विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 9514 1354795 1320402 2026-05-09T14:45:01Z CommonsDelinker 144 Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 1354795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = तमिलनाडु | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Mamallapuram view.jpg |photo2a = Left side view Brihadeeswara.jpg |photo2b = Statue of Thiruvalluvar.jpg |photo3a = Nilgiri Hills.jpg |photo4a = A Magnificient Evening Sunset With Pamban Railway Bridge and Boat Mail Express Passes Through this Pamban Railway Bridge !-.jpg |photo4b = Hogenakkal Falls Close.jpg |photo5a = Le palais de Thirumalai Nayak (Madurai, Inde) (14143375983).jpg |spacing = 1 |size = 250 |position = center |border = 0 |color = #000000 |foot_montage = '''माथिबाट घडीको दिशामा''': किनारको मन्दिर; थिरुवल्लुवर प्रतिमा; निलगिरी हिमाल; होगेनक्कल झरना; तिरुमलाई नायककर महल; पम्बन पुल; र [[बृहदीश्वर मन्दिर|बृहदेश्वर मन्दिर]] }} | type = राज्य | image_seal = Seal of Tamil Nadu.svg | etymology = तमिल देश | nickname = "मन्दिरहरूको भूमि" | motto = "ஸத்யமேவ ஜயதே" <br/> "[[सत्यमेव जयते]]" | anthem = "[[तमिल थाई वाल्थु]]" <br/> (तमिल आमालाई आह्वान) | image_map = IN-TN.svg | coordinates = {{Coord|11|N|79|E|region:IN-TN_type:adm1st|display=inline,title}} | region = दक्षिण भारत | before_was = [[मद्रास राज्य]] | formation_date4 = १ नोभेम्बर १९५६ | capital = चेन्नई | largestcity = capital | metro = चेन्नई महानगरीय क्षेत्र | districts = [[तमिलनाडुका जिल्लाहरू|३८ (५ विभाजन)]] | Governor = [[रविन्द्र नारायण रवि]] | Chief_Minister = [[मुथुवेल करुणानिधि स्टालिन]] | party = [[द्रविड मुन्नेत्र कडगम|द्रमुक]] | legislature_type = एक सदनात्मक | assembly = [[तमिलनाडु विधान सभा]] | assembly_seats = २३४ सिट | rajya_sabha_seats = १८ सिट | lok_sabha_seats = ३९ सिट | judiciary = [[मद्रास उच्च न्यायालय]] | area_total_km2 = १३००५८ | area_rank = १०औँ | length_km = १०७६ | elevation_m = १८९ | elevation_max_m = २,६३६ | elevation_max_point = [[दोड्डबेट्ट]] | elevation_min_m = ० | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/Tamil_Nadu/6.Figures_Glance_Tamil%20Nadu.pdf |title=Census of india 2011 |publisher=Government of India |access-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113234157/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/Tamil_Nadu/6.Figures_Glance_Tamil%20Nadu.pdf |archive-date=13 November 2013 |url-status=live}}</ref> | population_total = ७२,१४७,०३० | population_as_of = सन् २०११ | population_rank = ६औँ | population_density = ५५० | population_urban = ४८.४% | population_rural = ७५.१३% | population_demonym = {{Hlist|तमिल|तमिलर|}} | 0fficial_Langs = [[तमिल भाषा|तमिल]] | additional_official = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | official_script = [[तमिल लिपि]] | GDP_footnotes = <ref name="Budget Analysis">{{cite web |url=https://prsindia.org/budgets/states/tamil-nadu-budget-analysis-2023-24 |title=Tamil Nadu Budget Analysis 2023-24 |access-date=5 June 2023 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529111112/https://prsindia.org/budgets/states/tamil-nadu-budget-analysis-2023-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Tamil Nadu towards trillion dollar economy ">{{cite web |url=https://www.grantthornton.in/globalassets/1.-member-firms/india/assets/pdfs/tamil_nadu_towards_a_trillion_dollar_economy.pdf |title=Tamil Nadu towards trillion dollar economy |access-date=18 July 2023 |archive-date=18 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718014418/https://www.grantthornton.in/globalassets/1.-member-firms/india/assets/pdfs/tamil_nadu_towards_a_trillion_dollar_economy.pdf |url-status=live }}</ref> | GDP_total = {{Increase}} {{INRConvert|28.3|lc|0}} | GDP_year = २०२३-२०२४ | GDP_rank = दोस्रो | GDP_per_capita = {{Increase}}{{INRConvert|279699|lk=r}} | GDP_per_capita_rank = ९औँ | HDI = {{Increase}} ०.७०९ {{color|#0c0|उच्च}}<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/IND/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2019%2B2014%2B2009%2B2004%2B1999%2B1994%2B1990/ |access-date=14 February 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214060520/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/IND/?levels=1%2B4&interpolation=1&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2019%2B2014%2B2009%2B2004%2B1999%2B1994%2B1990/ |url-status=live }}</ref> | HDI_year = २०१९ | HDI_rank = ११औँ | literacy = {{Increase}} ८०.०९% | literacy_year = २०११ | literacy_rank = १४औँ | sex_ratio = १०८८[[महिला|♀]]/१०००[[पुरुष|♂]]<ref>{{Cite web |title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019-2021) |url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |website=Ministry of Health and Family Welfare, India |access-date=8 January 2023 |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |url-status=live }}</ref> | sexratio_year = २०२१ | sexratio_rank = ३१औँ | mammal = [[नीलगिरि तहर]] | bird = [[हारील ढुकुर]] | butterfly = [[तमिल योमन]] | flower = [[करी हरी]] | tree = [[ताडको रूख]] | fruit = [[रुखकटहर]] | image_highway = SH IN-TN.png }} '''तमिलनाडु''' ([[तमिल]]: {{Audio|Tamil_Nadu.ogg|தமிழ்நாடு}}, तमिलनाटु) [[भारत]]को एउटा दक्षिणी [[प्रदेश|राज्य]] हो । तमिलनाडुको राजधानी [[चेन्नई]] हो । तमिल नाडुका अन्य महत्त्वपूर्ण नगर [[मदुरै]], [[त्रिचि]], [[कोयम्बतूर]], [[सलेम]], [[तिरूनेलवेली]] छन् । यसका छिमेकी राज्य [[आन्ध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]] र [[केरल]] हुन्। तमिल नाडुमा बोलिने प्रमुख भाषा [[तमिल]] हो । तमिलनाडुको वर्तमान [[मुख्यमन्त्री]] [[जयललिता]] र [[राज्यपाल]] [[सुरजीत सिंह बरनाला]] हुन् । == नामाकरण == [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिश शाशनकाल]]मा यो प्रान्त [[मद्रास प्रेसिडेन्सी]]को भाग थियो । स्वतन्त्रताका पछि मद्रास प्रेसिडेन्सीलाई विभिन्न भागहरूमा बाँट दिइएको, जसको परिणति '''मद्रास''' तथा अन्य राज्यहरूमा भएको हो । १९६८ मा मद्रास प्रान्तको नाम बदलामार तमिल नाडु गरिएको । तमिलनाडु शब्द [[तमिल भाषा]]का ''तमिल'' तथा ''नाडु'' (நாடு) अथवा देश वा वासस्थान,देखि मिलेर बनाएको छ जसको अर्थ ''तमिलहरूको घर'' वा ''तमिलहरूको देश'' हुन्छ। == इतिहास == तमिलनाडुको [[इतिहास]] धेरै प्राचीन छ। यो ती केही क्षेत्रहरू मध्येको एउटा छ जो [[प्रागैतिहासिक]] कालदेखि अबसम्म लगातार रहेको छ। अत्यारम्भदेखि यो तीन प्रसिद्ध राजवंशहरूको गर्मभूमि रहेको छ- [[चेर वंश|चेर]], [[चोल वंश|चोल]] तथा [[पाण्ड्य वंश|पांड्य]]। तमिल नाडुका प्राचीन [[सङ्गम साहित्य|संगम साहित्य]]मा, यहाँका तत्कालीन राजाहरू, राजकुमारहरू तथा तिनको प्रशंसक कविहरूको बारम्बार विवरण मिल्दछ। विद्वान तथा विशेषज्ञ यस्तो मान्दछन् कि, यो संगम साहित्य यस ोत्तर (इसा-पश्चात)को आरम्भिक केही सताव्दीहरूको छ। आरम्भिक चोल, पहिलो शताव्दीदेखि लिएर चौथो शताव्दीसम्म सत्ताका मुख्य अधिपति रहोस्। यिनमा सर्वप्रमुख नाम '''करिकाल चोल''' (तमिल - கரிகால சோல (तमिल हिज्जेको शुद्धता अपूर्ण हुन सक्छ )) छ, जसले आफ्नो साम्राज्यलाई [[कांचीपुरम्]]सम्म पुगाईा। चोलाहरूले वर्तमान [[तन्जावुर जिल्ला|तञ्जावुर]] तथा [[तिरुचिरापल्ली जिल्ला|तिरुचिरापल्ली]]सम्म आफ्नो साम्राज्य विस्तृत गरे तथा सैन्य गर्महरूमा महारत प्राप्त गरे।आफ्नो यौवन कालमा चोलाहरूले दक्षिणमा [[श्रीलङ्का]] तथा उत्तरमा धेरै सौ कि.मी.सम्म आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरे। तेस्रो शताव्दीसम्म '''कालभ्रहरू'''का आक्रमणदेखि चोलाहरूको पतन आरम्भ भयो। ''कालभ्रहरू''लाई छठी शताव्दीसम्म उत्तरमा ''पल्लवों'' तथा दक्षिणमा ''पांड्यहरू ''ले हराएर बाहिर गरिदिए। === मन्दिर निर्माण === ५८० ई०का आसनजिक[[पाण्ड्य वंश|पांड्य]] शाशक, जो मन्दिर निर्माणमा निपुण निकले, सत्ताका प्रमुख भए र अगले १५० वर्षहरूसम्म राज सम्भाले। कांचीपुरम् तिनको प्रमुख केन्द्र थियो। [[द्रविड]] [[स्थापत्य]] यस समय आफ्नो चरममा थियो। ९औं शताव्दीमा चोलाहरूको पुनरोदय भयो। [[राजाराज प्रथम|राजाराजा चोल]] तथा त्यसको पुत्र [[राजहरूद्र चोल]]का नेतृत्वमा चोल [[एसिया]]का प्रमुख साम्राज्यहरूमा गिना जाने लागेको। तिनको साम्राज्य [[बङ्गाल]]सम्म फैल्यो। राजहरूद्र चोलको नौसेनाले [[म्यानमार|बर्मा]] (म्यानमार ), [[अंडमान र निकोबार द्वीप]] समूह, [[सुमात्रा]], [[जाभा|जावा]], मलय तथा [[लक्षद्वीप]] तकमा अधिपत्य जमाए। चोलाहरूले पनि भुवन ([[मन्दिर]]) निर्माणमा प्रवीणता हासिल गरे।[[तन्जावुर]]को [[वृहदेश्वर मन्दिर]] यसको सुंदरतम उदाहरण छ। १४ औँ शताव्दीका आरम्भमा पांड्य फेरि प्रभुत्वमा आए,मा अधिक दिनहरूसम्म टिक्न सकेनन्। तिनलाई उत्तरका [[मुसलमान|मुस्लिम]] [[खिलजी]] शाशकहरूले हराई दिए। [[मदुरई]]लाई लूटे। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[तमिलनाडुका लोकसभा सदस्य]] == सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{भारतका राज्यहरू}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.bharat.gov.in/knowindia/st_tamilnadu.php तमिल नाडु - भारतका राष्ट्रिय पोर्टल पर] *[http://www.tn.gov.in/ आधिकारिक जालस्थल] {{अङ्ग्रेजी}} *[http://www.tn.gov.in/tamiltngov/index.html आधिकारिक जालस्थल] {{तमिल}} {{Commonscat|Tamil Nadu}} [[श्रेणी:भारतको राज्य]] [[श्रेणी:तमिलनाडु| ]] [[श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण भारत]] 0c9tnr24upd4fx0okn75tw6k1v0du8k 0 14761 1354816 1350131 2026-05-10T11:58:30Z Bishaldev100 28807 /* */ 1354816 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox officeholder | name = सपना प्रधान मल्ल | image = Sapana Pradhan Malla.png | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|11|15|df=y}}<ref>[https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/cv_sappanapradhanmalla.html HONORABLE MRS.SAPANA PRADHAN MALLA JUSTICE SUPREME COURT OF NEPAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302165930/https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/cv_sappanapradhanmalla.html |date=2022-03-02 }}</ref> | birth_place = | death_date = | death_place = | office = [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] (कायममुकायम) | term_start = २०८२ चैत २२ | term_end = | predecessor = [[प्रकाशमान सिंह राउत]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | office1 = [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश]] | term_start1 = २०७३ साउन १७ | term_end1 = २०८२ चैत १७ | citizenship = [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]] | ethnicity = | party = | occupation = न्यायाधीश<ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/04/1902387/sapana-pradhan-malla-kamu-takes-charge-as-chief-justice |title=सपना प्रधान मल्ल कामु प्रधानन्यायाधीशको जिम्मेवारीमा|date=01 Apr 2026|website=https://www.onlinekhabar.com/ |language=ne]}}</ref> | spouse = | children = | parents = गोविन्दबहादुर तथा राधा प्रधान | relatives = | signature = | website = | footnotes = }} '''सपना प्रधान मल्ल''' [[नेपालको सर्वोच्च अदालत | सर्वोच्च अदालत]]को प्रधानन्यायाधीश<ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/04/1902387/sapana-pradhan-malla-kamu-takes-charge-as-chief-justice |title=सपना प्रधान मल्ल कामु प्रधानन्यायाधीशको जिम्मेवारीमा|date=01 Apr 2026|website=https://www.onlinekhabar.com/ |language=ne]}}</ref> हुन्। [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]का गोविन्दबहादुर तथा राधा प्रधानकी छोरी सपनाले प्रारम्भिक शिक्षा उतैको सरकारी स्कुलबाट पूरा गरिन् भने नेपाल आदर्श माविबाट [[प्रवेशिका परीक्षा|एसएलसी]] गरेकी हुन्। वि.सं. २०७३ साल साउन १७ गते उनी सर्वोच्च अदालतमा न्यायाधीश नियुक्त भइन् । अहिले पनि उनी सर्वोच्च अदालतमा वरिष्ठतम न्यायाधीशको रूपमा कार्यरत छिन्।<ref>{{cite web|url=https://ratopati.com/story/102684/2019/10/8/sapana-pradhan-malla |title=न्यायाधीश सपना प्रधान मल्लको दसैँ अनुभव : ‘दक्षिणा गुम्ने डरले महिनावरी भएको नै भनिनँ’ल|date=08 Mar 2020]}}</ref> ==शिक्षा== नेपाल ल क्याम्पस (त्रिवि)बाट कानुनमा स्नातक, मल्लले दिल्ली विश्वविद्यालयबाट [[कानून|कानुन]]मा स्नातकोत्तर गरी हार्वर्ड विश्वविद्यालयबाट एमसी एमपीए (मिड करियर मास्टर्स अन पब्लिक एडमिनिस्ट्रेसन) कोर्स पूरा गरेकी छिन्। वि. सं. २०४३ साल चैतमा उनले अधिवक्ताको लाइसेन्स प्राप्त गरेकी हुन्। <ref>{{cite web|url=https://narimag.com.np/news/2017-10-29/20171029134405.html |title=सपना प्रधान मल्ल|date=08 Mar 2020]}}</ref>२०६९ सालमा निजले वरिष्ठ अधिवक्ताको समेत उपाधि प्राप्त गरेकी हुन्।<ref>{{Cite web |title=Supreme Court of Nepal |url=https://supremecourt.gov.np/web/justices |access-date=2025-12-15 |website=supremecourt.gov.np |language=en}}</ref> ==योगदान== वि. सं. २०६५ वैशाखमा पहिलो संविधानसभामा सदस्य <ref>[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}</ref>भएकी सपनाले वर्तमान संविधानलाई [[लैंगिकमैत्री]], [[सीमान्तकृतमैत्री]] तथा प्रभावकारी बनाउन तथा लिङ्गको आधारमा विभेदपूर्ण कानूनलाई संसोधन गर्न सार्वजनिक सरोकारको मुद्दा दायर गरी ठूलो योगदान पुर्‍याएकी छिन् । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:संविधान सभा सदस्य]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद]] [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:महिला न्यायाधीश]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] {{stub}} m8ywynd3imnthin1qa394n2v563jsp5 0 18033 1354796 1204700 2026-05-09T14:45:23Z CommonsDelinker 144 Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 1354796 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} धर्मपुरी जिल्ला [[भारत|भारतीय]] राज्य [[तमिलनाडु]]को एउटा जिल्ला हो। {{Infobox settlement | name = धर्मपुरी जिल्ला | settlement_type = | image_skyline = Hogenakkal Tamil Nadu.JPG | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = Dharmapuri in Tamil Nadu (India).svg | map_alt = | map_caption = भारतको तमिलनाडुमा अवस्थिति | coordinates = {{coord|12|7|33.6|N|78|9|14.4|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type2 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name2 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[तमिलनाडु]] | established_title = Established | established_date = २ अक्टोबर १९६५ | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[Dharmapuri, Tamil Nadu|Dharmapuri]] | parts_type = [[Taluka|Taluks]] | parts = [[Dharmapuri taluk|Dharmapuri]], <br><br />[[Harur taluk|Harur]], <br><br />[[Karimangalam taluk|Karimangalam]], <br><br />[[Nallampalli taluk|Nallampalli]], <br><br /> [[Palacode taluk|Palakcode]], <br><br />[[Pappireddipatti taluk|Pappireddipatti]], <br><br />[[Pennagaram taluk|Pennagaram]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = प्रहरी नायब उपरिक्षक | leader_name2 = Tr.Rajan T.P.S. [(Tamilnadu Police Service | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 4497.77 | area_rank = 11 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,506,843 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 24 | population_demonym = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | timezone1 = भारतीय मानक समय | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = हुलाकी कोड | postal_code = ६३६(xxx) | area_code = ०४३४२ | area_code_type = | iso_code = | registration_plate = [[तमिलनाडुका जिल्लाहरू|जिल्लाहरूको सूची]]-२९<ref>[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in] {{deadlink|date=July 2020}}</ref> | blank1_name_sec1 = Largest city | blank1_info_sec1 = धर्मपुरी | website = {{URL|dharmapuri.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[तमिल भाषा|तमिल]] | blank2_name_sec1 = Largest metro | blank2_info_sec1 = [[धर्मपुरी, तमिलनाडु|धर्मपुरी]] | blank3_name_sec1 = आइयुसिएन श्रेणी | blank3_info_sec1 = <!-- for protected areas only --> | blank4_name_sec1 = Central location: | blank4_info_sec1 = {{coord|12|7|N|78|9|E}} | official_name = }} [[श्रेणी:तमिलनाडुका जिल्लाहरू]] {{stub}} dnclb8cvbzoa98o3hpoo4aj7le6scvc 0 44592 1354797 1236659 2026-05-09T14:45:44Z CommonsDelinker 144 Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 1354797 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मदुरै | native_name = மதுரை | settlement_type = [[महानगर]] | image_seal = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Meenakshi Amman West Tower.jpg | caption1 = [[मीनाक्षी मन्दिर, मदुरै|मीनाक्षी सुन्दरेश्वर मन्दिर]] | image2 = Koodalazhagar (17).jpg | caption2 = [[कुडल अजगर मन्दिर]] | image3 = Thirumalai nayakar mahal (11875879403).jpg | caption3 = [[तिरुमलाई नायककर महल]] | image4 = Gandhi Memorial Museum.jpg | caption4 = [[गान्धी स्मारक सङ्ग्रहालय, मदुरै|गान्धी सङ्ग्रहालय]] | image5 = Madurai Junction.jpg | caption5 = [[मदुरै जंक्शन रेलवे स्टेशन|मदुरै जंक्शन]] | image6 = MaduraiAirport.JPG | caption6 =[[मदुरै विमानस्थल]] | image7 = A sunrise over Vaigai River in Madurai Tamil Nadu India.jpg | caption7 = [[वैगई नदी]] | image8 = Thirupparankundram Town View.jpeg | caption8 = [[तिरुपरंगुनराम]] }} | image_caption = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Tamil Nadu#India | image_map = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = मदुरै, तमिलनाडु | coordinates = {{coord|9|55|30.72|N|78|7|11.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_type2 = क्षेत्र | subdivision_type3 = जिल्ला | subdivision_name1 = [[चित्र:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[तमिलनाडु]] | subdivision_name3 = [[मदुरै जिल्ला|मदुरै]] | founder = | named_for = | governing_body = [[मदुरै नगर निगम]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ३०३.९७ | area_rank = २ | elevation_footnotes = | elevation_m = १३४ | population_total = १०,१७,८६५ <ref name="census2011">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3322_PART_B_DCHB_MADURAI.pdf |title=Madurai District census handbook |publisher=Government of India |access-date=29 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153908/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3322_PART_B_DCHB_MADURAI.pdf |archive-date=3 August 2016}}</ref> | population_as_of = सन् २०११ | population_footnotes = <ref>{{cite web |title=Socio-Economic Resources Profiling |url=http://www.maduraicorporation.co.in/socio-economis-resource-profiling.html |publisher=Madurai Corporation |access-date=24 February 2020 |archive-date=22 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222164714/http://www.maduraicorporation.co.in/socio-economis-resource-profiling.html |url-status=live }}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = १,४६५,६२५ | population_metro_footnotes = | population_rank = [[भारतका धेरै जनसङ्ख्या भएका सहरहरूको सूची|४४औँ]] | population_demonym = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[तमिल भाषा|तमिल]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = {{URL|maduraicorporation.co.in}} }} '''मदुरै''' [[भारत]]को [[तमिलनाडु राज्य]]को प्रमुख सहर हो। यो तमिलनाडुको सांस्कृतिक राजधानी र [[मदुरै जिल्ला]]को प्रशासनिक मुख्यालय हो, जुन १ नोभेम्बर १८६६ मा स्थापित मदुरै नगर निगमद्वारा शासित छ। सन् २०११ को जनगणना अनुसार, यो [[चेन्नई]] र [[कोयम्बटोर]] पछि जनसङ्ख्याको हिसाबले तमिलनाडुको तेस्रो ठुलो महानगर हो र भारतको २७औँ ठुलो सहरी समूह हो। वैगाई नदीको किनारमा अवस्थित, मदुरै दुई सहस्राब्दीको लागि एक प्रमुख बस्ती हो र यसको २५०० वर्ष भन्दा बढीको दस्तावेज इतिहास छ। मदुरै [[तमिल भाषा]] नजिकको सम्बन्ध छ। तेस्रो तमिल सङ्गम, तमिल विद्वानहरूको एउटा प्रमुख मण्डली, सहरमा आयोजित भएको भनिन्छ। [[मौर्य साम्राज्य]] लागि ग्रिक राजदूत मेगास्थेनिस र मौर्य सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]] मन्त्री [[चाणक्य|कौटिल्य]] उल्लेख गरेका यस सहरको अभिलेख गरिएको इतिहास ईपूर्व तेस्रो शताब्दीमा फिर्ता जान्छ। मानव बस्ती र ३०० ईपूर्वको [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] व्यापार सम्बन्धका सङ्केतहरू मनालुरमा [[भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण]] गरिएको उत्खननबाट स्पष्ट छन्। यो सहर महत्त्वपूर्ण पुरातनताको मानिन्छ र विभिन्न समयमा पाण्ड्य राज्य, चोल साम्राज्य, मदुरै सल्तनत, [[विजयनगर साम्राज्य]], मदुरै नायक, कर्नाटक राज्य र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनी]] [[ब्रिटिस राज]] शासन गरिएको छ। सहरमा धेरै ऐतिहासिक स्मारकहरू छन्, जसमा कुडल अझागर मन्दिर, [[मिनाक्षी अम्मन मन्दिर|मीनाक्षी मन्दिर]] र थिरुमलाई नायककर महल सबैभन्दा प्रमुख छन्। == इतिहास == बौद्ध ग्रन्थ [[महावंश|महावंशले]] [[राजकुमार विजय|राजकुमार विजयको]] (५४३–५०५ ईपूर्व) श्रीलङ्कामा आफ्ना ७०० अनुयायीहरूको आगमनको सन्दर्भमा मदुरैको उल्लेख गरेको छ। महावंशका अनुसार, बहुमूल्य उपहार, रत्न र मोतीले भरिएका दूतहरूलाई श्रीलङ्काबाट प्राचीन तमिलकमको मदुरै पठाइएको थियो। तिनीहरूको मिशन राजकुमार विजयको लागि दुलही सुरक्षित गर्नु थियो। मदुरैका पाण्ड्य राजाले यो प्रस्तावलाई स्वीकार गरे। उनले आफ्नी छोरीलाई राजकुमार विजयासँग विवाह गर्न मात्र पठाएनन् तर अन्य परिवारहरूलाई पनि आफ्ना छोरीहरूलाई राजकुमारका मन्त्रीहरू र रिटेनरहरूसँग विवाह गर्न प्रस्ताव गर्न अनुरोध गरे। त्यसैले, राजकुमारी र सयौँ कन्याहरू, कारीगरहरू र अठारह गिल्डका एक हजार परिवारलाई पनि श्रीलङ्का पठाइयो।<ref name="Geiger 1912 59">{{Cite book|title=The Great Chronicle of Ceylon|doi=Wilhelm Geiger|page=59}}</ref> सन् १९७१ मा मदुरै नगरपालिकालाई नगर निगम स्तरोन्नति गरियो। २०११ मा मदुरै निगमले आफ्नो क्षेत्राधिकारको क्षेत्र सत्तरी-दुई वार्डबाट एक सय वार्डमा विस्तार गर्यो, जुन क्षेत्रफल ५१.८२ वर्ग किलोमिटर (१२,८१० एकड) बाट १४७.९९७ वर्ग किलोमिटरमा वृद्धि भयो। == भूगोल र जलवायु == मदुरै निगमको क्षेत्रफल {{Convert|147.97|sqkm|sqmi|2|disp=or}} छ।<ref>{{Cite web |title=TN Govt GO #220 |url=http://www.tn.gov.in/dtp/gorders/maws_t_220_2010.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912173522/http://www.tn.gov.in/dtp/gorders/maws_t_220_2010.pdf |archive-date=12 September 2012 |access-date=21 August 2012 |publisher=Government of Tamil Nadu}}</ref> मदुरै वर्षको आठ महिना तातो र सुख्खा हुन्छ। छिमेकी [[डिन्डिगुल|डिन्डिगुलमा]] जस्तै फेब्रुअरी र मार्चमा चिसो हावा चल्ने गर्छ। सबैभन्दा तातो महिना मार्च देखि जुलाई सम्म हो। सहरले अगस्टदेखि अक्टोबरसम्म मध्यम हावापानी अनुभव गर्छ, भारी वर्षा र मेघगर्जनले टेम्पोर गर्छ, र नोभेम्बरदेखि फेब्रुअरीसम्म अलिकति चिसो मौसम हुन्छ। कुहिरो र शीत दुर्लभ छन्, जाडो मौसममा मात्र हुन्छ। पहाड र समुद्रबाट समान दूरीमा रहेकोले, यसले [[मनसून|उत्तरपूर्वी मनसुन]] र [[मनसून|दक्षिणपश्चिम मनसुनसँग]] समान मनसुन ढाँचा अनुभव गर्दछ, पहिलेको अक्टोबरदेखि डिसेम्बरमा बढी वर्षा हुन्छ।<ref>{{Cite book|title=Researches into the causes, nature, and treatment of the more prevalent diseases of India|url=https://archive.org/details/researchesintoc00annegoog}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{दस लाखभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको भारतीय महानगरहरू}} [[श्रेणी:भारतका स्मार्ट सहरहरू]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:भारतका महानगरहरू]] qkhe19y9koldaalq4ppo8k2puvqb6s8 0 71590 1354804 974909 2026-05-09T15:38:16Z Srsh101 60743 Srsh101द्वारा [[शिरा]] पृष्ठलाई [[नसा]]मा सारियो: [[नेपाली बृहत् शब्दकोश]] अनुसार शुद्ध नेपाली 974909 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = शिरा | Latin = vena | GraySubject = | GrayPage = | Image = Venous system en.svg | Caption = मानव शरीरका मुख्य शिरा | Width = | Image2 = | Caption2 = | ImageMap = | MapCaption = | Precursor = | System = [[रक्तसंचार प्रणाली]] | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = | MeshName = | MeshNumber = | Code = | Dorlands = | DorlandsID = }} मानव शरीरमा शरिरको अन्य भागबाट मुटुमा रगत पुर्याउने रक्तनलीलाई '''शिरा''' भनिन्छ। {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== m0t3zxd7k8rxaj1ia1gy9eu7ahtiy7b 1354806 1354804 2026-05-09T15:38:36Z Srsh101 60743 1354806 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = शिरा | Latin = vena | GraySubject = | GrayPage = | Image = Venous system en.svg | Caption = मानव शरीरका मुख्य शिरा | Width = | Image2 = | Caption2 = | ImageMap = | MapCaption = | Precursor = | System = [[रक्तसंचार प्रणाली]] | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = | MeshName = | MeshNumber = | Code = | Dorlands = | DorlandsID = }} मानव शरीरमा शरिरको अन्य भागबाट मुटुमा रगत पुर्याउने रक्तनलीलाई '''नसा''' भनिन्छ। {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== 0e4u72qsujck94r8s141jat9tiiw1wt 0 71601 1354811 1343884 2026-05-10T06:45:43Z ~2026-28268-97 78548 पाल्पा जिल्लामा अवस्थित ताल ± 1354811 wikitext text/x-wiki यो पृष्ठले '''[[नेपाल]]'''का कृत्रिम र प्राकृतिक '''ताल तथा जलाशय'''हरूलाई सूचीकृत गरेको छ, जुन प्रदेश अनुसार क्रमबद्ध छ। नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल [[कर्णाली प्रदेश]]को [[राराताल|रारा ताल]] हो। यसको लम्बाइ करिब ५.२ किलोमिटर (पूर्व-पश्चिम),चौडाइ २.४ किलोमिटर तथा गहिराइ १६७ मिटर छ।<ref>{{cite web|title=Visit Nepal's deepest Lake|url=https://ntb.gov.np/rara|website=ntb.gov.np|publisher=नेपाल पर्यटन बोर्ड|language=en|accessdate=26 मार्च 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/lakes.html|title = Lakes of Nepal}}</ref> कर्णाली प्रदेशमा नै अवस्थित [[फोक्सुन्डो ताल|फोक्सुण्डो ताल]] नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल हो, जसको गहिराई १३६ मिटर छ।<ref>{{cite web|title=कर्णालीका तालहरु :रारा र फोक्सुण्डो|url=https://www.enayanepal.com/archives/2764|website=www.enayanepal.com|publisher=ईनयाँ नेपाल|accessdate=3 नोभेम्बर 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218152732/http://www.enayanepal.com/archives/2764 |date=2019-02-18 }}</ref> [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्ने [[तिलिचो ताल]] समुन्द्र सतहबाट ४९१९ मिटर उचाइमा रहेको नेपालको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा अवस्थित ताल हो। मकवानपुर जिल्लाको कुलेखानी जलविद्युत परियोजनाका लागि निर्माण गरिएको [[इन्द्र सरोवर]] नेपालको सबैभन्दा ठूलो मानव निर्मित ताल हो। [[File:Rara lake, Mugu.jpg|thumb|[[राराताल|रारा ताल]]]] == [[कोशी प्रदेश|कोशी]] == === [[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * कालपोखरी * पाँडुले पोखरी * हाँस पोखरी * [[साल्पा पोखरी]] }} === [[धनकुटा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[राजारानी ताल]] }} === [[इलाम जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * गोरे पोखरी (सती देवी) * [[माईपोखरी (स्पष्टता)|माई पोखरी]] * असोक पोखरी * सुके पोखरी * जोर पोखरी * उत्तरे पोखरी * झ्याउ पोखरी * हाँस पोखरी * लाम पोखरी * लालबाँस पोखरी * गुफाथुम्की पोखरी * चन्द्रपाल थेवे ढाप सिमसार पोखरी * अन्तु पोखरी * हाँगेथाम पोखरी * फुस्रे पोखरी * काला पोखरी * छिन्टापु पोखरी * हाँडे पोखरी * थाम पोखरी * टङ्लु पोखरी * ताल पोखरी }} === [[झापा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| *बिराटपोखरी *जामुनखाडी *गौरादह *चिलागड दह *टाँगा डुवान }} === [[खोटाङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बराह ताल * सल्ले पोखरी * छिता पोखरी * बाने पोखरी * इन्द्रेणी पोखरी }} === [[मोरङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * इम्जा पोखरी * सुनवर्षी पोखरी * बेतना सिमसार }} === [[पाँचथर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * तिम्बुङ पोखरी * जोरपोखरी * सिंह पोखरी * सिद्ध पोखरी * शिव पोखरी * सूर्य कुण्ड * दुध कुण्ड * हाँस पोखरी * मयुरपोखरी * नीरपोखरी * लामपोखरी * डवल्ला पोखरी * गुण्टे पोखरी * हर्कटे पोखरी * सुके पोखरी * हिले पोखरी * साधुटार पोखरी * लेकगाउँ पोखरी }} === [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * घन्टे पोखरी * लामपोखरी * गुफा पोखरी * पाँच पोखरी * लाम पोखरी * खोपी पोखरी * सभापोखरी * भुटे पोखरी * जलजला पोखरी * बौलाहा पोखरी * पाँचपोखरी * रातो पोखरी * दुधपोखरी * सिद्धपोखरी * सानो पोखरी * ठूलो पोखरी * बन्दुके पोखरी * कालपोखरी * एक्ले पोखरी * तिनपोखरी * नुनरिरि पोखरी * खुसी पोखरी * मेतालुङ्ग पोखरी * थमपोखरी * साधु पोखरी * ठूलो तातोपानी स्प्रिङ (नुनधकी) }} === [[सोलुखुम्बु जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * गोक्यो ताल * फुर्के पोखरी * सुके पोखरी }} === [[सुनसरी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[बर्जु ताल]] }} === [[ताप्लेजुङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * काली पोखरी `क` * काली पोखरी `ख` * सुके पोखरी * सिजमे ताल * याङमा पोखरी * जलजले पोखरी * इनवा पोखरी * सिजेङमा पोखरी * तीन पोखरी * लामपोखरी * तिम्बुङ पोखरी }} === [[तेह्रथुम जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * चिचिलिङ पोखरी * मर्गा पोखरी * पञ्चकन्या छथेर पोखरी}} === [[उदयपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बेलहा गाभी * धर पोखरी * रौता पोखरी * ताप्ले पोखरी }} == [[मधेश प्रदेश|मधेस प्रदेश]] == === [[बारा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * गढीगङ्गा ताल * कामिनी दह * रामजानकी पोखरी }} === [[धनुषा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * अग्नी कुण्ड * ज्ञानकुण्ड * रत्नसागर * धनुसागर * गंगासागर * रामसागर }} === [[महोत्तरी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * ब्रम्हस्थान पोखरी * दामी मदाई पोखरी * गोटमन सागर * नैनी पोखरी * सतुनिया पोखरी * तेलिया पोखरी * थारी पोखरी }} === [[पर्सा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बन्जारी पोखरी * छप्किया पोखरी * गम्हरिया पोखरी * कामिनी दह * मैदिया पोखरी }} === [[रौतहट जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * चाँदी पोखरी * धमौरा पोखरी * गौर पोखरी * महकर पोखरी * सिवालय पोखरी}} === [[सप्तरी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * ठाकुरबाबा दह * भोकारी दह * कमल दह * पुर्नी पोखरी * सकुवाइ पोखरी }} === [[सर्लाही जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बेतिनी दह * भरत ताल * हातमारे पोखरी * केर्वा पोखरी * लेखन्देहि ताल }} === [[सिराहा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * आदा पोखरी * बेली पोखरी * बिसुनपुर पोखरी * देवल पोखरी * महादेव पोखरी * मनिक दह * नरहिया पोखरी * पटारी पोखरी * पुर्नी पोखरी * राजदेवी पोखरी}} == [[बागमती प्रदेश]] == === [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौं जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[गहना पोखरी]] * [[इखा पोखरी]] * [[कमल पोखरी]] * [[नागपोखरी|नाग पोखरी]] * [[रानी पोखरी]] * [[टौदह]] }} === [[ललितपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बोजे पोखरी * बोके दह * गोदावरी * नाग दह * [[पिमबहाल पोखरी]] }} === [[भक्तपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * कमल पोखरी * नु पुखू * [[सिद्ध पोखरी]] }} === [[चितवन जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बैकुण्ठे ताल * [[बिसहजारी ताल|बीस हजारी ताल]] * मुजुरा ताल * कुमाल ताल * कसरा ताल * लामे ताल * कालिमाटी ताल * नन्दभाउजु ताल * राइनो ताल * तमोर ताल * टिकउली ताल }} === [[धादिङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * गङ्गा जमुना ताल }} === [[ दोलखा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * जटा पोखरी * शिव पोखरी * सिम्पानी पोखरी * ठुली पोखरी * [[छो रोल्पा]] }} === [[मकवानपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[इन्द्र सरोवर]] }} === [[नुवाकोट जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * सागर कुण्ड }} === [[रामेछाप जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * पोखरी दह }} === [[रसुवा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * भैरव कुण्ड * [[गोसाइँकुण्ड]] * [[पार्वती कुण्ड]] * सरस्वती कुण्ड * [[सूर्यकुण्ड|सूर्य कुण्ड]]}} === [[सिन्धुली जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| }} === [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बहुला पोखरी * [[पाँच पोखरी]] }} == [[गण्डकी प्रदेश]] == === [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बराह पोखरी }} === [[गोरखा जिल्ला|गोर्खा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[बिरेन्द्र ताल]] * [[घुन्चोक पोखरी]] * काल्चुमान ताल * महेन्द्र ताल * रानी पोखरी * ताल पोखरी * नारद कुण्ड }} === [[कास्की जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[फेवाताल|फेवा ताल]] * [[बेगनास ताल]] * [[रुपा ताल|रूपा ताल]] * [[गुँदे ताल]] * अलैचे पोखरी * बागे पोखरी * [[दिपाङ ताल]] * खास्टे ताल * खापुचे ताल * मैदी ताल * [[न्युरेनी ताल]] * पुम्दी पोखरी * शान्ती कुण्ड * सिद्दी पोखरी}} * रानी पोखरी( मादी गा.पा.-१०, भाचोक) === [[लमजुङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बराह पोखरी * दम्राङ पोखरी * देउराली पोखरी * इलाम पोखरी * मुर्जुङ पोखरी }} === [[मनाङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[धुम्बा ताल]] * [[गङ्गापुर्ण ताल]] * [[काजिन सारा ताल]] * मुर्छउटे ताल * साकुम ताल * [[तिलिचो ताल]] * टिटी ताल * पुगेन ताल }} === [[म्याग्दी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * खैर बाराही ताल * भाले बास्ने ताल }} === [[पर्वत जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * पात्ले खर्क पोखरी * सानी पोखरी * ठूलो पोखरी * खयर बराह ताल }} === [[स्याङ्जा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * पञ्चासे ताल }} === [[तनहुँ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * मर्स्याङदी सरोवर }} === [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला| नवलपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| }} == [[लुम्बिनी प्रदेश]] == === [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|परासी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| }} === [[अर्घाखाँची जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * रारा पोखरी }} === [[बाँके जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बागेस्वरी तलाउ * रानी तलाउ }} === [[बर्दिया जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बढैया ताल * सत्खलुवा ताल * ताराताल }} === [[बाँके जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बागेस्वरी तलाउ * रानी तलाउ }} === [[रोल्पा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * विवाङ दह * सुकी दह * सुनछहरी झरना * परेवा छहरा }} === [[दाङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[बाह्रकुने दह]] * भोटे दह * चरिङ्गे दह * गौरिगाउँ ताल * [[जखेरा ताल]] * ज्यामिरे ताल * किच्कन्नी ताल }} === [[गुल्मी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * दिर्बुङ दह * टिमुरे ताल }} === [[पाल्पा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * कमल पोखरी * सत्यवती ताल * [[ताल पोखरा]] }}'''''• नन्दन ताल''''' '''• सुके ताल''' === [[प्युठान जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * शिव-जमुना पोखरी }} === [[रुपन्देही जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बनगाई पोखरी * बेलई पोखरी * गैडहवा ताल * [[गजेडी ताल]] * गन्वरिया ताल * जमुहानी पोखरी * रायपुर ताल * रोहिनिहवा ताल * सग्रहवा ताल * सिसौसेमरा ताल * तरेनी पोखरी * टाइगर टप ताल }} === [[कपिलवस्तु जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * जगदीशपुर ताल * [[जखेरा ताल]] }} == [[कर्णाली प्रदेश]] == === [[दैलेख जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * कुन्य ताल }} * मदान ताल === [[डोल्पा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[फोक्सुन्डो ताल|फोक्सुण्डो ताल]] * प्रिथा दह }} === [[हुम्ला जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * सेलिम ताल }} === [[जुम्ला जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| }} === [[मुगु जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[राराताल|रारा ताल]] * [[दूध ताल]] }} === [[रुकुम जिल्ला]]=== {{columns-list|colwidth=15em|* * कमल पोखरी * स्यार्पू ताल * तातोपानी ताल }} === [[सल्यान जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * कचुवा दह * [[कुपिन्डे दह]] }} === [[सुर्खेत जिल्ला]]=== {{columns-list|colwidth=15em| * [[बुलबुले ताल]] }}सिम्री दह मुरली दह == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] == === [[अछाम जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[खप्तड ताल]] * [[रामारोशन क्षेत्र|रामारोशन ताल]] }} === [[बझाङ जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * भूमी सरोवर * सुर्मा सरोवर }} === [[बाजुरा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * बुढिनन्द * कैलास ताल * राक्षस ताल}} === [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[अली ताल]] * बोडापती ताल * नायल ताल }} === [[दार्चुला जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * ब्रम्हा दह * खट्टी ताल * पासा दह}} === [[डोटी जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * [[अली ताल]] (डडेल्धुरा) * छतिवन ताल * [[खप्तड ताल]] * सुन दह }} === [[कैलाली जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * जोखर ताल * जखोरबाबा ताल * [[घोडाघोडी ताल]] (रामसार क्षेत्र)}} === [[कञ्चनपुर जिल्ला]] === {{columns-list|colwidth=15em| * झिलमिला ताल * बेदकोट ताल * मुड्का ताल *. रानी ताल * सुन्देउ ताल * कमल पोखरी-दाइजी }} == यो पनि हेर्नुहोस् == * नेपालका प्रमुख नदीहरूको सूची ==सन्दर्भ सामग्री== {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालको भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालका तालहरू]] k660jvvxz807ck6yx5o9y2a0ezqqz9r 0 75619 1354812 1319361 2026-05-10T09:25:26Z ~2026-28324-23 78549 विवरण र सोको स्रोत संग्रह 1354812 wikitext text/x-wiki '''खत्री''' अथवा '''के.सी.''' [[नेपाल]] तथा [[भारत]]का विभिन्न ठाउँमा बसोबास गर्ने एक प्रकारको थर हो । अब कतिपय खत्रीहरू आफ्नो नामको अगाडि खत्री क्षेत्रीको छोटो रुप के.सी. थर लेख्ने अथवा भन्ने गर्दछन् भने कतिपयले समाजमा इज्जतकाेलागी क्षेत्री मात्र लेख्दछन् । नेपालको खस शब्यतामा ब्राहमण पिता र क्षेत्री आमाका सन्तानलाई खत्री भनिन्थ्यो ।<ref>{{Cite journal |last=Subedi |first=Madhusudan |date=2010-01-01 |title=Caste System: Theories and Practices in Nepal |url=https://www.academia.edu/4312936/Caste_System_Theories_and_Practices_in_Nepal}}</ref> खत्री बाहुन र क्षेत्री दुबैको सन्तान हुन ।<ref>{{Cite web |title=Brahman and Chhetri of Nepal {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/brahman-and-chhetri-nepal |access-date=2026-05-10 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> बिश्वको पहिलो खत्री वण शंकर भनेकाे पसुराम हाे जसले आफ्नाे जन्मदिने आमाकाे हत्या गरेकाे थियाे ॥ पशुराम क्षेत्रीय राजा प्रसेनजितकी पुत्री रेणुका र ब्राहमण भृगुवंशीय जमदग्निका पुत्र थिए। ==उतपत्तिको किम्बदन्ति== खत्रीको उत्पतिका धेरै कथनहरू छन् । ===भारतको प्रचलन=== खत्रीलाई भारतमा क्षत्रिय बाबु र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेको प्रतिलोम जातिको रूपमा लिएको थियो ।<ref>{{cite book |title=Early Chauhān dynasties: a study of Chauhān political history, Chauhān political institutions, and life in the Chauhān dominions, from 800 to 1316 A.D. |first=Dasharatha |last=Sharma |authorlink=Dasharatha Sharma |page=279 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1975|quote= Khatris are mixed ''pratiloma'' caste but suggested that they could be a mixed caste born of Kshatriya fathers and [[Brahmin]] mothers.}}</ref> ===कत्युरी अप्रभंश=== [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] क्षेत्रीबाट अप्रभंश भै खत्री [[क्षेत्री]] भएको दाबी गरिन्छ । कत्यूरीबाट खत्री<ref>http://anish-the-blogger.blogspot.com/2011/01/what-is-meaning-of-khatri-chhetri-that.html?m=1</ref> ===ब्रह्मखत्री=== [[File:Menaka and Vishvamitra, in a painting by Raja Ravi Varma.jpg|thumb|विश्वामित्र, प्रसिद्ध [[चन्द्रवंश]]का क्षत्रिय राजा गादीका ब्रह्मखत्री छोरा]] क्षेत्रीले ब्राह्मणी बिहे गरेमा तिनीहरूका सन्तान खत्री भएको दाबी गर्छन् । भारतमा [[क्षत्रिय]] पिता र [[ब्राह्मण]] माताबाट जन्मेका मानिसहरूलाई '''ब्रह्मखत्री''' भनिन्छ । ऋषि [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]] चन्द्रवंशी क्षत्रिय राजा गादी र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेका थिए । उनलाई ब्रह्मखत्रीभित्र गनिन्छ । ===क्षत्री अप्रभंश=== खत्री संस्कृत शब्द [[क्षत्री]]को अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् ।[[ब्राह्मण|बाहुन]]हरूसँग थर मिलेको आधारमा क्षेत्रीहरूलाई [[ब्रह्मक्षत्रिय]]को करार दिइयो । खत्री संस्कृत शब्द [[क्षत्री]]को अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् । खत्रीको उत्पति [[क्षत्रिय]]बाट [[क्षेत्री]] भै अप्रभंश हुँदा खत्री भएको हुनसक्छ । नेपाली [[खस जाति|खस]]हरूको थर कर्णाली प्रान्तका गाउँहरूबाट निर्धारित भएका हुन् । कुनै एक गाउँका सम्पूर्ण जातिहरूलाई एउटै थरले सम्बोधन गरिएको हुँदा [[पोखरेल]], [[घिमिरे]], [[भट्टराई]], जस्ता थरहरू [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[सार्की जाति|सार्की]], [[दमाई जाति|दमाई]] र [[विश्वकर्मा जाति|कामी]] जाति एकैसाथ भएका हुन् । त्यसकारण एउटा पोखरेल थरको व्यक्ति बाहुन, क्षेत्री वा दलित जुनैपनि हुनसक्छ ।<ref>http://www.karma99.com/2013/05/dalit-in-nepal.html?m=1</ref> अर्को प्रचलित ब्राह्मणवादी कथन अनुसार [[ब्राह्मण]]ले [[ठकुरी]], [[बस्नेत]], [[बिष्ट]], [[बोहरा]] आदि [[क्षत्रिय]]की कन्या विवाह गरेमा त्योबाट जन्मिएका सन्ततिहरू ब्राह्मणबाट खत्री भएका हुन । बाहुन जातिको उच्चता बयान गर्न मनगढन्त र काल्पनिक रचना गरिएको हो । कुनै पनि ब्राह्मणरूपी थरलाई क्षेत्री जातिहरूमा पाइएको हुँदा उनीहरूलाई छुट्याउन खत्री उपनाम दिइएको हुनसक्ने सम्भावना छ । ===खत्रिय अप्रभंश=== [[पाली भाषा]]मा खेत वा जमिनको अधिनायकलाई '''खत्रिय''' भनिन्छ । खत्रियको छोटो रूप खत्री भएको हुनसक्छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{श्रोत}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:थरहरू]] pa7rnwmz6snx5hut3rou8hz8k1hiney 1354813 1354812 2026-05-10T09:27:56Z ~2026-28324-23 78549 अनुच्छेद सम्पादन 1354813 wikitext text/x-wiki '''खत्री''' अथवा '''के.सी.''' [[नेपाल]] तथा [[भारत]]का विभिन्न ठाउँमा बसोबास गर्ने एक प्रकारको थर हो । अब कतिपय खत्रीहरू आफ्नो नामको अगाडि खत्री क्षेत्रीको छोटो रुप के.सी. थर लेख्ने अथवा भन्ने गर्दछन् भने कतिपयले क्षेत्री मात्र लेख्दछन् । नेपालको खस शब्यतामा ब्राहमण पिता र क्षेत्री आमाका सन्तानलाई खत्री भनिन्थ्यो ।<ref>{{Cite journal |last=Subedi |first=Madhusudan |date=2010-01-01 |title=Caste System: Theories and Practices in Nepal |url=https://www.academia.edu/4312936/Caste_System_Theories_and_Practices_in_Nepal}}</ref> खत्री बाहुन र क्षेत्री दुबैको सन्तान हुन ।<ref>{{Cite web |title=Brahman and Chhetri of Nepal {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/brahman-and-chhetri-nepal |access-date=2026-05-10 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> बिश्वको पहिलो खत्री वण शंकर भनेकाे पसुराम हाे जसले आफ्नाे जन्मदिने आमाकाे हत्या गरेकाे थियाे ॥ पशुराम क्षेत्रीय राजा प्रसेनजितकी पुत्री रेणुका र ब्राहमण भृगुवंशीय जमदग्निका पुत्र थिए। ==उतपत्तिको किम्बदन्ति== खत्रीको उत्पतिका धेरै कथनहरू छन् । ===भारतको प्रचलन=== खत्रीलाई भारतमा क्षत्रिय बाबु र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेको प्रतिलोम जातिको रूपमा लिएको थियो ।<ref>{{cite book |title=Early Chauhān dynasties: a study of Chauhān political history, Chauhān political institutions, and life in the Chauhān dominions, from 800 to 1316 A.D. |first=Dasharatha |last=Sharma |authorlink=Dasharatha Sharma |page=279 |publisher=Motilal Banarsidass |year=1975|quote= Khatris are mixed ''pratiloma'' caste but suggested that they could be a mixed caste born of Kshatriya fathers and [[Brahmin]] mothers.}}</ref> ===कत्युरी अप्रभंश=== [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] क्षेत्रीबाट अप्रभंश भै खत्री [[क्षेत्री]] भएको दाबी गरिन्छ । कत्यूरीबाट खत्री<ref>http://anish-the-blogger.blogspot.com/2011/01/what-is-meaning-of-khatri-chhetri-that.html?m=1</ref> ===ब्रह्मखत्री=== [[File:Menaka and Vishvamitra, in a painting by Raja Ravi Varma.jpg|thumb|विश्वामित्र, प्रसिद्ध [[चन्द्रवंश]]का क्षत्रिय राजा गादीका ब्रह्मखत्री छोरा]] क्षेत्रीले ब्राह्मणी बिहे गरेमा तिनीहरूका सन्तान खत्री भएको दाबी गर्छन् । भारतमा [[क्षत्रिय]] पिता र [[ब्राह्मण]] माताबाट जन्मेका मानिसहरूलाई '''ब्रह्मखत्री''' भनिन्छ । ऋषि [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]] चन्द्रवंशी क्षत्रिय राजा गादी र ब्राह्मण आमाबाट जन्मेका थिए । उनलाई ब्रह्मखत्रीभित्र गनिन्छ । ===क्षत्री अप्रभंश=== खत्री संस्कृत शब्द [[क्षत्री]]को अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् ।[[ब्राह्मण|बाहुन]]हरूसँग थर मिलेको आधारमा क्षेत्रीहरूलाई [[ब्रह्मक्षत्रिय]]को करार दिइयो । खत्री संस्कृत शब्द [[क्षत्री]]को अप्रभंश हो । खत्री क्षेत्रीहरू पञ्जाबी खत्रीहरूभन्दा भिन्न जात समाजका हुन् । खत्रीको उत्पति [[क्षत्रिय]]बाट [[क्षेत्री]] भै अप्रभंश हुँदा खत्री भएको हुनसक्छ । नेपाली [[खस जाति|खस]]हरूको थर कर्णाली प्रान्तका गाउँहरूबाट निर्धारित भएका हुन् । कुनै एक गाउँका सम्पूर्ण जातिहरूलाई एउटै थरले सम्बोधन गरिएको हुँदा [[पोखरेल]], [[घिमिरे]], [[भट्टराई]], जस्ता थरहरू [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[सार्की जाति|सार्की]], [[दमाई जाति|दमाई]] र [[विश्वकर्मा जाति|कामी]] जाति एकैसाथ भएका हुन् । त्यसकारण एउटा पोखरेल थरको व्यक्ति बाहुन, क्षेत्री वा दलित जुनैपनि हुनसक्छ ।<ref>http://www.karma99.com/2013/05/dalit-in-nepal.html?m=1</ref> अर्को प्रचलित ब्राह्मणवादी कथन अनुसार [[ब्राह्मण]]ले [[ठकुरी]], [[बस्नेत]], [[बिष्ट]], [[बोहरा]] आदि [[क्षत्रिय]]की कन्या विवाह गरेमा त्योबाट जन्मिएका सन्ततिहरू ब्राह्मणबाट खत्री भएका हुन । बाहुन जातिको उच्चता बयान गर्न मनगढन्त र काल्पनिक रचना गरिएको हो । कुनै पनि ब्राह्मणरूपी थरलाई क्षेत्री जातिहरूमा पाइएको हुँदा उनीहरूलाई छुट्याउन खत्री उपनाम दिइएको हुनसक्ने सम्भावना छ । ===खत्रिय अप्रभंश=== [[पाली भाषा]]मा खेत वा जमिनको अधिनायकलाई '''खत्रिय''' भनिन्छ । खत्रियको छोटो रूप खत्री भएको हुनसक्छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{श्रोत}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:थरहरू]] l6nvh6ed1zb92kw9wodihnpg797e5pf 0 79214 1354793 1351660 2026-05-09T13:26:07Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354793 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/tokha?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = प्रकाश अधिकारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = मुरारी तामाङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 17.11<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 133755 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[धापासी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.nagarjunmun.gov.np/ne आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[झोर महाङ्काल]], [[टोखा चण्डेश्वरी]], [[टोखा सरस्वती]], [[धापासी]] र [[गोङ्गबु]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,३३,७५५ रहेको छ भने यहाँ ३७,०२५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार टोखा नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,३३,७५५ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई ११ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ टोखा नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[झोर महाङ्काल]] || ६,१७८ || ६.१६ || १,००२.९२ |- | २ || [[टोखा चण्डेश्वरी]] || ६,६९८ || ४.४१ || १,५१८.८२ |- | ३ || [[टोखा सरस्वती]], [[गोङ्गबु]] (१-२) || २६,६६० || २.७९ || ९,५५५.५६ |- | ४ || [[धापासी]] (१-३) || ७,५३२ || ०.५७ || १३,२१४.०४ |- | ५ || [[धापासी]] (५,९) || ७,९२७ || ०.४१ || १९,३३४.१५ |- | ६ || [[धापासी]] (४,६) || ११,२०७ || ०.६१ || १८,३७२.१३ |- | ७ || [[धापासी]] (७-८) || ११,१३४ || ०.६५ || १७,१२९.२३ |- | ८ || [[गोङ्गबु]] (३) || १९,३३४ || ०.३३ || ५८,५८७.८८ |- | ९ || [[गोङ्गबु]] (४,६) || १३,७६० || ०.५१ || २६,९८०.३९ |- | १० || [[गोङ्गबु]] (५,७) || ११,००३ || ०.२९ || ३७,९४१.३८ |- | ११ || [[गोङ्गबु]] (८-९) || १२,३२२ || ०.३८ || ३२,४२६.३२ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,३३,७५५ !! १७.११ !! ७,८१७.३६ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] * [https://www.onlinekhabar.com/2026/04/1912381/tokhas-biscay-festival-photos टोखाको बिस्का: जात्रा (तस्वीरहरू) - २०८३] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] my20lmojczu6kpt99bt72qodwqdl9he 0 80963 1354809 1344783 2026-05-09T20:12:05Z Sunlightson 66105 1354809 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = जेनिफर स्टोन | image = Jennifer_Stone_2009.jpg | caption = जेनिफर स्टोन | birth_name = जेनिफर लिन्ड्से स्टोन | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|2|12}} | birth_place = टेक्सास, [[संयुक्त राज्य अमेरिका ]] | occupation = अभिनेत्री | yearsactive = २००३–हाल | website = }} ''' जेनिफर लिन्ड्से स्टोन ''' (जन्म: १२ फेब्रुअरी १९९३<ref name="BIO">{{cite web |year=2009 |title=About |url=http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210051734/http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |archive-date=2009-02-10 |access-date=2009-06-12 |publisher=Jennifer Stone's official website }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207104842/http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |date=2011-02-07 }}</ref>) एक अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्री हुन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == स्टोनको जन्म १२ फेब्रुअरी, १९९३ मा ट्याक्ससको ट्यारन्ट काउन्टीमा भएको थियो।<ref name="BIO" /> उनले Glendale Community College बाट नर्सिङमा एसोसिएट अफ साइन्स र Azusa Pacific University बाट नर्सिङमा बैचलर अफ साइन्स प्राप्त गरिन्।<ref>{{Cite web |last=Belcher |first=Sara |date=2020-04-09 |title=This 'Wizards of Waverly Place' Star Is Fighting COVID-19 as a Nurse |url=https://www.distractify.com/p/is-jennifer-stone-a-nurse |access-date=2023-05-05 |website=Distractify |language=en-US |archive-date=May 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505032200/https://www.distractify.com/p/is-jennifer-stone-a-nurse |url-status=live }}</ref> उनी नर्सिङ अध्ययन गरिन् ताकि उनी आफ्नो प्रकार १ मधुमेह निदानलाई राम्रोसँग बुझ्न सकून्, र २०१९ मा अभिनय छोडिन्।<ref>{{Cite web |title=Wizards of Waverly Place's Jennifer Stone Paused Her Acting Career to Become an ER Nurse — Here's Why |url=https://people.com/jennifer-stone-wizards-of-waverly-place-is-a-nurse-diabetes-8642968 |access-date=2024-07-30 |website=Peoplemag |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=January 1, 2016 |title=Jennifer Stone Reveals Her Diagnosis Story |url=https://beyondtype1.org/jennifer-stone/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710102140/https://beyondtype1.org/jennifer-stone/ |archive-date=July 10, 2018 |access-date=January 24, 2018 |work=Beyond Type 1 |language=en-US}}</ref> == करियर == स्टोनलाई पहिलो पटक ''Secondhand Lions'' मा मार्थाको रूपमा कास्ट गरिएको थियो, जसको लागि उनलाई Young Artist Award मा मनोनयन प्राप्त भयो।<ref name="yaa25">{{cite web |title=25th Annual Young Artist Awards |url=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |website=Young Artist Academy |access-date=April 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513174735/http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |archive-date=May 13, 2007 |url-status=dead}}</ref>उनीलाई याद छ कि उनले ''Secondhand Lions'' को सेटमा मात्र ''Miss Congeniality'' बाट Michael Caine लाई चिनेकी थिइन्। स्टोनले ''House'' मा आफ्नो अतिथि भूमिकाको लागि पनि यंग आर्टिस्ट अवार्डको मनोनयन पाइन।<ref name="yaa27">{{cite web |title=27th Annual Young Artist Awards |url=https://www.youngartistawards.org/noms27.htm |website=Young Artist Academy |access-date=April 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704071111/http://www.youngartistawards.org/noms27.htm |archive-date=July 4, 2010 |url-status=dead}}</ref> र पाहुनाले ''|Line of Fire'' र ''Without a Trace'' मा देखा परे।<ref name="Back">{{cite news|last=Laracy|first=Noah|title=Jennifer Stone: A Back Stage Exclusive|url=http://www.backstage.com/interview/jennifer-stone-a-back-stage-exclusive/|work=Backstage|date=April 1, 2010|access-date=June 17, 2014|archive-date=July 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705032939/https://www.backstage.com/interview/jennifer-stone-a-back-stage-exclusive/|url-status=live}}</ref> २००७ मा, उनी हर्परको रूपमा Disney को ''Wizards of Waverly Place'' को मुख्य कास्टमा सामेल भइन्। स्टोनले Gilda Radner लाई उनका सबैभन्दा ठूलो प्रभावितकर्तामध्ये एकको रूपमा उल्लेख गर्छिन्। [[File:Jennifer Stone (2026).jpg|left|thumb|२०२६ मा [[लस एन्जलस]] मा अपराइट सिटिजन्स ब्रिगेड इम्प्रो शोमा स्टोन]] सन् २००९ मा, उनले [[Disney Channel Original Movie]] ''[[Dadnapped]]'' मा आवाजको भूमिका निभाइन। उनले ''Phineas and Ferb'' मा पनि आवाज प्रदान गरिन् जहाँ उनले भविष्यमा Candace को छोरी Amanda को आवाज दिइन्, दुई एपिसोडमा। सन् २०१० मा, उनले फिल्म ''Harriet the Spy: Blog Wars'' मा Harriet को भूमिका निभाइन, जुन समान शीर्षकको पुस्तकमा आधारित थियो, जसको लेखक Louise Fitzhugh हुन्, र उनले पछि स्वीकारिन् कि फिल्ममा अभिनय गर्नु अघि उनले त्यो पुस्तक पढेकी थिइनन्। पछि उनले फिल्म ''Nothing Left to Fear'' र टेलिभिजन फिल्म ''High School Possession'' मा मुख्य भूमिका निभाई। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Jennifer Stone}} *{{IMDb name}} [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] {{ठुटो}} r2w7i5vntoguvobrcsyxnuuye0z5b46 1354810 1354809 2026-05-09T20:19:17Z Saroj 31493 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Sunlightson|Sunlightson]] ([[User talk:Sunlightson|talk]]): अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद 1354810 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = जेनिफर स्टोन | image = Jennifer_Stone_2009.jpg | caption = जेनिफर स्टोन | birth_name = जेनिफर लिन्ड्से स्टोन | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|2|12}} | birth_place = टेक्सास, [[संयुक्त राज्य अमेरिका ]] | occupation = अभिनेत्री | yearsactive = २००३–हाल | website = }} ''' जेनिफर लिन्ड्से स्टोन ''' (जन्म: १२ फेब्रुअरी १९९३<ref name="BIO">{{cite web |year=2009 |title=About |url=http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210051734/http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |archive-date=2009-02-10 |access-date=2009-06-12 |publisher=Jennifer Stone's official website }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207104842/http://www.jenniferlstone.com/about.aspx |date=2011-02-07 }}</ref>) एक अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्री हुन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Jennifer Stone}} *{{IMDb name}} [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] {{ठुटो}} 5z6a6ijyyvtlc0mb4o6t5gooh7ea5lj 0 97762 1354808 1320753 2026-05-09T16:47:01Z CommonsDelinker 144 Dalai-dengxiaoping1954.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Taivo|Taivo]]ले Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hu and Liu 1955.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1354808 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = तेङ सियाओ फिङ |native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|邓小平}}}} |image = Deng Xiaoping.jpg |caption = सन् १९७९ मा सियाओ फिङ |order =[[केन्द्रीय सल्लाहकार आयोग|कम्युनिस्ट पार्टीका केन्द्रीय सल्लाहकार]] |deputy = पो इपो<br />सु सि-यु<br />खान चेनलिन<br />लि वेई-हान |1blankname = General&nbsp;Secretary |1namedata = हु इयाओपाङ<br />चाओ सियाङ |term = १३ सेप्टेम्बर १९८२ – २ नोभेम्बर १९८७ |predecessor = नवनिर्मित कार्यालय |successor = छेन युन |order1 = चीनको केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्ष |term1 = २८ जुन १९८१ – ९ नोभेम्बर १९८९ |deputy1 = ये चियेन-इङ<br />चाओ सि-इयनङ<br />याङ साङखुन |predecessor1 = [[हुआ गोफेङ|हुआ गोआफेङ]] |successor1 = [[जियाङ जेमिन|जियाङ जेमिन]] |office2 = चिनियाँ नागरिक राजनैतिक परामर्श सम्मेलनका अध्यक्ष |term2 = ८ मार्च १९७८ – १७ जुन १९८३ |predecessor2 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]<br />खाली (सज् १९७६ – १९७८) |successor2 = तेङ याङचाओ |office3 = राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका<br />सदस्य |constituency3 = |term3 = १८ अप्रिल १९८९ – २१ डिसेम्बर १९६८<br />२६ फेब्रुअरी १९७८ – १९ फेब्रुअरी १९९७ |order4 = जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रथम उपाध्यक्ष |term4 = १७ जनवरी १९७५ – ७ अप्रिल १९७६<br />२१ जुलाई १९७७ – १० सेप्टेम्बर १९८० |predecessor4 = लिन बियाओ |successor4 = वान लि |premier4 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाई]]<br />[[हुआ गोफेङ]] |birth_date = {{birth date|1904|8|22|df=y}} |birth_place = सिचुआन, चीन |death_date = {{Death date and age|1997|2|19|1904|8|22|df=y}} |death_place = बेइजिङ |nationality = चिनियाँ |party = [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी]] |spouse = झाङ सियुआन (张锡瑗) (सन् १९२८–१९२९)<br />जिज वेइङ (金维映) (सन् १९३१–१९३९)<br />झोऊ लिज (卓琳) (सन् १९३९–१९९७) |children = तेङ लिज<br />तेङ फुफाङ<br />तेङ नान<br />तेङ रोङ<br />तेङ जिफाङ | allegiance = {{Flagicon image|Flag of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]] | branch = {{Flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg|size=23px}} [[जनमुक्ति सेना, चीन]] <br/> {{Flagicon image|中國工農紅軍軍旗.svg|size=23px}} [[चिनिया लाल सेना]] | serviceyears = १९२९-१९५२ [[चिनियाँ लाल सेना]] <br/> १९७५-१९८० [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]] | rank = | battles = [[चिनियाँ गृहयुद्ध]] <br/> [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|द्वितीय चीन-जापान युद्ध]] | mawards = |signature = }} {{Chinese|s=邓小平|t=鄧小平|p=Dèng Xiǎopíng|w=Teng Hsiao-p'ing|myr|Deng Syauping|altname=Deng Xiansheng|s2=邓先圣|t2=鄧先聖|p2=Dèng Xiānshèng|w2=Teng Hsien-sheng|altname3=Deng Xixian|s3=邓希贤|t3=鄧希賢|p3=Dèng Xīxián|w3=Teng Hsi-hsien|order=st}} {{stack end}} '''तेङ सियाओ फिङ''' ({{भाषा-चिनियाँ|邓小平}}, २२ अगस्ट १९०४-१९ फेब्रुअरी १९९७); देङ शियाओ पिङ नामबाट लोकप्रिय ) एक चिनियाँ [[क्रान्तिकारी]] र राजनेता थिए। उनले सन् १९७८ डिसेम्बर देखि सन् १९८९ नोभेम्बर सम्म [[चीन|जनवादी चीन]]को प्रमुख नीति निर्माताको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९७६ मा [[माओ त्सेतुङ|माओ त्से तुङ्]]को मृत्यु पछि चीनको सत्तामा तेङको [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]]को रूपमा उदय भएको थियो भने उनले आफ्नो देशलाई दूरगामी बजार-आर्थिक सुधारको शृङ्खलाको नेतृत्व गरेका थिए जसबाट उनलाई "आधुनिक चीनको निर्माता"को रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{Cite news|last=Faison|first=Seth|date=1997-02-20|title=DENG XIAOPING IS DEAD AT 92; ARCHITECT OF MODERN CHINA|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/02/20/world/deng-xiaoping-is-dead-at-92-architect-of-modern-china.html|access-date=2021-04-19|issn=0362-4331}}</ref> ==माओको मातहतमा राजनैतिक वृत्ति == === चेङकिङका नगर प्रमुख === १ अक्टोबर १९४९ मा, [[बेइजिङ]]मा भएको जनवादी गणतन्त्र चीनको घोषणामा देङ उपस्थित थिए। त्यतिबेला [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिष्ट पार्टी]]ले पुरै उत्तरी भुभागमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो, तर दक्षिणको केही भागहरूमा कुमिन्ताङको शासन रहेको थियो। उनलाई दक्षिण पश्चिमी चीन शमन गर्ने जिम्मेवारीका साथ दक्षिण पश्चिम विभागको प्रथम सचिव बनाइएको थियो। यो सङ्गठनलाई कुमिन्ताङले कब्जा गरेका भुभागमा नियन्त्रण गर्ने जिम्मा दिइएको थियो भने तिब्बत अर्को एक वर्ष सम्म स्वतन्त्र रूपमा रहेको थियो। कुमिन्ताङ सरकार ग्वाङजाउ छोड्न बाध्य भएको थियो र चोङकिङमा नयाँ प्रादेशिक राजधानी स्थापना गरिएको थियो। त्यहाँ [[च्याङ काइसेक|चियाङ काइ सेक]] र उनका पुत्र चियाङ च्याङ कुओ, जो देङ मस्कोमा पढ्दा ताकाको सहकर्मी थिए, कम्युनिस्ट पार्टीको फौजलाई अघि बढ्न रोक्न चाहन्थेे। देङको राजनैतिक मातहतमा, कम्युनिष्ट सेनाले नोभेम्बरको अन्त्य सम्ममा चोङकिङ नियन्त्रणमा लिँदै केही दिन पछि [[च्याङ काइसेक|च्याङ काइ सेक]]को अन्तिम किल्ला रहेको चेङ्दु प्रवेश गरेको थियो। त्यहिबेला देङ चोङकिङको नगर प्रमुख बनेका थिए भने तात्कालिक समयमा उनी कम्युनिस्ट पार्टीको दक्षिण पश्चिमको नेताको रूपमा रहेका थिए। दक्षिण पश्चिममा कम्युनिस्टको [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]ले कुमिन्ताङ शासन प्रती दमन गरेको थियो। सन् १९५० मा, कम्युनिस्ट पार्टी शासित चीनले तिब्बतमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो। देङ सियाओ पिङले चोङ्किङमा तीन वर्ष बिताएका थिए। उनले [[फ्रान्स]] जानुु भन्दा अघि किशोर अवस्थामा त्यहीँ पढाइ गरेका थिए। सन् १९५२ मा उनी बेइजिङ सरुवा भएका जहाँ उनले केन्द्रीय सरकारको विभिन्न पद हासिल गरेका थिए। === बेइजिङमा राजनैतिक उदय === {{मुख्य|महान अग्रगामी छलाङ}} जुलाई १९५२ मा, देङ बेइजिङ आएका थिए र उप प्रधानमन्त्री र अर्थ समितिको उपाध्यक्ष पद सम्हालेका थिए। उनले अर्थ मन्त्रीको पद र सञ्चार निर्देशकको पद सम्हालेको केही समयमा नै, उनलाई उप प्रधानमन्त्री बाहेक सबै पदबाट हटाइएको थियो। सन् १९५६ मा, उनी कम्युनिस्ट पार्टी सङ्गठन विभागको प्रमुख र केन्द्रिय सैन्य आयोगको सदस्य बनेका थिए। माओको सन् १९५७ को दक्षिणपन्थी-विरोधी आन्दोलनलाई औपचारिक समर्थन गरेपछि, देङ कम्युनिस्ट पार्टी केन्द्रिय कमिटीको सचिव बन्दै देशको दैनिक मामिला राष्ट्रपति लिउ साओकी र प्रधानमन्त्री [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]सँगै चलाउने भएका थिए। देङ र लिउको नीतिले वैचारिक सिद्धान्त भन्दा पनि आर्थिक सिद्धान्तलाई महत्त्व दिन्थ्यो। === दुई शुद्धीकरणको निशाना === {{मुख्य|चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति}} ==== सांस्कृतिक क्रान्ति ==== [[File:Zhou Li Deng.jpg|thumb|left|देङ शियाओ पिङ (बायाँ), भविष्यका राष्ट्रपति लि सियनियन र [[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाई]] सन् १९६३ मा]] माओलाई देङ र लिउको सुधारवादी आर्थिक नीतिले पूँजीवादको पुनर्स्थापना हुने र [[चिनियाँ क्रान्ति]]को अन्त्य हुने डर थियो। <ref name="autogenerated1">{{cite news | author=Minqi Li | title=Socialism, capitalism, and class struggle: The Political economy of Modern china | work = Economic & Political Weekly | date=December 2008}}</ref> यो र अन्य कारणहरूले गर्दा, माओले सन् १९६६ मा साँस्कृतिक क्रान्ति सुरु गरेका थिए। यस क्रममा देङ उनको निशानामा रहेका थिए र उनलाई सबै पदबाट हटाइएको थियो। साँस्कृतिक क्रान्तिको समयमा, उनलाई र उनको परिवारलाई रेड गार्डहरूले निशाना बनाए। रेड गार्डले उनको जेठो छोरा देङ पुफाङलाई कैद गरेका थिए। देङ पुफाङलाई यातना दिइएको थियो र सन् १९६८ मा चार तले भवनको झ्यालबाट बाहिर खसालिएको थियो। अक्टोबर १९६९ मा देङलाई जियाङ्सी प्रान्तको सिनजियानको ट्र्याक्टर कारखानामा मजदुरी काम गर्न पठाइएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | title = Deng Xiaoping − The Years of Hardship and Danger | publisher = People.com.cn | date = 10 July 2007 | access-date = 18 February 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180917215432/http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | archive-date = 17 September 2018 | url-status = live }}</ref> त्यहाँको चार वर्षमा,<ref>{{cite news | url=http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | title=Film makers flock to tractor factory to shoot Deng's stories | publisher=News Guandong | date=26 July 2004 | access-date=18 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215515/http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | archive-date=17 September 2018 | url-status=live }}</ref> देङले आफ्नो बाँकी समय लेखनमा बिताएका थिए। देङलाई लिउसँगै देशव्यापी रूपमा सार्वजनिक रुपमा अपमान र आलोचना गरिएको थियो। लिउ साओचीको सन् १९६९ मा श्रम शिविरमा मृत्यु भएको थियो। ==सत्तारोहण तथा शासन == === सर्वोच्च नेता === [[File:Deng Xiaoping and Jimmy Carter at the arrival ceremony for the Vice Premier of China. - NARA - 183157-restored.jpg|thumb|देङ शियाओ पिङको अमेरिकी भ्रमण (१९७९)को आगमन समारोहमा देङ र [[जिम्मी कार्टर]]|alt=|250x250px]] ९ सेप्टेम्बर १९७६ मा माओको मृत्यु पछि र अक्टोबरमा चारको समुहको सफाया पछि, देङ [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|चीनको सर्वोच्च नेता]]को रुपमा उदाए। माओको निधन हुनुभन्दा अगाडि, उनले धारण गरेको सरकारी पद चीनको राज्य परिषदको उप प्रधानमन्त्री पद मात्र थियो। <ref>1975–1976 and 1977–1980, Europa Publications (2002) "The People's Republic of Chine: Introductory Survey" ''The Europa World Year Book 2003'' volume 1, (44th edition) Europa Publications, London, p. 1075, col. 1, {{ISBN|1-85743-227-4}}; and Bo, Zhiyue (2007) ''China's Elite Politics: Political Transition and Power Balancing'' World Scientific, Hackensack, New Jersey, p. 59, {{ISBN|981-270-041-2}}</ref> तर [[हुआ गोफेङ|ह्वा गोफेङ]] पार्टीलाई अतिवादी/ उग्रवामपन्थीहरूबाट मुक्त गर्न चाहन्थे र सफलतापूर्वक [[चारजनाको टोली|चारजनाको समुह]] ([[चारजनाको टोली|ग्याङ अफ फोर]])लाई किनारा लगाए। २२ जुलाई १९७७ मा, देङ "केन्द्रिय समिती"को उपाध्यक्ष, सैन्य परिषदको उपाध्यक्ष र [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]को प्रमुखको पदमा पुनर्स्थापित भए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |title=1977: Deng Xiaoping back in power |work=BBC News |access-date=21 July 2011 |date=22 July 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728025020/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |archive-date=28 July 2017 |url-status=live }}</ref> [[माओ त्सेतुङ|माओ]]का केही नीतिलाई लिएर सन् १९६० र ७० को दशकमा कैयौँ पटक झट्का बेहोरेपछि देङ सियाओपिङ सचेत भएका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई लिएर देङ सियाओपिङ केही सिद्धान्तका साथ अघि बढ्ने गर्दथे। उनी आफूलाई मात्रै महत्त्वका साथ अग्रपंक्तिमा राख्दैनथे। उनले आफ्नो पूरै ध्यान चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई तीव्र गतिका साथ अगाडि बढाउनमा केन्द्रित गरेका थिए। हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा सामाजिक विज्ञान पढाउने प्राध्यापक एज्रा फोगेलले देङ सिआओपिङको जीवनी लेखेका छन्। उनले देङ सिआओपिङलाई अस्थिरतालाई रोक्दै स्थायित्व ल्याउन सक्ने क्षमता भएको एक महान् नेताका रूपमा चित्रण गरेका छन्। देशको अर्थतन्त्रमा भएको कायापलटसँगै चिनियाँ नागरिकमा आर्थिक सम्पन्नता मात्रै नआइ सत्तामा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पकड समेत मजबुत भएको छ। चीनमा देङ सिआओपिङको आर्थिक [[उदारवाद|उदारीकरण]]लाई राजनीतिक उदारीकरण पनि भनिन्छ। === विदेश मामिला === [[File:Visit of Chinese Vice Premier Deng Xiaoping to Johnson Space Center - GPN-2002-000077.jpg|thumb|left|देङ शियाओ पिङ (बायाँ) र उनको पत्नी (दायाँ) लाई सम्बोधन गर्दै जोनसन स्पेस सेन्टरका निर्देशक क्रिस्टोफर सि. क्राफ्ट]] नोभेम्बर १९७८ मा, राजनैतिक उलट लट स्थिर भएपछि, देङले [[बैंक ग्यारेन्टी|बैकक]], [[क्वालालम्पुर]] र [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]]को भ्रमण गरे र सिंगापुरका प्रधानमन्त्री [[ली कुआन यु|लि क्वान यु]] सँग भेटे। सिंगापुरको आर्थिक विकास, हरियाली र आवास परियोजना, बाट देङ निकै प्रभावित भए। र पछि दसौं हजार चिनियाँ नागरिकहरूलाई सिंगापुर र विश्वका विभिन्न देशहरूमा त्यहाँको अनुभव सिक्न र त्यसको ज्ञानलाई चीन फिर्ता ल्याउन्को लागि पठाए। लि क्वान यु ले अर्को तर्फ, देङलाई दक्षिण पूर्वी एसियामा बामपन्थी विचारधारा निर्यात बन्द गर्न सुझाव दिए, जुन सुझाव पछि देङले अनुसरण गरे।<ref>{{cite web |url=http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |title=MFA, Singapore Press Release |publisher=App.mfa.gov.sg |date=29 December 2005 |access-date=27 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193654/http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |archive-date=2 March 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>Lee Kuan Yew, ''From Third World to First: The Singapore Story, 1965–2000, Volume 2'', (HarperCollins: 2000), pp. 595–603</ref> १९७९ को पूर्वार्धमा, देङले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को औपचारिक भ्रमण गरे। उनले राष्ट्रपति [[जिम्मी कार्टर]] र अन्य धेरै सांसद (कंग्रेसम्यान ) हरूसँग भेटवार्ता गरे। चीन जापान सम्बन्धमा पनि महत्वपूर्ण सुधार आयो।<ref>(Article 2) "The Contracting Parties declare that neither of them should seek [[hegemony]] in the Asia-Pacific region or in any other region and that each is opposed to efforts by any other country or group of countries to establish such hegemony." [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html MOFA: Treaty of Peace and Friendship between Japan and the People's Republic of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609105736/http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html|date=9 June 2017}}</ref> देङले [[जापान]]लाई द्रुत गतिमा विकास गर्ने शक्तिको रुपमा उदाहरणको रुपमा प्रस्तुत गरे जसले चीनको आर्थिक विकासमा अनुकरणीय उदाहरण पेश गर्यो। === सुधार तथा आधुनिकीकरण === देङ सिआओपिङले प्राय बिरालो सिद्धान्त 'क्याट थिअरी' को कुरा गर्दथे अर्थात् ''बिरालोको रङ कालो वा सेतो हुनुले अर्थ राख्दैन, जबसम्म बिरालोले मुसा समातिरहन्छ तबसम्म त्यो राम्रो बिरालो नै कहलिन्छ।''<ref name=":0">[https://www.bbc.com/nepali/news-44610431 ४० वर्षमा चीन कसरी समृद्ध भयो?]</ref> सबैभन्दा पहिले उनले [[सोभियत सङ्घ]]को आर्थिक 'मोडल'लाई परित्याग गरे र चिनियाँ आवश्यकता अनुसारको अर्थतन्त्रमा आधुनिकीकरणलाई [[समाजवाद|समाजवाद]]का साथ अगाडि बढाए। चिनियाँ लेखक युकोन ख्वाङ आफ्नो पुस्तक 'क्र्याकिङ द चाइना कनन्ड्रमः ह्वाइ कन्भेन्सनल इकोनोमिक विज्डम इज रंग' मा लेखेका छन्, "देङ सिआओपिङ एक महान् सुधारक मात्रै थिएनन्, धैर्य नभएका व्यक्ति पनि थिए। " देङ सिआओपिङले शुरू गरेको सामाजिक-आर्थिक सुधारको दृष्टान्त मानव इतिहासमा भेटिँदैन। सन् १९७८ देखि २०१६ को बीचमा चीनको [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]]मा ३,२३० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यसबीचमा ७० करोड मानिसहरू गरिबीको रेखाबाट माथि उठे भने ३८.५ करोड मानिसहरू [[मध्यम वर्ग]]का रूपमा उकासिए। चीनको वैदेशिक व्यापार साढे १७ हजार प्रतिशतले बढ्यो भने सन् २०१५ सम्म चीन विदेशी व्यापारमा अगुवाको रूपमा उदायो। सन् १९७८ मा चीनले वर्षभरि गर्ने व्यापार अहिले दुई दिनमै गर्छ। देङ सिआओपिङले [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्]]टीलाई सामूहिक नेतृत्वमा लगेर चीनमा सामाजिक-आर्थिक परिवर्तनको प्रक्रियामा तीव्रता दिए।<ref name=":0" /> ====चार आधुनिकीकरण ==== देङको पुरानो भनाइ उद्धरण गरेका थिए, " बिरालो कालो होस् वा सेतो होस् यसले फरक पर्दैन, यदि यसले मुसा समाउँछ भने यो राम्रो बिरालो हो।" <ref>{{cite book|author1=John Naisbitt|author2=Doris Naisbitt|title=China's Megatrends: The 8 Pillars of a New Society|url=https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0|url-access=registration|year=2010|publisher=HarperBusiness|page=[https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0/page/4 4]|isbn=9780061963445}}</ref> देङले आफ्नो समूह विशेष गरि चाओ जियाङ, जो १९८० मा प्रधानमन्त्री भए र हु याओबाङ जो १९८१ मा पार्टी अध्यक्ष बने, सँग काम गरे। देङले शक्तिमा पुगेपछि "चार आधुनिकीकरण" (अर्थतन्त्र, कृषि, बैज्ञानिक तथा प्राविधिक बिकास र राष्ट्रिय सुरक्षा)को लक्ष्य हासिल गर्ने प्राथमिकता दिए। उनले अर्थतन्त्रलाई खुला गर्ने तथा उदार गर्ने महत्वाकांक्षी योजनाको घोषणा गरे।<ref>David Mason, "China's Four Modernizations: Blueprint for Development or Prelude to Turmoil?." ''Asian Affairs'' 11.3 (1984): 47–70.</ref> देङको पहलमा, चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले अध्यक्ष पदलाई खारेज गर्यो र महासचिवलाई पार्टीको पदेन नेता बनायो। देङले ब्रेजनेभ र क्रमलिन सँगको सम्बन्ध सुधार गर्नको लागि आफ्नो शासनको प्रारम्भमा केही प्रयास पनि गरे। उनले चीन- सोभियत विभाजनको समयको माओको लाइनलाई सनर्थन गरे। सोभियत संघ संयुक्त राज्य जत्तिकै [[महाशक्ति]] हो, तर चीनको लागि उसको सिमा निकटताको कारणले जोखिमपूर्ण पनि छ। <ref>Michael E. Marti in ''China and the Legacy of Deng Xiaoping'', (Brassy's, 2002) p. 19.</ref> सोभियत संघ संगको सम्बन्ध १९८५ मा क्रेमलिनमा [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्भाचोब]] पुगेपछि मात्र सुधार भयो र दुई देशको औपचारिक सन्बन्ध १९८९ मा चीन सोभियत शिखर सम्मेलन पछि मात्र पुरानै अवस्थाको झै सुमधुर भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-05-15-mn-141-story.html|title=Gorbachev in China: The Communist Summit : Deng and Gorbachev: Great Reformers Battling Socialist Crises|date=15 May 1989|website=Los Angeles Times|access-date=8 March 2020}}</ref> ====आर्थिक विकासको तीन कदम ==== देङले खुलापनलाई मुख्य नीति बनाई सुधार विकास गरे। उनले ७० वर्ष भित्र चीनको आर्थिक विकासलाई उपयुक्त हुने तीन कदम अघि सारे। पहिलो कदम: १९८० को दशकको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन दोब्बर बनाउने, जनतालाई पर्याप्त खानेकुरा र लुगाफाटो सुनिश्चित गर्ने; दोस्रो कदम, २० औं शताब्दीको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन चार दोब्बर बनाउने, यो लक्ष्य समय भन्दा अगावै १९९५ मा हासिल भयो; तेस्रो कदम, २०५० सम्ममा प्रती व्यक्ति कुल राष्ट्रिय उत्पादन मध्यम विकसित देशको स्तरमा पुर्याउने, जुन स्तरमा, चिनियाँ मानिसले आधुनिकीकरण महसुस गर्नेछन्। <ref>{{cite web|title=The Three-Step Development Strategy|url=http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215520/http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|archive-date=17 September 2018|access-date=28 November 2010|publisher=china.org.cn}}</ref> ====अन्य सुधार ==== ===हङकङ तथा मकाउको फिर्ता === [[File:Deng Thatcher 3.JPG|thumb|देङ शियाओ पिङ र बेलायती प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरको १९८४ को वार्ताको प्रतिरुप नमुना, सान्झेन]] १९८० पछि, देङले अर्थतन्त्रको विस्तार, र हङकङ फिर्ताको लागि वार्ताको नेतृत्व गरे उनले बेलायती प्रधानमन्त्री [[मार्गरेट थ्याचर]] सँग व्यक्तिगत रुपमा भेटे। थ्याचर यो वार्ता मा हङकङ टापु र कोव्लून टापूमा बेलायतको शासन निरन्तरता दिने आशाका साथमा सहभागी भएकी थिइन् - तर यो कुरा देङले दृढता पूर्वक अस्वीकार गरे। यो वार्ताको नतिजास्वरुप चीन -बेलायत संयुक्त घोषणापत्र भयो, यसमा १९ डिसेम्बर १९८४ मा हस्ताक्षर भयो, जसमा १९९७ भित्रमा पूरा हङकङ संयुक्त अधिराज्यले चीनलाई फिर्ता गर्ने मार्गचित्र प्रस्तुत गरिएको थियो। चीन सरकारले हस्तान्तरण पछि पचास बर्ष सम्म बेलायती उपनीवेशको आर्थिक प्रणाली र नागरिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्ने सहमत भयो।<ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 487–511.</ref><ref>Nancy C. Jackson, "The Legal Regime of Hong Kong After 1997: An Examination of the Joint Declaration of the United Kingdom and the People's Republic of China." ''International Tax & Business Lawyer'' (1987): 377–423. [https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/&httpsredir=1&article=1072&context=bjil Online]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> चीनको दबाबमा, १९८७ मा पोर्चुगल १९९९ भित्रमा मकाउ फिर्ता सहमत भयो। सन् १९९९ मा पोर्चुगलबाट [[मकाउ]] फिर्ता गराइयो। देङ शियाओ पिङले [[हङकङ]] र [[मकाउ|मकाओ]]लाई शान्तिपूर्ण र व्यवधानरहित ढंगले चीनमा पुन:एकीकरण गराउन विश्वमा नौलो राजनीतिक अवधारणा [[एक देश दुई प्रणाली]] अगाडि सारे। यो सिद्धान्त हङकङ र मकाउको लागि लागू भएपनी, देङको मुख्य लक्ष्य ताइवानका जनतालाई मुख्य भूमीमा जोडिनको लागि आकर्षित गर्नु थियो। ताइवान टापुको सार्वभौमिकतालाई लिएर अझै विवाद कायम छ। <ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 477–91.</ref> सन् १९८० मा अगाडि सारिएको त्यो अवधारणाको सार थियो– "भविष्यमा आवश्यक प्रक्रिया पुर्‍याएर एकीकरण गरिने हङकङ र मकाउ एकीकृत चीनको अभिन्न अंग हुनेछन्। चीन एउटै रहने छ तर [[हङकङ]] र [[मकाउ]]मा मुख्य भूमि चीन (मेनल्याण्ड चाइना)को भन्दा फरक व्यवस्था रहने छन्। चीनमा एकीकरण गरिएपछि पनि हङकङ र मकाउमा साविक बमोजिमकै आर्थिक र प्रशासनिक व्यवस्था कायम रहने छन् तथा साविक बमोजिम नै ती स्थानमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक सम्बन्धहरु रहने छन्। " यही अवधारणा बमोजिम चीनको संविधानमै "एक देश दुई प्रणाली" को व्यवस्था गरियो। यसै अनुसार सन् १९८७ मा सन् १९९९ मा पूर्व सन्धी बमोजिम मकाउ चीनलाई हस्तान्तरण हुने गरी [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] सरकारसँग चीनले सम्झौता गर्यो। पुरानै आर्थिक, राजनीतिक, प्रशासनिक प्रणाली र वैदेशिक सम्बन्ध रहने छ भनेर पटक पटक [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] विश्वलाई आश्वस्त गराउने प्रयास गरेपछि सन् १९९७, जुलाई १ का दिन हङकङमा [[चिनियाँ झण्डा]] फहराइयो । === जनसंख्या नियन्त्रण तथा अपराध नियन्त्रण === चीनको तीव्र जनसंख्या वृद्धिबाट समस्याहरू पनि सामु आइरहेको थियो। १९८२ को जनगणना जनसंख्या वृद्धि असामान्य रुपले बढीरहेको र एक अरब नाघेको देखायो। देङले [[हुआ गोफेङ|हुवा गोफेङ]]ले सुरु गरेको "[[एक बच्चा नीति]]" लाई निरन्तरता दिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|title=Family Planning in China|website=www.china-un.ch|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|archive-date=19 June 2018|access-date=28 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm |date=19 June 2018 }}</ref> यो नीति सहरमा लागू गरिएको थियो र यसमा जबर्जस्ती [[गर्भपतन]] समेत सामेल थियो।<ref>Wang Feng, Yong Cai, and Baochang Gu, "Population, policy, and politics: how will history judge China's one-child policy?." ''Population and Development Review'' 38 (2013): 115–129. [http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606203524/http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |date=6 June 2019 }}</ref> ===थ्यानआनमन चोकको प्रदर्शन दमन === सन् १९८९ मा पूर्वी युरोपका विभिन्न देशहरूमा कम्युनिस्ट शासन ढलिरहेको समयमा, बेइजिङको [[तियानमेन चोक]]मा विद्यार्थीहरू कम्युनिस्ट शासन अन्त्य गर्न १५ अप्रिल देखि ५ जुन १९८९ मा प्रदर्शनमा सहभागी थिए। तर चीनको देङ शासनले ३ र ४ जुनको बीचमा उनीहरुलाई दबाएको थियो। अप्रिल महिनामा सुरु भएको सो आन्दोलन जुन ३ र ४ को बीचमा बेइजिङ नरसंहारमा परिणत भएर अन्त्य भएको थियो। === राजिनामा र १९९२ दक्षिणी भ्रमण === आधिकारिक रुपमा, नोभेम्बर १९८९ मा केन्द्रिय सैन्य परिषदको पदबाट हटेर उच्च ओहोदाबाट निवृत हुने निर्णय गरे। र उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिन केन्द्रिय सैन्य परिषदको नयाँ अध्यक्ष बने।<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite news| url= https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/|title=Analysis {{!}} 40 years ago, Deng Xiaoping changed China—and the world |newspaper=Washington Post |first=Abraham |last=Denmark |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508043643/https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=27 July 2019}}</ref> यद्यपि चीन अझै पनि '''देङ शियाओ पिङ युग'''मा थियो। उनलाई अझै पनि निरन्तर रुपमा देशको "सर्वोच्च नेता" मानिन्थ्यो र शासनमा अझै पनि उनको नियन्त्रण रहेको विश्वास गरिन्थ्यो, र पार्टीको १४ सम्मेलनमा १९९२ मा [[हु जिन्ताओ]]लाई जियाङ जमिनको उत्तराधिकारी नियुक्त गरे। देङलाई आधिकारिक रुपमा "चीनको आर्थिक सुधार र चीनको समाजवादी आधुनिकीकरणको प्रमुख वास्तुकार"को रुपमा मानिन्छ। कम्युनिष्ट पार्टीहरू बीचमा, उनले बूढो उमेरमा पनि राजनीतिबाट सन्यास नलिने कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरूको लागि अनुकरणीय उदाहरण पेश गरेको विश्वास गरिन्छ। नमरेसम्म पद नछाड्ने यस अघिका प्रचलनहरू उनले तोडे र यो परम्परा २०१८ सम्म रह्यो जब [[सि जिनपिङ]]ले पदावधिको सिमा हटाए। उनलाई कुनै उपाधी नजोडी प्रायः ''[[कमरेड]] सियाओ पिङ ''बाट सम्बोधन गरिन्थ्यो। == मृत्यु तथा प्रतिक्रिया == देङको मृत्यु १९ फेब्रुअरी १९९७ मा , ९२ वर्षको उमेरमा फोक्सोको संक्रमण र [[पार्किन्सन]]को कारणले भयो।<ref>{{cite book|title=The Rise of Modern China|last1=Hsü|first1=Immanuel C.Y.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195125047|edition=6th|location=New York|page=974|author-link1=Immanuel C. Y. Hsu}}</ref> २४ फेब्रुअरी बिहान १०:०० प्रधानमन्त्री लि पेङले आम जनतालाई तीन मिनेट मौन धारण गर्न आह्वान गरे। राष्ट्रिय झन्डा एक हप्ता सम्म आधा झुकाइयो। सत्तामा उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिनको बलियो पकड भएपनि, सरकारी नीति नियमहरू देङको राजनैतिक तथा आर्थिक सिद्धान्तका आधारमा कायम हुन्थे। देङको मृत्युमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिक्रिया आयो। [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव|संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव]] [[कोफी अन्नान|कोफि अन्नान]]ले देङलाई "अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा देङलाई चीनको आधुनिकीकरण र नाटकीय आर्थिक विकासको रुपमा" स्मरण गरिने बताए। [[फ्रान्सेली राष्ट्रपति]] ज्याक्स किर्याकले भने "यो शताब्दीको दौरान, देङ जतिकै, केही थोरै व्यक्तिले विशाल मानव समुदाय गम्भीर परिवर्तनका साथमा नेतृत्व गरेका छन्।" [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[जोन मेजर]]ले हङकङलाई चिनियाँ नियन्त्रणमा फिर्ता गर्नमा देङको प्रमुख भूमिकाको टिप्पणी गरे। क्यानाडाका प्रधानमन्त्री [[जेन क्रिटेन|जिन क्रेटिन]]ले देङलाई चिनियाँ इतिहासमा "निर्णायक व्यक्तित्व" भएको बताए। [[ताइवान]]का कुमिन्ताङ अध्यक्षले पनि शान्ति, सहकार्य, र समृद्धि अभिलाषा व्यक्त गर्दै समवेदना सन्देश पठाए। [[दलाई लामा|दलाइ लामा]]ले तिब्बत मामिलाको प्रश्न नसुझाउदै उनको मृत्यु भएकोमा दु:ख व्यक्त गरे।<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html CNN:World leaders praise Deng's economic legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816133436/http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html|date=16 August 2007}} 24 February 1997</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चिनियाँ राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा मृत्यु]] pzx90i0uey1yv4a0tvjulas1k2cfnm1 1354814 1354808 2026-05-10T10:28:57Z CommonsDelinker 144 Zhou_Li_Deng.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hu and Liu 1955.jpg|]]: Not PD in the US; only works that were PD in China at the URAA date are PD in the US (so 1945 or before) को कारणले हटाएका कारण । 1354814 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = तेङ सियाओ फिङ |native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|邓小平}}}} |image = Deng Xiaoping.jpg |caption = सन् १९७९ मा सियाओ फिङ |order =[[केन्द्रीय सल्लाहकार आयोग|कम्युनिस्ट पार्टीका केन्द्रीय सल्लाहकार]] |deputy = पो इपो<br />सु सि-यु<br />खान चेनलिन<br />लि वेई-हान |1blankname = General&nbsp;Secretary |1namedata = हु इयाओपाङ<br />चाओ सियाङ |term = १३ सेप्टेम्बर १९८२ – २ नोभेम्बर १९८७ |predecessor = नवनिर्मित कार्यालय |successor = छेन युन |order1 = चीनको केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्ष |term1 = २८ जुन १९८१ – ९ नोभेम्बर १९८९ |deputy1 = ये चियेन-इङ<br />चाओ सि-इयनङ<br />याङ साङखुन |predecessor1 = [[हुआ गोफेङ|हुआ गोआफेङ]] |successor1 = [[जियाङ जेमिन|जियाङ जेमिन]] |office2 = चिनियाँ नागरिक राजनैतिक परामर्श सम्मेलनका अध्यक्ष |term2 = ८ मार्च १९७८ – १७ जुन १९८३ |predecessor2 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]<br />खाली (सज् १९७६ – १९७८) |successor2 = तेङ याङचाओ |office3 = राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका<br />सदस्य |constituency3 = |term3 = १८ अप्रिल १९८९ – २१ डिसेम्बर १९६८<br />२६ फेब्रुअरी १९७८ – १९ फेब्रुअरी १९९७ |order4 = जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रथम उपाध्यक्ष |term4 = १७ जनवरी १९७५ – ७ अप्रिल १९७६<br />२१ जुलाई १९७७ – १० सेप्टेम्बर १९८० |predecessor4 = लिन बियाओ |successor4 = वान लि |premier4 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाई]]<br />[[हुआ गोफेङ]] |birth_date = {{birth date|1904|8|22|df=y}} |birth_place = सिचुआन, चीन |death_date = {{Death date and age|1997|2|19|1904|8|22|df=y}} |death_place = बेइजिङ |nationality = चिनियाँ |party = [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी]] |spouse = झाङ सियुआन (张锡瑗) (सन् १९२८–१९२९)<br />जिज वेइङ (金维映) (सन् १९३१–१९३९)<br />झोऊ लिज (卓琳) (सन् १९३९–१९९७) |children = तेङ लिज<br />तेङ फुफाङ<br />तेङ नान<br />तेङ रोङ<br />तेङ जिफाङ | allegiance = {{Flagicon image|Flag of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]] | branch = {{Flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg|size=23px}} [[जनमुक्ति सेना, चीन]] <br/> {{Flagicon image|中國工農紅軍軍旗.svg|size=23px}} [[चिनिया लाल सेना]] | serviceyears = १९२९-१९५२ [[चिनियाँ लाल सेना]] <br/> १९७५-१९८० [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]] | rank = | battles = [[चिनियाँ गृहयुद्ध]] <br/> [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|द्वितीय चीन-जापान युद्ध]] | mawards = |signature = }} {{Chinese|s=邓小平|t=鄧小平|p=Dèng Xiǎopíng|w=Teng Hsiao-p'ing|myr|Deng Syauping|altname=Deng Xiansheng|s2=邓先圣|t2=鄧先聖|p2=Dèng Xiānshèng|w2=Teng Hsien-sheng|altname3=Deng Xixian|s3=邓希贤|t3=鄧希賢|p3=Dèng Xīxián|w3=Teng Hsi-hsien|order=st}} {{stack end}} '''तेङ सियाओ फिङ''' ({{भाषा-चिनियाँ|邓小平}}, २२ अगस्ट १९०४-१९ फेब्रुअरी १९९७); देङ शियाओ पिङ नामबाट लोकप्रिय ) एक चिनियाँ [[क्रान्तिकारी]] र राजनेता थिए। उनले सन् १९७८ डिसेम्बर देखि सन् १९८९ नोभेम्बर सम्म [[चीन|जनवादी चीन]]को प्रमुख नीति निर्माताको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९७६ मा [[माओ त्सेतुङ|माओ त्से तुङ्]]को मृत्यु पछि चीनको सत्तामा तेङको [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]]को रूपमा उदय भएको थियो भने उनले आफ्नो देशलाई दूरगामी बजार-आर्थिक सुधारको शृङ्खलाको नेतृत्व गरेका थिए जसबाट उनलाई "आधुनिक चीनको निर्माता"को रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{Cite news|last=Faison|first=Seth|date=1997-02-20|title=DENG XIAOPING IS DEAD AT 92; ARCHITECT OF MODERN CHINA|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/02/20/world/deng-xiaoping-is-dead-at-92-architect-of-modern-china.html|access-date=2021-04-19|issn=0362-4331}}</ref> ==माओको मातहतमा राजनैतिक वृत्ति == === चेङकिङका नगर प्रमुख === १ अक्टोबर १९४९ मा, [[बेइजिङ]]मा भएको जनवादी गणतन्त्र चीनको घोषणामा देङ उपस्थित थिए। त्यतिबेला [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिष्ट पार्टी]]ले पुरै उत्तरी भुभागमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो, तर दक्षिणको केही भागहरूमा कुमिन्ताङको शासन रहेको थियो। उनलाई दक्षिण पश्चिमी चीन शमन गर्ने जिम्मेवारीका साथ दक्षिण पश्चिम विभागको प्रथम सचिव बनाइएको थियो। यो सङ्गठनलाई कुमिन्ताङले कब्जा गरेका भुभागमा नियन्त्रण गर्ने जिम्मा दिइएको थियो भने तिब्बत अर्को एक वर्ष सम्म स्वतन्त्र रूपमा रहेको थियो। कुमिन्ताङ सरकार ग्वाङजाउ छोड्न बाध्य भएको थियो र चोङकिङमा नयाँ प्रादेशिक राजधानी स्थापना गरिएको थियो। त्यहाँ [[च्याङ काइसेक|चियाङ काइ सेक]] र उनका पुत्र चियाङ च्याङ कुओ, जो देङ मस्कोमा पढ्दा ताकाको सहकर्मी थिए, कम्युनिस्ट पार्टीको फौजलाई अघि बढ्न रोक्न चाहन्थेे। देङको राजनैतिक मातहतमा, कम्युनिष्ट सेनाले नोभेम्बरको अन्त्य सम्ममा चोङकिङ नियन्त्रणमा लिँदै केही दिन पछि [[च्याङ काइसेक|च्याङ काइ सेक]]को अन्तिम किल्ला रहेको चेङ्दु प्रवेश गरेको थियो। त्यहिबेला देङ चोङकिङको नगर प्रमुख बनेका थिए भने तात्कालिक समयमा उनी कम्युनिस्ट पार्टीको दक्षिण पश्चिमको नेताको रूपमा रहेका थिए। दक्षिण पश्चिममा कम्युनिस्टको [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]ले कुमिन्ताङ शासन प्रती दमन गरेको थियो। सन् १९५० मा, कम्युनिस्ट पार्टी शासित चीनले तिब्बतमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो। देङ सियाओ पिङले चोङ्किङमा तीन वर्ष बिताएका थिए। उनले [[फ्रान्स]] जानुु भन्दा अघि किशोर अवस्थामा त्यहीँ पढाइ गरेका थिए। सन् १९५२ मा उनी बेइजिङ सरुवा भएका जहाँ उनले केन्द्रीय सरकारको विभिन्न पद हासिल गरेका थिए। === बेइजिङमा राजनैतिक उदय === {{मुख्य|महान अग्रगामी छलाङ}} जुलाई १९५२ मा, देङ बेइजिङ आएका थिए र उप प्रधानमन्त्री र अर्थ समितिको उपाध्यक्ष पद सम्हालेका थिए। उनले अर्थ मन्त्रीको पद र सञ्चार निर्देशकको पद सम्हालेको केही समयमा नै, उनलाई उप प्रधानमन्त्री बाहेक सबै पदबाट हटाइएको थियो। सन् १९५६ मा, उनी कम्युनिस्ट पार्टी सङ्गठन विभागको प्रमुख र केन्द्रिय सैन्य आयोगको सदस्य बनेका थिए। माओको सन् १९५७ को दक्षिणपन्थी-विरोधी आन्दोलनलाई औपचारिक समर्थन गरेपछि, देङ कम्युनिस्ट पार्टी केन्द्रिय कमिटीको सचिव बन्दै देशको दैनिक मामिला राष्ट्रपति लिउ साओकी र प्रधानमन्त्री [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]सँगै चलाउने भएका थिए। देङ र लिउको नीतिले वैचारिक सिद्धान्त भन्दा पनि आर्थिक सिद्धान्तलाई महत्त्व दिन्थ्यो। === दुई शुद्धीकरणको निशाना === {{मुख्य|चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति}} ==== सांस्कृतिक क्रान्ति ==== माओलाई देङ र लिउको सुधारवादी आर्थिक नीतिले पूँजीवादको पुनर्स्थापना हुने र [[चिनियाँ क्रान्ति]]को अन्त्य हुने डर थियो। <ref name="autogenerated1">{{cite news | author=Minqi Li | title=Socialism, capitalism, and class struggle: The Political economy of Modern china | work = Economic & Political Weekly | date=December 2008}}</ref> यो र अन्य कारणहरूले गर्दा, माओले सन् १९६६ मा साँस्कृतिक क्रान्ति सुरु गरेका थिए। यस क्रममा देङ उनको निशानामा रहेका थिए र उनलाई सबै पदबाट हटाइएको थियो। साँस्कृतिक क्रान्तिको समयमा, उनलाई र उनको परिवारलाई रेड गार्डहरूले निशाना बनाए। रेड गार्डले उनको जेठो छोरा देङ पुफाङलाई कैद गरेका थिए। देङ पुफाङलाई यातना दिइएको थियो र सन् १९६८ मा चार तले भवनको झ्यालबाट बाहिर खसालिएको थियो। अक्टोबर १९६९ मा देङलाई जियाङ्सी प्रान्तको सिनजियानको ट्र्याक्टर कारखानामा मजदुरी काम गर्न पठाइएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | title = Deng Xiaoping − The Years of Hardship and Danger | publisher = People.com.cn | date = 10 July 2007 | access-date = 18 February 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180917215432/http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | archive-date = 17 September 2018 | url-status = live }}</ref> त्यहाँको चार वर्षमा,<ref>{{cite news | url=http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | title=Film makers flock to tractor factory to shoot Deng's stories | publisher=News Guandong | date=26 July 2004 | access-date=18 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215515/http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | archive-date=17 September 2018 | url-status=live }}</ref> देङले आफ्नो बाँकी समय लेखनमा बिताएका थिए। देङलाई लिउसँगै देशव्यापी रूपमा सार्वजनिक रुपमा अपमान र आलोचना गरिएको थियो। लिउ साओचीको सन् १९६९ मा श्रम शिविरमा मृत्यु भएको थियो। ==सत्तारोहण तथा शासन == === सर्वोच्च नेता === [[File:Deng Xiaoping and Jimmy Carter at the arrival ceremony for the Vice Premier of China. - NARA - 183157-restored.jpg|thumb|देङ शियाओ पिङको अमेरिकी भ्रमण (१९७९)को आगमन समारोहमा देङ र [[जिम्मी कार्टर]]|alt=|250x250px]] ९ सेप्टेम्बर १९७६ मा माओको मृत्यु पछि र अक्टोबरमा चारको समुहको सफाया पछि, देङ [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|चीनको सर्वोच्च नेता]]को रुपमा उदाए। माओको निधन हुनुभन्दा अगाडि, उनले धारण गरेको सरकारी पद चीनको राज्य परिषदको उप प्रधानमन्त्री पद मात्र थियो। <ref>1975–1976 and 1977–1980, Europa Publications (2002) "The People's Republic of Chine: Introductory Survey" ''The Europa World Year Book 2003'' volume 1, (44th edition) Europa Publications, London, p. 1075, col. 1, {{ISBN|1-85743-227-4}}; and Bo, Zhiyue (2007) ''China's Elite Politics: Political Transition and Power Balancing'' World Scientific, Hackensack, New Jersey, p. 59, {{ISBN|981-270-041-2}}</ref> तर [[हुआ गोफेङ|ह्वा गोफेङ]] पार्टीलाई अतिवादी/ उग्रवामपन्थीहरूबाट मुक्त गर्न चाहन्थे र सफलतापूर्वक [[चारजनाको टोली|चारजनाको समुह]] ([[चारजनाको टोली|ग्याङ अफ फोर]])लाई किनारा लगाए। २२ जुलाई १९७७ मा, देङ "केन्द्रिय समिती"को उपाध्यक्ष, सैन्य परिषदको उपाध्यक्ष र [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]को प्रमुखको पदमा पुनर्स्थापित भए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |title=1977: Deng Xiaoping back in power |work=BBC News |access-date=21 July 2011 |date=22 July 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728025020/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |archive-date=28 July 2017 |url-status=live }}</ref> [[माओ त्सेतुङ|माओ]]का केही नीतिलाई लिएर सन् १९६० र ७० को दशकमा कैयौँ पटक झट्का बेहोरेपछि देङ सियाओपिङ सचेत भएका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई लिएर देङ सियाओपिङ केही सिद्धान्तका साथ अघि बढ्ने गर्दथे। उनी आफूलाई मात्रै महत्त्वका साथ अग्रपंक्तिमा राख्दैनथे। उनले आफ्नो पूरै ध्यान चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई तीव्र गतिका साथ अगाडि बढाउनमा केन्द्रित गरेका थिए। हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा सामाजिक विज्ञान पढाउने प्राध्यापक एज्रा फोगेलले देङ सिआओपिङको जीवनी लेखेका छन्। उनले देङ सिआओपिङलाई अस्थिरतालाई रोक्दै स्थायित्व ल्याउन सक्ने क्षमता भएको एक महान् नेताका रूपमा चित्रण गरेका छन्। देशको अर्थतन्त्रमा भएको कायापलटसँगै चिनियाँ नागरिकमा आर्थिक सम्पन्नता मात्रै नआइ सत्तामा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पकड समेत मजबुत भएको छ। चीनमा देङ सिआओपिङको आर्थिक [[उदारवाद|उदारीकरण]]लाई राजनीतिक उदारीकरण पनि भनिन्छ। === विदेश मामिला === [[File:Visit of Chinese Vice Premier Deng Xiaoping to Johnson Space Center - GPN-2002-000077.jpg|thumb|left|देङ शियाओ पिङ (बायाँ) र उनको पत्नी (दायाँ) लाई सम्बोधन गर्दै जोनसन स्पेस सेन्टरका निर्देशक क्रिस्टोफर सि. क्राफ्ट]] नोभेम्बर १९७८ मा, राजनैतिक उलट लट स्थिर भएपछि, देङले [[बैंक ग्यारेन्टी|बैकक]], [[क्वालालम्पुर]] र [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]]को भ्रमण गरे र सिंगापुरका प्रधानमन्त्री [[ली कुआन यु|लि क्वान यु]] सँग भेटे। सिंगापुरको आर्थिक विकास, हरियाली र आवास परियोजना, बाट देङ निकै प्रभावित भए। र पछि दसौं हजार चिनियाँ नागरिकहरूलाई सिंगापुर र विश्वका विभिन्न देशहरूमा त्यहाँको अनुभव सिक्न र त्यसको ज्ञानलाई चीन फिर्ता ल्याउन्को लागि पठाए। लि क्वान यु ले अर्को तर्फ, देङलाई दक्षिण पूर्वी एसियामा बामपन्थी विचारधारा निर्यात बन्द गर्न सुझाव दिए, जुन सुझाव पछि देङले अनुसरण गरे।<ref>{{cite web |url=http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |title=MFA, Singapore Press Release |publisher=App.mfa.gov.sg |date=29 December 2005 |access-date=27 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193654/http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |archive-date=2 March 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>Lee Kuan Yew, ''From Third World to First: The Singapore Story, 1965–2000, Volume 2'', (HarperCollins: 2000), pp. 595–603</ref> १९७९ को पूर्वार्धमा, देङले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को औपचारिक भ्रमण गरे। उनले राष्ट्रपति [[जिम्मी कार्टर]] र अन्य धेरै सांसद (कंग्रेसम्यान ) हरूसँग भेटवार्ता गरे। चीन जापान सम्बन्धमा पनि महत्वपूर्ण सुधार आयो।<ref>(Article 2) "The Contracting Parties declare that neither of them should seek [[hegemony]] in the Asia-Pacific region or in any other region and that each is opposed to efforts by any other country or group of countries to establish such hegemony." [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html MOFA: Treaty of Peace and Friendship between Japan and the People's Republic of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609105736/http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html|date=9 June 2017}}</ref> देङले [[जापान]]लाई द्रुत गतिमा विकास गर्ने शक्तिको रुपमा उदाहरणको रुपमा प्रस्तुत गरे जसले चीनको आर्थिक विकासमा अनुकरणीय उदाहरण पेश गर्यो। === सुधार तथा आधुनिकीकरण === देङ सिआओपिङले प्राय बिरालो सिद्धान्त 'क्याट थिअरी' को कुरा गर्दथे अर्थात् ''बिरालोको रङ कालो वा सेतो हुनुले अर्थ राख्दैन, जबसम्म बिरालोले मुसा समातिरहन्छ तबसम्म त्यो राम्रो बिरालो नै कहलिन्छ।''<ref name=":0">[https://www.bbc.com/nepali/news-44610431 ४० वर्षमा चीन कसरी समृद्ध भयो?]</ref> सबैभन्दा पहिले उनले [[सोभियत सङ्घ]]को आर्थिक 'मोडल'लाई परित्याग गरे र चिनियाँ आवश्यकता अनुसारको अर्थतन्त्रमा आधुनिकीकरणलाई [[समाजवाद|समाजवाद]]का साथ अगाडि बढाए। चिनियाँ लेखक युकोन ख्वाङ आफ्नो पुस्तक 'क्र्याकिङ द चाइना कनन्ड्रमः ह्वाइ कन्भेन्सनल इकोनोमिक विज्डम इज रंग' मा लेखेका छन्, "देङ सिआओपिङ एक महान् सुधारक मात्रै थिएनन्, धैर्य नभएका व्यक्ति पनि थिए। " देङ सिआओपिङले शुरू गरेको सामाजिक-आर्थिक सुधारको दृष्टान्त मानव इतिहासमा भेटिँदैन। सन् १९७८ देखि २०१६ को बीचमा चीनको [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]]मा ३,२३० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यसबीचमा ७० करोड मानिसहरू गरिबीको रेखाबाट माथि उठे भने ३८.५ करोड मानिसहरू [[मध्यम वर्ग]]का रूपमा उकासिए। चीनको वैदेशिक व्यापार साढे १७ हजार प्रतिशतले बढ्यो भने सन् २०१५ सम्म चीन विदेशी व्यापारमा अगुवाको रूपमा उदायो। सन् १९७८ मा चीनले वर्षभरि गर्ने व्यापार अहिले दुई दिनमै गर्छ। देङ सिआओपिङले [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्]]टीलाई सामूहिक नेतृत्वमा लगेर चीनमा सामाजिक-आर्थिक परिवर्तनको प्रक्रियामा तीव्रता दिए।<ref name=":0" /> ====चार आधुनिकीकरण ==== देङको पुरानो भनाइ उद्धरण गरेका थिए, " बिरालो कालो होस् वा सेतो होस् यसले फरक पर्दैन, यदि यसले मुसा समाउँछ भने यो राम्रो बिरालो हो।" <ref>{{cite book|author1=John Naisbitt|author2=Doris Naisbitt|title=China's Megatrends: The 8 Pillars of a New Society|url=https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0|url-access=registration|year=2010|publisher=HarperBusiness|page=[https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0/page/4 4]|isbn=9780061963445}}</ref> देङले आफ्नो समूह विशेष गरि चाओ जियाङ, जो १९८० मा प्रधानमन्त्री भए र हु याओबाङ जो १९८१ मा पार्टी अध्यक्ष बने, सँग काम गरे। देङले शक्तिमा पुगेपछि "चार आधुनिकीकरण" (अर्थतन्त्र, कृषि, बैज्ञानिक तथा प्राविधिक बिकास र राष्ट्रिय सुरक्षा)को लक्ष्य हासिल गर्ने प्राथमिकता दिए। उनले अर्थतन्त्रलाई खुला गर्ने तथा उदार गर्ने महत्वाकांक्षी योजनाको घोषणा गरे।<ref>David Mason, "China's Four Modernizations: Blueprint for Development or Prelude to Turmoil?." ''Asian Affairs'' 11.3 (1984): 47–70.</ref> देङको पहलमा, चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले अध्यक्ष पदलाई खारेज गर्यो र महासचिवलाई पार्टीको पदेन नेता बनायो। देङले ब्रेजनेभ र क्रमलिन सँगको सम्बन्ध सुधार गर्नको लागि आफ्नो शासनको प्रारम्भमा केही प्रयास पनि गरे। उनले चीन- सोभियत विभाजनको समयको माओको लाइनलाई सनर्थन गरे। सोभियत संघ संयुक्त राज्य जत्तिकै [[महाशक्ति]] हो, तर चीनको लागि उसको सिमा निकटताको कारणले जोखिमपूर्ण पनि छ। <ref>Michael E. Marti in ''China and the Legacy of Deng Xiaoping'', (Brassy's, 2002) p. 19.</ref> सोभियत संघ संगको सम्बन्ध १९८५ मा क्रेमलिनमा [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्भाचोब]] पुगेपछि मात्र सुधार भयो र दुई देशको औपचारिक सन्बन्ध १९८९ मा चीन सोभियत शिखर सम्मेलन पछि मात्र पुरानै अवस्थाको झै सुमधुर भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-05-15-mn-141-story.html|title=Gorbachev in China: The Communist Summit : Deng and Gorbachev: Great Reformers Battling Socialist Crises|date=15 May 1989|website=Los Angeles Times|access-date=8 March 2020}}</ref> ====आर्थिक विकासको तीन कदम ==== देङले खुलापनलाई मुख्य नीति बनाई सुधार विकास गरे। उनले ७० वर्ष भित्र चीनको आर्थिक विकासलाई उपयुक्त हुने तीन कदम अघि सारे। पहिलो कदम: १९८० को दशकको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन दोब्बर बनाउने, जनतालाई पर्याप्त खानेकुरा र लुगाफाटो सुनिश्चित गर्ने; दोस्रो कदम, २० औं शताब्दीको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन चार दोब्बर बनाउने, यो लक्ष्य समय भन्दा अगावै १९९५ मा हासिल भयो; तेस्रो कदम, २०५० सम्ममा प्रती व्यक्ति कुल राष्ट्रिय उत्पादन मध्यम विकसित देशको स्तरमा पुर्याउने, जुन स्तरमा, चिनियाँ मानिसले आधुनिकीकरण महसुस गर्नेछन्। <ref>{{cite web|title=The Three-Step Development Strategy|url=http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215520/http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|archive-date=17 September 2018|access-date=28 November 2010|publisher=china.org.cn}}</ref> ====अन्य सुधार ==== ===हङकङ तथा मकाउको फिर्ता === [[File:Deng Thatcher 3.JPG|thumb|देङ शियाओ पिङ र बेलायती प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरको १९८४ को वार्ताको प्रतिरुप नमुना, सान्झेन]] १९८० पछि, देङले अर्थतन्त्रको विस्तार, र हङकङ फिर्ताको लागि वार्ताको नेतृत्व गरे उनले बेलायती प्रधानमन्त्री [[मार्गरेट थ्याचर]] सँग व्यक्तिगत रुपमा भेटे। थ्याचर यो वार्ता मा हङकङ टापु र कोव्लून टापूमा बेलायतको शासन निरन्तरता दिने आशाका साथमा सहभागी भएकी थिइन् - तर यो कुरा देङले दृढता पूर्वक अस्वीकार गरे। यो वार्ताको नतिजास्वरुप चीन -बेलायत संयुक्त घोषणापत्र भयो, यसमा १९ डिसेम्बर १९८४ मा हस्ताक्षर भयो, जसमा १९९७ भित्रमा पूरा हङकङ संयुक्त अधिराज्यले चीनलाई फिर्ता गर्ने मार्गचित्र प्रस्तुत गरिएको थियो। चीन सरकारले हस्तान्तरण पछि पचास बर्ष सम्म बेलायती उपनीवेशको आर्थिक प्रणाली र नागरिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्ने सहमत भयो।<ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 487–511.</ref><ref>Nancy C. Jackson, "The Legal Regime of Hong Kong After 1997: An Examination of the Joint Declaration of the United Kingdom and the People's Republic of China." ''International Tax & Business Lawyer'' (1987): 377–423. [https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/&httpsredir=1&article=1072&context=bjil Online]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> चीनको दबाबमा, १९८७ मा पोर्चुगल १९९९ भित्रमा मकाउ फिर्ता सहमत भयो। सन् १९९९ मा पोर्चुगलबाट [[मकाउ]] फिर्ता गराइयो। देङ शियाओ पिङले [[हङकङ]] र [[मकाउ|मकाओ]]लाई शान्तिपूर्ण र व्यवधानरहित ढंगले चीनमा पुन:एकीकरण गराउन विश्वमा नौलो राजनीतिक अवधारणा [[एक देश दुई प्रणाली]] अगाडि सारे। यो सिद्धान्त हङकङ र मकाउको लागि लागू भएपनी, देङको मुख्य लक्ष्य ताइवानका जनतालाई मुख्य भूमीमा जोडिनको लागि आकर्षित गर्नु थियो। ताइवान टापुको सार्वभौमिकतालाई लिएर अझै विवाद कायम छ। <ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 477–91.</ref> सन् १९८० मा अगाडि सारिएको त्यो अवधारणाको सार थियो– "भविष्यमा आवश्यक प्रक्रिया पुर्‍याएर एकीकरण गरिने हङकङ र मकाउ एकीकृत चीनको अभिन्न अंग हुनेछन्। चीन एउटै रहने छ तर [[हङकङ]] र [[मकाउ]]मा मुख्य भूमि चीन (मेनल्याण्ड चाइना)को भन्दा फरक व्यवस्था रहने छन्। चीनमा एकीकरण गरिएपछि पनि हङकङ र मकाउमा साविक बमोजिमकै आर्थिक र प्रशासनिक व्यवस्था कायम रहने छन् तथा साविक बमोजिम नै ती स्थानमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक सम्बन्धहरु रहने छन्। " यही अवधारणा बमोजिम चीनको संविधानमै "एक देश दुई प्रणाली" को व्यवस्था गरियो। यसै अनुसार सन् १९८७ मा सन् १९९९ मा पूर्व सन्धी बमोजिम मकाउ चीनलाई हस्तान्तरण हुने गरी [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] सरकारसँग चीनले सम्झौता गर्यो। पुरानै आर्थिक, राजनीतिक, प्रशासनिक प्रणाली र वैदेशिक सम्बन्ध रहने छ भनेर पटक पटक [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] विश्वलाई आश्वस्त गराउने प्रयास गरेपछि सन् १९९७, जुलाई १ का दिन हङकङमा [[चिनियाँ झण्डा]] फहराइयो । === जनसंख्या नियन्त्रण तथा अपराध नियन्त्रण === चीनको तीव्र जनसंख्या वृद्धिबाट समस्याहरू पनि सामु आइरहेको थियो। १९८२ को जनगणना जनसंख्या वृद्धि असामान्य रुपले बढीरहेको र एक अरब नाघेको देखायो। देङले [[हुआ गोफेङ|हुवा गोफेङ]]ले सुरु गरेको "[[एक बच्चा नीति]]" लाई निरन्तरता दिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|title=Family Planning in China|website=www.china-un.ch|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|archive-date=19 June 2018|access-date=28 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm |date=19 June 2018 }}</ref> यो नीति सहरमा लागू गरिएको थियो र यसमा जबर्जस्ती [[गर्भपतन]] समेत सामेल थियो।<ref>Wang Feng, Yong Cai, and Baochang Gu, "Population, policy, and politics: how will history judge China's one-child policy?." ''Population and Development Review'' 38 (2013): 115–129. [http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606203524/http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |date=6 June 2019 }}</ref> ===थ्यानआनमन चोकको प्रदर्शन दमन === सन् १९८९ मा पूर्वी युरोपका विभिन्न देशहरूमा कम्युनिस्ट शासन ढलिरहेको समयमा, बेइजिङको [[तियानमेन चोक]]मा विद्यार्थीहरू कम्युनिस्ट शासन अन्त्य गर्न १५ अप्रिल देखि ५ जुन १९८९ मा प्रदर्शनमा सहभागी थिए। तर चीनको देङ शासनले ३ र ४ जुनको बीचमा उनीहरुलाई दबाएको थियो। अप्रिल महिनामा सुरु भएको सो आन्दोलन जुन ३ र ४ को बीचमा बेइजिङ नरसंहारमा परिणत भएर अन्त्य भएको थियो। === राजिनामा र १९९२ दक्षिणी भ्रमण === आधिकारिक रुपमा, नोभेम्बर १९८९ मा केन्द्रिय सैन्य परिषदको पदबाट हटेर उच्च ओहोदाबाट निवृत हुने निर्णय गरे। र उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिन केन्द्रिय सैन्य परिषदको नयाँ अध्यक्ष बने।<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite news| url= https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/|title=Analysis {{!}} 40 years ago, Deng Xiaoping changed China—and the world |newspaper=Washington Post |first=Abraham |last=Denmark |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508043643/https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=27 July 2019}}</ref> यद्यपि चीन अझै पनि '''देङ शियाओ पिङ युग'''मा थियो। उनलाई अझै पनि निरन्तर रुपमा देशको "सर्वोच्च नेता" मानिन्थ्यो र शासनमा अझै पनि उनको नियन्त्रण रहेको विश्वास गरिन्थ्यो, र पार्टीको १४ सम्मेलनमा १९९२ मा [[हु जिन्ताओ]]लाई जियाङ जमिनको उत्तराधिकारी नियुक्त गरे। देङलाई आधिकारिक रुपमा "चीनको आर्थिक सुधार र चीनको समाजवादी आधुनिकीकरणको प्रमुख वास्तुकार"को रुपमा मानिन्छ। कम्युनिष्ट पार्टीहरू बीचमा, उनले बूढो उमेरमा पनि राजनीतिबाट सन्यास नलिने कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरूको लागि अनुकरणीय उदाहरण पेश गरेको विश्वास गरिन्छ। नमरेसम्म पद नछाड्ने यस अघिका प्रचलनहरू उनले तोडे र यो परम्परा २०१८ सम्म रह्यो जब [[सि जिनपिङ]]ले पदावधिको सिमा हटाए। उनलाई कुनै उपाधी नजोडी प्रायः ''[[कमरेड]] सियाओ पिङ ''बाट सम्बोधन गरिन्थ्यो। == मृत्यु तथा प्रतिक्रिया == देङको मृत्यु १९ फेब्रुअरी १९९७ मा , ९२ वर्षको उमेरमा फोक्सोको संक्रमण र [[पार्किन्सन]]को कारणले भयो।<ref>{{cite book|title=The Rise of Modern China|last1=Hsü|first1=Immanuel C.Y.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195125047|edition=6th|location=New York|page=974|author-link1=Immanuel C. Y. Hsu}}</ref> २४ फेब्रुअरी बिहान १०:०० प्रधानमन्त्री लि पेङले आम जनतालाई तीन मिनेट मौन धारण गर्न आह्वान गरे। राष्ट्रिय झन्डा एक हप्ता सम्म आधा झुकाइयो। सत्तामा उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिनको बलियो पकड भएपनि, सरकारी नीति नियमहरू देङको राजनैतिक तथा आर्थिक सिद्धान्तका आधारमा कायम हुन्थे। देङको मृत्युमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिक्रिया आयो। [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव|संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव]] [[कोफी अन्नान|कोफि अन्नान]]ले देङलाई "अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा देङलाई चीनको आधुनिकीकरण र नाटकीय आर्थिक विकासको रुपमा" स्मरण गरिने बताए। [[फ्रान्सेली राष्ट्रपति]] ज्याक्स किर्याकले भने "यो शताब्दीको दौरान, देङ जतिकै, केही थोरै व्यक्तिले विशाल मानव समुदाय गम्भीर परिवर्तनका साथमा नेतृत्व गरेका छन्।" [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[जोन मेजर]]ले हङकङलाई चिनियाँ नियन्त्रणमा फिर्ता गर्नमा देङको प्रमुख भूमिकाको टिप्पणी गरे। क्यानाडाका प्रधानमन्त्री [[जेन क्रिटेन|जिन क्रेटिन]]ले देङलाई चिनियाँ इतिहासमा "निर्णायक व्यक्तित्व" भएको बताए। [[ताइवान]]का कुमिन्ताङ अध्यक्षले पनि शान्ति, सहकार्य, र समृद्धि अभिलाषा व्यक्त गर्दै समवेदना सन्देश पठाए। [[दलाई लामा|दलाइ लामा]]ले तिब्बत मामिलाको प्रश्न नसुझाउदै उनको मृत्यु भएकोमा दु:ख व्यक्त गरे।<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html CNN:World leaders praise Deng's economic legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816133436/http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html|date=16 August 2007}} 24 February 1997</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चिनियाँ राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा मृत्यु]] hrsydh26btf2del2ulwc7ulq5w6k2c6 1354815 1354814 2026-05-10T10:38:36Z Bishaldev100 28807 1354815 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = तेङ सियाओ फिङ |native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|邓小平}}}} |image = Deng Xiaoping.jpg |caption = सन् १९७९ मा सियाओ फिङ |order =[[केन्द्रीय सल्लाहकार आयोग|कम्युनिस्ट पार्टीका केन्द्रीय सल्लाहकार]] |deputy = पो इपो<br />सु सि-यु<br />खान चेनलिन<br />लि वेई-हान |1blankname = General&nbsp;Secretary |1namedata = हु इयाओपाङ<br />चाओ सियाङ |term = १३ सेप्टेम्बर १९८२ – २ नोभेम्बर १९८७ |predecessor = नवनिर्मित कार्यालय |successor = छेन युन |order1 = चीनको केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्ष |term1 = २८ जुन १९८१ – ९ नोभेम्बर १९८९ |deputy1 = ये चियेन-इङ<br />चाओ सि-इयनङ<br />याङ साङखुन |predecessor1 = [[हुआ गोफेङ|हुआ गोआफेङ]] |successor1 = [[जियाङ जेमिन|जियाङ जेमिन]] |office2 = चिनियाँ नागरिक राजनैतिक परामर्श सम्मेलनका अध्यक्ष |term2 = ८ मार्च १९७८ – १७ जुन १९८३ |predecessor2 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]<br />खाली (सज् १९७६ – १९७८) |successor2 = तेङ याङचाओ |office3 = राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका<br />सदस्य |constituency3 = |term3 = १८ अप्रिल १९८९ – २१ डिसेम्बर १९६८<br />२६ फेब्रुअरी १९७८ – १९ फेब्रुअरी १९९७ |order4 = जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रथम उपाध्यक्ष |term4 = १७ जनवरी १९७५ – ७ अप्रिल १९७६<br />२१ जुलाई १९७७ – १० सेप्टेम्बर १९८० |predecessor4 = लिन बियाओ |successor4 = वान लि |premier4 = [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाई]]<br />[[हुआ गोफेङ]] |birth_date = {{birth date|1904|8|22|df=y}} |birth_place = सिचुआन, चीन |death_date = {{Death date and age|1997|2|19|1904|8|22|df=y}} |death_place = बेइजिङ |nationality = चिनियाँ |party = [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी]] |spouse = झाङ सियुआन (张锡瑗) (सन् १९२८–१९२९)<br />जिज वेइङ (金维映) (सन् १९३१–१९३९)<br />झोऊ लिज (卓琳) (सन् १९३९–१९९७) |children = तेङ लिज<br />तेङ फुफाङ<br />तेङ नान<br />तेङ रोङ<br />तेङ जिफाङ | allegiance = {{Flagicon image|Flag of the People's Republic of China.svg|size=23px}} [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]] | branch = {{Flagicon image|Flag of the People's Liberation Army.svg|size=23px}} [[जनमुक्ति सेना, चीन]] <br/> {{Flagicon image|中國工農紅軍軍旗.svg|size=23px}} [[चिनिया लाल सेना]] | serviceyears = १९२९-१९५२ [[चिनियाँ लाल सेना]] <br/> १९७५-१९८० [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]] | rank = | battles = [[चिनियाँ गृहयुद्ध]] <br/> [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|द्वितीय चीन-जापान युद्ध]] | mawards = |signature = }} {{Chinese|s=邓小平|t=鄧小平|p=Dèng Xiǎopíng|w=Teng Hsiao-p'ing|myr|Deng Syauping|altname=Deng Xiansheng|s2=邓先圣|t2=鄧先聖|p2=Dèng Xiānshèng|w2=Teng Hsien-sheng|altname3=Deng Xixian|s3=邓希贤|t3=鄧希賢|p3=Dèng Xīxián|w3=Teng Hsi-hsien|order=st}} {{stack end}} '''तेङ सियाओ फिङ''' ({{भाषा-चिनियाँ|邓小平}}, २२ अगस्ट १९०४-१९ फेब्रुअरी १९९७); देङ शियाओ पिङ नामबाट लोकप्रिय ) एक चिनियाँ [[क्रान्तिकारी]] र राजनेता थिए। उनले सन् १९७८ डिसेम्बर देखि सन् १९८९ नोभेम्बर सम्म [[चीन|जनवादी चीन]]को प्रमुख नीति निर्माताको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९७६ मा [[माओ त्सेतुङ|माओ त्से तुङ्]]को मृत्यु पछि चीनको सत्तामा तेङको [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]]को रूपमा उदय भएको थियो भने उनले आफ्नो देशलाई दूरगामी बजार-आर्थिक सुधारको शृङ्खलाको नेतृत्व गरेका थिए जसबाट उनलाई "आधुनिक चीनको निर्माता"को रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{Cite news|last=Faison|first=Seth|date=1997-02-20|title=DENG XIAOPING IS DEAD AT 92; ARCHITECT OF MODERN CHINA|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/02/20/world/deng-xiaoping-is-dead-at-92-architect-of-modern-china.html|access-date=2021-04-19|issn=0362-4331}}</ref> ==माओको मातहतमा राजनैतिक वृत्ति == === चेङकिङका नगर प्रमुख === १ अक्टोबर १९४९ मा, [[बेइजिङ]]मा भएको जनवादी गणतन्त्र चीनको घोषणामा देङ उपस्थित थिए। त्यतिबेला [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिष्ट पार्टी]]ले पुरै उत्तरी भुभागमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो, तर दक्षिणको केही भागहरूमा कुमिन्ताङको शासन रहेको थियो। उनलाई दक्षिण पश्चिमी चीन शमन गर्ने जिम्मेवारीका साथ दक्षिण पश्चिम विभागको प्रथम सचिव बनाइएको थियो। यो सङ्गठनलाई कुमिन्ताङले कब्जा गरेका भुभागमा नियन्त्रण गर्ने जिम्मा दिइएको थियो भने तिब्बत अर्को एक वर्ष सम्म स्वतन्त्र रूपमा रहेको थियो। कुमिन्ताङ सरकार ग्वाङजाउ छोड्न बाध्य भएको थियो र चोङकिङमा नयाँ प्रादेशिक राजधानी स्थापना गरिएको थियो। त्यहाँ [[च्याङ काइसेक|चियाङ काइ सेक]] र उनका पुत्र चियाङ च्याङ कुओ, जो देङ मस्कोमा पढ्दा ताकाको सहकर्मी थिए, कम्युनिस्ट पार्टीको फौजलाई अघि बढ्न रोक्न चाहन्थेे। देङको राजनैतिक मातहतमा, कम्युनिष्ट सेनाले नोभेम्बरको अन्त्य सम्ममा चोङकिङ नियन्त्रणमा लिँदै केही दिन पछि [[च्याङ काइसेक|च्याङ काइ सेक]]को अन्तिम किल्ला रहेको चेङ्दु प्रवेश गरेको थियो। त्यहिबेला देङ चोङकिङको नगर प्रमुख बनेका थिए भने तात्कालिक समयमा उनी कम्युनिस्ट पार्टीको दक्षिण पश्चिमको नेताको रूपमा रहेका थिए। दक्षिण पश्चिममा कम्युनिस्टको [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]ले कुमिन्ताङ शासन प्रती दमन गरेको थियो। सन् १९५० मा, कम्युनिस्ट पार्टी शासित चीनले तिब्बतमा नियन्त्रण कायम गरेको थियो। देङ सियाओ पिङले चोङ्किङमा तीन वर्ष बिताएका थिए। उनले [[फ्रान्स]] जानुु भन्दा अघि किशोर अवस्थामा त्यहीँ पढाइ गरेका थिए। सन् १९५२ मा उनी बेइजिङ सरुवा भएका जहाँ उनले केन्द्रीय सरकारको विभिन्न पद हासिल गरेका थिए। === बेइजिङमा राजनैतिक उदय === {{मुख्य|महान अग्रगामी छलाङ}} जुलाई १९५२ मा, देङ बेइजिङ आएका थिए र उप प्रधानमन्त्री र अर्थ समितिको उपाध्यक्ष पद सम्हालेका थिए। उनले अर्थ मन्त्रीको पद र सञ्चार निर्देशकको पद सम्हालेको केही समयमा नै, उनलाई उप प्रधानमन्त्री बाहेक सबै पदबाट हटाइएको थियो। सन् १९५६ मा, उनी कम्युनिस्ट पार्टी सङ्गठन विभागको प्रमुख र केन्द्रिय सैन्य आयोगको सदस्य बनेका थिए। माओको सन् १९५७ को दक्षिणपन्थी-विरोधी आन्दोलनलाई औपचारिक समर्थन गरेपछि, देङ कम्युनिस्ट पार्टी केन्द्रिय कमिटीको सचिव बन्दै देशको दैनिक मामिला राष्ट्रपति लिउ साओकी र प्रधानमन्त्री [[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]]सँगै चलाउने भएका थिए। देङ र लिउको नीतिले वैचारिक सिद्धान्त भन्दा पनि आर्थिक सिद्धान्तलाई महत्त्व दिन्थ्यो। === दुई शुद्धीकरणको निशाना === {{मुख्य|चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति}} ==== सांस्कृतिक क्रान्ति ==== माओलाई देङ र लिउको सुधारवादी आर्थिक नीतिले पूँजीवादको पुनर्स्थापना हुने र [[चिनियाँ क्रान्ति]]को अन्त्य हुने डर थियो। <ref name="autogenerated1">{{cite news | author=Minqi Li | title=Socialism, capitalism, and class struggle: The Political economy of Modern china | work = Economic & Political Weekly | date=December 2008}}</ref> यो र अन्य कारणहरूले गर्दा, माओले सन् १९६६ मा साँस्कृतिक क्रान्ति सुरु गरेका थिए। यस क्रममा देङ उनको निशानामा रहेका थिए र उनलाई सबै पदबाट हटाइएको थियो। साँस्कृतिक क्रान्तिको समयमा, उनलाई र उनको परिवारलाई रेड गार्डहरूले निशाना बनाए। रेड गार्डले उनको जेठो छोरा देङ पुफाङलाई कैद गरेका थिए। देङ पुफाङलाई यातना दिइएको थियो र सन् १९६८ मा चार तले भवनको झ्यालबाट बाहिर खसालिएको थियो। अक्टोबर १९६९ मा देङलाई जियाङ्सी प्रान्तको सिनजियानको ट्र्याक्टर कारखानामा मजदुरी काम गर्न पठाइएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | title = Deng Xiaoping − The Years of Hardship and Danger | publisher = People.com.cn | date = 10 July 2007 | access-date = 18 February 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180917215432/http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142550_5.htm | archive-date = 17 September 2018 | url-status = live }}</ref> त्यहाँको चार वर्षमा,<ref>{{cite news | url=http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | title=Film makers flock to tractor factory to shoot Deng's stories | publisher=News Guandong | date=26 July 2004 | access-date=18 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215515/http://www.newsgd.com/specials/deng100thbirthanniversary/newspictures/200407280046.htm | archive-date=17 September 2018 | url-status=live }}</ref> देङले आफ्नो बाँकी समय लेखनमा बिताएका थिए। देङलाई लिउसँगै देशव्यापी रूपमा सार्वजनिक रुपमा अपमान र आलोचना गरिएको थियो। [[लिउ शाओकी|लिउ साओची]]को सन् १९६९ मा श्रम शिविरमा मृत्यु भएको थियो। ==सत्तारोहण तथा शासन == === सर्वोच्च नेता === [[File:Deng Xiaoping and Jimmy Carter at the arrival ceremony for the Vice Premier of China. - NARA - 183157-restored.jpg|thumb|देङ शियाओ पिङको अमेरिकी भ्रमण (१९७९)को आगमन समारोहमा देङ र [[जिम्मी कार्टर]]|alt=|250x250px]] ९ सेप्टेम्बर १९७६ मा माओको मृत्यु पछि र अक्टोबरमा चारको समुहको सफाया पछि, देङ [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|चीनको सर्वोच्च नेता]]को रुपमा उदाए। माओको निधन हुनुभन्दा अगाडि, उनले धारण गरेको सरकारी पद चीनको राज्य परिषदको उप प्रधानमन्त्री पद मात्र थियो। <ref>1975–1976 and 1977–1980, Europa Publications (2002) "The People's Republic of Chine: Introductory Survey" ''The Europa World Year Book 2003'' volume 1, (44th edition) Europa Publications, London, p. 1075, col. 1, {{ISBN|1-85743-227-4}}; and Bo, Zhiyue (2007) ''China's Elite Politics: Political Transition and Power Balancing'' World Scientific, Hackensack, New Jersey, p. 59, {{ISBN|981-270-041-2}}</ref> तर [[हुआ गोफेङ|ह्वा गोफेङ]] पार्टीलाई अतिवादी/ उग्रवामपन्थीहरूबाट मुक्त गर्न चाहन्थे र सफलतापूर्वक [[चारजनाको टोली|चारजनाको समुह]] ([[चारजनाको टोली|ग्याङ अफ फोर]])लाई किनारा लगाए। २२ जुलाई १९७७ मा, देङ "केन्द्रिय समिती"को उपाध्यक्ष, सैन्य परिषदको उपाध्यक्ष र [[जनमुक्ति सेना, चीन|जनमुक्ति सेना]]को प्रमुखको पदमा पुनर्स्थापित भए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |title=1977: Deng Xiaoping back in power |work=BBC News |access-date=21 July 2011 |date=22 July 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728025020/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/22/newsid_2516000/2516339.stm |archive-date=28 July 2017 |url-status=live }}</ref> [[माओ त्सेतुङ|माओ]]का केही नीतिलाई लिएर सन् १९६० र ७० को दशकमा कैयौँ पटक झट्का बेहोरेपछि देङ सियाओपिङ सचेत भएका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई लिएर देङ सियाओपिङ केही सिद्धान्तका साथ अघि बढ्ने गर्दथे। उनी आफूलाई मात्रै महत्त्वका साथ अग्रपंक्तिमा राख्दैनथे। उनले आफ्नो पूरै ध्यान चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई तीव्र गतिका साथ अगाडि बढाउनमा केन्द्रित गरेका थिए। हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा सामाजिक विज्ञान पढाउने प्राध्यापक एज्रा फोगेलले देङ सिआओपिङको जीवनी लेखेका छन्। उनले देङ सिआओपिङलाई अस्थिरतालाई रोक्दै स्थायित्व ल्याउन सक्ने क्षमता भएको एक महान् नेताका रूपमा चित्रण गरेका छन्। देशको अर्थतन्त्रमा भएको कायापलटसँगै चिनियाँ नागरिकमा आर्थिक सम्पन्नता मात्रै नआइ सत्तामा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पकड समेत मजबुत भएको छ। चीनमा देङ सिआओपिङको आर्थिक [[उदारवाद|उदारीकरण]]लाई राजनीतिक उदारीकरण पनि भनिन्छ। === विदेश मामिला === [[File:Visit of Chinese Vice Premier Deng Xiaoping to Johnson Space Center - GPN-2002-000077.jpg|thumb|left|देङ शियाओ पिङ (बायाँ) र उनको पत्नी (दायाँ) लाई सम्बोधन गर्दै जोनसन स्पेस सेन्टरका निर्देशक क्रिस्टोफर सि. क्राफ्ट]] नोभेम्बर १९७८ मा, राजनैतिक उलट लट स्थिर भएपछि, देङले [[बैंक ग्यारेन्टी|बैकक]], [[क्वालालम्पुर]] र [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]]को भ्रमण गरे र सिंगापुरका प्रधानमन्त्री [[ली कुआन यु|लि क्वान यु]] सँग भेटे। सिंगापुरको आर्थिक विकास, हरियाली र आवास परियोजना, बाट देङ निकै प्रभावित भए। र पछि दसौं हजार चिनियाँ नागरिकहरूलाई सिंगापुर र विश्वका विभिन्न देशहरूमा त्यहाँको अनुभव सिक्न र त्यसको ज्ञानलाई चीन फिर्ता ल्याउन्को लागि पठाए। लि क्वान यु ले अर्को तर्फ, देङलाई दक्षिण पूर्वी एसियामा बामपन्थी विचारधारा निर्यात बन्द गर्न सुझाव दिए, जुन सुझाव पछि देङले अनुसरण गरे।<ref>{{cite web |url=http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |title=MFA, Singapore Press Release |publisher=App.mfa.gov.sg |date=29 December 2005 |access-date=27 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193654/http://app.mfa.gov.sg/2006/press/view_press_print.asp?post_id=1538 |archive-date=2 March 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>Lee Kuan Yew, ''From Third World to First: The Singapore Story, 1965–2000, Volume 2'', (HarperCollins: 2000), pp. 595–603</ref> १९७९ को पूर्वार्धमा, देङले [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को औपचारिक भ्रमण गरे। उनले राष्ट्रपति [[जिम्मी कार्टर]] र अन्य धेरै सांसद (कंग्रेसम्यान ) हरूसँग भेटवार्ता गरे। चीन जापान सम्बन्धमा पनि महत्वपूर्ण सुधार आयो।<ref>(Article 2) "The Contracting Parties declare that neither of them should seek [[hegemony]] in the Asia-Pacific region or in any other region and that each is opposed to efforts by any other country or group of countries to establish such hegemony." [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html MOFA: Treaty of Peace and Friendship between Japan and the People's Republic of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609105736/http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/treaty78.html|date=9 June 2017}}</ref> देङले [[जापान]]लाई द्रुत गतिमा विकास गर्ने शक्तिको रुपमा उदाहरणको रुपमा प्रस्तुत गरे जसले चीनको आर्थिक विकासमा अनुकरणीय उदाहरण पेश गर्यो। === सुधार तथा आधुनिकीकरण === देङ सिआओपिङले प्राय बिरालो सिद्धान्त 'क्याट थिअरी' को कुरा गर्दथे अर्थात् ''बिरालोको रङ कालो वा सेतो हुनुले अर्थ राख्दैन, जबसम्म बिरालोले मुसा समातिरहन्छ तबसम्म त्यो राम्रो बिरालो नै कहलिन्छ।''<ref name=":0">[https://www.bbc.com/nepali/news-44610431 ४० वर्षमा चीन कसरी समृद्ध भयो?]</ref> सबैभन्दा पहिले उनले [[सोभियत सङ्घ]]को आर्थिक 'मोडल'लाई परित्याग गरे र चिनियाँ आवश्यकता अनुसारको अर्थतन्त्रमा आधुनिकीकरणलाई [[समाजवाद|समाजवाद]]का साथ अगाडि बढाए। चिनियाँ लेखक युकोन ख्वाङ आफ्नो पुस्तक 'क्र्याकिङ द चाइना कनन्ड्रमः ह्वाइ कन्भेन्सनल इकोनोमिक विज्डम इज रंग' मा लेखेका छन्, "देङ सिआओपिङ एक महान् सुधारक मात्रै थिएनन्, धैर्य नभएका व्यक्ति पनि थिए। " देङ सिआओपिङले शुरू गरेको सामाजिक-आर्थिक सुधारको दृष्टान्त मानव इतिहासमा भेटिँदैन। सन् १९७८ देखि २०१६ को बीचमा चीनको [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]]मा ३,२३० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यसबीचमा ७० करोड मानिसहरू गरिबीको रेखाबाट माथि उठे भने ३८.५ करोड मानिसहरू [[मध्यम वर्ग]]का रूपमा उकासिए। चीनको वैदेशिक व्यापार साढे १७ हजार प्रतिशतले बढ्यो भने सन् २०१५ सम्म चीन विदेशी व्यापारमा अगुवाको रूपमा उदायो। सन् १९७८ मा चीनले वर्षभरि गर्ने व्यापार अहिले दुई दिनमै गर्छ। देङ सिआओपिङले [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी|चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्]]टीलाई सामूहिक नेतृत्वमा लगेर चीनमा सामाजिक-आर्थिक परिवर्तनको प्रक्रियामा तीव्रता दिए।<ref name=":0" /> ====चार आधुनिकीकरण ==== देङको पुरानो भनाइ उद्धरण गरेका थिए, " बिरालो कालो होस् वा सेतो होस् यसले फरक पर्दैन, यदि यसले मुसा समाउँछ भने यो राम्रो बिरालो हो।" <ref>{{cite book|author1=John Naisbitt|author2=Doris Naisbitt|title=China's Megatrends: The 8 Pillars of a New Society|url=https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0|url-access=registration|year=2010|publisher=HarperBusiness|page=[https://archive.org/details/chinasmegatrends00nais_0/page/4 4]|isbn=9780061963445}}</ref> देङले आफ्नो समूह विशेष गरि चाओ जियाङ, जो १९८० मा प्रधानमन्त्री भए र हु याओबाङ जो १९८१ मा पार्टी अध्यक्ष बने, सँग काम गरे। देङले शक्तिमा पुगेपछि "चार आधुनिकीकरण" (अर्थतन्त्र, कृषि, बैज्ञानिक तथा प्राविधिक बिकास र राष्ट्रिय सुरक्षा)को लक्ष्य हासिल गर्ने प्राथमिकता दिए। उनले अर्थतन्त्रलाई खुला गर्ने तथा उदार गर्ने महत्वाकांक्षी योजनाको घोषणा गरे।<ref>David Mason, "China's Four Modernizations: Blueprint for Development or Prelude to Turmoil?." ''Asian Affairs'' 11.3 (1984): 47–70.</ref> देङको पहलमा, चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले अध्यक्ष पदलाई खारेज गर्यो र महासचिवलाई पार्टीको पदेन नेता बनायो। देङले ब्रेजनेभ र क्रमलिन सँगको सम्बन्ध सुधार गर्नको लागि आफ्नो शासनको प्रारम्भमा केही प्रयास पनि गरे। उनले चीन- सोभियत विभाजनको समयको माओको लाइनलाई सनर्थन गरे। सोभियत संघ संयुक्त राज्य जत्तिकै [[महाशक्ति]] हो, तर चीनको लागि उसको सिमा निकटताको कारणले जोखिमपूर्ण पनि छ। <ref>Michael E. Marti in ''China and the Legacy of Deng Xiaoping'', (Brassy's, 2002) p. 19.</ref> सोभियत संघ संगको सम्बन्ध १९८५ मा क्रेमलिनमा [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्भाचोब]] पुगेपछि मात्र सुधार भयो र दुई देशको औपचारिक सन्बन्ध १९८९ मा चीन सोभियत शिखर सम्मेलन पछि मात्र पुरानै अवस्थाको झै सुमधुर भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-05-15-mn-141-story.html|title=Gorbachev in China: The Communist Summit : Deng and Gorbachev: Great Reformers Battling Socialist Crises|date=15 May 1989|website=Los Angeles Times|access-date=8 March 2020}}</ref> ====आर्थिक विकासको तीन कदम ==== देङले खुलापनलाई मुख्य नीति बनाई सुधार विकास गरे। उनले ७० वर्ष भित्र चीनको आर्थिक विकासलाई उपयुक्त हुने तीन कदम अघि सारे। पहिलो कदम: १९८० को दशकको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन दोब्बर बनाउने, जनतालाई पर्याप्त खानेकुरा र लुगाफाटो सुनिश्चित गर्ने; दोस्रो कदम, २० औं शताब्दीको अन्त्य सम्ममा १९८० को कुल राष्ट्रिय उत्पादन चार दोब्बर बनाउने, यो लक्ष्य समय भन्दा अगावै १९९५ मा हासिल भयो; तेस्रो कदम, २०५० सम्ममा प्रती व्यक्ति कुल राष्ट्रिय उत्पादन मध्यम विकसित देशको स्तरमा पुर्याउने, जुन स्तरमा, चिनियाँ मानिसले आधुनिकीकरण महसुस गर्नेछन्। <ref>{{cite web|title=The Three-Step Development Strategy|url=http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215520/http://www.china.org.cn/english/features/38199.htm|archive-date=17 September 2018|access-date=28 November 2010|publisher=china.org.cn}}</ref> ====अन्य सुधार ==== ===हङकङ तथा मकाउको फिर्ता === [[File:Deng Thatcher 3.JPG|thumb|देङ शियाओ पिङ र बेलायती प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरको १९८४ को वार्ताको प्रतिरुप नमुना, सान्झेन]] १९८० पछि, देङले अर्थतन्त्रको विस्तार, र हङकङ फिर्ताको लागि वार्ताको नेतृत्व गरे उनले बेलायती प्रधानमन्त्री [[मार्गरेट थ्याचर]] सँग व्यक्तिगत रुपमा भेटे। थ्याचर यो वार्ता मा हङकङ टापु र कोव्लून टापूमा बेलायतको शासन निरन्तरता दिने आशाका साथमा सहभागी भएकी थिइन् - तर यो कुरा देङले दृढता पूर्वक अस्वीकार गरे। यो वार्ताको नतिजास्वरुप चीन -बेलायत संयुक्त घोषणापत्र भयो, यसमा १९ डिसेम्बर १९८४ मा हस्ताक्षर भयो, जसमा १९९७ भित्रमा पूरा हङकङ संयुक्त अधिराज्यले चीनलाई फिर्ता गर्ने मार्गचित्र प्रस्तुत गरिएको थियो। चीन सरकारले हस्तान्तरण पछि पचास बर्ष सम्म बेलायती उपनीवेशको आर्थिक प्रणाली र नागरिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्ने सहमत भयो।<ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 487–511.</ref><ref>Nancy C. Jackson, "The Legal Regime of Hong Kong After 1997: An Examination of the Joint Declaration of the United Kingdom and the People's Republic of China." ''International Tax & Business Lawyer'' (1987): 377–423. [https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/&httpsredir=1&article=1072&context=bjil Online]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> चीनको दबाबमा, १९८७ मा पोर्चुगल १९९९ भित्रमा मकाउ फिर्ता सहमत भयो। सन् १९९९ मा पोर्चुगलबाट [[मकाउ]] फिर्ता गराइयो। देङ शियाओ पिङले [[हङकङ]] र [[मकाउ|मकाओ]]लाई शान्तिपूर्ण र व्यवधानरहित ढंगले चीनमा पुन:एकीकरण गराउन विश्वमा नौलो राजनीतिक अवधारणा [[एक देश दुई प्रणाली]] अगाडि सारे। यो सिद्धान्त हङकङ र मकाउको लागि लागू भएपनी, देङको मुख्य लक्ष्य ताइवानका जनतालाई मुख्य भूमीमा जोडिनको लागि आकर्षित गर्नु थियो। ताइवान टापुको सार्वभौमिकतालाई लिएर अझै विवाद कायम छ। <ref>Vogel, ''Deng Xiaoping,'' pp. 477–91.</ref> सन् १९८० मा अगाडि सारिएको त्यो अवधारणाको सार थियो– "भविष्यमा आवश्यक प्रक्रिया पुर्‍याएर एकीकरण गरिने हङकङ र मकाउ एकीकृत चीनको अभिन्न अंग हुनेछन्। चीन एउटै रहने छ तर [[हङकङ]] र [[मकाउ]]मा मुख्य भूमि चीन (मेनल्याण्ड चाइना)को भन्दा फरक व्यवस्था रहने छन्। चीनमा एकीकरण गरिएपछि पनि हङकङ र मकाउमा साविक बमोजिमकै आर्थिक र प्रशासनिक व्यवस्था कायम रहने छन् तथा साविक बमोजिम नै ती स्थानमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक सम्बन्धहरु रहने छन्। " यही अवधारणा बमोजिम चीनको संविधानमै "एक देश दुई प्रणाली" को व्यवस्था गरियो। यसै अनुसार सन् १९८७ मा सन् १९९९ मा पूर्व सन्धी बमोजिम मकाउ चीनलाई हस्तान्तरण हुने गरी [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] सरकारसँग चीनले सम्झौता गर्यो। पुरानै आर्थिक, राजनीतिक, प्रशासनिक प्रणाली र वैदेशिक सम्बन्ध रहने छ भनेर पटक पटक [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] विश्वलाई आश्वस्त गराउने प्रयास गरेपछि सन् १९९७, जुलाई १ का दिन हङकङमा [[चिनियाँ झण्डा]] फहराइयो । === जनसंख्या नियन्त्रण तथा अपराध नियन्त्रण === चीनको तीव्र जनसंख्या वृद्धिबाट समस्याहरू पनि सामु आइरहेको थियो। १९८२ को जनगणना जनसंख्या वृद्धि असामान्य रुपले बढीरहेको र एक अरब नाघेको देखायो। देङले [[हुआ गोफेङ|हुवा गोफेङ]]ले सुरु गरेको "[[एक बच्चा नीति]]" लाई निरन्तरता दिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|title=Family Planning in China|website=www.china-un.ch|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm|archive-date=19 June 2018|access-date=28 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619013045/http://www.china-un.ch/eng/bjzl/t176938.htm |date=19 June 2018 }}</ref> यो नीति सहरमा लागू गरिएको थियो र यसमा जबर्जस्ती [[गर्भपतन]] समेत सामेल थियो।<ref>Wang Feng, Yong Cai, and Baochang Gu, "Population, policy, and politics: how will history judge China's one-child policy?." ''Population and Development Review'' 38 (2013): 115–129. [http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606203524/http://dragonreport.com/Dragon_Report/Challenges_files/Wang_pp115-129.pdf |date=6 June 2019 }}</ref> ===थ्यानआनमन चोकको प्रदर्शन दमन === सन् १९८९ मा पूर्वी युरोपका विभिन्न देशहरूमा कम्युनिस्ट शासन ढलिरहेको समयमा, बेइजिङको [[तियानमेन चोक]]मा विद्यार्थीहरू कम्युनिस्ट शासन अन्त्य गर्न १५ अप्रिल देखि ५ जुन १९८९ मा प्रदर्शनमा सहभागी थिए। तर चीनको देङ शासनले ३ र ४ जुनको बीचमा उनीहरुलाई दबाएको थियो। अप्रिल महिनामा सुरु भएको सो आन्दोलन जुन ३ र ४ को बीचमा बेइजिङ नरसंहारमा परिणत भएर अन्त्य भएको थियो। === राजिनामा र १९९२ दक्षिणी भ्रमण === आधिकारिक रुपमा, नोभेम्बर १९८९ मा केन्द्रिय सैन्य परिषदको पदबाट हटेर उच्च ओहोदाबाट निवृत हुने निर्णय गरे। र उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिन केन्द्रिय सैन्य परिषदको नयाँ अध्यक्ष बने।<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite news| url= https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/|title=Analysis {{!}} 40 years ago, Deng Xiaoping changed China—and the world |newspaper=Washington Post |first=Abraham |last=Denmark |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508043643/https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/12/19/40-years-ago-deng-xiaoping-changed-china-and-the-world/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=27 July 2019}}</ref> यद्यपि चीन अझै पनि '''देङ शियाओ पिङ युग'''मा थियो। उनलाई अझै पनि निरन्तर रुपमा देशको "सर्वोच्च नेता" मानिन्थ्यो र शासनमा अझै पनि उनको नियन्त्रण रहेको विश्वास गरिन्थ्यो, र पार्टीको १४ सम्मेलनमा १९९२ मा [[हु जिन्ताओ]]लाई जियाङ जमिनको उत्तराधिकारी नियुक्त गरे। देङलाई आधिकारिक रुपमा "चीनको आर्थिक सुधार र चीनको समाजवादी आधुनिकीकरणको प्रमुख वास्तुकार"को रुपमा मानिन्छ। कम्युनिष्ट पार्टीहरू बीचमा, उनले बूढो उमेरमा पनि राजनीतिबाट सन्यास नलिने कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरूको लागि अनुकरणीय उदाहरण पेश गरेको विश्वास गरिन्छ। नमरेसम्म पद नछाड्ने यस अघिका प्रचलनहरू उनले तोडे र यो परम्परा २०१८ सम्म रह्यो जब [[सि जिनपिङ]]ले पदावधिको सिमा हटाए। उनलाई कुनै उपाधी नजोडी प्रायः ''[[कमरेड]] सियाओ पिङ ''बाट सम्बोधन गरिन्थ्यो। == मृत्यु तथा प्रतिक्रिया == देङको मृत्यु १९ फेब्रुअरी १९९७ मा , ९२ वर्षको उमेरमा फोक्सोको संक्रमण र [[पार्किन्सन]]को कारणले भयो।<ref>{{cite book|title=The Rise of Modern China|last1=Hsü|first1=Immanuel C.Y.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195125047|edition=6th|location=New York|page=974|author-link1=Immanuel C. Y. Hsu}}</ref> २४ फेब्रुअरी बिहान १०:०० प्रधानमन्त्री लि पेङले आम जनतालाई तीन मिनेट मौन धारण गर्न आह्वान गरे। राष्ट्रिय झन्डा एक हप्ता सम्म आधा झुकाइयो। सत्तामा उनका उत्तराधिकारी जियाङ जमिनको बलियो पकड भएपनि, सरकारी नीति नियमहरू देङको राजनैतिक तथा आर्थिक सिद्धान्तका आधारमा कायम हुन्थे। देङको मृत्युमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिक्रिया आयो। [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव|संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव]] [[कोफी अन्नान|कोफि अन्नान]]ले देङलाई "अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा देङलाई चीनको आधुनिकीकरण र नाटकीय आर्थिक विकासको रुपमा" स्मरण गरिने बताए। [[फ्रान्सेली राष्ट्रपति]] ज्याक्स किर्याकले भने "यो शताब्दीको दौरान, देङ जतिकै, केही थोरै व्यक्तिले विशाल मानव समुदाय गम्भीर परिवर्तनका साथमा नेतृत्व गरेका छन्।" [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[जोन मेजर]]ले हङकङलाई चिनियाँ नियन्त्रणमा फिर्ता गर्नमा देङको प्रमुख भूमिकाको टिप्पणी गरे। क्यानाडाका प्रधानमन्त्री [[जेन क्रिटेन|जिन क्रेटिन]]ले देङलाई चिनियाँ इतिहासमा "निर्णायक व्यक्तित्व" भएको बताए। [[ताइवान]]का कुमिन्ताङ अध्यक्षले पनि शान्ति, सहकार्य, र समृद्धि अभिलाषा व्यक्त गर्दै समवेदना सन्देश पठाए। [[दलाई लामा|दलाइ लामा]]ले तिब्बत मामिलाको प्रश्न नसुझाउदै उनको मृत्यु भएकोमा दु:ख व्यक्त गरे।<ref>[http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html CNN:World leaders praise Deng's economic legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816133436/http://www.cnn.com/WORLD/9702/19/deng.world.reax/index.html|date=16 August 2007}} 24 February 1997</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चिनियाँ राजनितिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा मृत्यु]] n8ff60h5wg14dl0a5l3zsw8kipts5wt 0 101411 1354794 1350913 2026-05-09T13:56:38Z Bishaldev100 28807 /* उत्पत्ति */ 1354794 wikitext text/x-wiki '''पाँडे पजनी''' नेपालको राजनैतिक परिवेशमा प्रयोग हुने शब्द हो । यसको अर्थ आफ्नो नातेदार तथा नजिकका मानिसहरूलाई सरकारी पदहरू बाँड्नुलाई भनिन्छ । पाँडे पजनीमा सक्षम व्यक्तिहरूलाई निष्कासन गरी असक्षमहरूलाई पनि बहाली गरिन्छ । यस किसिमको व्यवस्थालाई [[भ्रष्टाचार]]मा मानिन्छ । ==उत्पत्ति== [[पजनी]] व्यवस्था [[नेपाल अधिराज्य]]मा भएको वार्षिक रूपमा हुने भारदारहरूको पदबहाली तथा पद निष्कासन हो । [[रणजङ्ग पाँडे]]ले [[मुख्तियार]] पद प्राप्त गर्नासाथ वार्षिक पजनीमा तत्कालीन भारदारहरूलाई हटाई [[पाँडे वंश|पाँडे खलक]]का नातेदार तथा अन्य नजिकका भारदारहरूलाई सरकारी पदहरू बाँडेका थिए । उक्त समयदेखि चलिआएको भ्रष्ट नीतिलाई| भीम शमशेरले आफ्नो दरबारमा काम गर्ने एक तामाङ सुसारेसँग विहे गरी उनलाई सिता महारानी बनाएका थिए। <ref>[https://www.ukaalo.com/news/136/?fbclid=IwdGRjcARsGstjbGNrBGwY9GV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHvFaifKwAtWhcCC0Qcz6L0BBEFTuSngQioqzBQqy88logP1r6YrQmlrWsZX7_aem_79_WIAHNMq8vhYA6BPYKIA </ref> भीमशमशेरले सीतालाई बडामहारानी घोषित गरिसकेपछि तीन दाजुभाई राजमान, हडमान र थानसिंहलाई भने तत्कालिन कानुन (मूलुकी ऐन १९१०) अनुसार जनै लगाइदिएर उनीहरूलाई पाँडे थरमा परिणत गराइदिएका थिए (तामाङ, उही:३१)। भीम शमशेर श्री ३ महाराज भएपछि सिता महारानीका माइती भदाहरूको शासनमा पहुँच हुन थाल्यो। सरुवा, बढुवा, नियुक्ति, खोसुवामा उनीहरूको प्रभाव हुन थाल्यो। यसैलाई पाँडे पजनी भनिन्छ। पजनी व्यवस्थाको अन्त्य गरी योग्यताका आधारमा कर्मचारीको नियुक्ति, पदोन्नति आदि गर्न विक्रम संवत २००८,असार १ गते लोकसेवा आयोगको स्थापना गरियो| ==।<ref>https://www.onlinekhabar.com/2018/11/717160</ref> पाँडे पजनीको प्रयोग प्रहरी संगठनमा<ref>http://annapurnapost.com/news/89257</ref> सरकारी कार्यालयहरूमा <ref>[nepalpati.com › news › lokman-11</ref><ref>https://www.ghatanarabichar.com/102301]</ref> र स्वास्थ्य क्षेत्रमा<ref>[http://www.sulsule.com/news_details/17059/%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25A7%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258B-%25E0%25A4%2585%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2581%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25B8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A5%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25B6%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B8%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%2581%25E0%25A4%25A1%25E0%25A5%2587-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%259C%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2580.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes]</ref> भएको मानिन्छ ।== == यो पनि हेर्नुहोला == * [[पँजनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] bqorcneijoc6ko7zo4bv2j4dstpz1lp 1354807 1354794 2026-05-09T16:15:06Z Bishaldev100 28807 1354807 wikitext text/x-wiki '''पाँडे पजनी''' नेपालको राजनैतिक परिवेशमा प्रयोग हुने शब्द हो । यसको अर्थ आफ्नो नातेदार तथा नजिकका मानिसहरूलाई सरकारी पदहरू बाँड्नुलाई भनिन्छ । पाँडे पजनीमा सक्षम व्यक्तिहरूलाई निष्कासन गरी असक्षमहरूलाई पनि बहाली गरिन्छ । यस किसिमको व्यवस्थालाई [[भ्रष्टाचार]]मा मानिन्छ । ==उत्पत्ति== भीम शमशेरले आफ्नो दरबारमा काम गर्ने दिलकुमारी तामाङ सुसारेसँग विहे गरी उनलाई सिता महारानी बनाएका थिए। <ref>[https://www.ukaalo.com/news/136/?fbclid=IwdGRjcARsGstjbGNrBGwY9GV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHvFaifKwAtWhcCC0Qcz6L0BBEFTuSngQioqzBQqy88logP1r6YrQmlrWsZX7_aem_79_WIAHNMq8vhYA6BPYKIA </ref> [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]ले सीतालाई बडामहारानी घोषित गरिसकेपछि तीन दाजुभाई राजमान, हडमान र थानसिंहलाई भने तत्कालिन कानुन (मूलुकी ऐन १९१०) अनुसार जनै लगाइदिएर उनीहरूलाई पाँडे थरमा परिणत गराइदिएका थिए। भीम शमशेर श्री ३ महाराज भएपछि सिता महारानीका माइती भदाहरूको शासनमा पहुँच हुन थाल्यो। सरुवा, बढुवा, नियुक्ति, खोसुवामा उनीहरूको प्रभाव हुन थाल्यो। यसैलाई पाँडे पजनी भनिन्छ। पजनी व्यवस्थाको अन्त्य गरी योग्यताका आधारमा कर्मचारीको नियुक्ति, पदोन्नति आदि गर्न विक्रम संवत २००८,असार १ गते लोकसेवा आयोगको स्थापना गरियो| ==।<ref>https://www.onlinekhabar.com/2018/11/717160</ref> पाँडे पजनीको प्रयोग प्रहरी संगठनमा<ref>http://annapurnapost.com/news/89257</ref> सरकारी कार्यालयहरूमा <ref>[nepalpati.com › news › lokman-11</ref><ref>https://www.ghatanarabichar.com/102301]</ref> र स्वास्थ्य क्षेत्रमा<ref>[http://www.sulsule.com/news_details/17059/%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25A7%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258B-%25E0%25A4%2585%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2581%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25B8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A5%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25B6%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B8%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%2581%25E0%25A4%25A1%25E0%25A5%2587-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%259C%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2580.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes]</ref> भएको मानिन्छ ।== == यो पनि हेर्नुहोला == * [[पँजनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] a43kq3miu3u8xgbft8edzon2koqz110 10 146086 1354785 1353468 2026-05-09T12:06:05Z Bishaldev100 28807 1354785 wikitext text/x-wiki {{Navbox |state = {{{state|collapsed}}} |name = HVAC |title = [[तापन, वायुसञ्चार तथा वातानुकूलन]] |listclass = hlist |bodystyle = vertical-align: middle; |liststyle = text-align: middle; |group1 = आधारभूत <br />अवधारणाहरू |list1 = * [[प्रति घण्टा हावा परिवर्तन]] * [[बेक-आउट]] * [[बिल्डिङ इन्भेलोप]] * [[संवहन]] * [[पातलीकरण (समीकरण)|पातलीकरण]] * [[घरायसी ऊर्जा खपत]] * [[एन्थल्पी]] * [[तरल गतिविज्ञान]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ताप पम्प र रेफ्रिजरेसन चक्र]] * [[ताप स्थानान्तरण]] * [[आर्द्रता]] * [[इन्फिल्ट्रेसन]] * [[सुप्त ताप]] * [[ध्वनि नियन्त्रण]] * [[आउटग्यासिङ]] * [[पार्टिकुलेट्स]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[सेन्सिबल ताप]] * [[स्ट्याक प्रभाव]] * [[थर्मल कम्फर्ट]] * [[थर्मल डिस्ट्राटिफिकेसन]] * [[थर्मल मास]] * [[तापगतिकी]] * [[पानीको वाष्प दबाब]] |group2 = प्रविधिहरू |list2 = * [[अवशोषण-कम्प्रेसन ताप पम्प]] * [[अवशोषण रेफ्रिजरेटर]] * [[एयर ब्यारियर]] * [[एयर कन्डिसन]] * [[एन्टिफ्रिज]] * [[अटोमोबाइल एयर कन्डिसन]] * [[अटोनोमस बिल्डिङ]] * [[भवन इन्सुलेसन सामग्री]] * [[केन्द्रीय ताप प्रणाली]] * [[केन्द्रीय सौर्य ताप]] * [[चिल बिम]] * [[चिल्ड वाटर]] * [[निरन्तर हावाको मात्रा]] * [[कुलान्ट]] * [[क्रस भेन्टिलेसन]] * [[समर्पित बाहिरी हावा प्रणाली]] * [[गहिरो पानीको स्रोतबाट चिसो पार्ने विधि]] * [[माग नियन्त्रित भेन्टिलेसन]] * [[विस्थापन भेन्टिलेसन]] * [[डिस्ट्रिक कुलिङ]] * [[डिस्ट्रिक ताप प्रणाली]] * [[विद्युतीय ताप]] * [[ऊर्जा रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[फायरस्टप]] * [[फोर्स्ड-एयर]] * [[फोर्स्ड-एयर ग्यास]] * [[फ्रि कुलिङ]] * [[ताप रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[हाइब्रिड ताप]] * [[हाइड्रोनिक्स]] * [[बर्फ भण्डारण एउर कन्डिसन]] * [[भान्साको भेन्टिलेसन]] * [[मिश्रित-मोड भेन्टिलेसन]] * [[लघु उत्पादन (ऊर्जा)|लघु उत्पादन]] * [[निष्क्रिय चिसो विधि]] * [[निष्क्रिय दीवाकालीन विकिरण चिसो]] * [[निष्क्रिय घर]] * [[निष्क्रिय भेन्टिलेसन]] * [[विकिरण ताप र चिसो]] * [[विकिरण चिसो]] * [[विकिरण ताप]] * [[रेडन न्यूनीकरण]] * [[उठाइएको भुइँ]] * [[रेफ्रिजरेसन]] * [[नवीकरणीय ताप]] * [[कोठा हावा वितरण]] * [[सौर्य वायु ताप]] * [[सौर्य कम्बिसिस्टेम]] * [[सौर्य चिसो विधि]] * [[सौर्य ताप]] * [[थर्मल इन्सुलेसन]] * [[थर्मोसिफन]] * [[भुइँमुनि हावा वितरण]] * [[भुइँमुनि तताउने प्रणाली]] * [[वाष्प अवरोधक]] * [[वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन]] * [[परिवर्तनशील हावाको मात्रा]] * [[परिवर्तनशील रेफ्रिजरेन्ट प्रवाह]] * [[भेन्टिलेसन (वास्तुकला)|भेन्टिलेसन]] * [[पानीको ताप पुनर्चक्रण]] |group3 = अवयवहरू |list3 = * [[एयर कन्डिसनर इन्भर्टर]] * [[एयर डोर]] * [[हावा फिल्टर]] * [[एयर ह्यान्डलर]] * [[एयर आयनाइजर]] * [[हावा मिश्रण प्लेनम]] * [[हावा शुद्धिकरण यन्त्र]] * [[एयर स्रोत ताप पम्प]] * [[अट्टालिका पङ्खा]] * [[स्वचालित सन्तुलन भल्भ]] * [[ब्याक बोयलर]] * [[ब्यारियर पाइप]] * [[ब्लास्ट ड्याम्पर]] * [[बोयलर]] * [[सेन्ट्रिफ्युगल पङ्खा]] * [[सिरामिक हिटर]] * [[चिलर]] * [[कन्डेनसेट पम्प]] * [[कन्डेन्सर (ताप स्थानान्तरण)|कन्डेन्सर]] * [[कन्डेन्सिङ बोयलर]] * [[संवहन हिटर]] * [[कम्प्रेसर]] * [[कुलिङ टावर]] * [[ड्याम्पर (प्रवाह)|ड्याम्पर]] * [[डिह्युमिडिफायर]] * [[डक्ट (प्रवाह)|डक्ट]] * [[इकोनोमाइजर]] * [[इलेक्ट्रोस्ट्याटिक प्रेसिपिटेटर]] * [[वाष्पीकरण कुलर]] * [[इभापोरेटर]] * [[निकास हुड]] * [[विस्तार ट्याङ्की]] * [[पङ्खा (मेसिन)|पङ्खा]] * [[फ्यान कोइल इकाई]] * [[फ्यान फिल्टर इकाई]] * [[फ्यान हिटर]] * [[फायर ड्याम्पर]] * [[फायर प्लेस]] * [[फायरप्लेस इन्सर्ट]] * [[फ्रिज स्ट्याट]] * [[फ्लु]] * [[फ्रिन]] * [[फ्युम हुड]] * [[फर्नेस (घर तताउने)|फर्नेस]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ग्यास हिटर]] * [[ग्यासोलिन हिटर]] * [[ग्रिस डक्ट]] * [[ग्रिल (वास्तुकला)|ग्रिल]] * [[ग्राउन्ड-कपल ताप एक्सचेन्जर]] * [[ग्राउन्ड स्रोत ताप पम्प]] * [[ताप एक्सचेन्जर]] * [[हिट पाइप]] * [[हिट पम्प]] * [[हिटिङ फिल्म]] * [[तताउने प्रणाली]] * [[एचइपिए]] * [[उच्च दक्षता ग्ल्यान्डलेस सर्कुलेटिङ पम्प]] * [[उच्च-दबाब कट-अफ स्विच]] * [[ह्युमिडिफायर]] * [[इन्फ्रारेड हिटर]] * [[इन्भर्टर कम्प्रेसर]] * [[मट्टितेल हिटर]] * [[लुभर]] * [[मेकानिकल कोठा]] * [[तेल हिटर]] * [[प्याकेज गरिएको टर्मिनल एयर कन्डिसनर]] * [[प्लेनम स्पेस]] * [[प्रेसराइजेसन डक्टवर्क]] * [[प्रक्रिया डक्ट वर्क]] * [[रेडिएटर (तताउने)|रेडिएटर]] * [[रेडिएटर रिफ्लेक्टर]] * [[रेक्युपेरेटर]] * [[रेफ्रिजेरेन्ट]] * [[रजिस्टर (हावा र ताप)|रजिस्टर]] * [[रिभर्सिङ भल्भ]] * [[रन-अराउन्ड कोइल]] * [[सेल स्विच]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] * [[सौर्य चिम्नी]] * [[सौर्य-सहायता ताप पम्प]] * [[स्पेस हिटर]] * [[धुवाँ क्यानोपी]] * [[धुवाँ ड्याम्पर]] * [[धुवाँ निकास डक्टवर्क]] * [[थर्मल विस्तार भल्भ]] * [[थर्मल ह्विल]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] * [[ट्रिकल भेन्ट]] * [[ट्रोम्बे पर्खाल]] * [[टर्बोस्विङ]] * [[टर्निङ भेन]] * [[अल्ट्रा-लो पार्टिकुलेट एयर]] * [[पुरै घरको पङ्खा]] * [[विन्डक्याचर]] * [[दाउरा बाल्ने चुल्हो]] * [[जोन भल्भ]] |group6 = मापन र <br />नियन्त्रण |list6 = * [[हावा प्रवाह मिटर]] * [[एक्वास्ट्याट]] * [[बिएसी नेट]] * [[ब्लोअर ढोका]] * [[भवन स्वचालन]] * [[कार्बन डाइअक्साइड सेन्सर]] * [[स्वच्छ हावा वितरण दर]] * [[नियन्त्रण भल्भ]] * [[ग्यास डिटेक्टर]] * [[घरको ऊर्जा मनिटर]] * [[ह्युमिडिइस्ट्याट]] * [[एचभिएसी नियन्त्रण प्रणाली]] * [[इन्फ्रारेड थर्मोमिटर]] * [[बौद्धिक भवनहरू]] * [[लोन वर्क्स]] * [[न्यूनतम दक्षता रिपोर्टिङ मूल्य]] * [[सामान्य तापक्रम र दबाब]] * [[ओपन थर्म]] * [[प्रोग्रामेबल सञ्चार थर्मोस्ट्याट]] * [[प्रोग्रामेबल थर्मोस्ट्याट]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[कोठाको तापक्रम]] * [[स्मार्ट थर्मोस्ट्याट]] * [[मानक तापक्रम र दबाब]] * [[थर्मोग्राफिक क्यामेरा]] * [[थर्मोस्ट्याट]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] |group7 = पेशा, <br />व्यापार र सेवाहरू |list7 = * [[वास्तुकला ध्वनिकी]] * [[वास्तुकला इन्जिनियरिङ]] * [[वास्तुकला प्राविधिक]] * [[भवन सेवा इन्जिनियरिङ]] * [[भवन सूचना मोडलिङ]] * [[गहिरो ऊर्जा रेट्रोफिट]] * [[डक्ट सफाई]] * [[डक्ट चुहावट परीक्षण]] * [[वातावरणीय इन्जिनियरिङ]] * [[हाइड्रोनिक सन्तुलन]] * [[भान्सा निकास सफाई]] * [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] * [[मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल र प्लम्बिङ]] * [[मोल्ड वृद्धि, मूल्याङ्कन र उपचार]] * [[रेफ्रिजरेन्ट सुधार]] * [[परीक्षण, समायोजन, सन्तुलन]] |group8 = औद्योगिक <br />संस्थाहरू |list8 = * [[एयर कन्डिसनिङ, हिटिङ एन्ड रेफ्रिजरेसन इन्स्टिच्युट]] * [[एयर मुभमेन्ट एन्ड कन्ट्रोल एसोसिएसन]] * [[ASHRAE]] * [[एएसटिएम इन्टरनेसनल]] * [[भवन अनुसन्धान प्रतिष्ठान]] * [[BSRIA]] * [[चार्टर्ड इन्स्टिच्युसन अफ बिल्डिङ सर्भिसेस इन्जिनियर्स]] * [[रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[अन्तर्राष्ट्रिय रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[LEED]] * [[SMACNA]] * [[युनिफर्म मेकानिकल कोड]] |group9 = स्वास्थ्य र सुरक्षा |list9 = * [[भित्रि हावाको गुणस्तर]] * [[निष्क्रिय धुम्रपान]] * [[सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम]] * [[वाष्पशील जैविक यौगिक]] |group10 = यो पनि हेर्नुहोस् |list10 = * [[ASHRAE ह्यान्डबुक]] * [[भवन विज्ञान]] * [[फायरप्रूफिङ]] * [[एचभिएसी शब्दावलीको शब्दकोश]] * [[न्यानो ठाउँहरू]] * [[विश्व रेफ्रिजरेसन दिवस]] * [[ढाँचा:अग्नि सुरक्षा|अग्नि सुरक्षा]] * [[ढाँचा:घर स्वचालन|घर स्वचालन]] * [[ढाँचा:प्लम्बिङ|प्लम्बिङ]] * [[ढाँचा:सौर्य ऊर्जा|सौर्य ऊर्जा]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Buildings and structures navigational boxes]] </noinclude> oxaf88m5eva95pk7ymbugwbcu3jvjdu 1354786 1354785 2026-05-09T12:07:45Z Bishaldev100 28807 1354786 wikitext text/x-wiki {{Navbox |state = {{{state|collapsed}}} |name = HVAC |title = [[तापन, वायुसञ्चार तथा वातानुकूलन]] |listclass = hlist |bodystyle = vertical-align: middle; |liststyle = text-align: middle; |group1 = आधारभूत <br />अवधारणाहरू |list1 = * [[प्रति घण्टा हावा परिवर्तन]] * [[बेक-आउट]] * [[बिल्डिङ इन्भेलोप]] * [[संवहन]] * [[पातलीकरण (समीकरण)|पातलीकरण]] * [[घरायसी ऊर्जा खपत]] * [[एन्थल्पी]] * [[तरल गतिविज्ञान]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ताप पम्प र रेफ्रिजरेसन चक्र]] * [[ताप स्थानान्तरण]] * [[आर्द्रता]] * [[इन्फिल्ट्रेसन]] * [[सुप्त ताप]] * [[ध्वनि नियन्त्रण]] * [[आउटग्यासिङ]] * [[पार्टिकुलेट्स]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[सेन्सिबल ताप]] * [[स्ट्याक प्रभाव]] * [[थर्मल कम्फर्ट]] * [[थर्मल डिस्ट्राटिफिकेसन]] * [[थर्मल मास]] * [[तापगतिकी]] * [[पानीको वाष्प दबाब]] |group2 = प्रविधिहरू |list2 = * [[अवशोषण-कम्प्रेसन ताप पम्प]] * [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर]] * [[एयर ब्यारियर]] * [[एयर कन्डिसन]] * [[एन्टिफ्रिज]] * [[अटोमोबाइल एयर कन्डिसन]] * [[अटोनोमस बिल्डिङ]] * [[भवन इन्सुलेसन सामग्री]] * [[केन्द्रीय ताप प्रणाली]] * [[केन्द्रीय सौर्य ताप]] * [[चिल बिम]] * [[चिल्ड वाटर]] * [[निरन्तर हावाको मात्रा]] * [[कुलान्ट]] * [[क्रस भेन्टिलेसन]] * [[समर्पित बाहिरी हावा प्रणाली]] * [[गहिरो पानीको स्रोतबाट चिसो पार्ने विधि]] * [[माग नियन्त्रित भेन्टिलेसन]] * [[विस्थापन भेन्टिलेसन]] * [[डिस्ट्रिक कुलिङ]] * [[डिस्ट्रिक ताप प्रणाली]] * [[विद्युतीय ताप]] * [[ऊर्जा रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[फायरस्टप]] * [[फोर्स्ड-एयर]] * [[फोर्स्ड-एयर ग्यास]] * [[फ्रि कुलिङ]] * [[ताप रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[हाइब्रिड ताप]] * [[हाइड्रोनिक्स]] * [[बर्फ भण्डारण एउर कन्डिसन]] * [[भान्साको भेन्टिलेसन]] * [[मिश्रित-मोड भेन्टिलेसन]] * [[लघु उत्पादन (ऊर्जा)|लघु उत्पादन]] * [[निष्क्रिय चिसो विधि]] * [[निष्क्रिय दीवाकालीन विकिरण चिसो]] * [[निष्क्रिय घर]] * [[निष्क्रिय भेन्टिलेसन]] * [[विकिरण ताप र चिसो]] * [[विकिरण चिसो]] * [[विकिरण ताप]] * [[रेडन न्यूनीकरण]] * [[उठाइएको भुइँ]] * [[रेफ्रिजरेसन]] * [[नवीकरणीय ताप]] * [[कोठा हावा वितरण]] * [[सौर्य वायु ताप]] * [[सौर्य कम्बिसिस्टेम]] * [[सौर्य चिसो विधि]] * [[सौर्य ताप]] * [[थर्मल इन्सुलेसन]] * [[थर्मोसिफन]] * [[भुइँमुनि हावा वितरण]] * [[भुइँमुनि तताउने प्रणाली]] * [[वाष्प अवरोधक]] * [[वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन]] * [[परिवर्तनशील हावाको मात्रा]] * [[परिवर्तनशील रेफ्रिजरेन्ट प्रवाह]] * [[भेन्टिलेसन (वास्तुकला)|भेन्टिलेसन]] * [[पानीको ताप पुनर्चक्रण]] |group3 = अवयवहरू |list3 = * [[एयर कन्डिसनर इन्भर्टर]] * [[एयर डोर]] * [[हावा फिल्टर]] * [[एयर ह्यान्डलर]] * [[एयर आयनाइजर]] * [[हावा मिश्रण प्लेनम]] * [[हावा शुद्धिकरण यन्त्र]] * [[एयर स्रोत ताप पम्प]] * [[अट्टालिका पङ्खा]] * [[स्वचालित सन्तुलन भल्भ]] * [[ब्याक बोयलर]] * [[ब्यारियर पाइप]] * [[ब्लास्ट ड्याम्पर]] * [[बोयलर]] * [[सेन्ट्रिफ्युगल पङ्खा]] * [[सिरामिक हिटर]] * [[चिलर]] * [[कन्डेनसेट पम्प]] * [[कन्डेन्सर (ताप स्थानान्तरण)|कन्डेन्सर]] * [[कन्डेन्सिङ बोयलर]] * [[संवहन हिटर]] * [[कम्प्रेसर]] * [[कुलिङ टावर]] * [[ड्याम्पर (प्रवाह)|ड्याम्पर]] * [[डिह्युमिडिफायर]] * [[डक्ट (प्रवाह)|डक्ट]] * [[इकोनोमाइजर]] * [[इलेक्ट्रोस्ट्याटिक प्रेसिपिटेटर]] * [[वाष्पीकरण कुलर]] * [[इभापोरेटर]] * [[निकास हुड]] * [[विस्तार ट्याङ्की]] * [[पङ्खा (मेसिन)|पङ्खा]] * [[फ्यान कोइल इकाई]] * [[फ्यान फिल्टर इकाई]] * [[फ्यान हिटर]] * [[फायर ड्याम्पर]] * [[फायर प्लेस]] * [[फायरप्लेस इन्सर्ट]] * [[फ्रिज स्ट्याट]] * [[फ्लु]] * [[फ्रिन]] * [[फ्युम हुड]] * [[फर्नेस (घर तताउने)|फर्नेस]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ग्यास हिटर]] * [[ग्यासोलिन हिटर]] * [[ग्रिस डक्ट]] * [[ग्रिल (वास्तुकला)|ग्रिल]] * [[ग्राउन्ड-कपल ताप एक्सचेन्जर]] * [[ग्राउन्ड स्रोत ताप पम्प]] * [[ताप एक्सचेन्जर]] * [[हिट पाइप]] * [[हिट पम्प]] * [[हिटिङ फिल्म]] * [[तताउने प्रणाली]] * [[एचइपिए]] * [[उच्च दक्षता ग्ल्यान्डलेस सर्कुलेटिङ पम्प]] * [[उच्च-दबाब कट-अफ स्विच]] * [[ह्युमिडिफायर]] * [[इन्फ्रारेड हिटर]] * [[इन्भर्टर कम्प्रेसर]] * [[मट्टितेल हिटर]] * [[लुभर]] * [[मेकानिकल कोठा]] * [[तेल हिटर]] * [[प्याकेज गरिएको टर्मिनल एयर कन्डिसनर]] * [[प्लेनम स्पेस]] * [[प्रेसराइजेसन डक्टवर्क]] * [[प्रक्रिया डक्ट वर्क]] * [[रेडिएटर (तताउने)|रेडिएटर]] * [[रेडिएटर रिफ्लेक्टर]] * [[रेक्युपेरेटर]] * [[रेफ्रिजेरेन्ट]] * [[रजिस्टर (हावा र ताप)|रजिस्टर]] * [[रिभर्सिङ भल्भ]] * [[रन-अराउन्ड कोइल]] * [[सेल स्विच]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] * [[सौर्य चिम्नी]] * [[सौर्य-सहायता ताप पम्प]] * [[स्पेस हिटर]] * [[धुवाँ क्यानोपी]] * [[धुवाँ ड्याम्पर]] * [[धुवाँ निकास डक्टवर्क]] * [[थर्मल विस्तार भल्भ]] * [[थर्मल ह्विल]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] * [[ट्रिकल भेन्ट]] * [[ट्रोम्बे पर्खाल]] * [[टर्बोस्विङ]] * [[टर्निङ भेन]] * [[अल्ट्रा-लो पार्टिकुलेट एयर]] * [[पुरै घरको पङ्खा]] * [[विन्डक्याचर]] * [[दाउरा बाल्ने चुल्हो]] * [[जोन भल्भ]] |group6 = मापन र <br />नियन्त्रण |list6 = * [[हावा प्रवाह मिटर]] * [[एक्वास्ट्याट]] * [[बिएसी नेट]] * [[ब्लोअर ढोका]] * [[भवन स्वचालन]] * [[कार्बन डाइअक्साइड सेन्सर]] * [[स्वच्छ हावा वितरण दर]] * [[नियन्त्रण भल्भ]] * [[ग्यास डिटेक्टर]] * [[घरको ऊर्जा मनिटर]] * [[ह्युमिडिइस्ट्याट]] * [[एचभिएसी नियन्त्रण प्रणाली]] * [[इन्फ्रारेड थर्मोमिटर]] * [[बौद्धिक भवनहरू]] * [[लोन वर्क्स]] * [[न्यूनतम दक्षता रिपोर्टिङ मूल्य]] * [[सामान्य तापक्रम र दबाब]] * [[ओपन थर्म]] * [[प्रोग्रामेबल सञ्चार थर्मोस्ट्याट]] * [[प्रोग्रामेबल थर्मोस्ट्याट]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[कोठाको तापक्रम]] * [[स्मार्ट थर्मोस्ट्याट]] * [[मानक तापक्रम र दबाब]] * [[थर्मोग्राफिक क्यामेरा]] * [[थर्मोस्ट्याट]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] |group7 = पेशा, <br />व्यापार र सेवाहरू |list7 = * [[वास्तुकला ध्वनिकी]] * [[वास्तुकला इन्जिनियरिङ]] * [[वास्तुकला प्राविधिक]] * [[भवन सेवा इन्जिनियरिङ]] * [[भवन सूचना मोडलिङ]] * [[गहिरो ऊर्जा रेट्रोफिट]] * [[डक्ट सफाई]] * [[डक्ट चुहावट परीक्षण]] * [[वातावरणीय इन्जिनियरिङ]] * [[हाइड्रोनिक सन्तुलन]] * [[भान्सा निकास सफाई]] * [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] * [[मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल र प्लम्बिङ]] * [[मोल्ड वृद्धि, मूल्याङ्कन र उपचार]] * [[रेफ्रिजरेन्ट सुधार]] * [[परीक्षण, समायोजन, सन्तुलन]] |group8 = औद्योगिक <br />संस्थाहरू |list8 = * [[एयर कन्डिसनिङ, हिटिङ एन्ड रेफ्रिजरेसन इन्स्टिच्युट]] * [[एयर मुभमेन्ट एन्ड कन्ट्रोल एसोसिएसन]] * [[ASHRAE]] * [[एएसटिएम इन्टरनेसनल]] * [[भवन अनुसन्धान प्रतिष्ठान]] * [[BSRIA]] * [[चार्टर्ड इन्स्टिच्युसन अफ बिल्डिङ सर्भिसेस इन्जिनियर्स]] * [[रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[अन्तर्राष्ट्रिय रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[LEED]] * [[SMACNA]] * [[युनिफर्म मेकानिकल कोड]] |group9 = स्वास्थ्य र सुरक्षा |list9 = * [[भित्रि हावाको गुणस्तर]] * [[निष्क्रिय धुम्रपान]] * [[सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम]] * [[वाष्पशील जैविक यौगिक]] |group10 = यो पनि हेर्नुहोस् |list10 = * [[ASHRAE ह्यान्डबुक]] * [[भवन विज्ञान]] * [[फायरप्रूफिङ]] * [[एचभिएसी शब्दावलीको शब्दकोश]] * [[न्यानो ठाउँहरू]] * [[विश्व रेफ्रिजरेसन दिवस]] * [[ढाँचा:अग्नि सुरक्षा|अग्नि सुरक्षा]] * [[ढाँचा:घर स्वचालन|घर स्वचालन]] * [[ढाँचा:प्लम्बिङ|प्लम्बिङ]] * [[ढाँचा:सौर्य ऊर्जा|सौर्य ऊर्जा]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Buildings and structures navigational boxes]] </noinclude> 12wovrhz2ul93lqnn8ry25dngkx161q 1354788 1354786 2026-05-09T12:11:35Z Bishaldev100 28807 1354788 wikitext text/x-wiki {{Navbox |state = {{{state|collapsed}}} |name = HVAC |title = [[तापन, वायुसञ्चार तथा वातानुकूलन]] |listclass = hlist |bodystyle = vertical-align: middle; |liststyle = text-align: middle; |group1 = आधारभूत <br />अवधारणाहरू |list1 = * [[प्रति घण्टा हावा परिवर्तन]] * [[बेक-आउट]] * [[बिल्डिङ इन्भेलोप]] * [[संवहन]] * [[पातलीकरण (समीकरण)|पातलीकरण]] * [[घरायसी ऊर्जा खपत]] * [[एन्थल्पी]] * [[तरल गतिविज्ञान]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ताप पम्प र रेफ्रिजरेसन चक्र]] * [[ताप स्थानान्तरण]] * [[आर्द्रता]] * [[इन्फिल्ट्रेसन]] * [[सुप्त ताप]] * [[ध्वनि नियन्त्रण]] * [[आउटग्यासिङ]] * [[पार्टिकुलेट्स]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[सेन्सिबल ताप]] * [[स्ट्याक प्रभाव]] * [[थर्मल कम्फर्ट]] * [[थर्मल डिस्ट्राटिफिकेसन]] * [[थर्मल मास]] * [[तापगतिकी]] * [[पानीको वाष्प दबाब]] |group2 = प्रविधिहरू |list2 = * [[अवशोषण-कम्प्रेसन ताप पम्प]] * [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर]] * [[एयर ब्यारियर]] * [[एयर कन्डिसन]] * [[एन्टिफ्रिज]] * [[अटोमोबाइल एयर कन्डिसन]] * [[अटोनोमस बिल्डिङ]] * [[भवन इन्सुलेसन सामग्री]] * [[केन्द्रीय ताप प्रणाली]] * [[केन्द्रीय सौर्य ताप]] * [[चिल बिम]] * [[चिल्ड वाटर]] * [[निरन्तर हावाको मात्रा]] * [[कुलान्ट]] * [[क्रस भेन्टिलेसन]] * [[समर्पित बाहिरी हावा प्रणाली]] * [[गहिरो पानीको स्रोतबाट चिसो पार्ने विधि]] * [[माग नियन्त्रित भेन्टिलेसन]] * [[विस्थापन भेन्टिलेसन]] * [[डिस्ट्रिक कुलिङ]] * [[डिस्ट्रिक ताप प्रणाली]] * [[विद्युतीय ताप]] * [[ऊर्जा रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[फायरस्टप]] * [[फोर्स्ड-एयर]] * [[फोर्स्ड-एयर ग्यास]] * [[फ्रि कुलिङ]] * [[ताप रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[हाइब्रिड ताप]] * [[हाइड्रोनिक्स]] * [[बर्फ भण्डारण एउर कन्डिसन]] * [[भान्साको भेन्टिलेसन]] * [[मिश्रित-मोड भेन्टिलेसन]] * [[लघु उत्पादन (ऊर्जा)|लघु उत्पादन]] * [[निष्क्रिय चिसो विधि]] * [[निष्क्रिय दीवाकालीन विकिरण चिसो]] * [[निष्क्रिय घर]] * [[निष्क्रिय भेन्टिलेसन]] * [[विकिरण ताप र चिसो]] * [[विकिरण चिसो]] * [[विकिरण ताप]] * [[रेडन न्यूनीकरण]] * [[उठाइएको भुइँ]] * [[रेफ्रिजरेसन]] * [[नवीकरणीय ताप]] * [[कोठा हावा वितरण]] * [[सौर्य वायु ताप]] * [[सौर्य कम्बिसिस्टेम]] * [[सौर्य चिसो विधि]] * [[सौर्य ताप]] * [[थर्मल इन्सुलेसन]] * [[थर्मोसिफन]] * [[भुइँमुनि हावा वितरण]] * [[भुइँमुनि तताउने प्रणाली]] * [[वाष्प अवरोधक]] * [[वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन]] * [[परिवर्तनशील हावाको मात्रा]] * [[परिवर्तनशील रेफ्रिजरेन्ट प्रवाह]] * [[भेन्टिलेसन (वास्तुकला)|भेन्टिलेसन]] * [[पानीको ताप पुनर्चक्रण]] |group3 = अवयवहरू |list3 = * [[एयर कन्डिसनर इन्भर्टर]] * [[एयर डोर]] * [[हावा फिल्टर]] * [[एयर ह्यान्डलर]] * [[एयर आयनाइजर]] * [[हावा मिश्रण प्लेनम]] * [[हावा शुद्धिकरण यन्त्र]] * [[एयर स्रोत ताप पम्प]] * [[अट्टालिका पङ्खा]] * [[स्वचालित सन्तुलन भल्भ]] * [[ब्याक बोयलर]] * [[ब्यारियर पाइप]] * [[ब्लास्ट ड्याम्पर]] * [[बोयलर]] * [[सेन्ट्रिफ्युगल पङ्खा]] * [[सिरामिक हिटर]] * [[चिलर]] * [[कन्डेनसेट पम्प]] * [[कन्डेन्सर (ताप स्थानान्तरण)|कन्डेन्सर]] * [[कन्डेन्सिङ बोयलर]] * [[संवहन हिटर]] * [[कम्प्रेसर]] * [[कुलिङ टावर]] * [[ड्याम्पर (प्रवाह)|ड्याम्पर]] * [[डिह्युमिडिफायर]] * [[डक्ट (प्रवाह)|डक्ट]] * [[इकोनोमाइजर]] * [[इलेक्ट्रोस्ट्याटिक प्रेसिपिटेटर]] * [[वाष्पीकरण कुलर]] * [[इभापोरेटर]] * [[निकास हुड]] * [[विस्तार ट्याङ्की]] * [[पङ्खा (मेसिन)|पङ्खा]] * [[फ्यान कोइल युनिट]] * [[फ्यान फिल्टर इकाई]] * [[फ्यान हिटर]] * [[फायर ड्याम्पर]] * [[फायर प्लेस]] * [[फायरप्लेस इन्सर्ट]] * [[फ्रिज स्ट्याट]] * [[फ्लु]] * [[फ्रिन]] * [[फ्युम हुड]] * [[फर्नेस (घर तताउने)|फर्नेस]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ग्यास हिटर]] * [[ग्यासोलिन हिटर]] * [[ग्रिस डक्ट]] * [[ग्रिल (वास्तुकला)|ग्रिल]] * [[ग्राउन्ड-कपल ताप एक्सचेन्जर]] * [[ग्राउन्ड स्रोत ताप पम्प]] * [[ताप एक्सचेन्जर]] * [[हिट पाइप]] * [[हिट पम्प]] * [[हिटिङ फिल्म]] * [[तताउने प्रणाली]] * [[एचइपिए]] * [[उच्च दक्षता ग्ल्यान्डलेस सर्कुलेटिङ पम्प]] * [[उच्च-दबाब कट-अफ स्विच]] * [[ह्युमिडिफायर]] * [[इन्फ्रारेड हिटर]] * [[इन्भर्टर कम्प्रेसर]] * [[मट्टितेल हिटर]] * [[लुभर]] * [[मेकानिकल कोठा]] * [[तेल हिटर]] * [[प्याकेज गरिएको टर्मिनल एयर कन्डिसनर]] * [[प्लेनम स्पेस]] * [[प्रेसराइजेसन डक्टवर्क]] * [[प्रक्रिया डक्ट वर्क]] * [[रेडिएटर (तताउने)|रेडिएटर]] * [[रेडिएटर रिफ्लेक्टर]] * [[रेक्युपेरेटर]] * [[रेफ्रिजेरेन्ट]] * [[रजिस्टर (हावा र ताप)|रजिस्टर]] * [[रिभर्सिङ भल्भ]] * [[रन-अराउन्ड कोइल]] * [[सेल स्विच]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] * [[सौर्य चिम्नी]] * [[सौर्य-सहायता ताप पम्प]] * [[स्पेस हिटर]] * [[धुवाँ क्यानोपी]] * [[धुवाँ ड्याम्पर]] * [[धुवाँ निकास डक्टवर्क]] * [[थर्मल विस्तार भल्भ]] * [[थर्मल ह्विल]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] * [[ट्रिकल भेन्ट]] * [[ट्रोम्बे पर्खाल]] * [[टर्बोस्विङ]] * [[टर्निङ भेन]] * [[अल्ट्रा-लो पार्टिकुलेट एयर]] * [[पुरै घरको पङ्खा]] * [[विन्डक्याचर]] * [[दाउरा बाल्ने चुल्हो]] * [[जोन भल्भ]] |group6 = मापन र <br />नियन्त्रण |list6 = * [[हावा प्रवाह मिटर]] * [[एक्वास्ट्याट]] * [[बिएसी नेट]] * [[ब्लोअर ढोका]] * [[भवन स्वचालन]] * [[कार्बन डाइअक्साइड सेन्सर]] * [[स्वच्छ हावा वितरण दर]] * [[नियन्त्रण भल्भ]] * [[ग्यास डिटेक्टर]] * [[घरको ऊर्जा मनिटर]] * [[ह्युमिडिइस्ट्याट]] * [[एचभिएसी नियन्त्रण प्रणाली]] * [[इन्फ्रारेड थर्मोमिटर]] * [[बौद्धिक भवनहरू]] * [[लोन वर्क्स]] * [[न्यूनतम दक्षता रिपोर्टिङ मूल्य]] * [[सामान्य तापक्रम र दबाब]] * [[ओपन थर्म]] * [[प्रोग्रामेबल सञ्चार थर्मोस्ट्याट]] * [[प्रोग्रामेबल थर्मोस्ट्याट]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[कोठाको तापक्रम]] * [[स्मार्ट थर्मोस्ट्याट]] * [[मानक तापक्रम र दबाब]] * [[थर्मोग्राफिक क्यामेरा]] * [[थर्मोस्ट्याट]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] |group7 = पेशा, <br />व्यापार र सेवाहरू |list7 = * [[वास्तुकला ध्वनिकी]] * [[वास्तुकला इन्जिनियरिङ]] * [[वास्तुकला प्राविधिक]] * [[भवन सेवा इन्जिनियरिङ]] * [[भवन सूचना मोडलिङ]] * [[गहिरो ऊर्जा रेट्रोफिट]] * [[डक्ट सफाई]] * [[डक्ट चुहावट परीक्षण]] * [[वातावरणीय इन्जिनियरिङ]] * [[हाइड्रोनिक सन्तुलन]] * [[भान्सा निकास सफाई]] * [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] * [[मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल र प्लम्बिङ]] * [[मोल्ड वृद्धि, मूल्याङ्कन र उपचार]] * [[रेफ्रिजरेन्ट सुधार]] * [[परीक्षण, समायोजन, सन्तुलन]] |group8 = औद्योगिक <br />संस्थाहरू |list8 = * [[एयर कन्डिसनिङ, हिटिङ एन्ड रेफ्रिजरेसन इन्स्टिच्युट]] * [[एयर मुभमेन्ट एन्ड कन्ट्रोल एसोसिएसन]] * [[ASHRAE]] * [[एएसटिएम इन्टरनेसनल]] * [[भवन अनुसन्धान प्रतिष्ठान]] * [[BSRIA]] * [[चार्टर्ड इन्स्टिच्युसन अफ बिल्डिङ सर्भिसेस इन्जिनियर्स]] * [[रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[अन्तर्राष्ट्रिय रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[LEED]] * [[SMACNA]] * [[युनिफर्म मेकानिकल कोड]] |group9 = स्वास्थ्य र सुरक्षा |list9 = * [[भित्रि हावाको गुणस्तर]] * [[निष्क्रिय धुम्रपान]] * [[सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम]] * [[वाष्पशील जैविक यौगिक]] |group10 = यो पनि हेर्नुहोस् |list10 = * [[ASHRAE ह्यान्डबुक]] * [[भवन विज्ञान]] * [[फायरप्रूफिङ]] * [[एचभिएसी शब्दावलीको शब्दकोश]] * [[न्यानो ठाउँहरू]] * [[विश्व रेफ्रिजरेसन दिवस]] * [[ढाँचा:अग्नि सुरक्षा|अग्नि सुरक्षा]] * [[ढाँचा:घर स्वचालन|घर स्वचालन]] * [[ढाँचा:प्लम्बिङ|प्लम्बिङ]] * [[ढाँचा:सौर्य ऊर्जा|सौर्य ऊर्जा]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Buildings and structures navigational boxes]] </noinclude> 2mvsiea683vyp3vm8adwvjurlqoahiz 1354789 1354788 2026-05-09T12:14:54Z Bishaldev100 28807 1354789 wikitext text/x-wiki {{Navbox |state = {{{state|collapsed}}} |name = HVAC |title = [[तापन, वायुसञ्चार तथा वातानुकूलन]] |listclass = hlist |bodystyle = vertical-align: middle; |liststyle = text-align: middle; |group1 = आधारभूत <br />अवधारणाहरू |list1 = * [[प्रति घण्टा हावा परिवर्तन]] * [[बेक-आउट]] * [[बिल्डिङ इन्भेलोप]] * [[संवहन]] * [[पातलीकरण (समीकरण)|पातलीकरण]] * [[घरायसी ऊर्जा खपत]] * [[एन्थल्पी]] * [[तरल गतिविज्ञान]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ताप पम्प र रेफ्रिजरेसन चक्र]] * [[ताप स्थानान्तरण]] * [[आर्द्रता]] * [[इन्फिल्ट्रेसन]] * [[सुप्त ताप]] * [[ध्वनि नियन्त्रण]] * [[आउटग्यासिङ]] * [[पार्टिकुलेट्स]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[सेन्सिबल ताप]] * [[स्ट्याक प्रभाव]] * [[थर्मल कम्फर्ट]] * [[थर्मल डिस्ट्राटिफिकेसन]] * [[थर्मल मास]] * [[तापगतिकी]] * [[पानीको वाष्प दबाब]] |group2 = प्रविधिहरू |list2 = * [[अवशोषण-कम्प्रेसन ताप पम्प]] * [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर]] * [[एयर ब्यारियर]] * [[एयर कन्डिसन]] * [[एन्टिफ्रिज]] * [[अटोमोबाइल एयर कन्डिसन]] * [[अटोनोमस बिल्डिङ]] * [[भवन इन्सुलेसन सामग्री]] * [[केन्द्रीय ताप प्रणाली]] * [[केन्द्रीय सौर्य ताप]] * [[चिल बिम]] * [[चिल्ड वाटर]] * [[निरन्तर हावाको मात्रा]] * [[कुलान्ट]] * [[क्रस भेन्टिलेसन]] * [[समर्पित बाहिरी हावा प्रणाली]] * [[गहिरो पानीको स्रोतबाट चिसो पार्ने विधि]] * [[माग नियन्त्रित भेन्टिलेसन]] * [[विस्थापन भेन्टिलेसन]] * [[डिस्ट्रिक कुलिङ]] * [[डिस्ट्रिक ताप प्रणाली]] * [[विद्युतीय ताप]] * [[ऊर्जा रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[फायरस्टप]] * [[फोर्स्ड-एयर]] * [[फोर्स्ड-एयर ग्यास]] * [[फ्रि कुलिङ]] * [[ताप रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[हाइब्रिड ताप]] * [[हाइड्रोनिक्स]] * [[बर्फ भण्डारण एउर कन्डिसन]] * [[भान्साको भेन्टिलेसन]] * [[मिश्रित-मोड भेन्टिलेसन]] * [[लघु उत्पादन (ऊर्जा)|लघु उत्पादन]] * [[निष्क्रिय चिसो विधि]] * [[निष्क्रिय दीवाकालीन विकिरण चिसो]] * [[निष्क्रिय घर]] * [[निष्क्रिय भेन्टिलेसन]] * [[विकिरण ताप र चिसो]] * [[विकिरण चिसो]] * [[विकिरण ताप]] * [[रेडन न्यूनीकरण]] * [[उठाइएको भुइँ]] * [[रेफ्रिजरेसन]] * [[नवीकरणीय ताप]] * [[कोठा हावा वितरण]] * [[सौर्य वायु ताप]] * [[सौर्य कम्बिसिस्टेम]] * [[सौर्य चिसो विधि]] * [[सौर्य ताप]] * [[थर्मल इन्सुलेसन]] * [[थर्मोसिफन]] * [[भुइँमुनि हावा वितरण]] * [[भुइँमुनि तताउने प्रणाली]] * [[वाष्प अवरोधक]] * [[वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन]] * [[परिवर्तनशील हावाको मात्रा]] * [[परिवर्तनशील रेफ्रिजरेन्ट प्रवाह]] * [[भेन्टिलेसन (वास्तुकला)|भेन्टिलेसन]] * [[पानीको ताप पुनर्चक्रण]] |group3 = अवयवहरू |list3 = * [[एयर कन्डिसनर इन्भर्टर]] * [[एयर डोर]] * [[हावा फिल्टर]] * [[एयर ह्यान्डलर]] * [[एयर आयनाइजर]] * [[हावा मिश्रण प्लेनम]] * [[हावा शुद्धिकरण यन्त्र]] * [[एयर स्रोत ताप पम्प]] * [[अट्टालिका पङ्खा]] * [[स्वचालित सन्तुलन भल्भ]] * [[ब्याक बोयलर]] * [[ब्यारियर पाइप]] * [[ब्लास्ट ड्याम्पर]] * [[बोयलर]] * [[सेन्ट्रिफ्युगल पङ्खा]] * [[सिरामिक हिटर]] * [[चिलर]] * [[कन्डेनसेट पम्प]] * [[कन्डेन्सर (ताप स्थानान्तरण)|कन्डेन्सर]] * [[कन्डेन्सिङ बोयलर]] * [[संवहन हिटर]] * [[कम्प्रेसर]] * [[कुलिङ टावर]] * [[ड्याम्पर (प्रवाह)|ड्याम्पर]] * [[डिह्युमिडिफायर]] * [[डक्ट (प्रवाह)|डक्ट]] * [[इकोनोमाइजर]] * [[इलेक्ट्रोस्ट्याटिक प्रेसिपिटेटर]] * [[वाष्पीकरण कुलर]] * [[इभापोरेटर]] * [[निकास हुड]] * [[विस्तार ट्याङ्की]] * [[पङ्खा (मेसिन)|पङ्खा]] * [[फ्यान कोइल युनिट]] * [[फ्यान फिल्टर इकाई]] * [[फ्यान हिटर]] * [[फायर ड्याम्पर]] * [[फायर प्लेस]] * [[फायरप्लेस इन्सर्ट]] * [[फ्रिज स्ट्याट]] * [[फ्लु]] * [[फ्रिन]] * [[फ्युम हुड]] * [[फर्नेस (घर तताउने)|फर्नेस]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ग्यास हिटर]] * [[ग्यासोलिन हिटर]] * [[ग्रिस डक्ट]] * [[ग्रिल (वास्तुकला)|ग्रिल]] * [[ग्राउन्ड-कपल ताप एक्सचेन्जर]] * [[ग्राउन्ड स्रोत ताप पम्प]] * [[हिट एक्सचेन्जर]] * [[हिट पाइप]] * [[हिट पम्प]] * [[हिटिङ फिल्म]] * [[तताउने प्रणाली]] * [[एचइपिए]] * [[उच्च दक्षता ग्ल्यान्डलेस सर्कुलेटिङ पम्प]] * [[उच्च-दबाब कट-अफ स्विच]] * [[ह्युमिडिफायर]] * [[इन्फ्रारेड हिटर]] * [[इन्भर्टर कम्प्रेसर]] * [[मट्टितेल हिटर]] * [[लुभर]] * [[मेकानिकल कोठा]] * [[तेल हिटर]] * [[प्याकेज गरिएको टर्मिनल एयर कन्डिसनर]] * [[प्लेनम स्पेस]] * [[प्रेसराइजेसन डक्टवर्क]] * [[प्रक्रिया डक्ट वर्क]] * [[रेडिएटर (तताउने)|रेडिएटर]] * [[रेडिएटर रिफ्लेक्टर]] * [[रेक्युपेरेटर]] * [[रेफ्रिजेरेन्ट]] * [[रजिस्टर (हावा र ताप)|रजिस्टर]] * [[रिभर्सिङ भल्भ]] * [[रन-अराउन्ड कोइल]] * [[सेल स्विच]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] * [[सौर्य चिम्नी]] * [[सौर्य-सहायता ताप पम्प]] * [[स्पेस हिटर]] * [[धुवाँ क्यानोपी]] * [[धुवाँ ड्याम्पर]] * [[धुवाँ निकास डक्टवर्क]] * [[थर्मल विस्तार भल्भ]] * [[थर्मल ह्विल]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] * [[ट्रिकल भेन्ट]] * [[ट्रोम्बे पर्खाल]] * [[टर्बोस्विङ]] * [[टर्निङ भेन]] * [[अल्ट्रा-लो पार्टिकुलेट एयर]] * [[पुरै घरको पङ्खा]] * [[विन्डक्याचर]] * [[दाउरा बाल्ने चुल्हो]] * [[जोन भल्भ]] |group6 = मापन र <br />नियन्त्रण |list6 = * [[हावा प्रवाह मिटर]] * [[एक्वास्ट्याट]] * [[बिएसी नेट]] * [[ब्लोअर ढोका]] * [[भवन स्वचालन]] * [[कार्बन डाइअक्साइड सेन्सर]] * [[स्वच्छ हावा वितरण दर]] * [[नियन्त्रण भल्भ]] * [[ग्यास डिटेक्टर]] * [[घरको ऊर्जा मनिटर]] * [[ह्युमिडिइस्ट्याट]] * [[एचभिएसी नियन्त्रण प्रणाली]] * [[इन्फ्रारेड थर्मोमिटर]] * [[बौद्धिक भवनहरू]] * [[लोन वर्क्स]] * [[न्यूनतम दक्षता रिपोर्टिङ मूल्य]] * [[सामान्य तापक्रम र दबाब]] * [[ओपन थर्म]] * [[प्रोग्रामेबल सञ्चार थर्मोस्ट्याट]] * [[प्रोग्रामेबल थर्मोस्ट्याट]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[कोठाको तापक्रम]] * [[स्मार्ट थर्मोस्ट्याट]] * [[मानक तापक्रम र दबाब]] * [[थर्मोग्राफिक क्यामेरा]] * [[थर्मोस्ट्याट]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] |group7 = पेशा, <br />व्यापार र सेवाहरू |list7 = * [[वास्तुकला ध्वनिकी]] * [[वास्तुकला इन्जिनियरिङ]] * [[वास्तुकला प्राविधिक]] * [[भवन सेवा इन्जिनियरिङ]] * [[भवन सूचना मोडलिङ]] * [[गहिरो ऊर्जा रेट्रोफिट]] * [[डक्ट सफाई]] * [[डक्ट चुहावट परीक्षण]] * [[वातावरणीय इन्जिनियरिङ]] * [[हाइड्रोनिक सन्तुलन]] * [[भान्सा निकास सफाई]] * [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] * [[मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल र प्लम्बिङ]] * [[मोल्ड वृद्धि, मूल्याङ्कन र उपचार]] * [[रेफ्रिजरेन्ट सुधार]] * [[परीक्षण, समायोजन, सन्तुलन]] |group8 = औद्योगिक <br />संस्थाहरू |list8 = * [[एयर कन्डिसनिङ, हिटिङ एन्ड रेफ्रिजरेसन इन्स्टिच्युट]] * [[एयर मुभमेन्ट एन्ड कन्ट्रोल एसोसिएसन]] * [[ASHRAE]] * [[एएसटिएम इन्टरनेसनल]] * [[भवन अनुसन्धान प्रतिष्ठान]] * [[BSRIA]] * [[चार्टर्ड इन्स्टिच्युसन अफ बिल्डिङ सर्भिसेस इन्जिनियर्स]] * [[रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[अन्तर्राष्ट्रिय रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[LEED]] * [[SMACNA]] * [[युनिफर्म मेकानिकल कोड]] |group9 = स्वास्थ्य र सुरक्षा |list9 = * [[भित्रि हावाको गुणस्तर]] * [[निष्क्रिय धुम्रपान]] * [[सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम]] * [[वाष्पशील जैविक यौगिक]] |group10 = यो पनि हेर्नुहोस् |list10 = * [[ASHRAE ह्यान्डबुक]] * [[भवन विज्ञान]] * [[फायरप्रूफिङ]] * [[एचभिएसी शब्दावलीको शब्दकोश]] * [[न्यानो ठाउँहरू]] * [[विश्व रेफ्रिजरेसन दिवस]] * [[ढाँचा:अग्नि सुरक्षा|अग्नि सुरक्षा]] * [[ढाँचा:घर स्वचालन|घर स्वचालन]] * [[ढाँचा:प्लम्बिङ|प्लम्बिङ]] * [[ढाँचा:सौर्य ऊर्जा|सौर्य ऊर्जा]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Buildings and structures navigational boxes]] </noinclude> qcgu5bxlo0a7h0t56m1ejggae82bxhi 1354790 1354789 2026-05-09T12:17:39Z Bishaldev100 28807 1354790 wikitext text/x-wiki {{Navbox |state = {{{state|collapsed}}} |name = HVAC |title = [[तापन, वायुसञ्चार तथा वातानुकूलन]] |listclass = hlist |bodystyle = vertical-align: middle; |liststyle = text-align: middle; |group1 = आधारभूत <br />अवधारणाहरू |list1 = * [[प्रति घण्टा हावा परिवर्तन]] * [[बेक-आउट]] * [[बिल्डिङ इन्भेलोप]] * [[संवहन]] * [[पातलीकरण (समीकरण)|पातलीकरण]] * [[घरायसी ऊर्जा खपत]] * [[एन्थल्पी]] * [[तरल गतिविज्ञान]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ताप पम्प र रेफ्रिजरेसन चक्र]] * [[ताप स्थानान्तरण]] * [[आर्द्रता]] * [[इन्फिल्ट्रेसन]] * [[सुप्त ताप]] * [[ध्वनि नियन्त्रण]] * [[आउटग्यासिङ]] * [[पार्टिकुलेट्स]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[सेन्सिबल ताप]] * [[स्ट्याक प्रभाव]] * [[थर्मल कम्फर्ट]] * [[थर्मल डिस्ट्राटिफिकेसन]] * [[थर्मल मास]] * [[तापगतिकी]] * [[पानीको वाष्प दबाब]] |group2 = प्रविधिहरू |list2 = * [[अवशोषण-कम्प्रेसन ताप पम्प]] * [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर]] * [[एयर ब्यारियर]] * [[एयर कन्डिसनिङ]] * [[एन्टिफ्रिज]] * [[अटोमोबाइल एयर कन्डिसन]] * [[अटोनोमस बिल्डिङ]] * [[भवन इन्सुलेसन सामग्री]] * [[केन्द्रीय ताप प्रणाली]] * [[केन्द्रीय सौर्य ताप]] * [[चिल बिम]] * [[चिल्ड वाटर]] * [[निरन्तर हावाको मात्रा]] * [[कुलान्ट]] * [[क्रस भेन्टिलेसन]] * [[समर्पित बाहिरी हावा प्रणाली]] * [[गहिरो पानीको स्रोतबाट चिसो पार्ने विधि]] * [[माग नियन्त्रित भेन्टिलेसन]] * [[विस्थापन भेन्टिलेसन]] * [[डिस्ट्रिक कुलिङ]] * [[डिस्ट्रिक ताप प्रणाली]] * [[विद्युतीय ताप]] * [[ऊर्जा रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[फायरस्टप]] * [[फोर्स्ड-एयर]] * [[फोर्स्ड-एयर ग्यास]] * [[फ्रि कुलिङ]] * [[ताप रिकभरी भेन्टिलेसन]] * [[हाइब्रिड ताप]] * [[हाइड्रोनिक्स]] * [[बर्फ भण्डारण एउर कन्डिसन]] * [[भान्साको भेन्टिलेसन]] * [[मिश्रित-मोड भेन्टिलेसन]] * [[लघु उत्पादन (ऊर्जा)|लघु उत्पादन]] * [[निष्क्रिय चिसो विधि]] * [[निष्क्रिय दीवाकालीन विकिरण चिसो]] * [[निष्क्रिय घर]] * [[निष्क्रिय भेन्टिलेसन]] * [[विकिरण ताप र चिसो]] * [[विकिरण चिसो]] * [[विकिरण ताप]] * [[रेडन न्यूनीकरण]] * [[उठाइएको भुइँ]] * [[रेफ्रिजरेसन]] * [[नवीकरणीय ताप]] * [[कोठा हावा वितरण]] * [[सौर्य वायु ताप]] * [[सौर्य कम्बिसिस्टेम]] * [[सौर्य चिसो विधि]] * [[सौर्य ताप]] * [[थर्मल इन्सुलेसन]] * [[थर्मोसिफन]] * [[भुइँमुनि हावा वितरण]] * [[भुइँमुनि तताउने प्रणाली]] * [[वाष्प अवरोधक]] * [[वाष्प-कम्प्रेसन रेफ्रिजरेसन]] * [[परिवर्तनशील हावाको मात्रा]] * [[परिवर्तनशील रेफ्रिजरेन्ट प्रवाह]] * [[भेन्टिलेसन (वास्तुकला)|भेन्टिलेसन]] * [[पानीको ताप पुनर्चक्रण]] |group3 = अवयवहरू |list3 = * [[एयर कन्डिसनर इन्भर्टर]] * [[एयर डोर]] * [[हावा फिल्टर]] * [[एयर ह्यान्डलर]] * [[एयर आयनाइजर]] * [[हावा मिश्रण प्लेनम]] * [[हावा शुद्धिकरण यन्त्र]] * [[एयर स्रोत ताप पम्प]] * [[अट्टालिका पङ्खा]] * [[स्वचालित सन्तुलन भल्भ]] * [[ब्याक बोयलर]] * [[ब्यारियर पाइप]] * [[ब्लास्ट ड्याम्पर]] * [[बोइलर]] * [[सेन्ट्रिफ्युगल पङ्खा]] * [[सिरामिक हिटर]] * [[चिलर]] * [[कन्डेनसेट पम्प]] * [[कन्डेन्सर (ताप स्थानान्तरण)|कन्डेन्सर]] * [[कन्डेन्सिङ बोयलर]] * [[संवहन हिटर]] * [[कम्प्रेसर]] * [[कुलिङ टावर]] * [[ड्याम्पर (प्रवाह)|ड्याम्पर]] * [[डिह्युमिडिफायर]] * [[डक्ट (प्रवाह)|डक्ट]] * [[इकोनोमाइजर]] * [[इलेक्ट्रोस्ट्याटिक प्रेसिपिटेटर]] * [[वाष्पीकरण कुलर]] * [[इभापोरेटर]] * [[निकास हुड]] * [[विस्तार ट्याङ्की]] * [[पङ्खा (मेसिन)|पङ्खा]] * [[फ्यान कोइल युनिट]] * [[फ्यान फिल्टर इकाई]] * [[फ्यान हिटर]] * [[फायर ड्याम्पर]] * [[फायर प्लेस]] * [[फायरप्लेस इन्सर्ट]] * [[फ्रिज स्ट्याट]] * [[फ्लु]] * [[फ्रिन]] * [[फ्युम हुड]] * [[फर्नेस (घर तताउने)|फर्नेस]] * [[ग्यास कम्प्रेसर]] * [[ग्यास हिटर]] * [[ग्यासोलिन हिटर]] * [[ग्रिस डक्ट]] * [[ग्रिल (वास्तुकला)|ग्रिल]] * [[ग्राउन्ड-कपल ताप एक्सचेन्जर]] * [[ग्राउन्ड स्रोत ताप पम्प]] * [[हिट एक्सचेन्जर]] * [[हिट पाइप]] * [[हिट पम्प]] * [[हिटिङ फिल्म]] * [[तताउने प्रणाली]] * [[एचइपिए]] * [[उच्च दक्षता ग्ल्यान्डलेस सर्कुलेटिङ पम्प]] * [[उच्च-दबाब कट-अफ स्विच]] * [[ह्युमिडिफायर]] * [[इन्फ्रारेड हिटर]] * [[इन्भर्टर कम्प्रेसर]] * [[मट्टितेल हिटर]] * [[लुभर]] * [[मेकानिकल कोठा]] * [[तेल हिटर]] * [[प्याकेज गरिएको टर्मिनल एयर कन्डिसनर]] * [[प्लेनम स्पेस]] * [[प्रेसराइजेसन डक्टवर्क]] * [[प्रक्रिया डक्ट वर्क]] * [[रेडिएटर (तताउने)|रेडिएटर]] * [[रेडिएटर रिफ्लेक्टर]] * [[रेक्युपेरेटर]] * [[रेफ्रिजेरेन्ट]] * [[रजिस्टर (हावा र ताप)|रजिस्टर]] * [[रिभर्सिङ भल्भ]] * [[रन-अराउन्ड कोइल]] * [[सेल स्विच]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] * [[सौर्य चिम्नी]] * [[सौर्य-सहायता ताप पम्प]] * [[स्पेस हिटर]] * [[धुवाँ क्यानोपी]] * [[धुवाँ ड्याम्पर]] * [[धुवाँ निकास डक्टवर्क]] * [[थर्मल विस्तार भल्भ]] * [[थर्मल ह्विल]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] * [[ट्रिकल भेन्ट]] * [[ट्रोम्बे पर्खाल]] * [[टर्बोस्विङ]] * [[टर्निङ भेन]] * [[अल्ट्रा-लो पार्टिकुलेट एयर]] * [[पुरै घरको पङ्खा]] * [[विन्डक्याचर]] * [[दाउरा बाल्ने चुल्हो]] * [[जोन भल्भ]] |group6 = मापन र <br />नियन्त्रण |list6 = * [[हावा प्रवाह मिटर]] * [[एक्वास्ट्याट]] * [[बिएसी नेट]] * [[ब्लोअर ढोका]] * [[भवन स्वचालन]] * [[कार्बन डाइअक्साइड सेन्सर]] * [[स्वच्छ हावा वितरण दर]] * [[नियन्त्रण भल्भ]] * [[ग्यास डिटेक्टर]] * [[घरको ऊर्जा मनिटर]] * [[ह्युमिडिइस्ट्याट]] * [[एचभिएसी नियन्त्रण प्रणाली]] * [[इन्फ्रारेड थर्मोमिटर]] * [[बौद्धिक भवनहरू]] * [[लोन वर्क्स]] * [[न्यूनतम दक्षता रिपोर्टिङ मूल्य]] * [[सामान्य तापक्रम र दबाब]] * [[ओपन थर्म]] * [[प्रोग्रामेबल सञ्चार थर्मोस्ट्याट]] * [[प्रोग्रामेबल थर्मोस्ट्याट]] * [[साइक्रोमेट्रिक्स]] * [[कोठाको तापक्रम]] * [[स्मार्ट थर्मोस्ट्याट]] * [[मानक तापक्रम र दबाब]] * [[थर्मोग्राफिक क्यामेरा]] * [[थर्मोस्ट्याट]] * [[थर्मोस्ट्याटिक रेडिएटर भल्भ]] |group7 = पेशा, <br />व्यापार र सेवाहरू |list7 = * [[वास्तुकला ध्वनिकी]] * [[वास्तुकला इन्जिनियरिङ]] * [[वास्तुकला प्राविधिक]] * [[भवन सेवा इन्जिनियरिङ]] * [[भवन सूचना मोडलिङ]] * [[गहिरो ऊर्जा रेट्रोफिट]] * [[डक्ट सफाई]] * [[डक्ट चुहावट परीक्षण]] * [[वातावरणीय इन्जिनियरिङ]] * [[हाइड्रोनिक सन्तुलन]] * [[भान्सा निकास सफाई]] * [[मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] * [[मेकानिकल, इलेक्ट्रिकल र प्लम्बिङ]] * [[मोल्ड वृद्धि, मूल्याङ्कन र उपचार]] * [[रेफ्रिजरेन्ट सुधार]] * [[परीक्षण, समायोजन, सन्तुलन]] |group8 = औद्योगिक <br />संस्थाहरू |list8 = * [[एयर कन्डिसनिङ, हिटिङ एन्ड रेफ्रिजरेसन इन्स्टिच्युट]] * [[एयर मुभमेन्ट एन्ड कन्ट्रोल एसोसिएसन]] * [[ASHRAE]] * [[एएसटिएम इन्टरनेसनल]] * [[भवन अनुसन्धान प्रतिष्ठान]] * [[BSRIA]] * [[चार्टर्ड इन्स्टिच्युसन अफ बिल्डिङ सर्भिसेस इन्जिनियर्स]] * [[रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[अन्तर्राष्ट्रिय रेफ्रिजरेसन संस्थान]] * [[LEED]] * [[SMACNA]] * [[युनिफर्म मेकानिकल कोड]] |group9 = स्वास्थ्य र सुरक्षा |list9 = * [[भित्रि हावाको गुणस्तर]] * [[निष्क्रिय धुम्रपान]] * [[सिक बिल्डिङ सिन्ड्रोम]] * [[वाष्पशील जैविक यौगिक]] |group10 = यो पनि हेर्नुहोस् |list10 = * [[ASHRAE ह्यान्डबुक]] * [[भवन विज्ञान]] * [[फायरप्रूफिङ]] * [[एचभिएसी शब्दावलीको शब्दकोश]] * [[न्यानो ठाउँहरू]] * [[विश्व रेफ्रिजरेसन दिवस]] * [[ढाँचा:अग्नि सुरक्षा|अग्नि सुरक्षा]] * [[ढाँचा:घर स्वचालन|घर स्वचालन]] * [[ढाँचा:प्लम्बिङ|प्लम्बिङ]] * [[ढाँचा:सौर्य ऊर्जा|सौर्य ऊर्जा]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Buildings and structures navigational boxes]] </noinclude> mrs2aisbyrz6udjosskij5koi0wepdr 0 148023 1354784 1353970 2026-05-09T12:02:51Z Bishaldev100 28807 1354784 wikitext text/x-wiki [[File:Heat pump unit.webp|thumb|हिट पम्पको बाहिरी [[हिट एक्सचेन्जर]]]] [[File:Mitsubishi Heat Pump interior air handler.agr.jpg|thumb|"मित्सुबिशी इलेक्ट्रिक" हिट पम्पको भित्री उपकरण ]] '''हिट पम्प''' भनेको उर्जाको उपयोग गरी एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा ताप स्थानान्तरण गर्ने उपकरण हो। सामान्यतया हिट पम्प सञ्चालनको लागि यान्त्रिक ऊर्जाको प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर|एब्जर्प्सन हिट पम्प]]मा तापीय ऊर्जाको प्रयोग हुन्छ। यान्त्रिक हिट पम्पलाई कलेन इन्जिनको रूपमा पनि चिनिन्छ र यसमा ताप स्थानान्तरण गर्न कम्प्रेसनद्वारा विद्युतीय शक्ति प्रयोग हुन्छ। विशेष गरी, यसले [[हिट पम्प तथा रेफ्रिजेरेसन चक्र]]को माध्यमबाट तापीय ऊर्जा स्थानान्तरण गर्दछ, एउटा ठाउँलाई चिसो र अर्को स्थानलाई न्यानो बनाउँछ।<ref>{{Cite web |title=Heat Pump Systems |url=https://www.energy.gov/energysaver/heat-pump-systems |access-date=2024-03-26 |website=Energy.gov}}</ref> जाडोमा, [[हिट पम्प]]ले घरलाई न्यानो बनाउन बाहिरको चिसो ठाउँबाट भित्रतर्फ ताप सार्छ; गर्मीमा, यसले तापलाई घरबाट बाहिरको तातो स्थानमा स्थानान्तरण गर्छ। यसले ताप उत्पन्न गर्नुको सट्टा स्थानान्तरण गर्ने भएकोले, ग्यास [[बोइलर]]बाट तताउनु भन्दा हिट पम्पको प्रयोग बढी ऊर्जाको हिसाब-कुशल हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Gas boiler vs heat pump: which is right for you? - British Gas |url=https://www.britishgas.co.uk/heating/guides/air-source-heat-pumps-vs-boilers.html |access-date=2025-01-18 |website=britishgas.co.uk}}</ref> ==इतिहास == ;१७४८ : विलियम कलेनद्वारा कृत्रिम रेफ्रिजेरेसनको प्रदर्शन गरियो।<ref>{{Cite web |date=2022-04-10 |title=The often forgotten Scottish inventor whose innovation changed the world |url=https://www.thenational.scot/culture/20058191.william-cullen-time-scottish-inventor-brought-cold/ |access-date=2024-02-21 |website=The National}}</ref> ;१८३४ : जेकब पर्किन्सद्वारा डाइमिथाइल इथरको प्रयोग गरी व्यवहारिक रेफ्रिजेरेटरको डिजाइनको पेटेन्ट गरियो।<ref>{{cite book |last1=Bathe |first1=Greville |last2=Bathe |first2=Dorothy |title=Jacob Perkins, his inventions, his times, & his contemporaries |date=1943 |publisher=The Historical Society of Pennsylvania |page=149}}</ref> ==उपयोग== [[इन्टरनेसनल इनर्जी एजेन्सी]]को २०२१ को अनुमान अनुसार, भवनहरूमा जडान गरिएका हिट पम्पको कुल क्षमता १००० गिगावाट भन्दा धेरै छ। <ref name="ieareport">{{cite report |url=https://www.iea.org/reports/the-future-of-heat-pumps |title=Technology Report: The Future of Heat Pumps |date=November 2022 |access-date=2023-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106161159/https://www.iea.org/reports/the-future-of-heat-pumps |archive-date=2023-01-06 |url-status=live |website=इन्टरनेसनल इनर्जी एजेन्सी}} License: CC BY 4.0.</ref> यसको उपयोग [[हिटिङ, भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ]] (एचभिएसी) र घरेलु तातो पानीको लागि र टम्बल लुगा सुकाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{cite web|url = http://energy.gov/energysaver/heat-pump-systems|title = Heat Pump Systems|publisher =यु एस डिपार्टमेन्ट अफ इनर्जी|access-date = 2016-02-05|archive-date = 2017-07-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20170704201055/https://energy.gov/energysaver/heat-pump-systems|url-status = live}}</ref> ===कोठा तताउने तथा चिसाउने=== ===पानी तताउने=== पानी तताउने उपयोगितामा, हिट पम्पको प्रयोग पौडी पोखरी, घर वा उद्योगमा पानी तताउन प्रयोग गरिन्छ। प्रायः बाहिरी हावाबाट ताप निकालिन्छ र भित्री पानी ट्याङ्कीमा स्थानान्तरण गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=How it Works — Heat Pump Water Heaters (HPWHs) |url=https://www.energystar.gov/products/water_heaters/high_efficiency_electric_storage_water_heaters/how_it_works |access-date=2024-01-22 |website=energystar.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heat-pump hot water systems |url=https://www.sustainability.vic.gov.au/energy-efficiency-and-reducing-emissions/save-energy-in-the-home/water-heating/choose-the-right-hot-water-system/heat-pump-water-heaters |access-date=2024-01-22 |website=Sustainability Victoria}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{HVAC}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] izlysfk2vkeyri8q9n7q7hpi68m7e3o 0 148166 1354791 1341085 2026-05-09T12:29:44Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1354791 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Parabolic_Solar_Cooker.jpg|अङ्गुठाकार|पाराबोलिक सौर्य चुलो]] '''सौर्य कुकर''' वा '''सौर्य चुल्हो''' भनेको सूर्यको प्रकाश र ताप [[ऊर्जा]] प्रयोग गरेर खाना पकाउने उपकरण हो। हाल प्रयोगमा रहेका धेरै सौर्य कुकरहरू तुलनात्मक रूपमा सस्तो, कम प्रविधियुक्त उपकरणहरू हुन्, यद्यपि केही परम्परागत चुलो जत्तिकै शक्तिशाली वा महँगो हुन्छन्।<ref>{{cite web|title=Solar Cookers: Varieties and Styles|url=http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html|publisher=CantinaWest|access-date=4 June 2014|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216034415/http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216034415/http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html |date=16 February 2018 }}</ref> र उन्नत, ठूला स्तरका सौर्य कुकरहरूले सयौं मानिसहरूको लागि खाना पकाउन सक्छ<ref>{{cite web|title=World's Largest 38500-meal Solar Kitchen in India|url=http://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/|publisher=inhabitat|access-date=4 June 2014|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330022720/https://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330022720/https://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/ |date=30 March 2019 }}</ref>सौर्य चुल्होलाई [[इन्धन]] चाहिँदैन र सञ्चालन गर्न लागत-प्रभावी हुने भएकाले, वन फँडानी र मरुभूमिकरण कम गर्न मानवीय संस्थाहरूले सुपथ मूल्यमा सौर्य चुलो वितरण गरिरहेका छन्। [[चित्र:HotPot-cooking-vessel.jpg|The HotPot cooking vessel consists of a dark pot suspended inside a clear pot with a lid]] ==इतिहास == प्राचीन समयमा, सौर्य ऊर्जाको प्रयोग ग्रीक, रोमी र चिनियाँ सभ्यताहरूमा अस्तित्वमा रहेको विश्वास गरिन्थ्यो, यद्यपि खाना पकाउनको लागि होइन।<ref>{{Cite web |title=Solar Cooking History |url=https://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcooking-history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114182648/https://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcooking-history.html |archive-date=2022-11-14 |access-date=2022-11-14 |website=www.solarcooker-at-cantinawest.com}}</ref> सौर्य चुलोको सिद्धान्तको पहिलो शैक्षिक विवरण जेनेभाका भूगर्भशास्त्री, मौसमविद्, भौतिकशास्त्री र अल्पाइन अन्वेषक होरेस-बेनेडिक्ट डे सासुरले १७६७ मा दिएका थिए। सूर्यको प्रकाशद्वारा खाना पकाउने सिद्धान्त १८७० को दशकमा फ्रान्सेली विदेशी सेनामा ठूलो मात्रामा विकसित भएको थियो।<ref>Nichols, C. Alan. [http://solarcooking.org/plans/Cookerbo.pdf THE TRACKING SOLAR COOKER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728183052/http://solarcooking.org/plans/Cookerbo.pdf|date=2019-07-28}}. solarcooking.org</ref> ==कार्य सिद्धान्त == ==प्रकार== ==फाइदा तथा सिमितता== ===फाइदा=== * उच्च-कार्यक्षमता भएका प्याराबोलिक सौर्य चुलो र भ्याकुम ट्यूब चुलोले २९० °सेल्सियस (५५० °फह्रेन्हाइट) भन्दा माथिको तापक्रम हासिल गर्न सक्छन्। यसको प्रयोग मासु ग्रिल गर्न, तरकारीहरू फ्राइ गर्न, सुप बनाउन, रोटी पकाउन र केही मिनेटमा नै पानी उमाल्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। भ्याकुम ट्यूब प्रकारका चुलोहरू चिसो र बादल लागेको मौसममा पनि तातो हुन सक्छन्। ===सिमितता=== === भारतको सौर्य ऊर्जा गाउँ === [[आन्ध्र प्रदेश|आन्ध्र प्रदेशको]] तिरुपतिबाट १२५ किलोमिटर उत्तरपश्चिममा अवस्थित ब्यासनिवारीपल्ले गाउँ भारतको पहिलो गाउँ हो जहाँ पूर्ण रूपमा सौर्य ऊर्जामा खाना पकाइन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नवीकरणीय उर्जा]] 7ji0ru1hl804psun4afdgn63q45rmkc 1354792 1354791 2026-05-09T12:34:08Z Bishaldev100 28807 1354792 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Parabolic_Solar_Cooker.jpg|अङ्गुठाकार|पाराबोलिक सौर्य चुलो]] '''सौर्य कुकर''' वा '''सौर्य चुल्हो''' भनेको सूर्यको प्रकाश र ताप [[ऊर्जा]] प्रयोग गरेर खाना पकाउने उपकरण हो। हाल प्रयोगमा रहेका धेरै सौर्य कुकरहरू तुलनात्मक रूपमा सस्तो, कम प्रविधियुक्त उपकरणहरू हुन्, यद्यपि केही परम्परागत चुलो जत्तिकै शक्तिशाली वा महँगो हुन्छन्।<ref>{{cite web|title=Solar Cookers: Varieties and Styles|url=http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html|publisher=CantinaWest|access-date=4 June 2014|archive-date=16 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216034415/http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216034415/http://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcookers-types.html |date=16 February 2018 }}</ref> र उन्नत, ठूला स्तरका सौर्य कुकरहरूले सयौं मानिसहरूको लागि खाना पकाउन सक्छ<ref>{{cite web|title=World's Largest 38500-meal Solar Kitchen in India|url=http://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/|publisher=inhabitat|access-date=4 June 2014|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330022720/https://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330022720/https://inhabitat.com/world%E2%80%99s-largest-solar-kitchen-in-india-can-cook-upto-38500-meals-per-day/ |date=30 March 2019 }}</ref>सौर्य चुल्होलाई [[इन्धन]] चाहिँदैन र सञ्चालन गर्न लागत-प्रभावी हुने भएकाले, वन फँडानी र मरुभूमिकरण कम गर्न मानवीय संस्थाहरूले सुपथ मूल्यमा सौर्य चुलो वितरण गरिरहेका छन्। ==इतिहास == प्राचीन समयमा, सौर्य ऊर्जाको प्रयोग ग्रीक, रोमी र चिनियाँ सभ्यताहरूमा अस्तित्वमा रहेको विश्वास गरिन्थ्यो, यद्यपि खाना पकाउनको लागि होइन।<ref>{{Cite web |title=Solar Cooking History |url=https://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcooking-history.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114182648/https://www.solarcooker-at-cantinawest.com/solarcooking-history.html |archive-date=2022-11-14 |access-date=2022-11-14 |website=www.solarcooker-at-cantinawest.com}}</ref> सौर्य चुलोको सिद्धान्तको पहिलो शैक्षिक विवरण जेनेभाका भूगर्भशास्त्री, मौसमविद्, भौतिकशास्त्री र अल्पाइन अन्वेषक होरेस-बेनेडिक्ट डे सासुरले १७६७ मा दिएका थिए। सूर्यको प्रकाशद्वारा खाना पकाउने सिद्धान्त १८७० को दशकमा फ्रान्सेली विदेशी सेनामा ठूलो मात्रामा विकसित भएको थियो।<ref>Nichols, C. Alan. [http://solarcooking.org/plans/Cookerbo.pdf THE TRACKING SOLAR COOKER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728183052/http://solarcooking.org/plans/Cookerbo.pdf|date=2019-07-28}}. solarcooking.org</ref> ==कार्य सिद्धान्त == ==प्रकार== ==फाइदा तथा सिमितता== ===फाइदा=== * उच्च-कार्यक्षमता भएका प्याराबोलिक सौर्य चुलो र भ्याकुम ट्यूब चुलोले २९० °सेल्सियस (५५० °फह्रेन्हाइट) भन्दा माथिको तापक्रम हासिल गर्न सक्छन्। यसको प्रयोग मासु ग्रिल गर्न, तरकारीहरू फ्राइ गर्न, सुप बनाउन, रोटी पकाउन र केही मिनेटमा नै पानी उमाल्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। भ्याकुम ट्यूब प्रकारका चुलोहरू चिसो र बादल लागेको मौसममा पनि तातो हुन सक्छन्। ===सिमितता=== === भारतको सौर्य ऊर्जा गाउँ === [[आन्ध्र प्रदेश|आन्ध्र प्रदेशको]] तिरुपतिबाट १२५ किलोमिटर उत्तरपश्चिममा अवस्थित ब्यासनिवारीपल्ले गाउँ भारतको पहिलो गाउँ हो जहाँ पूर्ण रूपमा सौर्य ऊर्जामा खाना पकाइन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नवीकरणीय उर्जा]] sn5wzuuxi6x9rlpscp9lpjmdxx6v0ag 0 150106 1354787 2026-05-09T12:08:51Z Bishaldev100 28807 [[कम्प्रेसर]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1354787 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[कम्प्रेसर]] iesp7lde1yrhtnbtyad39mrq82p9gl5 0 150107 1354798 2026-05-09T14:46:26Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = तेलचित्... 1354798 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> 167bbm0jqq2o1x0ye9k48gjmmjay7jh 1354799 1354798 2026-05-09T14:46:47Z हिमाल सुवेदी 30817 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] जोडियो 1354799 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] dsnuvkyp53qgkhv1oyv5xz466dzywd7 1354800 1354799 2026-05-09T14:47:54Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1354800 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] t2iqn8x0pe4waegnzng9bzza31d0stu 1354801 1354800 2026-05-09T14:51:21Z हिमाल सुवेदी 30817 /* बाह्य कडीहरू */ 1354801 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons-inline}} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/167899 ''फन गोख, चित्रकला र रेखाचित्रहरू: एक विशेष ऋण प्रदर्शनी''], मेट्रोपोलिटन म्युजियम अफ आर्ट लाइब्रेरीबाट पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज गरिएको प्रदर्शनी क्याटलग, जसमा यस चित्रकलाको बारेमा सामग्रीहरू समावेश छन् (अनुक्रमणिका हेर्नुहोस्) *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1303&collection=1294&lang=en फन गोख सङ्ग्रहालय, आम्स्टर्डम] *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [https://web.archive.org/web/20120309044045/http://www.kmm.nl/object/KM%20109.982/The-potato-eaters?artist=Vincent%20van%20Gogh%20(1853%20-%201890)&characteristic=&characteristic_type=Painting&van=0&tot=0&start=0&fromsearch=1 क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो] [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] h3opoh51lhmeu4xf2zkrub0nb3yt67w 1354802 1354801 2026-05-09T15:02:58Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1354802 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> == संरचना == [[चित्र:WLANL - artanonymous - De hut.jpg|thumb|''कुटी'', सन् १८८५, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], आम्स्टर्डम। यो कुटी दुई परिवारहरूको घर थियो, जसमध्ये एक 'डि ग्रुट' परिवार थियो जो ''आलु भक्षक''का पात्रहरू हुन्।<ref>{{cite web |url=http://www.Vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1513&collection=1294&lang=en |title=The Cottage, 1885 |year=2005–2011 |work=Permanent Collection |publisher=Van Gogh Museum |access-date=15 May 2011}}</ref>]] सन् १८८५ मार्च र अप्रिलको सुरुतिर, फन गोखले यस चित्रकलाका लागि अध्ययन स्केचहरू तयार पारे र आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख]]सँग यस विषयलाई लिएर पत्राचार गरेको भएतापनि तेओ उनका तत्कालीन कामबाट र फन गोखले पेरिस पठाएका स्केचहरूबाट सन्तुष्ट थिएनन्।<ref>{{harvnb|Naifeh|Smith|2011|pp=439-40}}</ref> उनले नुनेनमा आफ्ना आमाबुबासँग बस्ने क्रममा ''आलु भक्षक''मा काम गर्न थालेका थिए, जुन धेरै किसान, मजदुर र दर्जीहरूको बसोबास भएको एक ग्रामीण क्षेत्र थियो।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Katz |first2=Brigit |title=The Untold Story of van Gogh's Once-Maligned Masterpiece, 'The Potato Eaters' |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/the-untold-story-of-the-potato-eaters-a-van-gogh-masterpiece-once-maligned-by-critics-180978833/ |access-date=2023-07-29 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> उनले १३ अप्रिलदेखि मे महिनाको सुरुसम्म यस चित्रमा काम गरे, जब यो प्रायः सम्पन्न भइसकेको थियो र सोही वर्षको अन्त्यतिर उनले एउटा सानो ब्रसले केही सामान्य परिवर्तनहरू गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Vincent van Gogh - The Potato Eaters |url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005v1962 |access-date=2023-07-29 |website=Van Gogh Museum |language=en}}</ref> फन ग‍खले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा ''आलु भक्षक''को बारेमा चर्चा गरेका छन्। उनले यो चित्र हेर्ने मानिसहरूले यस्तो महसुस गरुन् भन्ने चाहेको बताएका थिए: == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons-inline}} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/167899 ''फन गोख, चित्रकला र रेखाचित्रहरू: एक विशेष ऋण प्रदर्शनी''], मेट्रोपोलिटन म्युजियम अफ आर्ट लाइब्रेरीबाट पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज गरिएको प्रदर्शनी क्याटलग, जसमा यस चित्रकलाको बारेमा सामग्रीहरू समावेश छन् (अनुक्रमणिका हेर्नुहोस्) *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1303&collection=1294&lang=en फन गोख सङ्ग्रहालय, आम्स्टर्डम] *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [https://web.archive.org/web/20120309044045/http://www.kmm.nl/object/KM%20109.982/The-potato-eaters?artist=Vincent%20van%20Gogh%20(1853%20-%201890)&characteristic=&characteristic_type=Painting&van=0&tot=0&start=0&fromsearch=1 क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो] [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] oxn8v76wiztk1sdr420jrajdo1g69cg 1354803 1354802 2026-05-09T15:14:14Z हिमाल सुवेदी 30817 /* संरचना */ 1354803 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> == संरचना == [[चित्र:WLANL - artanonymous - De hut.jpg|thumb|''कुटी'', सन् १८८५, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], आम्स्टर्डम। यो कुटी दुई परिवारहरूको घर थियो, जसमध्ये एक 'डि ग्रुट' परिवार थियो जो ''आलु भक्षक''का पात्रहरू हुन्।<ref>{{cite web |url=http://www.Vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1513&collection=1294&lang=en |title=The Cottage, 1885 |year=2005–2011 |work=Permanent Collection |publisher=Van Gogh Museum |access-date=15 May 2011}}</ref>]] सन् १८८५ मार्च र अप्रिलको सुरुतिर, फन गोखले यस चित्रकलाका लागि अध्ययन स्केचहरू तयार पारे र आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख]]सँग यस विषयलाई लिएर पत्राचार गरेको भएतापनि तेओ उनका तत्कालीन कामबाट र फन गोखले पेरिस पठाएका स्केचहरूबाट सन्तुष्ट थिएनन्।<ref>{{harvnb|Naifeh|Smith|2011|pp=439-40}}</ref> उनले नुनेनमा आफ्ना आमाबुबासँग बस्ने क्रममा ''आलु भक्षक''मा काम गर्न थालेका थिए, जुन धेरै किसान, मजदुर र दर्जीहरूको बसोबास भएको एक ग्रामीण क्षेत्र थियो।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Katz |first2=Brigit |title=The Untold Story of van Gogh's Once-Maligned Masterpiece, 'The Potato Eaters' |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/the-untold-story-of-the-potato-eaters-a-van-gogh-masterpiece-once-maligned-by-critics-180978833/ |access-date=2023-07-29 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> उनले १३ अप्रिलदेखि मे महिनाको सुरुसम्म यस चित्रमा काम गरे, जब यो प्रायः सम्पन्न भइसकेको थियो र सोही वर्षको अन्त्यतिर उनले एउटा सानो ब्रसले केही सामान्य परिवर्तनहरू गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Vincent van Gogh - The Potato Eaters |url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005v1962 |access-date=2023-07-29 |website=Van Gogh Museum |language=en}}</ref> फन ग‍खले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा ''आलु भक्षक''को बारेमा चर्चा गरेका छन्। उनले यो चित्र हेर्ने मानिसहरूले यस्तो महसुस गरुन् भन्ने चाहेको बताएका थिए: <blockquote>…यी मानिसहरू सानो बत्तीको उज्यालोमा आलु खाँदै छन् जसले आफैले ती हातहरूले जमिन खनेका हुन् भने अहिले उनीहरूले आफ्नो हात भाँडामा हालिरहेका छन्। यसमा उनीहरूले शारीरिक श्रमको कुरा जोडिएकोछ र उनीहरूले यसरी इमानदारीपूर्वक आफ्नो खाना कमाएका छन्। म यसले हाम्रो जीवनशैलीभन्दा पूर्णतया फरक जीवनशैलीको भावना दिन चाहन्थेँ।</blockquote> <blockquote>…जो कोही साधारण सुन्दर किसानहरू देख्न रुचाउँछन् उनीहरूले त्यस्तै हेरुन्। मेरो तर्फबाट, म विश्वस्त छु कि लामो समयमा उनीहरूलाई तिनीहरूको रुखोपनमा चित्रित गर्दा परम्परागत मिठास देखाउनुभन्दा राम्रो परिणाम आउँछ।</blockquote> यसै छलफलको सन्दर्भमा फन गोखले किसानका चित्रहरूको बारेमा आफ्ना विचार थपेका थिए: <blockquote>एक किसान केटी एक कुलीन महिलाभन्दा बढी सुन्दर छिन्– मेरो विचारमा– उसको धुलो र धब्बा लागेको निलो स्कर्ट र ज्याकेटमा, जसमा मौसम, हावा र घामले सबैभन्दा कोमल विविधताहरू ल्याइदिएका हुन्छन्। तर– यदि उसले– एक कुलीन महिलाको पोशाक लगाउँछिन् भने, त्यसपछि यसको प्रामाणिकता हराउँछ। एक किसान आफ्नो मोटो लागेको लुगा लगाएर खेतमा जति राम्रो देखिन्छ, त्यो भन्दा धेरै कम राम्रो जब ऊ आइतबार चर्च जानको लागि कुनै सज्जन व्यक्तिको कोट लगाउँछ। …यदि एउटा किसानको चित्रबाट बेकन, धुवाँ, आलुको बाफको गन्ध आउँछ– राम्रो छ– त्यो अस्वस्थकर होइन– यदि एउटा गोठबाट मलको गन्ध आउँछ– धेरै राम्रो, गोठ त्यसैको लागि हो– यदि खेतबाट पाकेको गहुँ, आलु वा मलको सुगन्ध आउँछ– त्यो साँच्चै स्वस्थकर हुन्छ … तर एउटा किसान चित्र सुगन्धित हुनु हुँदैन।<ref>{{cite web|url=http://vangoghletters.org/vg/letters/let497/letter.html |title=Letter 497 |work=Vincent Van Gogh. The Letters |publisher=Van Gogh Museum |location=Amsterdam}}</ref></blockquote> दुई वर्षपछि पेरिसमा आफ्नी बहिनी [[विल फोन गोख|विलेमिना]]लाई लेख्दै, फन गोखले अझै पनि ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल चित्र ठान्दथे: "म आफ्नो कामको बारेमा के सोच्छु भने, नुनेनमा मैले बनाएको आलु खाने किसानहरूको चित्र नै अन्ततः मैले गरेको सबैभन्दा राम्रो काम हो।"<ref>{{harvnb|McQuillan|1989|p=38}}</ref> तर, यो चित्र बनाएको केही समयपछि नै उनका मित्र [[आन्तोन फन रापार्द]]ले यसको आलोचना गरेका थिए। उदीयमान कलाकारको रूपमा फन गोखको आत्मविश्वासमा यो गम्भीर आघात थियो र उनले आफ्नो मित्रलाई जवाफ लेखे, "तिमीले ... मेरो कामलाई त्यसरी आलोचना गर्ने कुनै अधिकार थिएन" (जुलाई १८८५) र पछि, "म सधैँ त्यो गरिरहेको हुन्छु ''जुन म अहिलेसम्म गर्न सक्दिनँ'' ताकि त्यो कसरी गर्ने भनेर सिक्न सकूँ।" (अगस्ट १८८५)।<ref>{{harvnb|McQuillan|1989|p=20}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons-inline}} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/167899 ''फन गोख, चित्रकला र रेखाचित्रहरू: एक विशेष ऋण प्रदर्शनी''], मेट्रोपोलिटन म्युजियम अफ आर्ट लाइब्रेरीबाट पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज गरिएको प्रदर्शनी क्याटलग, जसमा यस चित्रकलाको बारेमा सामग्रीहरू समावेश छन् (अनुक्रमणिका हेर्नुहोस्) *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1303&collection=1294&lang=en फन गोख सङ्ग्रहालय, आम्स्टर्डम] *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [https://web.archive.org/web/20120309044045/http://www.kmm.nl/object/KM%20109.982/The-potato-eaters?artist=Vincent%20van%20Gogh%20(1853%20-%201890)&characteristic=&characteristic_type=Painting&van=0&tot=0&start=0&fromsearch=1 क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो] [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] batgruxmw0jx9j2jhiff0nh9glvd5te 0 150108 1354805 2026-05-09T15:38:16Z Srsh101 60743 Srsh101द्वारा [[शिरा]] पृष्ठलाई [[नसा]]मा सारियो: [[नेपाली बृहत् शब्दकोश]] अनुसार शुद्ध नेपाली 1354805 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[नसा]] 19bl9t9wx595wn6q1vpzmeyauy5vpfq