्ला शैलीगत परिवर्तनहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछन् भने फन गोखले द्वन्द्वबाट बच्न र जब आदर्शवादी कलाकारले आफ्नो तत्कालीन अवस्थाको यथार्थको सामना गर्नुपर्थ्यो, तब त्यसलाई सम्हाल्ने संयन्त्र को रूपमा यी बसाईं सराईहरूलाई प्रयोग गर्दथे।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 193}} ====व्यक्तिका आकृतिहरू ==== फन गोखले व्यक्तिचित्रण आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रुचिको विषय भएको बताएका थिए। सन् १८९० मा उनले लेखेका थिए, "मेरो पेशामा बाँकी सबै कुराभन्दा म जे कुराप्रति सबैभन्दा बढी भावुक छु, त्यो व्यक्तिचित्र हो, आधुनिक व्यक्तिचित्र।"<ref>{{Cite web |title=879 (883, W22): To Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890. - Vincent van Gogh Letters |url=https://www.vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html#translation |access-date=20 October 2022 |website=www.vangoghletters.org}}</ref> यो "चित्रकलामा एक मात्र यस्तो कुरा हो जसले मलाई गहिरो रूपमा छुन्छ र मलाई अनन्तको आभास दिन्छ।"{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let652/letter.html Letter 652]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 31 July 1888.}} उनले आफ्नी बहिनीलाई लेखेका थिए, उनी यस्ता व्यक्तिचित्रहरू बनाउन चाहन्छन् जुन चिरस्थायी रहोस् र उनले फोटोग्राफिक यथार्थवादको लक्ष्य राख्नुको सट्टा तिनीहरूको भावना र चरित्र कैद गर्न रङ्गको प्रयोग गर्नेछन्।{{refn|{{harvp|Channing|Bradley|2007|loc=67}}; {{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let879/letter.html Letter 879]|ps= . Vincent to Willemien van Gogh. Auvers-sur-Oise, Thursday, 5 June 1890.}}}} फन गोखका सबैभन्दा नजिकका व्यक्तिहरू उनका व्यक्तिचित्रहरूमा प्रायः अनुपस्थित रहेतापनि उनले आफ्ना भाइ तेओको विरलै मात्र चित्र बनाएका थिए। उनकी आमाका व्यक्तिचित्रहरू भने तस्वीरहरूबाट बनाइएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 198}} फन गोखले आर्ल्सका पोस्टमास्टर जोसेफ रोलिन र उनको परिवारको बारम्बार चित्र बनाएका थिए। ''ला बर्सेउज''का पाँचवटा संस्करणहरूमा, फन गोखले अगस्टिन रोलिनलाई चित्रण गरेका छन् जसले आफ्नो काखमा नदेखिने शिशु छोरीको कोक्रो हल्लाउन एउटा डोरी शान्तपूर्वक समातेकी छिन्। फन गोखले यसलाई सूर्यमुखी फूलका चित्रहरूको बीचमा राखेर एउटा 'त्रिपट्ट' (तीनवटा प्यानल भएको चित्र) को केन्द्रीय छविको रूपमा बनाउने योजना बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |date=October 2004 |title=Vincent van Gogh (1853-1890) |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/gogh/hd_gogh.htm |access-date=20 October 2022 |website=www.metmuseum.org}}</ref> <gallery widths="135px" heights="165px" class="center"> File:Van Gogh - Bildnis der Mutter des Künstlers.jpeg|alt=एकजना बूढी महिला राम्रो लुगा लगाएर बसेको बेला बनाइएको नजिकको चित्र जो बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनको ओठमा मुस्कान छ र उनले गाढा रङ्गको माथिल्लो भाग र टोपी लगाएकी छिन्, जीवन्त हरियो पृष्ठभूमिको सामु।|''कलाकारकी आमाको चित्र'', अक्टोबर १८८८, नर्टन सिमोन कला सङ्ग्रहालय, पासाडेना, क्यालिफोर्निया File:Vincent van Gogh - Eugène Boch - Google Art Project.jpg|alt=एक तीव्र युवकको नजिकको चित्र, कोट र टाईसहित राम्रो लुगा लगाएको, उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएको, उनको जुँगा र गोटी दाह्री छ र उनी पृष्ठभूमिमा तारायुक्त आकाशको सामु उभिएका छन्।|''युजिन बोख (तारामय आकाशको अगाडि कवि)'', सन् १८८८, [[मुजे दोर्से]], पेरिस File:Vincent van Gogh - Portret van de postbode Joseph Roulin.jpg|alt=जुँगा र दाह्री भएको एक मध्यम उमेरको पुरुषको चित्र कुर्सीमा बसेको उनको बायाँ तर्फ (दर्शकको दायाँ) फर्किएको। उनको अनुहारमा विचारशील भाव छ र उनका हातहरू खाली छन् जबकि उनको बायाँ हात टेबलमा टिकेको छ, उनले गाढा निलो वर्दी र टोपी लगाएका छन्, फिक्का निलो पृष्ठभूमिको सामु।|''पोस्टम्यान जोसेफ रुलिनको चित्र'' (सन् १८४१–१९०३), अगस्ट १८८८ को सुरु, बोस्टन File:Vincent Willem van Gogh 084.jpg|alt=एक बूढी राम्रो लुगा लगाएकी महिला उनको दायाँ तर्फ (दर्शकको बायाँ) फर्किएर बसेकी छिन्। उनले आफ्ना हातहरू काखमा जोडेकी छिन्, र उनले गाढा रंगको माथिल्लो भाग र हरियो पोशाक लगाएकी छिन्, जीवन्त फूलको वालपेपर पृष्ठभूमिको सामु।|''ला बेर्सेज (अगुस्तँ रुलिन)'', सन् १८८९, बोस्टन </gallery> {{clear}} ====आत्म-चित्रहरू==== [[चित्र:Self-Portrait (Van Gogh September 1889).jpg|alt= बायाँ तर्फबाट भिन्सेन्त फन गोको एउटा चित्र, जसको अत्यन्तै तीव्र, एकाग्र हेराई र रातो दाह्री छ।|thumb|180x180px|''आत्म-चित्र'', सेप्टेम्बर १८८९। [[मुजे दोर्से]]]] फन गोखले सन् १८८५ र १८८९ को बीचमा ४३ भन्दा बढी आत्म-चित्रहरू बनाएका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}{{efn|group=note|[[रेमब्रन्ट]] थोरै प्रमुख चित्रकारहरू मध्ये एक हुन् जसले ५० भन्दा बढी आत्म-चित्रहरूको उत्पादन गरेर यो सङ्ख्यालाई उछिनेका छन् तर उनले चालीस वर्षको अवधिमा यसो गरेका थिए।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}}}} ती आत्मचित्रहरूलाई प्रायः शृङ्खलाहरूमा पूरा गरिएको थियो। उदाहरणका लागि सन् १८८७ को मध्यतिर पेरिसमा कोरिएका चित्रहरू उनको मृत्यु हुनुभन्दा केही समय अघिसम्म जारी रहेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc=263–269, 653}} सामान्यतया यी चित्रहरू अध्ययनका रूपमा थिए, जुन उनले अरूसँग घुलमिल हुन हिचकिचाउने समयमा वा मोडलहरूको अभाव हुँदा आफैलाई चित्रण गरेर बनाएका थिए।{{sfnp|van Uitert|1981|loc= 242}}{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} फन गोखका आत्म-चित्रहरूले उच्च स्तरको आत्म-निरीक्षण झल्काउँछन्।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 10}} यी चित्रहरू प्राय: उनको जीवनका महत्त्वपूर्ण अवधिहरूलाई अङ्कित गर्ने उद्देश्यले बनाइएका थिए; उदाहरणका लागि, सन् १८८७ को मध्यतिरको पेरिस शृङ्खला त्यस समयमा कोरिएको थियो जब उनी क्लद मोनेत, पल सेजाने र सिग्नाकबारे सचेत भएका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 265–269}} ''खैरो ह्याट टोपी सहितको स्व-चित्र''मा, रङका भारी रेखाहरू क्यानभासमा बाहिरतिर फैलिएका छन्। यो त्यस अवधिको उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध आत्म-चित्रहरू मध्ये एक हो, "यसको अत्यधिक व्यवस्थित लयबद्ध ब्रसस्ट्रोक र नियो-इम्प्रेसनिस्ट भण्डारबाट लिइएको नवीन प्रकाश पुञ्जलाई फन गोख आफैले 'उद्देश्यपूर्ण' क्यानभास भनेका थिए"।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=83}} यिनीहरूमा शारीरिक स्वरूपका विभिन्न प्रतिनिधित्वहरू छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखको मानसिक र शारीरिक अवस्था सामान्यतया स्पष्ट देखिन्छ; उनी अस्तव्यस्त, नकोरिएको वा उपेक्षित दाह्रीमा, धसिएका आँखाहरू, कमजोर बङ्गारा, वा दाँत झरेको अवस्थामा देखिन सक्छन्। केही चित्रमा उनलाई लामो अनुहार वा प्रस्ट देखिने खप्पर, वा तिखो र सतर्क विशेषताहरूसहित देखाइएको छ। उनका कपाललाई कहिलेकाहीँ चम्किलो रातो र कहिलेकाहीँ खरानी रङमा चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} फन गोखका स्व-चित्रहरू शैलीगत रूपमा भिन्न छन्। डिसेम्बर १८८८ पछि कोरिएका चित्रहरूमा जीवन्त रङहरूको कडा विरोधाभासले उनको छालाको थकित फिक्कापनलाई उजागर गर्दछ।{{sfnp|Sund|2002|loc= 261}} केहीले कलाकारलाई दाह्रीसहित र अरूले दाह्री बिना चित्रण गर्छन्। उनले आफ्नो कान काटेपछि कोरिएका चित्रहरूमा उनलाई पट्टि बाँधिएको अवस्थामा देखिन सकिन्छ। थोरै चित्रहरूमा मात्र उनले आफूलाई चित्रकारको रूपमा चित्रण गरेका छन्।{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 15}} साँ-रेमीमा कोरिएका चित्रहरूले टाउकोलाई दायाँ तर्फबाट देखाउँछन्, जुन उनको क्षतिग्रस्त कानको विपरित पक्ष हो, किनकि उनले ऐनामा देखिएको आफ्नो प्रतिबिम्बलाई चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 535–537}}{{sfnp|Cohen|2003|loc=305–306}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent van Gogh - Self-portrait with grey felt hat - Google Art Project.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँबाट बनाइएको चित्र, आरामदार तर केन्द्रित दृष्टि, रातो दाह्री र खैरो टोपी लगाएका।|''खैरो ढल्केको ह्याट टोपीसहितको आत्म-चित्र'', हिउँद १८८७–८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh Self-Portrait with Straw Hat 1887-Metropolitan.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँ पट्टीको चित्र, आरामदायी अभिव्यक्ति, रातो दाह्री र परालको टोपी लगाएका।|''[[परालको टोपीसहितको आत्म-चित्र]]'', पेरिस, हिउँद १८८७–८८। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent van Gogh, Self-Portrait, 1889, NGA 106382.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँको (राम्रो कान), हातमा रङ्गमिश्रण सामग्री र ब्रसहरू। उनले निलो पोशाक लगाएका छन् भने उनको पहेँलो कपाल र दाह्री छ। पृष्ठभूमि गहिरो बैजनी रङ्गको छ।|''आत्म-चित्र'', सन् १८८९। नेसनल ग्यालरी अफ आर्ट, वासिङ्टन, डिसी। उनको साँ-रेमीका आत्म-चित्रहरूले अक्षत कान देखाउँछन्, जुन ऐनामा प्रतिबिम्बित भएअनुसार छ। File:Vincent Willem van Gogh 102.jpg|alt=भिन्सेन्त फन गोखको बायाँपट्टीको चित्र (राम्रो कान), दाह्रीविहीन।|''[[दाह्रीविहीन आत्म-चित्र]]'', (लगभग सेप्टेम्बर १८८९) यो फन गोखको अन्तिम आत्म-चित्र हुन सक्छ, जुन उनले आफ्नी आमालाई जन्मदिनको उपहारस्वरूप दिएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 131}}{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let806/letter.html#n-16 Letter 806, note 16]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Saint-Rémy-de-Provence, Saturday, 28 September 1889.}} </gallery> ====साइप्रस र जैतुनका रुखहरू==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Road with Cypress and Star - c. 12-15 May 1890.jpg|thumb|upright|''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'', मे १८९०, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो|alt= सडको छेउमा एउटा ठूलो साइप्रस रूखको चित्र, दुई व्यक्ति हिँड्दै, उनीहरूको पछाडि एउटा गाडा र घोडा र पृष्ठभूमिमा एउटा हरियो घर, तीव्र तारायुक्त आकाश मुनि।]] पन्ध्रवटा क्यानभासले साइप्रस रूखहरूलाई चित्रण गर्दछ, जुन रूखप्रति उनी आर्ल्समा मोहित भएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} उनले ती रूखहरूमा जीवन भर्ने काम गरेका थिए जसलाई परम्परागत रूपमा मृत्युको प्रतीक मानिन्थ्यो।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} आर्ल्समा उनले सुरु गरेको साइप्रसको शृङ्खलामा रूखहरू टाढा, खेतहरूमा हावा रोक्ने बाधाको रूपमा चित्रित थिए; साँ-रेमीमा हुँदा उनले तिनलाई अग्रभूमिमा ल्याएका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 110}} भिन्सेन्तले मे १८८९ मा तेओलाई लेखेको एक पत्र यस प्रकार छ: "साइप्रसले अझै मलाई व्यस्त राखेको छ, म तिनीहरूसँग मेरो सूर्यमुखीहरूको क्यानभासजस्तै केही गर्न चाहन्छु"; उनले थपे, "ती रेखा र अनुपातमा सुन्दर छन्, मिस्रको स्मारक स्तम्भ जस्तो।"{{sfnp|Rewald|1978|loc= 311}} सन् १८८९ को मध्यमा र उनकी बहिनी विलको अनुरोधमा, फन गोखले ''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'' का धेरै साना संस्करणहरूको चित्रण गरेका थिए।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 132–133}} यी कृतिहरू घुमाउरो र बाक्लो रङ्ग प्रयोगका कारण विशेष छन्। यी चित्रहरूमा ''तारायुक्त रात'' पर्दछ जसमा साइप्रसले अग्रभूमिमा प्रभुत्व जमाउँछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101, 189–191}} यसका अतिरिक्त, साइप्रसहरूलाई अग्रभूमिमा राखि बनाइएका अन्य उल्लेखनीय कृतिहरूमा ''साइप्रस'' (सन् १८८९), ''दुई व्यक्तिसहितको साइप्रस'' (सन् १८८९–९०) र ''[[साइप्रस र तारासहितको सडक]]'' (सन् १८९०) आदि समावेश छन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} सन् १८८९ को अन्तिम छ वा सात महिनाको अवधिमा, उनले जैतुनका रूखहरूका कम्तीमा पन्ध्र चित्रहरू पनि सिर्जना गरेका थिए जसलाई उनले समयको माग वा बाध्यकारी ठान्दथे।<ref name="NGA">{{cite web |url=http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |title=The Olive Garden, 1889 |year=2011 |work=Collection |publisher=National Gallery of Art, Washington, DC |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |archive-date=10 May 2011 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510143650/http://www.nga.gov/collection/gallery/gg84/gg84-46627.html |date=10 May 2011 }}</ref> यी कृतिहरूमध्ये ''[[जैतुनको रूख (फन गोख शृङ्खला)|पृष्ठभूमिमा एल्पिलस सहितको जैतुनका रूखहरू]]'' (सन् १८८९) छ, जसको बारेमा उनले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा भने, "अन्ततः मसँग जैतुनसहितको एउटा परिदृश्य छ।"{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 101}} साँ-रेमीमा हुँदा, फन गोखले आश्रय बाहिर समय बिताए, जहाँ उनले जैतुनका बगैँचामा रूखहरू चित्रित गरेका थिए। यी कृतिहरूमा, प्राकृतिक जीवनलाई बाङ्गो र ग्रन्थीले भरिएको (गठियाले ग्रस्त) रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।{{sfnp|Hughes|2002|loc= 8–9}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh Starry Night Drawing.jpg|alt=एउटा परिदृश्यको चित्र जसमा तारायुक्त रातको आकाशले चित्रको दुई-तिहाइ भाग ओगटेको छ। बायाँ अग्रभूमिमा एउटा साइप्रस रूख चित्रको तल्लो भागदेखि माथिल्लो भागसम्म फैलिएको छ। बायाँतिर, गाउँको घर र अग्लो टुप्पो भएको एउटा चर्च पर्वत शृङ्खलाको फेदमा समूहबद्ध छन्। माथि दायाँतिर एउटा चन्द्रमा छ जसलाई प्रकाशको घेराद्वार घेरिएको छ। त्यहाँ धेरै चम्किला ठूला र साना ताराहरू छन् जो प्रत्येक घुमाउरो प्रभामण्डलले घेरिएका छन्। आकाशको केन्द्रमा आकाशगङ्गालाई दोहोरो घुमाउरो भुमरीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।|''तारामय रातमा साइप्रस'', सन् १८८९ मा बनाएको चित्र पछि फन गोखले बाँसको कलम प्रयोग गरि बनाएको चित्र File:Van Gogh - Zypressen mit zwei weiblichen Figuren.jpeg|alt=साइप्रस रूखहरूको ठूलो समूहको चित्र, जसको छेउमा दुई युवती हिँडिरहेका छन्, पृष्ठभूमिमा एउटा ठूलो घर, बादलले ढाकिएको नीलो आकाश मुनि।|''साइप्रस र दुई महिला'', फेब्रुअरी १८९०। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent van Gogh - Wheat Field with Cypresses - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो दिउँसोको आकाश मुनि दुई ठूला साइप्रसका रूखहरूको चित्र, पहाड, झाडी, फूल र रूखहरूको परिदृश्यमा गहुँको खेतको छेउमा।|''[[साइप्रस भएको गहुँको खेत]]'', सेप्टेम्बर सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क File:Vincent Van Gogh 0016.jpg|alt=दुई ठूला साइप्रस रूखहरूको चित्र, दिउँसोको अन्तिम आकाश मुनि, एउटा चन्द्रमा सहित।|''साइप्रस'', सन् १८८९। मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क </gallery> ====बगैँचाहरू==== ''[[फूल फुल्ने बगैँचाहरू]]'' (''फुल्ने बगैँचाहरू'' पनि भनिने) फन गोखको फेब्रुअरी १८८८ मा आर्ल्समा आगमन पछि पूरा भएका पहिलो समूहका कृतिहरू मध्ये एक हुन्। यसमा सङ्ग्रहीत १४ वटा चित्रहरूले आशावादी, आनन्दित र दृश्यात्मक रूपमा वसन्तको विकासलाई अभिव्यक्त गर्दछन्। यी चित्रहरू संवेदनशील र मानवविहीन छन्। यस चित्र शृङ्खलालाई उनले छोटो समयमा चित्रण गरेर सकाएका र उनले यस शृङ्खलामा प्रभाववादको एउटा संस्करण ल्याएका थिए जुन यस अवधिमा व्यक्तिगत शैलीको बलियो भावनाको उभिएको थियो। फुल्ने रूखहरूको क्षणभङ्गुरता र ऋतुको समाप्ति उनको अनित्यताको भावना र आर्ल्समा नयाँ सुरुवातको विश्वाससँग मेल खाएजस्तो देखिन्थ्यो। त्यो वसन्तमा रूखहरू फुल्दा, उनले "एउटा यस्तो विषयवस्तुको संसार भेट्टाए जुन अझ बढी जापानी हुन सक्दैनथ्यो।"{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} भिन्सेन्तले २१ अप्रिल १८८८ मा तेओलाई लेखेअनुसार, उनसँग १० वटा बगैँचाहरू छन् र "चेरीको रूखको एउटा ठूलो [चित्र] उनले बिगारेको थिए।"{{sfnp|Pickvance|1984|loc=45–53}} यस अवधिमा फन गोखले छायाँहरूको अधीनमा रहेर रूखहरूलाई चित्रण गरी प्रकाशको प्रयोगमा निपुणता हासिल गरेका थिए भने यी चित्रहरू हेर्दा तिनै चित्रित वस्तुहरू वास्तविक प्रकाशको स्रोत हुन् जस्तो देखिन्थ्यो। {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 331–333}} अर्को वर्षको सुरुमा उनले बगैँचाहरूको अर्को सानो समूह चित्रण गरे जसमा ''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'' समावेश छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=385}} फन गोख दक्षिणी फ्रान्सको परिदृश्य र वनस्पतिबाट मोहित थिए भने उनी प्रायः आर्ल्स नजिकैका खेतका बगैँचाहरूमा जाने गर्दथे। भूमध्यसागरीय जलवायुको जीवन्त प्रकाशमा उनको रङ्गमिश्रण कला उल्लेखनीय रूपमा उज्ज्वल भएको थियो।{{sfnp|Fell |1997|loc= 32}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Van Gogh - Blühender Pfirsichbaum.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि काठको बार नजिकै फुल्ने बगैंचामा दुई गुलाबी आरुका रूखहरूको एक वाटरकलर|''फुलिरहेको गुलाबी आरुको रूख (मौभको सम्झना)'', जलरङ्ग चित्रण, मार्च १८८८। क्रेलर-मुलर संग्रहालय File:Vincent van Gogh - De roze boomgaard - Google Art Project.jpg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''गुलाबी बगैँचा'', मार्च १८८८। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Van Gogh - Blühender Obstgarten, von Zypressen umgeben.jpeg|alt=उज्यालो नीलो आकाश मुनि ठूला साइप्रस रूखहरूले घेरिएको काठको तगारो नजिकै धेरै रूखहरूको फूल फुल्ने बगैँचाको एक चित्र।|''साइप्रसले घेरिएको फुलिरहेको बगैँचा'', अप्रिल १८८८। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Van Gogh 0018.jpg|alt=तीनवटा फुलिरहेका रूखहरूको नजिकको दृश्य, जसको पछाडि एउटा ठूलो बगैँचा र खेत देख्न सकिन्छ जहाँ एकजना मानिस काम गरिरहेको छ, पृष्ठभूमिमा भवन र घरहरूले भरिएको एउटा गाउँ, उज्यालो आकाश मुनि।|''[[आर्ल्सको दृश्य, फुल्ने बगैँचाहरू]]'', अप्रिल १८८९। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख </gallery> ==== गहुँका खेतहरू ==== [[चित्र:Vincent van Gogh - Wheatfield under thunderclouds - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1.4|''[[गर्जनशील बादलमुनि गहुँको खेत]]'', सन् १८९०, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], एम्स्टर्डम, नेदरल्यान्ड्स|alt= गहुँको खेतको एक विस्तृत चित्रको बीचमा हरियो पहाडहरू र अँध्यारो तथा डरलाग्दो आकाशलाई चित्रण गरिएको छ।]] फन गोखले आर्ल्स वरपरको परिदृश्यको भ्रमणका क्रममा धेरै चित्रण यात्राहरू गरेका थिए। उनले अन्न, गहुँका खेत र क्षेत्रका अन्य ग्रामीण स्थलचिह्नहरूका चित्रहरू बनाएका थिए जसमा ''पुरानो मिल'' (सन् १८८८) पनि समावेश छ भने यो गहुँका खेतहरू भन्दा परको मनोरम संरचनाको उत्कृष्ट उदाहरण हो।{{sfnp|Pickvance|1984|loc= 177}} हेग, एन्टवर्प र पेरिसको बसाइँका विभिन्न विन्दुहरूमा फन गोखले आफ्नो झ्यालबाट देखिने दृश्य चित्रण गरेका थिए। यी कृतिहरू ''[[गहुँको खेत]]'' शृङ्खलामा परिणत भएका थिए जसमा साँ-रेमीको आश्रयमा उनको कोठाबाट देखिने दृश्य चित्रण गरिएको छ।{{sfnp|Hulsker|1980|loc=390–394}} फन गोखद्वारा चित्रित उनका अन्तिम चित्रहरू प्रायः उदास किसिमका भएतापनि यिनीहरू अनिवार्य रूपमा आशावादी रहेको र यी चित्रहरूले फन गोखको मृत्युको समयसम्म पनि, स्पष्ट मानसिक स्वास्थ्यमा फर्कने उनको इच्छालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्। तैपनि उनका केही अन्तिम कृतिहरूले उनको गहिरिँदै गएको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।{{sfnp|van Uitert|van Tilborgh|van Heugten|1990|loc=283}}{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680–686}} जुलाई १८९० मा, ओभरबाट लेखेको एक पत्रमा फन गोखले "पहाडहरूको विरुद्धको विशाल मैदान, समुद्रजस्तै असीम, नाजुक पहेँलो" मा उनी तल्लीन भएका छन् भनी उल्लेख गरेका थिए।{{sfnp|Edwards|1989|loc=115}} फन गोखले मे महिनामा खेतहरूबाट मोहित बनेका थिए जतिबेला गहुँ काँचो र हरियो थियो। उनको ''सेतो घर सहित ओभरमा गहुँका खेतहरू''ले पहेँलो र नीलोको अधिक मौन रङ्गमिश्रण देखाउँदछ, जसले एक आदर्श सद्भावको भावना सिर्जना गर्दछ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 654}} लगभग १० जुलाई १८९० मा, फन गोखले तेओलाई "अशान्त आकाशमुनि गहुँका विशाल खेतहरू" बारे लेखेका थिए।{{refn|{{harvp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html Letter 898]|ps= . Vincent to Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger. Auvers-sur-Oise, on or about Thursday, 10 July 1890.}}}} ''[[कागहरू सहितको गहुँको खेत]]''ले आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा कलाकारको मानसिक अवस्था देखाउँदछ; हल्स्करले यस कृतिलाई "डरलाग्दो आकाश र अपशकुन कागहरू सहितको विनाशले भरिएको चित्र" भनेर वर्णन गरेका थिए।{{sfnp|Hulsker|1990|loc=478–479}} यसको गाढा रङ्गमिश्रण र भारी ब्रसस्ट्रोकहरूले खतराको भावना व्यक्त गर्दछन्।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 680}} <gallery widths="165px" heights="135px" class="center"> File:Van Gogh - Enclosed Wheat Field with Rising Sun (KM 106.596).jpg|alt= गहुँको खेत, नदी, घरहरू, पहाडहरू र उदाउँदो सूर्यको एक उज्ज्वल लगभग वर्गाकार चित्र।|''उदाउँदो सूर्यसहितको बन्द गहुँको खेत'', मे १८८९, क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो, नेदरल्यान्ड्स File:Vincent Willem van Gogh, Dutch - Rain - Google Art Project.jpg|alt= बाक्लो मुसलधारे पानीमा गहुँको खेतको एउटा लगभग वर्गाकार चित्र।|''[[वर्षा (फन गोख)|वर्षा]]'' वा ''पानीमा बन्द गहुँको खेत'', नोभेम्बर १८८९, [[फिलाडेल्फिया कला सङ्ग्रहालय]], [[फिलाडेल्फिया]] File:Evening landscape at moonrise - Van Gogh.jpg|alt= परालका थुप्राहरू भएको अँध्यारो गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, उदाउँदो पूर्ण जून मुनि पृष्ठभूमिमा नदी र पहाडहरू सहित।|''[[गहुँका खेतहरू]]'', जुन १८८९ को सुरुमा। क्रेलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो File:Vincent van Gogh - House at Auvers - Google Art Project.jpg|alt= दिउँसोको समयमा गहुँको खेतको लगभग वर्गाकार चित्र, पृष्ठभूमिमा परिदृश्य र एउटा सेतो घर सहित।|''सेतो घर सहित ओभेरमा गहुँको खेत'', जुन १८९०, [[फिलिप्स सङ्ग्रह]], वासिङ्टन, डिसी </gallery> ====फूलहरू==== [[चित्र:Vincent Willem van Gogh 127.jpg|thumb|upright|''स्थिर जीवन: चौध सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी'', अगस्ट १८८८। नेसनल ग्यालेरी, लन्डन|alt=उज्यालो पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू रहेको एउटा सिरेमिक फूलदानी।]] फन गोखले फूलहरू सहित धेरै परिदृश्यहरू चित्रण गरेका थिए जसमा गुलाफ, पुस्कर र [[सूर्यमुखी]] जस्ता फूलहरू समावेश छन्। केहीले रङ्ग भाषामा उनको रुचि र जापानी [[उकियो-ए]]मा पनि उनको रुचिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।{{sfnp|Pickvance|1986|loc= 80–81, 184–187}} मर्दै गरेका सूर्यमुखीहरूको दुई शृङ्खलाहरू रहेका छन्। पहिलो सन् १८८७ मा पेरिसमा चित्रण गरिएको थियो र यसले भुइँमा सुतेका फूलहरू देखाउँदछ। दोस्रो शृङ्खला एक वर्षपछि आर्ल्समा पूरा भएको थियो र यो बिहानीको सुरुवातको उज्यालोमा राखिएको फूलदानीमा गुच्छाहरूको हो।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 413}} दुवै बाक्लो तहको रङको कामबाट निर्मित छन् जसले, लन्डन नेसनल ग्यालेरीका अनुसार, "बीउको टाउकोको बनावट" लाई उजागर गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|title=Vincent van Gogh; Sunflowers; NG3863|publisher=National Gallery, London|access-date=1 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812154012/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/vincent-van-gogh-sunflowers|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> यी शृङ्खलाहरूमा, फन गोख आफ्ना चित्रहरूलाई व्यक्तिपरकता र भावनाले भर्ने आफ्नो सामान्य रुचिमा नढालेर यसको सट्टामा दुवै शृङ्खला गोगाँलाई आफ्नो प्राविधिक कौशल र कार्य विधिहरू प्रदर्शन गर्नका लागि बनाइएको {{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} थियो जसले भ्रमण गर्न लागेका थिए। सन् १८८८ का चित्रहरू कलाकारको लागि आशावादको एक दुर्लभ अवधिमा सिर्जना गरिएको थियो। भिन्सेन्तले अगस्ट १८८८ मा तेओलाई लेखेकको पत्र यसप्रकार छ; {{quote|म मार्सेइजले (मार्सेइजका मानिसहरू) बुएबेस (परिकार) खाँदाजस्तो उत्साहका साथ चित्रण गर्दै छु, यसले तपाईँलाई आश्चर्यचकित पार्दैन जब यो ठूला सूर्यमुखीहरू चित्रण गर्ने प्रश्न आउँछ&nbsp;... यदि मैले यो योजना पूरा गरेँ भने त्यहाँ एउटा दर्जन चित्रहरू हुनेछन्। त्यसैले सम्पूर्ण कुरा नीलो र पहेँलोमा एउटा तालमेल मिल्नेछ। म यसमा हरेक बिहान, सूर्योदयदेखि काम गर्दछु। किनभने फूलहरू चाँडै ओइलाउँछन् र यो सबै एकै पटकमा गर्ने कुरा हो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://vangoghletters.org/vg/letters/let666/letter.html Letter 666]|ps= . Vincent to Theo van Gogh. Arles, Tuesday, 21 or Wednesday, 22 August 1888.}}}} गोगाँको भ्रमणको प्रत्याशामा पर्खालहरू सजाउनको लागि सूर्यमुखीहरू चित्रण गरिएको थियो भने फन गोखले आर्ल्समा ''[[पहेँलो घरको पाहुना कोठा]]'' वरिपरि व्यक्तिगत कृतिहरू राखेका थिए। गोगाँ गहिरो रूपमा प्रभावित भए र पछि पेरिस संस्करणहरू मध्ये उनले दुईवटा प्राप्त गरेका थिए।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 411}} गोगाँको प्रस्थान पछि, फन गोखले सूर्यमुखीहरूको दुई प्रमुख संस्करणहरूलाई ''बेर्सेज त्रिपट्ट''को एउटा अंशको रूपमा कल्पना गरे र तिनीहरूलाई आफ्नो ''ले भँ'' ब्रसेल्स प्रदर्शनीमा समावेश गरेका थिए। आज यस शृङ्खलाका प्रमुख भागहरू उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध चित्रहरू मध्येमा पर्दछन्। यी चित्रहरू पहेँलो रङ्गको रोगसूचक अर्थ र पहेँलो घरसँग यसको सम्बन्ध, ब्रसस्ट्रोकहरूको अभिव्यञ्जनावाद र प्रायः गाढा पृष्ठभूमिहरू विरुद्धको तिनीहरूको विपरितताको लागि परिचित छ।{{sfnp|Walther|Metzger|1994|loc= 417}} <gallery widths="165" heights="165" class="center"> File:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|alt=फिक्का नीलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध पहेँलो सतहमा सूर्यमुखीहरू सहितको एउटा सिरेमिक फूलदानी।|''[[सूर्यमुखी (फन गोख शृङ्खला)|स्थिर जीवन: बाह्र सूर्यमुखीहरू सहितको फूलदानी]]'', अगस्ट १८८८। नोए पिनाकोथेके, म्युनिख File:Irises-Vincent van Gogh.jpg|alt=बगैँचामा उब्जिएको आइरिस। त्यहाँ खाली माटो देखिन्छ र पृष्ठभूमिमा सुन्तला रङ्गका फूलहरू छन्।|''आइरिस (चित्रकला)'', मे १८८९। जे. पल गेती सङ्ग्रहालय, लस एन्जलस File:Vincent van Gogh - Almond blossom - Google Art Project.jpg|alt=फिक्का नीलो आकाशको विरुद्ध रूखको हाँगाहरूमा फिक्का गुलाबी फूलहरू।|''बदामको फूल'', फेब्रुअरी १८९०। फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम File:Vincent van Gogh - Irises - Google Art Project.jpg|alt=पहेँलो फूलदानीमा आइरिस फूलहरू र केही हरियो पातहरू।|''स्थिर जीवन: पहेँलो पृष्ठभूमिको विरुद्ध आइरिसहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} <!-- File:Van Gogh - Vase of Roses.jpg|alt=फिक्का हरियो पृष्ठभूमिको विरुद्ध हरियो फूलदानीमा फिक्का गुलाबी गुलाब।|''स्थिर जीवन: गुलाफहरू सहितको फूलदानी'', मे १८९०, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय, न्युयोर्क{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 819–820}} --> </gallery> {{clear}} == प्रतिष्ठा र विरासत == [[चित्र:Jo van Gogh-Bonger, by Woodbury and Page-2.jpg|thumb|upright|[[योहाना फन गोख-बोङ्गर]], सन् १८८९|alt=एक जवान महिलाको सहज अभिव्यक्ति र हल्का मुस्कानका साथ टाउकोको औपचारिक श्यामश्वेत तस्वीर]] सन् १८८० को दशकको अन्त्यतिर फन गोखको पहिलो प्रदर्शनीहरू पछि कलाकार, कला समीक्षक, व्यापारी र सङ्कलनकर्ताहरू माझ उनको प्रतिष्ठा निरन्तर बढ्दै गएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> सन् १८८७ मा, [[अँद्रे आन्तोन]]ले पेरिसको [[थिएटर लिब्र]]मा [[जर्ज सुरात]] र [[पल सिन्याक]]का कामहरूसँगै फन गोखका चित्रहरू पनि राखेका थिए भने तीमध्ये केही जुलियन टाङ्गुईले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८८९ मा, अल्बर्ट ओरियरले ''ल मोदेरनिस्त इलुस्त्रे'' पत्रिकामा उनको कामलाई "आगो, तीव्रता र घाम" को विशेषता भएको भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 307}}</ref> जनवरी १८९० मा ब्रसेल्सको सोस्येते दे-आर्तिस्त एँदेपाँदाँ ({{भाषा-फ्रान्सेली|Société des Artistes Indépendants}}) मा उनका १० वटा चित्रहरू प्रदर्शन गरिएका थिए।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[सादी कार्नो|मारी फ्रँस्वा सादी कार्नो]] फन गोखको कामबाट प्रभावित भएको भनिएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |title=Van Gogh was not unappreciated in his lifetime, myth-busting letter shows |work=The Daily Telegraph |last=Furness |first=Hannah |date=27 August 2018 |access-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015803/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/08/27/van-gogh-not-unappreciated-lifetime-myth-busting-letter-shows/ |archive-date=8 September 2018 |url-status=live }}</ref> फन गोखको मृत्युपछि, ब्रसेल्स, पेरिस, हेग र एन्टवर्पमा स्मृति प्रदर्शनीहरू आयोजना गरिएका थिए। उनका कामहरू ''[[ले भँ]]''मा छवटा चित्रहरू सहित धेरै उच्च-प्रोफाइल प्रदर्शनीहरूमा देखाइएका थिए भने सन् १८९१ मा ब्रसेल्समा एक पूर्वव्यापी प्रदर्शनी भएको थियो।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc=72}}</ref> सन् १८९२ मा [[ओक्तेभे मिर्बेउ]]ले लेखेका थिए, फन गोखको आत्महत्या कलाका लागि "एक असीमित दुखद क्षति थियो... यद्यपि जनता उनको भव्य अन्त्येष्टिमा भीड लागेनन् र बिचारा भिन्सेन्त फन गोख, जसको मृत्युको अर्थ प्रतिभाको एउटा सुन्दर ज्वाला निभ्नु हो, उनी आफ्नो जीवन जस्तै गुमनाम र उपेक्षित भएर मृत्युमा गए।"<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 305}}</ref> सन् १८९१ जनवरीमा उनका भाइ तेओको मृत्युले भिन्सेन्तको सबैभन्दा ठूलो र राम्रो पहुँच भएको समर्थकलाई गुमेको थियो।<ref>{{sfnp|Sund|2002|loc= 310}}</ref> तेओकी विधवा योहान फन गोख-बोङ्गर बीसको दशककी डच महिला थिइन् जसले न त आफ्नो पतिलाई न त जेठाजुलाई धेरै समयदेखि चिनेकी थिइन्। उनले अचानक सयौँ चित्र, पत्र र रेखाचित्रहरूका साथै आफ्नो शिशु छोरा भिन्सेन्त विलेम फन गोखको हेरचाह गर्नुपर्ने भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref>{{efn|group=note|उनको पति परिवारको एकमात्र सहारा थिए, र योहानासँग पेरिसमा एउटा कोठा, केही फर्निचरका सामानहरू र जेठाजुका चित्रहरू मात्र बाँकी थिए, जसलाई त्यस समयमा "कुनै मूल्य नभएको" रूपमा हेरिन्थ्यो।{{sfnp|Van Gogh|2009|loc=[http://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/nephew/1.html Memoirs of V.W. van Gogh]}}}} गोगाँ फन गोखको प्रतिष्ठा बढाउन सहयोग गर्ने पक्षमा थिएनन् र जोका भाइ एन्ड्रिज बोङ्गर पनि उनको कामको बारेमा खासै उत्साहित देखिएनन्।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 244–254}}</ref> समीक्षकहरूमध्ये फन गोखका प्रारम्भिक समर्थकहरू मध्ये एक, ओरियरको सन् १८९२ मा २७ वर्षको उमेरमा [[टाइफाइड|टाइफाइड ज्वरो]]का कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> [[चित्र:Vincent Van Gogh 0013.jpg|thumb|right|upright|''त्रास्कोँ जाने बाटोमा चित्रकार'', अगस्ट १८८८ (दोस्रो विश्वयुद्धमा आगोले नष्ट भएको)|alt=एउटा परालको टोपी लगाएको मानिस, क्यानभास र पेन्टबक्स बोकेर, रूखले घेरिएको, पातहरू छरिएको ग्रामीण सडकमा देब्रेतिर हिँडिरहेको चित्र]] सन् १८९२ मा, [[एमिल बेर्नार]]ले [[पेरिस]]मा फन गोखको चित्रहरूको एउटा सानो एकल प्रदर्शनी आयोजना गरेका थिए भने [[जुल्याँ ताँगी]]ले फन-गोख-बोङ्गरबाट पठाइएका धेरै चित्रहरूसहित फन गोखका अन्य चित्रहरूलाई प्रदर्शनमा राखेका थिए। अप्रिल १८९४ मा, पेरिसको [[दुराँ-रुएल]] ग्यालरीले फन गोखको कलाकृतिहरूबाट १० वटा चित्रहरू बिक्रीको लागि स्वीकार गर्न सहमति जनाएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १८९६ मा, त्यतिबेलाका एक अज्ञात कला फाभिवादी विद्यार्थी चित्रकार [[हेनरी मातिस]]ले ब्रिटनीको बेल इल टापूमा जोन रसेलसँग भेट्न गएका थिए।<ref>{{sfnp| Spurling|1998|loc= 119–138}}</ref> <ref name=abc>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|title=अज्ञात मातिस&nbsp;... – पुस्तक वार्ता|last=हिलरी स्पर्लिङसँग अन्तर्वार्ता|date=८ जुन २००५|work=ABC Online|access-date=१ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012112023/http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm|archive-date=१२ अक्टोबर २०११|url-status=live}}</ref> रसेल फन गोखको घनिष्ठ मित्र थिए; उनले मातिसलाई डच चित्रकारको कामसँग परिचित गराएर उनलाई फन गोखको एउटा रेखाचित्र दिएका थिए। फन गोखबाट प्रभावित भएर, मातिसले माटोको रङ्गको चित्रकला छोडेर चम्किला रङ्गहरू अपनाएका थिए।<ref name=abc/>{{sfnp|Spurling|1998|loc= 138}} सन् १९०१ मा पेरिसमा, बर्नहाइम-ज्युन ग्यालरीमा फन गोखको एउटा ठूलो पूर्वव्यापी प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो जसले [[आन्द्रे देराँ]] र [[मौरिस द भ्लामिङ्क]]लाई उत्साहित तुल्याएको र फाभिवादको उदयमा योगदान पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 245}}</ref> सन् १९१२ मा कोलोनमा सोन्डरबुन्ड कलाकारहरूसँग, सन् १९१३ मा न्युयोर्कमा आर्मरी प्रदर्शनी, र सन् १९१४ मा बर्लिनमा महत्वपूर्ण समूह प्रदर्शनीहरू भएका थिए,<ref>{{sfnp|Dorn|Leeman|1990}}</ref> [[हेन्क ब्रेमर]] फन गोखको बारेमा सिकाउन र बोल्नमा महत्वपूर्ण भूमिकामा थिए,<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 262}}</ref> र उनले [[हेलेन क्रोलर-मुलर]]लाई फन गोखको कलासँग परिचित गराएका थिए जो उनको कामको एक अति उत्सुक सङ्ग्रहकर्ता बनेकी थिइन्।<ref>{{sfnp|Rovers|2007|loc= 258}}</ref> जर्मनेली अभिव्यञ्जनावादका प्रारम्भिक व्यक्तित्वहरू जस्तै [[एमिल नोल्डे]]ले फन गोखको कामप्रति ऋण स्वीकार गरेका थिए।<ref>{{sfnp|Selz|1968|p= 82}}</ref> फन गोखको प्रसिद्धि [[पहिलो विश्वयुद्ध]]भन्दा पहिले [[अस्ट्रिया]] र [[जर्मनी]]मा सर्वप्रथम शिखरमा पुगेको थियो,<ref>{{sfnp|Weikop|2007|loc= 208}}</ref> जसमा उनको पत्रहरूको तीन खण्डमा १९१४ मा प्रकाशनले सहयोग पुर्‍याएको थियो।<ref>{{sfnp|Naifeh|Smith|2011|loc= 867}}</ref> उनका पत्रहरू अभिव्यञ्जनात्मक र साहित्यिक छन् भने यी पत्रहरूलाई १९औँ शताब्दीको आफ्नो प्रकारको अग्रणी लेखाइको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{sfnp|McQuillan|1989|loc= 19}}</ref> यी पत्रहरूले फन गोखको एउटा शक्तिशाली पौराणिक कथाको सुरुवात गर्दछ जसमा उनलाई एक तीव्र र समर्पित चित्रकारको रूपमा उल्लेख गरि आफ्नो कलाको लागि कष्ट भोगेको र युवावस्थामै मृत्युवरण गरेको भनी वर्णन गर्दछ।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= x}}</ref> सन् १९३४ मा, उपन्यासकार [[अर्भिङ स्टोन]]ले फन गोखको जीवनमा आधारित एउटा जीवनीपरक उपन्यास लेखे जसको शीर्षक थियो ''[[लस्ट फर लाइफ (उपन्यास)|लस्ट फर लाइफ]]'' राखिएको थियो जुन फन गोखका भाइ तेओलाई लेखेको पत्रहरूमा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0994883/|title=भिन्सेन्त फन गोखका लागि IMDb|website=IMDb|access-date=९ मे २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527102007/https://www.imdb.com/name/nm0994883/|archive-date=२७ मे २०१९|url-status=live}}</ref> यस उपन्यास र सन् १९५६ को यसै नामको चलचित्रले उनको प्रसिद्धिलाई अझै वृद्धि गरेको देखिन्छ। संयुक्त राज्यहरूमा स्टोनले अनुमान लगाएअनुसार, उनको अप्रत्याशित सर्वाधिक बिक्री भएका पुस्तक भन्दा पहिले केही सय मानिसहरूले मात्र फन गोखको बारेमा सुनेका थिए।<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xii}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=dlhn_Kxgm8g | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/dlhn_Kxgm8g| archive-date=१४ नोभेम्बर २०२१ | url-status=live|title=अर्भिङ स्टोन अन्तर्वार्ता |work= Day at Night|first=जेम्स |last=डे |date=२३ अप्रिल १९७४ |access-date=२ अगस्ट २०१७}}</ref> ===फन गोख सङ्ग्रहालय=== {{मुख्य|फन गोख सङ्ग्रहालय}} [[चित्र:Weesp and Amsterdam (Netherland, June 2020) - 7 (50550627911).jpg|thumb|फन गोख सङ्ग्रहालय, एम्स्टर्डम]] फन गोखको भतिजा [[भिन्सेन्त विलेम फन गोख]] (सन् १८९०–१९७८),<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> ले आफ्नी आमाको मृत्यु सन् १९२५ मा भएपछि उनीसँग सम्बन्धित सबै सम्पत्तिको उत्तराधिकारी बनेका थिए। सन् १९५० को दशकको प्रारम्भमा उनले चार खण्ड र धेरै भाषाहरूमा प्रस्तुत पत्रहरूको पूर्ण संस्करणको प्रकाशनको व्यवस्था गरेका थिए। त्यसपछि उनले सम्पूर्ण सङ्ग्रह खरीद गर्न र राख्नको लागि एउटा फाउन्डेसनलाई अनुदान दिन डच सरकारसँग वार्ता सुरु गरेका थिए।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 252}}</ref> तेओका छोरा विलेम फन गोखले कलाकृतिहरू सम्भवतः उत्तम अवस्थाहरूमा प्रदर्शित गरिनेछन् भन्ने उद्देश्यले यो परियोजनाको योजना बनाएका थिए। यो परियोजना सन् १९६३ मा सुरु भएको थियोे जहाँ वास्तुकार [[खेरित रितभेल्त]]लाई यसको डिजाइनको जिम्मा दिइएको र सन् १९६४ मा उनको मृत्युपछि [[किशो कुरोकावा]]ले उक्त जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।<ref name=nga>{{citation |url=http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |title=भान गोगको भान गोगहरू: भान गोग संग्रहालय |date=४ अक्टोबर १९९८ |publisher=नेसनल ग्यालेरी अफ आर्ट |access-date=२३ अप्रिल २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529195527/http://www.nga.gov/exhibitions/vgmsm.shtm |archive-date=२९ मे २०१० |url-status=live }}</ref> सन् १९६० को दशकभरि काम प्रगतिमा रह्यो र यसको भव्य उद्घाटनको लागि सन् १९७२ को वर्षलाई लक्षित गरिएको थियो।<ref>{{sfnp| Rewald|1986|loc= 253}}</ref> [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] सन् १९७३ मा एम्स्टर्डमको [[म्युजियमप्लेन]] मा खुलेको थियो,<ref>{{sfnp|Pomerans|1997|loc= xiii}}</ref> यो राइक्सम्युजियमपछि नेदरल्यान्ड्सको दोस्रो सबैभन्दा लोकप्रिय सङ्ग्रहालय बन्न सफल भएको थियो नहाँ नियमित रूपमा वार्षिक १५ लाखभन्दा बढी आगन्तुकहरू आउने गर्दथे। सन् २०१५ मा यसले कीर्तिमानी १९ लाख आगन्तुकहरू पाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|title=Bezoekersrecords voor Van Gogh Museum en NEMO|date=१५ डिसेम्बर २०१५|language=डच|work=AT5|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721082453/http://www.at5.nl/artikelen/150751/bezoekersrecords_voor_van_gogh_museum_en_nemo|archive-date=२१ जुलाई २०१६|url-status=live}}</ref> यस सङ्ग्रहालयमा ८५ प्रतिशत आगन्तुकहरू अन्य देशहरूबाट आएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|title=फन गोख सङ्ग्रहालय प्रमुख: हाम्रो आयका स्रोतहरू विविधीकरण गर्नु महत्वपूर्ण छ|last=Caines|first=Matthew|date=१ सेप्टेम्बर २०१५|work=द गार्डियन|access-date=४ अगस्ट २०१६|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826101634/https://www.theguardian.com/culture-professionals-network/2015/sep/01/van-gogh-museum-chief-axel-ruger-interview|archive-date=२६ अगस्ट २०१६|url-status=live}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|auto=1}} * [http://www.vggallery.com/ भिन्सेन्त फन गोख चित्र सङ्ग्राहलय], फन गोखका पत्र तथा कार्यहरूको सम्पूर्ण विवरण * [http://vangoghletters.org/ फन गोखद्वारा लिखित पत्रहरू] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20121025195053/http://vangoghletters.org/vg/ |date=2012-10-25 }} * [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ भिन्सेन्त फन गोख] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920143009/https://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/van-gogh.html/ |date=2017-09-20 }} शिक्षण कार्यक्रम * {{Gutenberg author | id=40599}} * {{Internet Archive author |sname=Vincent van Gogh}} * {{Librivox author |id=6171}} * {{IMDB name}} [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:सन् १८५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८९० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:चित्रकारहरू]] [[श्रेणी:पुरुष आत्महत्या]] mq6t7e246lkc9rlpcc8mcgu21jxx61d 0 138464 1354509 1346539 2026-05-07T11:00:25Z Bishaldev100 28807 /* पौराणिक हात्तीहरू */ 1354509 wikitext text/x-wiki [[हात्ती]] वा हात्तीजस्ता आकृतिहरू निम्न उल्लेखित पौराणिक कथा र धर्ममा पाइन्छ। == सूचीहरू == === हात्तीको टाउको भएका देवताहरू === * [[गणेश]], प्रसिद्ध हिन्दु देवता। * [[गणेश|मालिनी]], [[गणेश]] सम्बन्धित देवी * [[विनायकी]], हिन्दु देवी। === पौराणिक हात्तीहरू === * ऐरावत, [[हिन्दु|हिन्दू]] देवराज [[इन्द्र]] सवार हात्ती। * हिन्दू ब्रह्माण्ड विज्ञान संसारलाई थाम्ने आठ अष्टदिग्गजस भनेर वर्णन गरिएको छ। * इरावान, ऐरावतको थाई संस्करण * [[गजासुर]], हिन्दू पौराणिक कथा हात्ती राक्षस * [[गजेन्द्र मोक्ष|गजेन्द्र]], [[संस्कृत]] ग्रन्थ ''[[गजेन्द्र मोक्ष]] बाट'' * गिरिमेखला, [[थेरवाद|थेरवाद बौद्ध धर्म]] मारालाई बोक्ने हात्ती * कासो, एक टोबा देवता जसलाई हात्ती वा एन्टियटरको रूपमा वर्णन गरिएको छ। * [[सुप्रतीक|सुप्रतिक]], हिन्दू पौराणिक कथामा धेरै हात्तीहरूको नाम हो। == अन्य उल्लेख == हात्तीको टाउको भएको मानिसको मूर्तिबाट प्राचीन [[इजिप्ट]] मा हात्ती देवता अस्तित्वमा थिए भन्ने संकेत मिल्छ । जिन भर्काउटरले [[सुडान]] को एउटा मन्दिर, वाड बान नाकामा यो पत्ता लगाए। सन् १९७० मा सुडानमा मुसावरात एस-सुफ्रा जर्मन अभियानको क्रममा मुट मन्दिरको पूर्वी बाहिरी पर्खालमा सूर्य डिस्क लगाएको हात्तीको टाउको भएको आकृतिमा ग्राफिटो फेला परेको थियो।<ref>[https://jaauth.journals.ekb.eg/article_49962_17e11db4064eb0fcb95398b11b7e2b75.pdf "Elephants In Ancient Egypt"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240403094647/https://jaauth.journals.ekb.eg/article_49962_17e11db4064eb0fcb95398b11b7e2b75.pdf |date=2024-04-03 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * गज, हिन्दू पौराणिक कथामा हात्तीहरू * काल्पनिक हात्तीहरूको सूची * व्यक्तिगत हात्तीहरूको सूची * पौराणिक प्राणीहरूको सूची ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] aj5gcgwm71ko4425pgga8wal0lm5gyq 0 141517 1354481 1353874 2026-05-07T05:30:37Z पर्वत सुवेदी 31224 /* नारायणी अञ्चल */ 1354481 wikitext text/x-wiki {{नेपालको राजनीति}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} वि.सं २०७३ अगाडि नेपालका ७५ जिल्लाहरूलाई [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] र [[नगरपालिका]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८]] अनुसार नेपालमा जम्मा '''३,९१५ वटा गाविसहरू''' रहेका थिए। वि.सं २०७१ वैशाख २५ मा, [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]] तात्कालीन गाविसहरूलाई गाभेर ७१ वटा र २०७१ पुस २८ मा, ६१ वटा गरि थप १३२ वटा नगरपालिकाहरू स्थापना गरेको थियो भने २०७२ पुस २१ मा, २६ वटा नगरपालिकाहरू थप गरिएको थियो<ref>{{cite web|title=थप ६१ नगरपालिका र सात उपमहानगरपालिका घोषणा, काठमाडौँ र भक्तपुर गाविसरहित|url=https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4|date=|website=सेतोपाटी|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=७ वैशाख २०८२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250529050758/https://www.setopati.com/raajneeti/20816#:~:text=%E0%A4%8F%E0%A4%95%20%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%85%E0%A4%98%E0%A4%BF%20%E0%A5%AB%E0%A5%AE%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A5%E0%A4%AA%20%E0%A5%AD%E0%A5%A8,%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88%20%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4 |date=2025-05-29 }}</ref> र यो सँगै गाविसहरूको सङ्ख्या घटेर ३,१५७ पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=GIS District Map (Nepal's structure prior to restructuing) |date=|website=Ministry of Federal Affairs and General Administration|publisher= Local Governance and Community Development Programme|language=अङ्ग्रेजी|access-date=१५ असार २०८२}}</ref><ref>{{cite web|title = List of Village Development Committees prior to restuctuing|url = https://www.mofald.gov.np/en/vdc|access-date = ७ वैशाख २०८२|work = सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250604024704/https://www.mofald.gov.np/en/vdc |date=2025-06-04 }}</ref> २०७३ फागुन २७ मा, ११ वटा नगरपालिकाहरू खारेज वा नयाँ नगरपालिकाहरूमा गाभ्दै गाविसहरू विघटन गरिएको थियो र त्यसलाई [[गाउँपालिका]] वा [[नगरपालिका]]ले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.mofald.gov.np/ne/node/1836|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरि उक्त एकाईहरुको नाम, सङ्ख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण &#124; &#124; सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007190858/https://www.mofald.gov.np/ne/node/1836 |date=2024-10-07 }}</ref> साविकका गाविसहरूको पूर्ण सूची निम्नानुसार छन्:<ref>{{cite web|url=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|title=National Population and Housing Census 2011 (Village Development Committee/Municipality) |date=|website=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|access-date=१५ कात्तिक २०८१}}</ref> ==[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[मेची अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:इलाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[इलाम जिल्ला]] चित्र:झापा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[झापा जिल्ला]] चित्र:पाँचथर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाँचथर जिल्ला]] चित्र:ताप्लेजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १ | rowspan="4" style="background-color:#f1def3;" | [[मेची अञ्चल]] | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] | style="text-align:left;" | [[आमचोक]] {{*}} [[इभाङ]] {{*}} [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] {{*}} [[कन्याम]] {{*}} [[फिक्कल बजार]] {{*}} [[इरौँटार]] {{*}} [[एकतप्पा]] {{*}} [[कोल्बुङ]] {{*}} [[गजुरमुखी]] {{*}} [[गोदक]] {{*}} [[गोर्खे]] {{*}} [[चमैता]] {{*}} [[चिसापानी, इलाम|चिसापानी]] {{*}} [[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]] {{*}} [[जमुना]] {{*}} [[जिर्मले]] {{*}} [[जीतपुर, इलाम|जीतपुर]] {{*}} [[जोगमाई]] {{*}} [[दानाबारी]] {{*}} [[धुसेनी, इलाम|धुसेनी]] {{*}} [[नयाँबजार]] {{*}} [[नाम्सालिङ]] {{*}} [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पुवामझुवा]] {{*}} [[प्याङ]] {{*}} [[फाकफोक]] {{*}} [[फुँएतप्पा]] {{*}} [[बरबोटे]] {{*}} [[बाँझो]] {{*}} [[मङ्गलबारे‌]] {{*}} [[महमाई]] {{*}} [[माईपोखरी, इलाम|माईपोखरी]] {{*}} [[माइमझुवा]] {{*}} [[मावु]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[लुम्दे]] {{*}} [[शान्तिडाँडा]] {{*}} [[शान्तिपुर, इलाम|शान्तिपुर]] {{*}} [[श्रीअन्तु]] {{*}} [[समालबुङ]] {{*}} [[साँखेजुङ]] {{*}} [[साकफारा]] {{*}} [[साङरुम्बा]] {{*}} [[सिद्धिथुम्का]] {{*}} [[सुम्बेक]] {{*}} [[सुलुबुङ]] {{*}} [[सोयाक]] {{*}} [[सोयाङ]] | ४८ |- | २ | [[झापा जिल्ला|झापा]] | style="text-align:left;" | [[कुमरखोद]] {{*}} [[कोहवरा]] {{*}} [[गौरादह]] {{*}} [[दुवागढी]] {{*}} [[महारानीझोडा]] {{*}} [[जुरोपानी]] {{*}} [[सतासीधाम]] {{*}} [[शिवगञ्ज]] {{*}} [[महेशपुर, झापा|महेशपुर]] {{*}} [[चन्द्रगढी]] {{*}} [[सुरुङ्गा]] {{*}} [[अनारमनी]] {{*}} [[अर्जुनधारा]] {{*}} [[चारपाने]] {{*}} [[शनिश्चरे, झापा|शनिश्चरे]] {{*}} [[घैलाडुब्बा]] {{*}} [[केचना]] {{*}} [[कोरोबारी]] {{*}} [[खजुरगाछी]] {{*}} [[खुदुनाबारी]] {{*}} [[गरामनी]] {{*}} [[गोलधाप]] {{*}} [[गौरीगञ्ज]] {{*}} [[घेराबारी]] {{*}} [[चकचकी]] {{*}} [[जलथल]] {{*}} [[ज्यामिरगढी]] {{*}} [[टाघनडुब्बा]] {{*}} [[डाँगीबारी]] {{*}} [[तोपगाछी]] {{*}} [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] {{*}} [[धाइजन]] {{*}} [[पथरिया]] {{*}} [[पाँचगाछी]] {{*}} [[पाठामारी]] {{*}} [[पृथ्वीनगर]] {{*}} [[बनियानी]] {{*}} [[बालुवाडी]] {{*}} [[बाहुनडाँगी]] {{*}} [[बुधबारे]] {{*}} [[बैगुन्धुरा]] {{*}} [[महाभारा]] {{*}} [[राजगढ]] {{*}} [[लखनपुर]] {{*}} [[शरणामती]] {{*}} [[शान्तिनगर, झापा|शान्तिनगर]] {{*}} [[हल्दीबारी]] | ४७ |- | ३ | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] | style="text-align:left;" | [[अमरपुर, पाँचथर|अमरपुर]] {{*}} [[आङना]] {{*}} [[फिदिम]] {{*}} [[सिवा]] {{*}} [[आङसराङ]] {{*}} [[चोकमागु]] {{*}} [[आरुबोटे]] {{*}} [[इम्बुङ]] {{*}} [[ एकतीन]] {{*}} [[ओयाम]] {{*}} [[ओलने]] {{*}} [[कुरुम्बा]] {{*}} [[चिलिङदिन]] {{*}} [[च्याङथापु]] {{*}} [[थर्पु]] {{*}} [[दुर्दिम्बा]] {{*}} [[नवमीडाँडा]] {{*}} [[नागी, पाँचथर|नागी]] {{*}} [[नाङ्गिन]] {{*}} [[पञ्चमी, पाँचथर|पञ्चमी]] {{*}} [[पौवासर्ताप]] {{*}} [[ प्राङबुङ]] {{*}} [[फलैँचा, पाँचथर|फलैँचा]] {{*}}[[फाक्तेप]]{{*}} [[भारपा]] {{*}} [[माङजाबुङ]] {{*}} [[मेमेङ]] {{*}} [[मौवा, पाँचथर|मौवा]] {{*}} [[याङनाम]] {{*}} [[ यासोक]] {{*}} [[रवी, पाँचथर|रवि]] {{*}} [[रानीगाउँ]] {{*}} [[रानीटार]] {{*}} [[लिम्बा]] {{*}} [[लुङरुपा]] {{*}} [[लुम्फाबुङ]] {{*}} [[सराङडाँडा]] {{*}} [[सिदिन]] {{*}} [[सुभाङ]] {{*}} [[स्याबरुम्बा]] {{*}} [[हाङगुम]] | ४१ |- | ४ | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] | style="text-align:left;" | [[आँखोप]] {{*}} [[आम्बेगुदिन]] {{*}} [[एखाबु]] {{*}} [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] {{*}} [[ओलाङ्चुङ गोला]] {{*}} [[कालीखोला]] {{*}} [[खाम्लुङ]] {{*}} [[खेजेनिम]] {{*}} [[खेवाङ]] {{*}} [[खोक्लिङ]] {{*}} [[चाँगे]] {{*}} [[चाक्सीबोटे]] {{*}} [[डुम्रिसे]] {{*}} [[ढुङ्गेसाँघु]] {{*}} [[तापेथोक]] {{*}} [[तिरिङ्गे]] {{*}} [[तेल्लोक]] {{*}} [[थिङलाबु]] {{*}} [[थुकिमा]] {{*}} [[थुम्बेदिन]] {{*}} [[थेचम्बु]] {{*}} [[नाङखोल्याङ]] {{*}} [[नाल्बु]] {{*}} [[निघुरादिन|निगुरादिन]] {{*}} [[पापुङ]] {{*}} [[पेदाङ]] {{*}} [[फाकुम्बा]] {{*}} [[दोखु]] {{*}} [[फावाखोला]] {{*}} [[फुरुम्बु]] {{*}} [[फुलबारी, ताप्लेजुङ|फुलबारी]] {{*}} [[मामाङखे]] {{*}} [[मेहेले]] {{*}} [[याम्फुदिन]] {{*}} [[लिङ्गतेप]] {{*}} [[लिङखिम|लिमखिम]] {{*}} [[लिम्बुदिन]] {{*}} [[लिवाङ, ताप्लेजुङ|लिवाङ]] {{*}} [[लेलेप]] {{*}} [[साँघु]] {{*}} [[साँवा]] {{*}} [[सादेवा]] {{*}} [[सान्थाक्रा]] {{*}} [[साब्लाखु]] {{*}} [[सावादिन]] {{*}} [[सिकैँचा]] {{*}} [[सिनाम]] {{*}} [[सुरुमखिम]] {{*}} [[हाङ्गदेवा]] {{*}} [[हाङपाङ]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#f1def3;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#f1def3;" | '''१८६''' |} ===[[कोशी अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:भोजपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर जिल्ला]] चित्र:धनकुटा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनकुटा जिल्ला]] चित्र:मोरङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मोरङ जिल्ला]] चित्र:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] चित्र:सुनसरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुनसरी जिल्ला]] चित्र:तेह्रथुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तेह्रथुम जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५ | rowspan="6" style="background-color:#e3fdf1 ;" | [[कोशी अञ्चल]] | [[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] | style="text-align:left;" | [[अन्नपूर्ण, भोजपुर|अन्नपूर्ण]] {{*}} [[आम्तेक]] {{*}} [[ओख्रे, भोजपुर|ओख्रे]] {{*}} [[किमालुङ]] {{*}} [[कुदाकाउले]] {{*}} [[कुलुङ, भोजपुर|कुलुङ]] {{*}} [[केउरेनीपानी]] {{*}} [[कोट, भोजपुर|कोट]] {{*}} [[खाटम्मा]] {{*}} [[खार्तम्छा, भोजपुर|खार्तम्छा]] {{*}} [[खावा, भोजपुर|खावा]] {{*}} [[खैराङ, भोजपुर|खैराङ]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, भोजपुर|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गोगने, भोजपुर|गोगने]] {{*}} [[चम्पे]] {{*}} [[चरम्बी]] {{*}} [[चौकीडाँडा]] {{*}} [[च्याङ्ग्रे]] {{*}} [[छिनामखु]] {{*}} [[जरायोटार]] {{*}} [[टक्सार]] {{*}} [[ठूलो दुम्मा]] {{*}} [[तिम्मा]] {{*}} [[तिवारी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुङ्गेछा]] {{*}} [[थिदिङ्खा]] {{*}} [[दलगाउँ]] {{*}} [[दुम्माना]] {{*}} [[देउराली, भोजपुर|देउराली]] {{*}} [[देवानटार]] {{*}} [[दोभाने]] {{*}} [[धोदलेखानी]] {{*}} [[नागी, भोजपुर|नागी]] {{*}} [[नेपालेडाँडा|नेपाले डाँडा]] {{*}} [[पाङ्चा]] {{*}} [[पात्लेपानी]] {{*}} [[पावला]] {{*}} [[बालङ्खा]] {{*}} {{*}} [[प्याउली, भोजपुर|प्याउली]] {{*}} [[बासीखोरा]] {{*}} [[वैकुण्ठे]] {{*}} [[बोखिम]] {{*}} [[भैँसीपङ्खा]] {{*}} [[भूल्के]] {{*}} [[भोजपुर, भोजपुर|भोजपुर]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, भोजपुर|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मूलपानी, भोजपुर|मूलपानी]] {{*}} [[याकु]] {{*}} [[याङपाङ]] {{*}} [[यूँ]] {{*}} [[रानीवास]] {{*}} [[लेखर्क]] {{*}} [[वासिङथर्पु]] {{*}} [[बास्तिम]] {{*}} [[बोया]] {{*}} [[श्यामशिला]] {{*}} [[साङपाङ, भोजपुर|साङपाङ]] {{*}} [[सानो दुम्मा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, भोजपुर|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिन्द्राङ]] {{*}} [[हसनपुर]] {{*}} [[हेलौछा]] {{*}} [[होम्ताङ]] | ६३ |- | ६ | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौँले जितपुर]] {{*}} [[आँखिसल्ला]] {{*}} [[आहाले]] {{*}} [[कुरुलेतेनुपा]] {{*}} [[खुवाफोक]] {{*}} [[खोकु]] {{*}} [[घोर्लिखर्क]] {{*}} [[चानुवा]] {{*}} [[चुङवाङ]] {{*}} [[छ नम्बर बुधबारे]] {{*}} [[छिन्ताङ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, धनकुटा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डाँडाबजार]] {{*}} [[ताँखुवा]] {{*}} [[तेलिया]] {{*}} [[परेवादिन]] {{*}} [[पाख्रीबास नगरपालिका|पाख्रीबास]] {{*}} [[फलाँटे]] {{*}} [[फक्सिब]] {{*}} [[वसन्तटार]] {{*}} [[बुढी मोरङ]] {{*}} [[बेलहरा]] {{*}} [[बोधे]] {{*}} [[भिरगाउँ]] {{*}} [[भेडेटार]] {{*}} [[मारेकटहरे]] {{*}} [[महाभारत, धनकुटा|महाभारत]] {{*}} [[मुगा]] {{*}} [[मुढेबास]] {{*}} [[मुर्तीढुङ्गा]] {{*}} [[मौनाबुधुक]] {{*}} [[राजारानी]] {{*}} [[लेगुवा]] {{*}} [[सान्ने]] {{*}} [[हात्तिखर्क]] | ३५ |- | ७ | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] | style="text-align:left;" | [[अमरदह]] {{*}} [[अमहिवरयाती]] {{*}} [[भाथिगछ|माथिगछ]] {{*}} [[पथरी]] {{*}} [[आम्गाछी]] {{*}} [[इटहरा]] {{*}} [[इन्द्रपुर, मोरङ|इन्द्रपुर]] {{*}} [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] {{*}} [[कटहरी]] {{*}} [[कदमाहा]] {{*}} [[कसेनी, मोरङ|कसेनी]] {{*}} [[केरावन]] {{*}} [[केराबारी]]{{*}} [[गोविन्दपुर, मोरङ|गोविन्दपुर]] {{*}} [[जाँते, मोरङ|जाँते]] {{*}} [[झुर्किया]] {{*}} [[झोराहाट]] {{*}} [[टङ्किसिनवारी]] {{*}} [[टकुवा]] {{*}} [[टाँडी, मोरङ|टाँडी]] {{*}} [[डङ्ग्राहा]] {{*}} [[डाँगिहाट]] {{*}} [[डायनिया]] {{*}} [[तेतरिया]] {{*}} [[थलाहा]] {{*}} [[दर्बेशा]] {{*}} [[दादरबैरिया]] {{*}} [[दुलारी]] {{*}} [[नोचा]] {{*}} [[पाटीगाउँ]] {{*}} [[पोखरीया, मोरङ|पोखरीया]] {{*}} [[बुधनगर]] {{*}} [[बेलबारी]] {{*}} [[बैजनाथपुर]] {{*}} [[भोगटेनी]] {{*}} [[भौडाहा]] {{*}} [[मझारे]] {{*}} [[मधुमल्ला]] {{*}} [[महादेवा, मोरङ|महादेवा]] {{*}} [[मृगौलिया]] {{*}} [[मोतीपुर, मोरङ|मोतीपुर]] {{*}} [[याङशिला]] {{*}} [[रमितेखोला]] {{*}} [[रङ्गेली नगरपालिका|रङ्गेली]] {{*}} [[राजघाट]] {{*}} [[लखन्तरी]] {{*}} [[लेटाङ]] {{*}} [[वनिगामा]] {{*}} [[वयरवन]] {{*}} [[बरडङ्गा]] {{*}} [[बबियाविर्ता]] {{*}} [[वारङ्गी]] {{*}} [[बाहुनी]] {{*}} [[शनिश्चरे, मोरङ|शनिश्चरे]] {{*}} [[सिंहदेवी सोमबारे]] {{*}} [[सिजुवा]] {{*}} [[सिद्राहा]] {{*}} [[सिसवनिजहदा]] {{*}} [[शिसवनी बडहरा]] {{*}} [[सुन्दरपुर, मोरङ|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोराभाग]] {{*}} [[हरैँचा]] {{*}} [[हसनदह]] {{*}} [[हात्तीमुडा]] {{*}} [[होक्लाबारी]] | ६५ |- | ८ | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] | style="text-align:left;" | [[आँखिभुई|आँखीभुई]] {{*}} [[किमाथान्का]] {{*}} [[खराङ]] {{*}} [[चेपुवा]] {{*}} [[चैनपुर, सङ्खुवासभा|चैनपुर]] {{*}} [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] {{*}} [[तामाफोक]] {{*}} [[ताम्कु]] {{*}} [[दिदिङ]] {{*}} [[धुपू|धुपु]] {{*}} [[नुनढाकी]] {{*}} [[नुम]] {{*}} [[पाथीभरा, सङ्खुवासभा|पाथीभरा]] {{*}} [[पावाखोला]] {{*}} [[बानेश्वर, सङ्खुवासभा|बानेश्वर]] {{*}} [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] {{*}} [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]] {{*}} [[मत्स्यपोखरी]] {{*}} [[माङ्तेवा]] {{*}} [[मादीमुलखर्क]] {{*}} [[मादीरामबेनी]] {{*}} [[मामलिङ]] {{*}} [[मावादिन]] {{*}} [[याफु]] {{*}} [[वाना]] {{*}} [[वाला]] {{*}} [[सभापोखरी]] {{*}} [[सित्तलपाटी]] {{*}} [[सिद्धकाली]] {{*}} [[सिद्धपोखरी]] {{*}} [[सिसुवाखोला]] {{*}} [[स्याबुन]] {{*}} [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] | ३३ |- | ९ | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | style="text-align:left;" | [[अमडुबा]] {{*}} [[अमाहिबेला]] {{*}} [[दुहवी]] {{*}} [[भलुवा]] {{*}} [[एकम्वा]] {{*}} [[औराबनी]] {{*}} [[कप्तानगञ्ज]] {{*}} [[खनार]] {{*}} [[गौतमपुर]] {{*}} [[घुस्की]] {{*}} [[चाँदबेला]] {{*}} [[चिमडी]] {{*}} [[छिटाहा]] {{*}} [[जल्पापुर]] {{*}} [[डुम्राहा]] {{*}} [[तनमुना]] {{*}} [[देवानगञ्ज]] {{*}} [[नरर्सिंहटप्पु]] {{*}} [[पकली]] {{*}} [[पश्चिम कुसाहा]] {{*}} [[पाँचकन्या, सुनसरी|पाँचकन्या]] {{*}} [[पूर्व कुसाहा]] {{*}} [[प्रकाशपुर]] {{*}} [[बकलौरी]] {{*}} [[बबिया]] {{*}} [[बराहक्षेत्र]] {{*}} [[वसन्तपुर, सुनसरी|वसन्तपुर]] {{*}} [[विष्णुपादुका]] {{*}} [[भरौल]] {{*}} [[भादगाउँ सिनुवारी]] {{*}} [[भोक्राहा, सुनसरी|भोक्राहा]] {{*}} [[मधुवन]] {{*}} [[मधेली]] {{*}} [[मधेशा]] {{*}} [[मध्यहर्षाही]] {{*}} [[महेन्द्रनगर, सुनसरी|महेन्द्रनगर]] {{*}} [[राजगञ्ज सिनुवारी]] {{*}} [[रामगञ्ज बलगछिया]] {{*}} [[रामनगर भुटाहा]] {{*}} [[लौकही]] {{*}} [[श्रीपुरजब्दी]] {{*}} [[सतेरझोडा]] {{*}} [[साहेबगञ्ज]] {{*}} [[सिङ्गिया]] {{*}} [[सिमरिया]] {{*}} [[सोनापुर]] {{*}} [[हरिनगरा]] {{*}} [[हरिपुर, सुनसरी|हरिपुर]] {{*}} [[हाँसपोसा]] | ४९ |- | १० | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] | style="text-align:left;" | [[आङदिम]] {{*}} [[आम्बुङ]] {{*}} [[इवा]] {{*}} [[इसिबु]] {{*}} [[ओख्रे, तेह्रथुम|ओख्रे]] {{*}} [[ओयाक्जुङ]] {{*}} [[खम्लालुङ]] {{*}} [[चुहानडाँडा ]] {{*}} [[छातेढुङ्गा]] {{*}} [[जलजले]] {{*}} [[जिरिखिम्ती]] {{*}} [[ताम्फुला]] {{*}} [[थोक्लुङ]] {{*}} [[दाङपा]] {{*}} [[पञ्चकन्यापोखरी]] {{*}} [[पिप्ले, तेह्रथुम|पिप्ले]] {{*}} [[पौठाक]] {{*}} [[फाक्चामारा]] {{*}} [[फुलेक]] {{*}} [[वसन्तपुर, तेह्रथुम|वसन्तपुर]] {{*}} [[मोराहाङ]] {{*}} [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]] {{*}} [[श्रीजुङ]] {{*}} [[सङ्क्रान्तिबजार]] {{*}} [[सम्दु]] {{*}} [[सावला]] {{*}} [[सिम्ले]] {{*}} [[सुङनाम]] {{*}} [[सुदाप]] {{*}} [[सोल्मा]] {{*}} [[हमरजुङ]] {{*}} [[ह्वाकु]] | ३२ |- | colspan="4" style="background-color:#e3fdf1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#e3fdf1;" | '''२७७''' |} ===[[सगरमाथा अञ्चल]]=== <gallery mode=packed> चित्र:खोटाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[खोटाङ जिल्ला]] चित्र:ओखलढुङ्गा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] चित्र:सप्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सप्तरी जिल्ला]] चित्र:सिराहा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिराहा जिल्ला]] चित्र:सोलुखुम्बु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] चित्र:उदयपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[उदयपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ११ | rowspan="6" style="background-color:#cbdbe1;" | [[सगरमाथा अञ्चल]] | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्खौले]] {{*}} [[ईन्द्रेणी पोखरी]] {{*}} [[ऐँसेलुखर्क]] {{*}} [[काहुले]] {{*}} [[कुभिण्डे, खोटाङ|कुभिण्डे]] {{*}} [[खार्तम्छा, खोटाङ|खार्तम्छा]] {{*}} [[खार्पा]] {{*}} [[खार्मी]] {{*}} [[खाल्ले]] {{*}} [[खिदिमा]] {{*}} [[खोटाङ बजार]] {{*}} [[चिप्रिङ]] {{*}} [[चिसापानी, खोटाङ|चिसापानी]] {{*}} [[च्यास्मिटार]] {{*}} [[च्यानडाँडा]] {{*}} [[सान्तेश्वर छितापोखरी]] {{*}} [[छितापोखरी]] {{*}} [[छोरम्बु]] {{*}} [[जालपा]] {{*}} [[ज्यामिरे, खोटाङ|ज्यामिरे]] {{*}} [[टेम्मा]] {{*}} [[डमर्खुशिवालय]] {{*}} [[डाँडागाउँ, खोटाङ|डाँडागाउँ]] {{*}} [[डिकुवा]] {{*}} [[डुम्रे धारापानी]] {{*}} [[दिक्तेल]] {{*}} [[दिप्लुङ]] {{*}} [[दुर्छिम]] {{*}} [[दुवेकोलडाँडा]] {{*}} [[देवीस्थान, खोटाङ|देविस्थान]] {{*}} [[दोर्पा चिउरीडाँडा]] {{*}} [[धितुङ]] {{*}} [[निर्मलीडाँडा]] {{*}} [[नुनथला]] {{*}} [[नेर्पा]] {{*}} [[पाथेका]] {{*}} [[पौवासेरा]] {{*}} [[फाक्टाङ]] {{*}} [[फेदी]] {{*}} [[बतासे, खोटाङ|बतासे]] {{*}} [[बाक्सिला]] {{*}} [[बाम्राङ]] {{*}} [[बाहुनीडाँडा]] {{*}} [[विजयखर्क]] {{*}} [[बुईपा]] {{*}} [[मङ्गलटार, खोटाङ|मङ्गलटार]] {{*}} [[महादेवस्थान, खोटाङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[जलेश्वरी]] {{*}} [[माक्पा]] {{*}} [[मात्तिमविर्ता]] {{*}} [[मौवाबोटे]] {{*}} [[याम्खा]] {{*}} [[रतन्छा]] {{*}} [[राखादिप्सुङ]] {{*}} [[राखावाङदेल]] {{*}} [[राजापानी]] {{*}} [[रिब्दुङ महेश्वरी]] {{*}} [[लफ्याङ]] {{*}} [[लामिडाँडा]] {{*}} [[लिकुवापोखरी]] {{*}} [[लिच्की रामचे]] {{*}} [[वडकादियाले]] {{*}} [[बडहरे]] {{*}} [[बराहपोखरी]] {{*}} [[वाकाचोल]] {{*}} [[वाप्लुखा]] {{*}} [[बासपानी]] {{*}} [[वोपुङ]] {{*}} [[सप्तेश्वर]] {{*}} [[सल्ले]] {{*}} [[साउनेचौर]] {{*}} [[सावाकटहरे]] {{*}} [[सिम्पानी, खोटाङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुङदेल]] {{*}} [[सुन्तले]] {{*}} [[हौँचुर|हौंचुर]] | ७६ |- | १२ | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] | style="text-align:left;" | [[अँधेरी नारायणस्थान]] {{*}} [[उँवू]] {{*}} [[केतुके, ओखलढुङ्गा|केतुके]] {{*}} [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]] {{*}} [[कटुञ्जे, ओखलढुङ्गा|कटुञ्जे]] {{*}} [[कालिकादेवी, ओखलढुङ्गा|कालिकादेवी]] {{*}} [[कुइभीर]] {{*}} [[कुन्तादेवी]]{{*}} [[खिजिकाती]] {{*}} [[खिजिफलाटे|खिजीफलाटे]] {{*}} [[गाम्नाङ्गटार]] {{*}} [[च्यानम]] {{*}} [[जन्तरखानी]] {{*}} [[ज्यामिरे, ओखलढुङ्गा|ज्यामिरे]] {{*}} [[टारकेरावारी]] {{*}} [[टोक्सेल]] {{*}} [[ठूलाछाप]] {{*}} [[खिजी चण्डेश्वरी]] {{*}} [[तलुवा]] {{*}} [[थाक्ले]] {{*}} [[दियाले, ओखलढुङ्गा|दियाले]] {{*}} [[नर्मदेश्वर]] {{*}} [[पलापू]] {{*}} [[पात्ले]] {{*}} [[पोखरे]] {{*}} [[पोकली]] {{*}} [[प्राप्चा]] {{*}} [[फेदीगुठ]] {{*}} [[फुलबारी, ओखलढुङ्गा|फूलबारी]] {{*}} [[बाक्सा]] {{*}} [[बलखू]] {{*}} [[वरुणेश्वर]] {{*}} [[बर्नालू]] {{*}} [[बेतिनी, ओखलढुङ्गा|बेतिनी]] {{*}} [[भदौरे]] {{*}} [[भुसिङ्गा]] {{*}} [[माधवपुर]] {{*}} [[माम्खा]] {{*}} [[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]] {{*}} [[मोली]] {{*}} [[मूलखर्क]] {{*}} [[यसम]] {{*}} [[रगनी]] {{*}} [[रागाद्विप]] {{*}} [[रानीवन, ओखलढुङ्गा|रानीवन]] {{*}} [[रातमाटे, ओखलढुङ्गा|रातमाटे]] {{*}} [[रावादोलू]] {{*}} [[रुम्जाटार]] {{*}} [[विगुटार]] {{*}} [[विलन्दू]] {{*}} [[श्रीचौर]] {{*}} [[सल्लेरी, ओखलढुङ्गा|सल्लेरी]] {{*}} [[सेर्ना]] {{*}} [[सिंहदेवी, ओखलढुङ्गा|सिंहदेवी]] {{*}} [[सिस्नेरी, ओखलढुङ्गा|सिस्नेरी]] {{*}} [[हर्कपुर]] | ५६ |- | १३ | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] {{*}} [[कमलपुर]] {{*}} [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]] {{*}} [[हनुमाननगर]] {{*}} [[बरमझिया, सप्तरी|बरमझिया]] {{*}} [[बदगामा]] {{*}} [[इटहरी विष्णुपुर]] {{*}} [[इनर्वा फुलवरीया]] {{*}} [[औरही, सप्तरी|औरही]] {{*}} [[कटैया]] {{*}} [[कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलासा]] {{*}} [[तरही]] {{*}}[[काचन]] {{*}} [[कुसाहा]] {{*}} [[कोईलाडी बर्साइन]] {{*}} [[कोइलाडी]] {{*}} [[कोचाबखारी]] {{*}} [[खडगपुर]] {{*}} [[खोजपुर]] {{*}} [[खोक्सरप्रवाहा]] {{*}} [[गम्हरीया परवाहा]] {{*}} [[को मध्येपुरा]] {{*}} [[गोइठी]] {{*}}[[इनर्वा, सप्तरी|इनर्वा]] {{*}} [[छिन्नमस्ता, सप्तरी|छिन्नमस्ता]] {{*}} [[ठेलिया]] {{*}} [[जण्डौल]] {{*}} [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]] {{*}} [[जमुनी मधेपुरा]]{{*}} [[झुट्की]] {{*}} [[टिकुलिया, सप्तरी|टिकुलिया]] {{*}} [[गोवरगाढा]] {{*}} [[फत्तेपुर, सप्तरी|फत्तेपुर]] {{*}} [[पिप्रापूर्व]] {{*}} [[डाढा]] {{*}} [[डिमन]] {{*}} [[विषहरिया]]{{*}} [[तिलाठी]] {{*}} [[दिघवा]] {{*}} [[देउरी भरुवा|देउरी मरुवा]] {{*}} [[देउरी]] {{*}} [[दौलतपुर]] {{*}} [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] {{*}} [[नर्घो]] {{*}} [[नेगडा]] {{*}} [[पकरी]] {{*}} [[पटेर्वा, सप्तरी|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरगाढा]] {{*}} [[पनसेरा]] {{*}} [[भङ्गाहा]] {{*}} [[पातो]] {{*}} [[पिप्रापश्चिम]] {{*}}[[पोर्ताहा]] {{*}} [[परसवनी]] {{*}} [[फकिरा]] {{*}} [[फर्सेठ]] {{*}} [[फुल्काही]] {{*}} [[ओद्राहा]] {{*}} [[बकधुवा]] {{*}} [[बथनाहा]] {{*}} [[बनरझुला]] {{*}}[[जोगिनियाँ-१]] {{*}} [[जोगिनियाँ-२]] {{*}} [[बनैनियाँ]] {{*}} [[बनौला]] {{*}} [[बनौली]] {{*}} [[बसबलपुर]] {{*}} [[बमनगामाकट्टी]] {{*}} [[बसबिटी]] {{*}} [[बिरपुरवरही]] {{*}} [[बेल्ही, सप्तरी|बेल्ही]] {{*}} [[बेल्हीचपेना]] {{*}} [[बोदेबरसाइन]] {{*}} [[बोरिया]] {{*}} [[ब्रहमपुर]] {{*}} [[भगवतपुर]] {{*}} [[भारदह]] {{*}} [[मधुवापुर]] {{*}} [[मधुपट्टी]] {{*}} [[मल्हनिया]] {{*}} [[मलहनमा]] {{*}} [[भुतही]] {{*}} [[धोधनपुर]] {{*}} [[मलेकपुर]] {{*}} [[मलेठ]] {{*}} [[महादेवा, सप्तरी|महादेवा]] {{*}} [[मनराजा]] {{*}} [[मैना सहश्रबाहु]] {{*}} [[शम्भुनाथ]] {{*}} [[तेरहौता]] {{*}} [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]] {{*}} [[मैनाकडेरी]] {{*}} [[मौवाहा]] {{*}} [[रामनगर, सप्तरी|रामनगर]] {{*}} [[मोहनपुर]] {{*}} [[रुपनगर]] {{*}} [[रामपुर जमुवा]]{{*}} [[रामपुर मल्हनियाँ]] {{*}} [[नकटी रायपुर]] {{*}} [[रौतहट, सप्तरी|रौतहट]] {{*}} [[लालापट्टी]] {{*}} [[लोहजरा]] {{*}} [[लौनियाँ]] {{*}} [[भैरवा]] {{*}} [[सकरपुरा]] {{*}} [[सितापुर, सप्तरी|सितापुर]] {{*}} [[सिम्राहा सिगियोन]] {{*}} [[सारस्वर]] {{*}} [[सिसवा बेल्ही]] {{*}} [[हरिपुर, सप्तरी|हरिपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दिया, सप्तरी|हर्दिया]] {{*}} [[त्रिकोल]] | ११४ |- | १४ | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] | style="text-align:left;" | [[अर्नामा प्ररा]] {{*}} [[अर्नामा लालपुर]] {{*}} [[अयोध्यानगर]] {{*}} [[अशोकापुर बल्कवा]] {{*}} [[असनपुर]] {{*}} [[इटरी परसाही]] {{*}} [[इटहरवा, सिराहा|इटहरवा]] {{*}} [[इटाटार|इट्टाटार]] {{*}} [[इनर्वा, सिराहा|इनर्वा]] {{*}} [[औरही, सिराहा|औरही]] {{*}} [[कच्नारी]] {{*}} [[कर्जन्हा]] {{*}} [[कविलासी, सिराहा|कविलासी]] {{*}} [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[कल्याणपुर जब्दी]] {{*}} [[हक्पारा]] {{*}} [[कृष्णपुर बिर्ता]] {{*}} [[खुरुख्याही]] {{*}} [[खिरौना]] {{*}} [[गाढा]] {{*}} [[तरेगना गोविन्दपुर]] {{*}} [[गोविन्दपुर मलहनमा]] {{*}} [[गौताडी]] {{*}} [[गौरीपुर]] {{*}} {{*}} [[फुलबरिया]] {{*}} [[चतरी]] {{*}} [[चन्द्रअयोध्यापुर]] {{*}} [[चन्द्रोदयपुर]] {{*}} [[चन्द्रलालपुर]] {{*}} [[चिकना]] {{*}} [[जमदह]] {{*}} [[जानकीनगर, सिराहा|जानकीनगर]] {{*}} [[जिघौल]] {{*}} [[डुमरी]] {{*}} [[तेनुवापट्टी]] {{*}} {{*}} [[रामपुर बिर्ता]] {{*}} [[रामनगर मिर्चैया]] {{*}} [[राधोपुर]] {{*}} [[मल्हनिया खोरी]] {{*}} [[थलहाकटहा]] {{*}} [[दुर्गापुर, सिराहा|दुर्गापुर]] {{*}} [[देवीपुर, सिराहा|देवीपुर]] {{*}} [[धनगढी, सिराहा|धनगडी]] {{*}} [[ढोढना]] {{*}} [[नवराजपुर]] {{*}} [[नरहा बल्कवा]] {{*}} [[नहरा रिगौल]] {{*}} [[पडरिया थारुटोल]] {{*}} [[पिप्रा प्र. पि.|पिप्रा प्रपि]] {{*}} [[पिप्रा प्र. ध.|पिप्रा प्रध]] {{*}} [[पोखरभिन्डा]] {{*}} [[फुल्कहा कटी]] {{*}} [[बडहरामाल]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] {{*}} [[महेशपुर गम्हरिया]] {{*}} [[बर्चवा]] {{*}} [[बेल्हा]] {{*}} [[बेल्ही, सिराहा|बेल्ही]] {{*}} [[बेतौना]] {{*}} [[ब्रह्मा गौघडी]] {{*}} [[भगवानपुर, सिराहा|भगवानपुर]] {{*}} [[कुशाह लक्षिमिनीया]] {{*}} [[भगवतीपुर, सिराहा|भगवतीपुर टासु]] {{*}} [[भदैया]] {{*}} [[भवानीपुर, सिराहा|भवानीपुर]] {{*}} [[भवानीपुर कालाबन्जर]] {{*}} [[भेडिया]] {{*}} [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्रहा]] {{*}} [[मझौरा]] {{*}} [[मझौलिया]] {{*}} [[माडर]] {{*}} [[मल्हनिया गम्हरिया]] {{*}} [[महादेवा पोर्तहा]] {{*}} [[महानौर]] {{*}} [[महेशपुर पतारी]] {{*}} [[मुक्सर]] {{*}} [[मोहनपुर कमलपुर]] {{*}} [[मौवाही]] {{*}} [[राजपुर, सिराहा|राजपुर]] {{*}} [[लगडी गडियानी]] {{*}} [[लगडी गोठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर प्रमा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर पतारी]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, सिराहा|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लालपुर, सिराहा|लालपुर]] {{*}} [[बरियारपट्टी]] {{*}} [[विधानगर]] {{*}} [[विष्णुपुरकट्टी|विस्नुपुरकट्टी]] {{*}} [[विष्णुपुर प्रमा]] {{*}} [[विष्णुपुर प्ररा]] {{*}} [[सानहैथा]] {{*}} [[सारश्वर]] {{*}} [[सुखचिना]] {{*}} [[सखुवानान्कारकट्टी]] {{*}} [[सोठियान]] {{*}} [[सिक्रोन]] {{*}} [[सिसवनी]] {{*}} [[सीतापुर प्ररा]] {{*}} [[सीतापुर प्रध]] {{*}} [[सिलोर्वा पछवारी]] {{*}} [[सुखीपुर नगरपालिका|सुखिपुर]] {{*}} [[सोनमति मझौरा]] {{*}} [[हनुमाननगर, सिराहा|हनुमाननगर]] {{*}} [[हनुमाननगर प्रध]] {{*}} [[तुल्सीपुर, सिराहा|तुल्सीपुर]] {{*}} [[हर्कट्टी]] | १०६ |- | १५ | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] | style="text-align:left;" | [[काँकु]] {{*}} [[काङ्गेल]] {{*}} [[केरुङ, सोलुखुम्बु|केरुङ]] {{*}} [[खुम्जुङ]] {{*}} [[गार्मा]] {{*}} [[गोली]] {{*}} [[गोराखानी]] {{*}} [[गुदेल]] {{*}} [[चौलाखर्क]] {{*}} [[चौँरीखर्क|चौंरीखर्क]] {{*}} [[छेस्काम]] {{*}} [[जुभिङ]] {{*}} [[जुबु]] {{*}} [[टाक्सिन्दु]] {{*}} [[टाप्टिङ]] {{*}} [[तिङ्गला]] {{*}} [[देउसा]] {{*}} [[नाम्चे बजार|नाम्चे]] {{*}} [[नेचाबतासे]] {{*}} [[नेचाबेतघारी]] {{*}} [[नेले]] {{*}} [[पञ्चन]] {{*}} [[पावै]] {{*}} [[बाकु, सोलुखुम्बु|बाकु]] {{*}} [[बासा]] {{*}} [[बुङ]] {{*}} [[बेनी, सोलुखुम्बु|बेनी]] {{*}} [[भाकाञ्जे]] {{*}} [[मुक्ली]] {{*}} [[तामाखानी]] {{*}} [[लोखिम]] {{*}}[[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] {{*}} [[सल्यान, सोलुखुम्बु|सल्यान]] {{*}} [[सोताङ]] | ३४ |- | १६ | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] | style="text-align:left;" | [[आँपटार]] {{*}} [[इनामे]] {{*}} [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] {{*}} [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] {{*}} [[बेल्टार, उदयपुर|बेल्टार]] {{*}} [[बसाहा]] {{*}} [[ओख्ले]] {{*}} [[कटुन्जे ववला]] {{*}} [[खाँबु]] {{*}} [[चौदण्डी]] {{*}} [[जाँते, उदयपुर|जाँते]] {{*}} [[जोगीदह]] {{*}} [[ठोक्सिला]] {{*}} [[डुम्रे]] {{*}} [[तपेश्वरी]] {{*}} [[ताम्लीछा]] {{*}} [[तावाश्री]] {{*}} [[ठानागाउँ]] {{*}} [[नामेटार]] {{*}} [[पञ्चावती]] {{*}} [[पोखरी, उदयपुर|पोखरी]] {{*}} [[बर्रे]] {{*}} [[बलम्ता]] {{*}} [[बाराहा, उदयपुर|बाराहा]] {{*}} [[बासबोटे]] {{*}} [[भलाय डाँडा]] {{*}} [[जल्पाचिलाउने]] {{*}} [[भुट्टार]] {{*}} [[मैनामैनी]] {{*}} [[मयङ्खु]] {{*}} [[रिश्कु]] {{*}} [[रुपाटार|रूपाटार]] {{*}} [[रौता]] {{*}} [[लाफागाउँ]] {{*}} [[लिम्पाटार]] {{*}} [[लेखगाउँ, उदयपुर|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखानी]] {{*}} [[साउने]] {{*}} [[सिद्धिपुर, उदयपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] {{*}} [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर]] {{*}} [[सोरुङ छबिसे]] {{*}} [[हडिया, उदयपुर|हडिया]] {{*}} [[हर्देनी]] | ४४ |- | colspan="4" style="background-color:#cbdbe1;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#cbdbe1;" | '''४३०''' |} ==[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[जनकपुर अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:धनुषा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धनुषा जिल्ला]] चित्र:दोलखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दोलखा जिल्ला]] चित्र:महोत्तरी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[महोत्तरी जिल्ला]] चित्र:रामेछाप जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रामेछाप जिल्ला]] चित्र:सर्लाही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सर्लाही जिल्ला]] चित्र:सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | १७ | rowspan="6" style="background-color:#FFFF00;" | [[जनकपुर अञ्चल]] | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] | style="text-align:left;" | [[अन्दुपट्टी]] {{*}} [[इटहर्वा]] {{*}} [[इनर्वा, धनुषा|इनर्वा]] {{*}} [[एकराही]] {{*}} [[औरही, धनुषा|औरही]] {{*}} [[कचुरी ठेरा]] {{*}} [[कजरा रमौल]] {{*}} [[कनकपट्टी]] {{*}} [[कुर्था, धनुषा|कुर्था]] {{*}} [[खजुरी चन्हा]] {{*}} [[गिद्धा]] {{*}} [[घोडघास]] {{*}} [[धबौली]] {{*}} [[सिङ्ग्याही मैदान]] {{*}} [[हरिने]] {{*}} [[तुल्सीयाही निकास]] {{*}} [[मानसिंहपट्टी]] {{*}} [[प्रको महुवा]] {{*}} [[लगमा गढागुठी]] {{*}} [[फुलगामा]] {{*}} [[तुलसीयाही जब्दी]] {{*}} [[मुखियापट्टी मुसहरनिया गाउँपालिका|मुखियापट्टी मुसहरनिया]] {{*}} [[बहेडा बेला]] {{*}} [[बघचौडा]] {{*}} [[सुगा मधुकरही]] {{*}} [[नौवाखोर पर्साही]] {{*}} [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]] {{*}} [[लखौरी]] {{*}} [[हंसपुर कठपुल्ला]] {{*}} [[सुगा निकास]] {{*}} [[नगराईन]] {{*}} [[दुहवी, धनुषा|दुहवी]] {{*}} [[ठाढीझिझा]] {{*}} [[सतोषर]] {{*}} [[मखनाहा]] {{*}} [[ठिल्ला यदुवा]] {{*}} [[सबैला|सवैला]] {{*}} [[धनुषाधाम]] {{*}} [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[धनुषा गोविन्दपुर|धनुषागोविन्दपुर]] {{*}} [[भुतहीपटेर्वा]] {{*}} [[पौडेश्वर]] {{*}} [[बरमझिया, धनुषा|बरमझिया]] {{*}} [[गोठकोयलपुर]] {{*}} [[बेगा शिवपुर]] {{*}} [[बिसरभोरा]] {{*}} [[बसहिया]] {{*}} [[बसविटिट]] {{*}} [[देवपुरा रूपैठा]] {{*}} [[बिन्धी]] {{*}} [[गोपालपुर]] {{*}} [[शान्तिपुर, धनुषा|शान्तिपुर]] {{*}} [[सपही, धनुषा|सपही]] {{*}} [[रमदैया भवाडी]] {{*}} [[सखुवा महेन्द्रनगर]] {{*}} [[बल्हासघारा]] {{*}} [[देवरी परवाहा]] {{*}} [[झोझीकटैया]] {{*}} [[बहुअर्वा]] {{*}} [[लोहना]] {{*}} [[पतनुका]] {{*}} [[लक्कड]] {{*}} [[दुवरकोट हथलेटवा]] {{*}} [[सिनुरजोरा]] {{*}} [[खरिहानी]] {{*}} [[बालाबाखर]] {{*}} [[हठिपुर हडवाडा]] {{*}} [[हरिहरपुर, धनुषा|हरिहरपुर]] {{*}} [[भुचक्रपुर]] {{*}} [[बटेश्वर गाउँपालिका|बटेश्वर]] {{*}} [[तारापट्टी सिर्सिया|तारापट्टी सिरसिया]] {{*}} [[मिथिलेश्वर मौवाही]] {{*}} [[मिथिलेश्वर निकास]] {{*}} [[ढल्केबर|ढल्केवर]] {{*}} [[तुल्सी चौडा]] {{*}} [[बेगाडावर]] {{*}} [[लक्ष्मीनिवास]] {{*}} [[चक्कर]] {{*}} [[बल्हागोठ]] {{*}} [[पुष्पवलपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुरबगेवा]] {{*}} [[माचि झिटकैया]] {{*}} [[देवडिहा]] {{*}} [[धनौजी गाउँपालिका|धनौजी]] {{*}} [[झटियाही]] {{*}} [[लबटोली]] {{*}} [[यज्ञभूमि]] {{*}} [[बल्हाकठाल]] {{*}} [[प्रखे महुवा]] {{*}} [[बनिनिया]] {{*}} [[यदुकुश]] {{*}} [[चोराकोयलपुर]] {{*}} [[उमाप्रेमपुर|उमापेरमपुर]] {{*}} [[बफै]] {{*}} [[ननुपट्टी]] {{*}} [[सोनिगामा]] {{*}} [[पचहर्वा]] {{*}} [[भरतपुर, धनुषा|भरतपुर]] {{*}} [[गोदार]] {{*}} [[दिगम्बरपुर]] {{*}} [[नक्टाझिझ]] | १०१ |- | १८ | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] | style="text-align:left;" | [[आलम्पु]] {{*}} [[ओराङ]] {{*}} [[काटाकुटी]] {{*}} [[काब्रे]] {{*}} [[कालिन्चोक गाँउपालिका|कालिञ्चोक]] {{*}} [[खारे]] {{*}} [[खोपाचाँगु]] {{*}} [[गैरीमुदी]] {{*}} [[गौरीशङ्कर गाउँपालिका|गौरीशङ्कर]] {{*}} [[घ्याङसुकाठोकर]] {{*}} [[चङ्खु]] {{*}} [[चिलङ्खा]] {{*}} [[च्यामा]] {{*}} [[जफे]] {{*}} [[जुँगु]] {{*}} [[झुले]] {{*}} [[झ्याकु]] {{*}} [[डाँडाखर्क, दोलखा|डाँडाखर्क]] {{*}} [[तामचेत दूधपोखरी]] {{*}} [[नाम्दु]] {{*}} [[पवटी]] {{*}} [[फस्कु]] {{*}} [[बाबरे]] {{*}} [[बुलुङ]] {{*}} [[बोच]] {{*}} [[भीरकोट, दोलखा|भीरकोट]] {{*}} [[भूषाफेदा]] {{*}} [[भेडपु]] {{*}} [[मागापौवा]] {{*}} [[मार्बु]] {{*}} [[मालु]] {{*}} [[मिर्गे]] {{*}} [[मेलुङ]] {{*}} [[लाकुरीडाँडा]] {{*}} [[लादुक]] {{*}} [[लापिलाङ]] {{*}} [[लामाबगर]] {{*}} [[लामिडाँडा, दोलखा|लामिडाँडा]] {{*}} [[विगु]] {{*}} [[शहरे]] {{*}} [[शैलुङ्गेश्वर]] {{*}} [[श्यामा]] {{*}} [[सुनखानी, दोलखा|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्द्रावती]] {{*}} [[सुरी]] {{*}} [[सुष्पाक्षमावती]] {{*}} [[हाँवा]] {{*}} [[जिरी नगरपालिका|जिरी]] {{*}} [[ठूलोपाताल]] {{*}} [[माली, दोलखा|माली]] {{*}} [[क्षेत्रपा]] | ५१ |- | १९ | [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] | style="text-align:left;" | [[अनकार]] {{*}} [[एकडाराबेला]] {{*}} [[एकरहिया]] {{*}} [[इटहर्वाकट्टी]] {{*}} [[औरही, महोत्तरी|औरही]] {{*}} [[किसाननगर]] {{*}} [[कोल्हुवा बगेया]] {{*}} [[खैरबन्नी]] {{*}} [[खयरमारा]] {{*}} [[खोपी]] {{*}} [[खुट्टापिपराडी]] {{*}} [[गैढाभेटपुर]] {{*}} [[गौरीवास]] {{*}} [[गोनरपुरा]] {{*}} [[डाम्ही मडै]] {{*}} [[धमौरा]] {{*}} [[धर्मपुर, महोत्तरी|धर्मपुर]] {{*}} [[धिरापुर]] {{*}} [[नैन्ही]] {{*}} [[पडौल]] {{*}} [[पर्सा पतेली]] {{*}} [[पर्सादेवाड]] {{*}} [[पशुपतिनगर, महोत्तरी|पशुपतिनगर]] {{*}} [[रामनगर, महोत्तरी|रामनगर]] {{*}} [[पिगौना]] {{*}} [[गौशाला नगरपालिका|गौशाला]] {{*}} [[पिपरा, महोत्तरी|पिपरा]] [[निगौली]] {{*}} [[पोखरभिण्डा सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[फुलाहट्टा परिकौली ]] {{*}} [[फुलकाहा]] {{*}} [[बगडा]] {{*}} [[बदिया बन्चौरी]] {{*}} [[बैरगिया लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[बलवा]] {{*}} [[बनौली दनौली]] {{*}} [[बनौटा]] {{*}} [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] {{*}} [[बसबिट्टी]] {{*}} [[बथनाहा, महोत्तरी|बथनाहा]] {{*}} [[बेलगाछी]] {{*}} [[भरतपुर, महोत्तरी|भरतपुर]] {{*}} [[भटौलिया]] {{*}} [[बिजलपुरा]] {{*}} [[भ्रमरपुरा]] {{*}} [[महादैया तपनपुर]] {{*}} [[महोत्तरी, महोत्तरी|महोत्तरी]] {{*}} [[माइस्थान]] {{*}} [[मझौरा विसनपुर]] {{*}} [[मनरा]] {{*}} [[मटिहानी]] {{*}} [[मेघनाथ गोरहन्ना]] {{*}} [[रघुनाथपुर, महोत्तरी|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रामगोपालपुर]] {{*}} [[रतौली]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, महोत्तरी|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लोहरपट्टी|लोहारपट्टी]] {{*}} [[श्रीपुर, महोत्तरी|श्रीपुर]] {{*}} [[साम्सी गाउँपालिका|सम्सी]] {{*}} [[सहसौला]] {{*}} [[सहोडवा, महोत्तरी|सहोडवा]] {{*}} [[साँढा]] {{*}} [[सरपल्लो]] {{*}} [[सिमरदही]] {{*}} [[सिङ्ग्याही]] {{*}} [[सिसवा कटैया]] {{*}} [[सोनमा]] {{*}} [[सोनौल]] {{*}} [[सोनामाई]] {{*}} [[सुगा भवानीपट्टी]] {{*}} [[सुन्दरपुर, महोत्तरी|सुन्दरपुर]] {{*}} [[भँगाहा]] {{*}} [[हलखोरी]] {{*}} [[हरिहरपुर हरिनामरी]] {{*}} [[हाथिलेट]] {{*}} [[हथिसर्वा]] | ७६ |- | २० | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] | style="text-align:left;" | [[कुबुकस्थली]] {{*}} [[सुनारपानी]] {{*}} [[सुकाजोर]] {{*}} [[सालु]] {{*}} [[भलुवाजोर]] {{*}} [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] {{*}} [[भटौली]] {{*}} [[चिसापानी, रामेछाप|चिसापानी]] {{*}} [[रामेछाप नगरपालिका|रामेछाप]] {{*}} [[ओख्रेनी]] {{*}} [[कठजोर]] {{*}} [[खनियापानी]] {{*}} [[खाँडादेवी]] {{*}} [[खिम्ती]] {{*}} [[गुन्सी भदौरे]] {{*}} [[गुप्तेश्वर, रामेछाप|गुप्तेश्वर]] {{*}} [[गुम्देल]] {{*}} [[गेलु]] {{*}} [[गोठगाउँ]] {{*}} [[गोश्वारा]] {{*}} [[चनखु]] {{*}} [[चुचुरे]] {{*}} [[टोकरपुर]] {{*}} [[ठोसे]] {{*}} [[तिल्पुङ]] {{*}} [[डडुवा]] {{*}} [[दिमिपोखरी|दिमीपोखरी]] {{*}} [[दुरागाउँ]] {{*}} [[देउराली, रामेछाप|देउराली]] {{*}} [[दोरम्बा]] {{*}} [[नागदह, रामेछाप|नागदह]] {{*}} [[नामाडी]] {{*}} [[पकरबास]] {{*}} [[पिङ्खुरी]] {{*}} [[पुरानागाउँ]] {{*}} [[प्रिती, रामेछाप|प्रिती]] {{*}} [[फर्पु]] {{*}} [[फुलासी]] {{*}} [[बिजुलीकोट]] {{*}} [[बेताली]] {{*}} [[बेथान]] {{*}} [[गागल भदौरे]] {{*}} [[भीरपानी]] {{*}} [[भुजी]] {{*}} [[मजुवा, रामेछाप|मजुवा]] {{*}} [[माकादुम]] {{*}} [[रस्नालु]] {{*}} [[राकाथुम]] {{*}} [[रामपुर, रामेछाप|रामपुर]] {{*}} [[लखनपुर, रामेछाप|लखनपुर]] {{*}} [[बाम्ती भण्डार]] {{*}} [[साँघुटार]] {{*}} [[सैपु]] {{*}} [[हिमगङ्गा]] {{*}} [[हिलेदेवी]] | ५५ |- | २१ | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | style="text-align:left;" | [[अचलगढ]] {{*}}[[अर्नाहा, सर्लाही|अर्नाहा]] {{*}} [[सासापुर]] {{*}}[[औरही, सर्लाही|औरही]] {{*}} [[अत्रौली]] {{*}}[[बबरगञ्ज]] {{*}}[[बगदह]] {{*}} [[लालबन्दी]] {{*}} [[बहादुरपुर, सर्लाही|बहादुरपुर]] {{*}}[[बलरा]] {{*}}[[बारा उद्योरण]] {{*}}[[बरहथवा]] {{*}}[[वसन्तपुर, सर्लाही|वसन्तपुर]] {{*}} [[पत्थरकोट]] {{*}} [[बत्रौल]] {{*}} [[बेला, सर्लाही|बेला]] {{*}}[[बेल्ही, सर्लाही|बेल्ही]] {{*}}[[बेल्वाजब्दी]] {{*}}[[भाँडसार]] {{*}} [[भगवतीपुर, सर्लाही|भगवतीपुर]] {{*}}[[भवानीपुर, सर्लाही|भवानीपुर]] {{*}}[[ब्रह्मपुरी, सर्लाही|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भक्तिपुर]] {{*}} [[चन्द्रनगर]] {{*}}[[छटौल]] {{*}}[[छटौना]] {{*}}[[धनकौल पछियारी]] {{*}}[[धनकौल पुर्वाही]] {{*}}[[धनगढा]] {{*}}[[ढुङ्ग्रेखोला, सर्लाही|ढुङ्ग्रेखोला]] {{*}} [[धुर्कौली]] {{*}}[[डुमरिया]] {{*}}[[फरहदवा]] {{*}} [[जिङ्गदवा]] {{*}}[[फुलपरासी]] {{*}} [[गडहियाबैरी]] {{*}}[[गम्हरीया]] {{*}}[[गोडैता नगरपालिका|गोडैता]] {{*}}[[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] {{*}}[[हजरीया]] {{*}}[[हर्कथवा]] {{*}}[[हरिपुर, सर्लाही|हरिपुर]] {{*}}[[हरिपुर्वा]] {{*}}[[हथिऔल]] {{*}} [[हरिवन नगरपालिका|हरिवन]] {{*}} [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] {{*}}[[हेमपुर]] {{*}} [[जब्दी, सर्लाही|जब्दी]] {{*}}[[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]] {{*}}[[जानकीनगर, सर्लाही|जानकीनगर]] {{*}}[[सुन्दरपुर, सर्लाही|सुन्दरपुर]] {{*}}[[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] {{*}}[[कालिन्जोर]] {{*}} [[कर्मैया]] {{*}}[[खैर्वा]] {{*}}[[खोरीया]] {{*}}[[खुटौना]] {{*}}[[किसनपुर]] {{*}} [[कौडेना]] {{*}}[[लौकठ]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोद्रहा]] {{*}}[[लक्ष्मीपुर सुखचैना]] {{*}}[[मधुवनगोठ]] {{*}}[[मधुवनी, सर्लाही|मधुवनी]] {{*}} [[महिनाथपुर]] {{*}}[[भेल्ही]] {{*}} [[मानपुर, सर्लाही|मानपुर]] {{*}} [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]] {{*}} [[मोहनपुर, सर्लाही|मोहनपुर]] {{*}}[[मोतीपुर, सर्लाही|मोतीपुर]] {{*}} [[मुर्तिया]] {{*}}[[मुसैली]] {{*}} [[नारायणखोला]] {{*}}[[नारायणपुर, सर्लाही|नारायणपुर]] {{*}}[[नेत्रगञ्ज]] {{*}}[[नौकेल्हवा]] {{*}} [[पर्सा, सर्लाही|पर्सा]] {{*}} [[परवानीपुर]] {{*}} [[पिडारी]] {{*}} [[पिडरिया]] {{*}} [[पिपरीया]] {{*}} [[राजघाट, सर्लाही|राजघाट]] {{*}} [[रामवन]] {{*}} [[रामनगर बहुअर्वा]] {{*}}[[रानीगञ्ज]] {{*}}[[रोहुवा]] {{*}}[[सक्रौल]] {{*}}[[सलेमपुर]] {{*}}[[सङ्ग्रामपुर, सर्लाही|सङ्ग्रामपुर]] {{*}}[[शङ्करपुर, सर्लाही|शङ्करपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, सर्लाही|श्रीपुर]] {{*}}[[सेखौना|सिखौना]] {{*}}[[सिमरा, सर्लाही|सिमरा]] {{*}}[[सिसौटिया]] {{*}}[[सिसौट]] {{*}} [[सहोडवा, सर्लाही|सहोडवा]] {{*}}[[सुदामा, सर्लाही|सुदामा]] {{*}} [[सुन्दरपुर चोहर्वा]] {{*}}[[त्रिभुवननगर, सर्लाही|त्रिभुवननगर]] | ९९ |- | २२ | [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] | style="text-align:left;" | [[अरुणठाकुर]] {{*}} [[अमले]] {{*}} [[आम्बोटे]] {{*}} [[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] {{*}} [[कपिलाकोट]] {{*}} [[कल्पवृक्ष]] {{*}} [[कुकुरठाकुर]] {{*}} [[कुशेश्वर दुम्जा]] {{*}} [[क्यानेश्वर]] {{*}} [[खाङ्साङ]] {{*}} [[खोलागाउँ]] {{*}} [[जलकन्या]] {{*}} [[जरायोटार, सिन्धुली|जरायोटार]] {{*}} [[जिनाखु]] {{*}} [[झागाझोली रातमाटा]] {{*}} [[महेन्द्र झयाडी]] {{*}} [[टाँडी]] {{*}} [[डाँडिगुराँसे|डाँडिगुराँशे]] {{*}} [[डुडभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तामाजोर]] {{*}} [[तिनकन्या]] {{*}} [[तोश्रामखोला]] {{*}} [[निपाने]] {{*}} [[नेत्रकाली]] {{*}} [[सुम्नाम पोखरी]] {{*}} [[पिपलमाडी]] {{*}} [[पुरानो झागाझोली]] {{*}} [[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तिपुर]] {{*}} [[बालाजोर]] {{*}} [[बाहुनतिल्पुङ]] {{*}} [[बासेश्वर]] {{*}} [[बितिजोर बगैया]] {{*}} [[बेलघारी]] {{*}} [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]] {{*}} [[भीमेश्वर]] {{*}} [[भिमस्थान]] {{*}} [[भुवनेश्वरी ग्वालटार]] {{*}} [[मझुवा|‍‍‍‍मझुवा]] {{*}} [[महादेवडाँडा]] {{*}} [[महादेवस्थान, सिन्धुली|महादेवस्थान]] {{*}} [[रतनचुरा]] {{*}} [[रत्नावती]] {{*}} [[रानिबास]] {{*}} [[रानिचुरी]] {{*}} [[लदाभिर]] {{*}} [[लाम्पानटार]] {{*}} [[शान्तेश्वरी]] {{*}} [[सोल्पाठाना]] {{*}} [[सिर्थौली]] {{*}} [[सितलपाटी, सिन्धुली|सितलपाटी]] {{*}} [[हत्पते]] {{*}} [[हरिहरपुरगढी]] {{*}} [[हर्षाही]] | ५३ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''४३५''' |} ===[[बागमती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:भक्तपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[भक्तपुर जिल्ला]] चित्र:धादिङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[धादिङ जिल्ला]] चित्र:काठमाडौँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काठमाडौँ जिल्ला]] चित्र:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला]] चित्र:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[ललितपुर जिल्ला]] चित्र:नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नुवाकोट जिल्ला]] चित्र:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रसुवा जिल्ला]] चित्र:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | २३ | rowspan="8" style="background-color:#a6daae;" | '''[[बागमती अञ्चल]]''' | [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] | style="text-align:left;" |[[कटुञ्जे, भक्तपुर|कटुञ्जे]] {{*}} [[गुण्डु]] {{*}} [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगुनारायण]] {{*}} [[चित्तपोल]] {{*}} [[छालिङ]] {{*}} [[झौखेल]] {{*}} [[ताथली]] {{*}} [[दधिकोट]] {{*}} [[दुवाकोट]] {{*}} [[नखेल]] {{*}} [[नगरकोट]] {{*}} [[बागेश्वरी, भक्तपुर|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकोट]] {{*}} [[सिपाडोल]] {{*}} [[सिरुटार]] {{*}} [[सुडाल]] | १६ |- | २४ | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] | style="text-align:left;" |[[आगिन्चोक|आगिञ्चोक]] {{*}} [[कल्लेरी]] {{*}} [[मुरलीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नीलकण्ठ नगरपालिका|निलकण्ठ]] {{*}} [[साङ्कोष]] {{*}} [[सुनौलाबजार]] {{*}} [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] {{*}} [[केवलपुर]] {{*}} [[किरानचोक]] {{*}} [[कुम्पुर]] {{*}} [[खाल्टे]] {{*}} [[खरी, धादिङ|खरी]] {{*}} [[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]] {{*}} [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] {{*}} [[गुम्दी]] {{*}} [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] {{*}} [[छत्रेदेउराली]] {{*}} [[जोगीमारा]] {{*}} [[जीवनपुर]] {{*}} [[झार्लाङ]] {{*}} [[ज्यामरुङ]] {{*}} [[ढोला]] {{*}} [[तसर्पु]] {{*}} [[तिप्लिङ]] {{*}} [[थाक्रे]] {{*}} [[दार्खा]] {{*}} [[धुषा]] {{*}} [[धुवाकोट]] {{*}} [[नलाङ]] {{*}} [[नौबिसे]] {{*}} [[पिडा]] {{*}} [[फूलखर्क|फुलखर्क]] {{*}} [[बसेरी]] {{*}} [[बैरेनी]] {{*}} [[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]] {{*}} [[बुढाथुम]] {{*}} [[भूमेस्थान]] {{*}} [[महादेवस्थान, धादिङ|महादेवस्थान]] {{*}} [[मैदी, धादिङ|मैदी]] {{*}} [[मार्पाक]] {{*}} [[मूलपानी, धादिङ|मुलपानी]] {{*}} [[लापा]] {{*}} [[रीगाउँ]] {{*}} [[सलाङ]] {{*}} [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]] {{*}} [[सल्यानटार]] {{*}} [[सत्यदेवी]] {{*}} [[सेम्जोङ]] {{*}} [[सेर्तुङ]] {{*}} [[त्रिपुरेश्वर, धादिङ|त्रिपुरेश्वर]] | ५० |- | २५ | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | style="text-align:left;" |[[आलापोट]] {{*}} [[इचङ्गुनारायण]] {{*}} [[इन्द्रायणी, काठमाडौँ|इन्द्रायणी]] {{*}} [[कपन]] {{*}} [[काभ्रेस्थली]] {{*}} [[खड्का भद्रकाली]] {{*}} [[गागलफेदी]] {{*}} [[गोङ्गबु]] {{*}} [[गोकर्णेश्वर]] {{*}} [[गोठाटार]] {{*}} [[गोलढुङ्गा]] {{*}} [[चपली भद्रकाली]] {{*}} [[चाल्नाखेल]] {{*}} [[चुनीखेल]] {{*}} [[छैमले]] {{*}} [[जितपुरफेदी]] {{*}} [[जोरपाटी]] {{*}} [[झोर महाङ्काल]] {{*}} [[टल्कु डुडेचौर]] {{*}} [[टोखा चण्डेश्वरी]] {{*}} [[टोखा सरस्वती]] {{*}} [[डाँछी]] {{*}} [[तीनथाना]] {{*}} [[थानकोट]] {{*}} [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]] {{*}} [[दहचोक]] {{*}} [[धर्मस्थली]] {{*}} [[धापासी]] {{*}} [[नयाँपाटी]] {{*}} [[नाङ्गलेभारे]] {{*}} [[नैकाप नयाँभञ्ज्याङ]] {{*}} [[नैकाप पुरानोभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पुखुलाछी]] {{*}} [[फुटुङ]] {{*}} [[बज्रयोगिनी]] {{*}} [[बलम्वु]] {{*}} [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] {{*}} [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]] {{*}} [[भद्रवास]] {{*}} [[भीमढुङ्गा]] {{*}} [[मच्छेगाउँ]] {{*}} [[मनमैंजु]] {{*}} [[महाङ्काल, काठमाडौँ|महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवस्थान, काठमाडौं|महादेवस्थान]] {{*}} [[मातातीर्थ]] {{*}} [[मूलपानी, काठमाडौँ|मूलपानी]] {{*}} [[रामकोट]] {{*}} [[लप्सीफेदी]] {{*}} [[वाणभञ्ज्याङ]] {{*}} [[शेषनारायण]] {{*}} [[सतुङ्गल]] {{*}} [[साङला, काठमाडौँ|साङला]] {{*}} [[सीतापाइला]] {{*}} [[सुन्टोल]] {{*}} [[सुन्दरीजल]] {{*}} [[सेतीदेवी, काठमाडौं|सेतीदेवी]] {{*}} [[स्यूचाटार]] | ५७ |- | २६ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] | style="text-align:left;" | [[उग्रचण्डी नाला]] {{*}} [[अनेकोट]] {{*}} [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] {{*}} [[होक्सेबजार]] {{*}} [[साठीघर भगवती]] {{*}} [[उग्रतारा जनागाल]] {{*}} [[कटुञ्जे बेसी]] {{*}} [[कलाँती भूमिडाँडा]] {{*}} [[कात्तिके देउराली]] {{*}} [[कानपुर कालापानी]] {{*}} [[काभ्रे नित्यचण्डेश्वरी]] {{*}} [[कुरुवास चापाखोरी]] {{*}} [[कुशादेवी]] {{*}} [[कोलाँतीभुम्लु]] {{*}} [[देवभूमि बालुवा]] {{*}} [[कोशीदेखा]] {{*}} [[खनालथोक]] {{*}} [[खरेलथोक]] {{*}} [[खहरेपाँगु]] {{*}} [[खार्पाचोक]] {{*}} [[गोकुले]] {{*}} [[गोठपानी]] {{*}} [[गैरीबिसौना देउपुर]] {{*}} [[घर्तीछाप]] {{*}} [[चण्डेनी मण्डन]] {{*}} [[चलाल गणेशस्थान]] {{*}} [[चौबास]] {{*}} [[च्याम्राङबेसी]] {{*}} [[च्यासिङ खर्क|च्यासिङखर्क]] {{*}} [[जैसीथोक मण्डन]] {{*}} [[ज्याम्दी मण्डन]] {{*}} [[टुकुचा नाला]] {{*}} [[ठूलोपर्सेल]] {{*}} [[डराउने पोखरी]] {{*}} [[डाँडागाउँ, काभ्रेपलाञ्चोक|डाँडागाउँ]] {{*}} [[ढुङ्गखर्क|ढुङ्खर्क]] {{*}} [[दाप्चा छत्रेबाँझ]] {{*}} [[देवीटार]] {{*}} [[दोलालघाट]] {{*}} [[धुसेनी शिवालय]] {{*}} [[नयाँगाउँ देउपुर]] {{*}} [[नाग्रेगगर्चे]] {{*}} [[नासिकास्थान साँगा]] {{*}} [[पात्लेखेत, काभ्रेपलाञ्चोक|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुरानागाउँ दाप्चा]] {{*}} [[पोखरीचौरी]] {{*}} [[पोखरीनारायणस्थान]] {{*}} [[फलाँटे भुम्लु]] {{*}} [[फलामेटार]] {{*}} [[फोक्सिङटार]] {{*}} [[बनखुचौर]] {{*}} [[बल्थली]] {{*}} [[बालुवापाटी देउपुर]] {{*}} [[बिर्ता देउराली]] {{*}} [[बुढाखानी]] {{*}} [[बेखसिम्ले घर्तीगाउँ]] {{*}} [[बोल्दे फेदिचे|बोल्देफेदिचे]] {{*}} [[भिमखोरी]] {{*}} [[भुम्लुटार]] {{*}} [[मङ्गलटार, काभ्रेपलाञ्चोक|मङ्गलटार]] {{*}} [[मथुरापाटी फूलबारी]] {{*}} [[भुग्देउ महाङ्काल]] {{*}} [[महादेवटार]] {{*}} [[महादेवस्थान मण्डन|महादेवस्थानमण्डन]] {{*}} [[महेन्द्रज्योति]] {{*}} [[माझीफेदा]] {{*}} [[मादनकुँडारी]] {{*}} [[मिल्चे]] {{*}} [[मेच्छेगाउँ]] {{*}} [[मेथिनकोट]] {{*}} [[रविओपी]] {{*}} [[रयाले]] {{*}} [[बाल्टिङ]] {{*}} [[शङ्खुपाटीचौर]] {{*}} [[शारदा बतासे]] {{*}} [[शिखर आम्बोटे]] {{*}} [[सरमथली, काभ्रेपलाञ्चोक|सरमथली]] {{*}} [[सल्लेभुम्लु]] {{*}} [[सर्स्युखर्क]] {{*}} [[सानोवाङथली]] {{*}} [[सापिङ]] {{*}} [[सालधारा]] {{*}} [[साल्मेचाकल]] {{*}} [[सिपाली चिलाउने]] {{*}} [[सिमलचौर श्यामपाटी]] {{*}} [[सिम्थली]] {{*}} [[सिसाखानी, काभ्रेपलाञ्चोक|सिसाखानी]] | ८७ |- | २७ | [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | style="text-align:left;" | [[आश्राङ]] {{*}} [[इकुडोल]] {{*}} [[इमाडोल]] {{*}} [[कालेश्वर]] {{*}} [[खोकना]] {{*}} [[गिम्दी]] {{*}} [[गोटीखेल]] {{*}} [[गोदामचौर]] {{*}} [[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी]] {{*}} [[घुसेल|धुसेल]] {{*}} [[चन्दनपुर]] {{*}} [[चापागाउँ]] {{*}} [[चौघरे]] {{*}} [[छम्पी]] {{*}} [[झरुवारासी]] {{*}} [[टिकाथली]] {{*}} [[ठुलादुर्लुङ]] {{*}} [[ठेचो]] {{*}} [[ठैब]] {{*}} [[डुकुछाप]] {{*}} [[दल्चोकी]] {{*}} [[देवीचौर|देविचौर]] {{*}} [[धापाखेल]] {{*}} [[नल्लु]] {{*}} [[प्युटार]] {{*}} [[बडिखेल]] {{*}} [[बुखेल]] {{*}} [[बुङमती|बुङ्गमति]] {{*}} [[भट्टेडाँडा]] {{*}} [[भारदेउ]] {{*}} [[मानिखेल]] {{*}} [[माल्टा, ललितपुर|माल्टा]] {{*}} [[लामाटार]] {{*}} [[लुभु]] {{*}} [[लेले]] {{*}} [[विशङ्खुनारायण]] {{*}} [[शङ्खु]] {{*}} [[सिद्धिपुर, ललितपुर|सिद्धिपुर]] {{*}} [[सुनाकोठी]] {{*}} [[सैंबु]] {{*}} [[हरिसिद्धी]] | ४१ |- | २८ | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] | style="text-align:left;" |[[उर्लेनी]] {{*}} [[ओखरपौवा]] {{*}} [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] {{*}} [[काउले, नुवाकोट|काउले]] {{*}} [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] {{*}} [[कविलास, नुवाकोट|कविलास]] {{*}} [[किम्ताङ]] {{*}} [[कुमरी]] {{*}} [[खड्गभञ्ज्याङ]] {{*}} [[खरानीटार]] {{*}} [[खानीगाउँ, नुवाकोट|खानीगाउँ]] {{*}} [[साल्मे]] {{*}} [[गाउँखर्क]] {{*}} [[गेर्खु]] {{*}} [[गोर्स्याङ]] {{*}} [[घ्याङ्फेदी]] {{*}} [[चतुराले]] {{*}} [[चाउथे]] {{*}} [[चारघरे]] {{*}} [[गणेशस्थान]] {{*}} [[चौघडा]] {{*}} [[छाप]] {{*}} [[जिलिङ]] {{*}} [[तलाखु]] {{*}} [[तारुका]] {{*}} [[तुप्चे]] {{*}} [[थप्रेक, नुवाकोट|थप्रेक]] {{*}} [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] {{*}} [[थानसिङ]] {{*}} [[दाङसिङ, नुवाकोट|दाङसिङ]] {{*}} [[दुईपिपल]] {{*}} [[देउराली, नुवाकोट|देउराली]] {{*}} [[नर्जामण्डप]] {{*}} [[पञ्चकन्या गाउँपालिका|पञ्चकन्या]] {{*}} [[फिकुरी]] {{*}} [[बर्सुञ्चेत]] {{*}} [[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]] {{*}} [[बालकुमारी]] {{*}} [[बुधसिङ]] {{*}} [[बुङताङ]] {{*}} [[बेतिनी, नुवाकोट|बेतिनी]] {{*}} [[बेलकोट]] {{*}} [[भद्रुटार]] {{*}} [[भाल्चे]] {{*}} [[मदानपुर]] {{*}} [[मनकामना, नुवाकोट|मनकामना]] {{*}} [[महाकाली, नुवाकोट|महाकाली]] {{*}} [[राउतबेसी]] {{*}} [[रातामाटे]] {{*}} [[रालुकादेवी]] {{*}} [[लच्याङ]] {{*}} [[लिखु, नुवाकोट|लिखु]] {{*}} [[शिखरबेसी]] {{*}} [[समुन्द्रादेवी]] {{*}} [[समुन्द्रटार]] {{*}} [[सामरी]] {{*}} [[सिक्रे]] {{*}} [[सुनखानी, नुवाकोट|सुनखानी]] {{*}} [[सुन्दरादेवी]] {{*}} [[सूर्यमती]] {{*}} [[हल्दे कालिका]] | ६१ |- | २९ | [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] | style="text-align:left;" |[[गत्लाङ]] {{*}} [[गोल्जुङ]] {{*}} [[चिलिमे]] {{*}} [[टिमुरे]] {{*}} [[ठूलोगाउँ]] {{*}} [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] {{*}} [[थुमन]] {{*}} [[धुन्चे]] {{*}} [[धैबुङ]] {{*}} [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] {{*}} [[यार्सा]] {{*}} [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] {{*}} [[लहरेपौवा]] {{*}} [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] {{*}} [[बृद्‌धिम]] {{*}} [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] {{*}} [[स्याफ्रु]] {{*}} [[हाकु]] | १८ |- | ३० | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] | style="text-align:left;" |[[अत्तरपुर]] {{*}} [[शिखरपुर]] {{*}} [[सिन्धुकोट]] {{*}} [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]] {{*}} [[बाँसबारी]] {{*}} [[फटकशिला]] {{*}} [[तालामाराङ]] {{*}} [[ज्यामिरे, सिन्धुपाल्चोक|ज्यामिरे]] {{*}} [[कुभिण्डे]] {{*}} [[चौतारा, सिन्धुपाल्चोक|चौतारा]] {{*}} [[पिपलडाँडा]] {{*}} [[सानोसिरुबारी]] {{*}} [[इचोक]] {{*}} [[इर्खु]] {{*}} [[कदमबास]] {{*}} [[कर्थली]] {{*}} [[कालिका, सिन्धुपाल्चोक|कालिका]] {{*}} [[किउल]] {{*}} [[कुन्चोक]] {{*}} [[गाती]] {{*}} [[गुन्साकोट]] {{*}} [[गुम्बा]] {{*}} [[गोल्चे]] {{*}} [[घुमथाङ]] {{*}} [[घोर्थली]] {{*}} [[चोकटी]] {{*}} [[जलबिरे]] {{*}} [[जेठल]] {{*}} [[टेकनपुर]] {{*}} [[ठूलो धादिङ]] {{*}} [[ठूलोपाखर]] {{*}} [[ठूलोसिरुबारी]] {{*}} [[ठोकर्पा]] {{*}} [[तातोपानी, सिन्धुपाल्चोक|तातोपानी]] {{*}} [[तौथली]] {{*}} [[थकनी]] {{*}} [[थाम्पालकोट]] {{*}} [[थाम्पालछाप]] {{*}} [[थुम्पाखर]] {{*}} [[दुवाचौर]] {{*}} [[धुस्कुन]] {{*}} [[नवलपुर, सिन्धुपाल्चोक|नवलपुर]] {{*}} [[पाङ्ग्रेटार]] {{*}} [[पाङताङ]] {{*}} [[पाल्चोक]] {{*}} [[पिस्कर]] {{*}} [[पेट्कु]] {{*}} [[फुल्पिङकट्टी]] {{*}} [[फुल्पिङकोट]] {{*}} [[फुल्पिङडाँडा]] {{*}} [[बतासे, सिन्धुपाल्चोक|बतासे]] {{*}} [[बराम्ची]] {{*}} [[बरुवा]] {{*}} [[बाँसखर्क]] {{*}} [[बाडेगाउँ]] {{*}} [[बाह्रविसे नगरपालिका|बाह्रबिसे]] {{*}} [[भीमटार]] {{*}} [[भोटसिपा]] {{*}} [[भोताङ]] {{*}} [[भोटेचौर]] {{*}} [[भोटे नाम्लाङ|भोटेनाम्लाङ]] {{*}} [[महाङ्काल, सिन्धुपाल्चोक|महाङ्काल]] {{*}} [[माङ्खा]] {{*}} [[मानेश्वाँरा]] {{*}} [[मार्मिङ]] {{*}} [[यमुनाडाँडा]] {{*}} [[राम्चे, सिन्धुपाल्चोक|राम्चे]] {{*}} [[लागर्चे]] {{*}} [[लिसङ्खु]] {{*}} [[लिस्तीकोट]] {{*}} [[साँगाचोक]] {{*}} [[सिपापोखरे]] {{*}} [[सिपाल काभ्रे]] {{*}} [[सुनखानी]] {{*}} [[सेलाङ]] {{*}} [[स्याउलेबजार]] {{*}} [[हगाम]] {{*}} [[हेलम्बु]] {{*}} [[हैबुङ]] | ७९ |- | colspan="4" style="background-color:#a6daae;" | <center>'''जम्मा'''<center/> | style="background-color:#a6daae;" | '''४०९''' |} ===[[नारायणी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बारा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बारा जिल्ला]] चित्र:चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png|[[चितवन जिल्ला]] चित्र:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मकवानपुर जिल्ला]] चित्र:पर्सा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्सा जिल्ला]] चित्र:रौतहट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रौतहट जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३१ | rowspan="8" style="background-color:#FF00FF;" | [[नारायणी अञ्चल]] | [[बारा जिल्ला|बारा]] | style="text-align:left;" |[[अमरपट्टी, बारा|अमरपट्टी]] {{*}} [[अमलेखगन्ज]] {{*}} [[अमाव]] {{*}} [[उमजन]] {{*}} [[अमृतगन्ज]] {{*}} [[इटियाही]] {{*}} [[इनर्वामाल]] {{*}} [[इनर्वासिरा]] {{*}} [[उचिडिह]] {{*}} [[ककडी]] {{*}} [[कचोर्वा]] {{*}} [[करैया]] {{*}} [[कवहीगोठ]] {{*}} [[कवहीजब्दी]] {{*}} [[कुडवा]] {{*}} [[कोल्हवी]] {{*}} [[खुटवाजब्दी]] {{*}} [[खोपवा]] {{*}} [[गन्जभवानीपुर]] {{*}} [[गढहाल]] {{*}} [[गोलागन्ज]] {{*}} [[छतवा]] {{*}} [[छातापिपरा]] {{*}} [[पिपरपाती जब्दी]] {{*}} [[जीतपुर भवानीपुर]] {{*}} [[झिटकैया उत्तर]] {{*}} [[झिटकैया दक्षिण]] {{*}} [[टेढाकट्टी]] {{*}} [[डुमरवाना]] {{*}} [[तेत्तरिया]] {{*}} [[तेलकुवा]] {{*}} [[दहियार]] {{*}} [[देवापुरटेटा]] {{*}} [[दोहरी]] {{*}} [[धर्मनगर]] {{*}} [[नरही]] {{*}} [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] {{*}} [[पकडिया चिकनी]] {{*}} [[पटेर्वा, बारा|पटेर्वा]] {{*}} [[पत्थरहटटी]] {{*}} [[पथेरा]] {{*}} [[परशुरामपुर, बारा|परशुरामपुर]] {{*}} [[प्रसौनी]] {{*}} [[पिपरपाती पर्चरौवा]] {{*}} [[पिप्रा बसतपुर]] {{*}} [[पिपरा सिमरा]] {{*}} [[पिपराढिगोठ]] {{*}} [[पिपराबिर्ता]] {{*}} [[पुरैनिया]] {{*}} [[प्रष्टोका]] {{*}} [[प्रसौना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बारा|फत्तेपुर]] {{*}} [[फेटा]] {{*}} [[बगही, बारा|बगही]] {{*}} [[बबुआइन]] {{*}} [[बघवन]] {{*}} [[बछनपुर्वा]] {{*}} [[बडकीफुलवरिया]] {{*}} [[बतरा]] {{*}} [[बन्जरिया, बारा|बन्जरिया]] {{*}} [[बरियारपुर, बारा|बरियारपुर]] {{*}} [[बरैनीया]] {{*}} [[बलिरामपुर]] {{*}} [[बसतपुर, बारा|बसतपुर]] {{*}} [[बहुअरी]] {{*}} [[बुनियाद]] {{*}} [[बेनौली]] {{*}} [[बेल्दारी]] {{*}} [[भगवानपुर, बारा|भगवानपुर]] {{*}} [[भतौडा]] {{*}} [[भरतगन्ज सिङगोल]] {{*}} [[भलुहीभरवलिया]] {{*}} [[भोडाहा]] {{*}} [[मझरिया]] {{*}} [[मटिअर्वा]] {{*}} [[मधुरीजब्दी]] {{*}} [[मनहर्वा]] {{*}} [[महेन्द्र आदर्श]] {{*}} [[महेशपुर, बारा|महेशपुर]] {{*}} [[मोतिसर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, बारा|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रतनपुरी]] {{*}} [[रामपुरटोकनी]] {{*}} [[रामपुर्वा]] {{*}} [[रौवाही]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर कोतवाली]] {{*}} [[लिपनीमाल]] {{*}} [[विश्रामपुर, बारा|विश्रामपुर]] {{*}} [[विसुनपुर]] {{*}} [[विसुनपुर्वा]] {{*}} [[श्रीनगर बैरिया]] {{*}} [[सपही]] {{*}} [[सिंहासिनी]] {{*}} [[सिसहनिया, बारा|सिसहनिया]] {{*}} [[सिहोर्वा]] {{*}} [[हरिहरपुर, बारा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरैया]] {{*}} [[हर्दिया, बारा|हर्दिया]] | ९८ |- | ३२ | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | style="text-align:left;" |[[अयोध्यापुरी]] {{*}} [[बछ्यौली]] {{*}} [[बघौडा|बगौडा]] {{*}} [[भण्डारा]]{{*}} [[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]] {{*}} [[चैनपुर, चितवन|चैनपुर]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]]{{*}} [[दाहाखानी]] {{*}}[[दारेचोक]] {{*}}[[दिव्यनगर]] {{*}}[[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]] {{*}}[[गर्दी]] {{*}}[[गीतानगर]] {{*}}[[गुञ्जनगर]] {{*}} [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]]{{*}}[[जुटपानी]] {{*}}[[कविलास, चितवन|कविलास]] {{*}}[[कठार]] {{*}} [[काउले, चितवन|काउले]]{{*}} [[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]{{*}} [[कोराक]] {{*}}[[कुमरोज]] {{*}} [[लोथर]] {{*}}[[माडी कल्याणपुर]] {{*}}[[मङ्गलपुर]] {{*}}[[मेघौली]]{{*}}[[पदमपुर]] {{*}}[[पार्वतीपुर]] {{*}} [[पटिहानी]]{{*}}[[पिप्ले, चितवन|पिप्ले]] {{*}}[[पिठुवा]] {{*}} [[शारदानगर]]{{*}} [[शक्तिखोर]]{{*}} [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]]{{*}} [[सिद्दी]] {{*}}[[शुक्रनगर]] | ३६ |- | ३३ | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | style="text-align:left;" |[[आग्रा]] {{*}} [[दामन]] {{*}} [[वसामाडी]] {{*}} [[बज्रबाराही, मकवानपुर|बज्रबाराही]] {{*}} [[आमभञ्ज्याङ]] {{*}} [[पालुङ]] {{*}} [[इपापञ्चकन्या]] {{*}} [[काँकडा]] {{*}} [[कालिकाटार]] {{*}} [[कुलेखानी]] {{*}} [[कोगटे]] {{*}} [[खैराङ, मकवानपुर|खैराङ]] {{*}} [[गोगने, मकवानपुर|गोगने]] {{*}} [[चित्लाङ]] {{*}} [[चुरियामाई]] {{*}} [[श्रीपुर छतिवन]] {{*}} [[टिस्टुङ देउराली]] {{*}} [[ठिङ्गन]] {{*}} [[डाँडाखर्क]] {{*}} [[धियाल]] {{*}} [[नामटार]] {{*}} [[निवुवाटार]] {{*}} [[पदमपोखरी]] {{*}} [[फाखेल]] {{*}} [[फापरबारी]] {{*}} [[भार्ता पुण्यदेवी]] {{*}} [[भीमफेदी]] {{*}} [[भैँसे]] {{*}} [[मकवानपुर गढी]] {{*}} [[मनहरी गाउँपालिका|मनहरी]] {{*}} [[मन्थली, मकवानपुर|मन्थली]] {{*}} [[मार्खु]] {{*}} [[राईगाउँ]] {{*}} [[राक्सिराङ गाउँपालिका|राक्सिराङ]] {{*}} [[बुढीचौर]] {{*}} [[बेतिनी, मकवानपुर|बेतिनी]] {{*}} [[शिखरपुर, मकवानपुर|शिखरपुर]] {{*}} [[सरिखेत]] {{*}} [[सिस्नेरी महादेवस्थान]] {{*}} [[सुकौरा]] {{*}} [[हटिया, मकवानपुर|हटिया]] {{*}} [[हर्नामाडी]] {{*}} [[हाँडिखोला]] | ४३ |- | ३४ | [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] | style="text-align:left;" |[[अलौ]] {{*}} [[अमरपट्टी, पर्सा|अमरपट्टी]] {{*}} [[उदयपुर घुर्मी]] {{*}} [[औराहा]] {{*}} [[कौवा बनकटैया]] {{*}} [[गादी]] {{*}} [[गम्हरीया, पर्सा|गम्हरीया]] {{*}} [[घोडादौडा पिपरा]] {{*}} [[घोरे]] {{*}} [[गोविन्दपुर, पर्सा|गोविन्दपुर]] {{*}} [[चोर्नी]] {{*}} [[जगरनाथपुरसिरा|जगरनाथपुर]] {{*}} [[जयमङ्गलापुर]] {{*}} [[जानकी टोला]] {{*}} [[जीतपुर, पर्सा|जितपुर]] {{*}} [[झौवा गुठी]] {{*}} [[ठोरी]] {{*}} [[तुलसी बरुवा]] {{*}} [[देउखाना]] {{*}} [[धोबिनी]] {{*}} [[नगरदाहा]] {{*}} [[निचुटा]] {{*}} [[निर्मलबस्ती]] {{*}} [[पञ्चरुखी, पर्सा|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पर्सौनी बिर्ता]] {{*}} [[पर्सौनी माठा|परसौनी भाठा]] {{*}} [[पिडारीगुठी]] {{*}} [[पोखरिया, पर्सा|पोखरिया]] {{*}} [[परशुरामपुर, पर्सा|परशुरामपुर]] {{*}} [[बगही, पर्सा|बगही]] {{*}} [[बगवन्ना]] {{*}} [[बहुअरी पिडारी]] {{*}} [[बहुअर्वा भाठा]] {{*}} [[बसडिलवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, पर्सा|वसन्तपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी तितरौना]] {{*}} [[बेलवा पर्सौनी]] {{*}} [[बैरिया बिरता (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[बैरिया बिरता (दा.पू.)]] {{*}} [[बिजवनिया]] {{*}} [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] {{*}} [[बिरन्चीबरवा]] {{*}} [[बिरवागुठी]] {{*}} [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] {{*}} [[भेडीयारी|भेडिहारी]] {{*}} [[भिस्वा]] {{*}} [[भिखमपुर]] {{*}} [[भौराटार]] {{*}} [[मधुवन मथौल]] {{*}} [[महादेवपट्टी]] {{*}} [[महुवन]] {{*}} [[मैनपुर पकाहा]] {{*}} [[मनियारी]] {{*}} [[मसिहानी]] {{*}} [[मिर्जापुर, पर्सा|मिर्जापुर]] {{*}} [[मुडली]] {{*}} [[रामगढवा]] {{*}} [[रामनगरी]] {{*}} [[लखनपुर, पर्सा|लखनपुर]] {{*}} [[लाहावरथकरी]] {{*}} [[लाल पर्सा]] {{*}} [[लङ्गडी]] {{*}} [[लिपनी बिर्ता|लिपनी विर्ता]] {{*}} [[विश्रामपुर, पर्सा|विश्रामपुर]] {{*}} [[शङ्करसरैया]] {{*}} [[सिर्सिया दा.पु.]] {{*}} [[श्रीसिया (नौ.त.ज.)]] {{*}} [[सबैठवा]] {{*}} [[सखुवा पर्सौनी]] {{*}} [[समझौता]] {{*}} [[सेढवा]] {{*}} [[शिवर्वा]] {{*}} [[सुवर्णपुर]] {{*}} [[सुगौली बिर्ता|सुगौली विर्ता]] {{*}} [[पटेर्वा सुगौली|सुगौली पटेर्वा]] {{*}} [[सुपौली]] {{*}} [[सुर्जाहा]] {{*}} [[सोनवर्षा]] {{*}} [[हरिहरपुर, पर्सा|हरिहरपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर बिर्ता|हरिहरपुर विर्ता]] {{*}} [[हरपतगन्ज]] {{*}} [[हरपुर, पर्सा|हरपुर]] | ८२ |- | ३५ | [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] | style="text-align:left;" |[[अकोलवा]] {{*}} [[अजगैबी]] {{*}} [[करुणिया]] {{*}} [[इनरवारी जिउताही]] {{*}} [[इनर्वा, रौतहट|इनर्वा]] {{*}} [[औरैया]] {{*}} [[कटहरिया]] {{*}} [[ककनपुर]] {{*}} [[कर्कच कर्मैया]] {{*}} [[खेसरहिया]] {{*}} [[गङ्गा पिपरा]] {{*}} [[गढी भगवानपुर]] {{*}} [[गम्हरीया पर्सा]] {{*}} [[गम्हरीया बिर्ता]] {{*}} [[गरुडा बैरीया]] {{*}} [[गेडही गुठी]] {{*}} [[चन्द्रनिगाहपुर]] {{*}} [[जटहारा]] {{*}} [[जयनगर, रौतहट|जयनगर]] {{*}} [[जिङ्गदवा बेलबिचवा]] {{*}} [[जुडिबेला]] {{*}} [[जेठरहिया]] {{*}} [[जोकहा]] {{*}} [[झनखुनवा]] {{*}} [[टेङ्ग्राहा]] {{*}} [[डुमरिया परोहा]] {{*}} [[डुमरीया मटिऔन]] {{*}} [[तेजापाकड]] {{*}} [[दिपही]] {{*}} [[देवाही]] {{*}} [[धरमपुर, रौतहट|धरमपुर]] {{*}} [[धरहरी]] {{*}} [[नरकटिया गुठी]] {{*}} [[पञ्चरुखी, रौतहट|पञ्चरुखी]] {{*}} [[पतौरा]] {{*}} [[पथरा बुधराम]] {{*}} [[पिपरा पोखरीया]] {{*}} [[पिपरा राजवाडा]] {{*}} [[पिपरीया दोस्तीया]] {{*}} [[पिपरीया परोहा]] {{*}} [[पिपरा भगवानपुर]] {{*}} [[पोठीयाही]] {{*}} [[पौराही]] {{*}} [[प्रतापपुर पल्टुवा]] {{*}} [[प्रेमपुर गोनाही]] {{*}} [[फतुवा महेशपुर]] {{*}} [[फतुवा हर्षाहा]] {{*}} [[बगही, रौतहट|बगही]] {{*}} [[बडहर्वा]] {{*}} [[बन्जरहा]] {{*}} [[बरियारपुर, रौतहट|बरियारपुर]] {{*}} [[बसतपुर, रौतहट|बसतपुर]] {{*}} [[वसन्तपट्टी]] {{*}} [[बसविट्टी जिगडीया]] {{*}} [[बहुवा मदनपुर]] {{*}} [[बिर्ति प्रस्टोका]] {{*}} [[विश्रामपुर, रौतहट|विश्रामपुर]] {{*}} [[बिसुनपूर्वा मानपुर]] {{*}} [[बैरिया]] {{*}} [[ब्रह्मपुरी, रौतहट|ब्रह्मपुरी]] {{*}} [[भलोहिया (पिपरा)]] {{*}} [[भसेढवा]] {{*}} [[भेडियाही]] {{*}} [[मठिया]] {{*}} [[मत्सरी]] {{*}} [[मर्यादापुर|मर्यादपुर]] {{*}} [[मलाही]] {{*}} [[महम्मदपुर ]] {{*}} [[माधोपुर]] {{*}} [[मिठुअवा]] {{*}} [[मुदबलावा]] {{*}} [[रङ्गपुर, रौतहट|रङ्गपुर]] {{*}} [[रघुनाथपुर, रौतहट|रघुनाथपुर]] {{*}} [[रमौली बैरिया]] {{*}} [[राजदेवी]] {{*}} [[राजपुर तुलसी]] {{*}} [[राजपुर फरहदवा]] {{*}} [[रामपुरखाप]] {{*}} [[लक्ष्मीनिया, रौतहट|लक्ष्मीनिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर दोस्तिया]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर बेलविछवा]] {{*}} [[लौकाहा]] {{*}} [[सङ्ग्रामपुर, रौतहट|सङ्ग्रामपुर]] {{*}} [[सखुअवा धमौरा]] {{*}} [[सखुअवा]] {{*}} [[सन्तपुर दोस्तीया]] {{*}} [[सन्तपुर मटिऔन]] {{*}} [[समनपुर]] {{*}} [[सरमुजवा]] {{*}} [[सरुअठा]] {{*}} [[शितलपुर बैरगनिया]] {{*}} [[सिमरा भवानीपुर]] {{*}} [[सोनरनिया]] {{*}} [[हजमिनिया]] {{*}} [[हथियाही]] {{*}} [[हर्दिया पल्टुवा]] | ९६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF00FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF00FF;" | '''३५५''' |} ==[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[गण्डकी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:गोरखा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गोरखा जिल्ला]] चित्र:कास्की जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कास्की जिल्ला]] चित्र:लमजुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[लमजुङ जिल्ला]] चित्र:मनाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मनाङ जिल्ला]] चित्र:स्याङ्जा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[स्याङ्जा जिल्ला]] चित्र:तनहुँ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[तनहुँ जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ३६ | rowspan="8" style="background-color:#FF0000;" | [[गण्डकी अञ्चल]] | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] | style="text-align:left;" | [[अश्राङ]] {{*}} [[आँपपिपल]] {{*}} [[आरूअर्भाङ]] {{*}} [[आरूचनौटे]] {{*}} [[आरुपोखरी|आरूपोखरी]] {{*}} [[उहिया]] {{*}} [[काशीगाउँ]] {{*}} [[केराबारी, गोरखा|केराबारी]] {{*}} [[जौबारी, गोरखा|जौबारी]] {{*}} [[केरौजा]] {{*}} [[खरिबोट]] {{*}} [[खोप्लाङ]] {{*}} [[गाङ्खु]] {{*}} [[गाईखुर]] {{*}} [[गुम्दा]] {{*}} [[घैरुङ]] {{*}} [[घ्याचोक]] {{*}} [[घ्याल्चोक]] {{*}} [[चुम्चेत]] {{*}} [[च्याङ्ली|च्याङली]] {{*}} [[छेकम्पार|छैकम्पार]] {{*}} [[छोप्राक]] {{*}} [[ताकुकोट]] {{*}} [[ताकुमझा लाँकुरिबोट]] {{*}} [[ताक्लुङ]] {{*}} [[ताङ्लिचोक]] {{*}} [[तान्द्राङ]] {{*}} [[ताप्ले]] {{*}} [[थालाजुङ]] {{*}} [[थुमी]] {{*}} [[दर्भुङ]] {{*}} [[देउराली, गोरखा|देउराली]] {{*}} [[धावा]] {{*}} [[धुवाकोट, गोर्खा|धुवाकोट]] {{*}} [[नारेश्वर]] {{*}} [[नाम्जुङ]] {{*}} [[पाँचखुवा देउराली]] {{*}} [[पन्द्रुङ]] {{*}} [[पालुङटार]] {{*}} [[प्रोक]] {{*}} [[फिनाम]] {{*}} [[फुजेल]] {{*}} [[बक्राङ]] {{*}} [[बगुवा]] {{*}} [[बिही]] {{*}} [[बुङकोट]] {{*}} [[बोर्लाङ]] {{*}} [[मिरकोट]] {{*}} [[भुम्लिचोक]] {{*}} [[मकैसिङ]] {{*}} [[मनकामना, गोरखा|मनकामना]] {{*}} [[मसेल]] {{*}} [[मानबु]] {{*}} [[मुच्चोक]] {{*}} [[लापु]] {{*}} [[लाप्राक]] {{*}} [[ल्हो]] {{*}} [[बारपाक]] {{*}} [[श्रीनाथकोट]] {{*}} [[सौरपानी]] {{*}} [[समागाउँ]] {{*}} [[सिम्जुङ]] {{*}} [[सिर्दिबास]] {{*}} [[स्वारा]] {{*}} [[हंसपुर, गोर्खा|हंसपुर]] {{*}} [[हर्मी]] | ६६ |- | ३७ | [[कास्की जिल्ला|कास्की]] | style="text-align:left;" | [[अर्मला]] {{*}} [[आर्वाविजय]] {{*}} [[कालिका, कास्की|कालिका]] {{*}} [[कास्कीकोट]] {{*}} [[काँहु]] {{*}} [[कृष्तिनाच्नेचौर]] {{*}} [[घाचोक]] {{*}} [[घान्द्रुक]] {{*}} [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]] {{*}} [[ढिकुरपोखरी]] {{*}} [[थुमाकोडाँडा]] {{*}} [[थुम्की]] {{*}} [[दाङसिङ, कास्की|दाङसिङ]] {{*}} [[देउराली, कास्की|देउराली]] {{*}} [[धम्पुस]] {{*}} [[धिताल, कास्की|धिताल]] {{*}} [[नामार्जुङ]] {{*}} [[निर्मलपोखरी]] {{*}} [[पार्चे]] {{*}} [[पुम्दीभुम्दी]] {{*}} [[पुरन्चौर]] {{*}} [[भाचोक]] {{*}} [[भदौरे तमागी]] {{*}} [[भरतपोखरी]] {{*}} [[भलाम]] {{*}} [[माछापुच्छ्रे, कास्की|माछापुच्छ्रे]] {{*}} [[माझठाना]] {{*}} [[मौजा]] {{*}} [[मिजुरेडाँडा]] {{*}} [[रिभान]] {{*}} [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] {{*}} [[लाहाचोक]] {{*}} [[लामाचौर]] {{*}} [[लुम्ले]] {{*}} [[ल्वाङघलेल]] {{*}} [[सैमराङ]] {{*}} [[सल्यान, कास्की|सल्यान]] {{*}} [[सराङकोट]] {{*}} [[सर्दीखोला]] {{*}} [[सिद्ध]] {{*}} [[सिल्दुजूरे]] {{*}} [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] {{*}} [[हेम्जा]] | ४३ |- | ३८ | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] | style="text-align:left;" | [[अर्चलबोट]] {{*}} [[इलमपोखरी]] {{*}} [[इशानेश्वर]] {{*}} [[उदिपुर|उदीपुर]] {{*}} [[उत्तरकन्या]] {{*}} [[करापु]] {{*}} [[कोल्की]] {{*}} [[कुन्छा]] {{*}} [[खुदी]] {{*}} [[गाउँसहर]] {{*}} [[गिलुङ]] {{*}} [[गौँडा]] {{*}} [[घनपोखरा]] {{*}} [[घेर्मु]] {{*}} [[चक्रतीर्थ]] {{*}} [[चण्डीस्थान]] {{*}} [[चन्द्रेश्वर]] {{*}} [[चिती]] {{*}} [[जिता]] {{*}} [[ढोडेनी]] {{*}} [[तान्द्राङ टक्सार]] {{*}} [[ताघ्रिङ]] {{*}} [[तार्कुघाट]] {{*}} [[तार्कु]] {{*}} [[दुराडाँडा]] {{*}} [[दूधपोखरी, लमजुङ|दुधपोखरी]] {{*}} [[धमिलीकुवा]] {{*}} [[धुसेनी, लमजुङ|धुसेनी]] {{*}} [[नाल्मा]] {{*}} [[नेटा, लमजुङ|नेटा]] {{*}} [[नौथर]] {{*}} [[पसगाउँ]] {{*}} [[परेवाडाँडा]] {{*}} [[पाचोक]] {{*}} [[पुरानोकोट|पुरानकोट]] {{*}} [[प्यार्जुङ]] {{*}} [[फलेनी]] {{*}} [[बन्सार]] {{*}} [[बाग्लुङपानी]] {{*}} [[बाँग्रे]] {{*}} [[बाहुनडाँडा]] {{*}} [[बाँझाखेत]] {{*}} [[बिचौर]] {{*}} [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीशहर]] {{*}} [[भलायखर्क]] {{*}} [[भार्ते]] {{*}} [[भोर्लेटार, लमजुङ|भोर्लेटार]] {{*}} [[भोजे|भोंजे]] {{*}} [[भुलभुले]] {{*}} [[भुजुङ]] {{*}} [[भोटेओडार]] {{*}} [[मालिङ]] {{*}} [[मोहोरियाकोट]] {{*}} [[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]] {{*}} [[श्रीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[समीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[सिन्दुरे]] {{*}} [[सिम्पानी, लमजुङ|सिम्पानी]] {{*}} [[सुन्दरबजार नगरपालिका|सुन्दरबजार]] {{*}} [[सूर्यपाल]] {{*}} [[हिलेटक्सार]] | ६१ |- | ३९ | [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] | style="text-align:left;" | [[खाङ्सार]] {{*}} [[घ्यारु]] {{*}} [[ङावल]] {{*}} [[चामे]] {{*}} [[टङ्कीमनाङ]] {{*}} [[ताचैबगरछाप]] {{*}} [[थोचे]] {{*}} [[धारापानी, मनाङ|धारापानी]] {{*}} [[नार]] {{*}} [[पिसाङ]] {{*}} [[फू]] {{*}} [[भ्राका]] {{*}} [[मनाङ, मनाङ|मनाङ]] | १३ |- | ४० | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] | style="text-align:left;" | [[अर्जुनचौपारी]] {{*}} [[आलमदेवी]] {{*}} [[आरुचौर]] {{*}} [[आरुखर्क]] {{*}} [[एलादी]] {{*}} [[ओरस्टे]] {{*}} [[कालिकाकोट]] {{*}} [[किचनास]] {{*}} [[कुवाकोट, स्याङ्जा|कुवाकोट]] {{*}} [[क्याक्मी]] {{*}} [[केवारे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[कोल्मा बराहचौर]] {{*}} [[खिलुङ देउराली]] {{*}} [[चण्डीभञ्ज्याङ, स्याङ्जा|चण्डीभञ्ज्याङ]] {{*}} [[चापाकोट, स्याङ्जा|चापाकोट]] {{*}} [[चिलाउनेबास]] {{*}} [[चिन्नेबास]] {{*}} [[चित्रे भञ्ज्याङ]] {{*}} [[छाङछाङ्दी]] {{*}} [[जगत भञ्ज्याङ]] {{*}} [[जगत्रदेवी]] {{*}} [[टक्सार, स्याङ्जा|टक्सार]] {{*}} [[ठूलाडिही|ठुलाडिहि]] {{*}} [[ढापुक सिमलभञ्ज्याङ]] {{*}} [[तुल्सी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[तीनदोबाटे]] {{*}} [[थुमपोखरा]] {{*}} [[दार्सिङ दहथुम]] {{*}} [[सतौदरौ|दरौ]] {{*}} [[निबुवाखर्क]] {{*}} [[पकवादी]] {{*}} [[पञ्चमुल]] {{*}} [[पौवेगौडे]] {{*}} [[पेलाकोट]] {{*}} [[पेल्काचौर]] {{*}} [[पिंडीखोला]] {{*}} [[फापरथुम]] {{*}} [[फेदीखोला]] {{*}} [[बाङ्गेफड्के]] {{*}} [[बहाकोट]] {{*}} [[बानेथोक देउराली]] {{*}} [[बिचारीचौतारा]] {{*}} [[विरुवा अर्चले]] {{*}} [[विर्घाअर्चले|विर्घा]] {{*}} [[भाटखोला]] {{*}} [[मग्याम चिसापानी]] {{*}} [[मल्याङकोट]] {{*}} [[मनकामना, स्याङ्जा|मनकामना]] {{*}} [[मालुङ्गा]] {{*}} [[माझकोट शिवालय]] {{*}} [[रत्नपुर]] {{*}} [[राङभाङ]] {{*}} [[रापाकोट]] {{*}} [[साँखर]] {{*}} [[सेखाम]] {{*}} [[सेतीदोभान]] {{*}} [[सिर्सेकोट]] {{*}} [[स्वरेक]] {{*}} [[श्री कृष्णगण्डकी]] {{*}} [[वाङसिङ देउराली]] | ६० |- | ४१ | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] | style="text-align:left;" | [[अरुणोदय]] {{*}} [[आँबुखैरेनी]] {{*}} [[दुलेगौँडा]] {{*}} [[ढोरफिर्दी]] {{*}} [[खैरेनीटार]] {{*}} [[बन्दिपुर|बन्दीपुर]] {{*}} [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] {{*}} [[काहूँशिवपुर]] {{*}} [[किहुँ]] {{*}} [[केशवटार]] {{*}} [[कोटदरबार]] {{*}} [[कोटा]] {{*}} [[क्यामिन]] {{*}} [[गजरकोट ]] {{*}} [[घाँसीकुवा]] {{*}} [[चोकचिसापानी]] {{*}} [[छाङ]] {{*}} [[छिपछिपे]] {{*}} [[छिम्केश्वरी ]] {{*}} [[सतिस्वाँरा]] {{*}} [[जामुने भञ्ज्याङ|जामुने]] {{*}} [[तनहुँसुर]] {{*}} [[थप्रेक, तनहुँ|थप्रेक]] {{*}} [[देवघाट, तनहुँ|देवघाट]] {{*}} [[देउराली, तनहुँ|देउराली]] {{*}} [[पुर्कोट]] {{*}} [[पोखरी भञ्ज्याङ]] {{*}} [[फिरफिरे, तनहुँ|फिरफिरे]] {{*}} [[वसन्तपुर, तनहुँ|वसन्तपुर]] {{*}} [[बैदी]] {{*}} [[बरभञ्ज्याङ]] {{*}} [[भानु]] {{*}} [[भानुमती, तनहुँ|भानुमती]] {{*}} [[भिमाद]] {{*}} [[भिरकोट, तनहुँ|भिरकोट]] {{*}} [[सामुङ भगवतीपुर]] {{*}} [[मनपाङ]] {{*}} [[माझकोट, तनहुँ|माझकोट]] {{*}} [[मिर्लुङ]] {{*}} [[ऋषिङ रानीपोखरी]] {{*}} [[राम्जाकोट]] {{*}} [[राईपुर]] {{*}} [[रिस्ती]] {{*}} [[रुपाकोट, तनहुँ| रुपाकोट]] {{*}} [[श्याम्घा]] {{*}} [[घिरिङ सुन्धारा]] | ४६ |- | colspan="4" style="background-color:#FF0000;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FF0000;" | '''२८९''' |} ===[[लुम्बिनी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अर्घाखाँची जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अर्घाखाँची जिल्ला]] चित्र:गुल्मी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[गुल्मी जिल्ला]] चित्र:कपिलवस्तु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कपिलवस्तु जिल्ला]] चित्र:नवलपरासी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[नवलपरासी जिल्ला]] चित्र:पाल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पाल्पा जिल्ला]] चित्र:रुपन्देही जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुपन्देही जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४२ | rowspan="8" style="background-color:#43B3AE;" | [[लुम्बिनी अञ्चल]] | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] | style="text-align:left;" | [[असुरकोट]] {{*}} [[अडगुरी]] {{*}} [[अर्घातोष]] {{*}} [[केरुङ्गा]] {{*}} [[खन]] {{*}} [[खनदह]] {{*}} [[खिदिम]] {{*}} [[खिल्जी]] {{*}} [[गोखुङ्गा]] {{*}} [[चिदीका]] {{*}} [[छत्रगञ्ज]] {{*}} [[जलुके]] {{*}} [[जुकेना]] {{*}} [[ठाडा]] {{*}} [[ठुलापोखरा]] {{*}} [[ढाकावाङ]] {{*}} [[ढिकुरा]] {{*}} [[धनचौर]] {{*}} [[धातिवाङ]] {{*}} [[धारापानी, अर्घाखाँची|धारापानी]] {{*}} [[नुवाकोट, अर्घाखाँची|नुवाकोट]] {{*}} [[पटौटी]] {{*}} [[पणेना]] {{*}} [[पाली, अर्घाखाँची|पाली]] {{*}} [[पोखराथोक, अर्घाखाँची|पोखराथोक]] {{*}} [[बलकोट]] {{*}} [[बाँगी]] {{*}} [[भगवती, अर्घाखाँची|भगवती]] {{*}} [[मरेङ]] {{*}} [[मैदान]] {{*}} [[सिद्धारा|सिद्वारा]] {{*}} [[सिमलपानी]] {{*}} [[सीतापुर, अर्घाखाँची|सीतापुर]] {{*}} [[सुवर्णखाल]] {{*}} [[हंसपुर, अर्घाखाँची|हंसपुर]] {{*}} [[सन्धिखर्क]] {{*}} [[नरपानी]] {{*}} [[खाँचिकोट]] {{*}} [[किमडाँडा]] {{*}} [[अर्घा]] {{*}} [[डिभर्ना]] {{*}} [[वाङ्ला]] | ४२ |- | ४३ | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] | style="text-align:left;" | [[अग्लुङ]] {{*}} [[तम्घास]] {{*}} [[सिमीचौर]] {{*}} [[अर्खले]] {{*}} [[दुबिचौर]] {{*}} [[अमर अर्बाथोक]] {{*}} [[अमरपुर, गुल्मी|अमरपुर]] {{*}} [[अर्खवाङ]] {{*}} [[अर्जे]] {{*}} [[अर्बेनी]] {{*}} [[अर्लाङकोट]] {{*}} [[अस्लेवा]] {{*}} [[आँपचौर]] {{*}} [[इस्मा रजस्थल]] {{*}} [[कुर्घा]] {{*}} [[खड्गकोट]] {{*}} [[खर्ज्याङ]] {{*}} [[गौँडाकोट]] {{*}} [[ग्वाघा]] {{*}} [[ग्वादी]] {{*}} [[घमिर]] {{*}} [[छापहिले]] {{*}} [[जयखानी]] {{*}} [[जुनिया]] {{*}} [[जुभुङ]] {{*}} [[जैसीथोक]] {{*}} [[जोहाङ]] {{*}} [[ठूलो लुम्पेक]] {{*}} [[तुराङ]] {{*}} [[थानपति, गुल्मी|थानपति]] {{*}} [[दरबार देवीस्थान]] {{*}} [[दर्लामचौर]] {{*}} [[दर्लिङ, गुल्मी|दर्लिङ]] {{*}} [[दिगाम]] {{*}} [[दिब्रुङ]] {{*}} [[दोहली]] {{*}} [[दौँघा]] {{*}} [[धुर्कोट रजस्थल]] {{*}} [[नयाँगाउँ, गुल्मी|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेटा, गुल्मी|नेटा]] {{*}} [[पराल्मी]] {{*}} [[पल्लीकोट]] {{*}} [[पीपलधारा]] {{*}} [[पुर्कोट दह]] {{*}} [[पुर्तिघाट]] {{*}} [[पौंदी अमराई]] {{*}} [[फोक्सिङ]] {{*}} [[बडागाउँ, गुल्मी|बडागाउँ]] {{*}} [[बम्घा]] {{*}} [[बलिथुम]] {{*}} [[बलेटक्सार]] {{*}} [[बाँझकटेरी]] {{*}} [[बिसुखर्क]] {{*}} [[भनभने]] {{*}} [[भार्से]] {{*}} [[भुर्तुङ]] {{*}} [[मर्भुङ]] {{*}} [[मलायागिरी]] {{*}} [[मुसिकोट, गुल्मी|मुसिकोट]] {{*}} [[म्यालपोखरी]] {{*}} [[रिमुवा]] {{*}} [[रूपाकोट, गुल्मी|रूपाकोट]] {{*}} [[रुरु]] {{*}} [[लिम्घा]] {{*}} [[वस्तु]] {{*}} [[वाग्ला]] {{*}} [[वामीटक्सार]] {{*}} [[वीरबास]] {{*}} [[शान्तिपुर, गुल्मी|शान्तिपुर]] {{*}} [[सिर्सेनी]] {{*}} [[हँसरा]] {{*}} [[हरेवा]] {{*}} [[हर्दिनेटा]] {{*}} [[हर्मिचौर]] {{*}} [[हर्राचौर]] {{*}} [[हस्तीचौर]] {{*}} [[हाडहाडे]] {{*}} [[हुँगा]] {{*}} [[ह्वाङ्दी]] | ७९ |- | ४४ | [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] | style="text-align:left;" | [[अजिङ्गारा]] {{*}} [[अभिराव]] {{*}} [[उदयपुर, कपिलवस्तु|उदयपुर]] {{*}} [[कुशवा]] {{*}} [[कृष्णनगर]] {{*}} [[कोपवा]] {{*}} [[कजर्हवा]] {{*}} [[खुरहुरिया]] {{*}} [[गजेहडा]] {{*}} [[गणेशपुर, कपिलवस्तु|गणेशपुर]] {{*}} [[गुगौली]] {{*}} [[गोटिहवा]] {{*}} [[गौरी, कपिलवस्तु|गौरी]] {{*}} [[चनई]] {{*}} [[जयनगर, कपिलवस्तु|जयनगर]] {{*}} [[जवाभारी]] {{*}} [[जहदी]] {{*}} [[थुनिया]] {{*}} [[डुमरा]] {{*}} [[तितिर्खी]] {{*}} [[तिलौराकोट]] {{*}} [[दुबिया]] {{*}} [[दोहनी]] {{*}} [[धनकौली]] {{*}} [[धरमपनिया]] {{*}} [[नन्दनगर]] {{*}} [[निग्लिहवा]] {{*}} [[पकडी]] {{*}} [[पटना, कपिलवस्तु|पटना]] {{*}} [[पतरिया]] {{*}} [[पत्थरदैया]] {{*}} [[पर्सोहिया]] {{*}} [[पिपरा, कपिलवस्तु|पिपरा]] {{*}} [[पुरुषोत्तमपुर]] {{*}} [[फुलिका]] {{*}} [[वाणगङ्गा]] {{*}} [[बरकुलपुर]] {{*}} [[बरैपुर]] {{*}} [[बलरामपुर]] {{*}} [[बलुहवा]] {{*}} [[वसन्तपुर, कपिलवस्तु|वसन्तपुर]] {{*}} [[बासखोर]] {{*}} [[बहादुरगञ्ज]] {{*}} [[बिजुवा]] {{*}} [[विशुनपुर]] {{*}} [[बुड्ढी]] {{*}} [[बेदौली, कपिलवस्तु|बेदौली]] {{*}} [[भगवानपुर, कपिलवस्तु|भगवानपुर]] {{*}} [[भलवारी]] {{*}} [[भलवाड]] {{*}} [[महाराजगन्ज]] {{*}} [[महुवा]] {{*}} [[महेन्द्रकोट]] {{*}} [[मानपुर, कपिलवस्तु|मानपुर]] {{*}} [[भिल्मी]] {{*}} [[मोतिपुर, कपिलवस्तु|मोतिपुर]] {{*}} [[रङ्गपुर, कपिलवस्तु|रङ्गपुर]] {{*}} [[राजपुर, कपिलवस्तु|राजपुर]] {{*}} [[रामनगर, कपिलवस्तु|रामनगर]] {{*}} [[लबनी]] {{*}} [[लालपुर]] {{*}} [[विठुवा]] {{*}} [[विद्यानगर, कपिलवस्तु|विद्यानगर]] {{*}} [[वीरपुर]] {{*}} [[शिवनगर, कपिलवस्तु|शिवनगर]] {{*}} [[शिवपुर]] {{*}} [[शिवगढी]] {{*}} [[सिंहखोर]] {{*}} [[सिर्सिहवा]] {{*}} [[सिसवा]] {{*}} [[सोम्दिहा]] {{*}} [[सौराहा, कपिलवस्तु|सौराहा]] {{*}} [[हथिहवा]] {{*}} [[हथौसा]] {{*}} [[हरानामपुर]] {{*}} [[हरिहरपुर, कपिलवस्तु|हरिहरपुर]] {{*}} [[हर्दौना]] | ७७ |- | ४५ | [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] | style="text-align:left;" | [[उपल्लो अर्खला]] {{*}} [[दिव्यपुरी]] {{*}} [[अग्यौली]] {{*}} [[अमरापुरी]] {{*}} [[अमराैट]] {{*}} [[भुजहवा]]{{*}} [[मुकुन्दपुर]] {{*}} [[डाडाझेरी टाडी]]{{*}} [[हकुई]] {{*}} [[माकर]] {{*}} [[कोल्हुवा]] {{*}} [[कोटथर]] {{*}}[[देवगवा]] {{*}} [[देवचुली नगरपालिका|देवचुली]] {{*}} [[पञ्चनगर]]{{*}} [[प्रगतीनगर]]{{*}} [[कुडिया]] {{*}} [[नारायणी, नवलपरासी|नारायणी]] {{*}} [[कुमारवर्ती]] {{*}} [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] {{*}} [[स्वाँठी]]{{*}} [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] {{*}} [[कुस्मा, नवलपरासी|कुस्मा]] {{*}} [[गेरमी]] {{*}} [[गुठीप्रसौनी]] {{*}} [[गुठीसुर्यपुरा]] {{*}} [[जहदा]] {{*}} [[जमुनिया, नवलपरासी|जमुनिया]] {{*}} [[तमसरिया]]{{*}} [[जौबारी, नवलपरासी|जौबारी]] {{*}} [[रामपुरुवा]] {{*}} [[ठूलोखैरटवा]] {{*}} [[तिलकपुर]] {{*}} [[शिवमन्दिर]] {{*}} [[दाउन्ने देवी]] {{*}} [[डेढगाउँ]] {{*}} [[पिठौली, नवलपरासी|पिठौली]] {{*}} [[देउराली, नवलपरासी|देउराली]] {{*}} [[धौबादी]] {{*}} [[धुर्कोट]] {{*}} [[दुम्किबास]] {{*}} [[नरम, नवलपरासी|नरम]] {{*}} [[नस्रही]] {{*}} [[नयाँ बेल्हानी]] {{*}} [[पकलीहवा]] {{*}} [[पाल्ही]] {{*}} [[प्रसौनी, नवलपरासी|प्रसौनी]] {{*}} [[सुनवल नगरपालिका|सुनवल]] {{*}} [[प्रतापपुर, नवलपरासी|प्रतापपुर]] {{*}} [[बडहरा दुबौलिया]] {{*}} [[बैदौली]] {{*}} [[बन्जरिया, नवलपरासी|बन्जरिया]] {{*}} [[बेणिमणिपुर|बेणीमणिपुर]] {{*}} [[बुलिङटार]] {{*}} [[भारतीपुर]] {{*}} [[मैनाघाट]] {{*}} [[मनरी]] {{*}} [[मिथुकरम]] {{*}} [[रजहर]] {{*}} [[राकाचुली]] {{*}} [[रकुवा]] {{*}} [[रामनगर, नवलपरासी|रामनगर]] {{*}} [[रामपुरखडौना]] {{*}} [[रतनपुर]] {{*}} [[रुचाङ]] {{*}} [[रुपौलिया]] {{*}} [[सनई]] {{*}} [[सरावल]] {{*}} [[सोमानी]] {{*}} [[सुक्रौली]] {{*}} [[हरपुर]] {{*}} [[हुप्सेकोट]] {{*}} [[त्रिवेणी सुस्ता]] | ७३ |- | ४६ | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अर्गली]] {{*}} [[अर्चले]] {{*}} [[कचल]] {{*}} [[पोखराथोक, पाल्पा|पोखराथोक]] {{*}} [[कसेनी, पाल्पा|कसेनी]] {{*}} [[कुसुमखोला]] {{*}} [[कोलडाँडा]] {{*}} [[खस्यौली]] {{*}} [[खानीगाउँ, पाल्पा|खानीगाउँ]] {{*}} [[खानीछाप]] {{*}} [[खालीवन]] {{*}} [[ख्याहा]] {{*}} [[गल्धा]] {{*}} [[गाडाकोट]] {{*}} [[गेझा]] {{*}} [[गोठादी]] {{*}} [[चापपानी]] {{*}} [[चिदिपानी]] {{*}} [[छहरा]] {{*}} [[जल्पा]] {{*}} [[जुठापौवा]] {{*}} [[ज्यामिरे, पाल्पा|ज्यामिरे]] {{*}} [[झडेवा]] {{*}} [[झिरुवास]] {{*}} [[टिमुरे, पाल्पा|टिमुरे]] {{*}} [[ताहुँ]] {{*}} [[चिर्तुङधारा]] {{*}} [[तेल्घा]] {{*}} [[दर्छा]] {{*}} [[दर्लमडाँडा]] {{*}} [[देउराली, पाल्पा|देउराली]] {{*}} [[देवीनगर]] {{*}} [[दोभान]] {{*}} [[नायरनमतलेस]] {{*}} [[पालुङमैनादी]] {{*}} [[पिपलडाँडा, पाल्पा|पिपलडाँडा]] {{*}} [[फेक]] {{*}} [[फोक्सिङकोट]] {{*}} [[बन्दीपोखरा]] {{*}} [[बराङ्दी]] {{*}} [[बल्डेङगढी]] {{*}} [[बहादुरपुर]] {{*}} [[बौघागुम्बा]] {{*}} [[बौघापोखराथोक]] {{*}} [[भुवनपोखरी]] {{*}} [[भैरवस्थान, पाल्पा|भैरवस्थान]] {{*}} [[मदनपोखरा]] {{*}} [[मस्याम]] {{*}} [[मित्याल]] {{*}} [[मुझुङ]] {{*}} [[यम्घा]] {{*}} [[रहबास]] {{*}} [[रामपुर, पाल्पा|रामपुर]] {{*}} [[रिङनेरह]] {{*}} [[रुप्से]] {{*}} [[वाकामलाङ]] {{*}} [[वीरकोट]] {{*}} [[सत्यवती, पाल्पा|सत्यवती]] {{*}} [[सहलकोट]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, पाल्पा|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिलुवा]] {{*}} [[सोमादी]] {{*}} [[हुङ्गी]] {{*}} [[हुमिन]] {{*}} [[हेक्लाङ]] | ६५ |- | ४७ | [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] | style="text-align:left;" | [[असुरैना]] {{*}} [[आनन्दवन]] {{*}} [[आमा, रूपन्देही|आमा]] {{*}} [[एकला]] {{*}} [[कम्हरिया]] {{*}} [[करहिया]] {{*}} [[करौता]] {{*}} [[केरवानी]] {{*}} [[खडवा वनगाई]] {{*}} [[खुदावागर]] {{*}} [[गङ्गोलिया]] {{*}} [[गजेडी]] {{*}} [[गोनाहा]] {{*}} [[चिल्हिया]] {{*}} [[छिपागढ]] {{*}} [[छोटकी रामनगर]] {{*}} [[जोगडा]] {{*}} [[टिकुलिगढ]] {{*}} [[तेनुहुवा]] {{*}} [[थुमहवा पिप्रहवा]] {{*}} [[दयानगर]] {{*}} [[दुधराक्ष]] {{*}} [[देवदह नगरपालिका|देवदह]] {{*}} [[धकधइ]] {{*}} [[धमोली]] {{*}} [[पश्चिम अमुवा]] {{*}} [[पजरकट्टी]] {{*}} [[पटखौली]] {{*}} [[पडसरी]] {{*}} [[पर्रोहा]] {{*}} [[पोखरभिण्डी]] {{*}} [[फरेना]] {{*}} [[वसन्तपुर, रुपन्देही|वसन्तपुर]] {{*}}{{*}} [[बैरघाट]] {{*}} [[बोदवार]] {{*}} [[भगवानपुर, रुपन्देही|भगवानपुर]] {{*}} [[मक्रहर]] {{*}} [[मझगावा]] {{*}} [[मधुवलिया|मधवलिया]] {{*}} [[मधुवनी, रुपन्देही|मधुवनी]] {{*}} [[मैनहिया]] {{*}} [[मर्यादपुर, रुपन्देही|मर्यादपुर]] {{*}} [[मसिना, रुपन्देही|मसिना]] {{*}} [[मानपकडी]] {{*}} [[मानमटेरिया]] {{*}} [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] {{*}} [[रायपुरा]] {{*}} [[रुद्रपुर]] {{*}} [[रोइनिहवा]] {{*}} [[लुम्बिनी आदर्श]] {{*}} [[बगाहा]] {{*}} [[बगौली|वगौली]] {{*}} [[विष्णुपुरा]] {{*}} [[बेतकुइया]] {{*}} [[बोगडी]] {{*}} [[शङ्करनगर]] {{*}} [[सक्रौनपकडी]] {{*}} [[साडी, रूपन्देही|साडी]] {{*}} [[सालझण्डी]] {{*}} [[सिक्टहन]] {{*}} [[सिपवा]] {{*}} [[सिलौटिया]] {{*}} [[सूर्यपुरा]] {{*}} [[सेमरा मर्चवार]] {{*}} [[सेमलार]] {{*}} [[सौराहा फर्साटिकर]] {{*}} [[हाटी बनगाई]] {{*}} [[हाटी फर्साटिकर]] {{*}} [[हर्नैया]] | ६९ |- | colspan="4" style="background-color:#43B3AE;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#43B3AE;" | '''४०५''' |} ===[[धौलागिरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बागलुङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] चित्र:मुस्ताङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुस्ताङ जिल्ला]] चित्र:म्याग्दी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[म्याग्दी जिल्ला]] चित्र:पर्वत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[पर्वत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ४८ | rowspan="8" style="background-color:#DF73FF;" | [[धौलागिरी अञ्चल]] | [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]] | style="text-align:left;" | [[अधिकारीचौर]] {{*}} [[अर्गल]] {{*}} [[अर्जेवा]] {{*}} [[अमरभूमि]] {{*}} [[अमलाचौर]] {{*}} [[काँडेवास]] {{*}} [[कुश्मीसेरा]] {{*}} [[खुङ्खानी]] {{*}} [[खुँगा]] {{*}} [[ग्वालीचौर]] {{*}} [[छिस्ती]] {{*}} [[जैदी]] {{*}} [[जलजला, बागलुङ|जलजला]] {{*}} [[तमान]] {{*}} [[तारा, बागलुङ|तारा]] {{*}} [[तङ्ग्राम]] {{*}} [[तित्याङ]] {{*}} [[दगातुन्डाँडा]] {{*}} [[दमेक]] {{*}} [[दर्लिङ, बागलुङ|दर्लिङ]] {{*}} [[दुधिलाभाटी]] {{*}} [[देवीस्थान, बागलुङ|देवीस्थान]] {{*}} [[धम्जा]] {{*}} [[धुल्लुवास्कोट]] {{*}} [[नरेठाँटी]] {{*}} [[नारायणस्थान, बागलुङ|नारायणस्थान]] {{*}} [[निसी]] {{*}} [[पाला|पालाकोट]] {{*}} [[पाण्डवखानी]] {{*}} [[पैयुँपाटा]] {{*}} [[पैयुँथन्थाप]] {{*}} [[बाटाकाचौर]] {{*}} [[बिहुँकोट]] {{*}} [[बिनामारे]] {{*}} [[बुर्तिबाङ]] {{*}} [[बोङ्गादोभान]] {{*}} [[बोहरागाउँ]] {{*}} [[बोवाङ]] {{*}} [[भकुण्डे]] {{*}} [[भिमपोखरा]] {{*}} [[भीमगिठे]] {{*}} [[मल्म]] {{*}} [[मालिका, बागलुङ|मालिका]] {{*}} [[रणसिंहकिटेनी]] {{*}} [[राजकुट]] {{*}} [[रायडाँडा]] {{*}} [[राङखानी]] {{*}} [[रिघा]] {{*}} [[रेश]] {{*}} [[लेखानी, बागलुङ|लेखानी]] {{*}} [[सर्कुवा]] {{*}} [[सल्यान, बागलुङ|सल्यान]] {{*}} [[सिसाखानी, बागलुङ|सिसाखानी]] {{*}} [[सिँगाना]] {{*}} [[सुखौरा]] {{*}} [[हटिया, बागलुङ|हटिया]] {{*}} [[हरीचौर]] {{*}} [[हिल]] {{*}} [[हुग्दीशिर]] | ५९ |- | ४९ | [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] | style="text-align:left;" | [[कागबेनी]] {{*}} [[कुञ्जो]] {{*}} [[कोबाङ]] {{*}} [[घमी]] {{*}} [[चराङ]] {{*}} [[छुसाङ]] {{*}} [[छोन्हुप]] {{*}} [[छोसेर]] {{*}} [[जोमसोम]] {{*}} [[झोङ]] {{*}} [[टुकुचे]] {{*}} [[मार्फा]] {{*}} [[मुक्तिनाथ, मुस्ताङ|मुक्तिनाथ]] {{*}} [[लेते]] {{*}} [[लोमान्थाङ]] {{*}} [[सुर्खाङ]] | १६ |- | ५० | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] | style="text-align:left;" | [[अर्मन]] {{*}} [[घार]] {{*}} [[अर्थुङ्गे, म्याग्दी|अर्थुङ्गे]] {{*}} [[ओखरबोट]] {{*}} [[कुहुँकोट]] {{*}} [[कुइनेमङ्गले]] {{*}} [[गुर्जा खानी]] {{*}} [[घतान]] {{*}} [[चिमखोला]] {{*}} [[ज्यामरुककोट]] {{*}} [[झीँ]] {{*}} [[ताकम]] {{*}} [[दग्नाम]] {{*}} [[दाना]] {{*}} [[दरबाङ]] {{*}} [[देवीस्थान, म्याग्दी|देवीस्थान]] {{*}} [[दोवा]] {{*}} [[नारच्याङ]] {{*}} [[निस्कोट]] {{*}} [[पाखापानी, म्याग्दी|पाखापानी]] {{*}} [[पात्लेखेत, म्याग्दी|पात्लेखेत]] {{*}} [[पुलाचौर]] {{*}} [[बरञ्जा]] {{*}} [[बाबियाचौर]] {{*}} [[बेगखोला]] {{*}} [[विम]] {{*}} [[भकिम्ली]] {{*}} [[भुरुङ तातोपानी]] {{*}} [[मल्कवाङ]] {{*}} [[मराङ]] {{*}} [[मुदी]] {{*}} [[मुना]] {{*}} [[रत्नेचौर]] {{*}} [[राखुभगवती]] {{*}} [[राखुपिप्ले]] {{*}} [[राम्चे, म्याग्दी|राम्चे]] {{*}} [[रूम, म्याग्दी|रूम]] {{*}} [[लुलाङ]] {{*}} [[शिख]] {{*}} [[सिङ्गा]] {{*}} [[हिस्थान मण्डली]] | ४१ |- | ५१ | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] | style="text-align:left;" | [[आर्थर डाँडाखर्क]] {{*}} [[उरामपोखरा]] {{*}} [[कटुवाचौपारी]] {{*}} [[कार्कीनेटा|कार्किनेटा]] {{*}} [[कुर्घा, पर्वत|कुर्घा]] {{*}} [[क्याङ]] {{*}} [[फलेवास खानीगाउँ]] {{*}} [[खौलालाँकुरी]] {{*}} [[खुर्कोट, पर्वत|खुर्कोट]] {{*}} [[चित्रे]] {{*}} [[चुवा, पर्वत|चुवा]] {{*}} [[टकलाक]] {{*}} [[ठानामौला]] {{*}} [[ठूलीपोखरी]] {{*}} [[तिलाहार]] {{*}} [[थापाठाना]] {{*}} [[देउपुरकोट]] {{*}} [[देउराली, पर्वत|देउराली]] {{*}} [[फलेवास देवीस्थान]] {{*}} [[धाइरिङ]] {{*}} [[दुर्लुङ]] {{*}} [[नाङलिवाङ]] {{*}} [[पाखापानी, पर्वत|पाखापानी]] {{*}} [[पकुवा]] {{*}} [[पाङ, पर्वत|पाङ]] {{*}} [[पाङराङ]] {{*}} [[बितलवा पिपलटारी]] {{*}} [[फलामखानी, पर्वत|फलामखानी]] {{*}} [[बनौ]] {{*}} [[बाजुङ]] {{*}} [[बालाकोट]] {{*}} [[बासखर्क]] {{*}} [[बाच्छा, पर्वत|बाच्छा]] {{*}} [[बाहाकी ठाँटी]] {{*}} [[बिहादी बर्राचौर]] {{*}} [[बिहादी रानीपानी]] {{*}} [[बेहुलीबास]] {{*}} [[भंगरा]] {{*}} [[भोक्सिङ]] {{*}} [[भोर्ले, पर्वत|भोर्ले]] {{*}} [[भुक्ताङले]] {{*}} [[माझफाँट मल्लाज]] {{*}} [[मुडिकुवा]] {{*}} [[राम्जादेउराली]] {{*}} [[लेखफाँट]] {{*}} [[लिमिठाना]] {{*}} [[लुङ्खुदेउराली]] {{*}} [[शालिग्राम, पर्वत|शालिग्राम]] {{*}} [[शालिजा]] {{*}} [[शङ्करपोखरी]] {{*}} [[शिवालय, पर्वत|शिवालय]] {{*}} [[सरौखोला]] {{*}} [[होश्राङ्दी]] {{*}} [[हुवास]] {{*}} [[त्रिवेणी, पर्वत|त्रिवेणी]] | ५५ |- | colspan="4" style="background-color:#DF73FF;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#DF73FF;" | '''१७१''' |} ==[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[राप्ती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:दाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दाङ जिल्ला]] चित्र:प्युठान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[प्युठान जिल्ला]] चित्र:रोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रोल्पा जिल्ला]] चित्र:रुकुम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[रुकुम जिल्ला]] चित्र:सल्यान जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सल्यान जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५२ | rowspan="8" style="background-color:#154360;" | [[राप्ती अञ्चल]] | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] | style="text-align:left;" | [[सौडियार]] {{*}} [[हापुर, दाङ|हापुर]] {{*}} [[स्युजा]] {{*}} [[सैघा]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, दाङ|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[काभ्रे, दाङ|काभ्रे]] {{*}} [[लोहारपानी]] {{*}} [[लालमटिया]] {{*}} [[सिसहनिया, दाङ|सिसहनिया]] {{*}} [[सोनपुर, दाङ|सोनपुर]] {{*}} [[हाँसीपुर]] {{*}} [[गोबरडिहा]] {{*}} [[गढवा, दाङ|गढवा]] {{*}} [[गङ्गापरस्पुर]] {{*}} [[चौलाही]] {{*}} [[कोइलाबास]] {{*}} [[सतबरिया]] {{*}} [[राजपुर, दाङ|राजपुर]] {{*}} [[बेला]] {{*}} [[रामपुर, दाङ|रामपुर]] {{*}} [[धर्ना, दाङ|धर्ना]] {{*}} [[फुलबारी, दाङ|फूलबारी]] {{*}} [[उरहरी]] {{*}} [[टरिगाउँ]] {{*}} [[गोल्टाकुरी]] {{*}} [[धनौरी]] {{*}} [[श्रीगाउँ]] {{*}} [[हेकुली]] {{*}} [[पुरन्धारा]] {{*}} [[पञ्चकुले]] {{*}} [[बाघमारे]] {{*}} [[शान्तिनगर, दाङ|शान्तिनगर]] {{*}} [[पवननगर]] {{*}} [[हलवार]] {{*}} [[बिजौरी]] {{*}} [[नारायणपुर, दाङ |नारायणपुर]] {{*}} [[ढिकपुर]] {{*}} [[डुरुवा]] {{*}} [[मानपुर, दाङ|मानपुर]] | ३९ |- | ५३ | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] | style="text-align:left;" | [[अर्खा]] {{*}} [[धोबाघाट (उदयपुर कोट)|उदयपुरकोट]] {{*}} [[ओखरकोट]] {{*}} [[कोचिवाङ]] {{*}} [[प्युठान खलङ्गा]] {{*}} [[खवाङ]] {{*}} [[खुङ]] {{*}} [[खैरा]] {{*}} [[गोठीवाङ]] {{*}} [[चुँजा]] {{*}} [[जुम्रीकाँडा]] {{*}} [[डाम्री]] {{*}} [[तिराम]] {{*}} [[ढुङ्गेगढी]] {{*}} [[तुसारा]] {{*}} [[तोरवाङ]] {{*}} [[दाखाक्वाडी]] {{*}} [[दाङबाङ]] {{*}} [[धरमपानी, प्युठान|धरमपानी]] {{*}} [[धर्मावती]] {{*}} [[धुवाङ]] {{*}} [[नयाँगाउँ, प्युठान|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नारीकोट]] {{*}} [[पकला]] {{*}} [[पूजा, प्युठान|पूजा]] {{*}} [[फोप्ली]] {{*}} [[बरौला]] {{*}} [[भिङ्ग्री]] {{*}} [[मरन्ठाना]] {{*}} [[मर्कावाङ]] {{*}} [[माझकोट, प्युठान|माझकोट]] {{*}} [[रजवारा]] {{*}} [[रम्दी]] {{*}} [[रस्पुरकोट]] {{*}} [[लिघा]] {{*}}[[लिवाङ, प्युठान|लिवाङ]] {{*}} [[लुङ]] {{*}} [[वर्जिवाङ]] {{*}} [[बाङ्गेमरोट]] {{*}} [[बाङ्गेसाल]] {{*}} [[बादिकोट]] {{*}} [[विजयनगर]] {{*}} [[विजुली, प्युठान|विजुली]] {{*}} [[विजुवार]] {{*}} [[वेलबास]] {{*}} [[सारी, प्युठान|सारी]] {{*}} [[स्याउलीवाङ]] {{*}} [[स्वर्गद्वारी खाल]] {{*}} [[हंसपुर, प्युठान|हंसपुर]] | ४९ |- | ५४ | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[अरेश]] {{*}} [[इरिवाङ]] {{*}} [[उवा]] {{*}} [[ओत, रोल्पा|ओत]] {{*}} [[करेटी]] {{*}} [[कुरेली]] {{*}} [[कोटगाउँ]] {{*}} [[कोर्चावाङ]] {{*}} [[खुङ्ग्री]] {{*}} [[खुमेल]] {{*}} [[गजुल]] {{*}} [[गाम]] {{*}} [[गुम्चाल]] {{*}} [[गैरीगाउँ]] {{*}} [[घर्तीगाउँ]] {{*}} [[घोडागाउँ]] {{*}} [[जङ्कोट]] {{*}} [[जिनावाङ]] {{*}} [[जुगाँर]] {{*}} [[जेदवाङ]] {{*}} [[जेलवाङ]] {{*}} [[जैमाकसला]] {{*}} [[जौलीपोखरी]] {{*}} [[झेनाम]] {{*}} [[डुब्रिङ]] {{*}} [[तालावाङ]] {{*}} [[तेवाङ]] {{*}} [[थवाङ]] {{*}} [[दुबिडाँडा]] {{*}} [[धवाङ]] {{*}} [[नुवागाउँ]] {{*}} [[पाखापानी, रोल्पा|पाखापानी]] {{*}} [[पाङ, रोल्पा|पाङ]] {{*}} [[पाछावाङ]] {{*}} [[फगाम]] {{*}} [[बुढागाउँ]] {{*}} [[भावाङ]] {{*}} [[मसिना, रोल्पा|मसिना]] {{*}} [[मिझिङ]] {{*}} [[मिरुल]] {{*}} [[राँक]] {{*}} [[राङ्कोट]] {{*}} [[राङ्सी, रोल्पा|राङ्सी]] {{*}} [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] {{*}} [[वडाचौर]] {{*}} [[सखी]] {{*}} [[सिउरी]] {{*}} [[सिर्प]] {{*}} [[सेरम]] {{*}} [[हार्जङ]] {{*}} [[ह्वामा]] | ५१ |- | ५५ | [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] | style="text-align:left;" | [[अर्मा]] {{*}} [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबीसकोट]] {{*}} [[खलङ्गा, पश्चिम रुकुम|खलङ्गा]] {{*}} [[आठबिस डाँडागाउँ|आठबीस डाँडागाउँ]] {{*}} [[काँडा, पूर्वी रुकुम|काँडा]] {{*}} [[कोल, पूर्वी रुकुम|कोल]] {{*}} [[काँक्री]] {{*}} [[कोटजहारी]] {{*}} [[खारा]] {{*}} [[खोलागाउँ, पश्चिम रुकुम|खोलागाउँ]] {{*}} [[गराइला]] {{*}} [[गोतामकोट]] {{*}} [[घेत्मा]] {{*}} [[चुनवाङ]] {{*}} [[चौखावाङ]] {{*}} [[छिवाङ]] {{*}} [[प्वाङ]] {{*}} [[जाङ]] {{*}} [[झुला]] {{*}} [[तकसेरा]] {{*}} [[दुली]] {{*}} [[नुवाकोट, पश्चिम रुकुम|नुवाकोट]] {{*}} [[पिपल, पश्चिम रुकुम|पिपल]] {{*}} [[पोखरा, पूर्वी रुकुम|पोखरा]] {{*}} [[पुर्तिमकाँडा]] {{*}} [[पेउघा]] {{*}} [[बाँफिकोट]] {{*}} [[विजयश्वरी]] {{*}} [[भलाक्चा]] {{*}} [[महत, पूर्वी रुकुम|महत]] {{*}} [[मग्मा]] {{*}} [[मुरू]] {{*}} [[मोरावाङ]] {{*}} [[राङ्सी, पूर्वी रुकुम|राङ्सी]] {{*}} [[रन्मामैकोट]] {{*}} [[रुघा, पश्चिम रुकुम|रुघा]] {{*}} [[रुकुमकोट]] {{*}} [[साँख]] {{*}} [[सिम्ली]] {{*}} [[सिस्ने, पूर्वी रुकुम|सिस्ने]] {{*}} [[स्यालाखादी]] {{*}} [[स्यालापाखा]] {{*}} [[हुकाम]] | ४३ |- | ५६ | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] | style="text-align:left;" | [[काँरागिठी]] {{*}} [[शिवरथ]] {{*}} [[माझकाँडा]] {{*}} [[स्वीकोट]] {{*}} [[लेखपोखरा]] {{*}} [[सरपानी गर्पा]] {{*}} [[रिम, सल्यान|रिम]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, सल्यान|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[देवस्थल]] {{*}} [[बामे]] {{*}}[[मुलखोला]] {{*}} [[कजेरी]] {{*}} [[मार्के]] {{*}} [[सैजुवाल टाकुरा]] {{*}} [[स्यानीखाल]] {{*}} [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] {{*}} [[हिवल्चा]] {{*}} [[कोटबारा]] {{*}} [[कोटमौला]] {{*}} [[थारमारे]] {{*}} [[पिपलनेटा]] {{*}} [[डाँडागाउँ, सल्यान|डाँडागाउँ]] {{*}} [[काप्रेचौर]] {{*}} [[काभ्रा]] {{*}} [[कालागाउँ, सल्यान|कालागाउँ]] {{*}} [[कालीमाटी काल्चे]] {{*}} [[कालीमाटी रामपुर]] {{*}} [[कुपिण्डेदह]] {{*}} [[कोर्बाङझिम्पे]] {{*}} [[घाँजरीपिपल]] {{*}} [[चाँदे]] {{*}} [[छायाँक्षेत्र]] {{*}} [[जिमाली]] {{*}} [[ढाकाडाम]] {{*}} [[दमाचौर]] {{*}} [[दार्माकोट]] {{*}} [[धनवाङ]] {{*}} [[निगालचुला]] {{*}} [[फलावाङ]] {{*}} [[बडागाउँ, सल्यान|बडागाउँ]] {{*}} [[बाँझकाँडा]] {{*}} [[बाफुखोला]] {{*}} [[भल्चौर]] {{*}} [[मर्मपरिकाँडा]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, सल्यान|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिनवाङ]] {{*}} [[त्रिवेणी, सल्यान|त्रिवेणी]] | ४७ |- | colspan="4" style="background-color:#154360;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#154360;" | '''२२९''' |} ===[[कर्णाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:डोल्पा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोल्पा जिल्ला]] चित्र:हुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[हुम्ला जिल्ला]] चित्र:जुम्ला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जुम्ला जिल्ला]] चित्र:कालिकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कालिकोट जिल्ला]] चित्र:मुगु जिल्लाका गाविसहरू.png|[[मुगु जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ५७ | rowspan="8" style="background-color:#b7950b;" | [[कर्णाली अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, डोल्पा|कालिका]] {{*}} [[काइगाउँ]] {{*}} [[छार्का]] {{*}} [[जुफाल]] {{*}} [[माझफाल]] {{*}} [[तिन्जे]] {{*}} [[दुनै]] {{*}} [[धो]] {{*}} [[नर्कु]] {{*}} [[पहाडा]] {{*}} [[फोक्सुण्डो]] {{*}} [[भिजेर]] {{*}} [[मुकोट]] {{*}} [[रह]] {{*}} [[रिमी]] {{*}} [[लावन]] {{*}} [[लिकु, डोल्पा|लिखु]] {{*}} [[ल्हाँ]] {{*}} [[शहरतारा]] {{*}} [[सर्मी]] {{*}} [[साल्दाङ]] {{*}} [[सुँ]] {{*}} [[त्रिपुराकोट]] | २३ |- | ५८ | [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[कालिका, हुम्ला|कालिका]] {{*}} [[खगालगाउँ]] {{*}} [[खार्पुनाथ]] {{*}} [[गोठी]] {{*}} [[छिप्रा]] {{*}} [[जैर]] {{*}} [[ठेहे]] {{*}} [[दार्मा]] {{*}} [[डाँडाफाया]] {{*}} [[बराई]] {{*}} [[बरगाउँ]] {{*}} [[मदना]] {{*}} [[मैला]] {{*}} [[मेल्छाम]] {{*}} [[मिमी]] {{*}} [[मुचु|मुचू]] {{*}} [[राया]] {{*}} [[रोडिकोट]] {{*}} [[लाली]] {{*}} [[लिमी]] {{*}} [[श्रीनगर, हुम्ला|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीमष्ठा]] {{*}} [[साया]] {{*}} [[सर्कीदेउ]] {{*}} [[सिमीकोट|सिमिकोट]] {{*}} [[स्याडा]] {{*}} [[हेप्का]] | २७ |- | ५९ | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] | style="text-align:left;" | [[गुठीचौर]] {{*}} [[कनकासुन्दरी]] {{*}} [[कार्तिकस्वामी]] {{*}} [[कालिकाखेतु]] {{*}} [[कुँडारी|कुडारी]] {{*}} [[गर्ज्याङ्गकोट]] {{*}} [[घोडेमहादेव]] {{*}} [[चन्दननाथ]] {{*}} [[छुमचौर]] {{*}} [[डिल्लीचौर]] {{*}} [[तलिउम]] {{*}} [[तातोपानी, जुम्ला|तातोपानी]] {{*}} [[ताम्ती]] {{*}} [[देपालगाउँ]] {{*}} [[धापा]] {{*}} [[नराकोट]] {{*}} [[पट्मारा]] {{*}} [[पाण्डवगुफा]] {{*}} [[पातरासी]] {{*}} [[बड्की]] {{*}} [[बुम्रमाडीचौर]] {{*}} [[महतगाउँ]] {{*}} [[महावैपाथरखोला]] {{*}} [[मालिकाठाँटा|मालिकाठाटा]] {{*}} [[मालिकाबोता]] {{*}} [[रारालिही]] {{*}} [[लाम्रा]] {{*}} [[विराट]] {{*}} [[शनिगाउँ]] {{*}} [[हाँकु]] | ३० |- | ६० | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] | style="text-align:left;" | [[ओदानकु]] {{*}} [[कुमालगाउँ]] {{*}} [[कोटवाडा]] {{*}} [[खिन]] {{*}} [[गेला]] {{*}} [[चिलखाया]] {{*}} [[छाप्रे, कालीकोट|छाप्रे]] {{*}} [[जुविथा]] {{*}} [[थिर्पु]] {{*}} [[दाँहा]] {{*}} [[धौलागोह]] {{*}} [[नानिकोट]] {{*}} [[पाँखा|पाखा]] {{*}} [[फुकोट]] {{*}} [[फोईमहादेव]] {{*}} [[बदालकोट]] {{*}} [[मार्ता]] {{*}} [[मान्म]] {{*}} [[मालकोट]] {{*}} [[मुम्रा]] {{*}} [[मुग्राहाँ]] {{*}} [[मेहलमुडी]] {{*}} [[रकु]] {{*}} [[राँचुली]]{{*}} [[राम्नाकोट]] {{*}} [[रूप्सा]] {{*}} [[लालु]] {{*}} [[स्युना]] {{*}} [[सिपखाना]] {{*}}[[सुकाटियाँ]] | ३० |- | ६१ | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] | style="text-align:left;" |[[कार्कीबाडा]] {{*}} [[मुगु]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[कोटडाँडा]] {{*}} [[किम्री]] {{*}} [[खमाले]] {{*}} [[गम्था]] {{*}} [[डोल्फु]] {{*}} [[जिमा]] {{*}} [[कालै]] {{*}} [[नाधर्पू]] {{*}} [[धैनकोट]] {{*}} [[पिना, मुगु|पिना]] {{*}} [[पुलु]] {{*}} [[फोतू]] {{*}} [[भिई]] {{*}} [[माङ्ग्री]] {{*}} [[रारा, मुगु|रारा]] {{*}} [[रुगा, मुगु|रुगा]] {{*}} [[रोवा]] {{*}} [[श्रीनगर, मुगु|श्रीनगर]] {{*}} [[श्रीकोट, मुगु|श्रीकोट]] {{*}} [[सुकाढिक]] {{*}} [[सेरी, मुगु|सेरी]] {{*}} [[ह्याङ्लू]] | २४ |- | colspan="4" style="background-color:#b7950b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#b7950b;" | '''१३४''' |} ===[[भेरी अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बाँके जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाँके जिल्ला]] चित्र:बर्दिया जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बर्दिया जिल्ला]] चित्र:दैलेख जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दैलेख जिल्ला]] चित्र:जाजरकोट जिल्लाका गाविसहरू.png|[[जाजरकोट जिल्ला]] चित्र:सुर्खेत जिल्लाका गाविसहरू.png|[[सुर्खेत जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६२ | rowspan="8" style="background-color:#186a3b;" | [[भेरी अञ्चल]] | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | style="text-align:left;" | [[इन्द्रपुर, बाँके|इन्द्रपुर]] {{*}} [[रझेना]] {{*}} [[कोहलपुर]] {{*}} [[उदयपुर, बाँके|उदयपुर]] {{*}} [[उढरापुर]] {{*}} [[कचनापुर]] {{*}} [[कम्दी]] {{*}} [[काठकुइया]] {{*}} [[कालाफाँटा]] {{*}} [[खजुराखूर्द]] {{*}} [[खासकारकाँदो]] {{*}} [[खासकुस्मा]] {{*}} [[गनापुर]] {{*}} [[गङ्गापुर]] {{*}} [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] {{*}} [[जयसपुर]] {{*}} [[टिटिहिरिया]] {{*}} [[नरैनापुर]] {{*}} [[नौबस्ता]] {{*}} [[परस्पुर]] {{*}} [[पिप्रहवा]] {{*}} [[पुरैनी]] {{*}} [[पुरैना]] {{*}} [[फत्तेपुर, बाँके|फत्तेपुर]] {{*}} [[बनकट्टी]] {{*}} [[बनकटवा]] {{*}} [[बिनौना]] {{*}} [[बेतहनी]] {{*}} [[बेलहरी]] {{*}} [[बेलभार]] {{*}} [[बैजापुर]] {{*}} [[भवानियापुर]] {{*}} [[मटेहिया]] {{*}} [[मनिकापुर]] {{*}} [[महादेवपुरी]] {{*}} [[रनियापुर]] {{*}} [[राधापुर]] {{*}} [[लक्ष्मणपुर]] {{*}} [[वसुदेवपुर]] {{*}} [[बागेश्वरी, बाँके|वागेश्वरी]] {{*}} [[शमसेरगञ्ज]] {{*}} [[साइगाउँ]] {{*}} [[सीतापुर, बाँके|सीतापुर]] {{*}} [[सोनपुर, बाँके|सोनपुर]] {{*}} [[होलिया]] {{*}} [[हिरमिनीया]] | ४६ |- | ६३ | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] | style="text-align:left;" |[[कालिका, बर्दिया|कालिका]] {{*}} [[खैरिचन्दनपुर]] {{*}} [[गोला, बर्दिया|गोला]] {{*}} [[जमुनी]] {{*}} [[ठाकुरद्वारा]] {{*}} [[डेउडाकला]] {{*}} [[ढोढरी]] {{*}} [[ताराताल]] {{*}} [[दौलतपुर, बर्दिया|दौलतपुर]] {{*}} [[धधबार]] {{*}} [[नयाँगाउँ, बर्दिया|नयाँगाउँ]] {{*}} [[नेउलापुर]] {{*}} [[पदनाहा]] {{*}} [[पशुपतिनगर, बर्दिया|पशुपतिनगर]] {{*}} [[पाताभार]] {{*}} [[बदालपुर]] {{*}} [[बगनाह]] {{*}} [[बानियाभार]] {{*}} [[बेलवा]] {{*}} [[भिम्मापुर]] {{*}} [[मगरागढी]] {{*}} [[महम्मदपुर, बर्दिया|महम्मदपुर]] {{*}} [[मनाउ|मनाऊ]] {{*}} [[मानपुर मैनापोखर]] {{*}} [[मानपुरटपरा]] {{*}} [[मोतिपुर, बर्दिया|मोतिपुर]] {{*}} [[राजापुर]] {{*}} [[शिवपुर, बर्दिया|शिवपुर]] {{*}} [[सानोश्री]] {{*}} [[सोरहवा]] {{*}} [[सूर्यपटुवा]] | ३१ |- | ६४ | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] | style="text-align:left;" | [[अवल पराजुल]]{{*}} [[कट्टी]]{{*}} [[कालभैरव]]{{*}} [[कालिका, दैलेख|कालिका]]{{*}} [[काँशीकाँध]]{{*}} [[कुसापानी]]{{*}} [[खड्काबाडा]]{{*}} [[खरिगैरा]]{{*}} [[गमौडी]]{{*}} [[गोगनपानी, दैलेख|गोगनपानी]]{{*}}[[गौरी, दैलेख|गौरी]]{{*}} [[चामुण्डा, दैलेख|चामुण्डा]]{{*}} [[चौराठा]]{{*}} [[छिउडिपुशाकोट]]{{*}} [[जगनाथ]]{{*}} [[जम्बुकाँध]]{{*}} [[डाँडा पराजुल]]{{*}} [[तिलेपाटा]]{{*}} [[तोली]]{{*}} [[तोलीजैसी]]{{*}} [[दुल्लु]]{{*}} [[द्वारी]]{{*}} [[नाउलेकटुवाल]]{{*}} [[नेपा]]{{*}} [[नौमुले]]{{*}} [[पगनाथ]]{{*}} [[पादुका]]{{*}} [[पिपलकोट, दैलेख|पिपलकोट]]{{*}} [[पिलाडी]]{{*}} [[बराह]]{{*}} [[बाँसी]]{{*}} [[लयाँटी बिन्द्रासैनी]]{{*}} [[भवानी]]{{*}} [[भैरीकालिकाथुम]]{{*}} [[मालिका, दैलेख|मालिका]] {{*}} [[मेहलतोली]]{{*}} [[राकम कर्णाली]]{{*}} [[रानीवन, दैलेख|रानीवन]]{{*}} [[रावतकोट]]{{*}} [[रूम, दैलेख|रूम]]{{*}} [[लकान्द्र]]{{*}} [[बिन्ध्यवासिनी, दैलेख|बिन्ध्यवासिनी]]{{*}} [[लाँकुरी]]{{*}} [[लालिकाँडा ]]{{*}} [[बडलम्जी]]{{*}} [[बडाखोला]]{{*}} [[बडाभैरव]]{{*}} [[बालुवाटार, दैलेख|बालुवाटार]]{{*}} [[विसल्ला]]{{*}} [[बेलपाटा]]{{*}} [[सल्लेरी, दैलेख|सल्लेरी]]{{*}} [[सात्तला]]{{*}} [[सिंहासैन]]{{*}} [[सिंगौडी]]{{*}} [[सेरी]] | ५५ |- | ६५ | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] | style="text-align:left;" | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] {{*}} [[पुन्मा]] {{*}} [[जगतीपुर]] {{*}} [[भुर]] {{*}} [[कार्कीगाउँ]] {{*}} [[झाप्रा]] {{*}} [[सिमा]] {{*}} [[थालारैकर]] {{*}} [[जुँगाथापाचौर]] {{*}} [[साल्मा]] {{*}} [[दसेरा|दशेरा]] {{*}} [[मजकोट]] {{*}} [[कोर्ताङ]] {{*}} [[दह, जाजरकोट|दह]] {{*}} [[सुवानाउली|सुवानावाली]] {{*}} [[पजारु]] {{*}} [[गर्खाकोट]] {{*}} [[टालेगाउँ]] {{*}} [[अर्छानी]] {{*}} [[ढिमे]] {{*}} [[डाँडागाउँ, जाजरकोट|डाँडागाउँ]] {{*}} [[पैंक]] {{*}} [[लहँ]] {{*}} [[रामिडाँडा]] {{*}} [[रोकायागाउँ]] {{*}} [[नायकबाडा]] {{*}} [[खगेनकोट]] {{*}} [[सक्ला]] {{*}} [[रग्दा]] {{*}} [[भगवती, जाजरकोट|भगवती]] | ३० |- | ६६ | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | style="text-align:left;" | [[अवलचिङ|अवलचिङ्ग]] {{*}} [[आग्रीगाउँ]] {{*}} [[उत्तरगङ्गा]] {{*}} [[कल्याण]] {{*}} [[काप्रिचौर]] {{*}} [[काफलकोट]] {{*}} [[कुनाथरी]] {{*}} [[खानीखोला]] {{*}} [[गडि वयलकाँडा]] {{*}} [[गर्पन]] {{*}} [[गुठु]] {{*}} [[गुमी]] {{*}} [[घाटगाउँ]] {{*}} [[घुमखहरे]] {{*}} [[घोरेटा]] {{*}} [[छाप्रे, सुर्खेत|छाप्रे]] {{*}} [[छिन्चु]] {{*}} [[जर्बुटा]] {{*}} [[डाँडाखाली]] {{*}} [[तरङ्गा]] {{*}} [[तातोपानी, सुर्खेत|तातोपानी]] {{*}} [[दशरथपुर]] {{*}} [[दहचौर]] {{*}} [[धारापानी, सुर्खेत|धारापानी]] {{*}} [[नेटा, सुर्खेत|नेटा]] {{*}} [[पाम्का]] {{*}} [[पोखरीकाँडा]] {{*}} [[मटेला, सुर्खेत|मटेला]] {{*}} [[मालारानी]] {{*}} [[मेहलकुना]] {{*}} [[मैनतडा]] {{*}} [[रजेना]] {{*}} [[रतु]] {{*}} [[राकम]] {{*}} [[रानीबाँस]] {{*}} [[रामघाट]] {{*}} [[लगाम]] {{*}} [[लाटिकोइली]] {{*}} [[लेखगाउँ, सुर्खेत|लेखगाउँ]] {{*}} [[लेखपराजुल]] {{*}} [[लेखफर्सा]] {{*}} [[बजेडीचौर|बजेडिचौर]] {{*}} [[बबियाचौर|वावियाचौर]] {{*}} [[विजौरा]] {{*}} [[विद्यापुर]] {{*}} [[बेतान|वेतान]] {{*}} [[सहारे]] {{*}} [[साटाखानी]] {{*}} [[सालकोट]] {{*}} [[हरिहरपुर, सुर्खेत|हरिहरपुर]] | ५० |- | colspan="4" style="background-color:#186a3b;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#186a3b;" | '''२१२''' |} ==[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]== ===[[सेती अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:अछाम जिल्लाका गाविसहरू.png|[[अछाम जिल्ला]] चित्र:बझाङ जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बझाङ जिल्ला]] चित्र:बाजुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बाजुरा जिल्ला]] चित्र:डोटी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डोटी जिल्ला]] चित्र:कैलाली जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कैलाली जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ६७ | rowspan="8" style="background-color:#FFFF00;" | [[सेती अञ्चल]] | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] | style="text-align:left;" | [[ऋषिदह]] {{*}} [[ओलीगाउँ]] {{*}} [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] {{*}} [[कालिका, अछाम|कालिका]] {{*}} [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]] {{*}} [[कालेकाँडा]] {{*}} [[कुइका]] {{*}} [[कुन्तीबण्डली]] {{*}} [[कुशकोट]] {{*}} [[खप्तड]] {{*}} [[गजरा]] {{*}} [[घोडासैन]] {{*}} [[चण्डिका|चण्डिका(बयलपात)]] {{*}} [[चाँफामाण्डौ]] {{*}} [[चाल्सा]] {{*}} [[जनालीबण्डाली]] {{*}} [[जनालीकोट]] {{*}} [[जाल्पादेवी]] {{*}} [[जुपु]] {{*}} [[तिमिल्सेन]] {{*}} [[ठाँटी]] {{*}} [[ढकारी]] {{*}} [[ढाकु]] {{*}} [[ढुङ्गाचाल्ना]] {{*}} [[घुघुरकोट]] {{*}} [[भुली]] {{*}} [[तुर्माखाँद]] {{*}} [[तोली, अछाम|तोली]] {{*}} [[तोषी]] {{*}} [[दर्ना]] {{*}} [[दुनी]] {{*}} [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]] {{*}} [[धमाली]] {{*}} [[नन्देगडा]] {{*}} [[नवाठाना]] {{*}} [[नाडा]] {{*}} [[पायल]] {{*}} [[बुढाकोट]] {{*}} [[पातलकोट]] {{*}} [[पुल्लेतोला]] {{*}} [[बाबला]] {{*}} [[बयाला]] {{*}} [[बरदादेवी]] {{*}} [[वैजनाथ]] {{*}} [[बस्ती]] {{*}} [[बाटुलासेन|बाटुलासैन]] {{*}} [[बान्नातोली]] {{*}} [[बारला]] {{*}} [[विनायक]] {{*}} [[बिन्ध्यावासीनी, अछाम|बिन्ध्यावासीनी]] {{*}} [[वीरपथ]] {{*}} [[वलाता]] {{*}} [[भटाकाटीया]] {{*}} [[भागेश्वर, अछाम|भाग्यश्वरी]] {{*}} [[भैरवस्थान]] {{*}} [[मलातिकोट]] {{*}} [[मष्ट बण्डाली]] {{*}} [[मष्टामाण्डौ]] {{*}} [[मार्कु]] {{*}} [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] {{*}} [[रहफ]] {{*}} [[रानीवन, अछाम|रानीवन]] {{*}} [[रामारोशन]] {{*}} [[रिडिकोट]] {{*}} [[लयाटी]] {{*}} [[लुङ्ग्रा]] {{*}} [[षोडसा देवी]] {{*}} [[सोकट]] {{*}} [[सन्तडा]] {{*}} [[सिउडी]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सुतार]] {{*}} [[सेरा]] {{*}} [[हात्तिकोट]] {{*}} [[हिच्मा]] | ७५ |- | ६८ | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] | style="text-align:left;" |[[कडेल]] {{*}} [[काँडा, बझाङ|काँडा]] {{*}} [[काफलसेरी]] {{*}} [[कालुखेती]] {{*}} [[कैलाश]] {{*}} [[कोइरालाकोट]] {{*}} [[कोटदेवल]] {{*}} [[कोटभैरव]] {{*}} [[खिरातडी]] {{*}} [[गडराय]] {{*}} [[चौधारी]] {{*}} [[दहवगर]] {{*}} [[दङ्गाजी]] {{*}} [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]] {{*}} [[दाँतोला|दन्तोला]] {{*}} [[देउलीचौर]] {{*}} [[देउलेख]] {{*}} [[देउलीकोट]] {{*}} [[सुवेडा]] {{*}} [[रिठापाटा]] {{*}} [[लुँयाटा]] {{*}} [[धमेना]] {{*}} [[पाटादेवल]] {{*}} [[पाराकाट्ने]] {{*}} [[पिपलकोट, बझाङ| पीपलकोट]] {{*}} [[मष्टा]] {{*}} [[पौवागढी]] {{*}} [[हेमन्तवाडा]] {{*}} [[बाँझ, बझाङ|बाँझ]] {{*}} [[ब्यासी, बझाङ|व्यासी]] {{*}} [[भैरवनाथ]] {{*}} [[भामचौर]] {{*}} [[भातेखोला]] {{*}} [[मटेला]] {{*}} [[माझीगाउँ]] {{*}} [[मालुमेला]] {{*}} [[मेलविसौनी]] {{*}} [[मौलाली]] {{*}} [[रायल]] {{*}} [[रिलु]] {{*}} [[लामातोला]] {{*}} [[लेकगाउँ, बझाङ|लेकगाउँ]] {{*}} [[सुनकुडा]] {{*}} [[सुनिकोट]] {{*}} [[सुर्मा]] {{*}} [[सैनापसेला]] {{*}} [[स्याडी]] | ४७ |- | ६९ | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] | style="text-align:left;" | [[आटिचौर]] {{*}} [[काँडा, बाजुरा|काँडा]] {{*}} [[बुढीगङ्गा]] {{*}} [[कुल्देवमान्डौ]] {{*}} [[कैलाशमाण्डौ]] {{*}} [[कोटिला]] {{*}} [[कोल्टी]] {{*}} [[गुदुखाती]] {{*}} [[गोत्री]] {{*}} [[छतारा]] {{*}} [[जगन्नाथ]] {{*}} [[जयबागेश्वरी]] {{*}} [[जुकोट]] {{*}} [[डोगडी]] {{*}} [[जुगाडा]] {{*}} [[दहकोट]] {{*}} [[पाण्डुसेन]] {{*}} [[बाँधु]] {{*}} [[बाह्रबिस]] {{*}} [[बिच्छया]] {{*}} {{*}} [[ब्रह्मतोला|ब्रह्रमतोला]] {{*}} [[मानाकोट]] {{*}} [[रुगिन]] {{*}} [[वाई]] {{*}} [[मार्तडी]] {{*}} [[तोलीदेवल]] {{*}} [[साप्पाटा]] | २७ |- | ७० | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] | style="text-align:left;" | [[कलेना]] {{*}} [[काँडामाण्डौ|काडामाण्डौ]] {{*}} [[कानाचौर]] {{*}} [[कालिकास्थान, डोटी|कालिकास्थान]] {{*}} [[खातिवडा]] {{*}} [[खिरसैन]] {{*}} [[गाँजरी, डोटी|गाँजरी]] {{*}} [[गैरागाउँ]] {{*}} [[घाङल गाउँ]] {{*}} [[चवरा चौतारा]] {{*}} [[छतिवन, डोटी|छतिवन]] {{*}} [[छपाली]] {{*}} [[जिजोडमाण्डौ]] {{*}} [[लामिखाल]] {{*}} [[गिरीचौका|गीरीचौका]] {{*}} [[घण्टेश्वर]] {{*}} [[तोलेनी]] {{*}} [[तीखातर|तिखातर]] {{*}} [[तिजाली]] {{*}} [[दहकालिकास्थान]] {{*}} [[दुर्गामाण्डौ]] {{*}} [[डौड]] {{*}} [[धिर्कामाण्डौ]] {{*}} [[निरौली]] {{*}} [[पोखरी, डोटी|पोखरी]] {{*}} [[पचनाली]] {{*}} [[लाटामाण्डौ]] {{*}} [[मुँडेगाउँ]] {{*}} [[भूमिराजमाण्डौ]] {{*}} [[बाझ ककानी]] {{*}} [[वासुदेवी]] {{*}} [[बर्छेन]] {{*}} [[महादेवस्थान, डोटी|महादेवस्थान]] {{*}} [[मन्नाकापाडी]] {{*}} [[मुडभरा]] {{*}} [[लक्ष्मीनगर]] {{*}} [[लाना केदारेश्वर]] {{*}} [[वनलेख]] {{*}} [[सरस्वतीनगर]] {{*}} [[सातफरी]] {{*}} [[रानागाउँ]] {{*}} [[साना गाउँ]] {{*}} [[सिमचौर]] {{*}} [[बारपाटा]] {{*}} [[बगलेक]] {{*}} [[गडसेरा]] {{*}} [[गगुडा]] {{*}} [[लडागडा]] {{*}} [[केदार अखडा]] {{*}} [[कपल्लेकी]] | ५० |- | ७१ | [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] | style="text-align:left;" | [[उदासीपुर]] {{*}} [[उर्मा]] {{*}} [[श्रीपुर, कैलाली|श्रीपुर]] {{*}} [[चौमाला]] {{*}} [[फुलबारी, कैलाली|फुलबारी]] {{*}} [[मालाखेती]] {{*}} [[लालवोझी]] {{*}} [[गेटा]] {{*}} [[धनसिंहपुर]] {{*}} [[चुहा]] {{*}} [[बेलादेवीपुर]] {{*}} [[बलिया, कैलाली|बलिया]] {{*}} [[कोटातुल्सीपुर]] {{*}} [[खैराला]] {{*}} [[गदरिया]] {{*}} [[गोदावरी, कैलाली|गोदावरी]] {{*}} [[जानकीनगर, कैलाली|जानकीनगर]] {{*}} [[जोशीपुर गाउँपालिका|जोशीपुर]] {{*}} [[थापापुर]] {{*}} [[भजनी]] {{*}} [[दरख]] {{*}} [[दुर्गौली]] {{*}} [[दोदोधरा]] {{*}} [[नारायणपुर, कैलाली|नारायणपुर]] {{*}} [[निगाली]] {{*}} [[पहलमानपुर]] {{*}} [[पथरैया]] {{*}} [[पवेरा]] {{*}} [[पाण्डौन]] {{*}} [[प्रतापपुर, कैलाली|प्रतापपुर]] {{*}} [[बसौटी]] {{*}} [[बौनिया]] {{*}} [[मसुरिया]] {{*}} [[मुनुवा]] {{*}} [[मोहन्याल गाउँपालिका|मोहन्याल ]] {{*}} [[रतनपुर, कैलाली|रतनपुर]] {{*}} [[रामशिखरझाला]] {{*}} [[सहजपुर]] {{*}} [[साँडेपानी]] {{*}} [[सुगरखाल]] {{*}} [[खैलाड]] {{*}} [[हसुलिया]] | ४२ |- | colspan="4" style="background-color:#FFFF00;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#FFFF00;" | '''२४१''' |} ===[[महाकाली अञ्चल]]=== <gallery> चित्र:बैतडी जिल्लाका गाविसहरू.png|[[बैतडी जिल्ला]] चित्र:डडेल्धुरा जिल्लाका गाविसहरू.png|[[डडेल्धुरा जिल्ला]] चित्र:दार्चुला जिल्लाका गाविसहरू.png|[[दार्चुला जिल्ला]] चित्र:कञ्चनपुर जिल्लाका गाविसहरू.png|[[कञ्चनपुर जिल्ला]] </gallery> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्र.सं. !! [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] !! [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] !! गाउँ विकास समितिहरू !! जम्मा |- | ७२ | rowspan="8" style="background-color:#F40007;" | [[महाकाली अञ्चल]] | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] | style="text-align:left;" | [[आमचौरा]] {{*}} [[सिलङ्गा]] {{*}} [[सकार]] {{*}} [[ग्वाल्लेक]] {{*}} [[पाटन, बैतडी|पाटन]] {{*}} [[उदयदेव, बैतडी|उदयदेव]] {{*}} [[गाँजरी, बैतडी|गाँजरी]] {{*}} [[भूमेश्वर]] {{*}} [[वसन्तपुर, बैतडी|वसन्तपुर]] {{*}} [[कुलाउ]] {{*}} [[कोटीला]] {{*}} [[कोटपेटारा]] {{*}} [[कटौजपानी]] {{*}} [[कैलपाल]] {{*}} [[कुवाकोट]] {{*}} [[गिरेगडा]] {{*}} [[गुजर]] {{*}} [[गुरुखोला]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, बैतडी|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[चौखाम]] {{*}} [[ढुङ्गाड]] {{*}} [[डिलासैनी गाउँपालिका|डिलाशैनी]] {{*}} [[तल्लादेही]] {{*}} [[थालाकाँडा]] {{*}} [[दुर्गाभवानी]] {{*}} [[दुर्गास्थान]] {{*}} [[देहीमाण्डौं]] {{*}} [[देउलेक]] {{*}} [[नागार्जुन]] {{*}} [[न्वादेउ]] {{*}} [[न्वाली]] {{*}} [[पञ्चेश्वर गाउँपालिका|पञ्चेश्वर]] {{*}} [[वाशुलिङ्ग]] {{*}} [[विशालपुर]] {{*}} [[विजयपुर, बैतडी|विजयपुर]] {{*}} [[भटना]] {{*}} [[भौनेली|मौनाली]] {{*}} [[भूमिराज]] {{*}} [[मेलौली नगरपालिका|मेलौली]] {{*}} [[मठैराज]] {{*}} [[मल्लादेही]] {{*}} [[महारुद्र]] {{*}} [[महादेवस्थान, बैतडी|महादेवस्थान]] {{*}} [[महाकाली, बैतडी|महाकाली]] {{*}} [[रोडीदेवल]] {{*}} [[रौलेश्वर]] {{*}} [[रुद्रेश्वर]] {{*}} [[रिम, बैतडी|रिम]] {{*}} [[श्रीकेदार]] {{*}} [[श्रीकोट]] {{*}} [[शङ्करपुर, बैतडी|शङ्करपुर]] {{*}} [[सलेना]] {{*}} [[सिद्धेश्वर, बैतडी|सिद्धेश्वर]] {{*}} [[सिद्धपुर]] {{*}} [[सित्तड]] {{*}} [[सिगास गाउँपालिका|सिगास]] {{*}} [[शिवनाथ]] {{*}} [[शर्माली]] {{*}} [[शिवलिङ्ग, बैतडी|शिवलिङ्ग]] {{*}} [[शिखरपुर, बैतडी|शिखरपुर]] {{*}} [[हटैराज]] {{*}} [[हाट, बैतडी|हाट]] | ६२ |- | ७३ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] | style="text-align:left;" |[[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]] {{*}} [[आलिताल]] {{*}} [[असिग्राम]] {{*}} [[कैलपालमाण्डौ]] {{*}} [[कोटेली]] {{*}} [[गणेशपुर, डडेल्धुरा|गणेशपुर]] {{*}} [[जोगबुडा]] {{*}} [[गाङ्खेत]] {{*}} [[चिपुर]] {{*}} [[देवल दिव्यपुर]] {{*}} [[नवदुर्गा, डडेल्धुरा|नवदुर्गा]] {{*}} [[बगरकोट]] {{*}} [[बेलापुर]] {{*}} [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]] {{*}} [[भागेश्वर गाउँपालिका|भागेश्वर]] {{*}} [[शीर्ष]] {{*}} [[मणिलेक]] {{*}} [[मष्ठामाण्डौ]] {{*}} [[रुपाल]] {{*}} [[समैजी]] | २० |- | ७४ | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] | style="text-align:left;" | [[इयरकोट]]{{*}} [[छापरी]] {{*}} [[ब्याँस]] {{*}} [[ब्रह्मदेव]] {{*}} [[उकु]] {{*}} [[खरकडा|खर्कडा]] {{*}} [[खाण्डेश्वरी]] {{*}} [[खार, दार्चुला|खार]] {{*}} [[गुलिजार]] {{*}} [[गोकुलेश्वर, दार्चुला|गोकुलेश्वर]] {{*}} [[ग्वानी]] {{*}} [[घुसा]] {{*}} [[डाँडाकोट]] {{*}} [[धुलिगडा]] {{*}} [[धाप]] {{*}} [[तपोवन, दार्चुला|तपोवन]] {{*}} [[दत्तु]] {{*}} [[देथला]] {{*}} [[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] {{*}} [[धारी]] {{*}} [[धौलाकोट]] {{*}} [[काँटे]] {{*}} [[पिपलचौरी]] {{*}} [[बोहरीगाउँ]] {{*}} [[भगवती, दार्चुला|भगवती]] {{*}} [[मालिकार्जुन गाउँपालिका|मालिकार्जुन]] {{*}} [[राप्ला]] {{*}} [[रानीशिखर]] {{*}} [[रिठाचौपाटा]] {{*}} [[लाटिनाथ]] {{*}} [[लाली, दार्चुला|लाली]] {{*}} [[शङ्करपुर, दार्चुला|शङ्करपुर]] {{*}} [[शरमौली]] {{*}} [[शिखर]] {{*}} [[सितौला]] {{*}} [[सिप्टी]] {{*}} [[सुनसेरा]] {{*}} [[शेरी]] {{*}} [[हिकिला]] {{*}} [[हुती, दार्चुला|हुती]] {{*}} [[हुनैनाथ]] | ४१ |- | ७५ | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] | style="text-align:left;" | [[देखतभुली]] {{*}} [[सुडा]] {{*}} [[दैजी]] {{*}} [[झलारी]] {{*}} [[कालिका, कञ्चनपुर|कालिका]] {{*}} [[दोधारा]] {{*}} [[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]] {{*}} [[श्रीपुर, कञ्चनपुर|श्रीपुर]] {{*}} [[लक्ष्मीपुर, कञ्चनपुर|लक्ष्मीपुर]] {{*}} [[चाँदनी]] {{*}} [[बाइसे बिचवा|बाइसी बिचवा]] {{*}} [[रैकवार बिचवा]] {{*}} [[रौतेलिबिचवा]] {{*}} [[बेलडाँडी]] {{*}} [[पिपलाडी]] {{*}} [[त्रिभुवनवस्ती]] {{*}} [[परासन]] {{*}} [[रामपुर विलासपुर]] {{*}} [[शङ्करपुर, कञ्चनपुर|शङ्करपुर]] | १९ |- | colspan="4" style="background-color:#F40007;" | <center>जम्मा<center/> | style="background-color:#F4000७;" | '''१४२''' |} ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका जिल्लाहरू]] *[[नेपालका प्रदेशहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:गाउँ विकास समितिहरू|**]] [[श्रेणी:नेपालमा स्थानीय सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] tfb0vr3md8iba0hhzzecivr7yfjmo18 0 141544 1354515 1253531 2026-05-07T11:28:15Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1354515 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = Hindu |image = |alt = |caption = Sculpture of Mahishasura in [[Mysuru]] |father = रम्भ |mpther = महिषी |children = [[गजासुर]] |affiliation = [[असुर]] |texts = [[पुराण]] }} '''महिषासुर''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] एक भैसी जातीय [[असुर]] हो। उनलाई हिन्दू ग्रन्थमा एक छलपूर्ण राक्षसको रूपमा चित्रण गरिएको छ जसले आकार परिवर्तन गरेर आफ्नो दुष्ट मार्गहरू पछ्याउँथे। <ref>{{cite book|first=Theresa|last=Bane|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA214|year=2012|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-8894-0|page=214}}</ref><ref>{{cite book|first=Theresa|last=Bane|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA214|year=2012|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-8894-0|page=214}}</ref><ref name="Kinsley1988p96">{{cite book|first=David|last=Kinsley|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|url-access=registration|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-90883-3|pages=[https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins/page/96 96]–103}}</ref> महिषासुर असुर रम्भ र महिषीको छोरा थिए। देवी [[दुर्गा]]ले त्रिशूलद्वारा उनको बध गरिन्, त्यसपछि उनलाई [[दुर्गा|महिषासुरमर्दिनी]] (महिषासुरको वधकर्ता) को नामले सम्बोधन गर्न थालियो । महिषासुरको गजासुर नामको छोरा थियो। [[नौरथा|नवरात्रि]] पर्वमा महिषासुर र दुर्गाबिचको यो युद्धको चर्चा प्रशंसा गरिन्छ, [[विजयादशमी]] महिषासुरको पराजयको उत्सव हो। "दुष्टमाथि असलको विजय" को यस कथाले [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]], विशेष गरी शक्तिवादमा गहिरो प्रतीक दर्शाउँछ, र धेरै दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियाली हिन्दू मन्दिरहरूमा देवी महात्म्य वर्णन गरिएको र पुनः अभिनय गरिएको छ।<ref>{{cite book|first1=Constance|last1=Jones|first2=James|last2=Ryan|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=hZET2sSUVsgC|year=2014|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0816054589|page=399}}</ref>{{Sfn|Rocher|1986|pp=191–192}}{{Sfn|McDaniel|2004|pp=215–216, 219–220}} [[शङ्कराचार्य|आदि शङ्कर]] रचित ''महिषासुर मर्दिनी स्तोत्र'' देवी [[दुर्गा]]को किंवदन्तीको सम्झनामा लेखिएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZFvTDwAAQBAJ&dq=mahishasura+mardini+stotra+adi+shankara&pg=PA168|title=Navaratri: Prayers, Praises and Hymns|date=2019-10-29}}</ref> == किंवदन्ती == '''''महिषासुर''' महिष'' (अर्थ: "[[भैँसी]]") र ''असुर'' (अर्थ: "राक्षस") मिलेर बनेको संस्कृत शब्द हो, जसको अनुवाद "भैँसी राक्षस" हुन्छ। असुरको परम्परा झै , महिषासुरले देवताहरू विरुद्ध युद्ध गरे। महिषासुरलाई कोही पुरुषले मार्न नसक्ने वरदान पाएका थिए। देवताहरू र राक्षसहरू (असुरहरू) बिचको युद्धमा [[इन्द्र]]को नेतृत्वमा रहेका देवताहरू महिषासुरद्वारा पराजित भएका थिए। पराजय पछि, बिष्णु र महादेव सहित देवताहरू भेला भए जहाँ तिनीहरूको संयुक्त दिव्य शक्ति एकत्रित भएर देवी [[दुर्गा]] उत्पन्न भइन् । दुर्गाले सिंहको सवारी गर्दै महिषासुरसँग युद्धको नेतृत्व गरिन् र उनलाई मारिन्। त्यसपछि उनको नाम महिषासुरमर्दिनी राखिएको थियो। लक्ष्मी तन्त्र अनुसार, देवी लक्ष्मीले नै महिषासुरलाई तुरुन्तै मार्छिन्, र उनको उपलब्धिको प्रशंसा गर्दा अनन्त सर्वोच्चता प्रदान गर्ने वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/LakshmiTantraAPancharatraTextSanjuktaGupta|title=Lakshmi Tantra A Pancharatra Text Sanjukta Gupta}}</ref> [[चित्र:Durga_slaying_buffalo_composite,_2nd-century_to_13th-century_Devi_Mahatmya.png|अङ्गुठाकार|334x334पिक्सेल|महिषासुर राक्षसको वध गर्ने देवी दुर्गालाई चित्रण गर्ने कलाकृति भारत, नेपाल र दक्षिणपूर्वी एसियामा पाइन्छ। घडीको दिशामा माथिको भागबाटः 9औँ शताब्दीको [[कश्मीर|काश्मीर]], 13औँ शताब्दीको [[कर्नाटक]], 9औँ शताब्दीका [[प्रम्बनन मन्दिर परिसरहरू|प्रम्बनन]] इन्डोनेसिया, 2औँ शताब्दीको उत्तर प्रदेश।]] महिषासुरको किंवदन्तीको वर्णन देवी महात्म्य भनेर चिनिने शक्तिवाद परम्पराका प्रमुख ग्रन्थहरूमा गरिएको छ, जुन [[मार्कण्डेय पुराण]]को अंश हो। महिषासुरको कथा [[मार्कण्डेय ऋषि|मार्कण्डेय]]ले सवर्णिका मनुको जन्मको कथा सुनाउँदै गरेको अध्यायमा वर्णन गरिएको छ। [[मार्कण्डेय पुराण]], महिषासुरको कथा महर्षि मेधाले सुरथ नामक राजालाई दोस्रो मन्वन्तरामा (विष्णु पुराण अनुसार लगभग १ अर्ब ३० करोड वर्ष पहिले) सुनाएका थिए । <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kkC1DwAAQBAJ&dq=Suratha+Markandeya+Purana&pg=PT421|title=The Markandeya Purana|date=2019-10-24|publisher=Penguin Random House India Private Limited|isbn=978-93-5305-671-1|pages=421|language=en}}</ref> महिषासुरलाई एक दुष्टको रूपमा वर्णन गरिएको छ जसले आफ्नो बाहिरी रूप परिवर्तन गर्न सक्छ, तर आफ्नो राक्षसी लक्ष्यहरू कहिल्यै परिवर्तन गर्दैन। <ref name="Lochtefeld2002p410">{{cite book|first=James G.|last=Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|url-access=registration|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3179-8|page=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/n367 410]}}</ref> क्रिस्टोफर फुलरका अनुसार, महिषासुरले बाह्य रूपले लुकेको अज्ञानता र अराजकताको शक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। <ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108|year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-12048-X|pages=108–109}}</ref><ref name="amazzone962">{{cite book|first=Laura|last=Amazzone|title=Goddess Durga and Sacred Female Power|url=https://books.google.com/books?id=PM_TNDu8NHUC|year=2012|publisher=University Press of America|isbn=978-0-7618-5314-5|pages=96–97}}</ref> यो प्रतीकवाद [[दक्षिण एसिया]] र दक्षिण-पूर्वी एसियामा पाइने हिन्दू कलामा प्रयोग गरिन्छ (जस्तै, जाभानी कला) जहाँ दुर्गालाई शान्त, शान्त, एकत्रित र असलको सुन्दर प्रतीकको रूपमा देखाइएको छ ।<ref name="amazzone96">{{Cite book|title=Goddess Durga and Sacred Female Power|url=https://books.google.com/books?id=PM_TNDu8NHUC}}</ref> == कला == दुर्गाद्वारा महिषासुरको वध एउटा प्रमुख विषयवस्तु हो जुन नेपाल र भारतभरिका विभिन्न गुफा र मन्दिरहरूमा मूर्तिकला गरिएको थियो। महाबलीपुरम महिषासुरमर्दिनी गुफा, [[रानी की वाव]] प्रवेशद्वारमा रहेको एलोरा गुफा, हलेबिडुको होयसलेश्वर मन्दिर र भारतभरिका धेरै मन्दिरहरूमा केही प्रमुख हो। [[बिहार]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[झारखण्ड]], ओडिसा र अन्य पूर्वी राज्यहरूमा [[दुर्गा पूजा]] समयमा दुर्गाको पूजा ''पंडाल'' देखाइन्छ जसमा दुर्गाले महिषासुरको हत्या गरेको चित्रण गरिएको छ।<ref>[https://www.britannica.com/topic/Durga-Puja Durga Puja], ''Encyclopaedia Britannica''</ref> महिषासुरको किंवदंती चलचित्र, नाटक र नृत्य नाटकहरूका लागि पनि प्रेरणा रहेको छ।<ref>{{Cite web |last=Ahalya |first=Performing Arts |title=Mahishasura Mardhanam - Dance drama |url=https://www.youtube.com/watch?v=VnqoYc1QAyw |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/VnqoYc1QAyw |archive-date=2021-12-22 |access-date=26 Jun 2020 |website=Ahalya Performing Arts}}</ref> == ग्यालरी == <gallery> चित्र:8th_-_9th_century_Durga_Mahishasuramardini_killing_the_buffalo_demon,_Hindu_temple_ruins_Sirpur_Chhattisgarh_1.jpg|पाठ=Durga killing Mahishasura, 9th century Sirpur temple, Chhattisgarh.|दुर्गा महिषासुरसँग लडाँइ गर्दै , ९औँ शताब्दीसिरपुर मन्दिर, छत्तीसगढ। चित्र:Goddess_Durga-_Early_1900_print_Durga_is_depicted_in_the_Hindu_pantheon_as_a_Goddess_riding_a_lion_and_with_many_arms,_each_carrying_a_weapon_to_defeat_Mahishasura_or_the_buffalo_demon.jpg|पाठ=Durga is depicted in the Hindu pantheon as a Goddess riding a lion and with many arms, each carrying a weapon to defeat Mahishasura or the buffalo demon|दुर्गालाई हिन्दू मन्दिरहरूमा सिंहको सवारी गर्ने र धेरै हातहरू भएको देवीको रूपमा चित्रण गरिएको छ, प्रत्येकले महिषासुर वा भैँसी राक्षसलाई पराजित गर्न हतियार बोकेको छ। चित्र:Durga_Slays_Mahisasura.jpg|पाठ=Buffalo-headed Mahishasura in Cave Temple, Mahabalipuram|गुफा मन्दिर, महाबलीपुरममा भैँसीको टाउको भएका महिषासुर चित्र:Durga_Temple_Aihole_ADSC_1481.jpg|पाठ=Mahishasura at Durga's foot in the Aihole Temple|दुर्गाको खुट्टामा महिषासुर एहोल मन्दिर चित्र:Durga_Puja_DS.jpg|पाठ=Durga is worshiped in her Mahishasuramardini form, during Durga Puja. Lakshmi and Ganesha flank the left while Saraswati and Kartikeya flank the right.|दुर्गालाई उनीमा पूजा गरिन्छ।''[[दुर्गा|महिषासुरमर्दिनी]]'' समयमा, फारम [[दुर्गा पूजा]].. [[लक्ष्मी]] अनि[[गणेश]] बाँया भागमा गर्दा[[सरस्वती]] अनि [[कार्तिकेय]]दायाँतिर घुमाउनुहोस्। </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रक्तबीज]] * सुम्बा र निसुम्बा * रामभ (असुर) * चन्दा र मुण्डा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * ''[https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions]'', David Kinsley ({{ISBN|81-208-0379-5}}). * ''Mahishasura Mardini Stotram'' (Prayer to the Goddess who killed Mahishasura), [[शङ्कराचार्य|Sri Sri Sri Shankara Bhagavatpadacharya]]. * {{Cite book|title=Offering Flowers, Feeding Skulls|url=https://books.google.com/books?id=caeJpIj9SdkC}} * {{Cite book|title=Seeking Mahadevi: Constructing the Identities of the Hindu Great Goddess|url=https://books.google.com/books?id=JfXdGInecRIC}} * {{Cite book|title=The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition|url=https://books.google.com/books?id=JsDpBwAAQBAJ}} * {{Cite book|doi=Ludo Rocher|title=The Puranas}} == बाह्य लिङ्कहरू == * * स्वामी शिवानन्द रचित देवी महात्मा [https://web.archive.org/web/20080320044327/http://www.divinelifesociety.org/graphics/activities/navaratri_04/durga_saptasati.htm Devī Māhātmya] by [[Swami Sivananda]] at [[Divine Life Society]] {{हिन्दू देवी देवता}}{{Shaktism}} [[श्रेणी:असुर]] 2udolyagx776ndzyrvtl1vrb0spslcd 1354517 1354515 2026-05-07T11:33:05Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1354517 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = Hindu |image = |alt = |caption = Sculpture of Mahishasura in [[Mysuru]] |father = रम्भ |mpther = महिषी |children = [[गजासुर]] |affiliation = [[असुर]] |texts = [[पुराण]] }} '''महिषासुर''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] एक भैसी जातीय [[असुर]] हो। उनलाई हिन्दू ग्रन्थमा एक छलपूर्ण राक्षसको रूपमा चित्रण गरिएको छ जसले आकार परिवर्तन गरेर आफ्नो दुष्ट मार्गहरू पछ्याउँथे। <ref>{{cite book|first=Theresa|last=Bane|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA214|year=2012|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-8894-0|page=214}}</ref><ref>{{cite book|first=Theresa|last=Bane|title=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures|url=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA214|year=2012|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-8894-0|page=214}}</ref><ref name="Kinsley1988p96">{{cite book|first=David|last=Kinsley|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|url-access=registration|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-90883-3|pages=[https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins/page/96 96]–103}}</ref> महिषासुर असुर रम्भ र महिषीको छोरा थिए। देवी [[दुर्गा]]ले त्रिशूलद्वारा उनको बध गरिन्, त्यसपछि उनलाई [[दुर्गा|महिषासुरमर्दिनी]] (महिषासुरको वधकर्ता) को नामले सम्बोधन गर्न थालियो । महिषासुरको गजासुर नामको छोरा थियो। [[नौरथा|नवरात्रि]] पर्वमा महिषासुर र दुर्गाबिचको यो युद्धको चर्चा प्रशंसा गरिन्छ, [[विजयादशमी]] महिषासुरको पराजयको उत्सव हो। "दुष्टमाथि असलको विजय" को यस कथाले [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]], विशेष गरी शक्तिवादमा गहिरो प्रतीक दर्शाउँछ, र धेरै दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियाली हिन्दू मन्दिरहरूमा देवी महात्म्य वर्णन गरिएको र पुनः अभिनय गरिएको छ।<ref>{{cite book|first1=Constance|last1=Jones|first2=James|last2=Ryan|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=hZET2sSUVsgC|year=2014|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0816054589|page=399}}</ref>{{Sfn|Rocher|1986|pp=191–192}}{{Sfn|McDaniel|2004|pp=215–216, 219–220}} [[शङ्कराचार्य|आदि शङ्कर]] रचित ''महिषासुर मर्दिनी स्तोत्र'' देवी [[दुर्गा]]को किंवदन्तीको सम्झनामा लेखिएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZFvTDwAAQBAJ&dq=mahishasura+mardini+stotra+adi+shankara&pg=PA168|title=Navaratri: Prayers, Praises and Hymns|date=2019-10-29}}</ref> == किंवदन्ती == '''''महिषासुर''' महिष'' (अर्थ: "[[भैँसी]]") र ''असुर'' (अर्थ: "राक्षस") मिलेर बनेको संस्कृत शब्द हो, जसको अनुवाद "भैँसी राक्षस" हुन्छ। असुरको परम्परा झै , महिषासुरले देवताहरू विरुद्ध युद्ध गरे। महिषासुरलाई कोही पुरुषले मार्न नसक्ने वरदान पाएका थिए। देवताहरू र राक्षसहरू (असुरहरू) बिचको युद्धमा [[इन्द्र]]को नेतृत्वमा रहेका देवताहरू महिषासुरद्वारा पराजित भएका थिए। पराजय पछि, बिष्णु र महादेव सहित देवताहरू भेला भए जहाँ तिनीहरूको संयुक्त दिव्य शक्ति एकत्रित भएर देवी [[दुर्गा]] उत्पन्न भइन् । दुर्गाले सिंहको सवारी गर्दै महिषासुरसँग युद्धको नेतृत्व गरिन् र उनलाई मारिन्। त्यसपछि उनको नाम महिषासुरमर्दिनी राखिएको थियो। लक्ष्मी तन्त्र अनुसार, देवी लक्ष्मीले नै महिषासुरलाई तुरुन्तै मार्छिन्, र उनको उपलब्धिको प्रशंसा गर्दा अनन्त सर्वोच्चता प्रदान गर्ने वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/LakshmiTantraAPancharatraTextSanjuktaGupta|title=Lakshmi Tantra A Pancharatra Text Sanjukta Gupta}}</ref> [[चित्र:Durga_slaying_buffalo_composite,_2nd-century_to_13th-century_Devi_Mahatmya.png|अङ्गुठाकार|334x334पिक्सेल|महिषासुर राक्षसको वध गर्ने देवी दुर्गालाई चित्रण गर्ने कलाकृति भारत, नेपाल र दक्षिणपूर्वी एसियामा पाइन्छ। घडीको दिशामा माथिको भागबाटः 9औँ शताब्दीको [[कश्मीर|काश्मीर]], 13औँ शताब्दीको [[कर्नाटक]], 9औँ शताब्दीका [[प्रम्बनन मन्दिर परिसरहरू|प्रम्बनन]] इन्डोनेसिया, 2औँ शताब्दीको उत्तर प्रदेश।]] महिषासुरको किंवदन्तीको वर्णन देवी महात्म्य भनेर चिनिने शक्तिवाद परम्पराका प्रमुख ग्रन्थहरूमा गरिएको छ, जुन [[मार्कण्डेय पुराण]]को अंश हो। महिषासुरको कथा [[मार्कण्डेय ऋषि|मार्कण्डेय]]ले सवर्णिका मनुको जन्मको कथा सुनाउँदै गरेको अध्यायमा वर्णन गरिएको छ। [[मार्कण्डेय पुराण]], महिषासुरको कथा महर्षि मेधाले सुरथ नामक राजालाई दोस्रो मन्वन्तरामा (विष्णु पुराण अनुसार लगभग १ अर्ब ३० करोड वर्ष पहिले) सुनाएका थिए । <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kkC1DwAAQBAJ&dq=Suratha+Markandeya+Purana&pg=PT421|title=The Markandeya Purana|date=2019-10-24|publisher=Penguin Random House India Private Limited|isbn=978-93-5305-671-1|pages=421|language=en}}</ref> महिषासुरलाई एक दुष्टको रूपमा वर्णन गरिएको छ जसले आफ्नो बाहिरी रूप परिवर्तन गर्न सक्छ, तर आफ्नो राक्षसी लक्ष्यहरू कहिल्यै परिवर्तन गर्दैन। <ref name="Lochtefeld2002p410">{{cite book|first=James G.|last=Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|url-access=registration|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3179-8|page=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/n367 410]}}</ref> क्रिस्टोफर फुलरका अनुसार, महिषासुरले बाह्य रूपले लुकेको अज्ञानता र अराजकताको शक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। <ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108|year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-12048-X|pages=108–109}}</ref><ref name="amazzone962">{{cite book|first=Laura|last=Amazzone|title=Goddess Durga and Sacred Female Power|url=https://books.google.com/books?id=PM_TNDu8NHUC|year=2012|publisher=University Press of America|isbn=978-0-7618-5314-5|pages=96–97}}</ref> यो प्रतीकवाद [[दक्षिण एसिया]] र दक्षिण-पूर्वी एसियामा पाइने हिन्दू कलामा प्रयोग गरिन्छ (जस्तै, जाभानी कला) जहाँ दुर्गालाई शान्त, शान्त, एकत्रित र असलको सुन्दर प्रतीकको रूपमा देखाइएको छ ।<ref name="amazzone96">{{Cite book|title=Goddess Durga and Sacred Female Power|url=https://books.google.com/books?id=PM_TNDu8NHUC}}</ref> == कला == दुर्गाद्वारा महिषासुरको वध एउटा प्रमुख विषयवस्तु हो जुन नेपाल र भारतभरिका विभिन्न गुफा र मन्दिरहरूमा मूर्तिकला गरिएको थियो। महाबलीपुरम महिषासुरमर्दिनी गुफा, [[रानी की वाव]] प्रवेशद्वारमा रहेको एलोरा गुफा, हलेबिडुको होयसलेश्वर मन्दिर र भारतभरिका धेरै मन्दिरहरूमा केही प्रमुख हो। [[बिहार]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[झारखण्ड]], ओडिसा र अन्य पूर्वी राज्यहरूमा [[दुर्गा पूजा]] समयमा दुर्गाको पूजा ''पंडाल'' देखाइन्छ जसमा दुर्गाले महिषासुरको हत्या गरेको चित्रण गरिएको छ।<ref>[https://www.britannica.com/topic/Durga-Puja Durga Puja], ''Encyclopaedia Britannica''</ref> महिषासुरको किंवदंती चलचित्र, नाटक र नृत्य नाटकहरूका लागि पनि प्रेरणा रहेको छ।<ref>{{Cite web |last=Ahalya |first=Performing Arts |title=Mahishasura Mardhanam - Dance drama |url=https://www.youtube.com/watch?v=VnqoYc1QAyw |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/VnqoYc1QAyw |archive-date=2021-12-22 |access-date=26 Jun 2020 |website=Ahalya Performing Arts}}</ref> == ग्यालरी == <gallery> चित्र:8th_-_9th_century_Durga_Mahishasuramardini_killing_the_buffalo_demon,_Hindu_temple_ruins_Sirpur_Chhattisgarh_1.jpg|पाठ=Durga killing Mahishasura, 9th century Sirpur temple, Chhattisgarh.|दुर्गा महिषासुरसँग लडाँइ गर्दै , ९औँ शताब्दीसिरपुर मन्दिर, छत्तीसगढ। चित्र:Goddess_Durga-_Early_1900_print_Durga_is_depicted_in_the_Hindu_pantheon_as_a_Goddess_riding_a_lion_and_with_many_arms,_each_carrying_a_weapon_to_defeat_Mahishasura_or_the_buffalo_demon.jpg|पाठ=Durga is depicted in the Hindu pantheon as a Goddess riding a lion and with many arms, each carrying a weapon to defeat Mahishasura or the buffalo demon|दुर्गालाई हिन्दू मन्दिरहरूमा सिंहको सवारी गर्ने र धेरै हातहरू भएको देवीको रूपमा चित्रण गरिएको छ, प्रत्येकले महिषासुर वा भैँसी राक्षसलाई पराजित गर्न हतियार बोकेको छ। चित्र:Durga_Slays_Mahisasura.jpg|पाठ=Buffalo-headed Mahishasura in Cave Temple, Mahabalipuram|गुफा मन्दिर, महाबलीपुरममा भैँसीको टाउको भएका महिषासुर चित्र:Durga_Temple_Aihole_ADSC_1481.jpg|पाठ=Mahishasura at Durga's foot in the Aihole Temple|दुर्गाको खुट्टामा महिषासुर एहोल मन्दिर चित्र:Durga_Puja_DS.jpg|पाठ=Durga is worshiped in her Mahishasuramardini form, during Durga Puja. Lakshmi and Ganesha flank the left while Saraswati and Kartikeya flank the right.|दुर्गालाई उनीमा पूजा गरिन्छ।''[[दुर्गा|महिषासुरमर्दिनी]]'' समयमा, फारम [[दुर्गा पूजा]].. [[लक्ष्मी]] अनि[[गणेश]] बाँया भागमा गर्दा[[सरस्वती]] अनि [[कार्तिकेय]]दायाँतिर घुमाउनुहोस्। </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रक्तबीज]] * [[शुम्भ र निशुम्भ]] * रामभ (असुर) * चन्दा र मुण्डा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * ''[https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions]'', David Kinsley ({{ISBN|81-208-0379-5}}). * ''Mahishasura Mardini Stotram'' (Prayer to the Goddess who killed Mahishasura), [[शङ्कराचार्य|Sri Sri Sri Shankara Bhagavatpadacharya]]. * {{Cite book|title=Offering Flowers, Feeding Skulls|url=https://books.google.com/books?id=caeJpIj9SdkC}} * {{Cite book|title=Seeking Mahadevi: Constructing the Identities of the Hindu Great Goddess|url=https://books.google.com/books?id=JfXdGInecRIC}} * {{Cite book|title=The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition|url=https://books.google.com/books?id=JsDpBwAAQBAJ}} * {{Cite book|doi=Ludo Rocher|title=The Puranas}} == बाह्य लिङ्कहरू == * * स्वामी शिवानन्द रचित देवी महात्मा [https://web.archive.org/web/20080320044327/http://www.divinelifesociety.org/graphics/activities/navaratri_04/durga_saptasati.htm Devī Māhātmya] by [[Swami Sivananda]] at [[Divine Life Society]] {{हिन्दू देवी देवता}}{{Shaktism}} [[श्रेणी:असुर]] g95b69lr5l28w5nerxu3o7mkrw8zd3b 0 142853 1354447 1275544 2026-05-06T16:21:25Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] जोडियो 1354447 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | image = HEINRICH HERTZ.JPG | caption = Hertz, {{circa|1890}} | birth_name = Heinrich Rudolf Hertz | birth_date = {{birth date|1857|2|22|df=yes}} | birth_place = [[ह्याम्बर्ग]], [[German Confederation]] | death_date = {{death date and age|1894|1|1|1857|2|22|df=yes}} | death_place = [[बन]], [[प्रशा अधिराज्य]], [[जर्मन साम्राज्य]] | resting_place = [[Ohlsdorf Cemetery]], ह्याम्बर्ग | alma_mater = हम्बोल्ट बर्लिन विश्वविद्यालय ([[PhD]]) | known_for = {{plainlist| * Confirming [[Maxwell's equations]] * [[रेडियो तरङ्ग]]को खोज * [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव]]को खोज * Founding [[contact mechanics]] * Researching [[cathode ray]]s }} | spouse = {{marriage|Elisabeth Doll|1886}} | children = 2, including [[Mathilde Carmen Hertz|Mathilde]] | father = [[Gustav Ferdinand Hertz]] | relatives = [[Gustav Ludwig Hertz]] (nephew) | awards = [[Matteucci Medal]] (1888)<br>[[Rumford Medal]] (1890) | fields = [[भौतिक शास्त्र]] | work_institutions = {{plainlist| *[[University of Kiel]] (1883–1885) *[[University of Karlsruhe]] (1885–1889) *{{nowrap|[[University of Bonn]] (1889–1894)}} }} | doctoral_advisors = [[Hermann von Helmholtz]]<br>[[Gustav Kirchhoff]] | signature = Autograph of Heinrich Hertz.png }} '''हेनरिक रुडोल्फ हर्ट्ज''' ( [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] : Heinrich Rudolf Hertz,उच्चारण: हर्ज , ({{IPAc-en|h|ɜr|t|s}}, {{respell|HURTS}}; {{IPA|de|ˈhaɪnʁɪç hɛʁts|lang}};<ref>{{Cite book |last1=Krech |first1=Eva-Maria |url=https://books.google.com/books?id=E-1tr_oVkW4C&q=deutsches+ausspracheworterbuch |title=Deutsches Aussprachewörterbuch |last2=Stock |first2=Eberhard |last3=Hirschfeld |first3=Ursula |last4=Anders |first4=Lutz Christian |publisher=Walter de Gruyter |year=2009 |isbn=978-3-11-018202-6 |location=Berlin |pages=575, 580 |language=de |trans-title=German Pronunciation Dictionary}}</ref><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=T6vWCgAAQBAJ |title=Das Aussprachewörterbuch |last1=Kleiner |first1=Stefan |last2=Knöbl |first2=Ralf |publisher=Dudenverlag |year=2015 |isbn=978-3-411-04067-4 |edition=7th |location=Berlin |page=440 |language=de |trans-title=The Pronunciation Dictionary |orig-year=First published 1962}}</ref> जन्म:२२ फेब्रुअरी १८५७, मृत्यु: १ जनवरी १८९४ ) एक [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] [[भौतिकशास्त्री]] थिए जसले [[जेम्स क्लर्क माक्सवेल|जेम्स क्लर्क मैक्सवेल]]द्वारा पत्ता लगाइएको प्रकाशको मूल [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत चुम्बकीय विकिरण]]को तरंगको सिद्धान्तलाई बिकसित गरेको थिए । प्रयोगशालामा [[रेडियो]] तरंगहरू प्रसारण र क्याप्चर गर्ने उपकरणहरू बनाउने उनी पहिलो बैज्ञानिक थिए । उनको महत्त्वपूर्ण कामको लागि, रेडियो फ्रिक्वेन्सीको मापन इकाईलाई "हर्ट्ज" नाम दिइएको थियो, जसलाई छोटो रूपमा "Hz" भनिन्छ।<ref name="hertzunit">{{cite web |title=IEC History |url=http://www.iec.ch/about/history/overview/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519144600/http://www.iec.ch/about/history/overview/ |archive-date=19 May 2013 |publisher=Iec.ch }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130519144600/http://www.iec.ch/about/history/overview/ |date=19 May 2013 }}</ref> == वैज्ञानिक कार्य == === विद्युत चुम्बकीय तरंगहरू === === क्याथोड किरणहरू === === प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव === {{मुख्य|प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव}}१८८७ मा, उनले फोटोइलेक्ट्रिक प्रभाव र इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक (EM) तरंगहरूको उत्पादनको अवलोकन गरे, जुन ''अन्नालेन डेर फिजिक'' ( ''Annalen der Physik)'' जर्नलमा प्रकाशित भयो। उनले यस प्रभावको थप अनुसन्धान गरेनन्, न त अवलोकन गरिएको घटना कसरी ल्याइयो भनेर व्याख्या गर्ने कुनै प्रयास गरे।<ref>[[हेनरिक हर्ट्ज#JB11|Buchwald 2011]], p. 244</ref> यस सम्बन्धी थप व्याख्या [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन]]द्वारा भयो जसको लागि उनलाई [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार]]बाट सम्मानित भए   === सम्पर्क मेकानिक्स === === मौसम विज्ञान === === विज्ञानको दर्शन === ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जेम्स क्लर्क माक्सवेल|जेम्स क्लर्क मैक्सवेल]] * [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत चुम्बकीय विकिरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:नाम इकाईको रुपमा प्रयोग भएका बैज्ञानिकहरू}} [[श्रेणी:जर्मन आविष्कारकहरू]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] 8jvwgqy2gy9xqqz5tucl6d1fjs5vfpj 0 148163 1354448 1336473 2026-05-06T16:21:32Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] जोडियो 1354448 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |honorific_prefix=[[Sir]] |name=रोनाल्ड रोस |honorific_suffix={{postnominals|country=GBR|size=100|KCB|KCMG|FRS|FRCS}} |image=Ronald Ross.jpg |caption= |birth_date={{Birth date|df=yes|1857|5|13}} |birth_place=अलमोरा, उत्तर पश्चिम प्रान्त, बिट्रिस भारत |death_date={{death date and age|df=yes|1932|09|16|1857|5|13}} |death_place=लन्डन, बेलायत |resting_place= |resting_place_coordinates={{Coord|51.438408|-0.239821|type:landmark|display=}} |nationality=बेलायती |field=औषधी विज्ञान |work_institutions= |alma_mater= |doctoral_advisor= |doctoral_students= |known_for=मलेरिया संक्रमणसम्बन्धी आफ्नो अनुसन्धान |prizes={{Plainlist| * फिजियोलोजी वा मेडिसिनतर्फको नोबेल पुरस्कार <small>(सन १९०२)</small>}} |author_abbrev_zoo=रोस |spouse={{marriage|रोसा बेसिई ब्लोसाम|1889}}}} सर रोनाल्ड रोस (१३ मे १८५७ – १६ सेप्टेम्बर १९३२) एक बेलायती चिकित्सक थिए, जसले सन् १९०२ मा मलेरिया संक्रमणसम्बन्धी आफ्नो अनुसन्धानको लागि फिजियोलोजी वा मेडिसिनतर्फको नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। उनी नोबेल पुरस्कार प्राप्त गर्ने पहिलो बेलायती नागरिक मात्र नभई युरोपबाहिर जन्मिएका पहिलो नोबेल विजेता पनि बनेका थिए। सन् १८९७ मा उनले मलेरिया परजीवीलाई लामखुट्टेको पाचन प्रणालीमा पत्ता लगाएका थिए, जसले प्रमाणित गर्‍यो कि मलेरिया लामखुट्टेबाट सर्ने रोग हो। यस खोजले मलेरिया नियन्त्रण गर्ने विधिको आधारशिला तयार गर्‍यो। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == रोसको जन्म भारतको ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनीद्वारा शासित उत्तरी-पश्चिमी प्रान्तहरूमा पर्ने [[अल्मोडा]]मा भएको थियो, जुन [[नेपाल]]को उत्तरपश्चिममा पर्दछ। उनी सर क्याम्पबेल क्ले ग्रान्ट रोस र मटिल्डा शार्लोट एल्डर्टनका जेठा छोरा थिए। उनका बाबु ब्रिटिश इन्डियन सेनामा एक जना जर्नेल थिए। आठ वर्षको उमेरमा रोसलाई [[बेलायत|इङ्गल्याण्ड]] पठाइयो, जहाँ उनी आइल अफ वाइटमा बसोबास गर्ने काका-काकीसँग बस्न थाले। उनले राइडमा प्राथमिक शिक्षा लिए र सन् १८६९ मा साउथह्याम्प्टन नजिकैको स्प्रिङहिलस्थित बोर्डिङ स्कूलमा माध्यमिक शिक्षा प्राप्त गर्न पठाइएका थिए। बाल्यकालदेखि नै रोसलाई कविता, संगीत, साहित्य र गणितप्रति गहिरो रुचि थियो। १४ वर्षको उमेरमा उनले गणित विषयमा पुरस्कार जिते — “ओर्बस् अफ हेभन” नामक पुस्तक, जसले उनलाई गणितप्रतिको झुकाव अझ बढायो। सन् १८७३ मा, १६ वर्षको उमेरमा उनले अक्सफोर्ड र क्याम्ब्रिजले लिएको स्थानीय चित्रकला परीक्षामा प्रथम स्थान हासिल गरेका थिए।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/b29825738|title=Memoirs with a full account of The Great Malaria Problem and its Solution|location=Albemarle Street, W. London|page=[https://archive.org/details/b29825738/page/24 24]}}</ref> यद्यपि रोस लेखक बन्न चाहन्थे, उनका पिताले उनलाई सन् १८७४ मा लन्डनको सेन्ट बार्थोलोम्युज अस्पताल मेडिकल कलेजमा भर्ना गराए। तर उनले चिकित्साशास्त्रमा पूर्ण रूपमा ध्यान नदिई अधिकांश समय संगीत रचना, कविता लेखन र नाटक लेखनमा बिताए। उनले १८८० मा कलेज छोडे। सन् १८७९ मा उनले [[बेलायत|इङ्गल्याण्ड]]को रोयल कलेज अफ सर्जन्सको परीक्षा पास गरे र "सोसाइटी अफ एपोथेकारिज" को लाइसेन्स अध्ययन गर्ने क्रममा ट्रान्सअटलान्टिक स्टीमसिपमा जहाजका सर्जनका रूपमा काम गरे। उनी दोस्रो प्रयासमा सन् १८८१ मा योग्य घोषित भए। त्यसपछि चार महिनाको आर्मी मेडिकल स्कूलको प्रशिक्षणपछि उनलाई ५ अप्रिल १८८१ मा भारतीय मेडिकल सेवामा सर्जनको रूपमा नियुक्त गरियो, र मद्रास प्रेसिडेन्सीमा खटाइयो। जुन १८८८ देखि मे १८८९ सम्म उनले अध्ययन बिदा लिएर "रोयल कलेज अफ फिजिसियन्स" र "रोयल कलेज अफ सर्जन्स" बाट जनस्वास्थ्यको डिप्लोमा प्राप्त गरे र प्रोफेसर ई. ई. क्लेनको मार्गदर्शनमा ब्याक्टेरियोलोजीको पाठ्यक्रम पनि लिए।<ref name="cdc">{{Cite web |date=8 February 2010 |title=Ross and the Discovery that Mosquitoes Transmit Malaria Parasites |url=https://www.cdc.gov/malaria/about/history/ross.html |access-date=31 January 2014 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> == करियर == === भारत === रोस सन् १८८१ सेप्टेम्बर २२ मा ट्रुपशिप जुमा मार्फत [[भारत]]तर्फ प्रस्थान गरेका थिए। सन् १८८१ देखि १८९४ सम्म उनी विभिन्न स्थानहरूमा खटाइए — [[मद्रास]], मौलमेइन (हालको म्यानमार), [[बलुचिस्तान]], अण्डमान टापुहरू, [[बेङ्गलोर|बेंगलोर]] र सेकुन्दराबाद। सन् १८८३ मा उनी बेंगलोरमा कार्यवाहक गैरीसन सर्जनको रूपमा खटिएका थिए, जहाँ उनले लामखुट्टेको पहुँच पानीमा सीमित पारेर नियन्त्रण गर्न सकिने सम्भावनाबारे विचार गर्न थालेका थिए। सन् १८९४ मार्चमा उनी बिदामा परिवारसहित [[लन्डन]] गएका थिए । सन् १८९४ अप्रिल १० मा उनले पहिलोपटक सर प्याट्रिक म्यान्सनसँग भेट गरेका थिए। म्यान्सन, जो पछि रोसका गुरु बने, उनले रोसलाई मलेरियासम्बन्धी वास्तविक अनुसन्धान समस्याहरूमा परिचय गराएका थिए। म्यान्सन सधैं विश्वास गर्थे कि मलेरियाको अध्ययनका लागि भारत नै सबैभन्दा उपयुक्त ठाउँ हो। रोस सन् १८९५ मार्च २० मा पिएण्डओ जहाज बलाराटबाट पुनः [[भारत]] फर्किए र अप्रिल २४ मा सेकुन्दराबाद पुगे। भन्सार कार्यालयमा सामान नखुल्दै उनी सीधै बम्बई सिभिल अस्पताल गए, मलेरियाका बिरामीहरू खोज्न थाले र रगतको स्लाइड बनाउन सुरु गरेका थिए। ==== मलेरिया गराउने लामखुट्टेको खोज ==== [[चित्र:Ross,_20.Aug.1897.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| रसको नोटबुकको पृष्ठ जहाँ उनले लामखुट्टेमा "पिगमेन्ट गरिएको शरीर" रेकर्ड गरे जसलाई उनले पछि मलेरिया परजीवीका रूपमा पहिचान गरे]] रोसले सन् १८९५ को मे महिनामा पहिलो महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरे, जब उनले लामखुट्टेको पेटभित्र मलेरिया परजीवीको सुरुआती अवस्था देखे। तर, चाँडै उनको उत्साहमा बाधा आयो जब उनलाई बेंगलोरमा हैजाको प्रकोप अन्वेषण गर्न खटाइयो। बेंगलोरमा मलेरियाको नियमित घटना थिएन। उनले म्यान्सनलाई गुनासो गर्दै भनेका थिए, "म बेरोजगार जस्तै भएको छु र गर्न केही काम छैन।" तर अप्रिलमा उनले ऊटी नजिकको सिगुर घाट भ्रमण गर्ने मौका पाए, जहाँ उनले पर्खालमा अनौठो तरिकाले बसिरहेको लामखुट्टे देखे। उनले यसको नाम “ड्यापल्ड-विङ्ड” लामखुट्टे राखे, यद्यपि प्रजातिको पहिचान उनलाई थाहा थिएन।मे १८९६ मा उनलाई छोटो बिदा दिइयो, जसको अवसरमा उनले ऊटी वरिपरिको मलेरिया प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण गरे। दैनिक रूपमा क्विनिन लिँदासमेत, त्यहाँ पुगेको तीन दिनमै उनी गम्भीर मलेरियाले ग्रस्त भए। त्यसपछि, जुन महिनामा उनलाई सिकन्दरावाद सरुवा गरियो। <ref name=":0">{{Cite journal |last=Dutta |first=A. |year=2009 |title=Where Ronald Ross (1857–1932) worked: the discovery of malarial transmission and the Plasmodium life cycle |journal=Journal of Medical Biography |volume=17 |issue=2 |pages=120–122 |doi=10.1258/jmb.2009.009004 |pmid=19401518 |s2cid=207200295}}</ref> दुई वर्षको असफल अनुसन्धानपछि, सन् १८९७ को जुलाई महिनामा, रसले सङ्कलित लामखुट्टेको लार्भाबाट २० वटा प्रौढ "खैरो" लामखुट्टे पालन गर्न सफल भए। उनले हुसैन खान नामका बिरामीबाट ती लामखुट्टेहरूलाई संक्रमित गर्न सफल भए, जसका लागि उनले ८ आना (रक्तपान गरेका प्रत्येक लामखुट्टेका लागि १ आना) तिरेका थिए। रक्तपान गरेपछि, उनले ती लामखुट्टेहरूको विच्छेदन गरे। २० अगस्टमा उनले लामखुट्टेको पेटभित्र मलेरियाको परजीवीको उपस्थिति पुष्टि गरे, जसलाई उनले सुरुमा "ड्यापल्ड-विङ्स" भनेर चिनाएका थिए (जसपछि थाहा भयो कि त्यो Anopheles प्रजातिको लामखुट्टे थियो)। त्यसको भोलिपल्ट, २१ अगस्टमा उनले लामखुट्टेभित्र परजीवीको वृद्धि पनि पुष्टि गरे। यो खोज २७ अगस्ट १८९७ मा भारतीय चिकित्सा गजेटमा प्रकाशित भयो र पछि ब्रिटिस चिकित्सा जर्नलको डिसेम्बर १८९७ अंकमा समेत छापिएको थियो। [[चित्र:Plaque_(1)_of_Ronald_Ross_Memorial,_Kolkata.jpg|अङ्गुठाकार|रोनाल्ड रस मेमोरियल, [[कोलकाता]]]] ==== चराहरूमा मलेरिया सङ्क्रमणको खोज ==== [[चित्र:Sir_R._Ross_on_steps_of_laboratory_in_Calcutta,_1898_Wellcome_L0011943.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| कलकत्ताको प्रेसिडेन्सी अस्पतालको कनिङ्घमको प्रयोगशालामा रस, श्रीमती रस, मोहम्मद बक्स र अन्य दुई सहायकहरू]] सेप्टेम्बर १८९७ मा, रोसलाई बम्बै (अहिलेको [[मुम्बई]]) मा स्थानान्तरण गरियो, जहाँबाट उनलाई पछि राजपुताना (अहिलेको [[राजस्थान]]) को केहरवाडा पठाइयो, जुन क्षेत्र मलेरियाबाट मुक्त मानिन्थ्यो। कामको अभावले निराश भएका रोसले आफ्नो अनुसन्धानमा बाधा पुगेको महसुस गर्दै सेवाबाट राजिनामा दिने चेतावनीसमेत दिएका थिए। उनी कलकत्ता (अहिलेको कोलकाता) मा "विशेष जिम्मेवारी" मा सेवा जारी राख्ने व्यवस्था सरकारले प्याट्रिक म्यान्सनको सिफारिसमा मात्र गर्‍यो। १७ फेब्रुअरी १८९८ मा उनी कलकत्ता आइपुगे र त्यहाँ प्रेसिडेन्सी जनरल अस्पताल (अहिलेको IPGMER र SSKM अस्पताल) मा काम गर्न थालेका थिए।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Dutta |first=A. |year=2009 |title=Where Ronald Ross (1857–1932) worked: the discovery of malarial transmission and the Plasmodium life cycle |journal=Journal of Medical Biography |volume=17 |issue=2 |pages=120–122 |doi=10.1258/jmb.2009.009004 |pmid=19401518 |s2cid=207200295}}</ref> रोसले तुरुन्तै मलेरिया र भिसेरल लिस्मानियासिस (कालाजारका नामले पनि चिनिने) सम्बन्धी अनुसन्धान सुरु गरे, जुन कार्यका लागि उनलाई तोकिएको थियो। उनलाई सर्जन-लेफ्टिनेन्ट-जनरल कनिङ्घमको प्रयोगशाला प्रयोग गर्न दिइएको थियो। मलेरियाका बिरामीहरूलाई तुरुन्तै औषधि दिइने भएकाले उनले मानव बिरामीहरूमा खासै सफलता पाएनन्। उनले महनद गाउँमा एउटा प्रयोगशालासहितको बङ्गलो निर्माण गरे, जहाँ उनी समय-समयमा बस्ने र गाउँ तथा वरपरका क्षेत्रमा लामखुट्टे संकलन गर्ने गर्थे। उनले महोमद (वा मुहम्मद) बक्स र पुर्बुनालाई काममा राखे, तर पुर्बुना पहिलो तलब पाएपछि भागेका थिए। कलकत्ता मलेरियाको दृष्टिले जोखिमपूर्ण ठाउँ नभएकाले म्यान्सनले उनलाई चराहरूमा अनुसन्धान गर्न प्रेरित गरे, जसरी रसियामा भासिली डानिलेव्स्की र अमेरिकामा विलियम जर्ज म्याकक्यालमले गरेका थिए। रोसले केही गुनासोसहित यसमा सहमति जनाए—उनले भनेका थिए, “चराको मलेरिया अध्ययन गर्न म भारतमा नै हुनुपर्ने आवश्यकता थिएन।” मार्च महिनासम्ममा उनले चराबाट मानव मलेरियाका परजीवीहरूसँग निकै मिल्दोजुल्दो परजीवीहरू देख्न थालेका थिए।<ref>{{Cite book|title=Report on the cultivation of protesoma, Labbé, in grey mosquitoes|location=Calcutta|url=http://digital.nls.uk/74580818}}</ref> सुनौलो चरा (संक्रमित चिरबिर) लाई अध्ययनको लागि सजिलो नमुना मानेर, जुलाई १८९८ सम्ममा रोसले पंक्षीय मलेरियामा ''कुलेक्स'' जातिको लामखुट्टेहरूलाई अन्तरवर्ती होस्टको रूपमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको प्रमाणित गरे। ४ जुलाईमा उनले लामखुट्टेको लार ग्रन्थिमा मलेरियाका परजीवीहरू संचित हुने स्थान भएको पत्ता लगाएका थिए। ८ जुलाईसम्ममा उनी पूर्ण रूपमा विश्वस्त भए कि लामखुट्टेले टोक्ने क्रममा ती परजीवीहरू लार ग्रन्थिबाट मुक्त हुन्छन्। पछि उनले संक्रमित लामखुट्टे (यो अवस्थामा ''कुलेक्स'' जाति) बाट स्वस्थ चिरबिरमा मलेरियाको परजीवी सारिएर संक्रमण हुने देखाए, जसले मलेरियाको परजीवीको जीवनचक्र पूर्ण रूपमा पुष्टि गर्‍यो।<ref>{{Cite book|title=Reflections on a Century of Malaria Biochemistry}}</ref> सेप्टेम्बर १८९८ मा उनी पूर्वोत्तर भारतको दक्षिण आसाम गए, जहाँ उनले भिसेरल लिस्मानियासिस (कालाजार) को महामारीको अध्ययन गरे। उनलाई त्यहाँ काम गर्न ''लबाक टी इस्टेट अस्पताल'' का दोस्रो मेडिकल अफिसर ग्राहम कोल भिल रामसेले आमन्त्रण गरेका थिए। यद्यपि, यो अध्ययनमा उनी पूर्ण रूपमा असफल भए, किनभने उनले कालाजारको परजीवी लामखुट्टेबाट सर्छ भन्ने विश्वास गरेका थिए। उनले उक्त लामखुट्टेलाई एनोफलेस रोसी भनेर उल्लेख गरेका छन्। [[चित्र:Ronald_Ross_18_Cavendish_Square_blue_plaque.jpg|अङ्गुठाकार|ब्लू प्लेक, 18 क्याभेन्डिश स्क्वायर, लन्डन]] सन् १८९९ मा रसले भारतीय चिकित्सा सेवाबाट राजीनामा दिएर बेलायत गए र लिभरपुल स्कूल अफ ट्रपिकल मेडिसिनमा प्रवक्ता (लेक्चरर) का रूपमा संकाय सदस्य बने। उनले पश्चिम अफ्रिका, सुएजनहर क्षेत्र, [[ग्रिस]], मोरिसस, साइप्रस तथा पहिलो विश्वयुद्धबाट प्रभावित क्षेत्रहरू सहित विश्वका विभिन्न भागहरूमा मलेरियाको रोकथामसम्बन्धी काम निरन्तर जारी राखे। उनले [[भारत]] र [[श्रीलङ्का]]मा मलेरियाविरुद्ध लन्डनका लागि संस्थाहरू पनि स्थापना गरेका थिए। सन् १९०२ मा रसलाई एडिनबरा विश्वविद्यालयको क्यामेरोन पुरस्कार (थेराप्युटिक्स) प्रदान गरेको थियो। सोही वर्ष उनी लिभरपुल स्कूल अफ ट्रपिकल मेडिसिनमा ट्रपिकल मेडिसिनका प्राध्यापक तथा विभागिए प्रमुख नियुक्त भए, जुन पद उनले सन् १९१२ सम्म सम्हाले। सन् १९१२ मा उनी लन्डनको किङ्स कलेज अस्पतालमा ट्रपिकल रोगका चिकित्सक नियुक्त भए र साथै लिभरपुलमा ट्रपिकल स्यानिटेसनको चेयर पनि सम्हालेका थिए। उनी सन् १९१७ सम्म यी पदहरूमा रहे, त्यसपछि ब्रिटिश वार अफिसमा (मानार्थ) मलेरियोलोजीका परामर्शदाता बनेका थिए। नोभेम्बरमा उनी थेसालोनिकी र इटाली सल्लाह दिन यात्रा गरे र बाटोमा, “ल्युकाडियन रक नजिकको एक बन्द खाडीमा (जहाँ साप्फोले आत्महत्या गरेको मानिन्छ)”, उनको जहाज टरपेडो आक्रमणबाट जोगिन सफल भयो। सन् १९१८ देखि १९२६ सम्म उनी पेन्सन तथा राष्ट्रिय बीमा मन्त्रालयमा मलेरियासम्बन्धी परामर्शदाताका रूपमा कार्यरत रहेका थिए। == नोबेल पुरस्कार == [[चित्र:Ronald_Ross_4.jpg|अङ्गुठाकार|रोनाल्ड रोस]] रोनाल्ड रोसलाई चरामा पाइने मलेरियाको परजीवीको जीवनचक्र पत्ता लगाएको उपलब्धिका लागि नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। उनले मानवमा मलेरियाको संक्रमण कसरी फैलिन्छ भन्ने अवधारणा निर्माण गरेका थिएनन्, तर चरामा आधारित आफ्नो अध्ययनमा उक्त जीवनचक्रको खोज गरेका थिए। रोस पहिलो व्यक्ति थिए जसले मलेरियाको परजीवी संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्छ भन्ने कुरा प्रमाणित गरे। उनको अवस्थामा यो परजीवी <nowiki><i>प्लाज्मोडियम रिलिक्टम</i></nowiki> थियो, जुन चरामा पाइन्छ। १८९७ मा, इटालियन चिकित्सक तथा प्राणीविज्ञानी जोभानी बत्तिस्ता ग्रासीले आफ्ना सहकर्मीहरूसँग मिलेर ''Anopheles'' जातिको लामखुट्टेमा मलेरियाको परजीवीको विकासक्रम पत्ता लगाएका थिए। र उनीहरूले १८९८ मा ''पी. फाल्सीपेरम'', पी. भिभ्याक्स र ''पी. मलेरिया'' को पूर्ण जीवनचक्र वर्णन गरेका थिए।<ref name="Cox 2010">{{Cite journal |last=Cox |first=Francis E.G. |year=2010 |title=History of the discovery of the malaria parasites and their vectors |journal=Parasites & Vectors |volume=3 |issue=1 |pages=5 |doi=10.1186/1756-3305-3-5 |pmc=2825508 |pmid=20205846 |doi-access=free}}</ref> सन् १९०२ को नोबेल पुरस्कार (शारीरिकशास्त्र वा चिकित्साशास्त्रतर्फ) को लागि विचार गर्दा, नोबेल समितिले सुरुमा उक्त पुरस्कार रोस र ग्रासीबीच साझा रूपमा दिने योजना बनाएको थियो। तर, रोसले ग्रासीमाथि जानाजान छलकपट गरेको आरोप लगाए। अन्ततः समर्थनको वजन रोसतर्फ झुक्यो, जुन मुख्य रूपमा समितिमा नियुक्त तटस्थ निर्णायक रोबर्ट कोखको प्रभावका कारण थियो। रिपोर्टअनुसार, "कोखले आफ्नो प्रभावशाली प्रतिष्ठाको पूर्ण प्रयोग गर्दै जोड दिए कि ग्रासी उक्त सम्मानको हकदार छैनन्।"<ref>{{Cite book|title=Parasites and Infectious Disease: Discovery by Serendipity and Otherwise|url=https://books.google.com/books?id=88RH-7br9OAC}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन र मृत्यु == रोनाल्ड रोसलाई अचम्मका र आत्मकेन्द्रित व्यक्ति को रूपमा चिनिन्थ्यो। उनलाई कहिले "आवेगशील व्यक्ति" त कहिले "आवेगशील प्रतिभा" भनेर वर्णन गरिन्थ्यो। उनको पेशागत जीवन विद्यार्थीहरू, सहकर्मीहरू र वैज्ञानिकहरूसँग निरन्तर विवादमा रहँदै आएको देखिन्थ्यो। जि''.बि. ग्रासि''सँगको व्यक्तिगत वैरभाव विज्ञानको दुनियाँमा एक प्रसिद्ध कथा बनेको छ। उनले आफ्ना गुरु ''प्याट्रिक म्यान्सन''को निजी अभ्यासबाट आएको सम्पत्तिलाई लिएर खुला रूपमा ईर्ष्या गरेका थिए। उनले सन् १९३० मा लेखेको मेमोरिस अफ सर प्याट्रिक म्यान्सन पुस्तक म्यान्सनले उनको मलेरियासम्बन्धी कार्यहरूमा पुर्‍याएको योगदानलाई सानो देखाउने प्रयासको रूपमा लिइन्छ। उनले लिभरपुल स्कूल अफ ट्रपिकल मेडिसिनको प्रशासनसँग पनि खासै राम्रो सम्बन्ध राख्न सकेनन्, सधैं आफूलाई न्यून तलब दिइएको भन्दै गुनासो गर्थे। उनले दुई पटक राजीनामा दिए, र अन्ततः कुनै पेन्सन नपाई सेवाबाट हटाइए।<ref>{{Cite journal |last=Bynum |first=William F. |date=1998 |title=Ronald Ross: Malariologist and Polymath: A Biography |journal=Bulletin of the History of Medicine |volume=72 |issue=3 |pages=562–564 |doi=10.1353/bhm.1998.0144 |s2cid=73351882}}</ref> [[चित्र:Ronald_Ross_grave_Putney_Vale_2014.jpg|पाठ=A horizontal gravestone, badly dilapidated and with grass growing among the cracks|दायाँ|अङ्गुठाकार|सन् 2014 मा लन्डनको पुटनी वेल कब्रिस्तान रसको चिहान]] सरकारी समर्थनको कमीले रसलाई बारम्बार कटु बनायो (जसलाई उनले चिकित्सा अनुसन्धानमा वैज्ञानिकहरूका लागि "प्रशासनिक बर्बरता" भने। सन् 1928 मा उनले साइन्स प्रोग्रेस इन द ट्वेंटिएथ सेन्चुरी (1919-1933) पत्रिकामा बिक्रीका लागि आफ्ना कागजातहरूको विज्ञापन गरे, जसमा उनले आफ्नी श्रीमती र परिवारको आर्थिक सहयोगका लागि पैसा भएको बताए। लेडी ह्युस्टनले तिनीहरूलाई £2000 मा किनेकी थिइन् र [[ब्रिटिस सङ्ग्रहालय|ब्रिटिस म्युजियम]] प्रस्ताव गरेकी थिइन्, जसले उनलाई विभिन्न कारणले अस्वीकार गऱ्यो। कागजातहरू अहिले लन्डन स्कूल अफ हाइजिन एन्ड ट्रपिकल मेडिसिन र रोयल कलेज अफ फिजिशियन एण्ड सर्जन्स अफ ग्लासगो संरक्षित छन्।<ref name="rcpsg">{{Cite web |title=RCPSG/9 - Sir Ronald Ross (1857-1932), surgeon |url=https://heritage.rcpsg.ac.uk/tld-rcpsg009 |access-date=13 August 2018}}{{Dead link|date=May 2023}}</ref> सन् 1889 मा रसले रोजा बेसी ब्लोक्सम (ID1) सँग विवाह गरे। उनीहरूका दुई छोरीहरू, डोरोथी (1891-1947) र सिल्भिया (1893-1925), र दुई छोराहरू, रोनाल्ड क्याम्पबेल (1895-1914) र चार्ल्स क्ले (1901-1966) थिए। उनकी श्रीमतीको सन् 1931 मा मृत्यु भयो। रोनाल्ड र सिल्भियाले पनि उनलाई पहिले नै मरेः रोनाल्ड 26 अगस्ट 1914 मा ले क्याटोको युद्ध मारिए। लामो रोग र दमको आक्रमणपछि उनको नामको अस्पतालमा रसको मृत्यु भयो। उनलाई नजिकैको पुटनी वेल कब्रिस्तान उनकी श्रीमतीको छेउमा गाडियो।<ref>{{Cite journal |last=Cook |first=GC |year=1999 |title=The grave of Sir Ronald Ross FRS (1857–1932) |journal=The Lancet |volume=354 |issue=9184 |pages=1128 |doi=10.1016/S0140-6736(05)76928-2 |pmid=10509539 |s2cid=5106342 |doi-access=free}}</ref> == विरासत == [[चित्र:Ronald_Ross_Memorial.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| रोनाल्ड रस मेमोरियल, एसएसकेएम अस्पताल, [[कोलकाता]]]] [[चित्र:Ronald_Ross_5a.jpg|अङ्गुठाकार|पीजी अस्पतालमा रोनाल्ड रस प्लाक]] [[चित्र:Ronald_Ross_1.jpg|अङ्गुठाकार|सर रोनाल्ड रोस इन्स्टिच्युट अफ प्यारासिटोलोजी [[औलो|मलेरिया]] सङ्क्रमण पत्ता लागेको फलक]] एसएसकेएम अस्पताल, कलकत्ताको भित्तामा रहेको एउटा सानो स्मारकले रसको खोजको सम्झना गराउँछ। 7 जनवरी 1927 मा लर्ड लिट्टनको उपस्थितिमा रस आफैले स्मारकको अनावरण गरेका थिए। रसले काम गरेको प्रयोगशालालाई उनको नाममा रहेको मलेरिया क्लिनिकमा सारिएको छ। बाहिरी भित्तामा पनि एउटा पट्टिका छ।<ref name="Datta">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/people/how-ronald-ross-linked-the-mosquito-bite-to-malaria-parasites/cid/1960055|title=How Ronald Ross linked the mosquito bite to malaria parasites|last=Datta|first=Rangan|date=20 August 2023|access-date=21 August 2023|publisher=The Telegraph|issue=My Kolkata}}</ref> [[चित्र:Sir_Ronald_Ross_.jpg|पाठ=Sir Ronald Ross's name on LSHTM|अङ्गुठाकार|एलएसएचटिएममा सर रोनाल्ड रसको नाम]] सर रोनाल्ड रस लन्डन स्कूल अफ हाइजिन एन्ड ट्रपिकल मेडिसिनको फ्रिजमा चित्रित हुने 23 नामहरू मध्ये एक हो, सार्वजनिक स्वास्थ्यमा उनीहरूको योगदानका लागि छनोट गरिएका अग्रगामीहरू।<ref>{{Cite web |title=Sir Ronald Ross (1857-1932) {{!}} LSHTM |url=https://www.lshtm.ac.uk/aboutus/introducing/history/frieze/sir-ronald-ross |access-date=2018-11-09 |website=LSHTM |language=en}}</ref> सन् १९९५ मा प्रकाशित अमिताव घोष उपन्यास द ''कलकत्ता क्रोमोजोम'' कलकत्तामा रसको जीवनमा आधारित छ।<ref>{{Cite journal |last=Goyal |first=Kritika |date=2013 |title=The Calcutta Chromosome |journal=Annals of Neurosciences |volume=20 |issue=1 |pages=36 |doi=10.5214/ans.0972.7531.200112 |pmc=4117097}}</ref> सर रोनाल्ड रस इन्स्टिच्युट अफ प्यारासिटोलोजी बेगमपेट भवन हो जहाँ रसले 20 अगस्टमा महिला एनाफिलिज लामखुट्टेबाट मलेरिया सर्ने कुरा पत्ता लगाए। 20 अगस्ट पछि विश्व लामखुट्टे दिवसको रूपमा परिचित भयो। प्रयोगशालालाई एउटा सानो सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको छ जहाँ रस र उनको परिवारका फोटोहरू प्रदर्शन गरिएको छ। विभिन्न चार्ट र रेखाचित्रहरूले मलेरिया र यसको प्रसारणमा रसको कामको व्याख्या गर्छन्।<ref name="Datta">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/people/how-ronald-ross-linked-the-mosquito-bite-to-malaria-parasites/cid/1960055|title=How Ronald Ross linked the mosquito bite to malaria parasites|last=Datta|first=Rangan|date=20 August 2023|access-date=21 August 2023|publisher=The Telegraph|issue=My Kolkata}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:जीव विज्ञान]] [[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] dl6wrashowjv8jofvuqq5vagbkb5cb1 0 149039 1354438 1347225 2026-05-06T15:17:01Z पर्वत सुवेदी 31224 1354438 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ, कार्यकर्ता र अभिनेत्री}} {{Infobox officeholder | name = आसिका तामाङ | honorific_prefix = [[माननीय]] | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | native_name = | native_name_lang = ne | image = | caption = आधिकारिक तस्बिर, २०८२ | constituency = [[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] | term_start = १३ चैत २०२८२ | term_end = | predecessor = [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | birth_date = २०४९ कात्तिक १ | birth_place = धादिङ | profession = राजनीतिज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता, नर्स }} '''आशिका तामाङ''' (जन्म: २०४९ कात्तिक १) एक नेपाली राजनीतिज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता र अभिनेत्री हुन्। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएर प्रतिनिधि सभा सदस्य बनेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=1992-10-17 |title=आशिका तामाङ |url=https://wikinp.org/wiki/ashika-tamang/ |access-date=2026-03-23 |website=Wikinp |language=नेपाली}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == आसिका तामाङको जन्म नेपालको [[धादिङ जिल्ला]]को मलेखुमा भएको थियो, जहाँ उनले आफ्नो बाल्यकाल बिताएकी थिइन्। ग्रामीण परिवेशमा हुर्किएकी उनले आम मानिसले भोग्नुपरेका चुनौतीहरूलाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर प्राप्त गरेकी थिइन्। यिनै अनुभवहरूले उनको दृष्टिकोणलाई आकार दिए र उनलाई सामाजिक समानता, जनहित र स्थानीय समुदायको सशक्तीकरणका लागि काम गर्न प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=आशिका तामाङ – जनअन्यायविरुद्ध लड्ने नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता तथा अभिनेत्री |url=https://www.tamangsamaj.com/directory/people/ashika-tamang/ |access-date=2026-03-23 |website=तामाङ समाज |language=नेपाली}}</ref> == राजनीतिक जीवन == तत्कालीन नेपाली सरकारलाई अपदस्थ गर्ने [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]पछि, तामाङलाई [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]द्वारा धादिङ १ बाट निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न मनोनयन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=आसिका तामाङ, धादिङ - १, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, Nepal Election 2082 |url=https://election.onlinekhabar.com/central-candidate/ashika-tamang |access-date=2026-03-21 |website=OnlineKhabar Election Update 2026 - Nepal Vote 2026 |language=en-US}}</ref> उम्मेदवारी फिर्ताको झूटो समाचारमार्फत उनको उम्मेदवारीलाई असफल पार्ने प्रयासका बाबजुद पनि उनी चुनावी अभियानभरि नै बलियो अग्रता कायम राख्दै ३९,१२८ मत प्राप्त विजयी भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Federal Parliament Election 2082 |url=https://election.ekantipur.com/profile/1257?lng=eng |access-date=2026-04-04 |website=eKantipur |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=आशिका तामाङद्वारा उम्मेदवारी फिर्ताको खण्डन |url=https://kathmandupost.com/national/2026/01/23/ashika-tamang-denies-withdrawing-candidacy |access-date=2026-05-06 |website=द काठमाडौँ पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == तामाङको विवाह जर्मनीका नागरिक थोमससँग भएको छ। उनी दुई सन्तान (एक छोरा र एक छोरी) की आमा हुन्। सन् २०२४ मा आफ्ना सन्तानसहित नेपालमा स्थायी रूपमा बसोबास गर्न आउनुअघि उनी नर्सको रूपमा काम गर्दै जर्मनीमा केही वर्ष बसेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=2025-09-24 |title=आशिका तामाङ: पति, शिक्षा, करियर, सामाजिक सञ्जाल र राजनीति |url=https://www.nepalicreator.com/ashika-tamang-education-career-social-media-politics/ |access-date=2026-03-23 |language=नेपाली}}</ref> == सन्दर्भसूची == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] 1u56q451khokqehle71xak4cgtjzo5o 0 149422 1354432 1349989 2026-05-06T13:50:06Z पर्वत सुवेदी 31224 1354432 wikitext text/x-wiki {{About|महाभारतमा कृष्णको भूमिका|कृष्ण सम्बन्धी मुख्य लेख|कृष्ण}} [[चित्र:Krishna advising Pandavas (cropped).jpg|thumb|[[महाभारत]]का मुख्य पात्रहरू—पाँच [[पाण्डव]] र उनीहरूकी पत्नी [[द्रौपदी]]लाई परामर्श दिँदै कृष्ण, सन् १९४० को दशकको छाप]] हिन्दु धर्मग्रन्थ '''[[महाभारत]]'''मा देवता '''[[कृष्ण]]''' एक केन्द्रीय पात्र हुन् जहाँ उनी युद्ध, कर्तव्य र सामाजिक परिवर्तनको कथामा एक प्रमुख सहभागीको रूपमा देखिन्छन्। भगवान् [[विष्णु]]का मानव अवतारको रूपमा चिनिने कृष्ण यस ग्रन्थमा सल्लाहकार, योद्धा, कूटनीतिज्ञ र शिक्षक जस्ता बहुआयामिक भूमिकामा प्रस्तुत छन्। उनले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]बीचको द्वन्द्वमा पाण्डवहरूको पक्ष लिई धर्मको रक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन्।<ref>{{Cite book |last=Buitenen |first=J. A. B. van |title=The Mahabharata, Volume 1: Book 1: The Book of the Beginning |publisher=University of Chicago Press |year=1973 |isbn=978-0226846637}}</ref> कृष्णको संलग्नताले मुख्य रूपमा '''[[धर्म]]'''को रक्षा र [[द्वापर युग]]बाट [[कलियुग]]मा हुने प्रवेशलाई उजागर गर्दछ, जुन समयलाई हिन्दु ब्रह्माण्ड विज्ञानमा वा सृष्टिचक्रमा नैतिक पतनको काल मानिन्छ। वृष्णि वंशमा जन्मिएका कृष्णले [[कंस]]को वध र [[द्वारका]]को स्थापना जस्ता साहसिक कार्यहरू पश्चात् यस ग्रन्थमा प्रवेश गर्छन्। आफ्नी फुपू [[कुन्ती]]का माध्यमबाट पाण्डवहरूका भाइ पर्ने र [[अर्जुन]]का घनिष्ठ मित्र रहेका कृष्णले व्यक्तिगत र रणनीतिक दुवै स्तरमा पात्रहरूसँग संवाद गर्छन्। उनले प्रायः धर्मको समर्थनका लागि कूटनीति वा दैवी हस्तक्षेपको प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले पासा खेल्दाको समयमा उनको अनुपस्थिति र [[भीष्म]]को पराजय जस्ता क्षणहरूमा उनको सक्रिय सहभागिताले महाकाव्यमा उनको जटिल भूमिकालाई चित्रण गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Mahabharata |title=Mahabharata - Work & Summary |publisher=Encyclopedia Britannica |access-date=2 march 2026}}</ref> ''महाभारत''ले कृष्णलाई पारिवारिक सम्बन्ध र ब्रह्माण्डीय जिम्मेवारी दुवैलाई जोड्ने व्यक्तित्वको रूपमा चित्रण गरेको छ। पाण्डवहरूसँगको उनको सम्बन्ध सुरुवाती चरणदेखि नै प्रगाढ थियो जुन युद्धको समयमा झनै घनिष्ठ बनेको देखिन्छ। उनको वास्तविक दैवी स्वरूप (विष्णुका अवतार) [[व्यास]] जस्ता ऋषिहरूले पहिचान गरेका थिए भने कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा उनले अर्जुनलाई आफ्नो '''[[विश्वरूप]]''' दर्शन गराएर यसको पुष्टि गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Radhakrishnan |first=S. |title=The Bhagavadgita |publisher=HarperCollins |year=1948 |isbn=978-8172230876}}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:MET DT5237 (cropped).jpg|thumb|कृष्णका बाल्यकालका लीलाहरू, जस्तै घोडा राक्षस [[केशी]]को वध (चित्रमा), यस ग्रन्थभरी सन्दर्भको रूपमा आउँछन्, यद्यपि यी कथाहरू ''महाभारत'' मा वर्णन नगरिएर यसको पछिल्लो परिशिष्ट ''[[हरिवंश]]'' मा विस्तृत रूपमा दिइएका छन्; [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त काल]] (अन्दाजी ३२१–५००) को मूर्ति, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय|alt=भित्तामा झुण्डिएको ढुङ्गाको मूर्ति जसमा एक व्यक्ति घोडासँग लडिरहेको देखाइएको छ।]] ''महाभारत'' का मुख्य घटनाहरू भन्दा अघिको कृष्णको पृष्ठभूमि महाकाव्यमा सन्दर्भको रूपमा र विशेषगरी यसको परिशिष्ट ''[[हरिवंश]]'' मा विस्तृत रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यसले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]हरूसँगको उनको संलग्नता अघि नै उनको पहिचान र क्षमताहरू स्थापित गर्दछ। उनको जन्म [[मथुरा]]मा [[देवकी]] र [[वसुदेव]]को आठौँ सन्तानको रूपमा भएको थियो। एक भविष्यवाणी अनुसार देवकीको आठौँ छोराले मथुराका राजा र उनका दाजु [[कंस]]को वध गर्नेछ भन्ने भएपछि कंसले दम्पतीलाई कारागारमा हाली उनीहरूका पहिलो सात सन्तानलाई जन्मनासाथ मारेका थिए। कृष्णको जन्म दैवी परिस्थितिमा भएको थियो। [[विष्णु]]ले कृष्णको रूप धारण गरेका थिए भने वसुदेवले अलौकिक सहयोगमा नवजात शिशुलाई जन्मिएकै रात [[यमुना]] नदी पार गर्दै [[गोकुल]] पुर्‍याएका थिए। त्यहाँ उनले कृष्णलाई [[नन्द (हिन्दु धर्म)|नन्द]] र [[यशोदा]]की छोरीसँग साट्छन् जसले गोठाला समुदायमा कृष्णको पालनपोषण गर्दछन्। कृष्ण [[वृन्दावन]]मा गोपी र गोपिनीहरूका बीचमा हुर्किन्छन्, जहाँ उनले महाभारतमा उल्लेख गरिएका र हरिवंशमा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएका धेरै कार्यहरू गरेका हुन्छन्। उनले धेरै राक्षसहरूलाई पराजित गरे र [[गोवर्धन पर्वत]] उठाउने जस्ता चमत्कारहरू देखाउँछन्।<ref>{{Cite book |last=Bryant |first=Edwin F. |title=Krishna: A Sourcebook |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-972431-4}}</ref> पछि कृष्ण मथुरा फर्केर सार्वजनिक रूपमा कंसको सामना गरी उसको वध गर्छन् र कंसका पिता [[उग्रसेन]]लाई पुनः सिंहासनमा विराजमान हुने अवसर दिलाउँछन्। यसपछि कृष्णले यादवहरूलाई उनले स्थापना गरेको सुरक्षित तटीय सहर [[द्वारका]]मा स्थानान्तरण गर्छन् जहाँ उनले आफ्नी पत्नी [[रुक्मिणी]] र अन्य रानीहरूसँग शासन गर्दछन्। महाकाव्य पूर्वको यो इतिहासले ''महाभारत'' मा कृष्णको भूमिकाको लागि सन्दर्भ प्रदान गर्दछ। उनको यादव वंशले उनलाई पाण्डवहरूसँग जोड्दछ, किनकि पाण्डवकी माता [[कुन्ती]] उनका पिता वसुदेवकी बहिनी थिइन्, जसले गर्दा उनी पाण्डवका भाइ पर्न जान्छन्। कंसको वध गर्ने र द्वारकाको शासकको रूपमा उनको ख्यातिले गर्दा महाकाव्यका पात्रहरूसँगको उनको संवाद र सल्लाहलाई ठुलो महत्त्व दिइन्छ। यसका साथै, ऋषि [[व्यास]]द्वारा स्वीकार गरिएको र [[अर्जुन]]लाई गरिएको खुलासाले पुष्टि गरेको विष्णुको अवतारको रूपमा उनको दैवी स्थितिले महाभारतका घटनाहरूमा उनको योगदानलाई निर्देशित गर्दछ। पारिवारिक सम्बन्ध बाहेक, अर्जुन र कृष्णलाई क्रमशः दैवी जोडी [[नरनारायण]]को पुनर्जन्म पनि मानिन्छ। यी उत्पत्तिहरूले कृष्णलाई मानवीय सम्बन्ध र दैवी अभियान दुवै भएको व्यक्तित्वको रूपमा स्थापित गर्दछ, जसले महाकाव्यका द्वन्द्व र समाधानहरूमा उनको व्यापक संलग्नताको आधार तयार गर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}} == परिचय == [[चित्र:Arjun aiming at Matsya Yantra in Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.4 (1918) (page 54 crop).jpg|thumb|''महाभारत'' मा कृष्णको प्रवेश दृश्य अन्तर्गत [[द्रौपदी]]को स्वयम्वरमा अर्जुनको अगाडि कृष्ण]] [[महाभारत]]का पाँच मुख्य पात्र [[पाण्डव]]हरूसँग कृष्णको संलग्नता र महाकाव्यको कथामा उनको औपचारिक प्रवेश [[आदि पर्व]]मा वर्णित [[द्रौपदी]]को '''स्वयम्वर''' (विवाह चयन समारोह) बाट सुरु हुन्छ। कृष्ण आफ्ना दाजु [[बलराम]]का साथ [[पाञ्चाल]] राज्यमा भेला भएका विभिन्न राजा र राजकुमारहरूका बीचमा अतिथिको रूपमा उपस्थित हुन्छन्। अन्य अतिथिहरू जस्तो नभई, यी दुई दाजुभाइले प्रतियोगितामा भाग लिँदैनन् र केवल दर्शकको रूपमा घटनालाई नियाल्छन्। समारोह चलिरहेका बेला, ब्राह्मणको भेषमा रहेका '''[[अर्जुन]]'''ले माछाको आँखामा निशाना लगाएर द्रौपदीलाई प्राप्त गर्ने चुनौती सफलतापूर्वक पूरा गर्छन्, जसलाई कृष्णले सूक्ष्म रूपमा अवलोकन र स्वीकार गर्छन्। कृष्णले ती ब्राह्मण वास्तवमा अर्जुन नै हुन् भनी पहिचान गर्छन् र द्रौपदीमाथिको उनको दाबीलाई समर्थन गर्छन्। यसै घटनाबाट कृष्ण र पाण्डव दाजुभाइहरू बीचको एक महत्त्वपूर्ण गठबन्धनको सुरुवात हुन्छ। यो सम्बन्धलाई कृष्णको पाण्डवहरूसँगको पारिवारिक नाताले थप बलियो बनाउँछ; पाण्डवकी माता [[कुन्ती]] कृष्णका पिता [[वसुदेव]]की बहिनी हुन्, जसले गर्दा कृष्ण पाण्डवहरूका फुपूको छोरा (दाजु/भाइ) पर्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=79 - 85}} == पाण्डवहरूसँगको प्रारम्भिक सम्बन्ध == [[चित्र:Fire vs Rain - The Defeat of Indra.jpg|thumb|left|१९औँ शताब्दीको राजस्थानी लघुचित्र: अर्जुन र कृष्ण खाण्डव वन दहनको साक्षी बन्दै]] === इन्द्रप्रस्थ र राजसूय === द्रौपदीको स्वयम्वर पछिका धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूमा कृष्ण सक्रिय रूपमा संलग्न छन्। पाण्डवहरूको विवाहपछि उनी केही समय उनीहरूसँगै बस्छन् र कुरु राज्यको आधा भाग स्वीकार गर्न उनीहरूलाई मद्दत गर्छन्। उनले पाण्डवहरूलाई [[खाण्डवप्रस्थ]] तर्फ डोर्‍याउँछन् र व्यास ऋषिसँग मिलेर त्यसलाई [[इन्द्रप्रस्थ]]मा रूपान्तरण गर्न सहयोग गर्छन्। पछि, अर्जुनको द्वारका भ्रमणका क्रममा, कृष्णले आफ्नी बहिनी [[सुभद्रा]] र अर्जुनबीचको विवाह सुनिश्चित गर्छन् र उनीहरूको छोरा [[अभिमन्यु]]को जन्म संस्कारमा सहभागी हुन्छन्। आफ्नो बसाइका क्रममा, कृष्ण खाण्डव वन दहनको साक्षी बन्छन् र असुर [[मयासुर|मय]]लाई पाण्डवहरूका लागि एक भव्य सभा भवन निर्माण गर्न अनुरोध गर्छन्। यही संरचनाले पछि ज्येष्ठ कौरव [[दुर्योधन]]लाई अपमानित गर्छ र उनको डाहलाई थप प्रज्वलित बनाउँछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=86}} युधिष्ठिरले [[राजसूय]] यज्ञको बारेमा कृष्णसँग परामर्श लिन्छन् र कृष्णले त्यसलाई समर्थन गर्छन्। अनुष्ठान अघि, उनले युधिष्ठिरका मुख्य प्रतिद्वन्द्वी राजा [[जरासन्ध]]लाई समाप्त गर्न मद्दत गर्छन् र पछि [[शिशुपाल]]को वध गरेर यज्ञमा हुने अवरोधलाई रोक्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=87}}{{refn|group=note| एउटा उल्लेखनीय उदाहरण मगधका राजा [[जरासन्ध]]को पराजयमा उनको भूमिका हो, जो यादव र पाण्डव दुवैका विरोधी थिए। जरासन्धले बलि दिने उद्देश्यले धेरै राजाहरूलाई कैद गरेका थिए, जसले क्षेत्रीय स्थिरतामा खतरा उत्पन्न गरेको थियो। कृष्णले एक योजना प्रस्ताव गर्छन् जसमा उनी, अर्जुन र भीम भेष बदलेर मगध जान्छन्; त्यसपछि कृष्णले भीमलाई जरासन्धसँग कुस्ती खेल्न चुनौती दिन लगाउँछन्। भीमले जरासन्धलाई बीचबाट चिरेर पराजित गर्छन्, जसले गर्दा बन्दी राजाहरू मुक्त हुन्छन् र छिमेकी राज्यहरूमा पाण्डवहरूको गठबन्धन बलियो हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=87}}{{Sfn|Mani|1975|p=[https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241645.html जरासन्ध]}}}} राजसूय यज्ञका क्रममा कृष्णलाई पहिलो सम्मान (अर्घ्य) अर्पण गरिन्छ, जसले गर्दा विवाद उत्पन्न हुन्छ। [[भीष्म]] जस्ता व्यक्तित्वहरूले कृष्णमा रहेका विभिन्न 'गुण'हरूको चर्चा गर्दै उनको बचाउ गर्छन्। शिशुपालले कृष्णलाई पटक-पटक अपमान गर्छन्। शिशुपालकी आमालाई दिएको अघिल्लो वचन अनुसार एकसय अपराध सहेपछि कृष्णले आफ्नो [[सुदर्शन चक्र]] प्रयोग गरेर शिशुपालको शिर छेदन गरिदिन्छन्। यो कार्यले द्वन्द्व समाधान हुन्छ र राजसूय यज्ञ सुचारु रूपमा अघि बढ्छ, जसका कारण युधिष्ठिरलाई सम्राटको रूपमा मान्यता प्राप्त हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=91, 96, 196}}{{Sfn|Mani|1975|p=[https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241959.html शिशुपाल]}} === पासाको खेल === [[चित्र:Draupadi & dushashan scene.jpg|thumb|२०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक दृष्टान्त: कृष्णले चमत्कारिक रूपमा द्रौपदीको रक्षा गर्दै, जुन एक लोकप्रिय आख्यान हो]] सफल राजसूय यज्ञपछि, कृष्ण आफ्नो घर फर्कन्छन् र पाण्डवहरूको पतनको कारण बनेको निर्णायक पासाको खेलको समयमा उनी अनुपस्थित रहन्छन्। [[वाल्टर रुबेन]] जस्ता केही विद्वानहरूले उनको अनुपस्थितिलाई यो मूल कथामा कृष्ण समावेश नगरिएको प्रमाणको रूपमा व्याख्या गर्छन्। दुर्योधनले युधिष्ठिरलाई जुवा खेल्न निमन्त्रणा दिन्छन्, जुन दुर्योधनका मामा [[शकुनी]]द्वारा योजनाबद्ध गरिएको थियो। शकुनीले जित सुनिश्चित गर्नका लागि छलकपटयुक्त पासा प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले दाउमा लगाइएको आफ्नो धन, राज्य र अन्ततः द्रौपदीलाई पनि जुवामा हार्छन् र पाण्डवहरूको हार पश्चात् सभा बोलाइन्छ। त्यस समयमा, कृष्ण राजा शाल्वसँगको युद्धमा व्यस्त रहेकाले शारीरिक रूपमा उपस्थित नभएतापनि एक प्रसिद्ध परम्परा अनुसार जब दुशासनले द्रौपदीको चीरहरण गर्ने प्रयास गर्छन् तब सङ्कटमा परेकी द्रौपदीले कृष्णलाई पुकार्छिन् र उनी त्यहाँ प्रकट हुन्छन्। शारीरिक रूपमा अनुपस्थित भएतापनि, कृष्णले चमत्कारिक रूपमा उनको सम्मानको रक्षा गर्न अनन्त वस्त्र प्रदान गर्छन्, जसले उनको संरक्षकको रूपमा कृष्णको भूमिकालाई जोड दिन्छ। यो प्रसङ्ग पाठका धेरै संस्करणहरूमा देखा पर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88}} === वन भ्रमण === पासाको खेलको समयमा कृष्णको अनुपस्थितिलाई पछि वनवासको सुरुमा पाण्डवहरूसँगको उनको पहिलो भेटका क्रममा सम्बोधन गरिएको छ जसको वर्णन ''[[वन पर्व|वनपर्व]]'' मा पाइन्छ। यस समयसम्म पाण्डवहरूले विदुर र मैत्रेयलाई भटेका हुन्छन्, जसका प्रवचनहरूले महाकाव्यका मुख्य घटनाहरूलाई अगाडि बढाउनुको सट्टा नैतिक शिक्षाहरू प्रदान गर्दछन्। कृष्णले थप दुई पटक भ्रमण गर्छन्, जसमा तेस्रो भ्रमणलाई पछिल्लो समय थपिएको अन्तरवेशन मानिन्छ। अघिल्ला आगन्तुकहरूको विपरीत, कृष्णले नैतिक कथाहरू नसुनाई यसको सट्टामा उनले भ्रमण प्रत्यक्ष रूपमा ''सभापर्व''का घटनाहरू र त्यसपछिका परिणामहरूसँग सम्बन्धित छ। यस भ्रमणको मुख्य उद्देश्य उनीहरूको अपमानको समयमा आफ्नो अनुपस्थिति पछि पाण्डवहरूसँगको सम्बन्धलाई पुनः प्रगाढ बनाउनु हो। युधिष्ठिर, अर्जुन र द्रौपदीसँगको कुराकानी मार्फत कृष्णले आफ्नो निष्ठालाई सुदृढ गर्छन्। उनले युधिष्ठिरलाई भविष्यमा राज्याभिषेक हुने र शत्रुहरूसँग बदला लिने वाचा गर्दै आश्वस्त पार्छन्। बदलामा, अर्जुनले कृष्णको क्रोधलाई शान्त पार्दै उनीहरूको दिव्य पहिचान [[नरनारायण]] भएको स्मरण गराउँछन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88}} सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण संवाद कृष्ण र द्रौपदीबीच हुन्छ, जहाँ उनीहरूको सम्बन्ध मित्रता (''सखा-सखी'') को रूपमा स्थापित छ। कृष्ण र द्रौपदीको संवादले उनीहरूको पौराणिक पहिचानलाई उजागर गर्छ। द्रौपदीले आफ्ना पतिहरूलाई [[इन्द्र]] समान र कृष्णलाई यज्ञकर्ता तथा एवं स्वयं यज्ञको रूपमा रहेका [[विष्णु]] स्वीकार गर्छिन्। आफ्ना यस्ता दिव्य सम्बन्धहरू हुँदाहुँदै पनि आफूले किन यस्तो अपमान भोग्नुपर्‍यो भनी उनले प्रश्न गर्छिन्। कृष्णले उनलाई आश्वासन दिँदै युद्धमा मारिएका उनका शत्रुहरूका पत्नीहरूले पनि त्यसैगरी विलाप गर्नेछन् भनेर सम्झाउँछन्। उनले द्रौपदीको प्रतिष्ठा पुनर्स्थापित गर्ने प्रतिज्ञा गर्दै उनी राजाहरूकी रानी हुने र आफ्नो वचन अटल रहने घोषणा गर्छन्। प्रतीकात्मक रूपमा, द्रौपदीलाई ''[[लक्ष्मी|श्री]]'' (समृद्धि) को रूपमा राजकीय सौभाग्यको स्वरूप मानिन्छ र उनलाई विष्णुको अर्धाङ्गिनीको रूपमा पनि हेरिन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88-89}} पछि थपिएको एक अंशले द्रौपदीलाई इन्द्रकी पत्नी [[इन्द्राणी|शची]]को अवतारको रूपमा पुनर्व्याख्या गर्दछ, जसले गर्दा ''श्री'' को पहिचान कृष्णकी पत्नी [[रुक्मिणी]]सँग जोडिन पुग्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=145}} आफ्नो दोस्रो भ्रमणमा कृष्णसँग उनकी तेस्रो पत्नी [[सत्यभामा]] छिन्, जबकि तेस्रो (थपिएको) भ्रमणमा उनले पाण्डवहरूलाई ऋषि [[दुर्वासा]]को क्रोधबाट बचाउँछन्। == कुटनीति र शान्ति नियोग == [[चित्र:Arjuna chooses Krishna.jpg|thumb|अर्जुनले कृष्णलाई रोज्दै, पहाडी लघुचित्र]] पाण्डवहरूले आफ्नो तेह्र वर्षको वनवास पूरा गरेर फर्किएपछि उनीहरूले आफ्नो राज्यको माग गर्दा आसन्न युद्धलाई टार्न कृष्ण एक कुटनीतिज्ञको रूपमा अगाडि आउँछन्। राजा [[विराट]]को दरबारमा पाण्डवहरूले आफ्नो एक वर्षको [[अज्ञातवास]] सफलतापूर्वक पूरा गरेपछि, कृष्णले सुभद्रा र अभिमन्युलाई उनीहरूसँग सामेल गराउन ल्याउँछन् र अभिमन्युको [[उत्तरा (महाभारत)|उत्तरा]]सँगको विवाहमा सहभागी हुन्छन्। यो भ्रमण युद्धको तयारीको पुस्तक ''[[उद्योग पर्व]]'' सम्म फैलिएको छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=105}} [[उपप्लव्य]]मा, कृष्णले पाण्डवहरूलाई दुर्योधनले पासा खेलको सर्तहरू पालना गर्नुपर्ने र युधिष्ठिरको आधा राज्य फिर्ता गर्नुपर्ने माग राख्न सल्लाह दिन्छन्। [[द्वारका]] प्रस्थान गर्नुअघि, कृष्णले आफ्नो कथित तटस्थतामा जोड दिँदै दुवै पक्ष एकअर्कामा व्यस्त रहँदा उनले दुवै पक्षको भलो चाहेको धारणा उनीसँग हुन्छ। यद्यपि, उनले, यदि [[दुर्योधन]]ले राज्य फिर्ता गर्न अस्वीकार गरेमा, पाण्डवहरूले उनको र अन्य सहयोगीहरूलाई बोलाउनुपर्छ भनेर चेतावनी दिन्छन्। दुर्योधनले पनि सहयोग खोज्ने कुरामा सचेत रहेका पाण्डवहरूले छिटो कदम चाल्छन्। दुवै पक्षले कृष्णकहाँ दूत पठाउँछन् जसमा कौरवहरूको तर्फबाट दुर्योधन र पाण्डवहरूको तर्फबाट अर्जुन कृष्णकहाँ पुग्छन्। उनीहरू कृष्ण निदाइरहेको बेला आइपुग्छन्: दुर्योधन उनको शिरको नजिक बस्छन् भने अर्जुन विनम्रतापूर्वक उनको गोडातिर उभिन्छन्। ब्युँझिएपछि कृष्णले पहिले अर्जुनलाई देख्छन्। दुर्योधनले पहिले आइपुगेको आधारमा प्राथमिकताको दाबी गर्छन्, तर कृष्णले अर्जुन कान्छो भएकाले उनको पहिलो रोजाइ हुने तर्क गर्नुहुन्छ। कृष्णले त्यसपछि दुई विकल्प प्रस्ताव गर्नुहुन्छ: कि त उनको ''[[नारायणी सेना]]'' को विशाल फौज वा कृष्ण स्वयम्, जो निशस्त्र हुनेछन् र युद्ध लड्ने छैनन्। अर्जुनले तुरुन्तै कृष्णलाई रोज्छन्, जबकि दुर्योधन खुसी हुँदै नारायणी सेना लिन्छन्। दुर्योधन प्रस्थान गरेपछि, कृष्ण अर्जुनको सारथि बन्न सहमत हुन्छन्, जसले युद्धको निर्माणमा एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्याउँछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=106 - 108}}[[File:Sri Krishna as Envoy.jpg|thumb|[[हस्तिनापुर]]को दरबारमा [[दुर्योधन]]ले [[कृष्ण]]को अपमान गर्दा कृष्णले [[सात्यकि]]लाई प्रहार गर्नबाट रोक्दै। ''[[उद्योग पर्व]]'' को एउटा दृश्य, [[राजा रवि वर्मा]]द्वारा चित्रित]] कृष्ण कौरव र पाण्डवहरूबीच शान्ति खोज्ने तीन दूतहरूमध्ये अन्तिम थिए, यद्यपि उनले युद्धको अपेक्षा गरेका थिए। उनले युधिष्ठिरलाई (''[[उद्योग पर्व]]'') भनेझैँ, उनको नियोग युधिष्ठिरको सद्गुण प्रदर्शन गर्न र दुर्योधनका अपराधहरू उजागर गर्न, भेला भएका राजाहरू र व्यापक जनता दुवैलाई विश्वस्त पार्नु हो। शान्तिको वकालत गर्दै गर्दा, उनी शत्रुको अडान अवलोकन गर्ने र सङ्घर्षको पूर्वअनुमान गर्ने धारणा राख्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}} बिहानीको अनुष्ठानपछि प्रस्थान गर्नुभएका कृष्ण [[सात्यकि]] र योद्धाहरूको एउटा टोलीसँग यात्रा गर्छन्। उनी जहाँ जान्छन् त्यहाँ शुभ सङ्केतहरू देखिन्छन्, जबकि अन्यत्र विपत्तिहरू आउन थाल्छन्। यस प्रसङ्गमा आतिथ्यले प्रमुख भूमिका खेल्छ। कृष्ण पहिले वृकस्थलमा रोकिन्छन्, जुन युधिष्ठिरले सङ्घर्ष समाधान गर्न दुर्योधनसँग मागेका पाँच सहरहरूमध्ये एक हो। दुर्योधनले उनको स्वागतका लागि भव्य मण्डपहरू तयार गर्छन्, तर कृष्ण फन्दामा पर्नबाट बच्न त्यतातिर हेर्दैनन्। [[हस्तिनापुर]] पुगेपछि, [[धृतराष्ट्र]]ले भव्य स्वागतको व्यवस्था गर्छन् र उनलाई [[दुशासन]]को महल प्रस्ताव गर्छन्, जुन सहरकै सबैभन्दा उत्कृष्ट महल थियो। कृष्ण यसको सट्टा विदुरसँग बस्छन्। पछि, उनी दुर्योधनको दरबारमा जान्छन् तर उनको विलासी आतिथ्य, उपहार र भोजहरू अस्वीकार गर्दै आफ्नो स्वतन्त्रता पुन: पुष्टि गर्छन्। कृष्णले धन र विलासितालाई पटक-पटक अस्वीकार गर्नु प्रलोभनको प्रतिरोध गर्ने अन्य पौराणिक पात्रहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}} कौरव सभामा, कृष्णले एउटा सभालाई सम्बोधन गर्छन् जसमा प्रमुख व्यक्तित्वहरू सामेल थिए भने ''महाभारत''ले कृष्णको भाषणलाई कुटनीति र युद्धको जोखिमको स्पष्ट चित्रण बीचको सन्तुलन मिलाउने प्रयासको मान्दछ।{{Refn|कृष्णले मेलमिलापको लागि तर्क प्रस्तुत गर्छन्, दुर्योधनलाई पाण्डवहरूसँग राज्य बाँड्न आग्रह गर्छन् र व्यापक जनधनको क्षति र विनाश सहित युद्धका विनाशकारी परिणामहरूको चेतावनी दिन्छन्। उनी पाण्डवहरूको आफ्नो उत्तराधिकारमाथिको सही दाबी र कौरवहरूको वनवासका सर्तहरू पालना गर्ने दायित्वमा जोड दिन्छन् र आफ्नो अपीललाई न्याय र पारिवारिक कर्तव्यको रूपमा प्रस्तुत गर्छन्।|group=note}} दुर्योधनले कृष्णको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्छन् र आफ्ना सहयोगीहरूसँग मिलेर वार्ताको क्रममा कृष्णलाई बन्दी बनाउने योजना बनाउँछन्। कृष्णप्रति वफादार यादव योद्धा सात्यकीले उनलाई यो षडयन्त्रको बारेमा सचेत गराउँछन्। यसको जवाफमा, कृष्णले आफ्नो ''[[विश्वरूप]]''मा प्रकट हुन्छन्, जुन सृष्टि र विनाशका सबै पक्षहरूलाई समेट्ने एउटा ब्रह्माण्डीय रूप हो जसलाई सभामा सबैले देख्न सक्दथे। [[भीष्म]] र उपस्थित अन्य ऋषिहरूले कृष्णको दैवी स्वरूपलाई चिन्छन् र श्रद्धा अर्पण गर्छन्, जबकि दुर्योधन आफ्नो अडान परिवर्तन गर्न अस्वीकार गर्दै विद्रोह गर्छन्। शान्ति नियोगको असफलताले एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्याउँछ, जसले कृष्णको भूमिकालाई मध्यस्थकर्ताबाट आगामी युद्धमा पाण्डवहरूको सक्रिय समर्थकमा परिवर्तन गर्छ। यस घटनापछि, कृष्णले योद्धा [[कर्ण]]लाई दुर्योधनलाई छोडेर पाण्डवहरूमा सामेल हुन फकाउने प्रयास गर्छन्, उनलाई कुन्तीको छोराको रूपमा उनको वास्तविक क्षत्रिय वंश प्रकट गर्दै राजा बन्ने प्रस्ताव राख्छन्, तर कर्णले व्यक्तिगत लाभ भन्दा दुर्योधनप्रतिको वफादारीलाई रोज्दै यस्तो प्रस्ताव अस्वीकार गर्छन्। कृष्ण पाण्डवहरूकहाँ फर्किन्छन् र उनीहरूलाई कुरुक्षेत्र युद्धको लागि तयार पार्छन्, जुन कौरवहरूको हठका कारण अपरिहार्य भएको थियो।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}}<ref name=":0">{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Kṛṣṇa |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241710.html |access-date=2025-03-31 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == कुरुक्षेत्र युद्ध == [[चित्र:Myths of the Hindus & Buddhists - Yama and Nachiketas.jpg|thumb|कृष्णले अर्जुनलाई [[भगवद्गीता]] सिकाउँदै, [[नन्दलाल बोस]]द्वारा निर्मित चित्र]] अठार दिनसम्म चलेको [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]ले महाभारतमा कृष्णको सबैभन्दा सक्रिय भूमिकालाई जनाउँछ, जहाँ उनी गैर-लडाकुको रूपमा अर्जुनको सारथि बनेका थिए। कुरुक्षेत्र युद्धका क्रममा कृष्णले रणनीतिकार, संरक्षक, मार्गदर्शक र कुटनीतिज्ञका रूपमा बहुआयामिक भूमिका निर्वाह गर्दै पाण्डवहरूको विजय सुनिश्चित गर्छन्। उनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदान अर्जुन युद्ध गर्न हिचकिचाउँदा [[भगवद्गीता]] सुनाउनु थियो, जसमा उनले धर्म, निष्काम कर्म र भक्तिका सिद्धान्तहरू व्याख्या गर्छन्। युद्धको प्रारम्भमा, उनले आफ्नो शङ्ख, [[पाञ्चजन्य]] फुकेर युद्धको सुरुवातको सङ्केत गर्छन्।<ref name=":0" /> === भगवद्गीता === {{मुख्य|भगवद्गीता}} युद्ध सुरु हुनुअघि, कृष्णले अर्जुनलाई भगवद्गीता सुनाउँछन्, जो विपक्षमा आफ्ना नातेदारहरू; भीष्म, द्रोण र अन्यलाई देखेर विचलित बनेका थिए। यस ७०० श्लोकको प्रवचनमा, कृष्णले धर्मको व्याख्या गर्छन् र अर्जुनलाई आसक्ति बिना कर्तव्यको रूपमा युद्ध गर्न आग्रह गर्छन्। यसै क्रममा उनले आफूलाई विष्णुको रूपमा प्रकट हुन्छन् र आफ्नो ब्रह्माण्डीय भूमिका पुष्टि गर्ने अनन्त रूपहरूको दर्शन [[विश्वरूप]] प्रदर्शन गर्छन्। यो शिक्षाले अर्जुनको मानसिक द्विविधा समाधान गर्छ।<ref name=":0" /> === रणनीतिकारको रूपमा कृष्ण === युद्धका क्रममा पाण्डवहरूको विजय सुनिश्चित गर्न कृष्णका रणनीतिहरू अभिन्न रहेका छन् तर विशेषगरी धर्म (धार्मिकता) र राजनीतिक आवश्यकता बीचको सन्तुलनका बारेमा यसले उनको जटिल नैतिक प्रश्नहरू खडा गर्छन्। कृष्णलाई प्रायः नैतिक व्यवस्थाको संरक्षकको रूपमा चित्रण गरिएतापनि, महाकाव्यमा उनका कार्यहरूमा प्रायः रणनीतिक छल, हेरफेर र परम्परागत धर्मको उल्लङ्घन मान्न सकिने कार्यहरूमा प्रत्यक्ष संलग्नता देखिन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} [[चित्र:Krishna declaring the end of Mahabharata War by blowing the Conch Shell.jpg|thumb|कृष्णले शङ्ख फुकेर महाभारत युद्धको अन्त्यको घोषणा गर्दै, १६औँ शताब्दीको महाभारतको फारसी अनुवाद ''[[रज्मनामा]]'' बाट लिइएको एक चित्र]] युद्धभरि कृष्णले प्रमुख कौरव योद्धाहरूको मृत्युमा सहजीकरण गर्छन्, प्रायः परम्परागत योद्धा नैतिकता (क्षत्रिय धर्म) विपरीतका माध्यमहरूबाट, जसलाई महाकाव्यले "पाप" भनेको छ। एक पटक, [[अर्जुन]]को फितलो प्रदर्शनपछि, कृष्णले गैर-लडाकु रहने आफ्नो प्रतिज्ञा तोड्दै आफ्नो चक्रले [[भीष्म]]लाई मार्ने प्रयास गर्छन् तर भीष्मले आत्मसमर्पण गरेपछि अर्जुनले उनलाई रोक्छन् (''भीष्म पर्व'', अध्याय ६५)। यद्यपि, कृष्णले पछि भीष्म विरुद्ध अर्जुनको विजय सुनिश्चित गर्छन्। दसौँ दिनमा, उनले भीष्मको अगाडि [[शिखण्डी]]लाई राख्छन् जो महिलाको रूपमा जन्मिएका थिए र जसका कारण उनी भीष्मको प्रतिज्ञाबाट सुरक्षित थिए। यसकारण अर्जुनलाई भीष्मलाई वाणले ढाल्न सक्षम बनाउँछ (''भीष्म पर्व'', अध्याय १०६)। तेह्रौँ दिनमा, युद्ध मैदानमा उनको अनुपस्थितिले अप्रत्यक्ष रूपमा [[अभिमन्यु]]को [[चक्रव्यूह]]मा मृत्यु हुन्छ, जुन क्षतिले अर्जुनको संकल्पलाई अझ दृढ बनाउँछ। कृष्णले सूर्यास्तको भ्रम सिर्जना गरेर मित्र र शत्रु दुवैलाई झुक्याउँदै [[जयद्रथ]]को वधको वातावरण मिलाउँछन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १४६)। यसका साथै, उनले [[घटोत्कच]]लाई मध्यरातमा [[कर्ण]]सँग युद्धमा संलग्न गराउँछन्, जसले अर्जुन र कर्णबीचको द्वन्द्वलाई टार्दछ। यदि यो उनीहरूबीच यो द्वन्द्व भएको भए अर्जुनको पराजय हुन सक्थ्यो (''द्रोण पर्व'', अध्याय १७३)। कृष्णका विवादास्पद रणनीतिहरूमा "[[अश्वत्थामा]] हतोहतः" (अश्वत्थामा मर्‍यो) भन्ने अस्पष्ट घोषणाद्वारा [[द्रोण]]लाई धोका दिनु समावेश छ, जसले गर्दा [[धृष्टद्युम्न]]द्वारा द्रोणको शिरच्छेदन हुन्छ। उनले कर्णको रथ फसेको बेला कर्णमाथि प्रहार गर्न अर्जुनलाई आग्रह गर्छन् र यसलाई न्यायका लागि आवश्यक भन्दै न्यायोचित ठहर्‍याउँछन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ६०, ९०)। कर्णको मृत्युपछि कृष्णले [[युधिष्ठिर]]लाई [[शल्य]]को वध गर्न प्रेरित गर्छन् (''शल्य पर्व'', अध्याय ७)। अन्तिम मुठभेडमा, कृष्णले [[भीम]]लाई [[दुर्योधन]]को तिघ्रामा प्रहार गर्न निर्देशन दिन्छन्, जसले युद्धको परम्परागत नियमहरू उल्लङ्घन गरेतापनि विजय सुनिश्चित गर्दछ (''शल्य पर्व'', अध्याय ५८)।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=245 - 286}}<ref name=":0" /> प्रत्येक अवस्थामा, उनका कार्यहरूले कठोर नैतिक संहिताको पालना भन्दा धर्मको अन्तिम विजयलाई प्राथमिकता दिन्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} कृष्णको भूमिका महाभारतको सार्वभौमिकताको व्यापक विषयवस्तुसँग मेल खान्छ, जसमा शासकहरू र उनीहरूका सल्लाहकारहरूले व्यवस्था र न्याय सुरक्षित गर्न नैतिक अस्पष्टताहरू पार गर्नुपर्छ। उनका कार्यहरू वैदिक पौराणिक कथाका एक आदर्श शासक [[इन्द्र]]सँग मिल्दाजुल्दा छन्, जसले ब्रह्माण्डीय सन्तुलन कायम राख्न नैतिक रूपमा जटिल कार्यहरूमा संलग्न हुन्छन्। महाकाव्यले कृष्णका रणनीतिक छनौटहरूलाई धर्मको स्थापनाका लागि आवश्यक रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} === संरक्षकको रूपमा कृष्ण === [[चित्र:Arjuna and His Charioteer Krishna Confront Karna.jpg|thumb|अर्जुन र कर्णबीचको मुठभेड चित्रण गरिएको पहाडी लघुचित्र। कृष्ण अर्जुनका सारथि हुन्]] कृष्णले पटक-पटक [[अर्जुन]] र [[पाण्डव]]हरूलाई खतराबाट बचाउँछन्। जब [[भगदत्त]]ले अर्जुनमाथि शक्तिशाली [[वैष्णवास्त्र]] प्रहार गर्छन्, कृष्णले त्यसलाई आफैँले ग्रहण गर्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय २९, श्लोक १३)। अर्जुनको कर्णसँगको युद्धका क्रममा, उनले रथलाई तल थिचेर कर्णको [[नागास्त्र]]लाई मोडिदिन्छन्, जसले अर्जुनको ज्यान लिन सक्थ्यो (''कर्ण पर्व'', अध्याय ९०)। उनले घाइते [[युधिष्ठिर]]लाई सहयोग गर्ने बहानामा अर्जुनलाई कर्णसँगको प्रत्यक्ष मुठभेडबाट पछि हटाउँछन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ६४)। उनी युद्धको मैदानमा घोडाहरूको पनि हेरचाह गर्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १००)।<ref name=":0" /> शारीरिक सुरक्षा बाहेक, कृष्णले भावनात्मक समर्थन पनि प्रदान गर्छन्। उनले अभिमन्युको मृत्युपछि अर्जुनलाई सान्त्वना दिन्छन् र [[सुभद्रा]], [[द्रौपदी]] र [[उत्तरा (महाभारत)|उत्तरा]]लाई उनीहरूको शोकमा ढाडस दिन्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय ७२-७८)। जब घटोत्कच मारिन्छन् तब उनले युधिष्ठिरलाई आश्वस्त पार्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १५३)। युधिष्ठिर र अर्जुनबीचको ठूलो द्वन्द्वलाई उनले रोक्छन् जब अर्जुनले क्रोधको क्षणमा आफ्ना दाजुलाई आक्रमण गर्न लागेका हुन्छन्; कृष्णले व्याध र कौशिकको कथा सुनाएर उनीहरूलाई शान्त पार्छन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ७०)।<ref name=":0" /> == परिणाम == [[चित्र:Yadavas_killing_themselves.jpg|thumb|यादवहरू एकआपसमा काटमार गर्दै, दायाँतर्फ कृष्ण र उनका दाजु [[बलराम]] चित्रित छन्। एमवी धुरन्धरद्वारा निर्मित चित्र।]] कुरुक्षेत्र युद्धको समाप्तिपछि, कृष्ण ''महाभारत'' को कथानकमा सक्रिय रहन्छन्, जसले पाण्डवहरूलाई उनीहरूको अधिकार पुन: स्थापित गर्न र युद्धका परिणामहरूलाई सम्बोधन गर्न सहयोग गर्छन्। युद्धपछिको एक महत्त्वपूर्ण घटनामा द्रोणका पुत्र [[अश्वत्थामा]] संलग्न छन्, जसले आफ्नो पिताको मृत्युको बदला लिन खोज्छन् र पाण्डवहरू, कृष्ण, [[सात्यकी]] र [[युयुत्सु]] बाहेक बाँकी रहेका पाण्डव सेनाको हत्या गर्छन्। अश्वत्थामाले पाण्डवहरूको वंश समाप्त गर्न उत्तराको गर्भमा [[ब्रह्मशिर अस्त्र]] प्रहार गर्छन्; यस कार्यका लागि कृष्णले उनलाई सजाय दिन्छन् र श्राप दिन्छन्। विजयपछि, कृष्ण पाण्डवहरूका साथ कुरु राजधानी हस्तिनापुर जान्छन्, जहाँ उनीहरूले पराजित कौरवहरूका शोकाकुल आमाबाबु [[धृतराष्ट्र]] र [[गान्धारी (महाभारत)|गान्धारी]]लाई भेट्छन्। आफ्ना सय छोराहरूको मृत्युमा शोक गरिरहेकी गान्धारीले युद्ध रोक्न सक्ने क्षमता भएतापनि नरोकेकोमा कृष्णलाई जिम्मेवार ठहर्‍याउँछिन् र छत्तीस वर्षपछि यादव वंश पनि कुरु परिवारको जस्तै आपसी कलहमा नष्ट हुने श्राप दिन्छन्। कृष्णले यस श्रापलाई कुनै प्रतिरोध बिना स्वीकार गर्छन् र यो पूर्व निर्धारित ब्रह्माण्डीय व्यवस्थासँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताउँछन्। यो कुराकानी ''महाभारत'' को ''[[स्त्री पर्व]]'' मा लिपिबद्ध छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> यसका अतिरिक्त, कृष्णले भीष्मलाई युधिष्ठिरलाई ''धर्म'' (''[[शान्ति पर्व]]'') को बारेमा सिकाउन निर्देशन दिएर ज्ञानको उचित हस्तान्तरण सुनिश्चित गरे र भीष्मको मृत्युमा देवी [[गङ्गा (देवी)|गङ्गा]]लाई सान्त्वना दिन्छन्। त्यसपछि कृष्णले युधिष्ठिरको कुरु राजाको रूपमा राज्यरोहणमा सहयोग गर्छन् र अश्वमेध यज्ञको रेखदेख गर्छन्, जुन सार्वभौमिकता पुष्टि गर्न घोडाको क्षेत्रीय यात्रा समावेश भएको एक वैदिक अनुष्ठान हो। उनले यज्ञको कार्यान्वयनमा सल्लाह दिन्छन् र अर्जुनले विभिन्न राज्यहरू पार गर्दा घोडाको रक्षा गर्ने र कुनै पनि विरोधलाई दबाउने सुनिश्चित गर्छन्। उनले ऋषिहरू र [[कश्यप]]सँगको छलफलमा ''गीता'' का शिक्षाहरू पुन: दोहोर्‍याउँछन् (''[[आश्रमवासिक पर्व]]'')।<ref name=":0" /> पाण्डव-कुरु सङ्घर्षमा कृष्णको संलग्नताको चरमोत्कर्ष अभिमन्युका पुत्र [[परीक्षित]]को पुनर्जीवन हो। उत्तराले बच्चा जन्माउँदै गर्दा कुरु वंशका शाही महिलाहरू कृष्णकहाँ पुग्छन्। यदि बच्चा मृत जन्मियो भने कुरु वंश समाप्त हुने निश्चित थियो। तर, कृष्णले उनलाई जीवित गर्ने प्रतिज्ञा गरेका थिए र उनकी बहिनी सुभद्रा (बच्चाकी हजुरआमा) ले उनलाई यो वाचा सम्झाउँछिन्। उनले कृष्णका गुणहरू—''[[धर्म]]'' (धार्मिकता), ''[[सत्य]]'' (सत्यता) र ''सत्यविक्रम'' (सच्चा पराक्रम) लाई पुकार्छिन् र उनलाई ब्रह्माण्डीय व्यवस्था (''[[ऋत]]'') अनुसार आफ्नो वचन पूरा गर्न आग्रह गर्छिन्। कृष्णले एक चमत्कारपूर्ण कार्यद्वारा यो प्रतिज्ञा पूरा गर्छन्। पहिले, उनले बच्चालाई पीडा दिइरहेको अस्त्र फिर्ता लिन्छन्, त्यसपछि ब्रह्माण्डलाई घोषणा गर्छन् कि उनी कहिल्यै असत्य बोल्दैनन्। उनको शब्दले बच्चामा प्राण भरिन्छ। यो घटनाले कृष्णको दोहोरो स्वभाव—उनको योद्धा कौशल (''क्षत्रिय'' गुण) र सत्यप्रतिको उनको प्रतिबद्धतालाई जोड दिन्छ। उनले युद्धमा आफ्नो अपराजित रेकर्ड, अर्जुनसँगको अटल मित्रता र कंस र केशीमाथिको आफ्नो धर्मपूर्ण विजयलाई स्मरण गर्छन्। साथै, उनले ''धर्म'', ''सत्य'' र ब्राह्मणहरूप्रति आफ्नो सम्मानको पुष्टि गर्छन्। उनको ''सत्यको कार्य'' यस दोहोरो स्तरमा सञ्चालित हुन्छ: उनको युद्धको वीरता उनको सत्यता मार्फत प्रमाणित हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=211 - 212}} === यादवहरूको विनाश === [[चित्र:Death of Krishna - Illustrations from the Barddhaman edition of Mahabharata.jpg|thumb|कृष्णको मृत्यु - महाभारतको बर्द्धमान संस्करणबाट एक चित्रण]] ''महाभारत'' मा कृष्णको भूमिका कुरुक्षेत्र युद्धको छत्तीस वर्षपछि भएको यादव वंशको विनाशसम्म फैलिएको छ। ''[[मौसल पर्व]]''ले कृष्णका आफन्तहरू सहित यादवहरू तटीय तीर्थस्थल प्रभासमा कसरी भेला हुन्छन् भन्ने वर्णन गर्दछ, जहाँ उल्का वर्षा र कृष्णको [[सुदर्शन चक्र]] हराउनु जस्ता अशुभ सङ्केतहरूले आसन्न विनाशको सङ्केत गर्छन्। भेलाको समयमा, नशा र युद्धको मजाकपूर्ण सन्दर्भका कारण यादवहरूबीच विवाद उत्पन्न हुन्छ, जुन पछि हिंसामा परिणत हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> कृष्णले झगडा शान्त पार्ने प्रयास गर्छन् तर [[सात्यकी]] र [[कृतवर्मा]] जस्ता योद्धाहरू लगायत यादवहरूलाई मुसल (गदा) ले एकअर्काको हत्या गर्नबाट रोक्न सक्दैनन्। हिंसा फैलिँदै जाँदा, कृष्ण आफ्नो नजिकको परिवारको रक्षा गर्न सङ्घर्षमा सामेल हुन्छन् र आक्रमणकारीहरूलाई प्रहार गर्छन्, तर धेरैजसो यादवहरू सोही भिडन्तमा मारिन्छन्। नरसंहारपछि, कृष्ण र उनका दाजु [[बलराम]] थोरै जीवित व्यक्तिहरूमध्ये रहन्छन्; त्यसपछि बलराम नजिकैको स्थानमा जान्छन्, ध्यान मुद्रामा लीन हुन्छन् र देह त्याग गर्छन् जहाँ उनको आत्मा [[शेषनाग]]को रूपमा प्रकट हुन्छ। एक्लै बाँकी रहेका कृष्णले यादवहरूको विनाशलाई नियाल्छन्, जसलाई ''महाभारत'' ले उनका छोरा साम्बलाई ऋषिहरूले दिएको श्राप र गान्धारीको भविष्यवाणी दुवैको परिणाम मानेको छ, जसले [[द्वापर युग]] को अन्त्यलाई सङ्केत गर्दछ। कृष्ण प्रभास नजिकैको जङ्गलमा जान्छन् र एउटा पिपलको रूखमुनि ध्यान मुद्रामा बस्छन्, जहाँ उनको खुट्टा घुँडामाथि राखिएको हुन्छ। जरा नामक एक शिकारीले कृष्णको खुट्टालाई मृगको कान ठानेर फलामको टुप्पो भएको वाण प्रहार गर्छन्, जुन त्यही 'एरका' घाँसबाट बनेको थियो जसले अघि यादवहरूलाई मारेको थियो। वाण कृष्णको कुर्कुच्चामा लाग्छ, जसलाई कथामा उनको एक मात्र कमजोर बिन्दुको रूपमा पहिचान गरिएको छ र उनले सोही चोटका कारण देह त्याग गर्छन्। कृष्णले जरालाई आशीर्वाद दिँदै अपराधबोधबाट मुक्त गर्छन् र उनको आत्मा विष्णुको स्वर्गीय निवास वैकुण्ठतर्फ प्रस्थान गर्छ जसले उनको अवतारको भूमिका पूरा भएको सङ्केत गर्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> [[अर्जुन]]ले कृष्णको मृत्यु र यादवहरूको अवस्थाबारे थाहा पाएपछि, कृष्ण र बलरामको अन्त्येष्टि गर्न र उनीहरूको दाहसंस्कार गर्न प्रभासको यात्रा गर्छन्। उनले जीवित यादव महिलाहरूलाई हस्तिनापुर लैजान्छन्, तर छिट्टै समुद्रले द्वारकालाई आफ्नो गर्भमा लिन्छ र अघिल्ला सङ्केतहरू अनुसार कृष्णको सहर डुब्छ। कृष्णको मृत्युले पाण्डवहरूलाई आफ्नो राज्य त्याग गर्न प्रेरित गर्छ; उनीहरूले अन्तिम यात्रा सुरु गर्छन्, जसको क्रममा युधिष्ठिर स्वर्ग जान्छन् र देवताहरूको बीचमा कृष्णलाई उनको दिव्य रूपमा देख्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> == टिप्पणीहरू == <references group="note"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कृष्ण]] [[श्रेणी:महाभारत]] soxetz0m3sum4tpwak0pen1zzwhrluz 1354433 1354432 2026-05-06T13:50:30Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महाभारत]] हटाइयो; [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] जोडियो 1354433 wikitext text/x-wiki {{About|महाभारतमा कृष्णको भूमिका|कृष्ण सम्बन्धी मुख्य लेख|कृष्ण}} [[चित्र:Krishna advising Pandavas (cropped).jpg|thumb|[[महाभारत]]का मुख्य पात्रहरू—पाँच [[पाण्डव]] र उनीहरूकी पत्नी [[द्रौपदी]]लाई परामर्श दिँदै कृष्ण, सन् १९४० को दशकको छाप]] हिन्दु धर्मग्रन्थ '''[[महाभारत]]'''मा देवता '''[[कृष्ण]]''' एक केन्द्रीय पात्र हुन् जहाँ उनी युद्ध, कर्तव्य र सामाजिक परिवर्तनको कथामा एक प्रमुख सहभागीको रूपमा देखिन्छन्। भगवान् [[विष्णु]]का मानव अवतारको रूपमा चिनिने कृष्ण यस ग्रन्थमा सल्लाहकार, योद्धा, कूटनीतिज्ञ र शिक्षक जस्ता बहुआयामिक भूमिकामा प्रस्तुत छन्। उनले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]बीचको द्वन्द्वमा पाण्डवहरूको पक्ष लिई धर्मको रक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन्।<ref>{{Cite book |last=Buitenen |first=J. A. B. van |title=The Mahabharata, Volume 1: Book 1: The Book of the Beginning |publisher=University of Chicago Press |year=1973 |isbn=978-0226846637}}</ref> कृष्णको संलग्नताले मुख्य रूपमा '''[[धर्म]]'''को रक्षा र [[द्वापर युग]]बाट [[कलियुग]]मा हुने प्रवेशलाई उजागर गर्दछ, जुन समयलाई हिन्दु ब्रह्माण्ड विज्ञानमा वा सृष्टिचक्रमा नैतिक पतनको काल मानिन्छ। वृष्णि वंशमा जन्मिएका कृष्णले [[कंस]]को वध र [[द्वारका]]को स्थापना जस्ता साहसिक कार्यहरू पश्चात् यस ग्रन्थमा प्रवेश गर्छन्। आफ्नी फुपू [[कुन्ती]]का माध्यमबाट पाण्डवहरूका भाइ पर्ने र [[अर्जुन]]का घनिष्ठ मित्र रहेका कृष्णले व्यक्तिगत र रणनीतिक दुवै स्तरमा पात्रहरूसँग संवाद गर्छन्। उनले प्रायः धर्मको समर्थनका लागि कूटनीति वा दैवी हस्तक्षेपको प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले पासा खेल्दाको समयमा उनको अनुपस्थिति र [[भीष्म]]को पराजय जस्ता क्षणहरूमा उनको सक्रिय सहभागिताले महाकाव्यमा उनको जटिल भूमिकालाई चित्रण गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Mahabharata |title=Mahabharata - Work & Summary |publisher=Encyclopedia Britannica |access-date=2 march 2026}}</ref> ''महाभारत''ले कृष्णलाई पारिवारिक सम्बन्ध र ब्रह्माण्डीय जिम्मेवारी दुवैलाई जोड्ने व्यक्तित्वको रूपमा चित्रण गरेको छ। पाण्डवहरूसँगको उनको सम्बन्ध सुरुवाती चरणदेखि नै प्रगाढ थियो जुन युद्धको समयमा झनै घनिष्ठ बनेको देखिन्छ। उनको वास्तविक दैवी स्वरूप (विष्णुका अवतार) [[व्यास]] जस्ता ऋषिहरूले पहिचान गरेका थिए भने कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा उनले अर्जुनलाई आफ्नो '''[[विश्वरूप]]''' दर्शन गराएर यसको पुष्टि गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Radhakrishnan |first=S. |title=The Bhagavadgita |publisher=HarperCollins |year=1948 |isbn=978-8172230876}}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:MET DT5237 (cropped).jpg|thumb|कृष्णका बाल्यकालका लीलाहरू, जस्तै घोडा राक्षस [[केशी]]को वध (चित्रमा), यस ग्रन्थभरी सन्दर्भको रूपमा आउँछन्, यद्यपि यी कथाहरू ''महाभारत'' मा वर्णन नगरिएर यसको पछिल्लो परिशिष्ट ''[[हरिवंश]]'' मा विस्तृत रूपमा दिइएका छन्; [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त काल]] (अन्दाजी ३२१–५००) को मूर्ति, मेट्रोपोलिटन कला सङ्ग्रहालय|alt=भित्तामा झुण्डिएको ढुङ्गाको मूर्ति जसमा एक व्यक्ति घोडासँग लडिरहेको देखाइएको छ।]] ''महाभारत'' का मुख्य घटनाहरू भन्दा अघिको कृष्णको पृष्ठभूमि महाकाव्यमा सन्दर्भको रूपमा र विशेषगरी यसको परिशिष्ट ''[[हरिवंश]]'' मा विस्तृत रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यसले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]हरूसँगको उनको संलग्नता अघि नै उनको पहिचान र क्षमताहरू स्थापित गर्दछ। उनको जन्म [[मथुरा]]मा [[देवकी]] र [[वसुदेव]]को आठौँ सन्तानको रूपमा भएको थियो। एक भविष्यवाणी अनुसार देवकीको आठौँ छोराले मथुराका राजा र उनका दाजु [[कंस]]को वध गर्नेछ भन्ने भएपछि कंसले दम्पतीलाई कारागारमा हाली उनीहरूका पहिलो सात सन्तानलाई जन्मनासाथ मारेका थिए। कृष्णको जन्म दैवी परिस्थितिमा भएको थियो। [[विष्णु]]ले कृष्णको रूप धारण गरेका थिए भने वसुदेवले अलौकिक सहयोगमा नवजात शिशुलाई जन्मिएकै रात [[यमुना]] नदी पार गर्दै [[गोकुल]] पुर्‍याएका थिए। त्यहाँ उनले कृष्णलाई [[नन्द (हिन्दु धर्म)|नन्द]] र [[यशोदा]]की छोरीसँग साट्छन् जसले गोठाला समुदायमा कृष्णको पालनपोषण गर्दछन्। कृष्ण [[वृन्दावन]]मा गोपी र गोपिनीहरूका बीचमा हुर्किन्छन्, जहाँ उनले महाभारतमा उल्लेख गरिएका र हरिवंशमा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएका धेरै कार्यहरू गरेका हुन्छन्। उनले धेरै राक्षसहरूलाई पराजित गरे र [[गोवर्धन पर्वत]] उठाउने जस्ता चमत्कारहरू देखाउँछन्।<ref>{{Cite book |last=Bryant |first=Edwin F. |title=Krishna: A Sourcebook |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-972431-4}}</ref> पछि कृष्ण मथुरा फर्केर सार्वजनिक रूपमा कंसको सामना गरी उसको वध गर्छन् र कंसका पिता [[उग्रसेन]]लाई पुनः सिंहासनमा विराजमान हुने अवसर दिलाउँछन्। यसपछि कृष्णले यादवहरूलाई उनले स्थापना गरेको सुरक्षित तटीय सहर [[द्वारका]]मा स्थानान्तरण गर्छन् जहाँ उनले आफ्नी पत्नी [[रुक्मिणी]] र अन्य रानीहरूसँग शासन गर्दछन्। महाकाव्य पूर्वको यो इतिहासले ''महाभारत'' मा कृष्णको भूमिकाको लागि सन्दर्भ प्रदान गर्दछ। उनको यादव वंशले उनलाई पाण्डवहरूसँग जोड्दछ, किनकि पाण्डवकी माता [[कुन्ती]] उनका पिता वसुदेवकी बहिनी थिइन्, जसले गर्दा उनी पाण्डवका भाइ पर्न जान्छन्। कंसको वध गर्ने र द्वारकाको शासकको रूपमा उनको ख्यातिले गर्दा महाकाव्यका पात्रहरूसँगको उनको संवाद र सल्लाहलाई ठुलो महत्त्व दिइन्छ। यसका साथै, ऋषि [[व्यास]]द्वारा स्वीकार गरिएको र [[अर्जुन]]लाई गरिएको खुलासाले पुष्टि गरेको विष्णुको अवतारको रूपमा उनको दैवी स्थितिले महाभारतका घटनाहरूमा उनको योगदानलाई निर्देशित गर्दछ। पारिवारिक सम्बन्ध बाहेक, अर्जुन र कृष्णलाई क्रमशः दैवी जोडी [[नरनारायण]]को पुनर्जन्म पनि मानिन्छ। यी उत्पत्तिहरूले कृष्णलाई मानवीय सम्बन्ध र दैवी अभियान दुवै भएको व्यक्तित्वको रूपमा स्थापित गर्दछ, जसले महाकाव्यका द्वन्द्व र समाधानहरूमा उनको व्यापक संलग्नताको आधार तयार गर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}} == परिचय == [[चित्र:Arjun aiming at Matsya Yantra in Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.3, No.4 (1918) (page 54 crop).jpg|thumb|''महाभारत'' मा कृष्णको प्रवेश दृश्य अन्तर्गत [[द्रौपदी]]को स्वयम्वरमा अर्जुनको अगाडि कृष्ण]] [[महाभारत]]का पाँच मुख्य पात्र [[पाण्डव]]हरूसँग कृष्णको संलग्नता र महाकाव्यको कथामा उनको औपचारिक प्रवेश [[आदि पर्व]]मा वर्णित [[द्रौपदी]]को '''स्वयम्वर''' (विवाह चयन समारोह) बाट सुरु हुन्छ। कृष्ण आफ्ना दाजु [[बलराम]]का साथ [[पाञ्चाल]] राज्यमा भेला भएका विभिन्न राजा र राजकुमारहरूका बीचमा अतिथिको रूपमा उपस्थित हुन्छन्। अन्य अतिथिहरू जस्तो नभई, यी दुई दाजुभाइले प्रतियोगितामा भाग लिँदैनन् र केवल दर्शकको रूपमा घटनालाई नियाल्छन्। समारोह चलिरहेका बेला, ब्राह्मणको भेषमा रहेका '''[[अर्जुन]]'''ले माछाको आँखामा निशाना लगाएर द्रौपदीलाई प्राप्त गर्ने चुनौती सफलतापूर्वक पूरा गर्छन्, जसलाई कृष्णले सूक्ष्म रूपमा अवलोकन र स्वीकार गर्छन्। कृष्णले ती ब्राह्मण वास्तवमा अर्जुन नै हुन् भनी पहिचान गर्छन् र द्रौपदीमाथिको उनको दाबीलाई समर्थन गर्छन्। यसै घटनाबाट कृष्ण र पाण्डव दाजुभाइहरू बीचको एक महत्त्वपूर्ण गठबन्धनको सुरुवात हुन्छ। यो सम्बन्धलाई कृष्णको पाण्डवहरूसँगको पारिवारिक नाताले थप बलियो बनाउँछ; पाण्डवकी माता [[कुन्ती]] कृष्णका पिता [[वसुदेव]]की बहिनी हुन्, जसले गर्दा कृष्ण पाण्डवहरूका फुपूको छोरा (दाजु/भाइ) पर्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=79 - 85}} == पाण्डवहरूसँगको प्रारम्भिक सम्बन्ध == [[चित्र:Fire vs Rain - The Defeat of Indra.jpg|thumb|left|१९औँ शताब्दीको राजस्थानी लघुचित्र: अर्जुन र कृष्ण खाण्डव वन दहनको साक्षी बन्दै]] === इन्द्रप्रस्थ र राजसूय === द्रौपदीको स्वयम्वर पछिका धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूमा कृष्ण सक्रिय रूपमा संलग्न छन्। पाण्डवहरूको विवाहपछि उनी केही समय उनीहरूसँगै बस्छन् र कुरु राज्यको आधा भाग स्वीकार गर्न उनीहरूलाई मद्दत गर्छन्। उनले पाण्डवहरूलाई [[खाण्डवप्रस्थ]] तर्फ डोर्‍याउँछन् र व्यास ऋषिसँग मिलेर त्यसलाई [[इन्द्रप्रस्थ]]मा रूपान्तरण गर्न सहयोग गर्छन्। पछि, अर्जुनको द्वारका भ्रमणका क्रममा, कृष्णले आफ्नी बहिनी [[सुभद्रा]] र अर्जुनबीचको विवाह सुनिश्चित गर्छन् र उनीहरूको छोरा [[अभिमन्यु]]को जन्म संस्कारमा सहभागी हुन्छन्। आफ्नो बसाइका क्रममा, कृष्ण खाण्डव वन दहनको साक्षी बन्छन् र असुर [[मयासुर|मय]]लाई पाण्डवहरूका लागि एक भव्य सभा भवन निर्माण गर्न अनुरोध गर्छन्। यही संरचनाले पछि ज्येष्ठ कौरव [[दुर्योधन]]लाई अपमानित गर्छ र उनको डाहलाई थप प्रज्वलित बनाउँछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=86}} युधिष्ठिरले [[राजसूय]] यज्ञको बारेमा कृष्णसँग परामर्श लिन्छन् र कृष्णले त्यसलाई समर्थन गर्छन्। अनुष्ठान अघि, उनले युधिष्ठिरका मुख्य प्रतिद्वन्द्वी राजा [[जरासन्ध]]लाई समाप्त गर्न मद्दत गर्छन् र पछि [[शिशुपाल]]को वध गरेर यज्ञमा हुने अवरोधलाई रोक्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=87}}{{refn|group=note| एउटा उल्लेखनीय उदाहरण मगधका राजा [[जरासन्ध]]को पराजयमा उनको भूमिका हो, जो यादव र पाण्डव दुवैका विरोधी थिए। जरासन्धले बलि दिने उद्देश्यले धेरै राजाहरूलाई कैद गरेका थिए, जसले क्षेत्रीय स्थिरतामा खतरा उत्पन्न गरेको थियो। कृष्णले एक योजना प्रस्ताव गर्छन् जसमा उनी, अर्जुन र भीम भेष बदलेर मगध जान्छन्; त्यसपछि कृष्णले भीमलाई जरासन्धसँग कुस्ती खेल्न चुनौती दिन लगाउँछन्। भीमले जरासन्धलाई बीचबाट चिरेर पराजित गर्छन्, जसले गर्दा बन्दी राजाहरू मुक्त हुन्छन् र छिमेकी राज्यहरूमा पाण्डवहरूको गठबन्धन बलियो हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=87}}{{Sfn|Mani|1975|p=[https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241645.html जरासन्ध]}}}} राजसूय यज्ञका क्रममा कृष्णलाई पहिलो सम्मान (अर्घ्य) अर्पण गरिन्छ, जसले गर्दा विवाद उत्पन्न हुन्छ। [[भीष्म]] जस्ता व्यक्तित्वहरूले कृष्णमा रहेका विभिन्न 'गुण'हरूको चर्चा गर्दै उनको बचाउ गर्छन्। शिशुपालले कृष्णलाई पटक-पटक अपमान गर्छन्। शिशुपालकी आमालाई दिएको अघिल्लो वचन अनुसार एकसय अपराध सहेपछि कृष्णले आफ्नो [[सुदर्शन चक्र]] प्रयोग गरेर शिशुपालको शिर छेदन गरिदिन्छन्। यो कार्यले द्वन्द्व समाधान हुन्छ र राजसूय यज्ञ सुचारु रूपमा अघि बढ्छ, जसका कारण युधिष्ठिरलाई सम्राटको रूपमा मान्यता प्राप्त हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=91, 96, 196}}{{Sfn|Mani|1975|p=[https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241959.html शिशुपाल]}} === पासाको खेल === [[चित्र:Draupadi & dushashan scene.jpg|thumb|२०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक दृष्टान्त: कृष्णले चमत्कारिक रूपमा द्रौपदीको रक्षा गर्दै, जुन एक लोकप्रिय आख्यान हो]] सफल राजसूय यज्ञपछि, कृष्ण आफ्नो घर फर्कन्छन् र पाण्डवहरूको पतनको कारण बनेको निर्णायक पासाको खेलको समयमा उनी अनुपस्थित रहन्छन्। [[वाल्टर रुबेन]] जस्ता केही विद्वानहरूले उनको अनुपस्थितिलाई यो मूल कथामा कृष्ण समावेश नगरिएको प्रमाणको रूपमा व्याख्या गर्छन्। दुर्योधनले युधिष्ठिरलाई जुवा खेल्न निमन्त्रणा दिन्छन्, जुन दुर्योधनका मामा [[शकुनी]]द्वारा योजनाबद्ध गरिएको थियो। शकुनीले जित सुनिश्चित गर्नका लागि छलकपटयुक्त पासा प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले दाउमा लगाइएको आफ्नो धन, राज्य र अन्ततः द्रौपदीलाई पनि जुवामा हार्छन् र पाण्डवहरूको हार पश्चात् सभा बोलाइन्छ। त्यस समयमा, कृष्ण राजा शाल्वसँगको युद्धमा व्यस्त रहेकाले शारीरिक रूपमा उपस्थित नभएतापनि एक प्रसिद्ध परम्परा अनुसार जब दुशासनले द्रौपदीको चीरहरण गर्ने प्रयास गर्छन् तब सङ्कटमा परेकी द्रौपदीले कृष्णलाई पुकार्छिन् र उनी त्यहाँ प्रकट हुन्छन्। शारीरिक रूपमा अनुपस्थित भएतापनि, कृष्णले चमत्कारिक रूपमा उनको सम्मानको रक्षा गर्न अनन्त वस्त्र प्रदान गर्छन्, जसले उनको संरक्षकको रूपमा कृष्णको भूमिकालाई जोड दिन्छ। यो प्रसङ्ग पाठका धेरै संस्करणहरूमा देखा पर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88}} === वन भ्रमण === पासाको खेलको समयमा कृष्णको अनुपस्थितिलाई पछि वनवासको सुरुमा पाण्डवहरूसँगको उनको पहिलो भेटका क्रममा सम्बोधन गरिएको छ जसको वर्णन ''[[वन पर्व|वनपर्व]]'' मा पाइन्छ। यस समयसम्म पाण्डवहरूले विदुर र मैत्रेयलाई भटेका हुन्छन्, जसका प्रवचनहरूले महाकाव्यका मुख्य घटनाहरूलाई अगाडि बढाउनुको सट्टा नैतिक शिक्षाहरू प्रदान गर्दछन्। कृष्णले थप दुई पटक भ्रमण गर्छन्, जसमा तेस्रो भ्रमणलाई पछिल्लो समय थपिएको अन्तरवेशन मानिन्छ। अघिल्ला आगन्तुकहरूको विपरीत, कृष्णले नैतिक कथाहरू नसुनाई यसको सट्टामा उनले भ्रमण प्रत्यक्ष रूपमा ''सभापर्व''का घटनाहरू र त्यसपछिका परिणामहरूसँग सम्बन्धित छ। यस भ्रमणको मुख्य उद्देश्य उनीहरूको अपमानको समयमा आफ्नो अनुपस्थिति पछि पाण्डवहरूसँगको सम्बन्धलाई पुनः प्रगाढ बनाउनु हो। युधिष्ठिर, अर्जुन र द्रौपदीसँगको कुराकानी मार्फत कृष्णले आफ्नो निष्ठालाई सुदृढ गर्छन्। उनले युधिष्ठिरलाई भविष्यमा राज्याभिषेक हुने र शत्रुहरूसँग बदला लिने वाचा गर्दै आश्वस्त पार्छन्। बदलामा, अर्जुनले कृष्णको क्रोधलाई शान्त पार्दै उनीहरूको दिव्य पहिचान [[नरनारायण]] भएको स्मरण गराउँछन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88}} सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण संवाद कृष्ण र द्रौपदीबीच हुन्छ, जहाँ उनीहरूको सम्बन्ध मित्रता (''सखा-सखी'') को रूपमा स्थापित छ। कृष्ण र द्रौपदीको संवादले उनीहरूको पौराणिक पहिचानलाई उजागर गर्छ। द्रौपदीले आफ्ना पतिहरूलाई [[इन्द्र]] समान र कृष्णलाई यज्ञकर्ता तथा एवं स्वयं यज्ञको रूपमा रहेका [[विष्णु]] स्वीकार गर्छिन्। आफ्ना यस्ता दिव्य सम्बन्धहरू हुँदाहुँदै पनि आफूले किन यस्तो अपमान भोग्नुपर्‍यो भनी उनले प्रश्न गर्छिन्। कृष्णले उनलाई आश्वासन दिँदै युद्धमा मारिएका उनका शत्रुहरूका पत्नीहरूले पनि त्यसैगरी विलाप गर्नेछन् भनेर सम्झाउँछन्। उनले द्रौपदीको प्रतिष्ठा पुनर्स्थापित गर्ने प्रतिज्ञा गर्दै उनी राजाहरूकी रानी हुने र आफ्नो वचन अटल रहने घोषणा गर्छन्। प्रतीकात्मक रूपमा, द्रौपदीलाई ''[[लक्ष्मी|श्री]]'' (समृद्धि) को रूपमा राजकीय सौभाग्यको स्वरूप मानिन्छ र उनलाई विष्णुको अर्धाङ्गिनीको रूपमा पनि हेरिन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=88-89}} पछि थपिएको एक अंशले द्रौपदीलाई इन्द्रकी पत्नी [[इन्द्राणी|शची]]को अवतारको रूपमा पुनर्व्याख्या गर्दछ, जसले गर्दा ''श्री'' को पहिचान कृष्णकी पत्नी [[रुक्मिणी]]सँग जोडिन पुग्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=145}} आफ्नो दोस्रो भ्रमणमा कृष्णसँग उनकी तेस्रो पत्नी [[सत्यभामा]] छिन्, जबकि तेस्रो (थपिएको) भ्रमणमा उनले पाण्डवहरूलाई ऋषि [[दुर्वासा]]को क्रोधबाट बचाउँछन्। == कुटनीति र शान्ति नियोग == [[चित्र:Arjuna chooses Krishna.jpg|thumb|अर्जुनले कृष्णलाई रोज्दै, पहाडी लघुचित्र]] पाण्डवहरूले आफ्नो तेह्र वर्षको वनवास पूरा गरेर फर्किएपछि उनीहरूले आफ्नो राज्यको माग गर्दा आसन्न युद्धलाई टार्न कृष्ण एक कुटनीतिज्ञको रूपमा अगाडि आउँछन्। राजा [[विराट]]को दरबारमा पाण्डवहरूले आफ्नो एक वर्षको [[अज्ञातवास]] सफलतापूर्वक पूरा गरेपछि, कृष्णले सुभद्रा र अभिमन्युलाई उनीहरूसँग सामेल गराउन ल्याउँछन् र अभिमन्युको [[उत्तरा (महाभारत)|उत्तरा]]सँगको विवाहमा सहभागी हुन्छन्। यो भ्रमण युद्धको तयारीको पुस्तक ''[[उद्योग पर्व]]'' सम्म फैलिएको छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=105}} [[उपप्लव्य]]मा, कृष्णले पाण्डवहरूलाई दुर्योधनले पासा खेलको सर्तहरू पालना गर्नुपर्ने र युधिष्ठिरको आधा राज्य फिर्ता गर्नुपर्ने माग राख्न सल्लाह दिन्छन्। [[द्वारका]] प्रस्थान गर्नुअघि, कृष्णले आफ्नो कथित तटस्थतामा जोड दिँदै दुवै पक्ष एकअर्कामा व्यस्त रहँदा उनले दुवै पक्षको भलो चाहेको धारणा उनीसँग हुन्छ। यद्यपि, उनले, यदि [[दुर्योधन]]ले राज्य फिर्ता गर्न अस्वीकार गरेमा, पाण्डवहरूले उनको र अन्य सहयोगीहरूलाई बोलाउनुपर्छ भनेर चेतावनी दिन्छन्। दुर्योधनले पनि सहयोग खोज्ने कुरामा सचेत रहेका पाण्डवहरूले छिटो कदम चाल्छन्। दुवै पक्षले कृष्णकहाँ दूत पठाउँछन् जसमा कौरवहरूको तर्फबाट दुर्योधन र पाण्डवहरूको तर्फबाट अर्जुन कृष्णकहाँ पुग्छन्। उनीहरू कृष्ण निदाइरहेको बेला आइपुग्छन्: दुर्योधन उनको शिरको नजिक बस्छन् भने अर्जुन विनम्रतापूर्वक उनको गोडातिर उभिन्छन्। ब्युँझिएपछि कृष्णले पहिले अर्जुनलाई देख्छन्। दुर्योधनले पहिले आइपुगेको आधारमा प्राथमिकताको दाबी गर्छन्, तर कृष्णले अर्जुन कान्छो भएकाले उनको पहिलो रोजाइ हुने तर्क गर्नुहुन्छ। कृष्णले त्यसपछि दुई विकल्प प्रस्ताव गर्नुहुन्छ: कि त उनको ''[[नारायणी सेना]]'' को विशाल फौज वा कृष्ण स्वयम्, जो निशस्त्र हुनेछन् र युद्ध लड्ने छैनन्। अर्जुनले तुरुन्तै कृष्णलाई रोज्छन्, जबकि दुर्योधन खुसी हुँदै नारायणी सेना लिन्छन्। दुर्योधन प्रस्थान गरेपछि, कृष्ण अर्जुनको सारथि बन्न सहमत हुन्छन्, जसले युद्धको निर्माणमा एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्याउँछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=106 - 108}}[[File:Sri Krishna as Envoy.jpg|thumb|[[हस्तिनापुर]]को दरबारमा [[दुर्योधन]]ले [[कृष्ण]]को अपमान गर्दा कृष्णले [[सात्यकि]]लाई प्रहार गर्नबाट रोक्दै। ''[[उद्योग पर्व]]'' को एउटा दृश्य, [[राजा रवि वर्मा]]द्वारा चित्रित]] कृष्ण कौरव र पाण्डवहरूबीच शान्ति खोज्ने तीन दूतहरूमध्ये अन्तिम थिए, यद्यपि उनले युद्धको अपेक्षा गरेका थिए। उनले युधिष्ठिरलाई (''[[उद्योग पर्व]]'') भनेझैँ, उनको नियोग युधिष्ठिरको सद्गुण प्रदर्शन गर्न र दुर्योधनका अपराधहरू उजागर गर्न, भेला भएका राजाहरू र व्यापक जनता दुवैलाई विश्वस्त पार्नु हो। शान्तिको वकालत गर्दै गर्दा, उनी शत्रुको अडान अवलोकन गर्ने र सङ्घर्षको पूर्वअनुमान गर्ने धारणा राख्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}} बिहानीको अनुष्ठानपछि प्रस्थान गर्नुभएका कृष्ण [[सात्यकि]] र योद्धाहरूको एउटा टोलीसँग यात्रा गर्छन्। उनी जहाँ जान्छन् त्यहाँ शुभ सङ्केतहरू देखिन्छन्, जबकि अन्यत्र विपत्तिहरू आउन थाल्छन्। यस प्रसङ्गमा आतिथ्यले प्रमुख भूमिका खेल्छ। कृष्ण पहिले वृकस्थलमा रोकिन्छन्, जुन युधिष्ठिरले सङ्घर्ष समाधान गर्न दुर्योधनसँग मागेका पाँच सहरहरूमध्ये एक हो। दुर्योधनले उनको स्वागतका लागि भव्य मण्डपहरू तयार गर्छन्, तर कृष्ण फन्दामा पर्नबाट बच्न त्यतातिर हेर्दैनन्। [[हस्तिनापुर]] पुगेपछि, [[धृतराष्ट्र]]ले भव्य स्वागतको व्यवस्था गर्छन् र उनलाई [[दुशासन]]को महल प्रस्ताव गर्छन्, जुन सहरकै सबैभन्दा उत्कृष्ट महल थियो। कृष्ण यसको सट्टा विदुरसँग बस्छन्। पछि, उनी दुर्योधनको दरबारमा जान्छन् तर उनको विलासी आतिथ्य, उपहार र भोजहरू अस्वीकार गर्दै आफ्नो स्वतन्त्रता पुन: पुष्टि गर्छन्। कृष्णले धन र विलासितालाई पटक-पटक अस्वीकार गर्नु प्रलोभनको प्रतिरोध गर्ने अन्य पौराणिक पात्रहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}} कौरव सभामा, कृष्णले एउटा सभालाई सम्बोधन गर्छन् जसमा प्रमुख व्यक्तित्वहरू सामेल थिए भने ''महाभारत''ले कृष्णको भाषणलाई कुटनीति र युद्धको जोखिमको स्पष्ट चित्रण बीचको सन्तुलन मिलाउने प्रयासको मान्दछ।{{Refn|कृष्णले मेलमिलापको लागि तर्क प्रस्तुत गर्छन्, दुर्योधनलाई पाण्डवहरूसँग राज्य बाँड्न आग्रह गर्छन् र व्यापक जनधनको क्षति र विनाश सहित युद्धका विनाशकारी परिणामहरूको चेतावनी दिन्छन्। उनी पाण्डवहरूको आफ्नो उत्तराधिकारमाथिको सही दाबी र कौरवहरूको वनवासका सर्तहरू पालना गर्ने दायित्वमा जोड दिन्छन् र आफ्नो अपीललाई न्याय र पारिवारिक कर्तव्यको रूपमा प्रस्तुत गर्छन्।|group=note}} दुर्योधनले कृष्णको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्छन् र आफ्ना सहयोगीहरूसँग मिलेर वार्ताको क्रममा कृष्णलाई बन्दी बनाउने योजना बनाउँछन्। कृष्णप्रति वफादार यादव योद्धा सात्यकीले उनलाई यो षडयन्त्रको बारेमा सचेत गराउँछन्। यसको जवाफमा, कृष्णले आफ्नो ''[[विश्वरूप]]''मा प्रकट हुन्छन्, जुन सृष्टि र विनाशका सबै पक्षहरूलाई समेट्ने एउटा ब्रह्माण्डीय रूप हो जसलाई सभामा सबैले देख्न सक्दथे। [[भीष्म]] र उपस्थित अन्य ऋषिहरूले कृष्णको दैवी स्वरूपलाई चिन्छन् र श्रद्धा अर्पण गर्छन्, जबकि दुर्योधन आफ्नो अडान परिवर्तन गर्न अस्वीकार गर्दै विद्रोह गर्छन्। शान्ति नियोगको असफलताले एउटा महत्वपूर्ण मोड ल्याउँछ, जसले कृष्णको भूमिकालाई मध्यस्थकर्ताबाट आगामी युद्धमा पाण्डवहरूको सक्रिय समर्थकमा परिवर्तन गर्छ। यस घटनापछि, कृष्णले योद्धा [[कर्ण]]लाई दुर्योधनलाई छोडेर पाण्डवहरूमा सामेल हुन फकाउने प्रयास गर्छन्, उनलाई कुन्तीको छोराको रूपमा उनको वास्तविक क्षत्रिय वंश प्रकट गर्दै राजा बन्ने प्रस्ताव राख्छन्, तर कर्णले व्यक्तिगत लाभ भन्दा दुर्योधनप्रतिको वफादारीलाई रोज्दै यस्तो प्रस्ताव अस्वीकार गर्छन्। कृष्ण पाण्डवहरूकहाँ फर्किन्छन् र उनीहरूलाई कुरुक्षेत्र युद्धको लागि तयार पार्छन्, जुन कौरवहरूको हठका कारण अपरिहार्य भएको थियो।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=128 - 140}}<ref name=":0">{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Kṛṣṇa |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241710.html |access-date=2025-03-31 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == कुरुक्षेत्र युद्ध == [[चित्र:Myths of the Hindus & Buddhists - Yama and Nachiketas.jpg|thumb|कृष्णले अर्जुनलाई [[भगवद्गीता]] सिकाउँदै, [[नन्दलाल बोस]]द्वारा निर्मित चित्र]] अठार दिनसम्म चलेको [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]ले महाभारतमा कृष्णको सबैभन्दा सक्रिय भूमिकालाई जनाउँछ, जहाँ उनी गैर-लडाकुको रूपमा अर्जुनको सारथि बनेका थिए। कुरुक्षेत्र युद्धका क्रममा कृष्णले रणनीतिकार, संरक्षक, मार्गदर्शक र कुटनीतिज्ञका रूपमा बहुआयामिक भूमिका निर्वाह गर्दै पाण्डवहरूको विजय सुनिश्चित गर्छन्। उनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदान अर्जुन युद्ध गर्न हिचकिचाउँदा [[भगवद्गीता]] सुनाउनु थियो, जसमा उनले धर्म, निष्काम कर्म र भक्तिका सिद्धान्तहरू व्याख्या गर्छन्। युद्धको प्रारम्भमा, उनले आफ्नो शङ्ख, [[पाञ्चजन्य]] फुकेर युद्धको सुरुवातको सङ्केत गर्छन्।<ref name=":0" /> === भगवद्गीता === {{मुख्य|भगवद्गीता}} युद्ध सुरु हुनुअघि, कृष्णले अर्जुनलाई भगवद्गीता सुनाउँछन्, जो विपक्षमा आफ्ना नातेदारहरू; भीष्म, द्रोण र अन्यलाई देखेर विचलित बनेका थिए। यस ७०० श्लोकको प्रवचनमा, कृष्णले धर्मको व्याख्या गर्छन् र अर्जुनलाई आसक्ति बिना कर्तव्यको रूपमा युद्ध गर्न आग्रह गर्छन्। यसै क्रममा उनले आफूलाई विष्णुको रूपमा प्रकट हुन्छन् र आफ्नो ब्रह्माण्डीय भूमिका पुष्टि गर्ने अनन्त रूपहरूको दर्शन [[विश्वरूप]] प्रदर्शन गर्छन्। यो शिक्षाले अर्जुनको मानसिक द्विविधा समाधान गर्छ।<ref name=":0" /> === रणनीतिकारको रूपमा कृष्ण === युद्धका क्रममा पाण्डवहरूको विजय सुनिश्चित गर्न कृष्णका रणनीतिहरू अभिन्न रहेका छन् तर विशेषगरी धर्म (धार्मिकता) र राजनीतिक आवश्यकता बीचको सन्तुलनका बारेमा यसले उनको जटिल नैतिक प्रश्नहरू खडा गर्छन्। कृष्णलाई प्रायः नैतिक व्यवस्थाको संरक्षकको रूपमा चित्रण गरिएतापनि, महाकाव्यमा उनका कार्यहरूमा प्रायः रणनीतिक छल, हेरफेर र परम्परागत धर्मको उल्लङ्घन मान्न सकिने कार्यहरूमा प्रत्यक्ष संलग्नता देखिन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} [[चित्र:Krishna declaring the end of Mahabharata War by blowing the Conch Shell.jpg|thumb|कृष्णले शङ्ख फुकेर महाभारत युद्धको अन्त्यको घोषणा गर्दै, १६औँ शताब्दीको महाभारतको फारसी अनुवाद ''[[रज्मनामा]]'' बाट लिइएको एक चित्र]] युद्धभरि कृष्णले प्रमुख कौरव योद्धाहरूको मृत्युमा सहजीकरण गर्छन्, प्रायः परम्परागत योद्धा नैतिकता (क्षत्रिय धर्म) विपरीतका माध्यमहरूबाट, जसलाई महाकाव्यले "पाप" भनेको छ। एक पटक, [[अर्जुन]]को फितलो प्रदर्शनपछि, कृष्णले गैर-लडाकु रहने आफ्नो प्रतिज्ञा तोड्दै आफ्नो चक्रले [[भीष्म]]लाई मार्ने प्रयास गर्छन् तर भीष्मले आत्मसमर्पण गरेपछि अर्जुनले उनलाई रोक्छन् (''भीष्म पर्व'', अध्याय ६५)। यद्यपि, कृष्णले पछि भीष्म विरुद्ध अर्जुनको विजय सुनिश्चित गर्छन्। दसौँ दिनमा, उनले भीष्मको अगाडि [[शिखण्डी]]लाई राख्छन् जो महिलाको रूपमा जन्मिएका थिए र जसका कारण उनी भीष्मको प्रतिज्ञाबाट सुरक्षित थिए। यसकारण अर्जुनलाई भीष्मलाई वाणले ढाल्न सक्षम बनाउँछ (''भीष्म पर्व'', अध्याय १०६)। तेह्रौँ दिनमा, युद्ध मैदानमा उनको अनुपस्थितिले अप्रत्यक्ष रूपमा [[अभिमन्यु]]को [[चक्रव्यूह]]मा मृत्यु हुन्छ, जुन क्षतिले अर्जुनको संकल्पलाई अझ दृढ बनाउँछ। कृष्णले सूर्यास्तको भ्रम सिर्जना गरेर मित्र र शत्रु दुवैलाई झुक्याउँदै [[जयद्रथ]]को वधको वातावरण मिलाउँछन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १४६)। यसका साथै, उनले [[घटोत्कच]]लाई मध्यरातमा [[कर्ण]]सँग युद्धमा संलग्न गराउँछन्, जसले अर्जुन र कर्णबीचको द्वन्द्वलाई टार्दछ। यदि यो उनीहरूबीच यो द्वन्द्व भएको भए अर्जुनको पराजय हुन सक्थ्यो (''द्रोण पर्व'', अध्याय १७३)। कृष्णका विवादास्पद रणनीतिहरूमा "[[अश्वत्थामा]] हतोहतः" (अश्वत्थामा मर्‍यो) भन्ने अस्पष्ट घोषणाद्वारा [[द्रोण]]लाई धोका दिनु समावेश छ, जसले गर्दा [[धृष्टद्युम्न]]द्वारा द्रोणको शिरच्छेदन हुन्छ। उनले कर्णको रथ फसेको बेला कर्णमाथि प्रहार गर्न अर्जुनलाई आग्रह गर्छन् र यसलाई न्यायका लागि आवश्यक भन्दै न्यायोचित ठहर्‍याउँछन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ६०, ९०)। कर्णको मृत्युपछि कृष्णले [[युधिष्ठिर]]लाई [[शल्य]]को वध गर्न प्रेरित गर्छन् (''शल्य पर्व'', अध्याय ७)। अन्तिम मुठभेडमा, कृष्णले [[भीम]]लाई [[दुर्योधन]]को तिघ्रामा प्रहार गर्न निर्देशन दिन्छन्, जसले युद्धको परम्परागत नियमहरू उल्लङ्घन गरेतापनि विजय सुनिश्चित गर्दछ (''शल्य पर्व'', अध्याय ५८)।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=245 - 286}}<ref name=":0" /> प्रत्येक अवस्थामा, उनका कार्यहरूले कठोर नैतिक संहिताको पालना भन्दा धर्मको अन्तिम विजयलाई प्राथमिकता दिन्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} कृष्णको भूमिका महाभारतको सार्वभौमिकताको व्यापक विषयवस्तुसँग मेल खान्छ, जसमा शासकहरू र उनीहरूका सल्लाहकारहरूले व्यवस्था र न्याय सुरक्षित गर्न नैतिक अस्पष्टताहरू पार गर्नुपर्छ। उनका कार्यहरू वैदिक पौराणिक कथाका एक आदर्श शासक [[इन्द्र]]सँग मिल्दाजुल्दा छन्, जसले ब्रह्माण्डीय सन्तुलन कायम राख्न नैतिक रूपमा जटिल कार्यहरूमा संलग्न हुन्छन्। महाकाव्यले कृष्णका रणनीतिक छनौटहरूलाई धर्मको स्थापनाका लागि आवश्यक रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=299 - 244}} === संरक्षकको रूपमा कृष्ण === [[चित्र:Arjuna and His Charioteer Krishna Confront Karna.jpg|thumb|अर्जुन र कर्णबीचको मुठभेड चित्रण गरिएको पहाडी लघुचित्र। कृष्ण अर्जुनका सारथि हुन्]] कृष्णले पटक-पटक [[अर्जुन]] र [[पाण्डव]]हरूलाई खतराबाट बचाउँछन्। जब [[भगदत्त]]ले अर्जुनमाथि शक्तिशाली [[वैष्णवास्त्र]] प्रहार गर्छन्, कृष्णले त्यसलाई आफैँले ग्रहण गर्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय २९, श्लोक १३)। अर्जुनको कर्णसँगको युद्धका क्रममा, उनले रथलाई तल थिचेर कर्णको [[नागास्त्र]]लाई मोडिदिन्छन्, जसले अर्जुनको ज्यान लिन सक्थ्यो (''कर्ण पर्व'', अध्याय ९०)। उनले घाइते [[युधिष्ठिर]]लाई सहयोग गर्ने बहानामा अर्जुनलाई कर्णसँगको प्रत्यक्ष मुठभेडबाट पछि हटाउँछन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ६४)। उनी युद्धको मैदानमा घोडाहरूको पनि हेरचाह गर्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १००)।<ref name=":0" /> शारीरिक सुरक्षा बाहेक, कृष्णले भावनात्मक समर्थन पनि प्रदान गर्छन्। उनले अभिमन्युको मृत्युपछि अर्जुनलाई सान्त्वना दिन्छन् र [[सुभद्रा]], [[द्रौपदी]] र [[उत्तरा (महाभारत)|उत्तरा]]लाई उनीहरूको शोकमा ढाडस दिन्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय ७२-७८)। जब घटोत्कच मारिन्छन् तब उनले युधिष्ठिरलाई आश्वस्त पार्छन् (''द्रोण पर्व'', अध्याय १५३)। युधिष्ठिर र अर्जुनबीचको ठूलो द्वन्द्वलाई उनले रोक्छन् जब अर्जुनले क्रोधको क्षणमा आफ्ना दाजुलाई आक्रमण गर्न लागेका हुन्छन्; कृष्णले व्याध र कौशिकको कथा सुनाएर उनीहरूलाई शान्त पार्छन् (''कर्ण पर्व'', अध्याय ७०)।<ref name=":0" /> == परिणाम == [[चित्र:Yadavas_killing_themselves.jpg|thumb|यादवहरू एकआपसमा काटमार गर्दै, दायाँतर्फ कृष्ण र उनका दाजु [[बलराम]] चित्रित छन्। एमवी धुरन्धरद्वारा निर्मित चित्र।]] कुरुक्षेत्र युद्धको समाप्तिपछि, कृष्ण ''महाभारत'' को कथानकमा सक्रिय रहन्छन्, जसले पाण्डवहरूलाई उनीहरूको अधिकार पुन: स्थापित गर्न र युद्धका परिणामहरूलाई सम्बोधन गर्न सहयोग गर्छन्। युद्धपछिको एक महत्त्वपूर्ण घटनामा द्रोणका पुत्र [[अश्वत्थामा]] संलग्न छन्, जसले आफ्नो पिताको मृत्युको बदला लिन खोज्छन् र पाण्डवहरू, कृष्ण, [[सात्यकी]] र [[युयुत्सु]] बाहेक बाँकी रहेका पाण्डव सेनाको हत्या गर्छन्। अश्वत्थामाले पाण्डवहरूको वंश समाप्त गर्न उत्तराको गर्भमा [[ब्रह्मशिर अस्त्र]] प्रहार गर्छन्; यस कार्यका लागि कृष्णले उनलाई सजाय दिन्छन् र श्राप दिन्छन्। विजयपछि, कृष्ण पाण्डवहरूका साथ कुरु राजधानी हस्तिनापुर जान्छन्, जहाँ उनीहरूले पराजित कौरवहरूका शोकाकुल आमाबाबु [[धृतराष्ट्र]] र [[गान्धारी (महाभारत)|गान्धारी]]लाई भेट्छन्। आफ्ना सय छोराहरूको मृत्युमा शोक गरिरहेकी गान्धारीले युद्ध रोक्न सक्ने क्षमता भएतापनि नरोकेकोमा कृष्णलाई जिम्मेवार ठहर्‍याउँछिन् र छत्तीस वर्षपछि यादव वंश पनि कुरु परिवारको जस्तै आपसी कलहमा नष्ट हुने श्राप दिन्छन्। कृष्णले यस श्रापलाई कुनै प्रतिरोध बिना स्वीकार गर्छन् र यो पूर्व निर्धारित ब्रह्माण्डीय व्यवस्थासँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताउँछन्। यो कुराकानी ''महाभारत'' को ''[[स्त्री पर्व]]'' मा लिपिबद्ध छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> यसका अतिरिक्त, कृष्णले भीष्मलाई युधिष्ठिरलाई ''धर्म'' (''[[शान्ति पर्व]]'') को बारेमा सिकाउन निर्देशन दिएर ज्ञानको उचित हस्तान्तरण सुनिश्चित गरे र भीष्मको मृत्युमा देवी [[गङ्गा (देवी)|गङ्गा]]लाई सान्त्वना दिन्छन्। त्यसपछि कृष्णले युधिष्ठिरको कुरु राजाको रूपमा राज्यरोहणमा सहयोग गर्छन् र अश्वमेध यज्ञको रेखदेख गर्छन्, जुन सार्वभौमिकता पुष्टि गर्न घोडाको क्षेत्रीय यात्रा समावेश भएको एक वैदिक अनुष्ठान हो। उनले यज्ञको कार्यान्वयनमा सल्लाह दिन्छन् र अर्जुनले विभिन्न राज्यहरू पार गर्दा घोडाको रक्षा गर्ने र कुनै पनि विरोधलाई दबाउने सुनिश्चित गर्छन्। उनले ऋषिहरू र [[कश्यप]]सँगको छलफलमा ''गीता'' का शिक्षाहरू पुन: दोहोर्‍याउँछन् (''[[आश्रमवासिक पर्व]]'')।<ref name=":0" /> पाण्डव-कुरु सङ्घर्षमा कृष्णको संलग्नताको चरमोत्कर्ष अभिमन्युका पुत्र [[परीक्षित]]को पुनर्जीवन हो। उत्तराले बच्चा जन्माउँदै गर्दा कुरु वंशका शाही महिलाहरू कृष्णकहाँ पुग्छन्। यदि बच्चा मृत जन्मियो भने कुरु वंश समाप्त हुने निश्चित थियो। तर, कृष्णले उनलाई जीवित गर्ने प्रतिज्ञा गरेका थिए र उनकी बहिनी सुभद्रा (बच्चाकी हजुरआमा) ले उनलाई यो वाचा सम्झाउँछिन्। उनले कृष्णका गुणहरू—''[[धर्म]]'' (धार्मिकता), ''[[सत्य]]'' (सत्यता) र ''सत्यविक्रम'' (सच्चा पराक्रम) लाई पुकार्छिन् र उनलाई ब्रह्माण्डीय व्यवस्था (''[[ऋत]]'') अनुसार आफ्नो वचन पूरा गर्न आग्रह गर्छिन्। कृष्णले एक चमत्कारपूर्ण कार्यद्वारा यो प्रतिज्ञा पूरा गर्छन्। पहिले, उनले बच्चालाई पीडा दिइरहेको अस्त्र फिर्ता लिन्छन्, त्यसपछि ब्रह्माण्डलाई घोषणा गर्छन् कि उनी कहिल्यै असत्य बोल्दैनन्। उनको शब्दले बच्चामा प्राण भरिन्छ। यो घटनाले कृष्णको दोहोरो स्वभाव—उनको योद्धा कौशल (''क्षत्रिय'' गुण) र सत्यप्रतिको उनको प्रतिबद्धतालाई जोड दिन्छ। उनले युद्धमा आफ्नो अपराजित रेकर्ड, अर्जुनसँगको अटल मित्रता र कंस र केशीमाथिको आफ्नो धर्मपूर्ण विजयलाई स्मरण गर्छन्। साथै, उनले ''धर्म'', ''सत्य'' र ब्राह्मणहरूप्रति आफ्नो सम्मानको पुष्टि गर्छन्। उनको ''सत्यको कार्य'' यस दोहोरो स्तरमा सञ्चालित हुन्छ: उनको युद्धको वीरता उनको सत्यता मार्फत प्रमाणित हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=211 - 212}} === यादवहरूको विनाश === [[चित्र:Death of Krishna - Illustrations from the Barddhaman edition of Mahabharata.jpg|thumb|कृष्णको मृत्यु - महाभारतको बर्द्धमान संस्करणबाट एक चित्रण]] ''महाभारत'' मा कृष्णको भूमिका कुरुक्षेत्र युद्धको छत्तीस वर्षपछि भएको यादव वंशको विनाशसम्म फैलिएको छ। ''[[मौसल पर्व]]''ले कृष्णका आफन्तहरू सहित यादवहरू तटीय तीर्थस्थल प्रभासमा कसरी भेला हुन्छन् भन्ने वर्णन गर्दछ, जहाँ उल्का वर्षा र कृष्णको [[सुदर्शन चक्र]] हराउनु जस्ता अशुभ सङ्केतहरूले आसन्न विनाशको सङ्केत गर्छन्। भेलाको समयमा, नशा र युद्धको मजाकपूर्ण सन्दर्भका कारण यादवहरूबीच विवाद उत्पन्न हुन्छ, जुन पछि हिंसामा परिणत हुन्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> कृष्णले झगडा शान्त पार्ने प्रयास गर्छन् तर [[सात्यकी]] र [[कृतवर्मा]] जस्ता योद्धाहरू लगायत यादवहरूलाई मुसल (गदा) ले एकअर्काको हत्या गर्नबाट रोक्न सक्दैनन्। हिंसा फैलिँदै जाँदा, कृष्ण आफ्नो नजिकको परिवारको रक्षा गर्न सङ्घर्षमा सामेल हुन्छन् र आक्रमणकारीहरूलाई प्रहार गर्छन्, तर धेरैजसो यादवहरू सोही भिडन्तमा मारिन्छन्। नरसंहारपछि, कृष्ण र उनका दाजु [[बलराम]] थोरै जीवित व्यक्तिहरूमध्ये रहन्छन्; त्यसपछि बलराम नजिकैको स्थानमा जान्छन्, ध्यान मुद्रामा लीन हुन्छन् र देह त्याग गर्छन् जहाँ उनको आत्मा [[शेषनाग]]को रूपमा प्रकट हुन्छ। एक्लै बाँकी रहेका कृष्णले यादवहरूको विनाशलाई नियाल्छन्, जसलाई ''महाभारत'' ले उनका छोरा साम्बलाई ऋषिहरूले दिएको श्राप र गान्धारीको भविष्यवाणी दुवैको परिणाम मानेको छ, जसले [[द्वापर युग]] को अन्त्यलाई सङ्केत गर्दछ। कृष्ण प्रभास नजिकैको जङ्गलमा जान्छन् र एउटा पिपलको रूखमुनि ध्यान मुद्रामा बस्छन्, जहाँ उनको खुट्टा घुँडामाथि राखिएको हुन्छ। जरा नामक एक शिकारीले कृष्णको खुट्टालाई मृगको कान ठानेर फलामको टुप्पो भएको वाण प्रहार गर्छन्, जुन त्यही 'एरका' घाँसबाट बनेको थियो जसले अघि यादवहरूलाई मारेको थियो। वाण कृष्णको कुर्कुच्चामा लाग्छ, जसलाई कथामा उनको एक मात्र कमजोर बिन्दुको रूपमा पहिचान गरिएको छ र उनले सोही चोटका कारण देह त्याग गर्छन्। कृष्णले जरालाई आशीर्वाद दिँदै अपराधबोधबाट मुक्त गर्छन् र उनको आत्मा विष्णुको स्वर्गीय निवास वैकुण्ठतर्फ प्रस्थान गर्छ जसले उनको अवतारको भूमिका पूरा भएको सङ्केत गर्छ।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> [[अर्जुन]]ले कृष्णको मृत्यु र यादवहरूको अवस्थाबारे थाहा पाएपछि, कृष्ण र बलरामको अन्त्येष्टि गर्न र उनीहरूको दाहसंस्कार गर्न प्रभासको यात्रा गर्छन्। उनले जीवित यादव महिलाहरूलाई हस्तिनापुर लैजान्छन्, तर छिट्टै समुद्रले द्वारकालाई आफ्नो गर्भमा लिन्छ र अघिल्ला सङ्केतहरू अनुसार कृष्णको सहर डुब्छ। कृष्णको मृत्युले पाण्डवहरूलाई आफ्नो राज्य त्याग गर्न प्रेरित गर्छ; उनीहरूले अन्तिम यात्रा सुरु गर्छन्, जसको क्रममा युधिष्ठिर स्वर्ग जान्छन् र देवताहरूको बीचमा कृष्णलाई उनको दिव्य रूपमा देख्छन्।{{Sfn|Hiltebeitel|2017|p=}}<ref name=":0" /> == टिप्पणीहरू == <references group="note"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कृष्ण]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] mx2vvr7s6fyk8lft7q3c6pmaehryn3z 0 150068 1354485 1354399 2026-05-07T06:12:42Z Bishaldev100 28807 1354485 wikitext text/x-wiki '''सोडियम''' एक [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्व]] हो-यसको [[रासायनिक सङ्केत|प्रतीक]] Na (ल्याटिन न्याट्रियमबाट) र [[परमाणु क्रमाङ्क|परमाणु सङ्ख्या]] ११ हुन्छ। यो एक नरम, चाँदी-सेतो, अत्यधिक प्रतिक्रियात्मक [[धातु]] हो। सोडियम एक अल्काली धातु हो, [[पेरियोडिक तालिका]]को ग्रुप १ मा रहेको छ। यसको एक मात्र स्थिर [[समस्थानिक|आइसोटोप]] ²³ हो। यो धातु अत्यधिक प्रतिक्रियात्मक हुने भएकाले स्वतन्त्र रुपमा प्रकृतिमा पाइँदैन र यौगिकहरूबाट अलग गर्नुपर्छ। सोडियम [[पृथ्वी|पृथ्वीको]] सतहमा छैटौं सबैभन्दा प्रचुर तत्व हो । फेल्डस्पार्स, सोडालाइट, र हलाइट (NaCl) जस्ता धेरै [[खनिज]]को रुपमा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। सोडियमका धेरै लवणहरू पानीमा अत्यधिक घुलनशील हुन्छन्ः सोडियम आयनहरू युगौ देखि पृथ्वीका खनिजहरूबाट पानीको क्रियाबाट घुल्दै आएका छन्।, र यसैले सोडियम र [[क्लोरिन]] महासागरहरूमा वजनको आधारमा सबैभन्दा आम घुलनशील तत्व हुन्।&nbsp;&nbsp; पहिलो पटक १८०७ मा हम्फ्री डेभीले सोडियमलाई सोडियम हाइड्रोक्साइडको इलेक्ट्रोलिसिसद्वारा अलग गरेका थिए। अन्य धेरै उपयोगी सोडियम यौगिकहरू मध्ये, सोडियम हाइड्रोक्साइड [[साबुन|साबुन निर्माण]] को लागि प्रयोग गरिन्छ। [[सोडियम क्लोराइड]] (खाने योग्य नुन) एक डि-आइसिङ एजेन्ट र मानव सहित जनावरहरूका लागि एक पोषक तत्व हो। == प्रयोग == सोडियम धातुको महत्त्वपूर्ण प्रयोग उपयोगिता भनेको सोडियम यौगिकको प्रयोग हो। वार्षिक रूपमा लाखौँ टन [[सोडियम क्लोराइड]], हाइड्रोक्साइड र कार्बोनेट उत्पादन गरिन्छ। सोडियम क्लोराइड व्यापक रूपमा एन्टी-आइसिङ र डि-आइसिङ को लागि प्रयोग गरिन्छ र सोडियम बाइकार्बोनेटको प्रयोग बेकिङ, र सोडाब्लास्टिङ को लागि गरिन्छ। पोटासियमको साथसाथै, धेरै महत्त्वपूर्ण औषधिहरूमा जैव उपलब्धता सुधार गर्न सोडियम थप गरिन्छ, यद्यपि पोटेशियम धेरै जसो अवस्थामा राम्रो आयन हो, सोडियम कम मूल्य र आणविक वजनको लागि छानिन्छ।<ref>{{cite book|last=रेमिङ्टन|first=जोसेफ पि.|title=Remington: The Science and Practice of Pharmacy|date=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-4673-1|pages=365–366|edition=21st|editor-last=बेरिङ्गर|editor-first=पल|oclc=60679584}}</ref> सोडियम हाइड्राइड विभिन्न प्रतिक्रियाहरूका लागि आधारको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । === ताप स्थानान्तरण === तरल सोडियम ''सोडियम-कूल्ड फास्ट रिएक्टर''हरूमा ताप स्थानान्तरण तरल पदार्थको रूपमा प्रयोग गरिन्छ<ref name="sodiumcoolant">[http://www.ne.doe.gov/pdfFiles/SodiumCoolant_NRCpresentation.pdf Sodium as a Fast Reactor Coolant] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113134710/http://www.ne.doe.gov/pdfFiles/SodiumCoolant_NRCpresentation.pdf|date=13 January 2013}} presented by Thomas H. Fanning. Nuclear Engineering Division. U.S. Department of Energy. U.S. Nuclear Regulatory Commission. Topical Seminar Series on Sodium Fast Reactors. 3 May 2007</ref> । यसमा उच्च थर्मल चालकता र रिएक्टरमा उच्च न्युट्रोन फ्लक्स प्राप्त गर्न आवश्यक न्युट्रॉन अवशोषण क्रस सेक्शन छ। सोडियमको उच्च उबलने बिन्दुले रिएक्टरलाई परिवेशमा सञ्चालन गर्न अनुमति दिन्छ (सामान्य दबाव, तर कमजोरीहरूमा यसको अपारदर्शिता समावेश छ, जसले दृश्य मर्मतसम्भारमा बाधा पुर्याउँछ, र यसको कडा रूपमा कम गर्ने गुणहरू। सोडियम पानीको सम्पर्कमा विस्फोट हुनेछ, यद्यपि यो हावामा बिस्तारै जलेको हुन्छ।<ref>{{Cite book|title=Fire and Explosion Hazards|page=363}}</ref> == सुरक्षा र सावधानी == {{Chembox|Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = | GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS05}} | GHSSignalWord = Danger | HPhrases = {{H-phrases|260|314}} | PPhrases = {{P-phrases|223|231+232|280|305+351+338|370+378|422}}<ref>{{cite web|url=https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/262714|title=Sodium 262714|website=Sigma-Aldrich|access-date=1 October 2018|archive-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115025601/http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/262714|url-status=live}}</ref> | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 2 | NFPA-S = w | NFPA_ref =<ref>[http://www.ehs.neu.edu/laboratory_safety/general_information/nfpa_hazard_rating/documents/NFPAratingSZ.htm Hazard Rating Information for NFPA Fire Diamonds] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217135922/http://www.ehs.neu.edu/laboratory_safety/general_information/nfpa_hazard_rating/documents/NFPAratingSZ.htm |date=17 February 2015 }}. Ehs.neu.edu. Retrieved on 11 November 2015.</ref> }}}}सोडियमले पानीको सम्पर्कमा प्रज्वालनशील हाइड्रोजन र कास्टिक सोडियम हाइड्रोक्साइड बनाउँछ;<ref>{{cite book|author1-link=|author=रोबर्ट अङेलिकी|title=Synthesis and Technique in Inorganic Chemistry|publisher=University Science Books|place=Mill Valley, CA|date=1999|isbn=978-0-935702-48-4}}</ref> निल्दा वा भिझेको छाला वा आँखाको सम्पर्कमा आउँदा गम्भीर जलन निम्त्याउन सक्छ।<ref name=":0">{{cite tech report|first=Routley J.|last=Gordon|title=Sodium explosion critically burns firefighters, Newton, Massachusetts|number=75|institution=[[United States Fire Administration]]|date=1993-10-25}}</ref><ref name="prudent">{{cite book|title=Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Disposal of Chemicals|year=1995|url=https://archive.org/details/prudentpractices00coun_887|url-access=limited|author1=((U.S. National Research Council Committee on Prudent Practices for Handling, Storage, and Disposal of Chemicals in Laboratories))|publisher=National Academies|page=[https://archive.org/details/prudentpractices00coun_887/page/n403 390]|isbn=978-0-309-05229-0}}</ref> हाइड्रोजन (अत्यधिक विस्फोटक) र सोडियम हाइड्रोक्साइड (जुन पानीमा घुलनशील हुन्छ) पैदा हुने भएकाले पानीको उपस्थितिमा सोडियम स्वतः विस्फोट हुन्छ। यद्यपि, सोडियम हावाको सम्पर्कमा आउँदा र {{Cvt|290|C}}<ref>{{cite journal |last1=An |first1=Deukkwang |last2=Sunderland |first2=Peter B. |last3=Lathrop |first3=Daniel P. |date=2013 |title=Suppression of sodium fires with liquid nitrogen |url=http://terpconnect.umd.edu/~pbs/2013-An-et-al-FSJ.pdf |journal=Fire Safety Journal |volume=58 |pages=204–207 |bibcode=2013FirSJ..58..204A |doi=10.1016/j.firesaf.2013.02.001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808160323/http://terpconnect.umd.edu/~pbs/2013-An-et-al-FSJ.pdf |archive-date=8 August 2017}}</ref> तापक्रम पुग्यो भने हल्का आगो देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सानो पेरियोडिक तालिका}}{{Sodium compounds}} [[श्रेणी:तत्व]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] gch10ucv4n1akex9yaz7qhwf7mf3k1k 0 150073 1354418 2026-05-06T12:33:49Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5937556|उत्प्रेरण]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1354418 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''उत्प्रेरक''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] 9eq6on999r0u5rq68thpqn73bc6cev2 1354419 1354418 2026-05-06T12:34:16Z Bishaldev100 28807 1354419 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] nfuqsodlvleg5jnf09a2l79k4k9z1xp 1354426 1354419 2026-05-06T13:13:01Z Bishaldev100 28807 1354426 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] ffxvcombup570lg3a361s026zv9w2bj 1354427 1354426 2026-05-06T13:15:10Z Bishaldev100 28807 /* उदाहरण */ 1354427 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] 6dh868k1mokbu7cij5ywgxyxv4rqu5f 1354428 1354427 2026-05-06T13:15:36Z Bishaldev100 28807 /* उदाहरण */ 1354428 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] 6xd2hvn07203fz601shbcczqy0klkqj 1354429 1354428 2026-05-06T13:17:28Z Bishaldev100 28807 /* उदाहरण */ 1354429 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} यो प्रतिक्रिया अगाडि बढ्छ किनभने प्रतिक्रिया उत्पादनहरू सुरुवाती यौगिक भन्दा बढी स्थिर हुन्छन्, तर यो प्रतिक्रिया निकै ढिलो हुन्छ। म्यांगनीज डाइअक्साइड जस्ता उत्प्रेरकको उपस्थितिमा, यो प्रतिक्रिया धेरै छिटो अगाडि बढ्छ। === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] ru11jmprjpbw7fc4z1cnqba52dmvuuh 1354430 1354429 2026-05-06T13:22:05Z Bishaldev100 28807 /* उदाहरण */ 1354430 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} यो प्रतिक्रिया अगाडि बढ्छ किनभने प्रतिक्रिया उत्पादनहरू सुरुवाती यौगिक भन्दा बढी स्थिर हुन्छन्, तर यो प्रतिक्रिया निकै ढिलो हुन्छ। म्यांगनीज डाइअक्साइड जस्ता उत्प्रेरकको उपस्थितिमा, यो प्रतिक्रिया धेरै छिटो अगाडि बढ्छ। :2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} <chem>->[\ce{MnO{{sub|2}}}]</chem> 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] qllf53qeqtiw6q7eavstdbgbc9dggmn 0 150074 1354420 2026-05-06T12:34:29Z Bishaldev100 28807 [[उत्प्रेरण]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1354420 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[उत्प्रेरण]] shn8q3zfr8dlpu00mz0kshptp21xeoa 3 150075 1354422 2026-05-06T13:05:30Z SHB2000 53540 SHB2000द्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:WiFábio]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/WiFábio|WiFábio]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Difabio|Difabio]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1354422 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Difabio]] e640jlaaodrvd0druh9jq27d4qj1fs3 4 150076 1354423 2026-05-06T13:05:51Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{subst:TFAR nom | महिना = | लेख = {{subst:SUBPAGENAME}} | लेख सारांश ='''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पा... 1354423 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ===भिन्सेन्त फन गोख=== <noinclude>[[श्रेणी:प्रमुख लेखको निर्णय हुन बाँकी आवेदनहरू]]</noinclude> {| |style="width:60%;"| <div style="background-color: #f5fffa; border: 1px solid #cef2e0; margin-bottom: 1em; padding: 0.5em 1em 1em; color: black;"> {{TFAIMAGE|Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg|सन् १८८७ मा गोखद्वारा बनाइएको उनको आत्म प्रतिमा जसलाई सिकागो कला संस्थानमा राखिएको छ।}} '''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए। {{TFAFULL|भिन्सेन्त फन गोख}} </div> * '''अक्षर गणना''': {{अक्षर गणना|'''भिन्सेन्त विलम फन गोख''' ({{IPA-nl|ˈvɪnsɛnt ˈʋɪləm vɑn ˈɣɔx|lang|Nl-Vincent_van_Gogh.ogg}} (३० मार्च १८५३ – २९ जुलाई १८९०) एक नेदरल्यान्डेेेली उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार थिए। उनी मरणोपरान्त पश्चिमी कला इतिहासमा सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तित्वहरू मध्ये एक थिए। सानै उमेरदेखि चित्रकला सुरु गरेका उनले बीसको दशकको मध्यपछि आफ्नो जीवनको अन्तिम दुई वर्षमा असङ्ख्य प्रसिद्ध चित्रहरू चित्रित गरेका थिए। उनीद्वारा बनाइएका अधिकांश चित्रहरूमा भूपरिदृश्य, सूर्यमुखी, गहुँको खेतहरू आदि समावेश छन्। एक दशकको अवधिमा उनले २,१०० भन्दा बढी चित्रहरू बनाए जसमा ८६० तेल चित्र, १,३०० भन्दा बढी जलनाला, रेखाचित्र तथा भूदृश्यहरू समावेश छन्। उनका प्रारम्भिक कार्यहरू अधिकतम स्थिर जीवन र कृषक श्रमिकहरूको चित्रणमा रङ्गहरूद्वारा सङ्केत गरिएको थियो जसले उनका पछिका चित्रकर्महरूलाई त्यसबाट छुट्टाएको थियो। व्यावसायिक रूपमा असफल भएपनि उनले बनाएका चित्रहरू निकै प्रसिद्ध रहेका छन्।लामो समयदेखि मानसिक रोगबाट पीडित उनले ३७ वर्षको उमेरमा आत्महत्या गरेका थिए।}} * '''मुख्य सम्पादक''': [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] * '''आवेदनका कारणहरू''': प्रमुख लेखमा हुनुपर्ने मापदण्ड पूरा गरेको हुनाले ;''१३ मे २०२६ १३:०५ नेपाली समय पूर्व नसकिने'' |style="vertical-align:text-top;"| <div style="border:1px solid #C0C0C0; background-color:#F6F6F6; padding:10px; font-size:13px;"> <div style="font-size: 120%; font-weight: bold; text-decoration: underline;">प्रमुख लेख समन्वय समितिको सदस्यले भर्ने </div> <!-- तल उल्लेखित तीन मध्ये कुनै एउटा मात्रै राख्नुहाेस् --> <!-- * उपरोक्त लेख '''प्रमुख लेख समन्वय समिति'''बाट प्रमुख लेखको मापदण्ड अनुसार भए नभएको सम्बन्धमा पूनरावलोकन भइरहेको छ। कृपया '''प्रमुख लेख समन्वय समिति'''को सिफारिस पश्चात् मात्रै मतदान गर्नु हाेला । --> <!--* उपरोक्त लेख प्रमुख लेखका मापदण्ड अनुसार रहेकोले प्रमुख लेख छनाैटको लागि मतदानको लागि सिफारिस गर्दछु। --> <!--* उपराेक्त लेख प्रमुख लेखका मापदण्ड अनुसार नरहेकोले पेश आवेदनलाई खारेज गर्दछु। --> <div style="text-align:right;">प्रमुख लेख समन्वय समितिको तर्फबाट हस्ताक्षर -- </div> </div> |- |} =={{समर्थन}}== * आवेदनकर्ताकाे रूपमा '''समर्थन''' - [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] १८:५०, ६ मे २०२६ (नेपाली समय) =={{असमर्थन}}== mtvn4l92xpyqou5qqy9iwdbb847o1gl 4 150077 1354425 2026-05-06T13:11:41Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{subst:TFAR nom | महिना = | लेख = {{subst:SUBPAGENAME}} | लेख सारांश = हिन्दु धर्मग्रन्थ '''[[महाभारत]]'''मा देवता '''[[कृष्ण]]''' एक केन्द्रीय पात्र हुन् जहाँ उनी युद्ध, कर्तव्य र सामाजिक परिवर्तनको कथाम... 1354425 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ===महाभारतमा कृष्ण=== <noinclude>[[श्रेणी:प्रमुख लेखको निर्णय हुन बाँकी आवेदनहरू]]</noinclude> {| |style="width:60%;"| <div style="background-color: #f5fffa; border: 1px solid #cef2e0; margin-bottom: 1em; padding: 0.5em 1em 1em; color: black;"> {{TFAIMAGE|Krishna advising Pandavas (cropped).jpg|[[महाभारत]]का मुख्य पात्रहरू—पाँच [[पाण्डव]] र उनीहरूकी पत्नी [[द्रौपदी]]लाई परामर्श दिँदै [[कृष्ण]], सन् १९४० को दशकको छाप}} हिन्दु धर्मग्रन्थ '''[[महाभारत]]'''मा देवता '''[[कृष्ण]]''' एक केन्द्रीय पात्र हुन् जहाँ उनी युद्ध, कर्तव्य र सामाजिक परिवर्तनको कथामा एक प्रमुख सहभागीको रूपमा देखिन्छन्। भगवान् [[विष्णु]]का मानव अवतारको रूपमा चिनिने कृष्ण यस ग्रन्थमा सल्लाहकार, योद्धा, कूटनीतिज्ञ र शिक्षक जस्ता बहुआयामिक भूमिकामा प्रस्तुत छन्। उनले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]बीचको द्वन्द्वमा पाण्डवहरूको पक्ष लिई धर्मको रक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन्। कृष्णको संलग्नताले मुख्य रूपमा '''[[धर्म]]'''को रक्षा र [[द्वापर युग]]बाट [[कलियुग]]मा हुने प्रवेशलाई उजागर गर्दछ, जुन समयलाई हिन्दु ब्रह्माण्ड विज्ञानमा वा सृष्टिचक्रमा नैतिक पतनको काल मानिन्छ। वृष्णि वंशमा जन्मिएका कृष्णले [[कंस]]को वध र [[द्वारका]]को स्थापना जस्ता साहसिक कार्यहरू पश्चात् यस ग्रन्थमा प्रवेश गर्छन्। आफ्नी फुपू [[कुन्ती]]का माध्यमबाट पाण्डवहरूका भाइ पर्ने र [[अर्जुन]]का घनिष्ठ मित्र रहेका कृष्णले व्यक्तिगत र रणनीतिक दुवै स्तरमा पात्रहरूसँग संवाद गर्छन्। उनले प्रायः धर्मको समर्थनका लागि कूटनीति वा दैवी हस्तक्षेपको प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले पासा खेल्दाको समयमा उनको अनुपस्थिति र [[भीष्म]]को पराजय जस्ता क्षणहरूमा उनको सक्रिय सहभागिताले महाकाव्यमा उनको जटिल भूमिकालाई चित्रण गर्दछ। ''महाभारत''ले कृष्णलाई पारिवारिक सम्बन्ध र ब्रह्माण्डीय जिम्मेवारी दुवैलाई जोड्ने व्यक्तित्वको रूपमा चित्रण गरेको छ।पाण्डवहरूसँगको उनको सम्बन्ध सुरुवाती चरणदेखि नै प्रगाढ थियो जुन युद्धको समयमा झनै घनिष्ठ बनेको देखिन्छ। उनको वास्तविक दैवी स्वरूप (विष्णुका अवतार) [[व्यास]] जस्ता ऋषिहरूले पहिचान गरेका थिए भने कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा उनले अर्जुनलाई आफ्नो '''[[विश्वरूप]]''' दर्शन गराएर यसको पुष्टि गरेका थिए। {{TFAFULL|महाभारतमा कृष्ण}} </div> * '''अक्षर गणना''': {{अक्षर गणना|हिन्दु धर्मग्रन्थ '''[[महाभारत]]'''मा देवता '''[[कृष्ण]]''' एक केन्द्रीय पात्र हुन् जहाँ उनी युद्ध, कर्तव्य र सामाजिक परिवर्तनको कथामा एक प्रमुख सहभागीको रूपमा देखिन्छन्। भगवान् [[विष्णु]]का मानव अवतारको रूपमा चिनिने कृष्ण यस ग्रन्थमा सल्लाहकार, योद्धा, कूटनीतिज्ञ र शिक्षक जस्ता बहुआयामिक भूमिकामा प्रस्तुत छन्। उनले [[पाण्डव]] र [[कौरव]]बीचको द्वन्द्वमा पाण्डवहरूको पक्ष लिई धर्मको रक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन्। कृष्णको संलग्नताले मुख्य रूपमा '''[[धर्म]]'''को रक्षा र [[द्वापर युग]]बाट [[कलियुग]]मा हुने प्रवेशलाई उजागर गर्दछ, जुन समयलाई हिन्दु ब्रह्माण्ड विज्ञानमा वा सृष्टिचक्रमा नैतिक पतनको काल मानिन्छ। वृष्णि वंशमा जन्मिएका कृष्णले [[कंस]]को वध र [[द्वारका]]को स्थापना जस्ता साहसिक कार्यहरू पश्चात् यस ग्रन्थमा प्रवेश गर्छन्। आफ्नी फुपू [[कुन्ती]]का माध्यमबाट पाण्डवहरूका भाइ पर्ने र [[अर्जुन]]का घनिष्ठ मित्र रहेका कृष्णले व्यक्तिगत र रणनीतिक दुवै स्तरमा पात्रहरूसँग संवाद गर्छन्। उनले प्रायः धर्मको समर्थनका लागि कूटनीति वा दैवी हस्तक्षेपको प्रयोग गर्छन्। पाण्डवहरूले पासा खेल्दाको समयमा उनको अनुपस्थिति र [[भीष्म]]को पराजय जस्ता क्षणहरूमा उनको सक्रिय सहभागिताले महाकाव्यमा उनको जटिल भूमिकालाई चित्रण गर्दछ। ''महाभारत''ले कृष्णलाई पारिवारिक सम्बन्ध र ब्रह्माण्डीय जिम्मेवारी दुवैलाई जोड्ने व्यक्तित्वको रूपमा चित्रण गरेको छ।पाण्डवहरूसँगको उनको सम्बन्ध सुरुवाती चरणदेखि नै प्रगाढ थियो जुन युद्धको समयमा झनै घनिष्ठ बनेको देखिन्छ। उनको वास्तविक दैवी स्वरूप (विष्णुका अवतार) [[व्यास]] जस्ता ऋषिहरूले पहिचान गरेका थिए भने कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा उनले अर्जुनलाई आफ्नो '''[[विश्वरूप]]''' दर्शन गराएर यसको पुष्टि गरेका थिए।}} * '''मुख्य सम्पादक''': [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] * '''आवेदनका कारणहरू''': ;''१३ मे २०२६ १३:११ नेपाली समय पूर्व नसकिने'' |style="vertical-align:text-top;"| <div style="border:1px solid #C0C0C0; background-color:#F6F6F6; padding:10px; font-size:13px;"> <div style="font-size: 120%; font-weight: bold; text-decoration: underline;">प्रमुख लेख समन्वय समितिको सदस्यले भर्ने </div> <!-- तल उल्लेखित तीन मध्ये कुनै एउटा मात्रै राख्नुहाेस् --> <!-- * उपरोक्त लेख '''प्रमुख लेख समन्वय समिति'''बाट प्रमुख लेखको मापदण्ड अनुसार भए नभएको सम्बन्धमा पूनरावलोकन भइरहेको छ। कृपया '''प्रमुख लेख समन्वय समिति'''को सिफारिस पश्चात् मात्रै मतदान गर्नु हाेला । --> <!--* उपरोक्त लेख प्रमुख लेखका मापदण्ड अनुसार रहेकोले प्रमुख लेख छनाैटको लागि मतदानको लागि सिफारिस गर्दछु। --> <!--* उपराेक्त लेख प्रमुख लेखका मापदण्ड अनुसार नरहेकोले पेश आवेदनलाई खारेज गर्दछु। --> <div style="text-align:right;">प्रमुख लेख समन्वय समितिको तर्फबाट हस्ताक्षर -- </div> </div> |- |} =={{समर्थन}}== * आवेदनकर्ताकाे रूपमा '''समर्थन''' - [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] १८:५६, ६ मे २०२६ (नेपाली समय) =={{असमर्थन}}== f8s4awj12377g3fw2zioniulvc7jzxj 0 150078 1354439 2026-05-06T15:20:52Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|डच कला व्यापारी (सन् १८५७–१८९१)}} {{Infobox person | name = तेओ फन गोख | image = File:Theo van Gogh (1888).png | caption = सन् १८८८ मा फन गोख | birth_name = तेओदोरेस फन गोख<ref name="Naifeh p.23"/> | birth_date = {{Birth date|1857|05|01|df=yes}} | birth_plac... 1354439 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|डच कला व्यापारी (सन् १८५७–१८९१)}} {{Infobox person | name = तेओ फन गोख | image = File:Theo van Gogh (1888).png | caption = सन् १८८८ मा फन गोख | birth_name = तेओदोरेस फन गोख<ref name="Naifeh p.23"/> | birth_date = {{Birth date|1857|05|01|df=yes}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्ड्स | death_date = {{Death date and age|1891|01|25|1857|05|01|df=yes}} | death_place = [[उट्रेच]], नेदरल्यान्ड्स | death_cause = मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात | known_for = कला सङ्कलक, कला व्यापारी; आफ्ना दाजु [[भिन्सेन्त फन गोख]]का आर्थिक समर्थक, जससँग उनले सयौँ पत्रहरू आदानप्रदान गरेका थिए। | occupation = [[कला व्यापारी]] | spouse = {{Marriage|[[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|जोहाना बोङ्गेर]]|17 April 1889}} | children = [[भिन्सेन्त विलम फन गोख (कला सङ्कलक)|भिन्सेन्त विलम फन गोख]] | relatives = भिन्सेन्त फन गोख (दाजु) <br/> [[कोर फन गोख]] (भाइ) <br/> [[विल फन गोख]] (बहिनी) <br/> [[तेओ फन गोख (चलचित्र निर्देशक)|तेओ फन गोख]] (पनाति - चलचित्र निर्देशक) <br/> [[ल्यु फन गोख]] (खनाती) }} '''तेओदोरेस फन गोख''' ({{IPA|nl|teːjoːˈdoːrʏs ˈteːjoː vɑŋ ˈɣɔx|lang}};{{efn|अलग रूपमा उच्चारण गर्दा, ''van'' को उच्चारण {{IPA|nl|vɑn|}} हुन्छ।}} १ मे १८५७ – २५ जनवरी १८९१) एक डच [[कला व्यापारी]] र उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]का भाइ थिए। आफ्ना दाजुको कलात्मक महत्त्वाकांक्षा र भलाइका लागि उनले गरेको निरन्तर सहयोगले नै भिन्सेन्तलाई पूर्ण रूपमा [[चित्रकला]]मा समर्पित हुन सम्भव तुल्याएको थियो। एक कला व्यापारीको रूपमा, फन गोखले समकालीन फ्रान्सेली कलालाई सर्वसाधारणमाझ चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।<ref name="jstor">{{cite journal |author=Belinda Thomson |year=1999 |title=Theo van Gogh. Amsterdam, Van Gogh Museum |journal=The Burlington Magazine |volume=141 |issue=1158 |pages=567–569 |jstor=888614}}</ref> आफ्ना दाजुको ३७ वर्षको उमेरमा भएको मृत्युको ६ महिनापछि ३३ वर्षको उमेरमा फन गोखको पनि मृत्यु भएको थियो। फन गोखसँग आफ्ना दाजुका लगभग सबै कलाकृतिहरूको स्वामित्व थियो। उनकी विधवा, [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर]]ले भिन्सेन्तका कार्यहरूको प्रचार गर्न र आफ्ना श्रीमानको सम्झनालाई जीवित राख्ने काम गरेकी थिइन्। सन् १९१४ मा, फन गोखका अवशेषहरूलाई उनका दाजु भिन्सेन्तको चिहानको छेउमा गाडिएको थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:Graven van goghs.jpg|thumb|right|175px|[[ओभेर-सुर-वाज]]को चिहानमा भिन्सेन्त र तेओ फन गोखका चिहानहरू]] विवाहको समयमा फन गोखको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो थिएन। वास्तवमा, स्वास्थ्यकै कारण उनलाई जीवन बीमाको नीति दिन अस्वीकार गरिएको थियो। उनका दाजुको मृत्यु भएको केही महिनापछि उनको स्वास्थ्य अवस्था निकै खस्किएको थियो। १८ नोभेम्बर १८९० मा उनलाई [[डेन डल्डर]]स्थित 'विलेम आर्नट्ज अस्पताल' (एक मनोरोग अस्पताल) मा भर्ना गरिएको थियो। उनलाई पेरिसमा क्रमिक र सामान्य पक्षघातबाट पीडित भएको निदान गरिएको थियो। प्रारम्भिक परीक्षणले यो निदानलाई पुष्टि गरेको थियो। १ डिसेम्बरसम्ममा उनको मेडिकल प्रतिवेदनले उनीमा ''मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात''का सबै लक्षणहरू देखिएको पुष्टि गरेको थियो जुन [[भिरिङ्गी]]को कारणले लाग्ने मस्तिष्कको रोग हो। उनको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा भएको थियो। मृत्युको कारणको रूपमा "वंशानुगत, दीर्घकालीन रोग, अत्यधिक काम र शोक" का कारण भएको ''मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात''लाई सूचीबद्ध गरिएको थियो।<ref name="Van Gogh in Auvers: His Last Days"/> सन् १९१४ मा, तओकी विधवा ''जो''को इच्छा अनुसार उनको शवलाई उट्रेचबाट निकालेर [[ओभेर-सुर-वाज]]मा आफ्ना दाजुको छेउमा दाजुभाइ "सधैंभरि सँगै रहन सकुन्" भन्ने उद्देश्यले पुन: गाडिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM6EJQ_La_tombe_de_Vincent_Van_Gogh_Auvers_sur_Oise_France |title=La tombe de Vincent Van Gogh |place=Auvers-sur-Oise, France |website=Groundspeak |access-date=23 June 2009}}</ref> यसो गरेर उनले अबका दिनमा ती प्रख्यात कलाकारको चिहान हेर्न आउनेहरूले जीवनकालमा तेओ आफ्ना दाजुसँग कति नजिक थिए भन्ने कुरा थाहा पाउने छन् भन्ने कुराको सुनिश्चितता दिलाएकी थिइन्। == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 04bqzbb4qflx9wreirge53qucnxpnua 1354440 1354439 2026-05-06T16:11:42Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]]; +[[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]]; +[[श्रेणी:कला व्यापारीहरू]]; +[[श्रेणी:फन गोख परिवार]] 1354440 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|डच कला व्यापारी (सन् १८५७–१८९१)}} {{Infobox person | name = तेओ फन गोख | image = File:Theo van Gogh (1888).png | caption = सन् १८८८ मा फन गोख | birth_name = तेओदोरेस फन गोख<ref name="Naifeh p.23"/> | birth_date = {{Birth date|1857|05|01|df=yes}} | birth_place = जुन्दार्त, नेदरल्यान्ड्स | death_date = {{Death date and age|1891|01|25|1857|05|01|df=yes}} | death_place = [[उट्रेच]], नेदरल्यान्ड्स | death_cause = मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात | known_for = कला सङ्कलक, कला व्यापारी; आफ्ना दाजु [[भिन्सेन्त फन गोख]]का आर्थिक समर्थक, जससँग उनले सयौँ पत्रहरू आदानप्रदान गरेका थिए। | occupation = [[कला व्यापारी]] | spouse = {{Marriage|[[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर|जोहाना बोङ्गेर]]|17 April 1889}} | children = [[भिन्सेन्त विलम फन गोख (कला सङ्कलक)|भिन्सेन्त विलम फन गोख]] | relatives = भिन्सेन्त फन गोख (दाजु) <br/> [[कोर फन गोख]] (भाइ) <br/> [[विल फन गोख]] (बहिनी) <br/> [[तेओ फन गोख (चलचित्र निर्देशक)|तेओ फन गोख]] (पनाति - चलचित्र निर्देशक) <br/> [[ल्यु फन गोख]] (खनाती) }} '''तेओदोरेस फन गोख''' ({{IPA|nl|teːjoːˈdoːrʏs ˈteːjoː vɑŋ ˈɣɔx|lang}};{{efn|अलग रूपमा उच्चारण गर्दा, ''van'' को उच्चारण {{IPA|nl|vɑn|}} हुन्छ।}} १ मे १८५७ – २५ जनवरी १८९१) एक डच [[कला व्यापारी]] र उत्तर प्रभावोत्पादी चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]का भाइ थिए। आफ्ना दाजुको कलात्मक महत्त्वाकांक्षा र भलाइका लागि उनले गरेको निरन्तर सहयोगले नै भिन्सेन्तलाई पूर्ण रूपमा [[चित्रकला]]मा समर्पित हुन सम्भव तुल्याएको थियो। एक कला व्यापारीको रूपमा, फन गोखले समकालीन फ्रान्सेली कलालाई सर्वसाधारणमाझ चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।<ref name="jstor">{{cite journal |author=Belinda Thomson |year=1999 |title=Theo van Gogh. Amsterdam, Van Gogh Museum |journal=The Burlington Magazine |volume=141 |issue=1158 |pages=567–569 |jstor=888614}}</ref> आफ्ना दाजुको ३७ वर्षको उमेरमा भएको मृत्युको ६ महिनापछि ३३ वर्षको उमेरमा फन गोखको पनि मृत्यु भएको थियो। फन गोखसँग आफ्ना दाजुका लगभग सबै कलाकृतिहरूको स्वामित्व थियो। उनकी विधवा, [[योहान्ना फन गोख-बोङ्गेर]]ले भिन्सेन्तका कार्यहरूको प्रचार गर्न र आफ्ना श्रीमानको सम्झनालाई जीवित राख्ने काम गरेकी थिइन्। सन् १९१४ मा, फन गोखका अवशेषहरूलाई उनका दाजु भिन्सेन्तको चिहानको छेउमा गाडिएको थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:Graven van goghs.jpg|thumb|right|175px|[[ओभेर-सुर-वाज]]को चिहानमा भिन्सेन्त र तेओ फन गोखका चिहानहरू]] विवाहको समयमा फन गोखको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो थिएन। वास्तवमा, स्वास्थ्यकै कारण उनलाई जीवन बीमाको नीति दिन अस्वीकार गरिएको थियो। उनका दाजुको मृत्यु भएको केही महिनापछि उनको स्वास्थ्य अवस्था निकै खस्किएको थियो। १८ नोभेम्बर १८९० मा उनलाई [[डेन डल्डर]]स्थित 'विलेम आर्नट्ज अस्पताल' (एक मनोरोग अस्पताल) मा भर्ना गरिएको थियो। उनलाई पेरिसमा क्रमिक र सामान्य पक्षघातबाट पीडित भएको निदान गरिएको थियो। प्रारम्भिक परीक्षणले यो निदानलाई पुष्टि गरेको थियो। १ डिसेम्बरसम्ममा उनको मेडिकल प्रतिवेदनले उनीमा ''मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात''का सबै लक्षणहरू देखिएको पुष्टि गरेको थियो जुन [[भिरिङ्गी]]को कारणले लाग्ने मस्तिष्कको रोग हो। उनको मृत्यु २५ जनवरी १८९१ मा भएको थियो। मृत्युको कारणको रूपमा "वंशानुगत, दीर्घकालीन रोग, अत्यधिक काम र शोक" का कारण भएको ''मस्तिष्कको उपदंशजन्य पक्षघात''लाई सूचीबद्ध गरिएको थियो।<ref name="Van Gogh in Auvers: His Last Days"/> सन् १९१४ मा, तओकी विधवा ''जो''को इच्छा अनुसार उनको शवलाई उट्रेचबाट निकालेर [[ओभेर-सुर-वाज]]मा आफ्ना दाजुको छेउमा दाजुभाइ "सधैंभरि सँगै रहन सकुन्" भन्ने उद्देश्यले पुन: गाडिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.waymarking.com/waymarks/WM6EJQ_La_tombe_de_Vincent_Van_Gogh_Auvers_sur_Oise_France |title=La tombe de Vincent Van Gogh |place=Auvers-sur-Oise, France |website=Groundspeak |access-date=23 June 2009}}</ref> यसो गरेर उनले अबका दिनमा ती प्रख्यात कलाकारको चिहान हेर्न आउनेहरूले जीवनकालमा तेओ आफ्ना दाजुसँग कति नजिक थिए भन्ने कुरा थाहा पाउने छन् भन्ने कुराको सुनिश्चितता दिलाएकी थिइन्। == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् १८५७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८९१ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:कला व्यापारीहरू]] [[श्रेणी:फन गोख परिवार]] 04wghc6ck3dpf2himgjx3bmw1hojhw9 14 150079 1354441 2026-05-06T16:15:10Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:परिवारहरू]] 1354441 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोख]] [[श्रेणी:परिवारहरू]] h60gu4bwztyf2mqmsnndc3gsnz6iskk 14 150080 1354443 2026-05-06T16:19:48Z Saroj 31493 खाली पृष्ठ सिर्जना गरियो 1354443 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1354444 1354443 2026-05-06T16:20:13Z Saroj 31493 + 1354444 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{Birth year category header|१८५|७}} 9xc2pn8sslv9yiir1osusbrd0x1b9cp 14 150081 1354449 2026-05-06T16:22:09Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category}} {{Death year category header|१८९|१}} 1354449 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{Death year category header|१८९|१}} 1olok3gcfxzdlip1gkkp3jw86ympwhc 3 150082 1354470 2026-05-07T02:54:42Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1354470 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Deependra Simkhadaज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७०४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Deependra Simkhada|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३९, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) lvesy2k5v9rofb4ec50iwq3aavbh2u8 10 150083 1354474 2026-05-07T03:05:02Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{Image label begin|font-size=90%|width=450|image=चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरूको सादा नक्सा.png|float=none}} {{Image label|scale=350|x=0.87|y=0.14|text=[[इच्छाकामना गाउँपालिका|इच्छाकामना]]}} {{Image label|scale=350|x=0.92|y=0.28|text=[[कालिका नगरपालिका|कालिका]]}} {{Image label|scale=350|x=0... 1354474 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|font-size=90%|width=450|image=चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरूको सादा नक्सा.png|float=none}} {{Image label|scale=350|x=0.87|y=0.14|text=[[इच्छाकामना गाउँपालिका|इच्छाकामना]]}} {{Image label|scale=350|x=0.92|y=0.28|text=[[कालिका नगरपालिका|कालिका]]}} {{Image label|scale=350|x=0.62|y=0.38|text=[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]}} {{Image label|scale=350|x=0.82|y=0.40|text=[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]}} {{Image label|scale=350|x=0.91|y=0.46|text=[[खैरहनी नगरपालिका|खैरहनी]]}} {{Image label|scale=350|x=1.05|y=0.38|text=[[राप्ती नगरपालिका|राप्ती]]}} {{Image label|scale=350|x=0.60|y=0.67|text=[[माडी नगरपालिका|माडी]]}} {{Image label|scale=350|x=0.29|y=0.52|text=[[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]}} {{Image label end}} rfit7tkgr76nwv24v3b3sblzfh7ckqh 0 150084 1354483 2026-05-07T06:09:35Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यो एक आयनिक यौगिक हो। सोडियम र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ ।... 1354483 wikitext text/x-wiki '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यो एक आयनिक यौगिक हो। सोडियम र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। समुद्री पानीको लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र क्लोरिन यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड पगाल्न र सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ। ==रसायन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 8p20sf2nrzajcd5iygk0r1ctpndt6nz 1354484 1354483 2026-05-07T06:11:21Z Bishaldev100 28807 1354484 wikitext text/x-wiki '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यसमा [[सोडियम]] र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो एक आयनिक यौगिक हो। यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। [[समुद्र|समुद्री पानी]]को लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र [[क्लोरिन]] यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ। ==रसायन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} cip27cjtpw31gxkm4mdz798nids4w5h 1354487 1354484 2026-05-07T06:19:58Z Bishaldev100 28807 1354487 wikitext text/x-wiki '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यसमा [[सोडियम]] र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो एक आयनिक यौगिक हो। यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। [[समुद्र|समुद्री पानी]]को लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र [[क्लोरिन]] यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Ullmann">Westphal, Gisbert ''et al.'' (2002) "Sodium Chloride" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim {{doi|10.1002/14356007.a24_317.pub4}}.</ref> ==रसायन== == उत्पादन == हाल नुन समुद्री पानी र नुन तालहरूबाट सामुद्रिक पानीको वाष्पीकरणद्वारा [[बृहत उत्पादन|ठूलो मात्रामा उत्पादन]] गरिन्छ। चट्टान नुन उत्खनन पनि एक प्रमुख स्रोत हो। चीन विश्वको नुनको मुख्य आपूर्तिकर्ता हो।<ref name="usgs">{{cite web |last=Kostick |first=Dennis S. |date=October 2010 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203025/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |archive-date=1 July 2017 |access-date=4 May 2011 |website=U.S. Geological Survey, 2008 Minerals Yearbook}}</ref> २०१७ मा, विश्व उत्पादन २८ करोड टन अनुमान गरिएको थियो, शीर्ष पाँच उत्पादक (मिलियन टनमा) चीन (६८.०), संयुक्त राज्य अमेरिका (४३.०), भारत (२६.०), जर्मनी (१३.०), र क्यानडा (१३.०) हुन्।<ref>{{cite web |last=Bolen |first=Wallace P. |date=January 2018 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922124729/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |archive-date=22 September 2018 |access-date=22 September 2018 |website=U.S. Geological Survey, 2018 Mineral Commodity Summaries}}</ref> नुन [[पोटासियम]] उत्खननको पनि एक उपउत्पाद हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} g9t0zzrvwgiv2iolas14s51743twsj3 1354488 1354487 2026-05-07T06:22:13Z Bishaldev100 28807 1354488 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Selpologne.jpg|अङ्गुठाकार|सोडियम क्लोराइड क्रिस्टल]] '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यसमा [[सोडियम]] र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो एक आयनिक यौगिक हो। यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। [[समुद्र|समुद्री पानी]]को लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र [[क्लोरिन]] यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Ullmann">Westphal, Gisbert ''et al.'' (2002) "Sodium Chloride" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim {{doi|10.1002/14356007.a24_317.pub4}}.</ref> ==रसायन== == उत्पादन == हाल नुन समुद्री पानी र नुन तालहरूबाट सामुद्रिक पानीको वाष्पीकरणद्वारा [[बृहत उत्पादन|ठूलो मात्रामा उत्पादन]] गरिन्छ। चट्टान नुन उत्खनन पनि एक प्रमुख स्रोत हो। चीन विश्वको नुनको मुख्य आपूर्तिकर्ता हो।<ref name="usgs">{{cite web |last=Kostick |first=Dennis S. |date=October 2010 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203025/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |archive-date=1 July 2017 |access-date=4 May 2011 |website=U.S. Geological Survey, 2008 Minerals Yearbook}}</ref> २०१७ मा, विश्व उत्पादन २८ करोड टन अनुमान गरिएको थियो, शीर्ष पाँच उत्पादक (मिलियन टनमा) चीन (६८.०), संयुक्त राज्य अमेरिका (४३.०), भारत (२६.०), जर्मनी (१३.०), र क्यानडा (१३.०) हुन्।<ref>{{cite web |last=Bolen |first=Wallace P. |date=January 2018 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922124729/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |archive-date=22 September 2018 |access-date=22 September 2018 |website=U.S. Geological Survey, 2018 Mineral Commodity Summaries}}</ref> नुन [[पोटासियम]] उत्खननको पनि एक उपउत्पाद हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} i1am957sww5r5miv9h26fu7y6ujft3n 1354489 1354488 2026-05-07T06:22:54Z Bishaldev100 28807 1354489 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Selpologne.jpg|अङ्गुठाकार|सोडियम क्लोराइड क्रिस्टल]] '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यसमा [[सोडियम]] र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो एक आयनिक यौगिक हो। यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। [[समुद्र|समुद्री पानी]]को लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र [[क्लोरिन]] यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Ullmann">Westphal, Gisbert ''et al.'' (2002) "Sodium Chloride" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim {{doi|10.1002/14356007.a24_317.pub4}}.</ref> ==रसायन== == उत्पादन == हाल नुन समुद्री पानी र नुन तालहरूबाट सामुद्रिक पानीको वाष्पीकरणद्वारा [[बृहत उत्पादन|ठूलो मात्रामा उत्पादन]] गरिन्छ। चट्टान नुन उत्खनन पनि एक प्रमुख स्रोत हो। चीन विश्वको नुनको मुख्य आपूर्तिकर्ता हो।<ref name="usgs">{{cite web |last=Kostick |first=Dennis S. |date=October 2010 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203025/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |archive-date=1 July 2017 |access-date=4 May 2011 |website=U.S. Geological Survey, 2008 Minerals Yearbook}}</ref> २०१७ मा, विश्व उत्पादन २८ करोड टन अनुमान गरिएको थियो, शीर्ष पाँच उत्पादक (मिलियन टनमा) चीन (६८.०), संयुक्त राज्य अमेरिका (४३.०), भारत (२६.०), जर्मनी (१३.०), र क्यानडा (१३.०) हुन्।<ref>{{cite web |last=Bolen |first=Wallace P. |date=January 2018 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922124729/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |archive-date=22 September 2018 |access-date=22 September 2018 |website=U.S. Geological Survey, 2018 Mineral Commodity Summaries}}</ref> नुन [[पोटासियम]] उत्खननको पनि एक उपउत्पाद हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}}<nowiki>[[श्रेणी:खनिज पदार्थ]]</nowiki> <nowiki>[[श्रेणी:लवणहरू]]</nowiki> ci74ha6xmyihwi8ol5i20mqhv0kzqk2 1354490 1354489 2026-05-07T06:23:11Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1354490 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Selpologne.jpg|अङ्गुठाकार|सोडियम क्लोराइड क्रिस्टल]] '''सोडियम क्लोराइड''' सोडियमको एक अजैविक यौगिक हो, जसलाई नुन वा सामान्य नुन पनि भनिन्छ। यसको रासायनिक सूत्र NaCl हो। यसमा [[सोडियम]] र क्लोराइड आयनहरू १:१ अनुपात पाइन्छ । यो एक आयनिक यौगिक हो। यो पारदर्शी , हाइग्रोस्कोपिक, र खनिज हलाइट रूपमा हुन्छ। यसको खाद्य रूपमा, यो सामान्यतया मसला र खाद्य संरक्षक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सोडियम क्लोराइडको ठूलो मात्रा धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा प्रयोग गरिन्छ, र यो सोडियम र क्लोरिनको प्रमुख स्रोत हो। [[समुद्र|समुद्री पानी]]को लवणता मुख्यतया यसमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। त्यसैगरी, धेरै बहुकोशिकीय जीवहरूको बाह्य तरल पदार्थको नुनिलोपन पनि तिनीहरूमा रहेको सोडियम क्लोराइडको कारणले हुन्छ। सोडियम क्लोराइड खानामा र खाद्य संरक्षणको लागि प्रयोग गरिन्छ। धेरै औद्योगिक प्रक्रियाहरूमा ठूलो मात्रामा सोडियम क्लोराइड चाहिन्छ। सोडियम र [[क्लोरिन]] यौगिकहरूको उत्पादनको लागि सोडियम क्लोराइड सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। सोडियम क्लोराइड सडकबाट बरफ हटाउन पनि ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Ullmann">Westphal, Gisbert ''et al.'' (2002) "Sodium Chloride" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim {{doi|10.1002/14356007.a24_317.pub4}}.</ref> ==रसायन== == उत्पादन == हाल नुन समुद्री पानी र नुन तालहरूबाट सामुद्रिक पानीको वाष्पीकरणद्वारा [[बृहत उत्पादन|ठूलो मात्रामा उत्पादन]] गरिन्छ। चट्टान नुन उत्खनन पनि एक प्रमुख स्रोत हो। चीन विश्वको नुनको मुख्य आपूर्तिकर्ता हो।<ref name="usgs">{{cite web |last=Kostick |first=Dennis S. |date=October 2010 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701203025/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/myb1-2008-salt.pdf |archive-date=1 July 2017 |access-date=4 May 2011 |website=U.S. Geological Survey, 2008 Minerals Yearbook}}</ref> २०१७ मा, विश्व उत्पादन २८ करोड टन अनुमान गरिएको थियो, शीर्ष पाँच उत्पादक (मिलियन टनमा) चीन (६८.०), संयुक्त राज्य अमेरिका (४३.०), भारत (२६.०), जर्मनी (१३.०), र क्यानडा (१३.०) हुन्।<ref>{{cite web |last=Bolen |first=Wallace P. |date=January 2018 |title=Salt |url=https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922124729/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/salt/mcs-2018-salt.pdf |archive-date=22 September 2018 |access-date=22 September 2018 |website=U.S. Geological Survey, 2018 Mineral Commodity Summaries}}</ref> नुन [[पोटासियम]] उत्खननको पनि एक उपउत्पाद हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:खनिज पदार्थ]] [[श्रेणी:लवणहरू]] 9fvjx9t55i0fdwbqtfu5rmhokblxaof 3 150085 1354493 2026-05-07T07:58:02Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1354493 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Shushil2ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७०५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Shushil2|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४३, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) hs3hg2849bz5giphgtjibqtug7l0iz9 0 150086 1354499 2026-05-07T08:32:00Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[फुलबारी, चितवन]] पृष्ठलाई [[फूलबारी, चितवन]]मा सारियो 1354499 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[फूलबारी, चितवन]] tk2go22jb6pyfmtrq7jkal2p2j30ovt 3 150087 1354501 2026-05-07T09:58:01Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[Template:Welcome|स्वागतम्]] 1354501 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Kiranrkhज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७०५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Kiranrkh|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४३, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) 5hj7ox9i67x14kvxpmp76q8ps6mgdp7 0 150088 1354510 2026-05-07T11:23:07Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरू... 1354510 wikitext text/x-wiki गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे। वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - ठीक छ, यस्तो हुनेछ। तत्पश्चात् तदनन्तर प्रसन्नत्मा भक्तिको कारणले मन पवित्र भएको दैत्य राजा गजसँग भक्त-प्रेमी महेशनले फेरि कुरा गरे। 67acrmcqcu743d3goiy6djrokmctixs 1354511 1354510 2026-05-07T11:23:50Z Bishaldev100 28807 1354511 wikitext text/x-wiki गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे। वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - ठीक छ, यस्तो हुनेछ। तत्पश्चात् तदनन्तर प्रसन्नत्मा भक्तिको कारणले मन पवित्र भएको दैत्य राजा गजसँग भक्त-प्रेमी महेशनले फेरि कुरा गरे। [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] ix231a5uttbuyg1z7uo1kpmxpej53qk 1354512 1354511 2026-05-07T11:25:15Z Bishaldev100 28807 1354512 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे। वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - ठीक छ, यस्तो हुनेछ। तत्पश्चात् तदनन्तर प्रसन्नत्मा भक्तिको कारणले मन पवित्र भएको दैत्य राजा गजसँग भक्त-प्रेमी महेशनले फेरि कुरा गरे। [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] kots6fg8zbwm2y0t0qop09wqb3ndd4g 1354513 1354512 2026-05-07T11:25:44Z Bishaldev100 28807 1354513 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे। वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - ठीक छ, यस्तो हुनेछ। तत्पश्चात् तदनन्तर प्रसन्नत्मा भक्तिको कारणले मन पवित्र भएको दैत्य राजा गजसँग भक्त-प्रेमी महेशनले फेरि कुरा गरे। [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] [[श्रेणी:असुर]] bwdy9tnw581xe2nq7g2a178r2yvi67d 1354518 1354513 2026-05-07T11:33:36Z Bishaldev100 28807 1354518 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे। वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] [[श्रेणी:असुर]] f0du8t32n8dxopaor3dypjqqdycy1fy 1354519 1354518 2026-05-07T11:34:28Z Bishaldev100 28807 1354519 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे।<ref>{{Cite web |title=शिवपुराण - रुद्रसंहिता, पंचम (युद्ध) खण्ड - गजासुर की तपस्या, वर-प्राप्ति और उसका अत्याचार, शिव द्वारा उसका वध, उसकी प्रार्थना से शिव का उसका चर्म धारण करना और 'कृत्तिवासा' नाम से विख्यात होना तथा कृत्तिवासेश्वरलिंग की स्थापना करना |url=https://www.gurujimaharaj.com/shivpuran-hi/shivpuran-hi-section-7-chapter57.htm |access-date=2026-05-07 |website=www.gurujimaharaj.com}}</ref> वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] [[श्रेणी:असुर]] 0up2no9rhhncl3h9yyc23ltch3g2ax0 1354520 1354519 2026-05-07T11:34:47Z Bishaldev100 28807 1354520 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे।<ref>{{Cite web |title=शिवपुराण - रुद्रसंहिता, पंचम (युद्ध) खण्ड - गजासुर की तपस्या, वर-प्राप्ति और उसका अत्याचार, शिव द्वारा उसका वध, उसकी प्रार्थना से शिव का उसका चर्म धारण करना और 'कृत्तिवासा' नाम से विख्यात होना तथा कृत्तिवासेश्वरलिंग की स्थापना करना |url=https://www.gurujimaharaj.com/shivpuran-hi/shivpuran-hi-section-7-chapter57.htm |access-date=2026-05-07 |website=www.gurujimaharaj.com}}</ref> वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] [[श्रेणी:असुर]] jp9cfczahz4dgsnzt69kdgznnz4a99q 1354521 1354520 2026-05-07T11:47:35Z Bishaldev100 28807 1354521 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Brooklyn_Museum_-_Relief_Depicting_Siva_Dancing_as_the_Slayer_of_Demons.jpg|अङ्गुठाकार|A rare instance where iconographical treatises are fully followed]] गजासुर [[महिषासुर]] का पुत्र थिए। जब उनले देवताद्वारा प्रेरित देवीले मेरो पितालाई मारेका थिए,तब उसले बदला लिने भावनाले घोर तप गरे। उनको तपको ज्वालाबाट सबै जल्न लाग्यो। देवताहरूले [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]सँग आफ्नो दुः ख पोखे, तब ब्रह्माजी उनको सामु प्रकट भाई उनको प्रार्थनानुसार उनलाई वरदान दिए । उनले कामको वशमा पर्ने कुनै पनि स्त्री वा या पुरुषद्वारा नमर्ने, महाबली र सबैबाट अजेय हुने वर्दान मागे।<ref>{{Cite web |title=शिवपुराण - रुद्रसंहिता, पंचम (युद्ध) खण्ड - गजासुर की तपस्या, वर-प्राप्ति और उसका अत्याचार, शिव द्वारा उसका वध, उसकी प्रार्थना से शिव का उसका चर्म धारण करना और 'कृत्तिवासा' नाम से विख्यात होना तथा कृत्तिवासेश्वरलिंग की स्थापना करना |url=https://www.gurujimaharaj.com/shivpuran-hi/shivpuran-hi-section-7-chapter57.htm |access-date=2026-05-07 |website=www.gurujimaharaj.com}}</ref> वरदान पाएपछी सब दिशा तथा सबै लोकमा उनले आफ्नो अधिकार गरे। अन्तमा भगवान् शंकर की राजधानी आनन्दवन काशीमा गएर सबैलाई सताउन थाल्यो। देवताहरूले भगवान् शंकरसँग प्रार्थना गरे। शंकर कामविजयी नै थिए। शोभाजीले गजासुर सँग घोर युद्धमा गजासुरलाई हराएर त्रिशूलमा त्रिशूलमा बाँधे। त्यसपछि उनले भगवान शंकरको प्रशंसा गरे। शंकर उहाँसँग प्रसन्न भए र उहाँलाई इच्छित वर माग्न भने। तब गजासुरले भने– दिदिगम्बरस्वरूप महेशान ! यदि तिमी मसँग खुसी छौ भने तिमीले आफ्नो [[त्रिशूल]]को अग्निबाट पवित्र भएको मेरो यो छाला सधैं धारण गर। विभो! म पुण्य सुगन्धको निधि हुँ, त्यसैले लामो समयसम्म तपस्याको ज्वालामा परेर पनि मेरो यो छाला जलेको छैन। दिगम्बर ! यदि मेरो यो छाला पुण्यवान नभएको भए युद्धको मैदानमा कसरी तिम्रो अङ्गहरूको संगत हुन्थ्यो। शंकर ! यदि तपाईं सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भने मलाई अर्को वरदान दिनुहोस्। आजदेखि तिम्रो नाम 'कृतिवास' प्रसिद्ध होस्। गजासुरको कुरा सुनेपछि भक्तवत्सल शंकरले महिषासुर नन्दन गजलाई ठूलो आनन्दका साथ भने - 'तथास्तु' - त्यसबेलादेखि, [[शिव|भगवान शिव]]लाई 'गजासुर' पनि भनिन्छ, जसको अर्थ "हात्तीको आभूषण लगाउने व्यक्ति" हो। भगवान शिवले आफ्नो शरीरमा गजासुरको छाला लगाउनुभयो र आफ्नो पवित्र शरीरबाट शिवलिंग सिर्जना गर्नुभयो, जुन काशीको कृतिवेश्वर मन्दिरमा स्थापित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Aug 2025 |first=चंदा कुमारी Updated:3 |last2=Pm |first2=4:27 |title=गजासुर वध: जब भगवान शिव ने एक असुर को ज्योतिर्लिंग के रूप में किया स्थापित |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/speakingtree/mythology/mythological-story-of-gajasura-and-lord-shiva/articleshow/123075219.cms |access-date=2026-05-07 |website=Hindi Speakingtree |language=hi}}</ref> गजासुरको वधको मूर्तिकलालाई "गजासुर-संहार" वा "गजांतक" भनेर चिनिन्छ र यसको मूर्तिकला धेरै मन्दिरहरूमा देख्न सकिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा हात्ती]] [[श्रेणी:पौराणिक हात्तीहरू]] [[श्रेणी:असुर]] b3px5fs12e575knn09ncfza269d2tfz