विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1355024 1352727 2026-05-13T07:16:10Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355024 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र दरबारमार्ग सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|हायात रिजेन्सी चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] b4y2q0dy28ji1s2b4ptj303nvn84fii 0 2602 1355016 926585 2026-05-13T06:00:11Z हिमाल सुवेदी 30817 हिमाल सुवेदीद्वारा [[रसायनिक तत्व]] पृष्ठलाई [[रासायनिक तत्व]]मा सारियो 926585 wikitext text/x-wiki झन सानो रसायनिक पदार्थमा विभाजित हुन नसक्ने रसायनिक पदार्थलाई '''रसायनिक तत्व''' भन्छन्। त्यस्ता पदार्थको सबभन्दा सानो कणलाई [[परमाणु]] भन्छन्। परमाणु [[प्रोटोन]], [[न्युट्रन]], र [[विद्युत्कण]] (इलेक्ट्रन)बाट बन्छ। शुद्ध तत्त्वमा एक किसिमको परमाणु मात्रै पाइन्छ। तत्त्वको एक परमाणुभित्र कति प्रोटोन पाइन्छ भने, त्यही सङ्ख्यलाई तत्त्वको परमाणविक सङ्ख्या भनिन्छ। उदाहरणको लागि, ७९वटा प्रोटोन भएको सबै परमाणु, सुन तत्वका हुन्। ५३ वटा प्रोटोन भएको परमाणु आयोडिनका हुन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{एलेमेन्ट}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Chemical elements}} i613mxbm2r3i43wd0c0zpsmicnu00uh 0 4953 1355012 1294704 2026-05-13T05:54:07Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355012 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalJhapaDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = झापा जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Province1#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[इलाम जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 22.1<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4841 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|26|57|N|88|04|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[मेची अञ्चल]], [[इलाम जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ४८४१ रहेको थियो जसमध्ये २३९१ पुरुष र २४५० महिला रहेका थिए भने यहाँ ११२२ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[सूर्योदय नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो सूर्योदय नगरपालिकाको वडा नम्बर १ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:इलाम जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका ठाउँहरू]] q4qzbr4ob98oyo1bq3v7lvsxeqwfkmt 0 5153 1355043 1333668 2026-05-13T09:47:33Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355043 wikitext text/x-wiki [[File:Daura Suruwal by Mahalaxmi Silwal.jpg|thumb|नेपाली राष्ट्रिय पोसाक दौरा सुरुवाल]] '''दौरा सुरुवाल''' [[नेपाल]] र [[भारत]]का [[सिक्किम]], [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]] आदि केही क्षेत्रमा लगाइने पोसाक हो। २०६८ साल भन्दा पहिलो यो नेपालको राष्ट्रिय पोसाक थियो। २०६८ सालमा [[बाबुराम भट्टराई]] नेतृत्व [[बाबुराम भट्टराई मन्त्रिपरिषद्|सरकार]]ले दौरा-सुरुवाल-टोपी, गुन्युचोली समय सापेक्ष नभएको भन्दै हटाउने निर्णय गरेको थियो। यो पोसाक पहाडी भेगमा बढी प्रयोग हुन्छ। दौरा-सुरुवालसँगै कोट र शिरमा [[ढाका|ढाका टोपी]] वा [[भादगाउँले टोपी]] पनि लगाउने चलन छ। २०७० सालमा नेपालमा राष्ट्रीय पोशाक दिवसको स्थापना गरेर नेपालको औपचारिक राष्ट्रीय पोशाकको माग गर्दै राजानन्द माण्डव्यले अभियान चलाएर आईरहेका छन। == इतिहास == १५ देखि २० हजार वर्षअघि लेखिएको मानिएको [[ऋग्वेद]] र त्यसपछिको [[अथर्ववेद]]मा पोसाकबोधक द्रापी शब्द परेको छ जसलाई भाष्यकारहरूले क्लोक (लबेदासरहको) हुन्थ्यो भनेका छन्। द्रापीबाट दौरा भएको तर पी लोप भएको बुझिन्छ। वि.सं. १६८० तिर [[सिद्धिनरसिंह मल्ल|सिद्धीनरसिंह मल्ल]]ले एउटा रेखाचित्रमा तुना बाँधेको पोसाक पहिरेका छन्। अरू अनगिन्ती मल्लकालीन मूर्तिहरूमा पनि यो पोसाक देखिन्छ। ==दौरा== दौरा लामो [[बाहुला]] भएको र अगाडि [[छाती]]मा दुई [[फेर]] गरी दुवैतिर [[तुना]] बाँध्न-मिल्ने [[कुम]]देखि [[घुँडा]]सम्मको हुन्छ। यो दायाँबायाँ [[कल्ली]] गाँसेर घुमाउरो फेर पारिएको, दायाँ र बायाँका तलमाथि चार ठाउँ तुना बाँधिने, दोबरी पारेर वा [[कठालो]] र फेरका भित्रपट्टी छेउमा [[सेप्टी]] लगाएर सिइएको हुन्छ। यसका अरू नामहरूः [[लबेदा]] र [[मयलपोस]] पनि हुन्। पहाडमा बस्ने सबैजसो जातिका लोग्नेमान्छेले दौरा लगाउँछन्। दौरा घाँटीदेखि घुँडासम्म लामो हुन्छ। यसमा आठ वटा तुना हुन्छन्। ती तुना चार ठाउँमा बाधिन्छन्। दौरासँग [[सुरुवाल]], [[टोपी]] र [[इस्टकोट]] लगाइन्छ। यति कुरा लगाएका मानिसलाई [[नेपाली]] भनेर चिन्न सजिलो हुन्छ। मयलपोस, लबेदा र दौरा समानार्थी लाग्छन्। तर, पूर्ण समानार्थी होइनन्। मयलपोस दरबारी, लबेदा काँठप्रचलित र दौरा पहाडी सम्बोधन हो भनेर पुग्दैन। सही लबेदा मुकुन्दसेनका खजान्ची चिन्तामणि भट्टराईको अद्यापि पाल्पामा सुरक्षित पोसाक हो, जुन घुँडाभन्दा तलसम्म आउँछ, धेरै फुकेको पनि हुन्छ। मेहेल (Pyrus pashia) को बियाँले नखुइलिने बदामी रङ दिन्छ। नखुइलिने वदामी रंङ को लुगा केवल उच्च वर्ग मा मात्र प्रचलित थियो किन भने मेहल रंग महगों हुने गर्दथ्यो। उच्च वर्ग ले लगाउने भए पछि मिहेनत का साथ सिलाईएको र जीउ मा टम्म मिलेको हुने नै भयो। त्यसै ले मेहल रंग ले रंगिएको र सहि नाप को पोसाक ( लबेदा / दौरा ) लाई मयलपोस भनिएको मानिन्छ । पछि कम्पनी भारत मा जव नखुलिने वदामी रंग सर्वत्र पाइन थाल्यो नेपालीहरू माझ यो रंग को [[दौरा]] खुवै प्रचलित भयो । सन् १८०३ मा फ्रान्सिस हेमिल्टनलको वर्णन मा नेपालमा सर्वत्र 'रेड्डिस कटन उल' प्रचलन मा रहेको उल्लेख छ । त्यहि समय तिर मयलपोस र दौरा समानार्थी शव्द वन्न पुगे। यति भन्दा भन्दै पनि मयलपोस मोटो अर्थमा विशिष्ट निर्मित (कस्टम मेड) हो, जसको गाह्रो भाग खोकिला मिलाउनु हो र जो सहज नाप -(फ्रि साइज) को दौराभन्दा भिन्न देखिन्छ। जुम्लामा दौराको नाम कोच्छ्या पनि हो। नेवारीमा 'भोट लँ' ले भोटो लुगा बुझाउँछ। ठूलाकोमा खार्पा हुने र सानाकोमा नहुने मान्यता छ। मगर र गुरुङमा दौरा भनेको भोटोकै पर्यायवाची हो। थकालीमा दौरा आङीले चिनिन्छ। साम्पाङको दौराबोधक लछुम र याक्खाको लोकी लाङ्सुप्मा केही मिल्न खोज्छन्। ==सुरुवाल== सुरुवाल कम्मरमा [[इँजार]]ले बाँधेर लगाइन्छ। यो कम्मरदेखि गोलिगाँठोको तलसम्म लगाइन्छ। सौरभ ले सुरुवाल लाई सलवारको अनुवाद वा रूपान्तरण होइन भनेका छन्। उन का अनुसार सुरुवाल आकारबोधक हो, सुराही र सुरुङ भनेजस्तै। <ref>* [http://daurasuruwal.com/?page_id=51 Official Address of Rastriya Daura Suruwal Tailors, an oldest tailors of Nepal, specialized in sewing Daura Suruwal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910192942/http://daurasuruwal.com/?page_id=51 |date=2013-09-10 }}</ref><ref>[http://blog.com.np/2007/07/20/ in-a-nepali-village-of-daura-suruwal-young-generation-wants-jeans]</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== * [http://assamesenepali.com/article/nepali_articles/nepaliculture.htm केही सांस्कृतिक चिन्हारी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * history of the Daura-Suruwal at ECSNepal * [http://www.kathmanduclothing.com/en/blog/blog/3-nepali-dress.html nepali dress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118131919/http://www.kathmanduclothing.com/en/blog/blog/3-nepali-dress.html |date=2013-01-18 }} * [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=252511- आधिकारीक पोसाक बारे] {{पहिरनहरू}} [[श्रेणी:पहिरनहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमको संस्कृति]] t93v7wizm8kb9bgnfwesmihgp7qttrt 0 9021 1354963 1309641 2026-05-12T14:26:17Z কল্কি 76651 /* प्रतिनिधि सभा निर्वाचन एवं उम्मेदवारी */ converted bare url(s) into full bibliographic citation(s) 1354963 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/जीवनी | नाम =भूपेन्द्रबहादुर थापा | तस्वीर =भूपेन्द्रबहादुर थापा.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = भूपेन्द्रबहादुर थापा | उपनाम = | जन्म मिति = वि.सं. २०२४ बैशाख १६ | जन्मस्थान =रत्नेचौर, म्याग्दी | मृत्यु मिति = | मृत्युस्थान = | कार्यक्षेत्र =म्याग्दी | राष्ट्रियता =[[नेपाली]] | भाषा = [[नेपाली]] | काल =२०४५ देखि हालसम्म | विधा = | विषय = | आन्दोलन = | पहिलो कृति = | हस्ताक्षर = | वेबपेज = | मुख्य काम =राजनीति, समाजसेवा }} '''भूपेन्द्रबहादुर थापा''' नेपाली राजनीतिज्ञ तथा समाजसेवी हुन्। ==जन्म== [[बेनी नगरपालिका]] वार्ड नं. १ अन्तरगत पर्ने [[रत्नेचौर]] गाउँमा वि.सं. २०२४ बैशाख १६ मा सामान्य किसान परिवारमा उनको जन्म भएको हो । <ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> सरल एवं इमान्दार राजनैतिक व्यक्तिका रूपमा परिचित थापाको बाल्यकाल सामान्य बालककै रूपमा बित्यो । <ref>https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-09/20171209064817.html</ref> बुबा शेरबहादुर थापा एवं आमा केशरी कुमारी थापाका जेष्ठ पुत्रका रूपमा जन्मिएका थापाका एक दिदी र एक भाइ छन ।<ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> ==शिक्षा== गाउँकै स्थानीय भानु उ. मा. वि. मा कक्षा ८ सम्मको अध्ययन पूरा गरी माध्यमिक शिक्षाको लागि गाउँदेखि ७ किमिको दुरीमा रहेको बागलुङ बजारस्थित बिद्यामन्दिर माध्यमिक बिद्यालयबाट वि.सं. २०३९ मा द्वितिय श्रेणीमा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरेका हुन । <ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि बागलुङ बजारकै धौलागिरि बहुमुखि क्याम्पसमा आइ एल सम्मको अध्ययन पूरा गरेका थापा त्यसपछि निरन्तर राजनीति मैं निरन्तर लागिपरेका छन । <ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> ==राजनैतिक जीवन== वि.सं. २०५४ सालमा तत्कालिन जिल्ला विकास समितिको उपसभापति पदमा अत्याधिक मतका साथ बिजय प्राप्त गरेपछि थापाले जिल्लाको राजनैतिक वृतमा उदीयमान राजनैतिक नेतृत्वका रूपमा पर्दापण गरे ।<ref>https://english.onlinekhabar.com/election/central-candidate/?candidate_id=50 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922225833/https://english.onlinekhabar.com/election/central-candidate/?candidate_id=50 |date=2020-09-22 }}</ref> पार्टी राजनीतिमा चाँहि उनको बलियो उपस्थिति वि.सं. २०६७ माघ ३ गते तत्कालिन [[धौलागिरी अञ्चल|धौलागिरि]] अञ्चलको नेकपा ‌‍(एमाले) को अञ्चल कमिटिका लागि भएको निर्वाचनमा सर्वाधिक मत ल्याउने उम्मेदवारको दोस्रो क्रममा निर्वाचित भएपछि भएको हो । त्यस्तो प्रकृतिको निर्वाचनमा अञ्चलभरका जिल्ला कमिटिका प्रमुखहरू, जिल्लाका राष्ट्रिय प्रतिनिधी परिषदमा प्रतिनिधित्व गर्ने सदस्यहरू र केन्द्रिय सदस्यहरूले मत खसाल्न पाउने व्यवस्था थियो । जुन निर्वाचनमा थापालाई १४ मतदाताहरू मध्ये १० जनाको मत प्राप्त भएको थियो ।<ref>https://ratnechaur.com/2011/01/17/bhupendra-bahadur-thapa-got-elected/</ref> वि.सं. २०४८ सालमा [[म्याग्दी बहुमुखि क्याम्पस]]को पहिलो स्ववियू निर्वाचनमा सदस्य पदमा निर्वाचित भएका थापाले त्यस यता पार्टीको सांगठनिक पदका लागि भएका कुनैपनि निर्वाचनमा पराजयको स्वाद चाख्नुपरेको छैन । <ref>https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-09/20171209064817.html</ref> विद्यालयस्तरकै अध्ययन गर्ने क्रममा वि.सं. २०३८ सालमा अनेरास्ववियू (पाँचौं)को सदस्य भएर राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थापाले त्यहि बिन्दुबाट आफ्नो राजनैतिक यात्रा जारी राखे । उनी वि.सं. २०७१ साउन १ गते तत्कालिन नेकपा एमालेको बैकल्पिक केन्द्रिय सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए । <ref>https://myagdikali.com/178344/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127145701/https://myagdikali.com/178344/ |date=2020-11-27 }}</ref> <ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> बि. सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनमा तत्कालिन [[रत्नेचौर]] गाउँको संयुक्त वाम मोर्चाको संयोजक भएर बहुदलको पक्षमा लडाईं लडेका उनले वि.सं. २०४७ सालमा नेकपा एमालेको सदस्यता ग्रहण गरे । लगत्तै रत्नेचौर गाउँ कमिटिको सचिवको भूमिका निर्वाह गरे। त्यसपछि वि.सं. २०४८ सालमा इलाका २ को सचिव, वि.सं. ०४९ मा क्षेत्रीय कमिटी १ को सदस्य निर्वाचित भए । त्यसको एक वर्षपछि उनी वि.सं. ०५० सालमा तत्कालिन नेकपा (एमाले) म्याग्दीको जिल्ला कमिटी सदस्य र इलाका नं. २ क्षेत्रको इन्चार्जको भूमिका निर्वाह गरे । <ref>https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-09/20171209064817.html</ref><ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref> जिल्ला कमिटी सदस्यमा निर्वाचित भएको तीन वर्षपछि उनी २०५३ सालमा पार्टीको जिल्ला उपसचिवमा चयन भए । त्यसैगरी वि.सं. २०५५ सालमा तत्कालिन नेकपा (एमाले) को भातृसङ्गठन प्रजातान्त्रिक युवा सङ्घ नेपालको केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भई, जिल्लाबाट मातृपार्टीको कुनैपनि भातृ संगठनको केन्द्रिय कमिटीमा पुग्ने पहिलो स्थानीय नेता हुन सफल भए । तत्कालिन बिद्रोही नेकपा (माओवादी)ले देशब्यापी रूपमा चर्काइरहेको जनयुद्वको समय विशेषतः वि.सं. २०६२ सालदेखि २०६६ सालसम्म तत्कालिन नेकपा एमालेको म्याग्दीको जिल्ला सचिवमा सर्वसहमतिले चयन भई अनवरत रूपमा पार्टीको सांगठनिक स्थितिलाई मजबुत गराउन लागि परे । जिल्ला कमिटी, म्याग्दीको प्रमुखका रूपमा उनले निभाएको भूमिका कै कारण अत्याधिक मत सहित वि.सं. २०६८ सालमा पार्टीको तत्कालिन धौलागिरि अञ्चल कमिटी सचिव पदमा निर्वाचित हुन सफल भए । वि.सं. २०७१ सालमा [[काठमाडौँ|काठमाण्डौं]]मा आयोजित तत्कालिन नेकपा एमालेको नवौँ महाधिवेशनबाट वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यमा भारी मतले निर्वाचित भएपछि उनी धौलागिरि सहसंयोजकमा चयन भए ।<ref>http://www.bikalpanews.com/?p=15010</ref><ref>https://myagdikali.com/178344/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127145701/https://myagdikali.com/178344/ |date=2020-11-27 }}</ref> <ref>https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-09/20171209064817.html</ref> देशका दुई ठूला कम्युनिष्ट पार्टी तत्कालिन नेकपा (एमाले) र नेकपा (माओवादी) मिलेर बनेको हालको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) मा केन्द्रिय सदस्यमा पर्न सफल भूपेन्द्रबहादुर थापाले खुलेर कुनै पनि गुटलाई समर्थन नगरे पनि उनी पार्टी उपाध्यक्ष बामदेव गौतम नजिक भएको विभिन्न समाचार टिप्पणीमा आउने गरेको छ । <ref>http://cpnuml.org/camembers/details/284.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109212134/http://cpnuml.org/camembers/details/284.html |date=2019-11-09 }}</ref> ==प्रतिनिधि सभा निर्वाचन एवं उम्मेदवारी== वि.सं. २०७२ सालको संविधान जारी भएपछि भएको सङ्घिय संसदको पहिलो निर्वाचनमा एक मात्र निर्वाचन क्षेत्र तोकिएको म्याग्दी जिल्लाबाट बामगठबन्धनको साझा उम्मेदवार चयनमा भएको रस्साकस्सीमा भूपेन्द्रबहादुर थापाले बाजी मार्न सफल भए ।<ref>https://benionline.com.np/136620/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://myagdikali.com/137191/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427212901/https://myagdikali.com/137191/ |date=2019-04-27 }}</ref><ref>https://ekantipur.com/news/2017/10/20/20171020225331.html</ref> पार्टी एकिकरण पूर्व दुई कम्युनिष्ट दल नेकपा एमाले र माओवादीले संयुक्त गठबन्धन बनाएर देशभरबाट निश्चित भागबण्डाका आधारमा एउटै चुनाव चिन्ह लिएर निर्वाचनमा भिडेका कारण कुन जिल्लाबाट सङ्घिय संसदमा को र कुन पार्टीको ? त्यस्तै पहिलोपटक हुन लागेको प्रदेश सभामा कुन पार्टी र कसले उम्मेदवारी पाउने भनेर देशैभर विभिन्न अडकलबाजी चलेका बखत म्याग्दीबाट पनि कुन पार्टीको कसले सङ्घिय संसदको उम्मेदवार हुन पाउने हो, यसै भन्न सकिने अवस्था थिएन । तर यो पार्टीले यो नेताले उम्मेदवारी प्राप्त गर्न सक्छ भनेर चिया गफ देखि चौतारीको जमघटसम्ममा छलफल भएकै थिए । यसै क्रममा सङ्घिय संसदको उम्मेदवारी तत्कालिन एमालेको भागमा पर्नु र उम्मेदवारी भूपेन्द्रबहादुर थापाले पाउनु खासै अनेपेक्षित चै थिएन । <ref>https://myagdikali.com/137191/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427212901/https://myagdikali.com/137191/ |date=2019-04-27 }}</ref><ref>https://www.thapanirajan.com/2018/04/blog-post29.html</ref> सङ्घिय संसदको प्रतिनिधिसभा सदस्यमा आफ्ना निकटम प्रतिद्वन्द्वीलाई २ हजार भन्दा बढीको मतान्तरसहित कुल २३ हजार ३ सय ८ मत प्राप्त गरी बामगठबन्धनका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका थापाले बिजय प्राप्त गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=म्याग्दीमा एमालेका भूपेन्द्रबहादुर थापा विजयी |url=https://nepallive.com/story/7822/ |website=nepallive.com}}</ref><ref>https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-09/20171209064817.html</ref> == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:म्याग्दी जिल्लाका मानिसहरू]] bu1c532fifhv0g18b1rifdbxr9db388 0 14000 1354960 1028342 2026-05-12T12:11:51Z Bishaldev100 28807 1354960 wikitext text/x-wiki {{Infobox लिथियम}} '''लिथियम'''यक तत्त्वको हो र यसको रसायनिक सङ्केत Li हो र यसको आण्विक संख्या (ऍटॉमिक नंबर) ३ हो। [[चित्र:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|thumb|लिथियम]] यसलाई लिथियम आयन युक्त चार्ज गरेर पुन: प्रयोग गर्न सकिने [[लिथियम आयन ब्याट्री]]हरू उत्पादनमा उपयोगमा ल्याइन्छ। ==रसायनिक गुणहरू== ==भौतिक गुणहरू== {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} [[श्रेणी:धातु]] [[श्रेणी:तत्व]] {{stub}} 42i1py0b9yb2fco8gx57o9dw8axxkca 0 16269 1354959 1028584 2026-05-12T12:09:28Z Bishaldev100 28807 1354959 wikitext text/x-wiki {{Infobox कार्बन}} पिरियोडिक टेबलमा १४ मा समुहकृत यसको रासायानिक सङ्केत "C" हो भने आण्विक (एटोमीक) नम्बर ६ रह्को छ। अधातुमा बर्गिकृत '''कार्वन'''को ३ स्वरूप मध्ये १२C र १३C स्थिर रहन्छ (खिइदैन) भने १४C बिकिरणयुक्त हुन्छ (आधा समय=५७३० वर्ष)| अक्सिजन संगको समिश्रणमा यो ग्यास स्वरूपमा कार्बन डायऑक्साइड बन्दछ|विभिन्न जैविक पदार्थ तथा अन्य वस्तुमा विभिन्न यौगिक तथा वायुमण्डलमा कार्बन डायऑक्साइड गॅसका रूपमा कार्बन रहन्छ। कार्बन डायऑक्साइडले वायुमण्डलको करिब शून्य दशमलव २१ प्रतिशत अंश ओगटेको हुन्छ। यस्तै हरेक जैविक पदार्थको संरचनामा कार्बनको मुख्य अंश हुन्छ। पेट्रोलियम पदार्थ, कोइला आदि जीवांश इन्धन -फॉस्सील फ्यूल) हरूमा पनि कार्बन हुन्छ। जैविक इन्धनहरूको दहनबाट ऊर्जा उत्पन्न हुने क्रममा त्यहा रहेको कार्बन छुट्टीन्छ जुन वायुमण्डलमा रहेको ऑक्सिजनसँग मिलेर कार्बन डायऑक्साइड बन्छ। जैविक पदार्थहरूमा रहेको कार्बन आफैंमा हानिकारक होइन, तर जब यो कार्बन डायऑक्साइडका रूपमा वायुमण्डलमा पुग्छ यसले प्रदूषकका रूपमा काम गर्छ । [[चित्र:Element 6.webm|thumb|कार्बन परमाणु]] पृथ्वीमा कार्वनको अनेक स्वरूप मध्ये "[[कोइला]]" सर्व व्यापक रहेको छ भने "[[हिरा]]" दुर्लभ रहेको छ । उर्जा को स्रोतको रूपमा कोईला प्रचलित छ भने औधोगिक प्रयोजनमा ग्रॅफाइट महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। कार्वनको आण्विक रूपलाई परिस्कार गरी तयार गरिने रेशा (carbon fiber) आज सम्म उपलब्ध सबै भन्दा दर्हो [[रेशा]] मानिन्छ। रौ जत्ति पातलो रेशा समुहले कैयौ [[टन]] भार बहन गर्न सक्दछ। [[चित्र:Diamond and graphite2.jpg|thumb]] {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} == सन्दर्भ == <references/> == रसायनिक गुणहरू == ==भौतिक गुणहरू== == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.jw.org/ne/प्रकाशनहरू/पत्रिकाहरू/ब्यूँझनुहोस्-सङ्%E2%80%8Cख्या४-२०१६-अक्टोबर/कार्बन-अद्%E2%80%8Cभुत-तत्त्व/ अद्‌भुत तत्त्व] {{Commonscat|Carbon}} [[श्रेणी:तत्व]] [[श्रेणी:विज्ञान]] nusrm1qjf62pnuvhsjoaw01htxbapp6 0 20547 1355007 1321786 2026-05-13T05:24:01Z Bishaldev100 28807 1355007 wikitext text/x-wiki {{Infobox अक्सिजन}} '''प्राणवायू''' (संस्कृत:प्राण+वायु) रंगहीन, स्वादहीन तथा गन्धरहित वायु हो। प्राण वायुको उल्लेख सबैभन्दा पहिले [[ऋग्वेद |ऋग्वेद]] मा पाइन्छ । युरोपमा यसबारे १८ अंाै शताब्दितीर बाट मात्रै खोज, प्राप्ति अथवा प्रारम्भिक अध्ययनमा गर्न थालेको देखिन्छ । जस्मा जे. प्रीस्टले र सी.डब्ल्यू. शेलेले महत्त्वपूर्ण कार्य गरेको छ। यो एक भौतिक तत्त्व हो। सन् १७७२ ई.मा कार्ल शीलेले पोटशियम नायट्रेटलाई तताएर अक्सिजन ग्यास तैयार गरे, तर तिनको यो कार्य सन् १७७७ ई.मा प्रकाशित भयो। सन् १७७४ ई.मा जोसेफ प्रिस्टलेले मर्क्युरिक-ऑक्साइडलाई गरम'' गरेर ऑक्सिजन गॅस तैयार गरे। [[एन्टोइन लेभोइजर|ऍन्टोनी लॅवोइजियर]]ले यस गॅसका गुणहरूको वर्णन गरे तथा यसको नाम ऑक्सिजन राखे जसको अर्थ छ - 'अम्ल उत्पादक'।'' == उपस्थिति == अक्सिजन पृथ्वीका अनेक पदार्थहरूमा रहन्छ र वास्तवमा अन्य तत्वहरूको तुलनामा यसको मात्रा सबैभन्दा अधिक छ। अक्सिजन वायुमण्डलमा स्वतन्त्र रूपमा मिल्दछ र आयतनका अनुसार त्यसका लगभग पाचौ भाग हो। यौगिक रूपमा पानी, खनिज तथा चट्टानहरूको यो महत्त्वपूर्ण अंश हो। वनस्पति तथा प्राणीहरूका प्राय: सब शारीरिक पदार्थहरूको अक्सिजन एक आवश्यक तत्व हो। == निर्माण == धेरै प्रकारका अक्साइडहरू (जस्तै पारा, चाँदी इत्यादि का) अथवा डाइअक्साइडहरू (लेड, मगनीज, बेरियम के) तथा अक्सिजनभएका धेरै लवणहरू (जस्तै पोटासियम नाइट्रेट, क्लोरेट, परमगनेट तथा डाइक्रोमेट)लाई गरम गर्नको लागि अक्सिजन प्राप्त हुन सक्छ। जब केही पराक्साइड पानीका साथ प्रक्रिया गर्दछन् तब पनि अक्सिजन उत्पन्न हुन्छ। अत: सोडियम पराक्साइड तथा मगनीज डाइअक्साइड वा चूनेका क्लोराइडको चूर्णित मिश्रण (अथवा यसै प्रकारका अन्य मिश्रण भी) अक्सिजन उत्पादनका लागि प्रयुक्त हुन्छन्। हाइपोक्लोराइड अथवा हाइपोब्रोमाइट (जस्तै ब्लीचिंग पाउडर)का विघटनदेखि वा गन्धकका अम्ल तथा मगनीज डाइअक्साइड वा पोटासियम परमगनेटको क्रियादेखि पनि अक्सिजन मिल्दछ। गैले गरिंदै थोडी मात्रा तैयार गर्नका लागि हाइड्रोजन पराक्साइड एक्लै अथवा उत्प्रेरकका साथ अधिक उपयुक्त हो। जब बेरियम अक्साइडलाई तप्त गरिन्छ (लगभग ५०० डिग्रीसे सम्म) तब त्यो हावादेखि अक्सिजन लिएर पराक्साइड बनाउँछ। अधिक तापक्रम (लगभग ८०० डिग्रीसे )मा यसका विघटनदेखि अक्सिजन प्राप्त हुन्छ तथा पुन: उपयोगका लागि बेरियम अक्साइड बच रहन्छ। औद्योगिक उत्पादनका लागि ब्रिन विधि यसै क्रियामा आधारित थियो। अक्सिजन प्राप्त गर्नका विचारदेखि केही अन्य अक्साइड पनि (जस्तै ताँबो, पारा आदिका अक्साइड) यसै प्रकार उपयोगी छन्। हावादेखि अक्सिजन अलग गर्नका लागि अब द्रव हावाको अत्यधिक उपयोग हुन्छ, जसका प्रभाजित आसवनदेखि अक्सिजन प्राप्त गरिन्छ । अक्सिजन ग्यास पानीको विद्युत विचछेदन क्रिया (ईलेक्ट्रोलाईसिस)बाट पनि उत्पादन गर्न सकिन्छ । जुन क्रियामा अक्सिजनको अलावा हाइड्रोजन ग्यास पनि निस्कन्छ । त्यस्तै हाइड्रोजन पेरोअक्साइडलाई म्याग्निजडाइअक्साइड सँग प्रतिक्रिया गरेर पनि अक्सिजन निर्माण गर्न सकिन्छ । == गुणधर्म == अक्सिजनको घनत्व १.४२९० ग्राम प्रति लीटर छ (० डिग्रीसे , ७५० मिलीमीटर दाब पर) र वायुको अपेक्षा यो ग्यास १.१०५२७ गुना भारी हो। यसको विशिष्टताप (स्थिर दाब पर) ०.२१७८ कैलोरी प्रति ग्राम, १५ डिग्रीसे पर, छ तथा स्थिर आयतनका विशिष्ट तापदेखि यसको अनुपात (१५ डिग्रीसे पर) १.४०१ हो। अक्सिजनका द्रवीकरणमा विशेषज्ञहरूलाई विशेष कठिनाई भएको थियो, किनभनें यसको क्रान्तिक (क्रिटिकल) ताप-११८.८ डिग्रीसे , दाब ४९.७ वायुमण्डल तथा घनत्व ०.४३० ग्राम/सेण्टीमीटर ३ हो। द्रव अक्सिजन हल्के निला रंगको हुन्छ। यसको क्वथनांक-१८३ डिग्रीसे तथा ठोस अक्सिजनको द्रवणांक-२१८.४ डिग्रीसे हो। १५ डिग्रीसेमा संगलन तथा वाष्पायन उष्माहरू क्रमानुसार ३.३० तथा ५०.९ कैलोरी प्रति ग्राम हो। अक्सिजन पानीमा थोरै घुलनशील छ, जो जलीय प्राणीहरूका श्वसनका लागि उपयोगी हो। केही धातुहरू (जस्तै पिघली भएको चाँदी) अथवा अर्को वस्तुहरू (जस्तै कोइला) अक्सिजनको शोषण ठूलो मात्रामा गर्न लिन्छन्। धेरै तत्व अक्सिजनदेखि सीधा संयोग गर्दछन्। यिनमा केही (जस्तै फासफोरस, सोडियम इत्यादि) त साधारण तापमा नैं बिस्तारै क्रिया गर्दछन्, परन्तु अधिकतर, जस्तै कार्बन, गन्धक, लोहा, मैग्नीशियम इत्यादि, गरम गर्न पर। अक्सिजनदेखि भरे भाँडाकुँडामा यी वस्तुहरू दहकती भएको अवस्थामा हाल्दै नैं जल उठ्दछन् र बल्नाले अक्साइड बन्दछ। अक्सिजनमा हाइड्रोजन ग्यास बल्दछ तथा पानी बन्दछ। यो क्रिया यी दुइटैका ग्यासीय मिश्रणमा विद्युत् आगोको झिल्कादेखि अथवा उत्प्रेरकको उपस्थितिमा पनि हुन्छ। अक्सिजन धेरै यौगिकहरूदेखि पनि क्रिया गर्दछ। नाइट्रिक अक्साइड, फेरस तथा मगनस हाइड्राक्साइडको आक्सीकरण साधारण तापमा नैं हुन्छ। हाइड्रोजन फास्फाइड, सिलिकन हाइड्राइड तथा जिंक इथाइलदेखि त क्रियामा यति ताप उत्पन्न हुन्छ कि संपूर्ण वस्तुहरू नैं प्रज्वलित हो उठ्दछन्। लोहा, निकल इत्यादि महीन रूपमा रहनमा र लेड सल्फाइड तथा कार्बन क्लोराइड सूर्यका प्रकाशमा क्रिया गर्दछन्। यी क्रियाहरूमा पानीको उपस्थिति, चाहे यो सूक्ष्म मात्रामा नैं किन न रहोस्, धेरै महत्त्वपूर्ण हो। == उपयोग == जीवित प्राणीहरूका लागि अक्सिजन अति आवश्यक हुन्छ। यसलाई तिनीहरूले [[श्वासप्रस्वास]] क्रियाद्वारा ग्रहण गर्दछन् । द्रव्य अक्सिजन तथा कार्बन, [[पेट्रोलियम]], इत्यादिको मिश्रण अति [[विस्फोटक]] हो। यस लागि यिनको उपयोग कडा वस्तुहरू (चट्टान इत्यादि) तोडनमा हुन्छ। फलामको बाक्लो तह काटने अथवा मशीनका टूटे फुटेका भागहरूलाई जोड्ने कार्यमा अक्सिजन तथा दहनशील ग्यासलाई ब्लो पाइपमा जलालाईन्छ यस प्रकार उत्पन्न ज्वालाको ताप धेरै अधिक हुन्छ। साधारण अक्सिजनका साथ [[हाइड्रोजन]] वा [[एसिटिलीन]] जलाई जान्छ । यसका लागि यी ग्यासहरू [[स्टिल|इस्पात]]का बेलनहरू (सिलिंडर्स)मा अति संपीडित अवस्थामा बिगर्छन्। अक्सिजन [[सिरका]], [[वार्निश]] इत्यादि बनाउने तथा असाध्य रोगिहरूका सास लिनको लागि पनि उपयोगी हो । साथै तरल अक्सिजन ग्यांस रकेटमा इन्धनको लागि पनि अति उपयोगी हुन्छ। == पहिचान == दहक्दै तिनकेका प्रज्वलित हुनाले अक्सिजनको पहिचान हुन्छ (नाइट्रस अक्साइडदेखि यसलाई भिन्नता नाइट्रिक अक्साइडका उपयोगदेखि जानी जा सक्छ)। अक्सिजनको मात्रा क्यूप्रस क्लोराइड, क्षारीय पायरोगैलोलका घोल, ताँबो अथवा यसै प्रकारको अर्को उपयुक्त वस्तुहरू द्वारा शोषित गर्नाले ज्ञात गरिन्छ। {{दो परमाणुहरू भएका तत्व}} {{ज्ञानबाकस तत्व | English big=Oxygen| English small=oxygen| German=Sauerstoff| Spanish=Oxígeno| French=Oxygène| Zhongwen=氧| Japanese=酸素| Russian=Кислород| Ukrainian=Оксиген| symbol=O | atomic number 1=8 | atomic number 3=008 | chemical series=nonmetals| }} {{संक्षिप्त आवर्त सारणी}} {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] {{Commonscat|Oxygen}} [[श्रेणी:तत्व]] e4f8hsznm2o3ulifg3ynf90zfpn5ou9 1355014 1355007 2026-05-13T05:58:39Z हिमाल सुवेदी 30817 1355014 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|रासायनिक तत्वको बारेमा}} {{Infobox अक्सिजन}} '''प्राणवायु''' वा '''अक्सिजन''' [[रासायनिक प्रतीक]] '''O''' र [[पारमाणविक सङ्ख्या]] ८ भएको एक [[रासायनिक तत्व]] हो। यो [[पेरियोडिक तालिका]]को [[चाल्कोजेन]] समूहको सदस्य हो। यो एउटा अत्यधिक प्रतिक्रियाशील [[अधातु]] र एक शक्तिशाली [[अक्सिडाइजिङ एजेन्ट]] हो जसले धेरैजसो तत्वहरू र अन्य [[रासायनिक यौगिक|यौगिकहरू]]सँग सजिलैसँग [[अक्साइड]] बनाउँछ। अक्सिजन पृथ्वीको धरातलमा सबैभन्दा बढी पाइने तत्व हो भने यसले [[पृथ्वीको धरातल]]को झण्डै आधा हिस्सा [[पानी]], [[कार्बन डाइअक्साइड]], [[फलामको अक्साइड]] र [[सिलिकेट]] जस्ता विभिन्न अक्साइडहरूको रूपमा ओगटेको छ।<ref>Atkins, P.; Jones, L.; Laverman, L. (2016).''Chemical Principles'', 7th edition. Freeman. {{ISBN|978-1-4641-8395-9}}</ref> यो ब्रह्माण्डमा [[हाइड्रोजन]] र [[हिलियम]]पछि तेस्रो सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइने तत्व पनि हो। [[मानक तापक्रम र चाप]]मा, दुईवटा अक्सिजनका परमाणुहरू सहसंयोजक रूपमा बाँधिएर [[डाइअक्सिजन]] बनाउँछन्, जुन रङ्गहीन र गन्धहीन [[द्वि-परमाणुक]] ग्याँस हो र यसको [[रासायनिक सूत्र]] {{chem|O|2}} हुन्छ। हाल डाइअक्सिजन ग्याँसले [[पृथ्वीको वायुमण्डल]]को लगभग २०.९५% [[मोलर अंश]] ओगटेको छ, यद्यपि पृथ्वीको इतिहासको लामो समयमा यसमा धेरै परिवर्तन आएको छ। अक्सिजनको धेरै दुर्लभ [[अक्सिजनका एलोट्रोप्स|एलोट्रोप]], [[ओजोन]] ({{chem|O|3}}), ले [[UVB]] र [[अल्ट्राभायोलेट C|UVC]] तरङ्गदैर्ध्यलाई कडा रूपमा सोस्छ र तल्लो [[स्ट्र्याटोस्फियर]]मा एक सुरक्षात्मक [[ओजोन तह]] बनाउँछ, जसले [[बायोस्फियर]]लाई [[आयनाइजिङ विकिरण|आयनाइजिङ पराबैजनी विकिरण]]बाट जोगाउँछ। यद्यपि, सतहमा अवस्थित ओजोन [[स्मोग]]को एक [[संक्षारक]] उप-उत्पादन हो र यसरी यो एउटा वायु प्रदूषक हो। बिरुवा, जनावर, फङ्गस, लेउ र धेरैजसो [[प्रोटिस्ट]]हरू लगायत सबै [[युक्यारियोटिक]] जीवहरूलाई [[कोषीय श्वासप्रश्वास]]का लागि अक्सिजन चाहिन्छ, जुन प्रक्रियाले खानाबाट प्राप्त अर्गानिक अणुहरूसँग [[जैविक प्रतिक्रियामा डाइअक्सिजन|अक्सिजनको प्रतिक्रिया]] गराई [[रासायनिक ऊर्जा]] निकाल्छ र फोहोर उत्पादनको रूपमा [[कार्बनडाइअक्साइड]] छाड्दछ। जीवित जीवहरूमा हुने अर्गानिक अणुहरूका धेरै प्रमुख वर्गहरूमा अक्सिजनका परमाणुहरू हुन्छन्, जस्तै [[प्रोटिन]], [[न्युक्लिक एसिड]], [[कार्बोहाइड्रेट]] र [[बोसो]], जसरी जनावरको शङ्ख, दाँत र हड्डीका प्रमुख घटक अजैविक यौगिकहरूमा हुन्छन्। जीवित जीवहरूको अधिकांश द्रव्यमान पानीको अंशको रूपमा अक्सिजन हो, जुन जीवनको प्रमुख घटक हो। पृथ्वीको वायुमण्डलमा अक्सिजन जैविक [[प्रकाश संश्लेषण]]द्वारा उत्पादन गरिन्छ, जसमा सूर्यको प्रकाशको [[फोटोन ऊर्जा]]लाई [[क्लोरोफिल]]द्वारा समातेर पानीका अणुहरूलाई विखण्डन गरिन्छ र त्यसपछि कार्बन डाइअक्साइडसँग प्रतिक्रिया गराई कार्बोहाइड्रेट उत्पादन गरिन्छ, जहाँ अक्सिजन [[उप-उत्पादन]]को रूपमा बाहिर निस्कन्छ। अक्सिजन हावामा स्वतन्त्र तत्वको रूपमा रहनका लागि रासायनिक रूपमा धेरै प्रतिक्रियाशील छ र यसलाई [[साइनोब्याक्टेरिया]], [[क्लोरोप्लास्ट]] युक्त लेउ र जमिनका बिरुवाहरू जस्ता [[अटोट्रफ]]हरूको प्रकाश संश्लेषक गतिविधिहरूद्वारा [[अक्सिजन चक्र|निरन्तर पुन: पूर्ति]] गरिनुपर्छ। अक्सिजनलाई १६०४ भन्दा पहिले [[माइकल सेन्डिभोजियस]]ले अलग गरेका थिए, तर सामान्यतया यो विश्वास गरिन्छ कि यो तत्व सन् १७७३ वा सोभन्दा अघि उप्सालामा [[कार्ल भिल्हेल्म सेले]] र सन् १७७४ मा [[विल्टसायर]]मा [[जोसेफ प्रिस्टले]]द्वारा स्वतन्त्र रूपमा पत्ता लगाइएको थियो। प्राथमिकता अक्सर प्रिस्टलेलाई दिइन्छ किनभने उनको काम पहिले प्रकाशित भएको थियो। प्रिस्टलेले भने अक्सिजनलाई "डिफ्लोगिस्टिकेटेड एयर" भनेका थिए र यसलाई रासायनिक तत्वको रूपमा मान्यता दिएनन्। सन् १७७७ मा, [[एन्टोनी लाभोयजिए]]ले पहिलो पटक अक्सिजनलाई रासायनिक तत्वको रूपमा मान्यता दिए र दहनमा यसले खेल्ने भूमिकालाई सही रूपमा चित्रण गरेका थिए। अक्सिजनको सामान्य औद्योगिक प्रयोगहरूमा इस्पात, प्लास्टिक र कपडाको उत्पादन, इस्पात र अन्य धातुहरूको ब्रेजिङ, वेल्डिङ र कटिङ, [[रकेट प्रोपेलेन्ट]], [[अक्सिजन थेरापी]] र विमान, पनडुब्बी, अन्तरिक्ष उडान र डाइभिङमा जीवन-रक्षक प्रणालीहरू समावेश छन्। == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] {{Commonscat|Oxygen}} [[श्रेणी:तत्व]] 5qjrb05v3x06cc8f4vnmcp7bmipw3gd 1355020 1355014 2026-05-13T06:09:43Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1355020 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|रासायनिक तत्वको बारेमा}} {{Infobox अक्सिजन}} '''प्राणवायु''' वा '''अक्सिजन''' [[रासायनिक प्रतीक]] '''O''' र [[पारमाणविक सङ्ख्या]] ८ भएको एक [[रासायनिक तत्व]] हो। यो [[पेरियोडिक तालिका]]को [[चाल्कोजेन]] समूहको सदस्य हो। यो एउटा अत्यधिक प्रतिक्रियाशील [[अधातु]] र एक शक्तिशाली [[अक्सिडाइजिङ एजेन्ट]] हो जसले धेरैजसो तत्वहरू र अन्य [[रासायनिक यौगिक|यौगिकहरू]]सँग सजिलैसँग [[अक्साइड]] बनाउँछ। अक्सिजन पृथ्वीको धरातलमा सबैभन्दा बढी पाइने तत्व हो भने यसले [[पृथ्वीको धरातल]]को झण्डै आधा हिस्सा [[पानी]], [[कार्बन डाइअक्साइड]], [[फलामको अक्साइड]] र [[सिलिकेट]] जस्ता विभिन्न अक्साइडहरूको रूपमा ओगटेको छ।<ref>Atkins, P.; Jones, L.; Laverman, L. (2016).''Chemical Principles'', 7th edition. Freeman. {{ISBN|978-1-4641-8395-9}}</ref> यो ब्रह्माण्डमा [[हाइड्रोजन]] र [[हिलियम]]पछि तेस्रो सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइने तत्व पनि हो। [[मानक तापक्रम र चाप]]मा, दुईवटा अक्सिजनका परमाणुहरू सहसंयोजक रूपमा बाँधिएर [[डाइअक्सिजन]] बनाउँछन्, जुन रङ्गहीन र गन्धहीन [[द्वि-परमाणुक]] ग्याँस हो र यसको [[रासायनिक सूत्र]] {{chem|O|2}} हुन्छ। हाल डाइअक्सिजन ग्याँसले [[पृथ्वीको वायुमण्डल]]को लगभग २०.९५% [[मोलर अंश]] ओगटेको छ, यद्यपि पृथ्वीको इतिहासको लामो समयमा यसमा धेरै परिवर्तन आएको छ। अक्सिजनको धेरै दुर्लभ [[अक्सिजनका एलोट्रोप्स|एलोट्रोप]], [[ओजोन]] ({{chem|O|3}}), ले [[UVB]] र [[अल्ट्राभायोलेट C|UVC]] तरङ्गदैर्ध्यलाई कडा रूपमा सोस्छ र तल्लो [[स्ट्र्याटोस्फियर]]मा एक सुरक्षात्मक [[ओजोन तह]] बनाउँछ, जसले [[बायोस्फियर]]लाई [[आयनाइजिङ विकिरण|आयनाइजिङ पराबैजनी विकिरण]]बाट जोगाउँछ। यद्यपि, सतहमा अवस्थित ओजोन [[स्मोग]]को एक [[संक्षारक]] उप-उत्पादन हो र यसरी यो एउटा वायु प्रदूषक हो। बिरुवा, जनावर, फङ्गस, लेउ र धेरैजसो [[प्रोटिस्ट]]हरू लगायत सबै [[युक्यारियोटिक]] जीवहरूलाई [[कोषीय श्वासप्रश्वास]]का लागि अक्सिजन चाहिन्छ, जुन प्रक्रियाले खानाबाट प्राप्त अर्गानिक अणुहरूसँग [[जैविक प्रतिक्रियामा डाइअक्सिजन|अक्सिजनको प्रतिक्रिया]] गराई [[रासायनिक ऊर्जा]] निकाल्छ र फोहोर उत्पादनको रूपमा [[कार्बनडाइअक्साइड]] छाड्दछ। जीवित जीवहरूमा हुने अर्गानिक अणुहरूका धेरै प्रमुख वर्गहरूमा अक्सिजनका परमाणुहरू हुन्छन्, जस्तै [[प्रोटिन]], [[न्युक्लिक एसिड]], [[कार्बोहाइड्रेट]] र [[बोसो]], जसरी जनावरको शङ्ख, दाँत र हड्डीका प्रमुख घटक अजैविक यौगिकहरूमा हुन्छन्। जीवित जीवहरूको अधिकांश द्रव्यमान पानीको अंशको रूपमा अक्सिजन हो, जुन जीवनको प्रमुख घटक हो। पृथ्वीको वायुमण्डलमा अक्सिजन जैविक [[प्रकाश संश्लेषण]]द्वारा उत्पादन गरिन्छ, जसमा सूर्यको प्रकाशको [[फोटोन ऊर्जा]]लाई [[क्लोरोफिल]]द्वारा समातेर पानीका अणुहरूलाई विखण्डन गरिन्छ र त्यसपछि कार्बन डाइअक्साइडसँग प्रतिक्रिया गराई कार्बोहाइड्रेट उत्पादन गरिन्छ, जहाँ अक्सिजन [[उप-उत्पादन]]को रूपमा बाहिर निस्कन्छ। अक्सिजन हावामा स्वतन्त्र तत्वको रूपमा रहनका लागि रासायनिक रूपमा धेरै प्रतिक्रियाशील छ र यसलाई [[साइनोब्याक्टेरिया]], [[क्लोरोप्लास्ट]] युक्त लेउ र जमिनका बिरुवाहरू जस्ता [[अटोट्रफ]]हरूको प्रकाश संश्लेषक गतिविधिहरूद्वारा [[अक्सिजन चक्र|निरन्तर पुन: पूर्ति]] गरिनुपर्छ। अक्सिजनलाई १६०४ भन्दा पहिले [[माइकल सेन्डिभोजियस]]ले अलग गरेका थिए, तर सामान्यतया यो विश्वास गरिन्छ कि यो तत्व सन् १७७३ वा सोभन्दा अघि उप्सालामा [[कार्ल भिल्हेल्म सेले]] र सन् १७७४ मा [[विल्टसायर]]मा [[जोसेफ प्रिस्टले]]द्वारा स्वतन्त्र रूपमा पत्ता लगाइएको थियो। प्राथमिकता अक्सर प्रिस्टलेलाई दिइन्छ किनभने उनको काम पहिले प्रकाशित भएको थियो। प्रिस्टलेले भने अक्सिजनलाई "डिफ्लोगिस्टिकेटेड एयर" भनेका थिए र यसलाई रासायनिक तत्वको रूपमा मान्यता दिएनन्। सन् १७७७ मा, [[एन्टोनी लाभोयजिए]]ले पहिलो पटक अक्सिजनलाई रासायनिक तत्वको रूपमा मान्यता दिए र दहनमा यसले खेल्ने भूमिकालाई सही रूपमा चित्रण गरेका थिए। अक्सिजनको सामान्य औद्योगिक प्रयोगहरूमा इस्पात, प्लास्टिक र कपडाको उत्पादन, इस्पात र अन्य धातुहरूको ब्रेजिङ, वेल्डिङ र कटिङ, [[रकेट प्रोपेलेन्ट]], [[अक्सिजन थेरापी]] र विमान, पनडुब्बी, अन्तरिक्ष उडान र डाइभिङमा जीवन-रक्षक प्रणालीहरू समावेश छन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] {{Commonscat|Oxygen}} [[श्रेणी:तत्व]] go04eo6dn5saxmfwfwt54ulfwpkdwjt 0 35302 1354961 1354400 2026-05-12T12:15:17Z Bishaldev100 28807 1354961 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Medeleeff by repin.jpg|thumb|250px|आवर्त सारणीका जनक '''मेण्डलिभ''']] '''आवर्त सारणी''' {{lang-en|periodic table}} अथवा तत्वहरूको आवर्त सारणी रासायनिक तत्वहरूलाई तिनको संगत विशेषताहरूका साथ एउटा सारणीका रूपमा दर्शाउने एउटा व्यवस्था हो। वर्तमान आवर्त सारणीमा ११७ ज्ञात [[रसायनिक तत्व|तत्व]] सम्मिलित छन्। रूसी रसायन-शास्त्री [[माडलीफ]] (सही उच्चारण- मेन्देलेयेव)ले सन [[१८६९]]मा आवर्त नियम प्रस्तुत गरे। यसका अनुसार, : "तत्वहरूका भौतिक र रासायनिक गुण तिनको परमाणुभारहरूका आवर्तफलन हुन्छन्।" अर्थात यदि तत्वहरूलाई परमाणु भारका वृद्धिक्रममा राखियो भनें त्यो तत्व जसको गुण समान हुन्छन् एउटा निश्चित अवधिका पछि आउँछन्। माडलीवले यस सारणीका सहारे तत्वहरूका भौतिक एवं रासायनिक गुणहरूका आवर्ती हुनेका पहलूलाई प्रदर्शित गर्ने प्रयत्न गरे। [[१८१५]]देखि [[१९१३]]सम्म यसमा धेरै सुधार भए ताकि नयाँ आविष्कृत तत्वहरूलाई उचित स्थान दिन सकियोस् र सारणी नयाँ जानकारीहरूका अनुरूप हो।<ref>{{cite web|url=http://in.jagran.yahoo.com/news/oddnews/general/15_35_1732.html|title=अख्तरले तैयारको विश्वको पहिलो कोणीय आव‌र्त्त सारणी|accessmonthday=[[२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जागरण|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105131500/http://in.jagran.yahoo.com/news/oddnews/general/15_35_1732.html |date=2012-01-05 }}</ref> रसायन शास्त्रीहरूका लागि आवर्त सारणी अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं उपयोगी हो। यसका कारण कम तत्वहरूका गुणधर्महरूलाई नैं याद राख्नाले काम चल्छ किनभनें आवर्त सारणीमा कुनै समूह (उर्ध्वाधर पंक्ति) वा कुनै आवर्त (क्षैतिज पंक्ति)मा गुणधर्म एउटा निश्चित क्रमदेखि एवं तर्कसम्मत तरिकाले बदल्दछन्। तत्वहरूका [[परमाणु भार]]का वृद्धि क्रममा क्रमबद्ध गर्नमा क्षैतिज पंक्तिहरू प्राप्त हुन्छन् जसलाई आवर्त भन्दछन्। आवर्त नियमका अनुसार तत्वहरूलाई परमाणु भारका वृद्धि क्रममा क्षैतिज पंक्तिहरूमा सजाउनमा सामन गुण भएका तत्व एउटा नैं उर्ध्वाधर कालममा उपस्थित रहन्छन्। यी उर्ध्वाधर कालमका वर्ग भन्दछन्। मडलीफको आवर्त सारणीमा कुल ८ वर्ग थिए किनभनें त्यस समय निष्क्रिय ग्यासको खोज भएको थिएन। पछि निष्क्रिय ग्यासको खोजका पश्चात आधुनिक आवर्त सारणीमा ९ औँ वर्गलाई सामिल गरिएको हो। यस ९ औँ वर्गलाई '''०''' (शून्य वर्ग) भन्दछन्। वर्ग एकदेखि आठौँ वर्गलाई रोमन अक्षर I, II, III, IV, V, VI, VII तथा VIII द्वारा प्रदर्शित गरिन्छ। नवहरू वर्गलाई '''०''' द्वारा प्रदर्शित गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=प्रसाद |first=चन्द्रमोहन |title= भौतिक एवं रसायन विज्ञान |year=जुलाई २००४ |publisher=भारती सदन |location=कोलकाता |id= |page=211|accessday= 2|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> यसका विकासका अन्तिम चरणमा राग, वर्नर, बोहर र बरी आदि वैज्ञानिकहरूले आवर्त सारणीको आधुनिकतम रूप बनाए जुन वर्तमानसम्म चलनमा हो। यिनले माडेलिवको आवर्त सारणीमा उपस्थित श्रेणिहरूलाई खत्म गरे तथा वर्गोको संख्यालाई ९देखि बढाएर १८ गरे। यसका पछि पनि [[हाइड्रोजन]]को दुइ स्थानहरूमा हुनु र लेथेनाइड र एक्टीनाइड तत्वहरूलाई सारणीमा स्थान न हुनु दुइ मुख्य दोष अजसम्म छन्। === समूह एवं आवर्त === आवर्त सारणीका उर्ध्व पंक्तिहरूलाई समूह भनिन्छ। तत्वहरूका वर्गीकरणको दृष्टिदेखि समूहहरूलाई सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। केही समूहहरूमा, तत्व समान गुण दर्शा्दछन्. यी समूहहरूका नाम क्षारीय तत्व, क्षारीय पार्थिव धातु, छलोजेन, निक्टोजेन, चाल्कोजेन र अक्रिय ग्यास। आवर्त सारणीका क्षैतिज पंक्तिहरूलाई '''आवर्त''' भन्दछन्. तर पनि तत्वहरूका वर्गीकरणमा समूह अधिक महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्, फेरि आवर्त सारणीमा धेरै स्थल यस्ता हुन्छन् जहां आवर्तको महत्त्व अधिक हुन जान्छ। उदाहरणका रूपमा डी-ब्लक वा संक्रमण धातुहरू र एफ-ब्लकलाई लिन सकिन्छ। == रासायनिक तत्व == निम्नलिखित सूचीमा सबै रासायनिक तत्वहरूलाई तिनको परमाणु संख्या कबढ्दै क्रममा रखिएको छ- == रासायनिक तत्व == निम्नलिखित सूचीमा सबै रासायनिक तत्वहरूलाई तिनका परमाणु संख्या बढदो क्रममा राखिएको छ- ;प.सं. -- तत्वको हिन्दी नाम -- प्रतीक -- अङ्ग्रेजी नाम/मराठी उच्चार १ -- उदजन—उ/H -- Hydrogen/हायड्रोजन <br /> २ -- यानाति—या/He—Helium/हेलियम <br /> ३ -- लघ्वातु—ल/Li—Lithium/लिथियम <br /> ४ -- विडूर—वि/Be—Beryllium/बेरिलीयम <br /> ५ -- टांकण—टा/B—Boron/बोरॉन <br /> ६ -- प्रांगार—प्रा/C—Carbon/कार्बन <br /> ७ -- भूयाति—भू/N—Nitrogen/नायट्रोजन <br /> ८ -- प्राणवायु—जा/O—Oxygen/ऑक्सिजन <br /> ९ -- तरस्विनी—त/F—Fluorine/फ्लूरिन <br /> १० -- शिथिराति—श/Ne—Neon/निऑन <br /> ११ -- क्षारातु—क्षा/Na—Sodium/सोडियम (लॅटिन शब्द 'Natrium' बाट) <br /> १२ -- भ्राजातु—भ्र/Mg—Magnesium/मॅग्नेशियम <br /> १३ -- स्फट्यातु—स्फAl—Aluminium/ॲल्युमिनियम <br /> १४ -- सैकता—सैSi—Silicon/सिलिकॉन <br /> १५ -- भास्वर—भा/P—Phosphorus/फॉस्फरस <br /> १६ -- गन्धक—ग/S—Sulfur/सल्फर <br /> १७ -- नीरजी—नी/Cl—Chlorine/क्लोरीन <br /> १८ -- मंदाति—मंAr—Argon/आर्गॉन <br /> १९ -- दहातु—द/K—Potassium/पोटॅशियम (जर्मन भाषाका शब्द 'Kalium' बाट) <br /> २० -- चूर्णातु—चू/Ca—Calcium/कॅल्शियम <br /> २१ -- स्तोकातु—स्त/Sc—Scandium/स्कॅन्डीयम <br /> २२ -- रंजातु—रं/Ti—Titanium/टायटॅनियम <br /> २३ -- रोचातु—रो/V—Vanadium/व्हॅनॅडियम <br /> २४ -- वर्णातु—व/Cr—Chromium/क्रोमियम <br /> २५ -- अयस—अ/Mn—Manganese/मँगनीज <br /> २६ -- लोहा—लो/Fe—Iron/आयर्न (लॅटिन शब्द 'Ferrum' बाट) <br /> २७ -- केत्वातु—के/Co—Cobalt/कोबाल्ट <br /> २८ -- रूपक—रू/Ni—Nickel/निकेल <br /> २९ -- ताम्र—ता/Cu—Copper/कॉपर (लॅटिन शब्द 'Cuprum' बाट) <br /> ३० -- जस्ता—ज/Zn—Zinc/ज़िंक <br /> ३१ -- द्रवातु—द्र/Ga—Gallium/गॅलियम <br /> ३२ -- सिकातु—सि/Ge—Germanium/जर्मेनियम <br /> ३३ -- नैपाली—ने/As—Arsenic/आर्सेनिक <br /> ३४ -- मेचाग्नि—मे/Se—Selenium/सेलेनियम <br /> ३५ -- दुराघ्री—दु/Br—Bromine/ब्रोमीन <br /> ३६ -- लीनाति—ली/Kr—Krypton/क्रीप्टॉन <br /> ३७ -- दीपातु—दी/Rb—Rubidium/रूबिडीयम <br /> ३८ -- शोणातु—शो/Sr—Strontium/स्ट्रोंटियम <br /> ३९ -- भृशला—भृ/Y—Yttrium/यट्रियम <br /> ४० -- गोमेदातु—गो/Zr—Zirconium/ज़िरकॉनियम <br /> ४१ -- काशातु—का/Nb—Niobium/नायोबियम <br /> ४२ -- संवर्णातु—सं/Mo—Molybdenum/मॉलिब्डेनम <br /> ४३ -- चेष्टातु—चे/Tc—Technetium/टेक्नेटियम <br /> ४४ -- नक्षरातु—क्ष/Ru—Ruthenium/रुथेनियम <br /> ४५ -- नाम्लातु—ना/Rh—Rhodium/ऱ्होडियम <br /> ४६ -- निचूषातु—नि/Pd—Palladium/पॅलॅडियम <br /> ४७ -- चाँदी—चाँ/Ag—Silver/सिल्वर (लॅटिन शब्द 'Argentum' बाट) <br /> ४८ -- मृज्यातु—मृ/Cd—Cadmium/कॅडमियम <br /> ४९ -- नैलातु—नैलातु/In—Indium/इंडियम <br /> ५० -- त्रपु—त्र/Sn—Tin/टिन (लॅटिन शब्द 'Stannum' बाट) <br /> ५१ -- अंजन—अं/Sb—Antimony/अँटिमनी (लॅटिन शब्द ' Stibium' बाट) <br /> ५२ -- टेलुरियम—/Te—Tellurium/टेलुरियम <br /> ५३ -- जंबुकी—जं/I—Iodine/आयोडिन <br /> ५४ -- जेनान—Xe—Xenon/ज़ेनॉन <br /> ५५ -- सीजियम—Cs—Caesium/सीजीयम <br /> ५६ -- बेरियम—Ba—Barium/बेरियम <br /> ५७ -- लाञ्थनम—La—Lanthanum/लँथॅनम <br /> ५८ -- सेरियम—Ce—Cerium/सेरियम <br /> ५९ -- प्रासियोडाइमियम—Pr—Praseodymium/प्रासियोडाइमियम <br /> ६० -- नियोडाइमियम—Nd—Neodymium/नियोडाइमियम <br /> ६१—प्रोमेथियम—Pm—Promethium/प्रोमेथियम <br /> ६२—सैमरियम—Sm—Samarium/सॅमॅरियम <br /> ६३—युरोपियम—Eu—Europium/युरोपियम <br /> ६४—ग्याडोलिनियम—Gd—Gadolinium/गॅडोलिनीयम <br /> ६५—टर्बियम—Tb—Terbium/टर्बियम <br /> ६६—डिस्प्रोसियम—Dy—Dysprosium/डिस्प्रोसियम <br /> ६७—होल्मियम—Ho—Holmium/होल्मियम <br /> ६८—अर्बियम—Er—Erbium/अर्बियम <br /> ६९—थुलियम—Tm—Thulium/थुलियम <br /> ७०—यिट्टरबियम—Yb—Ytterbium/यट्टरबियम <br /> ७१—लुटेटियम—Lu—Lutetium/लुटेटियम <br /> ७२—हाफ्नियम—Hf—Hafnium/हॅफ्नियम <br /> ७३—टाण्टलम—Ta—Tantalum/टँटॅलम <br /> ७४—टंग्स्टन—W -- Tungsten/टंगस्टन (जर्मन भाषाका शब्द 'Wolfram' बाट)) <br /> ७५—रेनियम—Re—Rhenium/र्हेनियम <br /> ७६—अस्मियम—Os—Osmium/ऑस्मियम <br /> ७७—इरिडियम—Ir—Iridium/इरिडियम <br /> ७८—प्लाटिनम—Pt—Platinum/प्लॅटिनम <br /> ७९—सोना -- Au—Gold/ऑरम (लॅटिन शब्द 'Aurum' बाट) <br /> ८०—पारा -- Hg—Mercury/ (लॅटिन शब्द 'Hydragyrum' बाट) <br /> ८१—थैलियम—Tl—Thallium/थॅलियम <br /> ८२—सीसा -- Pb—Lead/प्लम्बम (लॅटिन शब्द 'Plumbum' बाट) <br /> ८३—बिस्मथ—Bi—Bismuth/बिस्मथ <br /> ८४—पोलोनियम—Po—Polonium/पोलोनियम <br /> ८५—एस्टाटिन -- At—Astatine/ॲस्टाटिन <br /> ८६—रेडन—Rn—Radon/रेडॉन <br /> ८७—फ्रान्सियम—Fr—Francium/फ्रँसियम <br /> ८८—रेडियम—Ra—Radium/रेडियम <br /> ८९—एक्टिनियम—Ac—Actinium/ॲक्टिनियम <br /> ९०—थोरियम—Th—Thorium/थोरियम <br /> ९१—प्रोटैक्टीनियम—Pa—Protactinium <br /> ९२—युरेनियम—U -- Uranium <br /> ९३—नेप्ट्यूनियम—Np—Neptunium <br /> ९४—प्लूटोनियम—Pu—Plutonium <br /> ९५—अमेरिशियम—Am—Americium <br /> ९६—क्यूरियम—Cm—Curium <br /> ९७—बर्केलियम—Bk—Berkelium <br /> ९८—कैलीफोर्नियम—Cf—Californium <br /> ९९—आइन्स्टाइनियम—Es—Einsteinium <br /> १००—फर्मियम—Fm—Fermium <br /> १०१—मेण्डेलीवियम—Md—Mendelevium <br /> १०२—नोबेलियम—No—Nobelium <br /> १०३—लरेंशियम—Lr—Lawrencium <br /> १०४—रथरफोर्डियम—Rf—Rutherfordium <br /> १०५—डब्नियम—Db—Dubnium <br /> १०६—सीबोर्गियम—Sg—Seaborgium <br /> १०७—बोरियम—Bh—Bohrium <br /> १०८—हसियम—Hs—Hassium <br /> १०९—मेइट्नेरियम—Mt—Meitnerium <br /> ११०—डार्म्स्टेडशियम—Ds—Darmstadtium <br /> १११—रन्टजैनियम—Rg—Roentgenium <br /> ११२—उनउनबियम—Uub—Copernicium <br /> ११३—उनउनट्रियम—Uut—Ununtrium <br /> ११४—उनउनक्वाडृयम—Uuq—Ununquadium <br /> ११५—उनउनपैन्शियम—Uup—Ununpentium <br /> ११६—उनउनहैक्षियम—Uuh—Ununhexium <br /> ११७—उनउनसैप्क्षियम—Uus—Ununseptium <br /> ११८—उनउनऔक्षियम—Uuo—Ununoctium == सन्दर्भ == {{reflist}} == वाह्य सूत्र == * [http://www.ptable.com/?lang=hi आवर्त सारणी एवं तत्वहरूको वर्णन] ( हिन्दीमा ) * [http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_4639988.html कमालको आवर्त सारणी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718133930/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_4639988.html |date=2011-07-18 }} (जागरण) {{संक्षिप्त आवर्त सारणी}} {{रसायन तत्त्व}} {{Commonscat|Periodic table}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] [[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]] [[श्रेणी:तत्व]] bvt1z4qy2fj5ug40kehw2n63k753fb2 0 42945 1355037 1345916 2026-05-13T07:47:16Z Bishaldev100 28807 /* रासायनिक प्रतिक्रियाहरूका केही उदाहरण */ 1355037 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} [[चित्र:Campfire 4213.jpg|thumb|right|दाउरा बल्नु एउटा रासायनिक प्रतिक्रिया हो।]] [[चित्र:Hydrochloric acid ammonia.jpg|right|180px|thumb| एउटा बीकरमा [[हाइड्रोजन क्लोराइड]]को वाष्पमा परखनलीदेखि [[अमोनिया]]को वाष्प मिलाउनाले एउटा नया पदार्थ [[अमोनियम क्लोराइड]] बन्दै]] '''रासायनिक प्रतिक्रिया'''मा एउटा वा अधिक पदार्थ आपसमा अन्तर्क्रिया (इन्टरैक्शन) गरेर परिवर्तित हुन्छन् र एउटा वा अधिक भिन्न रासायनिक गुण भएका पदार्थ बन्दछन्। कुनै रासायनिक प्रतिक्रियामा भाग लिने भएका पदार्थहरूलाई अभिकारक (रिएक्टैन्ट्स) भन्दछन्। प्रतिक्रियाका फलस्वरूप उत्पन्न पदार्थहरूलाई [[उत्पाद]] (प्रोडक्ट्स) भन्दछन्। लैवासियेका समयदेखि नैं ज्ञात छ कि रासायनिक प्रतिक्रिया बिना कुनै मापने योग्य द्रव्यमान परिवर्तनका हुन्छ। (द्रव्यमान परिवर्तन अत्यन्त कम हुन्छ जसलाई मापना कठिन छ)। यसैलाई [[द्रव्यमान संरक्षणको नियम]] भन्दछन्। अर्थात कुनै रासायनिक प्रतिक्रियामा न त द्रव्यमान नष्ट हुन्छ न नैं बन्दछ; केवल पदार्थहरूको परिवर्तन हुन्छ। परम्परागत रूपदेखि ती प्रतिक्रियाहरूलाई नैं रासायनिक प्रतिक्रिया भन्दछन् जसमा [[रासायनिक बन्ध|रासायनिक बन्धों]]लाई तोडने वा बनाउनेमा एलेक्ट्रानहरूको गति जिम्मेदार हुन्छ। == रासायनिक प्रतिक्रियाहरूका केही उदाहरण == [[चित्र:Rusty fence aka.jpg|left|thumb|200px| फलाममा [[खिया]] लागेको ]] सामान्य जीवनमा दृष्टिगोचर हुने केही प्रमुख रासायनिक प्रतिक्रियाहरू यस प्रकार छ * दाउरा बल्नु * श्वसन * दूधदेखि दही बन्नु * फलाममा [[खिया]] लाग्नु * खाना पकाउनु * जल्नु * [[प्रकाश संश्लेषण]] * [[ब्याटरी|ब्याटरीहरू]] द्वारा विद्युत उर्जाको उत्पादन * काँचो तेल (क्रूड आयल)देखि [[प्लास्टिक]]को निर्माण * [[सिरका]] बनाउनु, [[रक्सी]] बनाउनु * फोटो खिंच्नु ( डिजिटल क्यामराले होइन) == भिन्न-भिन्न प्रकारको प्रतिक्रियाहरू == * '''संश्लेषण''' (Direct combination / synthesis) ::[[नाइट्रोजन|N]]_२ + ३ [[उदजन|H]]_२ → २ [[Ammonia|NH_3]] * '''[[रासायनिक विघटन]] वा विश्लेषण''' (Chemical decomposition or analysis) ::२ [[Water|H₂O]] → २ H_२ + [[प्राणवायु|O]]_२ * '''[[एकल प्रतिस्थापन]]''' (substitution) ::२ [[सोडियम|Na]](s) + २ [[Hydrogen chloride|HCl]][[(aq)]] → २ [[Sodium chloride|NaCl]](aq) + H_२(g) * '''[[दोहोरो प्रतिस्थापन]]''' (Double displacement reaction) ::NaCl(aq) + [[Silver nitrate|AgNO₃]](aq) → [[Sodium nitrate|NaNO₃]](aq) + [[Silver chloride|AgCl]](s) * '''[[अम्ल-क्षार]] प्रतिक्रिया''' (Acid-base reactions) ::HA + BOH ---> H२O + BA * '''[[रेडक्स प्रतिक्रिया]]''' (Redox reactions) ::२ S_२O_३^२−(aq) + I_२(aq) → S_४O_६^२−(aq) + २ I⁻(aq) * '''[[ज्वलन]]''' (Combustion) ::C_१०H_८+ १२ O_२ → १० CO_२ + ४ H_२O ::CH_२S + ६ [[फ्लोरिन|F₂]] → [[carbon tetrafluoride|CF₄]] + २ [[hydrogen fluoride|HF]] + [[sulfur hexafluoride|SF₆]] == रासायनिक गतिकी == कुनै [[प्रतिक्रियाको गति]]को अर्थ यो हो कि त्यस प्रतिक्रियाका परिणामस्वरूप त्यसमा सम्मिलित पदार्थहरूको [[सान्द्रता]] वा [[दाब]] कुन गतिले बद्लिंदैछ। विभिन्न प्रतिक्रियाहरूको गतिमा धेरै अन्तर हेर्न सकिन्छ। केही प्रतिक्रियाहरू धेरै तीव्र गति्ले हुन्छन् जब कि केही प्रतिक्रियाहरू धेरै ढीलो गतिले हुन्छन्। प्रतिक्रियाहरूको गतिको अध्ययन धेरै नैं महत्त्वपूर्ण छ। [[रासायनिक प्रविधि]]को दृष्टि्ले क्रियाको गति अधिक भएमा कुनै उत्पाद कम समयमा बनाउन सकिन्छ। रासायनिक प्रतिक्रियाहरूको गति मुख्यतः अभिकारकहरूको [[सान्द्रता]] , पृष्ठ क्षेत्रफल, दाब, ऐक्टिवेशन उर्जा, [[ताप]] एवं [[उत्प्रेरक]]को उपस्थिति/अनुपस्थिति आदिमा निर्भर गर्दछ। == यी पनि हेर्नुहोस् == • [[चाप]] [[उर्ध्वचाप]] == बाह्य कडीहरू == * [http://listverse.com/2008/03/04/top-10-amazing-chemical-reactions/ Top १० Amazing Chemical Reactions] {{Commonscat|Chemical reactions}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] dx31lu5ncbbvtqtafuckwm27o87v8su 0 42962 1355022 1268524 2026-05-13T06:39:33Z Bishaldev100 28807 1355022 wikitext text/x-wiki {{Infobox फ्लोरिन}} '''फ्लोरिन''' [[पेरियोडिक तालिका|पिरियोडिक टेबल]]मा समुह VII'A'को सबैभन्दा कम आणविक संख्या भएको तत्व हो। यस समुहलाई [[ह्यालोजन|हेलोजन समुह]] पनि भनिन्छ। ==रसायनिक गुणहरू== ==भौतिक गुणहरू== {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} == सन्दर्भ == <references/> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सम्पूर्ण तत्वहरू]] *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] {{stub}} {{Commonscat|Fluorine}} [[श्रेणी:तत्व]] n72x2csfmz5rmgj3795o0hltearecfa 10 43377 1355010 530248 2026-05-13T05:43:19Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1355010 wikitext text/x-wiki {{infobox element |name = अक्सिजन |symbol =O |Z =8 |number =8 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[नाइट्रोजन]] |right=[[फ्लोरिन]] |above=– |below=[[गन्धक]] |appearance=ग्यास: रङ्गहीन<br/>तरल र ठोस: हल्का नीलो |image name =Liquid oxygen in a beaker (cropped and retouched).jpg |electrons per shell=2, 6 |phase= |phase comment= |density gplstp=1.429 |density gpcm3nrt 2= |density gpcm3mp= |density gpcm3bp=1.141 |melting point prefix=(O₂) |melting point K=54.36 |melting point C=−218.79 |melting point F=−361.82 |boiling point prefix=(O₂) |boiling point K=90.188 |boiling point C=−182.962 |boiling point F=−297.332 |triple point K=54.361 |triple point kPa=0.1463 |critical point K=154.581 |critical point MPa=5.043 |heat fusion=(O₂) 0.444 |heat fusion 2= |heat vaporization=(O₂) 6.82 |heat capacity=14.689 |heat capacity comment=(O) |heat capacity 2=29.378 |heat capacity 2 comment=(O₂) |vapor pressure 1=&nbsp; |vapor pressure 10=&nbsp; |vapor pressure 100=&nbsp; |vapor pressure 1 k=61 |vapor pressure 10 k=73 |vapor pressure 100 k=90 |vapor pressure comment= |crystal structure=क्युबिक |crystal structure Pearson symbol=cP16 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;678.28&nbsp;pm (at&nbsp;[[Triple point|t.p.]])<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=3.44 |number of ionization energies=4 |ionization energy 1=1313.9 |ionization energy 2=3388.3 |ionization energy 3=5300.5 |atomic radius= |atomic radius calculated= |covalent radius=66±2 |Van der Waals radius=152 |magnetic ordering=[[प्याराम्याग्नेटिज्म|प्याराम्याग्नेटिक]] |electrical resistivity= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20= |thermal conductivity=26.58&times;10⁻³&nbsp; |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion= |thermal expansion at 25= |speed of sound=330 |speed of sound comment=(ग्यास, २७ डिग्री सेल्सियसमा) |speed of sound rod at 20= |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+3449.0|e=−6}} |magnetic susceptibility ref= &#x20;(293&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|pages=E110}}</ref> |Young's modulus= |Shear modulus= |Bulk modulus= |Poisson ratio= |Mohs hardness= |Vickers hardness= |Brinell hardness= |CAS number=7782-44-7 |naming=युनानी शब्द ''ὀξύς'' (अम्ल, शाब्दिक रूपमा 'तिखो', अम्लको स्वादबाट) र ''-γενής'' (उत्पादक) बाट |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[Michael Sendivogius]]<br/>[[Carl Wilhelm Scheele]] |discovery date=१६०४, १७७१ |first isolation by= |first isolation date= |named by=[[एन्टोनी लाभोयजिए]] |named date=सन् १७७७ |history comment label= |history comment= |QID=Q629 }}<!-- --><noinclude> {{Infobox element/element navigation|symbol=O}} {{Template reference list}} {{documentation|1=Template:Infobox element/doc}} </noinclude> k5xz0diqjbzngcmpckg6whxr57xeq4s 1355021 1355010 2026-05-13T06:14:34Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1355021 wikitext text/x-wiki {{infobox element |name =अक्सिजन |symbol =O |Z =8 |number =8 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[नाइट्रोजन]] |right=[[फ्लोरिन]] |above=– |below=[[गन्धक]] |appearance=ग्यास: रङ्गहीन<br/>तरल र ठोस: हल्का निलो |image name =Liquid oxygen in a beaker (cropped and retouched).jpg |electrons per shell=2, 6 |phase= |phase comment= |density gplstp=1.429 |density gpcm3nrt 2= |density gpcm3mp= |density gpcm3bp=1.141 |melting point prefix=(O₂) |melting point K=54.36 |melting point C=−218.79 |melting point F=−361.82 |boiling point prefix=(O₂) |boiling point K=90.188 |boiling point C=−182.962 |boiling point F=−297.332 |triple point K=54.361 |triple point kPa=0.1463 |critical point K=154.581 |critical point MPa=5.043 |heat fusion=(O₂) 0.444 |heat fusion 2= |heat vaporization=(O₂) 6.82 |heat capacity=14.689 |heat capacity comment=(O) |heat capacity 2=29.378 |heat capacity 2 comment=(O₂) |vapor pressure 1=&nbsp; |vapor pressure 10=&nbsp; |vapor pressure 100=&nbsp; |vapor pressure 1 k=61 |vapor pressure 10 k=73 |vapor pressure 100 k=90 |vapor pressure comment= |crystal structure=घनीय |crystal structure Pearson symbol=cP16 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;678.28&nbsp;pm (at&nbsp;[[Triple point|t.p.]])<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=३.४४ |number of ionization energies=4 |ionization energy 1=१३१३.९ |ionization energy 2=३३८८.३ |ionization energy 3=५३००.५ |atomic radius= |atomic radius calculated= |covalent radius=६६±२ |Van der Waals radius=१५२ |magnetic ordering=[[paramagnetism|अनुचुम्बकीय]] |electrical resistivity= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20= |thermal conductivity=२६.५८&times;10^−३&nbsp; |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion= |thermal expansion at 25= |speed of sound=३३० |speed of sound comment=(ग्यास, २७&nbsp;डिग्री सेल्सियसमा) |speed of sound rod at 20= |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+3449.0|e=−6}} |magnetic susceptibility ref= &#x20;(२९३&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|pages=E110}}</ref> |Young's modulus= |Shear modulus= |Bulk modulus= |Poisson ratio= |Mohs hardness= |Vickers hardness= |Brinell hardness= |CAS number=७७८२-४४-७ |naming=युनानी शब्द ''ὀξύς'' (अम्ल, शाब्दिक अर्थ ‘तीखो’, अम्लको स्वादबाट) र ''-γενής'' (उत्पादक) बाट |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[माइकल सेन्डिभोगियस]]<br/>[[कार्ल भिल्हेल्म स्किले]] |discovery date=१६०४, १७७१ |first isolation by= |first isolation date= |named by=[[एन्टोनी लाभोयजिए]] |named date=१७७७ |history comment label= |history comment= |QID=Q629 }}<!-- --><noinclude> {{Infobox element/element navigation|symbol=O}} {{Template reference list}} {{documentation|1=Template:Infobox element/doc}} </noinclude> fccpwbkibd70dbct6b2p6x24vzgbyxy 0 46902 1355045 1260850 2026-05-13T09:59:37Z Bishaldev100 28807 1355045 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मार्च २०१२}} [[Image:Diode-closeup.jpg|thumb|200px|Figure 1: Closeup of a diode, showing the square shaped semiconductor crystal ''(black object on left)''.]] [[Image:Dioden2.jpg|thumb|200px|Figure 2: Various semiconductor diodes. Bottom: A [[bridge rectifier]]. In most diodes, a white or black painted band identifies the [[cathode]] terminal, that is, the terminal that [[conventional current]] flows out of when the diode is conducting.]] [[Image:Diode tube schematic.svg|thumb|200px|Figure 3: Structure of a [[vacuum tube]] diode. The filament may be bare, or more commonly (as shown here), embedded within and insulated from an enclosing cathode]] '''डायोड''' (En:diode) दुई ओटा टर्मिनल भएको इलोक्ट्रोनिक्स कम्पोनेन्ट हो । यसले एक दिशामा मात्र विद्युत प्रवाह गर्छ र अर्को दिशामा असिमित (उच्च) प्रतिरोध प्रस्तुत गर्छ । धेरै प्रयोगहरू मध्ये, डायोडहरू [[रेक्टिफायर]]हरूमा प्रयोग हुन्छ जसबाट [[एसी करेन्ट|अल्टरनेटिङ करेन्ट]] लाई [[डिसी करेन्ट]]मा परिवर्तन गरिन्छ। == प्रयोगहरू == * रेडियो डिमोड्युलेसन * शक्ति रूपान्तरण * रिभर्स भोल्टेज सुरक्षा * ओभर-भोल्टेज सुरक्षा * लजिक गेट * आयनाइजिङ विकिरण डिटेक्टरहरू * तापक्रम मापन * करेन्ट स्टीयरिङ * वेभफर्म क्लिपर ** क्ल्याम्पर ** कम्प्युटिङ एक्सपोनेन्सियल र लोगारिदम {{stub}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[क्यापासिटर]] {{Commonscat|Diodes}} [[श्रेणी:इलोक्ट्रोनिक्स कम्पोनेन्ट]] [[श्रेणी:इलेक्ट्रोनिक्स]] b9k7nwr6vfcnhaeh0ae0qkse420ul3n 828 63060 1355000 1335338 2026-05-13T03:45:11Z पर्वत सुवेदी 31224 1355000 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local function getArgsX(args, ...) -- Return args after translation. local noTranslate = { [1] = true, -- do not translate name of map AlternativeMap = true, alt = true, caption = true, label = true, link = true, mark = true, overlay_image = true, } args = args or getArgs(...) if not args._doneTranslate_ then local clone = {} -- cleaner to not change caller's table for k, v in pairs(args) do if type(v) ~= 'string' or noTranslate[k] then clone[k] = v else v = mw.ustring.gsub(v, '%d', { ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4', ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9', }) clone[k] = v :gsub('उ॰', 'N') :gsub('पू॰' , 'E') :gsub('द॰', 'S') :gsub('प॰', 'W') end end clone._doneTranslate_ = true return clone end return args end local function round(n, decimals) local pow = 10^(decimals or 0) return math.floor(n * pow + 0.5) / pow end function p.getMapParams(map, frame) if not map then error('प्रयोग गर्नुपर्ने स्थान नक्सा परिभाषाको नाम खुलाउन आवश्यक छ', 2) end local moduletitle = mw.title.new('Module:Location map/data/' .. map) if not moduletitle then error(string.format('%q स्थान नक्सा परिभाषाको लागि अमान्य नाम हो', map), 2) elseif moduletitle.exists then local mapData = mw.loadData('Module:Location map/data/' .. map) return function(name, params) if name == nil then return 'Module:Location map/data/' .. map elseif mapData[name] == nil then return '' elseif params then return mw.message.newRawMessage(tostring(mapData[name]), unpack(params)):plain() else return mapData[name] end end else error('खुलाइएको स्थान नक्सा परिभाषा भेटिएन: "Module:Location map/data/' .. map .. '" उपलब्ध छैन्', 2) end end function p.data(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local params = {} for k,v in ipairs(args) do if k > 2 then params[k-2] = v end end return map(args[2], #params ~= 0 and params) end local hemisphereMultipliers = { longitude = { W = -1, w = -1, E = 1, e = 1 }, latitude = { S = -1, s = -1, N = 1, n = 1 } } local function decdeg(degrees, minutes, seconds, hemisphere, decimal, direction) if decimal then if degrees then error(direction .. ' को लागि दशमलव र डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्री दुबै दिन सकिँदैन', 2) elseif minutes then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र मिनेटको मान दिन सकिन्छ', 2) elseif seconds then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र सेकेण्डको मान दिन सकिन्छ', 2) elseif hemisphere then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र गोलार्ध दिन सकिन्छ', 2) end local retval = tonumber(decimal) if retval then return retval end error(direction..' को लागि दिइएको मान "' .. decimal .. '" मान्य छैन्', 2) elseif seconds and not minutes then error(direction .. 'को लागि मिनेट विना सेकेण्ड दिइएको छ', 2) elseif not degrees then if minutes then error(direction .. 'को लागि डिग्री विना मिनेट दिइएको छ', 2) elseif hemisphere then error(direction .. 'को लागि डिग्री विना गोलार्ध दिइएको छ', 2) end return nil end decimal = tonumber(degrees) if not decimal then error(direction..' को लागि दिइएको डिग्रीको मान "' .. degrees .. '" मान्य छैन्', 2) elseif minutes and not tonumber(minutes) then error(direction..' को लागि दिइएको मिनेटको मान "' .. minutes .. '" मान्य छैन्', 2) elseif seconds and not tonumber(seconds) then error(direction..' को लागि दिइएको सेकेण्डको मान "' .. seconds .. '" मान्य छैन्', 2) end decimal = decimal + (minutes or 0)/60 + (seconds or 0)/3600 if hemisphere then local multiplier = hemisphereMultipliers[direction][hemisphere] if not multiplier then error(direction..' को लागि दिइएको गोलार्ध "' .. hemisphere .. '" मान्य छैन्', 2) end decimal = decimal * multiplier end return decimal end -- Finds a parameter in a transclusion of {{Coord}}. local function coord2text(para, coord) local value, direction, longitude, ew = coord:match('(%-?[.%d]+)°([NS]) (%-?[.%d]+)°([EW])') if para == 'longitude' then value, direction = longitude, ew end value = tonumber(value) if value then return value * hemisphereMultipliers[para][direction] end error('स्थानका मान विकृत', 2) end -- effectively make removeBlanks false for caption and maplink, and true for everything else -- if useWikidata is present but blank, convert it to false instead of nil -- p.top, p.bottom, and their callers need to use this function p.valueFunc(key, value) if value then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' or key == 'caption' or key == 'maplink' then return value elseif key == 'useWikidata' then return false end end local function getContainerImage(args, map) if args.AlternativeMap then return args.AlternativeMap elseif args.relief and map('image1') ~= '' then return map('image1') else return map('image') end end function p.top(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local width local default_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(args.default_width),"%d*")) if not args.width then width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) elseif mw.ustring.sub(args.width, -2) == 'px' then width = mw.ustring.sub(args.width, 1, -3) else width = args.width end local width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; if width_as_number == 0 then -- check to see if width is junk. If it is, then use default calculation width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; end if args.max_width ~= "" and args.max_width ~= nil then -- check to see if width bigger than max_width local max_as_number = tonumber(mw.ustring.match(args.max_width,"%d*")) or 0; if width_as_number>max_as_number and max_as_number>0 then width = args.max_width; end end local retval = args.float == 'center' and '<div class="center">' or '' if args.caption and args.caption ~= '' and args.border ~= 'infobox' then retval = retval .. '<div class="noviewer thumb ' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'tleft' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' or args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'tnone' else retval = retval .. 'tright' end retval = retval .. '"><div class="thumbinner" style="width:' .. (width + 2) .. 'px' if args.border == 'none' then retval = retval .. ';border:none' elseif args.border then retval = retval .. ';border-color:' .. args.border end retval = retval .. '"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px' .. (args.border ~= 'none' and ';border:1px solid lightgray">' or '">') else retval = retval .. '<div style="width:' .. width .. 'px;' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'float:left;clear:left' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' then retval = retval .. 'float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto' elseif args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'float:none;clear:none' else retval = retval .. 'float:right;clear:right' end retval = retval .. '"><div style="width:' .. width .. 'px;padding:0"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px">' end local image = getContainerImage(args, map) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() retval = string.format( '%s[[चित्र:%s|%spx|%s%s]]', retval, image, width, args.alt or ((args.label or currentTitle.text) .. ' मा पर्दछ ' .. map('name')), args.maplink and ('|link=' .. args.maplink) or '' ) if args.caption and args.caption ~= '' then if (currentTitle.namespace == 0) and mw.ustring.find(args.caption, '##') then retval = retval .. '[[श्रेणी:क्याप्सनमा डबल नम्बर साइनको साथ स्थान नक्सा प्रयोग गर्ने पृष्ठहरू]]' end end if args.overlay_image then return retval .. '<div style="position:absolute;top:0;left:0">[[चित्र:' .. args.overlay_image .. '|' .. width .. 'px]]</div>' else return retval end end function p.bottom(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local retval = '</div>' local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if not args.caption or args.border == 'infobox' then if args.border then retval = retval .. '<div>' else retval = retval .. '<div style="font-size:90%;padding-top:3px">' end retval = retval .. (args.caption or (args.label or currentTitle.text) .. ' (' .. map('name') .. ')') .. '</div>' elseif args.caption ~= '' then -- This is not the pipe trick. We're creating a link with no text on purpose, so that CSS can give us a nice image retval = retval .. '<div class="thumbcaption"><div class="magnify">[[:चित्र:' .. getContainerImage(args, map) .. '| ]]</div>' .. args.caption .. '</div>' end if args.switcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">' .. args.switcherLabel .. '</span>' elseif args.autoSwitcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">' .. map('name') .. 'को नक्सा देखाउनुहोस्</span>' end retval = retval .. '</div></div>' if args.caption_undefined then mw.log('Removed parameter caption_undefined used.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[श्रेणी:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|caption_undefined]]' end end if map('skew') ~= '' or map('lat_skew') ~= '' or map('crosses180') ~= '' or map('type') ~= '' then mw.log('Removed parameter used in map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then local key = (map('skew') ~= '' and 'skew' or '') .. (map('lat_skew') ~= '' and 'lat_skew' or '') .. (map('crosses180') ~= '' and 'crosses180' or '') .. (map('type') ~= '' and 'type' or '') retval = retval .. '[[श्रेणी:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|' .. key .. ' ]]' end end if string.find(map('name'), '|', 1, true) then mw.log('Pipe used in name of map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[श्रेणी:पाइप समावेश गरिएको नाम भएका स्थान नक्साहरू]]' end end if args.float == 'center' then retval = retval .. '</div>' end return retval end local function markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv) return mw.html.create('div') :cssText('position:absolute;top:' .. round(y, 3) .. '%;left:' .. round(x, 3) .. '%') :node(imageDiv) :node(labelDiv) end local function markImageDiv(mark, marksize, label, link, alt, title) local builder = mw.html.create('div') :cssText('position:absolute;left:-' .. round(marksize / 2) .. 'px;top:-' .. round(marksize / 2) .. 'px;line-height:0') :attr('title', title) if marksize ~= 0 then builder:wikitext(string.format( '[[चित्र:%s|%dx%dpx|%s|link=%s%s]]', mark, marksize, marksize, label, link, alt and ('|alt=' .. alt) or '' )) end return builder end local function markLabelDiv(label, label_size, label_width, position, background, x, marksize) if tonumber(label_size) == 0 then return mw.html.create('div'):cssText('font-size:0%;position:absolute'):wikitext(label) end local builder = mw.html.create('div') :cssText('font-size:' .. label_size .. '%;line-height:110%;position:absolute;width:' .. label_width .. 'em') local distance = round(marksize / 2 + 1) local spanCss if position == 'top' then -- specified top builder:cssText('bottom:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em;text-align:center') elseif position == 'bottom' then -- specified bottom builder:cssText('top:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em;text-align:center') elseif position == 'left' or (tonumber(x) > 70 and position ~= 'right') then -- specified left or autodetected to left builder:cssText('top:-0.75em;right:' .. distance .. 'px;text-align:right') spanCss = 'float:right' else -- specified right or autodetected to right builder:cssText('top:-0.75em;left:' .. distance .. 'px;text-align:left') spanCss = 'float:left' end builder = builder:tag('div') :css('display', 'inline') :cssText('padding:1px') :cssText(spanCss) :wikitext(label) if background then builder:cssText('background-color:' .. background) end return builder:done() end local function getX(longitude, left, right) local width = (right - left) % 360 if width == 0 then width = 360 end local distanceFromLeft = (longitude - left) % 360 -- the distance needed past the map to the right equals distanceFromLeft - width. the distance needed past the map to the left equals 360 - distanceFromLeft. to minimize page stretching, go whichever way is shorter if distanceFromLeft - width / 2 >= 180 then distanceFromLeft = distanceFromLeft - 360 end return 100 * distanceFromLeft / width end local function getY(latitude, top, bottom) return 100 * (top - latitude) / (top - bottom) end function p.mark(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {wrappers = 'ढाँचा:Location map~'}) if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'ढाँचा:Location map~'}) end local mapnames = {} if not map then if args[1] then map = {} for mapname in mw.text.gsplit(args[1], '#', true) do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) mapnames[#mapnames + 1] = mapname end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) args[1] = 'World' end end if type(map) == 'table' then local outputs = {} local oldargs = args[1] for k,v in ipairs(map) do args[1] = mapnames[k] outputs[k] = tostring(p.mark(frame, args, v)) end args[1] = oldargs return table.concat(outputs, '#स्थानसूची#') .. '#स्थानसूची#' end local x, y, longitude, latitude longitude = decdeg(args.lon_deg, args.lon_min, args.lon_sec, args.lon_dir, args.long, 'longitude') latitude = decdeg(args.lat_deg, args.lat_min, args.lat_sec, args.lat_dir, args.lat, 'latitude') if args.excludefrom then -- If this mark is to be excluded from certain maps entirely (useful in the context of multiple maps) for exclusionmap in mw.text.gsplit(args.excludefrom, '#', true) do -- Check if this map is excluded. If so, return an empty string. if args[1] == exclusionmap then return '' end end end local builder = mw.html.create() local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if args.coordinates then -- Temporarily removed to facilitate infobox conversion. See [[विकिपिडिया:Coordinates in infoboxes]] -- if longitude or latitude then -- error('Coordinates from [[Module:Coordinates]] and individual coordinates cannot both be provided') -- end longitude = coord2text('longitude', args.coordinates) latitude = coord2text('latitude', args.coordinates) elseif not longitude and not latitude and args.useWikidata then -- If they didn't provide either coordinate, try Wikidata. If they provided one but not the other, don't. local entity = mw.wikibase.getEntity() if entity and entity.claims and entity.claims.P625 and entity.claims.P625[1].mainsnak.snaktype == 'value' then local value = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value longitude, latitude = value.longitude, value.latitude end if args.link and (currentTitle.namespace == 0) then builder:wikitext('[[श्रेणी:विकीडाटाको निर्देशाङ्कसँग लिङ्क जोडिएको चिनो भएका स्थान नक्शाहरू]]') end end if not longitude then error('देशान्तरको लागि कुनै पनि मान दिइएको छैन्') elseif not latitude then error('अक्षांशका लागि कुनै पनि मान दिइएको छैन्') end if currentTitle.namespace > 0 then if (not args.lon_deg) ~= (not args.lat_deg) then builder:wikitext('[[श्रेणी:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|डिग्री]]') elseif (not args.lon_min) ~= (not args.lat_min) then builder:wikitext('[[श्रेणी:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|मिनेट]]') elseif (not args.lon_sec) ~= (not args.lat_sec) then builder:wikitext('[[श्रेणी:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|सेकेण्ड]]') elseif (not args.lon_dir) ~= (not args.lat_dir) then builder:wikitext('[[श्रेणी:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|गोलार्ध]]') elseif (not args.long) ~= (not args.lat) then builder:wikitext('[[श्रेणी:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|दशमलव]]') end end if args.skew or args.lon_shift or args.markhigh then mw.log('Removed parameter used in invocation.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = (args.skew and 'skew' or '') .. (args.lon_shift and 'lon_shift' or '') .. (args.markhigh and 'markhigh' or '') builder:wikitext('[[श्रेणी:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|' .. key ..' ]]') end end if map('x') ~= '' then x = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('x', { latitude, longitude }))) else x = tonumber(getX(longitude, map('left'), map('right'))) end if map('y') ~= '' then y = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('y', { latitude, longitude }))) else y = tonumber(getY(latitude, map('top'), map('bottom'))) end if (x < 0 or x > 100 or y < 0 or y > 100) and not args.outside then mw.log('बाहिरी फ्ल्याग नखुलाइकन नक्शाको घेरा बाहिर चिनो राखिएको छ। x = ' .. x .. ', y = ' .. y) local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = frame:preprocess('{{FULLPAGENAME}}') builder:wikitext('[[श्रेणी:नक्सा बाहिर चिनो भएका तथा बाहिरी प्यारामिटर नखुलाइएका स्थानका नक्साहरू|' .. key .. ' ]]') end end local mark = args.mark or map('mark') if mark == '' then mark = 'Red pog.svg' end local marksize = tonumber(args.marksize) or tonumber(map('marksize')) or 8 local imageDiv = markImageDiv(mark, marksize, args.label or mw.title.getCurrentTitle().text, args.link or '', args.alt, args[2]) local labelDiv if args.label and args.position ~= 'none' then labelDiv = markLabelDiv(args.label, args.label_size or 90, args.label_width or 6, args.position, args.background, x, marksize) end return builder:node(markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv)) end local function switcherSeparate(s) if s == nil then return {} end local retval = {} for i in string.gmatch(s .. '#', '([^#]*)#') do i = mw.text.trim(i) retval[#retval + 1] = (i ~= '' and i) end return retval end function p.main(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {wrappers = 'ढाँचा:Location map', valueFunc = p.valueFunc}) local caption_list = {} if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'ढाँचा:Location map', valueFunc = p.valueFunc}) end if args.useWikidata == nil then args.useWikidata = true end if not map then if args[1] then map = {} for mapname in string.gmatch(args[1], '[^#]+') do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) end if args['caption'] then if args['caption'] == "" then while #caption_list < #map do caption_list[#caption_list + 1] = args['caption'] end else for caption in mw.text.gsplit(args['caption'], '##', true) do caption_list[#caption_list + 1] = caption end end end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) end end if type(map) == 'table' then local altmaps = switcherSeparate(args.AlternativeMap) if #altmaps > #map then error(string.format('%d वटा AlternativeMaps दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #altmaps, #map)) end local overlays = switcherSeparate(args.overlay_image) if #overlays > #map then error(string.format('%d वटा overlay_images दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #overlays, #map)) end if #caption_list > #map then error(string.format('%d वटा क्याप्सनहरू दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #caption_list, #map)) end local outputs = {} args.autoSwitcherLabel = true for k,v in ipairs(map) do args.AlternativeMap = altmaps[k] args.overlay_image = overlays[k] args.caption = caption_list[k] outputs[k] = p.main(frame, args, v) end return '<div class="switcher-container">' .. table.concat(outputs) .. '</div>' else return p.top(frame, args, map) .. tostring( p.mark(frame, args, map) ) .. p.bottom(frame, args, map) end end return p gr3fnjisiob21wzgu3o3il9ddavyk2o 0 69329 1355046 902914 2026-05-13T10:08:29Z Bishaldev100 28807 1355046 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Infobox electronic component | component = Fuse | image = Tektronixoscilloscope442backfuse-ccbysawikipedia.jpg | caption = {{convert|32|mm|in|frac=4|abbr=on}} लामो मिनिएचर टाइम डिले फ्युज that will interrupt a 0.25 A current at after 100 s, or a 15 A current in 0.1 s.. | type = निष्कृय | working_principle = अत्याधिक करेन्ट प्रवाह हुँदा पग्लने | invented = | first_produced = | symbol = [[File:Fuse-basic-symbols.svg|50px]] | symbol_caption = ''विद्युतीय प्रतीक'' }} [[File:Industrial NH1 Fuse 100A.jpg|right|200px|एचआरसी फ्युज]] कम तापक्रममा पग्लने मसिनो तारको टुक्रालाई फ्युज भनिन्छ । यो [[विद्युत परिपथ]] तथा विभिन्न बिधुतिय उपकरणहरूमा प्रयोग गरिन्छ । फ्युज [[टिन]] र [[सिसा]] [[धातु]]बाट निर्माण गरिन्छ । यसले बिधुतिय झट्का लाग्नबाट तथा बिधुतिय उपकरण जल्नबाट पनि बचाउँछ ।<br /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:विज्ञान]] rzzdtfvvqy17q2dzbh8ladg1y3rdmpb 0 69499 1355019 1203452 2026-05-13T06:05:23Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355019 wikitext text/x-wiki {{Chembox | ImageFile1 = Carbon-dioxide-2D-dimensions.svg | ImageFile1_Ref = {{Chemboximage|rect|??}} | ImageSize1 = 170 | ImageName1 =कार्बन डाइअक्साइडको अणसुत्र र बोन्डको लम्बाइ | ImageFileL1 = Carbon dioxide 3D ball.png | ImageNameL1 = कार्बन डाइअक्साइडको बल एन्ड स्टिक मोडल | ImageFileR1 = Carbon dioxide 3D spacefill.png | ImageFileR1_Ref = {{Chemboximage|correct|??}} | ImageNameR1 = कार्बन डाइअक्साइडको फिलिङ मोडल | अन्य नामहरु = कार्वनिक एसिड ग्यास <br />कार्बनिक एनहाइड्रेड<br />कार्बनिक अक्साइड<br />कार्वन अक्साइड<br />कार्बन (IV) अक्साइड<br />ड्राइ आइस |Section2={{Chembox Properties | C=1 | O=2 | अणुसूत्र =CO_२ <br /> | आणविक भार =४४<br /><br /> | Appearance = बेरङ्ग | गन्ध = गन्धविहिन | Density = | Solubility = | SublimationConditions = | MeltingPtK = | Melting_notes = | pKa = | RefractIndex = | Viscosity = | VaporPressure = | Dipole = }} }} '''कार्बन डाइअक्साइड''' (अणसुत्र: '''CO₂''') [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा पाइने, दुई [[प्राणवायु|अक्सिजन]]का अणुहरु एक कार्बनको अणु मिलेर बनेको [[ग्यास]] हो । [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा ०.०३% कार्बनडाइअक्साइड छ । कार्बन भएकाबस्तुहरु जस्तै: [[कोइला]], [[काठ]], [[मट्टीतेल]], [[तेल]], [[बोसो]], [[मैन]] इत्यादि बल्दा कार्बनडाइअक्साइड बन्दछ र [[पृथ्वीको वायुमण्डल|हावा]]मा जान्छ । बिरुवा तथा जनावरहरूले सास फेर्दा कार्बनडाइअक्साइड निस्कन्छ । [[चुनढुङ्गा]](CaCO_३), डोलोमाइट(CaCO_३/MgCO_३)र म्याग्नेसाइट/ खरी ढुङ्गा आदिलाई रासायनिक प्रतिक्रिया गरेपछी कार्बनडाइअक्साइड ग्यास निस्कन्छ ।<br /> ==इतिहास == यो ग्यास सन १६८० मा Helmont ले पत्ता लगाएका थिए तर पछि [[एन्टोइन लेभोइजर]] (Lavoisier) ले यस ग्यासलाई [[कार्बन]] र [[प्राणवायु|अक्सिजन]]को [[रासायनिक यौगिक|यौगिक]] भनी प्रमाणित गरेका थिए ।<br /> == प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास बनाउने तरिका == प्रयोगशालामा कार्बनडाइअक्साइड ग्यास चुनढुङ्गाका टुक्राहरूलाई फिक्का हाइड्रोक्लोरिक अम्ल (dil. HCl) सँग रासायनिक प्रतिक्रिया गराई बनाइन्छ ।<br /> CaCO_३ + २HCl → CaCl_२ + H_२O + CO_२ == कार्बनडाइअक्साइड बनाउने अन्य तरिका == # कार्बनलाई पर्याप्त अक्सिजन भएको हावामा बाल्दा यो ग्यास बन्छ। # [[मिथेन]], [[इथेन]], [[ब्युटेन]] आदि बल्दा यो ग्यास निस्कन्छ। # चुनढुङगालाई बेस्सरी तताउँदा यो ग्यास निस्कन्छ । # कार्बोनेट तथा हाइड्रोजन कार्बोनेटहरूले अम्लसँग प्रतिक्रिया गर्दा यो ग्यास निस्कन्छ। ==भौतिक गुणहरु == # यो ग्यास रङ्गहिन, गन्धहिन र स्वादहिन हुन्छ । # यो ग्यास हावाभन्दा गरुङ्गो हुन्छ । # यसले भिजेको निलो लिट्मस कागजलाई रातो बनाउँछ । # यो ग्यास पानीमा कम मात्रामा घुल्छ ।-७८°C मा यसलाई ठोस अवस्थामा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। ==रासायनिक गुणहरु== #कार्बनडाइअक्साइड ग्यास पानीमा कम मात्रामा घुल्छ। यसरी घुल्दा यो कार्बोनिक अम्ल(H₂ CO₃) बन्छ।<br/> CO₂ + H ₂ O → H₂ CO₃ == उपयोगिता == # बिरुवाहरु खाना बनाउने प्रक्रियामा ग्यासको प्रयोग गर्छ्न् । # कार्बनडाइअक्साइड ग्यास आगो निभाउने कार्यमा प्रयोग गरिन्छ । #सोडापानी, [[बियर]], [[कोका-कोला|कोकाकोला]] जस्ता पेयपदार्थहरूमा यो ग्यासको प्रयोग गरिन्छ । # विभिन्न बस्तुहरूलाई सुरक्षित राख्न परेमा सुख्खा बरफ (dry ice) को रूपमा यो ग्यासलाई प्रयोग गरिन्छ । ==सन्दर्भ सामग्री == [[श्रेणी:विज्ञान]] 64yuhndql2ne3ytpppw0kjxblokbbrr 0 69829 1355039 1175734 2026-05-13T08:02:00Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[साधारण सेल]] पृष्ठलाई [[ट्रफ सेल]]मा सारियो 1175734 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Galvanic-cell-simple.svg|अङ्गुठाकार|साधारण ग्यालभानिक सेल]][[चित्र:A_manual_of_practical_medical_electricity_-_the_Röntgen_rays_and_Finsen_light_(1902)_(14597134537).jpg|अङ्गुठाकार|A manual of practical medical electricity - the Röntgen rays and Finsen light (1902) (14597134537)]] साधारणतया तरल अम्ल जस्तै सल्फ्युरिक अम्लमा [[तामा]] धातु र [[जस्ता]] धातुका पाताहरूलाई डुबाएर तयार पारिएको एक प्रकारको सेललाई साधारण सेल भनिन्छ । यसबाट थोरै मात्रामा विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । == रसायान-विज्ञान == [[चित्र:ZnCuVoltaicCell.svg|alt=Cross-section drawing of a cup. The cup is mostly full, apparently with water. Two rectangular shapes indicate a copper and a zinc piece, each of which is mostly submerged in the water. The water has about a dozen symbols in various positions: Zn²⁺, H⁺, and SO₄²⁻. There's a circle above the water with the symbol H₂ inside it. There's a wire connecting the zinc and copper pieces outside of the water; 2 electrons (e⁻) are shown along the wire with arrows pointing from the zinc to the copper.|अङ्गुठाकार|Cross-section of a copper/zinc cell with a sulfuric acid electrolyte. The drawing illustrates the atomic model for the chemical reactions; lemon cells have essentially the same model. Zinc atoms enter the electrolyte as ions missing two electrons (Zn²⁺). Two negatively charged electrons from the dissolved zinc atom are left in the zinc metal. Two of the dissolved protons (H⁺) in the acidic electrolyte combine with each other and two electrons to form molecular hydrogen H₂, which bubbles off of the copper electrode. The electrons lost from the copper are made up by moving two electrons from the zinc through the external wire. ]] Most textbooks present the following model for the chemical reactions of a lemon battery.<ref name="Decker" /><ref name="Oon" /><ref name="Naidu" /> When the cell is providing an electric current through an external circuit, the metallic zinc at the surface of the zinc electrode is dissolving into the solution. Zinc atoms dissolve into the liquid electrolyte as electrically charged [[ions]] (Zn²⁺), leaving 2 negatively charged [[Electron|electrons]] (e⁻) behind in the metal:{{block indent|Zn → Zn²⁺ + 2e⁻ .}}This reaction is called [[Redox|oxidation]]. While zinc is entering the electrolyte, two positively charged [[hydrogen]] ions (H⁺) from the electrolyte combine with two electrons at the copper electrode's surface and form an uncharged hydrogen molecule (H₂):{{block indent|2H⁺+ 2e⁻ → H₂ .}}This reaction is called reduction. The electrons used in the copper to form the molecules of hydrogen are transferred from the zinc through an external wire connecting between the copper and the zinc. The hydrogen molecules formed on the surface of the copper by the reduction reaction ultimately bubble away as hydrogen gas.<!--needs photo-->[[चित्र:LA2-NSRW-1-0227_Simple_Galvanic_Battery.jpg|अङ्गुठाकार|साधारण ग्यालभानिक ब्याट्री]] [[श्रेणी:विज्ञान]] {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== p3upjhsylqafn5v5toxx8ftfn1romox 4 73095 1354984 1354884 2026-05-13T03:12:33Z पर्वत सुवेदी 31224 1354984 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <noinclude>{{चौतारी शिर्षक}}</noinclude> {{-}} __TOC__ == प्रबन्धक अधिकार प्राप्ति र प्रबन्धक पदमुक्त बारेमा संयुक्त प्रस्ताव == कुनै पनि भाषा संस्करणको विकिपिडियामा प्रबन्धकहरूको निकैै महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ। त्यस्तै गरि नेपाली भाषाको विकिपिडियामा पनि यसको महत्त्व अत्याधिक छ। नेपाली विकिपिडियामा विगतमा १०/१२ जना प्रबन्धक थिए तर क्रमशः समयको अन्तरमा निष्क्रिय हुँदै गएका कारण प्रबन्धकहरूलाई पदमुक्त गरियो। *हाल ४/५ जना भन्दा हुनुहुन्छ। [[विकिपिडिया:प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू|प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू]]मा हालसालै पारित [[विकिपिडिया:सामग्री अनुवादका सीमितताहरू|अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद]]को कुरा थप गरिएको छैन, त्यसलाई थप गर्न चाहन्छु। अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवादबाट प्रबन्ध उम्मेदवार टाढा रहनु पर्नेछ। प्रबन्धक बन्नु पूर्व प्रमुख लेख/समाचारमा विशेष योगदान (लेखन कार्य) दिएको हुनुपर्ने गरि प्रस्ताव पेश गरेको छु। <br> * '''कुनै पनि प्रबन्धकले तल उल्लेखित समयावधिमा २०० भन्दा कम सम्पादन या प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू (मेटाएको लग, निषेध सूची, आयात सूची, सुरक्षण लग र प्रयोगकर्ता अधिकार लग) गरेमा सो प्रबन्धकलाई निस्क्रिय मानिनेछ। यो सङ्ख्या सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू जोडेर निकालिनेछ।''' हाल प्रबन्ध मुक्त गर्न सकिने आधारहरूमा अति न्युनतम् मापदण्ड रहेको पाएँ। यदी कोही प्रबन्धकले स्वचालित सम्पादन मार्फत क्याटलट मार्फत श्रेणी थप्ने/हटाउने, यन्त्रद्वारा सम्पादन गर्ने गर्छन् भने १०० वटा जति लेखमा क्याटलट गरेर न्युनतम २०० पुर्‍याउन सकिन्छ, किनभने उक्त कार्यले सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य दुइवटैलाई बढाउँछ र (जम्मा: सम्पादन १००, प्रबन्धकीय कार्य १०० गरि २००) १ मिनेट भित्र पुग्ने रहेछ। यसो गरियो भने उक्त अधिकार जोगिरहन्छ। यसलाई वृद्धि गराउन पर्ने भएको देखिन्छ। प्रबन्धकीय कार्य बाहेक उल्लेखित समयसीमा कम्तीमा ३०० लेखन सम्पादन र १०० प्रबन्धकीय कार्य गरि (४००) यसलाई वृद्धि गर्ने प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०७, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) === समर्थन === {{समर्थन}} - अति आवश्यक प्रस्ताव। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) === विरोध === * {{विरोध}}, वृद्धि गर्नुपर्ने कुनैपनि ठोस कारण देख्दिन। हामीले अन्य विभिन्न प्रोजेक्टहरूमा पनि कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ। वृद्धि हुदैमा प्रबन्धक घट्दै गइरहेको छ र प्रबन्धक नै रहेन भने विकिपिडिया, सामग्रीहरू तथा प्रयोगकर्ताहरू बन्चित हुन् जान्छ। — [[User:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">'''तुलसी भगत'''</span>]] ^{[&nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|<span style="color:black">योगदान</span>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">वार्ता</span>]]&nbsp;]} २०:०८, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) === छलफल === * {{Neutral}} - वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियामा रहेको प्रबन्धक मुक्त गर्न सकिने आधारहरू नीति बमोजिम नै विभिन्न समयमा निस्क्रिय प्रबन्धकहरू पदमुक्त गरिएको सबैमा जानकारी नै छ। स्थानीय विकिपिडियाले सामुदायिक सहमतिको आधारमा यस्ता नीति बनाउन सकिने भएता पनि वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियालाई प्रबन्धकीय कार्यहरू गर्नको लागि थप प्रबन्धकहरूको खाँचो रहेको छ तसर्थ हाललाई वर्तमान नीतिमा सुधार गर्नुभन्दा पहिले प्रबन्धक व्यवस्थापन गर्नु उपयुक्त देख्छु। यस विषयमा समुदायको सक्रिय योगदानकर्ताहरूको सल्लाह सुझाव तथा मतको आधारमा यो प्रस्तावलाई निर्णय गर्न अनुरोध--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:२२, १ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय) == बार्नस्टारको नयाँ नाम == सन् २००२ मा नेपाली विकिपिडियाको स्थापनादेखि नै हामीले "[[:en:Barnstar|बार्नस्टार]]" नाम प्रयोग गर्दै आएका छौं। मलाई लाग्दैन कुनै नेपाली भाषा बोल्ने व्यक्तिले "बार्नस्टार" भनेको के हो बुझेको छैन। अंग्रेजी विकिपिडियाका अनुसार, यो अमेरिकी किसानहरूले प्रयोग गर्ने एक प्रतीक हो। मलाई लाग्छ कि हामीले यसको नाम परिवर्तन गर्नुपर्छ ताकि सामान्य नेपाली भाषी व्यक्तिले यसको उद्देश्य बुझ्न सकून्। मेरो सुझाव "तक्मा" हो किनभने यो सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ र नेपालको सैन्य इतिहासलाई विचार गर्दा यो सबैभन्दा उपयुक्त हुनेछ। यदि तपाईंसँग अरू कुनै नामहरू छन् भने कृपया तल लेख्नुहोस्। धन्यवाद--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:४२, १५ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) * मेरो विचारमा पनि तक्मा शब्द ठिक हुन्छ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:३५, २६ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) *{{समर्थन}} [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) == मुख्य प्रतिमाहरू == यी प्रतिमाहरू १६ वर्ष पहिले जारी गरिएको थियो र तिनीहरू अझ पुरानो हुँदै गइरहेका छन्। विकिमिडिया फाउन्डेसनद्वारा जारी गरिएको नयाँ रुपको ([[:mw:Skin:Vector/2022|भेक्टर २०२२]]) साथ हामीले तिनीहरूलाई नयाँ रूपले प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ। अन्य विकिपीडियाहरूले पहिले देखि नै यी प्रतिमाहरू परिवर्तन गरिसकेका छन् (उदाहरण को लागी: जर्मन विकिपीडिया, रूसी विकिपीडिया र फ्रान्सेली विकिपीडिया)। यी तल सूचीबद्ध मेरा प्रस्तावहरू हुन्। {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ |- ! प्रयोग ! वर्तमान ! नयाँ |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख लेख|प्रमुख लेख]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol star 660080.svg|100px]] |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख चित्र|प्रमुख चित्र]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol star 660080.svg|100px]] |- !scope="row"| '''[[विकिपिडिया:उत्कृष्ट लेखहरू|उत्कृष्ट लेख]]''' | [[File:symbol support vote.svg|100px]] | [[File:Symbol star2.svg|100px]] |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:के तपाईलाई थाहा छ?|के तपाईलाई थाहा छ?]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol question.svg|100px]] |} यदि तपाइँसँग कुनै अन्य सुझाव छ भने कृपया तल लेख्नुहोला। धन्यवाद। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०२:३८, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&direction=next&oldid=1097627 पहिले] [[File:Cscr-featured.svg|20px]] * [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&direction=prev&oldid=1097628 नयाँ] [[File:Symbol star 660080.svg|20px]] : सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|पर्वत सुबेदी}}, {{u|Nirjal stha}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०२:४३, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ===समर्थन=== * ===विरोध=== * ===छलफल=== * नयाँ प्रतिमाहरू सरल भएपनी पुरानोले जस्तो भाव बोकेका छैनन्। मेरो विचारमा यो परिवर्तन अनावश्यक छ, तर भविस्यमा यदि अझ राम्रा तस्वीरहरूको विकल्प मिल्यो भने छलफल गरेर परिवर्तन गर्न सकिन्छ। हाललाई परिवर्तन गर्नु उचित् नहोला।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०४:१७, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == एक वाक्यका लेखहरू सम्बन्धमा == {{Moved discussion from|श्रेणी वार्ता:तमिलनाडुका जिल्लाहरू}} प्रयोगकर्ता तथा पूर्व प्रबन्धक [[प्रयोगकर्ता:Bhawani Gautam|भवानी गौतम]]द्वारा करिब १० वर्ष भन्दा अगाडि मिति (सन् र ई.पू गरि) ('''हाल सबै पृष्ठ मेटिसकेको''') भारतका जिल्ला तथा ठाउँ (सहर), उच्च विद्यालय तथा विश्वविद्यालयका करिब २०००+ लेखहरू बिना कुनै स्रोत राखेर कपीपेस्ट गरि एक वाक्यको बनाउनु भएको थियो जुन एकदमै विवादास्पद रह्यो भने यसले विकिपिडियाको गुणस्तरमा निकै असर पनि गरेको देखियो। यहाँ यस्ता स्रोत बिहिन (उदाहरणका लागि) [[अ क्लोन|एक वाक्यका लेखहरू]] अनगिन्ती छन्। तर उहाँद्वारा बनाइएका प्रमुख हुन्। यि पृष्ठहरू मध्ये धेरै फेरि उल्लेखनीय नै हुन् तर उल्लेखनीय भनेर अब चुप लागेर बस्नु पनि भएन। सम्बन्धित जोडिएको पृष्ठमा ५+ लेखहरूसँग जोडिएको छ भने तिनिहरूलाई १ महिनाको सुधार अवधि दिने र सुधार समयसीमा नाघेपछि त्यस्ता लेखहरू मेटाउने गरि यस प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २०:०६, १३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) === छलफल === * {{समर्थन}} यी लेखहरूले पाठकलाई कुनै मूल्य प्रदान गर्दैन --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:१०, १५ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{समर्थन}}-[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] २२:१०, १९ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{असमर्थन}} ठाउँ/स्थानसँग सम्बन्धित लेखहरू उल्लेखनीय रहेको हुनाले मेट्ने कुनै कारण देख्दिन। त्यी लेखहरूलाई [[विकिपिडिया:अपुरो|अपुरो]] ([[:en:WP:STUB]])को रुपमा राख्न सकिन्छ। विद्यालयहरूका लेखलाई सन्दर्भ जोड्न सके राम्रो अथवा अरू सम्बन्धित उल्लेखनीय पृष्ठमा पुन: निर्देशित गर्ने मेरो सुझाव रहेको छ। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १०:४१, २० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{असमर्थन}} कुनै पनि देश/जिल्लाको बारेमा लेखिएको लेखमा सामग्रीको कमी भएको अवस्थामा पनि उल्लेनीयताको नीति पूरा गर्ने हुँदा यस्ता लेखलाई मेटाउने लेखको रूपमा वर्गिकरण गर्नुको सट्टा लेखको विस्तारको लागि ठूटो चिन्ह लगाएर लेख विस्तार गर्नु उचित हुन्छ। विकिपिडियाको नीति अनुसार उल्लेखनीयता अस्थाई नहुने भएकोले यस्ता लेखहरूलाई विस्तार गर्नु उचित हुने भनाई राख्दछु।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५६, २४ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) [[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]] == विकि लभ्स फिल्म अभियान आयोजना गर्ने सम्बन्धमा == सबैलाई नमस्ते, नेपाली विकिपिडियामा विभिन्न समयमा सम्पादन अभियान र लेख प्रतियोगिताहरू आयोजना हुँदै आएको सबैलाई थाहा नै छ। [[Meta:Wiki Loves Film|Wiki Loves Film]] मध्य युरोपमा सुरु भएको एक अन्तर्राष्ट्रिय अभियान हो, जसबाट प्रेरित भई नेपालमा पनि यो अभियान सञ्चालन गर्न लागेको समुदायलाई जानकारी गराउन चाहन्छु। यस अभियानको मुख्य उद्देश्य नेपालमा बोलिने विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्र सम्बन्धी लेखहरू सिर्जना र सुधार गर्नु हो। साथै, विकिमिडिया कमन्समा स्वतन्त्र मिडिया फाइलहरू अपलोड गर्ने र विकिडेटामा संरचित डेटा थप्ने काम पनि गरिनेछ। यो अभियान जुलाई–अगस्ट २०२६ मा सञ्चालन हुने योजना छ। कृपया आफ्नो विचार र सुझाव तल राख्नुहोस्। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३६, ९ मे २०२६ (नेपाली समय) === टिप्पणी === * यो राम्रो र आवश्यक अभियान हो। नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्रसम्बन्धी सामग्री अझै पनि सीमित रहेको अवस्थामा यस्तो अभियानले नयाँ लेख सिर्जना गर्न र पुराना लेखहरू सुधार गर्न ठूलो सहयोग पुर्‍याउनेछ। साथै विकिमिडिया कमन्स र विकिडेटामा पनि योगदान बढने देखिन्छ। यस अभियानमा नेपालीसँगै अन्य भाषाहरुका समुदायलाई पनि सक्रिय रूपमा सहभागी गराउन सके अझ प्रभावकारी हुनेछ। अभियान सफलताको शुभकामना। -- [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५७, ११ मे २०२६ (नेपाली समय) यो अभियानलाई पूर्ण समर्थन गर्दछु। विकी लभ्स फिल्म नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियामा चलचित्रसम्बन्धी लेख सिर्जना र सुधारका लागि अत्यन्त उपयोगी हुनेछ। सफलताको शुभकामना। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:२६, ११ मे २०२६ (नेपाली समय) पूर्ण समर्थन। विकी लभ्स फिल्मले चलचित्रसम्बन्धी लेख विकासमा उपयोगी योगदान पुर्‍याउनेछ। --[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:५७, ३० वैशाख २०८३ (नेपाली समय) in9r48nfwin0kfmi3u1rw1sfdiyoz5q 0 79208 1354998 1350999 2026-05-13T03:43:51Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354998 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Gokarneshwor Temple 2017 108.jpg | image_caption = गोकर्णेश्वर मन्दिर | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = गोकर्णेश्वर नगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/gokarneshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = दिपककुमार रिसाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सान्नानी लामा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[जोरपाटी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://gokarneshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]], [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]], [[जोरपाटी]] र [[गोकर्णेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,४९,३६६ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई ९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]] (१-३)|| ७,८७२ || ३७.०८ || २१२.३० |- | २ || [[नयाँपाटी]] (४-९) || ६,८०९ || ४.८८ || १,३९५.२९ |- | ३ || [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] || ११,५४२ || ७.०१ || १,६४६.५० |- | ४ || [[गोकर्णेश्वर]] || १८,४३२ || ४.६९ || ३,९२९.९९ |- | ५ || [[जोरपाटी]] (१-२) || २५,११२ || १.०४ || २४,१४६.१५ |- | ६ || [[जोरपाटी]] (३-४) || २८,६७९ || ०.५६ || ५१,२१२.५० |- | ७ || [[जोरपाटी]] (५) || ९,६३१ || ०.६७ || १४,३७४.६३ |- | ८ || [[जोरपाटी]] (६-७) || ३२,०७१ || १.३१ || २४,४८१.६८ |- | ९ || [[जोरपाटी]] (८-९) || ९,२१८ || १.२ || ७,६८१.६७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,४९,३६६ !! ५८.४४ !! २,५५५.८९ |} == चित्र दीर्घा == <gallery class=center caption="गोकर्णेश्वर नगरपालिका"> Gokarna-02-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-08-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-10-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-06-Kali-2007-gje.jpg Gokarna-12-Schnitzereien-2007-gje.jpg Gokarna-14-Tuer-2007-gje.jpg Gokarna-16-Vishnu auf Naga wie Budhanilkantha-2007-gje.jpg Gokarna-22-Tempelbaum-2007-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 64kdavu2kxd28i7q8vo9us49b3jqhg7 1354999 1354998 2026-05-13T03:44:09Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354999 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Gokarneshwor Temple 2017 108.jpg | image_caption = गोकर्णेश्वर मन्दिर | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = गोकर्णेश्वर नगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/gokarneshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = दिपककुमार रिसाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सान्नानी लामा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[जोरपाटी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://gokarneshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]], [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]], [[जोरपाटी]] र [[गोकर्णेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,४९,३६६ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई ९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]] (१-३)|| ७,८७२ || ३७.०८ || २१२.३० |- | २ || [[नयाँपाटी]] (४-९) || ६,८०९ || ४.८८ || १,३९५.२९ |- | ३ || [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] || ११,५४२ || ७.०१ || १,६४६.५० |- | ४ || [[गोकर्णेश्वर]] || १८,४३२ || ४.६९ || ३,९२९.९९ |- | ५ || [[जोरपाटी]] (१-२) || २५,११२ || १.०४ || २४,१४६.१५ |- | ६ || [[जोरपाटी]] (३-४) || २८,६७९ || ०.५६ || ५१,२१२.५० |- | ७ || [[जोरपाटी]] (५) || ९,६३१ || ०.६७ || १४,३७४.६३ |- | ८ || [[जोरपाटी]] (६-७) || ३२,०७१ || १.३१ || २४,४८१.६८ |- | ९ || [[जोरपाटी]] (८-९) || ९,२१८ || १.२ || ७,६८१.६७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,४९,३६६ !! ५८.४४ !! २,५५५.८९ |} == चित्र दीर्घा == <gallery class=center caption="गोकर्णेश्वर नगरपालिका"> Gokarna-02-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-08-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-10-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-06-Kali-2007-gje.jpg Gokarna-12-Schnitzereien-2007-gje.jpg Gokarna-14-Tuer-2007-gje.jpg Gokarna-16-Vishnu auf Naga wie Budhanilkantha-2007-gje.jpg Gokarna-22-Tempelbaum-2007-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 6morlt7ohefa2o174qt0ltma4bq845f 1355013 1354999 2026-05-13T05:56:13Z पर्वत सुवेदी 31224 1355013 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Gokarneshwor Temple 2017 108.jpg | image_caption = गोकर्णेश्वर मन्दिर | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = गोकर्णेश्वर नगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/gokarneshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = दिपककुमार रिसाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सान्नानी लामा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|48|N|85|30|35|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[जोरपाटी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://gokarneshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]], [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]], [[जोरपाटी]] र [[गोकर्णेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == जनसङ्ख्या र वडागत विभाजन == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> यस नगरपालिकालाई ९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]] (१-३)|| ७,८७२ || ३७.०८ || २१२.३० |- | २ || [[नयाँपाटी]] (४-९) || ६,८०९ || ४.८८ || १,३९५.२९ |- | ३ || [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] || ११,५४२ || ७.०१ || १,६४६.५० |- | ४ || [[गोकर्णेश्वर]] || १८,४३२ || ४.६९ || ३,९२९.९९ |- | ५ || [[जोरपाटी]] (१-२) || २५,११२ || १.०४ || २४,१४६.१५ |- | ६ || [[जोरपाटी]] (३-४) || २८,६७९ || ०.५६ || ५१,२१२.५० |- | ७ || [[जोरपाटी]] (५) || ९,६३१ || ०.६७ || १४,३७४.६३ |- | ८ || [[जोरपाटी]] (६-७) || ३२,०७१ || १.३१ || २४,४८१.६८ |- | ९ || [[जोरपाटी]] (८-९) || ९,२१८ || १.२ || ७,६८१.६७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,४९,३६६ !! ५८.४४ !! २,५५५.८९ |} == चित्र दीर्घा == <gallery class=center caption="गोकर्णेश्वर नगरपालिका"> Gokarna-02-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-08-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-10-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-06-Kali-2007-gje.jpg Gokarna-12-Schnitzereien-2007-gje.jpg Gokarna-14-Tuer-2007-gje.jpg Gokarna-16-Vishnu auf Naga wie Budhanilkantha-2007-gje.jpg Gokarna-22-Tempelbaum-2007-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] b10xki0zl22n5c2jirb022q1amyoyqg 1355032 1355013 2026-05-13T07:36:39Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355032 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Gokarneshwor Temple 2017 108.jpg | image_caption = गोकर्णेश्वर मन्दिर | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = गोकर्णेश्वर नगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/gokarneshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = दिपककुमार रिसाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सान्नानी लामा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|44|0|N|85|23|0|E|region:NP|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[जोरपाटी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://gokarneshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]], [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]], [[जोरपाटी]] र [[गोकर्णेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == जनसङ्ख्या र वडागत विभाजन == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> यस नगरपालिकालाई ९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]] (१-३)|| ७,८७२ || ३७.०८ || २१२.३० |- | २ || [[नयाँपाटी]] (४-९) || ६,८०९ || ४.८८ || १,३९५.२९ |- | ३ || [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] || ११,५४२ || ७.०१ || १,६४६.५० |- | ४ || [[गोकर्णेश्वर]] || १८,४३२ || ४.६९ || ३,९२९.९९ |- | ५ || [[जोरपाटी]] (१-२) || २५,११२ || १.०४ || २४,१४६.१५ |- | ६ || [[जोरपाटी]] (३-४) || २८,६७९ || ०.५६ || ५१,२१२.५० |- | ७ || [[जोरपाटी]] (५) || ९,६३१ || ०.६७ || १४,३७४.६३ |- | ८ || [[जोरपाटी]] (६-७) || ३२,०७१ || १.३१ || २४,४८१.६८ |- | ९ || [[जोरपाटी]] (८-९) || ९,२१८ || १.२ || ७,६८१.६७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,४९,३६६ !! ५८.४४ !! २,५५५.८९ |} == चित्र दीर्घा == <gallery class=center caption="गोकर्णेश्वर नगरपालिका"> Gokarna-02-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-08-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-10-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-06-Kali-2007-gje.jpg Gokarna-12-Schnitzereien-2007-gje.jpg Gokarna-14-Tuer-2007-gje.jpg Gokarna-16-Vishnu auf Naga wie Budhanilkantha-2007-gje.jpg Gokarna-22-Tempelbaum-2007-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] ly6bv8le366u7e3bms5d2rkv9plj081 1355035 1355032 2026-05-13T07:39:41Z पर्वत सुवेदी 31224 1355035 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Gokarneshwor Temple 2017 108.jpg | image_caption = गोकर्णेश्वर मन्दिर | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = गोकर्णेश्वर नगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/gokarneshwor?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = दिपककुमार रिसाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सान्नानी लामा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 115437 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|47|0|N|85|24|0|E|region:NP|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[जोरपाटी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://gokarneshwormun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[काठमाडौँ जिल्ला]]का १० वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]], [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]], [[जोरपाटी]] र [[गोकर्णेश्वर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। == जनसङ्ख्या र वडागत विभाजन == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,१५,४३७ रहेको छ भने यहाँ ३१,३०१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> यस नगरपालिकालाई ९ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सुन्दरीजल]], [[नयाँपाटी]] (१-३)|| ७,८७२ || ३७.०८ || २१२.३० |- | २ || [[नयाँपाटी]] (४-९) || ६,८०९ || ४.८८ || १,३९५.२९ |- | ३ || [[बालुवा, काठमाडौँ|बालुवा]] || ११,५४२ || ७.०१ || १,६४६.५० |- | ४ || [[गोकर्णेश्वर]] || १८,४३२ || ४.६९ || ३,९२९.९९ |- | ५ || [[जोरपाटी]] (१-२) || २५,११२ || १.०४ || २४,१४६.१५ |- | ६ || [[जोरपाटी]] (३-४) || २८,६७९ || ०.५६ || ५१,२१२.५० |- | ७ || [[जोरपाटी]] (५) || ९,६३१ || ०.६७ || १४,३७४.६३ |- | ८ || [[जोरपाटी]] (६-७) || ३२,०७१ || १.३१ || २४,४८१.६८ |- | ९ || [[जोरपाटी]] (८-९) || ९,२१८ || १.२ || ७,६८१.६७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,४९,३६६ !! ५८.४४ !! २,५५५.८९ |} == चित्र दीर्घा == <gallery class=center caption="गोकर्णेश्वर नगरपालिका"> Gokarna-02-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-08-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-10-Tempel-2007-gje.jpg Gokarna-06-Kali-2007-gje.jpg Gokarna-12-Schnitzereien-2007-gje.jpg Gokarna-14-Tuer-2007-gje.jpg Gokarna-16-Vishnu auf Naga wie Budhanilkantha-2007-gje.jpg Gokarna-22-Tempelbaum-2007-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcktm.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, काठमाडौँ] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 7g9ba31hazdubh3imm7j38bb4eckecn 0 80759 1354964 1354366 2026-05-12T15:00:50Z Saroj 31493 Restored revision 1092707 by [[Special:Contributions/Vasudeva Kutumbakam Nepal|Vasudeva Kutumbakam Nepal]] ([[User talk:Vasudeva Kutumbakam Nepal|talk]]): अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद (TwinkleGlobal) 1354964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Actor |name = विजय |image = Vijay at the Nadigar Sangam Protest.jpg |caption = सुपर स्टार विजय |othername = इलाय थालाप्ति |birthname = जोसेफ विजय चन्द्रशेखर |birthdate = {{birth date and age|mf=yes|1974|6|22}} |birthplace = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], [[भारत]] |other names = |deathdate = |deathplace = |occupation = चलचित्र [[अभिनेता]], [[पार्श्व गायक|पार्श्वगायक]] |yearsactive = 1992–वर्तमान |spouse = संगीता सोर्नालिङ्गम<br /><small>(१९९९–वर्तमान)</small> |domesticpartner = |children = २ |website =www.vijaynet.com }} '''जोसेफ विजय चन्द्रशेखर''' {{lang-en|Joseph Vijay Chandrasekhar}} (जन्म १९७४,२२ जुन, चेन्नई भारत) उनी दक्षिण भारतका प्रसिद्ध चलचित्र अभिनेता हुन्। उनलाई '''सुपर स्टार विजय''' र '''विजय''' मात्र पनि भनिन्छ। उनी अभिनय अतिरिक्त पार्श्व गायन पनि गर्छन।<ref>http://www.filmibeat.com/celebs/vijay-tamil-actor/biography.html</ref> ==जीवनी== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य लिङ्क== {{Commonscat|Vijay (actor)}} * {{IMDb name|0897201}} * {{twitter|actorvijay}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nocgqnxcepyn2b3d7uxj7nqlff84pqp 0 84820 1355047 1349691 2026-05-13T10:32:43Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355047 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको पहिलो स्तरको प्रशासनिक विभाजन}} {{Infobox subdivision type | name = नेपालका प्रदेशहरू | map = [[चित्र:नेपालका प्रदेशहरू.png|320px]] | category = [[सङ्घीयता|सङ्घीय राज्य]] | territory = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | start_date = ३ असोज २०७२ | Election = | current_number = ७ | number_date = | population_range = सबैभन्दा सानो: [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]], १६,९४,८८९<br>सबैभन्दा ठुलो: [[बागमती प्रदेश|बागमती]], ६१,१६,८६६ | area_range = सबैभन्दा सानो: [[मधेश प्रदेश|मधेश]], {{Convert|9,661|sqkm}}<br>सबैभन्दा ठुलो: [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]], {{Convert|27,984|sqkm}} | government = [[नेपालका प्रादेशिक सरकारहरू|प्रादेशिक सरकार]] | subdivision = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]हरू | density_range = सबैभन्दा सानो: [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]], ६१<br>सबैभन्दा ठुलो: [[मधेश प्रदेश|मधेश]], ६३० }} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} {{नेपालको राजनीति}} '''नेपालका प्रदेशहरू''' भन्नाले [[नेपालको संविधान २०७२]] को अनुसूची ४ बमोजिम ३ असोज २०७२ मा बनाइएका राज्यको नवसंरचनाहरू हुन्। नेपालका [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]हरूलाई समूहबद्ध गरी सात वटा प्रदेशहरू गठन गरिएको थिए। सात प्रदेशको वर्तमान प्रणालीले नेपाललाई १४ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] र पाँच [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]]हरूमा विभाजन गरिएको पहिलेको प्रणालीलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो। == इतिहास == {{मुख्य|नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालका जिल्लाहरू}} २०१३ पुस ९ मा [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]हरूको पुनर्संरचना गर्न एक समिति गठन गरिएको थियो र उक्त समितिले दुई हप्तामा सरकारलाई प्रतिवेदन बुझाएको थियो। नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको प्रतिवेदन, २०१३ अनुसार देशलाई पहिलो पटक सात क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको थियो। <ref>{{cite web|title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३|script-title=|url=http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf|language=ne}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> #अरुण क्षेत्र #जनकपुर क्षेत्र #काठमाडौँ क्षेत्र #गण्डकी क्षेत्र #कपिलवस्तु क्षेत्र #कर्णाली क्षेत्र #महाकाली क्षेत्र वि.सं २०१८ मा, सबै क्षेत्रहरू विघटन गरिएको थियो र देशलाई ७५ जिल्लाहरूमा पुनर्संरचना गरिएको थियो र ती [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]हरूलाई थप १४ [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]]हरूमा विभाजन गरिएको थियो। वि.सं २०२८ मा, सबै १४ अञ्चललाई ४ वटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]]हरूमा वर्गीकृत गरिएको थियो<ref>{{cite web | url = http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html| title = Memorial Step of King Mahendra in 1st Poush 2017 BS | date = 13 December 2017| website = reviewnepal.com| access-date= 6 February 2018}}</ref> र पछि वि.सं २०३८ मा, तिनीहरूलाई निम्न ५ विकास क्षेत्रहरूमा पुन: व्यवस्थित गरिएको थियो। #पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र #मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र #पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र #मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र #सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र [[नेपालको संविधान २०७२ ]]को अनुसूची ४ बमोजिम नेपालका प्रदेशहरूको गठन भएको थियो। अवस्थित जिल्लाहरूलाई समूहबद्ध गरेर सात वटा प्रदेशहरू गठन गरिएको थियो। [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] गरी दुई जिल्लालाई दुई प्रदेशमा विभाजन गरिएको थियो। प्रत्येक जिल्लामा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]हरू छन्। नेपालमा ६ महानगरपालिका, ११ उपमहानगर, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिकाहरू रहेका छन्।<ref name=KP2017>{{cite news |author=Kathmandu Post |year=2017 |title=744 new local units come into effect |publisher=Kanntipur Publications Pvt. Ltd. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-03-15/744-new-local-units-come-into-effect.html}}</ref> सात प्रदेशको वर्तमान प्रणालीले नेपाललाई १४ वटा प्रशासनिक क्षेत्रमा विभाजन गरी पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजन गरिएको पहिलेको प्रणालीलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो। फागुन २०७३ मा, [[नेपाल सरकार]]ले सातै प्रदेशको अस्थायी राजधानी घोषणा गरेको थियो। संविधानको धारा २९५ को उपधारा (२) अनुसार प्रदेशको स्थायी नाम सम्बन्धित प्रदेशको व्यवस्थापिकाको दुई तिहाइ मतले निर्धारण गरेको थियो।<ref name=KP18Jan>{{cite news |title=Govt fixes temporary state HQs, guvs |date=2018 |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/govt-fixes-temporary-state-hqs-guvs.html |publisher=Kathmandu Post |location=Kathmandu}}</ref> === सरकार === संविधान र कानून बमोजिम प्रदेशको कार्यकारी अधिकार प्रदेशको मन्त्रिपरिषद्मा निहित रहेको छ। आपतकालीन अवस्थामा वा सङ्घीय शासन लागू भएको अवस्थामा प्रदेश कार्यपालिकाको अनुपस्थितिमा [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]]ले प्रदेशको कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्नेछन्। प्रत्येक प्रदेशमा सङ्घीय सरकारको प्रतिनिधिको रूपमा औपचारिक प्रमुख हुन्छन्। [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]ले प्रत्येक प्रदेशका लागि एक जना प्रदेश प्रमुख नियुक्त गर्छन्।<ref>{{cite web |url= http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-09-16/ca-approves-ceremonial-prez-bicameral-legislature.html |title= CA approves ceremonial prez, bicameral legislature |date=16 September 2015 |publisher=Kanptipur Media Group |access-date=8 December 2017 }}</ref> प्रदेश प्रमुखले संविधान वा कानूनले निर्दिष्ट गरेको अधिकार र कर्तव्यको प्रयोग गर्दछन्। [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्ने र [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषद् गठन हुने व्यवस्था रहेको छ। === सभाहरू === {{मुख्य|प्रदेश सभा (नेपाल)}} प्रदेश सभा सात प्रदेशहरू मध्ये प्रत्येकको एकसदनीय विधान सभा हो। पहिल्यै विघटन भएको अवस्थामा बाहेक प्रदेश सभाका सदस्यहरूको पदावधि पाँच वर्षको हुन्छ। प्रत्येक [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्र]]का लागि उम्मेदवारहरू राजनीतिक दलले छानेका हुन्छन् वा स्वतन्त्र रूपमा खडा हुन्छन्। प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रले [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली]] अन्तर्गत एक सदस्य चयन गर्दछ। नेपालमा समानान्तर मतदान प्रणाली प्रयोग हुने भएकाले मतदाताले दलीय सूचीको [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधित्व]]बाट सदस्य चयन गर्न अर्को मतदान गर्छन्। वर्तमान संविधानले ६० प्रतिशत सदस्य पहिलो पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीबाट र ४० प्रतिशत दलीय समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीबाट निर्वाचित हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। प्रत्येक दलबाट निर्वाचित कुल सदस्य सङ्ख्याको एक तिहाइ महिला हुनुपर्ने र एक तिहाइ प्रतिशत निर्वाचित हुन नसकेमा त्यस्तो सुनिश्चित गर्न नसक्ने दलले दलगत समानुपातिक प्रतिनिधित्वबाट कुल सङ्ख्याको एक तिहाइ महिला निर्वाचित गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।<ref>{{cite web |url= http://www.scoop.co.nz/stories/WO1710/S00168/nepal-diluted-proportional-electoral-system.htm |title= NEPAL: Diluted proportional electoral system |date=16 October 2017 |website=scoop.co.nz |publisher=Scoop world |access-date=8 December 2017}}</ref> निर्वाचन पछि, समग्र बहुमत प्राप्त दल (अन्य सबै दलको तुलनामा बढी सिट) भएको दलले सरकार गठन गर्छ। यदि कुनै दलसँग पूर्ण बहुमत छैन भने, दलहरूले गठबन्धन बनाउने प्रयास गर्न सक्छन्। == नेपालका प्रदेशहरूको सूची == {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- style="background:#98fb98;" ! प्रदेश ! [[राजधानी]] ! [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]] ! [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] ! जिल्लाहरू ! क्षेत्रफल ! [[जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची|जनसङ्ख्या]]<br>(वि.सं २०७८) ! [[जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची|जनघनत्व]] (/किमी^२) !{{Tooltip|[[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]]|सदस्य सङ्ख्या}} ! नक्सा |- |[[कोशी प्रदेश|कोशी]]||[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]||[[पर्शुराम खापुङ|परशुराम खापुङ]]||[[हिक्मतकुमार कार्की]]||[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]], [[इलाम जिल्ला|इलाम]], [[झापा जिल्ला|झापा]], [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]], [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]], [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]], [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] (जम्मा १४)||२५,९०५&nbsp;किमी^२||४९,६१,४१२||१९२ |२८||[[File:Province No 1 in Nepal 2015.svg|100px]] |- |[[मधेश प्रदेश|मधेश]]||[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुरधाम]]||[[ सुरेन्द्र लाभ कर्ण]]||[[कृष्णप्रसाद यादव]]||[[बारा जिल्ला|बारा]], [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]], [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]], [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]], [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]],[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]], [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] (जम्मा ८)||९,६६१&nbsp;किमी^२||६१,१४,६०० ||६३३ |३२||[[File:Madhesh in Nepal.svg|100px]] |- |[[बागमती प्रदेश|बागमती]]||[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] ||[[दीपकप्रसाद देवकोटा]]||[[इन्द्रबहादुर बानियाँ]]||[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] (जम्मा १३)|| २०,३००&nbsp;किमी^२|| ६१,१६,८६६||३०१ |३३||[[File:Bagmati in Nepal 2015.svg|100px]] |- |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] ||[[डिल्लीराज भट्ट]]||[[सुरेन्द्रराज पाण्डे]]||[[गोरखा जिल्ला|गोरखा]], [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]], [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]], [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]], [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]], [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]], [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]], [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]], [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]], [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] (जम्मा ११)||२१,५०४&nbsp;किमी^२||२४,६६,४२७||११५ |१८||[[File:Gandaki in Nepal 2015.svg|100px]] |- | [[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]||[[दाङ उपत्यका|देउखुरी]] ||[[कृष्णबहादुर घर्ती मगर]]||[[चेतनारायण आचार्य]]||[[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही]], [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]], [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]], [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]], [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]], [[दाङ जिल्ला|दाङ]], [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]], [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]], [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]], [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] (जम्मा १२)||२२,२८८&nbsp;किमी^२||५१,२२,०७८||२३० |२६||[[File:Lumbini in Nepal 2015.svg|100px]] |- |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]||[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||[[यज्ञराज जोशी]]||[[यामलाल कँडेल]]||[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]], [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]], [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]], [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]], [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]], [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]], [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]], [[मुगु जिल्ला|मुगु]], [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]], [[पश्चिम रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] (जम्मा १०)|| २७,९८४&nbsp;किमी^२||१६,८८,४१२||६० |१२||[[File:Karnali in Nepal 2015.svg|100px]] |- |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]||[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]||[[नजिर मियाँ]]||[[कमलबहादुर शाह]]||[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[अछाम जिल्ला|अछाम]], [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]], [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]], [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]], [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] (जम्मा ९)||१९,९९९.२८&nbsp;किमी^२|| २६,९४,७८३||१३८ |१६||[[File:Sudurpashchim in Nepal.svg|100px]] |- ![[नेपाल]] ![[काठमाडौँ]] ![[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]<br>[[रामचन्द्र पौडेल]] ![[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[बालेन शाह]] ![[नेपालका जिल्लाहरू|७७]] !१४७,६४१.२८&nbsp;किमी^२ !२,९१,६४,५७८ !१९८ !१६५ ![[File:Nepal adm location map.svg|frameless|100x100px]] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची]] *[[मानव विकास सूचकाङ्क अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Commons category-inline|Provinces of Nepal|नेपालका प्रदेशहरू}} {{नेपालका प्रदेशहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{Nepal topics}} [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू सम्बन्धित सूचीहरू]] 0825o3whm8dvdx0np4iwro38q9au43d 0 92960 1354978 1352650 2026-05-12T15:46:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354978 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = थाक्रे गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/thakre?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = रामकुमार आचार्य <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = यन्‍त्रबहादुर थापा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 96.41<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=12|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 32374 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|3|46.19|N|84|55|7.54|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = महादेववेशी | website = [https://www.thakremun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[भूमेस्थान]], [[तसर्पु]], [[थाक्रे]], [[केवलपुर]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (५-८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३२,३७४ रहेको छ भने यहाँ ७,८४७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ थाक्रे गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भूमेस्थान]] (८, ९) || २,६८६ || ९.७६ || २७५.२० |- | २ || [[भूमेस्थान]] (४, ६, ७) || ४,७९६ || १०.४४ || ४५९.३९ |- | ३ || [[भूमेस्थान]] (१–३, ५) || ३,०४४ || १६.०९ || १८९.१९ |- | ४ || [[तसर्पु]] (१–४, ८) || २,७४८ || १०.६३ || २५८.५१ |- | ५ || [[तसर्पु]] (५–७, ९) || २,१६४ || ५.६५ || ३८३.०१ |- | ६ || [[थाक्रे]] (३) || ३,४३१ || ३.१५ || १,०८९.२१ |- | ७ || [[थाक्रे]] (४–८) || ४,१३१ || ९.४८ || ४३५.७६ |- | ८ || [[थाक्रे]] (१, २, ९) || २,८९५ || ४.१३ || ७०१.०१ |- | ९ || [[केवलपुर]] (१, २, ८, ९) || १,६१७ || ५.५७ || २९०.३० |- | १० || [[केवलपुर]] (३–७) || २,१९९ || ११.०६ || १९८.८२ |- | ११ || [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (५–८) || २,६६३ || ११.०७ || २४०.५६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३२,३७४''' || '''९७.०३''' || ३३३.६५ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] ss725v6qyyngppoh69i0sug4irua2z8 0 109340 1354977 1352658 2026-05-12T15:46:47Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354977 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = ज्वालामुखी गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/jwalamukhi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = यामनाथ दनै <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = धर्मबहादुर अर्याल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 114.04 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 21338 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|3|46.19|N|84|55|7.54|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://jwalamukhimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[खरी]], [[ढोला]], [[मैदी, धादिङ|मैदी]] र [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २१,३३८ रहेको छ भने यहाँ ६,०७९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ज्वालामुखी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मैदी]] (८, ९) || २,९६७ || १३.०९ || २२६.६६ |- | २ || [[मैदी]] (४–७) || २,४४८ || १४.३२ || १७०.९५ |- | ३ || [[मैदी]] (१–३) || २,८३४ || १२.८४ || २२०.७२ |- | ४ || [[ढोला]] || ३,४३० || १८.३९ || १८६.५१ |- | ५ || [[खरी]] || ३,६५० || ३०.२२ || १२०.७८ |- | ६ || [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] (५–९) || ३,१६० || ८.११ || ३८९.६४ |- | ७ || [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] (१–४) || २,८४९ || १५.९१ || १७९.०७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२१,३३८''' || '''११२.८८''' || १८९.०३ |} ==जनसांख्यिकी== २०११ नेपाल जनगणना को समयमा, ज्वालामुखी ग्रामीण नगरपालिकाको जनसंख्या २३,९६६ थियो। यी मध्ये, ८३.६% ले [[नेपाली भाषा|नेपाली]], ६.१% [[मागर भाषा|मागर]], ५.५% [[तामाङ भाषा|तामाङ]], २.२% [[नेवार भाषा|नेवार]], २.१% [[कुम्हाली भाषा|कुम्हाली]], ०.२% [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]], ०.१% [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र ०.१% ले अन्य भाषाहरू आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे।<ref>नेपालनक्सा भाषा [https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307233113/https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP |date=2023-03-07 }}</ref> जातीय/जातिको हिसाबले १९.६% [[ब्राह्मण|पहाडी ब्राह्मण]], १७.३% [[नेवार जन|नेवार]], १४.८% [[मगर जाति|मगर]], १३.९% [[क्षेत्री|छेत्री]], ८.८% सार्की, जातीय समूह मानिसहरू [[ठकुरी]], ०.३% माझी, ०.३% [[थकाली मानिसहरू|थकाली]], ०.२% [[हजाम|हजाम]]/ठाकुर, ०.१% [[नेपाली मुस्लिम|मुसलमान]], ०.१% [[तेली]] र ०.२% अन्य।<ref>नेपालनक्सा जात [https://nepalmap.org/data/table/?table=CASTE&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307233114/https://nepalmap.org/data/table/?table=CASTE&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP |date=2023-03-07 }}</ref> धर्मको हिसाबले, ८९.६% [[नेपालमा हिन्दु धर्म|हिन्दू]], ६.२% [[नेपालमा ईसाई धर्म|ईसाई]], ४.०% [[नेपालमा बौद्ध धर्म|बौद्ध]], ०.१% [[नेपालमा इस्लाम धर्म|मुसलमान]] र ०.१% अन्य थिए।<ref>नेपालनक्सा धर्म [https://nepalmap.org/data/table/?table=RELIGION&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307233112/https://nepalmap.org/data/table/?table=RELIGION&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP |date=2023-03-07 }}</ref> साक्षरताको हिसाबले, ६०.५% ले पढ्न र लेख्न दुवै जान्थे, २.२% ले पढ्न सक्थे तर लेख्न सक्दैनथे र ३७.२% ले न त पढ्न र लेख्न सक्थे।<ref>नेपालनक्सा साक्षरता [https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307233114/https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=local-30006&geo_ids=local-30006,district-17,province-3,country-NP |date=2023-03-07 }}</ref> == भूगोल == ''''पूर्व:'''' [[निक्लान्थ, नेपाल|निक्लान्थ]] नगरपालिका ''''पश्चिम:'''' [[गोरखा जिल्ला]] ''''उत्तर:'''' [[त्रिप्रसुन्दरी]] गाउँपालिका र [[गोरखा जिल्ला]] ''''दक्षिण:'''' [[सिद्धलेक]] गाउँपालिका र [[गोरखा जिल्ला]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] quvsnt1tidcrzfxe368exuyfu192v2d 828 112223 1355001 1335352 2026-05-13T03:45:34Z पर्वत सुवेदी 31224 1355001 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local function getArgsX(args, ...) -- Return args after translation. local noTranslate = { [1] = true, -- do not translate name of map AlternativeMap = true, alt = true, caption = true, label = true, link = true, mark = true, overlay_image = true, } args = args or getArgs(...) if not args._doneTranslate_ then local clone = {} -- cleaner to not change caller's table for k, v in pairs(args) do if type(v) ~= 'string' or noTranslate[k] then clone[k] = v else v = mw.ustring.gsub(v, '%d', { ['०'] = '0', ['१'] = '1', ['२'] = '2', ['३'] = '3', ['४'] = '4', ['५'] = '5', ['६'] = '6', ['७'] = '7', ['८'] = '8', ['९'] = '9', }) clone[k] = v :gsub(' *उ॰', 'N') :gsub(' *पू॰' , 'E') :gsub(' *द॰', 'S') :gsub(' *प॰', 'W') end end clone._doneTranslate_ = true return clone end return args end local function round(n, decimals) local pow = 10^(decimals or 0) return math.floor(n * pow + 0.5) / pow end function p.getMapParams(map, frame) if not map then error('प्रयोग गर्नुपर्ने स्थान नक्सा परिभाषाको नाम खुलाउन आवश्यक छ', 2) end local moduletitle = mw.title.new('Module:Location map/data/' .. map) if not moduletitle then error(string.format('%q स्थान नक्सा परिभाषाको लागि अमान्य नाम हो', map), 2) elseif moduletitle.exists then local mapData = mw.loadData('Module:Location map/data/' .. map) return function(name, params) if name == nil then return 'Module:Location map/data/' .. map elseif mapData[name] == nil then return '' elseif params then return mw.message.newRawMessage(tostring(mapData[name]), unpack(params)):plain() else return mapData[name] end end else error('खुलाइएको स्थान नक्सा परिभाषा भेटिएन: "Module:Location map/data/' .. map .. '" उपलब्ध छैन्', 2) end end function p.data(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local params = {} for k,v in ipairs(args) do if k > 2 then params[k-2] = v end end return map(args[2], #params ~= 0 and params) end local hemisphereMultipliers = { longitude = { W = -1, w = -1, E = 1, e = 1 }, latitude = { S = -1, s = -1, N = 1, n = 1 } } local function decdeg(degrees, minutes, seconds, hemisphere, decimal, direction) if decimal then if degrees then error(direction .. ' को लागि दशमलव र डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्री दुबै दिन सकिँदैन', 2) elseif minutes then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र मिनेटको मान दिन सकिन्छ', 2) elseif seconds then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र सेकेण्डको मान दिन सकिन्छ', 2) elseif hemisphere then error(direction .. ' को लागि डिग्री-मिनेट-सेकेण्ड (DMS) डिग्रीमा मात्र गोलार्ध दिन सकिन्छ', 2) end local retval = tonumber(decimal) if retval then return retval end error(direction..' को लागि दिइएको मान "' .. decimal .. '" मान्य छैन्', 2) elseif seconds and not minutes then error(direction .. 'को लागि मिनेट विना सेकेण्ड दिइएको छ', 2) elseif not degrees then if minutes then error(direction .. 'को लागि डिग्री विना मिनेट दिइएको छ', 2) elseif hemisphere then error(direction .. 'को लागि डिग्री विना गोलार्ध दिइएको छ', 2) end return nil end decimal = tonumber(degrees) if not decimal then error(direction..' को लागि दिइएको डिग्रीको मान "' .. degrees .. '" मान्य छैन्', 2) elseif minutes and not tonumber(minutes) then error(direction..' को लागि दिइएको मिनेटको मान "' .. minutes .. '" मान्य छैन्', 2) elseif seconds and not tonumber(seconds) then error(direction..' को लागि दिइएको सेकेण्डको मान "' .. seconds .. '" मान्य छैन्', 2) end decimal = decimal + (minutes or 0)/60 + (seconds or 0)/3600 if hemisphere then local multiplier = hemisphereMultipliers[direction][hemisphere] if not multiplier then error(direction..' को लागि दिइएको गोलार्ध "' .. hemisphere .. '" मान्य छैन्', 2) end decimal = decimal * multiplier end return decimal end -- Finds a parameter in a transclusion of {{Coord}}. local function coord2text(para,coord) -- this should be changed for languages which do not use Arabic numerals or the degree sign local result = mw.text.split(mw.ustring.match(coord,'%-?[%.%d]+°[NS] %-?[%.%d]+°[EW]') or '', '[ °]') if para == 'longitude' then result = {result[3], result[4]} end if not tonumber(result[1]) or not result[2] then return error('विकृत निर्देशाङ्क मान', 2) end return tonumber(result[1]) * hemisphereMultipliers[para][result[2]] end -- effectively make removeBlanks false for caption and maplink, and true for everything else -- if useWikidata is present but blank, convert it to false instead of nil -- p.top, p.bottom, and their callers need to use this function p.valueFunc(key, value) if value then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' or key == 'caption' or key == 'maplink' then return value elseif key == 'useWikidata' then return false end end local function getContainerImage(args, map) if args.AlternativeMap then return args.AlternativeMap elseif args.relief and map('image1') ~= '' then return map('image1') else return map('image') end end function p.top(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local width local default_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(args.default_width),"%d*")) if not args.width then width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) elseif mw.ustring.sub(args.width, -2) == 'px' then width = mw.ustring.sub(args.width, 1, -3) else width = args.width end local width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; if width_as_number == 0 then -- check to see if width is junk. If it is, then use default calculation width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; end if args.max_width ~= "" and args.max_width ~= nil then -- check to see if width bigger than max_width local max_as_number = tonumber(mw.ustring.match(args.max_width,"%d*")) or 0; if width_as_number>max_as_number and max_as_number>0 then width = args.max_width; end end local retval = args.float == 'center' and '<div class="center">' or '' if args.caption and args.caption ~= '' and args.border ~= 'infobox' then retval = retval .. '<div class="noviewer thumb ' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'tleft' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' or args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'tnone' else retval = retval .. 'tright' end retval = retval .. '"><div class="thumbinner" style="width:' .. (width + 2) .. 'px' if args.border == 'none' then retval = retval .. ';border:none' elseif args.border then retval = retval .. ';border-color:' .. args.border end retval = retval .. '"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px' .. (args.border ~= 'none' and ';border:1px solid lightgray">' or '">') else retval = retval .. '<div style="width:' .. width .. 'px;' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'float:left;clear:left' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' then retval = retval .. 'float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto' elseif args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'float:none;clear:none' else retval = retval .. 'float:right;clear:right' end retval = retval .. '"><div style="width:' .. width .. 'px;padding:0"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px">' end local image = getContainerImage(args, map) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() retval = string.format( '%s[[File:%s|%spx|%s%s]]', retval, image, width, args.alt or ((args.label or currentTitle.text) .. ' is located in ' .. map('name')), args.maplink and ('|link=' .. args.maplink) or '' ) if args.caption and args.caption ~= '' then if (currentTitle.namespace == 0) and mw.ustring.find(args.caption, '##') then retval = retval .. '[[Category:क्याप्सनमा डबल नम्बर साइनको साथ स्थान नक्सा प्रयोग गर्ने पृष्ठहरू]]' end end if args.overlay_image then return retval .. '<div style="position:absolute;top:0;left:0">[[File:' .. args.overlay_image .. '|' .. width .. 'px]]</div>' else return retval end end function p.bottom(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local retval = '</div>' local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if not args.caption or args.border == 'infobox' then if args.border then retval = retval .. '<div>' else retval = retval .. '<div style="font-size:90%;padding-top:3px">' end retval = retval .. (args.caption or (args.label or currentTitle.text) .. ' (' .. map('name') .. ')') .. '</div>' elseif args.caption ~= '' then -- This is not the pipe trick. We're creating a link with no text on purpose, so that CSS can give us a nice image retval = retval .. '<div class="thumbcaption"><div class="magnify">[[:File:' .. getContainerImage(args, map) .. '| ]]</div>' .. args.caption .. '</div>' end if args.switcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">' .. args.switcherLabel .. '</span>' elseif args.autoSwitcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">' .. map('name') .. 'को नक्सा देखाउनुहोस्</span>' end retval = retval .. '</div></div>' if args.caption_undefined then mw.log('Removed parameter caption_undefined used.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[Category:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|caption_undefined]]' end end if map('skew') ~= '' or map('lat_skew') ~= '' or map('crosses180') ~= '' or map('type') ~= '' then mw.log('Removed parameter used in map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then local key = (map('skew') ~= '' and 'skew' or '') .. (map('lat_skew') ~= '' and 'lat_skew' or '') .. (map('crosses180') ~= '' and 'crosses180' or '') .. (map('type') ~= '' and 'type' or '') retval = retval .. '[[Category:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|' .. key .. ' ]]' end end if string.find(map('name'), '|', 1, true) then mw.log('Pipe used in name of map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[Category:पाइप समावेश गरिएको नाम भएका स्थान नक्साहरू]]' end end if args.float == 'center' then retval = retval .. '</div>' end return retval end local function markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv) return mw.html.create('div') :cssText('position:absolute;top:' .. round(y, 3) .. '%;left:' .. round(x, 3) .. '%') :node(imageDiv) :node(labelDiv) end local function markImageDiv(mark, marksize, label, link, alt, title) local builder = mw.html.create('div') :cssText('position:absolute;left:-' .. round(marksize / 2) .. 'px;top:-' .. round(marksize / 2) .. 'px;line-height:0') :attr('title', title) if marksize ~= 0 then builder:wikitext(string.format( '[[File:%s|%dx%dpx|%s|link=%s%s]]', mark, marksize, marksize, label, link, alt and ('|alt=' .. alt) or '' )) end return builder end local function markLabelDiv(label, label_size, label_width, position, background, x, marksize) if tonumber(label_size) == 0 then return mw.html.create('div'):cssText('font-size:0%;position:absolute'):wikitext(label) end local builder = mw.html.create('div') :cssText('font-size:' .. label_size .. '%;line-height:110%;position:absolute;width:' .. label_width .. 'em') local distance = round(marksize / 2 + 1) local spanCss if position == 'top' then -- specified top builder:cssText('bottom:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em;text-align:center') elseif position == 'bottom' then -- specified bottom builder:cssText('top:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em;text-align:center') elseif position == 'left' or (tonumber(x) > 70 and position ~= 'right') then -- specified left or autodetected to left builder:cssText('top:-0.75em;right:' .. distance .. 'px;text-align:right') spanCss = 'float:right' else -- specified right or autodetected to right builder:cssText('top:-0.75em;left:' .. distance .. 'px;text-align:left') spanCss = 'float:left' end builder = builder:tag('div') :css('display', 'inline') :cssText('padding:1px') :cssText(spanCss) :wikitext(label) if background then builder:cssText('background-color:' .. background) end return builder:done() end local function getX(longitude, left, right) local width = (right - left) % 360 if width == 0 then width = 360 end local distanceFromLeft = (longitude - left) % 360 -- the distance needed past the map to the right equals distanceFromLeft - width. the distance needed past the map to the left equals 360 - distanceFromLeft. to minimize page stretching, go whichever way is shorter if distanceFromLeft - width / 2 >= 180 then distanceFromLeft = distanceFromLeft - 360 end return 100 * distanceFromLeft / width end local function getY(latitude, top, bottom) return 100 * (top - latitude) / (top - bottom) end function p.mark(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {wrappers = 'प्रयोगकर्ता:Nirajan pant/Template:Location map~'}) if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'प्रयोगकर्ता:Nirajan pant/Template:Location map~'}) end local mapnames = {} if not map then if args[1] then map = {} for mapname in mw.text.gsplit(args[1], '#', true) do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) mapnames[#mapnames + 1] = mapname end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) args[1] = 'World' end end if type(map) == 'table' then local outputs = {} local oldargs = args[1] for k,v in ipairs(map) do args[1] = mapnames[k] outputs[k] = tostring(p.mark(frame, args, v)) end args[1] = oldargs return table.concat(outputs, '#स्थानसूची#') .. '#स्थानसूची#' end local x, y, longitude, latitude longitude = decdeg(args.lon_deg, args.lon_min, args.lon_sec, args.lon_dir, args.long, 'longitude') latitude = decdeg(args.lat_deg, args.lat_min, args.lat_sec, args.lat_dir, args.lat, 'latitude') if args.excludefrom then -- If this mark is to be excluded from certain maps entirely (useful in the context of multiple maps) for exclusionmap in mw.text.gsplit(args.excludefrom, '#', true) do -- Check if this map is excluded. If so, return an empty string. if args[1] == exclusionmap then return '' end end end local builder = mw.html.create() local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if args.coordinates then -- Temporarily removed to facilitate infobox conversion. See [[Wikipedia:Coordinates in infoboxes]] -- if longitude or latitude then -- error('Coordinates from [[Module:Coordinates]] and individual coordinates cannot both be provided') -- end longitude = coord2text('longitude', args.coordinates) latitude = coord2text('latitude', args.coordinates) elseif not longitude and not latitude and args.useWikidata then -- If they didn't provide either coordinate, try Wikidata. If they provided one but not the other, don't. local entity = mw.wikibase.getEntity() if entity and entity.claims and entity.claims.P625 and entity.claims.P625[1].mainsnak.snaktype == 'value' then local value = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value longitude, latitude = value.longitude, value.latitude end if args.link and (currentTitle.namespace == 0) then builder:wikitext('[[Category:विकीडाटाको निर्देशाङ्कसँग लिङ्क जोडिएको चिनो भएका स्थान नक्शाहरू]]') end end if not longitude then error('देशान्तरको लागि कुनै पनि मान दिइएको छैन्') elseif not latitude then error('अक्षांशका लागि कुनै पनि मान दिइएको छैन्') end if currentTitle.namespace > 0 then if (not args.lon_deg) ~= (not args.lat_deg) then builder:wikitext('[[Category:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|डिग्री]]') elseif (not args.lon_min) ~= (not args.lat_min) then builder:wikitext('[[Category:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|मिनेट]]') elseif (not args.lon_sec) ~= (not args.lat_sec) then builder:wikitext('[[Category:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|सेकेण्ड]]') elseif (not args.lon_dir) ~= (not args.lat_dir) then builder:wikitext('[[Category:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|गोलार्ध]]') elseif (not args.long) ~= (not args.lat) then builder:wikitext('[[Category:फरक-फरक देशान्तर र अक्षांश परिशुद्धता भएका स्थान नक्शाहरू|दशमलव]]') end end if args.skew or args.lon_shift or args.markhigh then mw.log('Removed parameter used in invocation.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = (args.skew and 'skew' or '') .. (args.lon_shift and 'lon_shift' or '') .. (args.markhigh and 'markhigh' or '') builder:wikitext('[[Category:हटाइएको प्यारामिटरहरूको साथ स्थान नक्साहरू|' .. key ..' ]]') end end if map('x') ~= '' then x = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('x', { latitude, longitude }))) else x = tonumber(getX(longitude, map('left'), map('right'))) end if map('y') ~= '' then y = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('y', { latitude, longitude }))) else y = tonumber(getY(latitude, map('top'), map('bottom'))) end if (x < 0 or x > 100 or y < 0 or y > 100) and not args.outside then mw.log('बाहिरी फ्ल्याग नखुलाइकन नक्शाको घेरा बाहिर चिनो राखिएको छ। x = ' .. x .. ', y = ' .. y) local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = frame:preprocess('{{FULLPAGENAME}}') builder:wikitext('[[श्रेणी:नक्सा बाहिर चिनो भएका तथा बाहिरी प्यारामिटर नखुलाइएका स्थानका नक्साहरू|' .. key .. ' ]]') end end local mark = args.mark or map('mark') if mark == '' then mark = 'Red pog.svg' end local marksize = tonumber(args.marksize) or tonumber(map('marksize')) or 8 local imageDiv = markImageDiv(mark, marksize, args.label or mw.title.getCurrentTitle().text, args.link or '', args.alt, args[2]) local labelDiv if args.label and args.position ~= 'none' then labelDiv = markLabelDiv(args.label, args.label_size or 90, args.label_width or 6, args.position, args.background, x, marksize) end return builder:node(markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv)) end local function switcherSeparate(s) if s == nil then return {} end local retval = {} for i in string.gmatch(s .. '#', '([^#]*)#') do i = mw.text.trim(i) retval[#retval + 1] = (i ~= '' and i) end return retval end function p.main(frame, args, map) args = getArgsX(args, frame, {wrappers = 'प्रयोगकर्ता:Nirajan pant/Template:Location map', valueFunc = p.valueFunc}) local caption_list = {} if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'प्रयोगकर्ता:Nirajan pant/Template:Location map', valueFunc = p.valueFunc}) end if args.useWikidata == nil then args.useWikidata = true end if not map then if args[1] then map = {} for mapname in string.gmatch(args[1], '[^#]+') do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) end if args['caption'] then if args['caption'] == "" then while #caption_list < #map do caption_list[#caption_list + 1] = args['caption'] end else for caption in mw.text.gsplit(args['caption'], '##', true) do caption_list[#caption_list + 1] = caption end end end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) end end if type(map) == 'table' then local altmaps = switcherSeparate(args.AlternativeMap) if #altmaps > #map then error(string.format('%d वटा AlternativeMaps दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #altmaps, #map)) end local overlays = switcherSeparate(args.overlay_image) if #overlays > #map then error(string.format('%d वटा overlay_images दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #overlays, #map)) end if #caption_list > #map then error(string.format('%d वटा क्याप्सनहरू दिइएको छ, तर मात्र %d नक्साहरू दिइएको छ', #caption_list, #map)) end local outputs = {} args.autoSwitcherLabel = true for k,v in ipairs(map) do args.AlternativeMap = altmaps[k] args.overlay_image = overlays[k] args.caption = caption_list[k] outputs[k] = p.main(frame, args, v) end return '<div class="switcher-container">' .. table.concat(outputs) .. '</div>' else return p.top(frame, args, map) .. tostring( p.mark(frame, args, map) ) .. p.bottom(frame, args, map) end end return p b9bi8xj1orpvuzu7pfeldna9q69q0y9 0 112811 1355008 1354943 2026-05-13T05:24:24Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1355008 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = हेनरी केभेन्डिस |image = Cavendish Henry signature.jpg |image_size = 200px |caption = हेनरी केभेन्डिस |birth_date = {{birth date|df=yes|1731|10|10}} |birth_place = [[नीस]], [[सार्डिनिया का राज्य]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1810|02|24|1731|10|10}} |death_place = [[लन्डन|लण्डन]], [[इङ्ल्याण्ड]] |residence = |citizenship = |nationality = ब्रिटिश |ethnicity = |field = [[रसायन शास्त्र]], [[भौतिक शास्त्र]] |work_institutions = |alma_mater = [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = [[उदजन|हाइड्रोजन]]को खोज <br /> [[केभेन्डिस प्रयोग|पृथ्वीको घनत्व मापन]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = |footnotes = |signature = }} '''हेनरी केभेन्डिस''' (१० अक्टोबर १७३१-२४ फेब्रुअरी १८१०) एक ब्रिटिश प्राकृतिक दार्शनिक, वैज्ञानिक, र एक महत्त्वपूर्ण प्रायोगिक र सैद्धान्तिक रसायनज्ञ र भौतिक विज्ञानी थिए। हेनरी केभेन्डिस उनको [[हाइड्रोजन]]को खोज (जुनलाई उनले "ज्वलनशील हावा" बताएका थिए) को लागि विख्यात छन्।<ref name="pt"><cite class="citation journal" contenteditable="false">Cavendish, Henry (1766). </cite></ref> [[लेभोइजर]]ले यसको थप अध्ययन गरे र यस तत्त्वको नामाकरण गरे। पृथ्वीको घनत्व मापन गर्न उनको प्रयोग (जसबाट [[गुरुत्वाकर्षण अचर|गुरुत्वाकर्षण स्थिरांक]] गणना गर्न सम्भव भयो) लाई [[केभेन्डिस प्रयोग]]को रूपमा चिनिन्छ।{{Sfn|Chakraborty|2026}} == रसायन विज्ञान अनुसन्धान== [[चित्र:Cavendish_hydrogen.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|हाइड्रोजन बनाउन र सङ्कलनका लागि केभेन्डिसको उपकरण <ref name="pt2"><cite class="citation journal">Cavendish, Henry (1766). </cite></ref>]] क्याभेन्डिसले एसिडमा धातुहरू घोलेर हाइड्रोजन (H2) उत्पादन गरे - जसलाई उनले "ज्वलनशील हावा" भने -। यद्यपि रोबर्ट बोयल जस्ता अरूले पहिले हाइड्रोजन ग्याँस तयार गरेका थिए, क्याभेन्डिसलाई सामान्यतया यसको मौलिक प्रकृति पहिचान गर्ने श्रेय दिइन्छ। यसबाहेक, एसिडमा क्षारहरू घोलेर, क्याभेन्डिसले "स्थिर हावा" (निश्चित डाइअक्साइड) उत्पादन गरे, जुन उनले अन्य ग्याँसहरूसँगै, पानीमाथि उल्टो बोतलहरूमा वा पारामा सङ्कलन गरे। त्यसपछि उनले पानीमा तिनीहरूको घुलनशीलता र तिनीहरूको विशिष्ट गुरुत्वाकर्षण मापन गरे, र तिनीहरूको दहनशीलता उल्लेख गरे। यस पेपरको लागि क्याभेन्डिसलाई रोयल सोसाइटीको कोप्ले पदक प्रदान गरिएको थियो। १८ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा रसायन विज्ञानमा ग्यासहरूको बढ्दो महत्त्व थियो र फ्रान्सेली एन्टोइन लाभोइसियरको रसायन विज्ञानको पुनर्गठनको लागि महत्त्वपूर्ण बने, जसलाई सामान्यतया रासायनिक क्रान्ति भनिन्छ। == पृथ्वीको घनत्व== == विद्युत अनुसन्धान== == मृत्यु== क्याभेन्डिसको मृत्यु १८१० मा भयो (बेलायतका सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा) र उनलाई उनका धेरै पुर्खाहरूसँगै डर्बी क्याथेड्रल चर्चमा समाधिस्त गरियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एन्टोइन लेभोइजर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:रसायनशास्त्री]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्री]] mpd6mqfgthlccfewu11m7co31qwzlgu 1355018 1355008 2026-05-13T06:04:45Z Bishaldev100 28807 /* रसायन विज्ञान अनुसन्धान */ 1355018 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = हेनरी केभेन्डिस |image = Cavendish Henry signature.jpg |image_size = 200px |caption = हेनरी केभेन्डिस |birth_date = {{birth date|df=yes|1731|10|10}} |birth_place = [[नीस]], [[सार्डिनिया का राज्य]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1810|02|24|1731|10|10}} |death_place = [[लन्डन|लण्डन]], [[इङ्ल्याण्ड]] |residence = |citizenship = |nationality = ब्रिटिश |ethnicity = |field = [[रसायन शास्त्र]], [[भौतिक शास्त्र]] |work_institutions = |alma_mater = [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = [[उदजन|हाइड्रोजन]]को खोज <br /> [[केभेन्डिस प्रयोग|पृथ्वीको घनत्व मापन]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = |footnotes = |signature = }} '''हेनरी केभेन्डिस''' (१० अक्टोबर १७३१-२४ फेब्रुअरी १८१०) एक ब्रिटिश प्राकृतिक दार्शनिक, वैज्ञानिक, र एक महत्त्वपूर्ण प्रायोगिक र सैद्धान्तिक रसायनज्ञ र भौतिक विज्ञानी थिए। हेनरी केभेन्डिस उनको [[हाइड्रोजन]]को खोज (जुनलाई उनले "ज्वलनशील हावा" बताएका थिए) को लागि विख्यात छन्।<ref name="pt"><cite class="citation journal" contenteditable="false">Cavendish, Henry (1766). </cite></ref> [[लेभोइजर]]ले यसको थप अध्ययन गरे र यस तत्त्वको नामाकरण गरे। पृथ्वीको घनत्व मापन गर्न उनको प्रयोग (जसबाट [[गुरुत्वाकर्षण अचर|गुरुत्वाकर्षण स्थिरांक]] गणना गर्न सम्भव भयो) लाई [[केभेन्डिस प्रयोग]]को रूपमा चिनिन्छ।{{Sfn|Chakraborty|2026}} == रसायन विज्ञान अनुसन्धान== [[चित्र:Cavendish_hydrogen.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|हाइड्रोजन बनाउन र सङ्कलनका लागि केभेन्डिसको उपकरण <ref name="pt2"><cite class="citation journal">Cavendish, Henry (1766). </cite></ref>]] क्याभेन्डिसले एसिडमा धातुहरू घोलेर हाइड्रोजन (H2) उत्पादन गरे - जसलाई उनले "ज्वलनशील हावा" भने -। यद्यपि रोबर्ट बोयल जस्ता अरूले पहिले हाइड्रोजन ग्याँस तयार गरेका थिए, क्याभेन्डिसलाई सामान्यतया यसको मौलिक प्रकृति पहिचान गर्ने श्रेय दिइन्छ। यसबाहेक, एसिडमा क्षारहरू घोलेर, क्याभेन्डिसले "निश्चित हावा" ([[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइअक्साइड]]) उत्पादन गरे, जुन उनले अन्य ग्याँसहरूसँगै, पानीमाथि उल्टो बोतलहरूमा वा पारामा सङ्कलन गरे। त्यसपछि उनले पानीमा तिनीहरूको घुलनशीलता र तिनीहरूको विशिष्ट गुरुत्वाकर्षण मापन गरे, र तिनीहरूको दहनशीलता उल्लेख गरे। यस पेपरको लागि क्याभेन्डिसलाई रोयल सोसाइटीको कोप्ले पदक प्रदान गरिएको थियो। १८ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा रसायन विज्ञानमा ग्यासहरूको बढ्दो महत्त्व थियो र फ्रान्सेली एन्टोइन लाभोइसियरको रसायन विज्ञानको पुनर्गठनको लागि महत्त्वपूर्ण बने, जसलाई सामान्यतया रासायनिक क्रान्ति भनिन्छ। == पृथ्वीको घनत्व== == विद्युत अनुसन्धान== == मृत्यु== क्याभेन्डिसको मृत्यु १८१० मा भयो (बेलायतका सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा) र उनलाई उनका धेरै पुर्खाहरूसँगै डर्बी क्याथेड्रल चर्चमा समाधिस्त गरियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एन्टोइन लेभोइजर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:रसायनशास्त्री]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्री]] k8zxrzz9r03uekm8jppsz41vixmddet 0 127130 1354974 1352663 2026-05-12T15:45:55Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354974 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = खनियाबास गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल<!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/khaniyabash?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = रणबहादुर तामाङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सेक्केमान तामाड <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 120.08<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 10287 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|4|12.31|N|85|0|31.98|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[दार्खा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://khaniyabasmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[झार्लाङ]], [[दार्खा]] र [[सत्यदेवी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १०,२८७ रहेको छ भने यहाँ २,६८५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ खनियाबास गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[झार्लाङ]] (१, २) || १,२९३ || ६.७४ || १९१.८४ |- | २ || [[झार्लाङ]] (३–९) || २,०५४ || ६१.१३ || ३३.६० |- | ३ || [[दार्खा]] (२–६) || २,४०० || ९.९० || २४२.४२ |- | ४ || [[दार्खा]] (१, ७–९) || १,७९६ || ९.८९ || १८१.६० |- | ५ || [[सत्यदेवी]] || २,७४४ || १७.५२ || १५६.६२ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१०,२८७''' || '''१०५.१८''' || ९७.८० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 0sb0pi7rqx3f5ekm9i0s4ghwt2ns1pi 0 127131 1354976 1352659 2026-05-12T15:46:25Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354976 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = गङ्गाजमुना गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/gangajamuna?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = भक्तबहादुर लामा <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = रामेश्‍वर सिंखडा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 152.72<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 19265 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|3|46.19|N|84|55|7.54|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[फूलखर्क]] गाविसको कार्यालय | website = [https://gangajamunamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[रीगाउँ]], [[गुम्दी]], [[फूलखर्क]], [[बसेरी]] र [[बुढाथुम]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १९,२६५ रहेको छ भने यहाँ ५,९७५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ गङ्गाजमुना गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[रीगाउँ]] (४, ५, ७, ९) || २,४३६ || ३५.४९ || ६८.६३ |- | २ || [[रीगाउँ]] (१–३, ६, ८) || २,६०७ || १४.७१ || १७७.२२ |- | ३ || [[गुम्दी]] (१–५) || १,९७० || १३.३५ || १४७.५६ |- | ४ || [[गुम्दी]] (६–९) || २,११४ || १२.५५ || १६८.४४ |- | ५ || [[फूलखर्क]] || ३,७४० || ३५.५९ || १०५.०८ |- | ६ || [[बसेरी]] || ३,२५५ || १६.५५ || १९६.६७ |- | ७ || [[बुढाथुम]] || ३,१४३ || १५.४४ || २०३.५६ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१९,२६५''' || '''१४३.६८''' || १३४.०८ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] nxv6utoqbascbq0ub4y22ed4nymiruk 0 127135 1354975 1352652 2026-05-12T15:46:08Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354975 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = गल्छी गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल<!-- अवस्थिति--> <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/galchi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = केदारनाथ खतिवडा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = भाईकाजी तिवारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 129.08<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=10|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 23733 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|47|45.26|N|85|0|1.03|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बैरेनी]] गाविसको कार्यालय | website = [https://galchhimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[बैरेनी]], [[कल्लेरी]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (१-४,९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २३,७३३ रहेको छ भने यहाँ ५,९७५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ गल्छी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[कल्लेरी]] (१–३) || ३,५६४ || १४.१२ || २५२.४१ |- | २ || [[कल्लेरी]] (४–६) || २,९९० || १४.८४ || २०१.४८ |- | ३ || [[कल्लेरी]] (७–९) || १,२३८ || १०.७१ || ११५.५९ |- | ४ || [[बैरेनी]] (१, ७, ३) || ३,४३१ || १७.१४ || २००.१७ |- | ५ || [[बैरेनी]] (२, ४–६) || २,९८८ || २१.७९ || १३७.१३ |- | ६ || [[बैरेनी]] (९) || २,८३९ || ७.५४ || ३७६.५२ |- | ७ || [[बैरेनी]] (८) || ३,५५० || ९.४६ || ३७५.२६ |- | ८ || [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (१–४, ९) || ३,१३३ || २३.२२ || १३४.९३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२३,७३३''' || '''११८.८२''' || १९९.७४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 716eipwkj5qjnfalb3owxt81kzrsvnd 0 127140 1354979 1352683 2026-05-12T15:47:09Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354979 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/netrawati?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = मेघनाथ रिजाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सीतामाया गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 181.78<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 11310 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.99|84.81|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सेम्जोङ]] गाविसको कार्यालय | website = [http://netrawatimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का ११ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[मार्पाक]], [[सेम्जोङ]] र [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ११,३१० रहेको छ भने यहाँ ३,२६३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मार्पाक]] (२–८) || २,३२७ || १४.४४ || १६१.१४ |- | २ || [[मार्पाक]] (१, ९) र [[सेम्जोङ]] (७–९) || १,५८५ || १५.२३ || १०४.०७ |- | ३ || [[सेम्जोङ]] (१–६) || २,२७७ || १२.५४ || १८१.५७ |- | ४ || [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] (१–४) || २,५२१ || १५.३३ || १६४.४४ |- | ५ || [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] (५–९) || २,६०० || १२.९४ || २०१.०४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''११,३१०''' || '''७०.४८''' || १६०.४७ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 9u64hm52rzngq11c34ccgsl4jv75gni 0 131365 1354973 1354939 2026-05-12T15:45:28Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1354973 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = धुनिवेशी नगरपालिका#धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading/dhunibesi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = बालकृष्‍ण आचार्य <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सुरज उप्रेती <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 96.03<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=26&municipality=13|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 29149 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.43|85.09|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नौबिसे]] गाविसको कार्यालय | website = [https://dhunibeshimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धादिङ जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[नौबिसे]], [[छत्रेदेउराली]] र [[जीवनपुर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २९,१४९ रहेको छ भने यहाँ ७,२४६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ धुनिवेशी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[छत्रेदेउराली]] (६–९) || ३,४४० || १५.९१ || २१६.२२ |- | २ || [[छत्रेदेउराली]] (१–५) || ३,२१९ || १३.०२ || २४७.२४ |- | ३ || [[जीवनपुर]] (५–७) || २,४५२ || ७.८६ || ३११.९६ |- | ४ || [[जीवनपुर]] (१–४) || २,२६० || ६.३४ || ३५६.४७ |- | ५ || [[जीवनपुर]] (८, ९) || ३,२३६ || १२.३८ || २६१.३९ |- | ६ || [[नौबिसे]] (१, ९) || २,९०२ || ११.५३ || २५१.६९ |- | ७ || [[नौबिसे]] (७, ८) || ३,७०० || १६.०५ || २३०.५३ |- | ८ || [[नौबिसे]] (२, ६) || ३,७५९ || ६.३४ || ५९२.९० |- | ९ || [[नौबिसे]] (३–५) || ४,१८१ || ९.१९ || ४५४.९५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२९,१४९''' || '''९८.६२''' || '''२९५.५७''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcdhading.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धादिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} [[श्रेणी:धादिङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] jt9wqc82y1lp3r4zpt3wwmhz2cpk8kr 0 132956 1355044 1266808 2026-05-13T09:58:05Z Bishaldev100 28807 /* फाइदा */ 1355044 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Electronic component transistors.jpg|thumb|200px|अलग-अलग रेटिङका केहि ट्रान्जिस्टर ]] '''ट्रान्जिस्टर''' ({{lang-en|Transistor}}) एक अर्धचालक उपकरण हो जुन विद्युतीय संकेत र शक्तिलाई एम्प्लिफाई गर्न वा स्विच गर्न प्रयोग गरिन्छ। यो आधुनिक [[इलेक्ट्रोनिक्स|इलेक्ट्रोनिक्सको]] आधारभूत निर्माण ब्लकहरू मध्ये एक हो। <ref>{{Cite web |title=Transistor |url=https://www.britannica.com/technology/transistor |access-date=January 12, 2021 |website=Britannica}}</ref> यो [[अर्धचालक पदार्थ|अर्धचालक सामग्रीबाट]], सामान्यतया इलेक्ट्रोनिक सर्किटमा जडानको लागि कम्तिमा तीन टर्मिनलहरूबाट बनेको हुन्छ। ट्रान्जिस्टरको टर्मिनलको एक जोडीमा लगाइएको [[भोल्टेज]] वा [[विद्युत धारा|करेन्टले]] अर्को जोडी टर्मिनलहरू मार्फत करेन्टलाई नियन्त्रण गर्छ। नियन्त्रित (आउटपुट) पावर नियन्त्रण (इनपुट) पावर भन्दा उच्च हुने भएकाले ट्रान्जिस्टरले संकेतलाई विस्तार गर्न सक्छ। केही ट्रान्जिस्टरहरू एकै रूपमा प्याकेज गरिएका छन्, तर धेरै सानो आकारमा [[इन्टिग्रेटेड सर्किट|इन्टिग्रेटेड सर्किटहरूमा]] इम्बेड गरिएका छन्। भौतिकशास्त्री जुलियस एडगर लिलियनफेल्डले सन् १९२६ मा फिल्ड-इफेक्ट ट्रान्जिस्टरको अवधारणा प्रस्तुत गरेका थिए , तर त्यस समयमा काम गर्ने उपकरण निर्माण गर्न सम्भव थिएन। <ref>{{Cite web |title=1926 – Field Effect Semiconductor Device Concepts Patented |url=http://www.computerhistory.org/siliconengine/field-effect-semiconductor-device-concepts-patented/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322023120/http://www.computerhistory.org/siliconengine/field-effect-semiconductor-device-concepts-patented/ |archive-date=March 22, 2016 |access-date=March 25, 2016 |website=Computer History Museum}}</ref> पहिलो काम गर्ने उपक्रम उपकरण पोइन्ट-कन्ट्याक्ट ट्रान्जिस्टर थियो जुन सन् १९४७ मा भौतिकशास्त्री जोन बार्डिन, वाल्टर ब्राटेन, र विलियम शक्लीले "बेल ल्याब"मा आविष्कार गरेका थिए; तीनै जनाले आफ्नो उपलब्धिको लागि [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|सन् १९५६ को भौतिकशास्त्रमा नोबेल पुरस्कार]] हासिल गरे । <ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1956 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216204332/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/ |archive-date=December 16, 2014 |access-date=December 7, 2014 |website=Nobelprize.org |publisher=Nobel Media AB}}</ref> सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने ट्रान्जिस्टर मेटल–अक्साइड–सेमिकन्डक्टर फिल्ड–इफेक्ट ट्रान्जिस्टर (MOSFET) हो, जसको आविष्कार मोहम्मद अटाला र डावन काहङले १९५९ मा बेल ल्याबमा गरेका थिए <ref name="computerhistory">{{Cite journal |title=1960 - Metal Oxide Semiconductor (MOS) Transistor Demonstrated |url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/metal-oxide-semiconductor-mos-transistor-demonstrated/ |journal=The Silicon Engine |publisher=[[Computer History Museum]]}}</ref> <ref name="Lojek">{{Cite book|title=History of Semiconductor Engineering|url=https://archive.org/details/historysemicondu00loje_697|date=2007}}</ref> <ref name="computer history-transistor">{{Cite web |date=December 4, 2013 |title=Who Invented the Transistor? |url=https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/ |access-date=July 20, 2019 |website=[[Computer History Museum]]}}</ref> ट्रान्जिस्टरले इलेक्ट्रोनिक्सको क्षेत्रमा क्रान्ति ल्यायो र साना र सस्तो [[रेडियो|रेडियोहरू]], [[क्यालकुलेटर|क्यालकुलेटरहरू]], [[कम्प्युटर|कम्प्युटरहरू]], र अन्य इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि मार्ग प्रशस्त गर्यो। == भ्याकुम ट्यूब संग तुलना == ट्रान्जिस्टरको  विकास हुनु अघि, भ्याकुम (इलेक्ट्रोन) ट्यूबहरू इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूमा मुख्य सक्रिय घटक थिए। === फाइदा === धेरै जसो उपकरणहरूमा भ्याकुम ट्यूबहरू प्रतिस्थापन गर्न ट्रान्जिस्टरको मुख्य फाइदाहरू: * कुनै क्याथोड हिटर हुँदैन (जसले ट्यूबको विशेषता सुन्तला चमक उत्पादन गर्छ), यसले गर्दा उर्जा खपत कम हुन्छ, सुस्तता हुँदैन, र क्याथोड क्षयको समस्या रहदैन । * धेरै सानो आकार र वजन, उपकरणको आकार कम * ठूला संख्यामा धेरै साना ट्रान्जिस्टरहरू [[इन्टिग्रेटेड सर्किट]]को रूपमा निर्माण गर्न सकिन्छ। * कम अपरेटिङ भोल्टेज, केवल केही ब्याट्रीबाट चल्ने === सीमितता === ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[ डायोड]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्प्युटर]] [[श्रेणी:कम्प्युटर्स्]] [[श्रेणी:कम्प्युटिङ]] [[श्रेणी:सूचना प्रविधि]] [[श्रेणी:इलेक्ट्रोनिक्स]] ggxvn6wrdwhzt9cdwfbilnqez0on7bk 10 135376 1355030 1354388 2026-05-13T07:32:59Z Bishaldev100 28807 1355030 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Galvanic cells | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[वैद्युत-रासायनिक सेल]] | image = [[File:Galvanic Cell.svg|150px|Galvanic cell]] | listclass = hlist | group1 = प्रकार | list1 = * [[ग्याल्भानिक सेल]] * [[Voltaic pile]] * [[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] ** [[Flow battery]] ** [[Trough battery]] * [[Concentration cell]] * [[फ्युल सेल]] * [[Thermogalvanic cell]] | group2 = {{longitem|[[प्राइमरी ब्याट्री|प्राइमरी ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न नमिल्ने)}}}} | list2 = <!--Alphabetic--> * [[Alkaline battery|Alkaline]] * [[Aluminium–air battery|Aluminium–air]] * [[Bunsen cell|Bunsen]] * [[Chromic acid cell|Chromic acid]] * [[Clark cell|Clark]] * [[Daniell cell|Daniell]] * [[शुष्क सेल|शुष्क सेल]] * [[Edison–Lalande cell|Edison–Lalande]] * [[Grove cell|Grove]] * [[Leclanché cell|Leclanché]] * [[Lithium metal battery|Lithium metal]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[Mercury battery|Mercury]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Nickel oxyhydroxide battery|Nickel oxyhydroxide]] * [[Silicon–air battery|Silicon–air]] * [[Silver oxide battery|Silver oxide]] * [[Weston cell|Weston]] * [[Zamboni pile|Zamboni]] * [[Zinc–air battery|Zinc–air]] * [[Zinc–carbon battery|Zinc–carbon]] | group3 = {{longitem|[[रिचार्जेबल ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न सकिने)}}}} | list3 = <!--Alphabetic--> * [[Automotive battery|Automotive]] * [[लिड एसिड ब्याट्री|लिड एसिड]] ** [[VRLA battery|gel–VRLA]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[लिथियम आयन ब्याट्री|लिथियम आयन]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> ** [[Lithium polymer battery|Lithium–polymer]] ** [[Lithium iron phosphate battery|Lithium–iron–phosphate]] ** [[Lithium-titanate battery|Lithium–titanate]] ** [[Lithium–sulfur battery|Lithium–sulfur]] ** [[Dual carbon battery|Dual carbon]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Molten-salt battery|Molten salt]] * [[Nanopore battery|Nanopore]] * [[Nanowire battery|Nanowire]] * [[Nickel–cadmium battery|Nickel–cadmium]] * [[Nickel–hydrogen battery|Nickel–hydrogen]] * [[Nickel–iron battery|Nickel–iron]] * [[Nickel–lithium battery|Nickel–lithium]] * [[Nickel–metal hydride battery|Nickel–metal hydride]] * [[Nickel–zinc battery|Nickel–zinc]] * [[Polysulfide–bromide battery|Polysulfide–bromide]] * [[Potassium-ion battery|Potassium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Rechargeable alkaline battery|Rechargeable alkaline]] * [[Silver zinc battery|Silver–zinc]] * [[Silver–cadmium battery|Silver–cadmium]] * [[Sodium-ion battery|Sodium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Sodium–sulfur battery|Sodium–sulfur]] * [[Solid-state battery|Solid state]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Vanadium redox battery|Vanadium redox]] * [[Zinc–bromine battery|Zinc–bromine]] * [[Zinc–cerium battery|Zinc–cerium]] | group4 = {{longitem|Other cell}} | list4 = <!--Alphabetic--> * [[फ्युल सेल]] * [[सोलार सेल]] * [[Atomic battery]] | group5 = Cell parts | list5 = * [[Anode]] * [[Binder (material)|Binder]] * [[उत्प्रेरण|उत्प्रेरक]] * [[Cathode]] * [[Electrode]] * [[Electrolyte]] * [[Half-cell]] * [[आयन]] * [[Salt bridge]] * [[Semipermeable membrane]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> mpou0e9oqcxkmqbg52snz2tik3j4bfh 1355041 1355030 2026-05-13T08:02:47Z Bishaldev100 28807 1355041 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Galvanic cells | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[वैद्युत-रासायनिक सेल]] | image = [[File:Galvanic Cell.svg|150px|Galvanic cell]] | listclass = hlist | group1 = प्रकार | list1 = * [[ग्याल्भानिक सेल]] * [[Voltaic pile]] * [[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] ** [[Flow battery]] ** [[ट्रफ सेल]] * [[Concentration cell]] * [[फ्युल सेल]] * [[Thermogalvanic cell]] | group2 = {{longitem|[[प्राइमरी ब्याट्री|प्राइमरी ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न नमिल्ने)}}}} | list2 = <!--Alphabetic--> * [[Alkaline battery|Alkaline]] * [[Aluminium–air battery|Aluminium–air]] * [[Bunsen cell|Bunsen]] * [[Chromic acid cell|Chromic acid]] * [[Clark cell|Clark]] * [[Daniell cell|Daniell]] * [[शुष्क सेल|शुष्क सेल]] * [[Edison–Lalande cell|Edison–Lalande]] * [[Grove cell|Grove]] * [[Leclanché cell|Leclanché]] * [[Lithium metal battery|Lithium metal]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[Mercury battery|Mercury]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Nickel oxyhydroxide battery|Nickel oxyhydroxide]] * [[Silicon–air battery|Silicon–air]] * [[Silver oxide battery|Silver oxide]] * [[Weston cell|Weston]] * [[Zamboni pile|Zamboni]] * [[Zinc–air battery|Zinc–air]] * [[Zinc–carbon battery|Zinc–carbon]] | group3 = {{longitem|[[रिचार्जेबल ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न सकिने)}}}} | list3 = <!--Alphabetic--> * [[Automotive battery|Automotive]] * [[लिड एसिड ब्याट्री|लिड एसिड]] ** [[VRLA battery|gel–VRLA]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[लिथियम आयन ब्याट्री|लिथियम आयन]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> ** [[Lithium polymer battery|Lithium–polymer]] ** [[Lithium iron phosphate battery|Lithium–iron–phosphate]] ** [[Lithium-titanate battery|Lithium–titanate]] ** [[Lithium–sulfur battery|Lithium–sulfur]] ** [[Dual carbon battery|Dual carbon]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Molten-salt battery|Molten salt]] * [[Nanopore battery|Nanopore]] * [[Nanowire battery|Nanowire]] * [[Nickel–cadmium battery|Nickel–cadmium]] * [[Nickel–hydrogen battery|Nickel–hydrogen]] * [[Nickel–iron battery|Nickel–iron]] * [[Nickel–lithium battery|Nickel–lithium]] * [[Nickel–metal hydride battery|Nickel–metal hydride]] * [[Nickel–zinc battery|Nickel–zinc]] * [[Polysulfide–bromide battery|Polysulfide–bromide]] * [[Potassium-ion battery|Potassium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Rechargeable alkaline battery|Rechargeable alkaline]] * [[Silver zinc battery|Silver–zinc]] * [[Silver–cadmium battery|Silver–cadmium]] * [[Sodium-ion battery|Sodium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Sodium–sulfur battery|Sodium–sulfur]] * [[Solid-state battery|Solid state]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Vanadium redox battery|Vanadium redox]] * [[Zinc–bromine battery|Zinc–bromine]] * [[Zinc–cerium battery|Zinc–cerium]] | group4 = {{longitem|Other cell}} | list4 = <!--Alphabetic--> * [[फ्युल सेल]] * [[सोलार सेल]] * [[Atomic battery]] | group5 = Cell parts | list5 = * [[Anode]] * [[Binder (material)|Binder]] * [[उत्प्रेरण|उत्प्रेरक]] * [[Cathode]] * [[Electrode]] * [[Electrolyte]] * [[Half-cell]] * [[आयन]] * [[Salt bridge]] * [[Semipermeable membrane]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 7u5e8rb6b93aqvotdufkvx28mtlxhxc 1355042 1355041 2026-05-13T09:17:06Z Bishaldev100 28807 1355042 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Galvanic cells | state = {{{state|{{{1<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}}}} | title = [[वैद्युत-रासायनिक सेल]] | image = [[File:Galvanic Cell.svg|150px|Galvanic cell]] | listclass = hlist | group1 = प्रकार | list1 = * [[ग्याल्भानिक सेल]] * [[Voltaic pile]] * [[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] ** [[Flow battery]] ** [[ट्रफ सेल]] * [[Concentration cell]] * [[फ्युल सेल]] * [[Thermogalvanic cell]] | group2 = {{longitem|[[प्राइमरी ब्याट्री|प्राइमरी ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न नमिल्ने)}}}} | list2 = <!--Alphabetic--> * [[Alkaline battery|Alkaline]] * [[Aluminium–air battery|Aluminium–air]] * [[Bunsen cell|Bunsen]] * [[Chromic acid cell|Chromic acid]] * [[Clark cell|Clark]] * [[Daniell cell|Daniell]] * [[शुष्क सेल|शुष्क सेल]] * [[Edison–Lalande cell|Edison–Lalande]] * [[Grove cell|Grove]] * [[Leclanché cell|Leclanché]] * [[Lithium metal battery|Lithium metal]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[Mercury battery|Mercury]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Nickel oxyhydroxide battery|Nickel oxyhydroxide]] * [[Silicon–air battery|Silicon–air]] * [[Silver oxide battery|Silver oxide]] * [[Weston cell|Weston]] * [[Zamboni pile|Zamboni]] * [[Zinc–air battery|Zinc–air]] * [[Zinc–carbon battery|Zinc–carbon]] | group3 = {{longitem|[[रिचार्जेबल ब्याट्री]]<br/>{{nobold|(रिचार्ज गर्न सकिने)}}}} | list3 = <!--Alphabetic--> * [[Automotive battery|Automotive]] * [[लिड एसिड ब्याट्री|लिड एसिड]] ** [[VRLA battery|gel–VRLA]] * [[Lithium–air battery|Lithium–air]] * [[लिथियम आयन ब्याट्री|लिथियम आयन]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> ** [[Lithium polymer battery|Lithium–polymer]] ** [[Lithium iron phosphate battery|Lithium–iron–phosphate]] ** [[Lithium-titanate battery|Lithium–titanate]] ** [[Lithium–sulfur battery|Lithium–sulfur]] ** [[Dual carbon battery|Dual carbon]] * [[Metal–air electrochemical cell|Metal–air battery]] * [[Molten-salt battery|Molten salt]] * [[Nanopore battery|Nanopore]] * [[Nanowire battery|Nanowire]] * [[Nickel–cadmium battery|Nickel–cadmium]] * [[Nickel–hydrogen battery|Nickel–hydrogen]] * [[Nickel–iron battery|Nickel–iron]] * [[Nickel–lithium battery|Nickel–lithium]] * [[Nickel–metal hydride battery|Nickel–metal hydride]] * [[Nickel–zinc battery|Nickel–zinc]] * [[Polysulfide–bromide battery|Polysulfide–bromide]] * [[Potassium-ion battery|Potassium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Rechargeable alkaline battery|Rechargeable alkaline]] * [[Silver zinc battery|Silver–zinc]] * [[Silver–cadmium battery|Silver–cadmium]] * [[Sodium-ion battery|Sodium ion]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Sodium–sulfur battery|Sodium–sulfur]] * [[Solid-state battery|Solid state]]<!-- do not add a hyphen here: it's not an attributive use without a noun following it --> * [[Vanadium redox battery|Vanadium redox]] * [[Zinc–bromine battery|Zinc–bromine]] * [[Zinc–cerium battery|Zinc–cerium]] | group4 = {{longitem|Other cell}} | list4 = <!--Alphabetic--> * [[फ्युल सेल]] * [[सोलार सेल]] * [[Atomic battery]] | group5 = Cell parts | list5 = * [[एनोड]] * [[Binder (material)|Binder]] * [[उत्प्रेरण|उत्प्रेरक]] * [[क्याथोड]] * [[इलेक्ट्रोड]] * [[इलेक्ट्रोलाईट]] * [[Half-cell]] * [[आयन]] * [[Salt bridge]] * [[Semipermeable membrane]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> dxr0bk1k591d2d6qhaad2ip5s6xq2u9 0 142368 1355015 1266977 2026-05-13T05:59:01Z Bishaldev100 28807 /* क्यालोरीमेट्रीको इतिहास */ 1355015 wikitext text/x-wiki लेखक: श्रीराम खड्का ----- '' तलको लेखमा [[रातो रंग]]ले सज्जित टेक्स्ट थिचेर नयाँ पृष्ठ सृजना गर्नुहोस्। '' '''क्यालोरीमेट्री''' भौतिक विज्ञानको एक महत्वपूर्ण शाखा हो जसले ऊर्जाको मात्रात्मक मापन र ऊर्जासम्बन्धी प्रक्रियाहरूको अध्ययन गर्दछ। यो [[उष्मा]] र [[तापक्रम]] बीचको सम्बन्ध बुझ्न महत्त्वपूर्ण छ। यो पेज क्यालोरीमेट्री सिद्धान्तका महत्वपूर्ण पाटाहरूलाई १० अनुच्छेदमा विस्तृत रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। ==क्यालोरीमेट्रीको परिभाषा== '''क्यालोरीमेट्री''' भन्नाले उष्मा आदानप्रदान हुने प्रक्रियाको मापनलाई जनाउँछ। यो विज्ञानले पदार्थको तापीय गुण, तापक्रम परिवर्तन, र ऊर्जाको संरक्षण सम्बन्धी अध्ययन गर्दछ। क्यालोरीमेट्रीको आधारभूत नियम '''ऊर्जाको संरक्षणको सिद्धान्त''' हो, जसअनुसार कुनै बन्द प्रणालीभित्र ऊर्जा सिर्जना वा नाश हुँदैन, केवल यसको रूप परिवर्तन हुन्छ। ==क्यालोरीमेट्रीको महत्व== क्यालोरीमेट्रीको प्रयोग विभिन्न क्षेत्रमा हुन्छ। यो [[भौतिक विज्ञान]], [[रसायन विज्ञान]], [[जैविक विज्ञान]] र [[इन्जिनियरिङ]]मा महत्त्वपूर्ण छ। '''''क्यालोरीमेट्री सिद्धान्त''''' ऊर्जा र तापक्रमको सही मापनका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसले [[थर्मोडाइनामिक्स]]का नियमहरूको व्यावहारिक अध्ययन गर्न मद्दत गर्दछ। ==क्यालोरीमेट्रीको इतिहास== क्यालोरीमेट्रीको इतिहास प्राचीन समयदेखि सुरु भएको मानिन्छ। १८औं शताब्दीमा [[एन्टोइन लेभोइजर|अन्तोइन लभ्वासिए]] र [[पियरे-साइमन लाप्लास]]ले पहिलो पटक क्यालोरीमेट्री उपकरणको प्रयोग गरी उष्मा मापन गरे। यी वैज्ञानिकहरूका खोजहरूले '''थर्मल ऊर्जाको''' अध्ययनको आधारशिला राखे। ==क्यालोरीमेट्रीका उपकरणहरू== क्यालोरीमेट्रीमा प्रयोग हुने उपकरणलाई '''क्यालोरिमिटर''' भनिन्छ। यस्ता उपकरणहरूले उष्मा मापन गर्न र विश्लेषण गर्न मद्दत गर्दछन्। क्यालोरीमिटरका विभिन्न प्रकारहरू छन्: * साधारण क्यालोरिमिटर * बम क्यालोरिमिटर * भौतिक-रासायनिक क्यालोरिमिटर यी उपकरणहरूले '''''उष्मा मापनको प्रक्रियालाई''''' सरल र सटीक बनाउँछन्। ==क्यालोरीमेट्रीको आधारभूत नियम== क्यालोरीमेट्री सिद्धान्तमा निम्न आधारभूत नियमहरू समावेश हुन्छन्: 1. '''ऊर्जाको संरक्षणको नियम''': कुनै प्रणालीमा कुल ऊर्जा स्थिर रहन्छ। 2. '''तापीय सन्तुलन''': दुई वा बढी वस्तुहरूको बीचमा तापक्रम सन्तुलन हुन्छ। 3. '''विशिष्ट ऊष्मा क्षमता''': हरेक पदार्थको विशिष्ट ऊष्मा क्षमता हुन्छ, जसले पदार्थको तापक्रम परिवर्तन गर्ने क्षमतालाई जनाउँछ। ==क्यालोरीमेट्रीमा गणितीय सूत्र== क्यालोरीमेट्रीमा प्रयोग हुने मुख्य सूत्र हो: '''Q = m × c × ΔT''' जहाँ: * '''Q''' = उष्मा * '''m''' = वस्तुको द्रव्यमान * '''c''' = विशिष्ट ऊष्मा क्षमता * '''ΔT''' = तापक्रम परिवर्तन यस सूत्रले '''''क्यालोरीमेट्री सिद्धान्त''''' अन्तर्गत उष्माको मात्रात्मक मापन गर्न मद्दत गर्दछ। ==क्यालोरीमेट्रीको प्रयोग== क्यालोरीमेट्रीका प्रयोगहरू विभिन्न क्षेत्रमा छन्, जस्तै: * [[खाद्य विज्ञान]]: खाद्य पदार्थहरूको क्यालोरी मापन गर्न। * [[औषधि उद्योग]]: रासायनिक प्रतिक्रियाको उष्मा मापन गर्न। * [[इन्जिन डिजाइन]]: इन्धनको ऊर्जा क्षमता मापन गर्न। यसले '''प्रयोगात्मक विज्ञानको''' आधारशिला प्रदान गर्दछ। ==क्यालोरीमेट्री र थर्मोडाइनामिक्स== '''क्यालोरीमेट्री''' र थर्मोडाइनामिक्स एकअर्कासँग गहिरो सम्बन्धित छन्। क्यालोरीमेट्रीले थर्मोडाइनामिक्सका नियमहरूको व्यावहारिक प्रयोगलाई मापन र प्रमाणित गर्न मद्दत गर्दछ। यसले '''''तापक्रम र ऊर्जाको''''' बीचको अन्तरक्रिया स्पष्ट पार्छ। ==क्यालोरीमेट्रीका उदाहरणहरू== क्यालोरीमेट्रीका केही सामान्य उदाहरणहरू: 1. [[पानीको उष्मा मापन]]: पानीलाई तताउँदा वा चिस्याउँदा उष्मा मापन। 2. [[खाद्य पदार्थहरूको ऊर्जा]] मापन: खाद्य पदार्थ जलाएर क्यालोरी निकाल्न। 3. [[रासायनिक प्रतिक्रिया]]को तापीय प्रभाव मापन। यी उदाहरणहरूले '''''क्यालोरीमेट्री सिद्धान्त'''''को व्यावहारिक महत्त्वलाई देखाउँछन्। ==निष्कर्ष== क्यालोरीमेट्री विज्ञानको एक महत्वपूर्ण शाखा हो जसले उष्मा र ऊर्जाको अध्ययन गर्दछ। यसले [[थर्मल विज्ञान]]को आधारभूत सिद्धान्तहरूलाई स्पष्ट पार्छ। क्यालोरीमेट्री सिद्धान्तले आधुनिक विज्ञान र प्रविधिको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ। '''क्यालोरीमेट्री'''को उपयोगिता [[भौतिक विज्ञान]], [[रसायन विज्ञान]] र [[जैविक विज्ञान]]मा यथार्थतः देख्न सकिन्छ। यसले ऊर्जा र तापक्रमको सम्बन्धबारे हाम्रो ज्ञानलाई थप मजबुत बनाउँछ। csv8rmro8wfbrk8eq2egiqrjqfbaqny 8 146304 1354962 1313133 2026-05-12T12:19:14Z Neriah 52268 Standardisation of thumbnail sizes 1354962 javascript text/javascript // <nowiki> $(function () { // Opt-out if ( window.disableSysopJS ) { return; } /** * Automatic deletion dropdown * * Looks for CSD/XFD/PROD templates on a page; if one is present, picks up * the deletion reason that's hidden on the template and tweaks the 'delete' * tab link to preload that deletion summary. * * Maintainers: Happy-melon */ (function () { var link, reason; if (document.getElementById('ca-delete') && document.getElementById('delete-criterion')) { link = document.getElementById('ca-delete').getElementsByTagName('A')[0]; reason = document.getElementById('delete-reason').innerHTML; link.setAttribute('href' , link.getAttribute('href') + '&wpReason=' + reason); } })(); /** * Sensitive IP checker * * Notify admins when they might block a sensitive IP address. IP addresses * may be classed as sensitive for political reasons, or because they * affect bots or other technical services which Wikipedia uses. See * [[WP:SIP]] for more details. * * Maintainers: Mr. Stradivarius */ if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' || mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { // Load dependencies. mw.loader.using([ 'ext.gadget.libSensitiveIPs', 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.jqueryMsg', ]).then( function() { // Check whether we have a valid IP address or CIDR range, and exit // if not. (If the second argument to isIPAddress is true, then // CIDR ranges are allowed as well.) // Can't use wgRelevantUserName, it isn't defined for IP ranges: [[phab:T206954]] if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block') { $ip = $('input[name=wpTarget]'); } else if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { $ip = $('input[name=target]'); } if (!$ip.length || !mw.util.isIPAddress($ip.val(), true)) { return; } // Test whether the IP or range is sensitive. mw.libs.sensitiveIPs.query({ test: [$ip.val()] }).then(function (data) { var match = data.sensitiveips.matches[0], description, $msg; if (!match) { // The IP address or range is not sensitive, so exit. return; } // The IP or range is sensitive, so notify the user. First, // get the description of the entity the IP or range belongs // to. description = data.sensitiveips.entities[match['entity-id']].description; if (!description) { throw new Error('No description found for entity with code "' + match['entity-id'] + '"'); } // Vary message according to page var action = mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' ? 'blocking' : 'viewing'; // Set the message text. The description is in wikitext, so // we set the whole message as wikitext and then parse it into // HTML with message.parse(). mw.messages.set({ 'sysop-sensitive-ip-block-warning': 'You are ' + action + ' a sensitive IP address belonging to ' + description + '. Please be sure to ' + '[[meta:Communications committee/Notable blocks|notify]] the ' + '[[meta:Communications committee|Wikimedia Foundation Communications Committee]] ' + 'immediately if blocked.' }); // Assemble the message to notify the user with. $msg = $('<table>').append( $('<tr>').append( $('<td>').css({'vertical-align':'center'}).append( $('<img>').attr({'src': '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Nuvola_apps_important.svg/60px-Nuvola_apps_important.svg.png'}).css({width: '48px'}) ) ).append( '<td>' + mw.message('sysop-sensitive-ip-block-warning').parse() + '</td>' ) ); // Send the notification. mw.notify($msg, { autoHide: false, type: 'warn' }); }); }); } }); // </nowiki> q5kforrdg2zdvjcttxn74e6wt2195u5 0 150073 1355034 1354430 2026-05-13T07:38:56Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1355034 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} यो प्रतिक्रिया अगाडि बढ्छ किनभने प्रतिक्रिया उत्पादनहरू सुरुवाती यौगिक भन्दा बढी स्थिर हुन्छन्, तर यो प्रतिक्रिया निकै ढिलो हुन्छ। म्यांगनीज डाइअक्साइड जस्ता उत्प्रेरकको उपस्थितिमा, यो प्रतिक्रिया धेरै छिटो अगाडि बढ्छ। :2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} <chem>->[\ce{MnO{{sub|2}}}]</chem> 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} === प्रतिकृया संयन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Galvanic cells}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] h02hhwkgpnz00ase9am4kbh71ks0r4s 1355038 1355034 2026-05-13T07:58:38Z Bishaldev100 28807 /* प्रतिकृया संयन्त्र */ 1355038 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} यो प्रतिक्रिया अगाडि बढ्छ किनभने प्रतिक्रिया उत्पादनहरू सुरुवाती यौगिक भन्दा बढी स्थिर हुन्छन्, तर यो प्रतिक्रिया निकै ढिलो हुन्छ। म्यांगनीज डाइअक्साइड जस्ता उत्प्रेरकको उपस्थितिमा, यो प्रतिक्रिया धेरै छिटो अगाडि बढ्छ। :2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} <chem>->[\ce{MnO{{sub|2}}}]</chem> 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} === मध्यवर्ती यौगिक सिद्धान्त === यस सिद्धान्त अनुसार उत्प्रेरक पहिले एक प्रतिक्रियारत पदार्थसँग क्रिया गरी एक मध्यवर्ती अस्थायी यौगिक बनाउँछ्; फेरी उक्त मध्यवर्ती अस्थायी यौगिक अर्को प्रतिक्रियारत पदार्थसँग क्रिया गरी अन्तिम उत्पादित पदार्थ बनाउँछ । र उत्प्रेरक पुन: आफ्नो पूर्वावस्थामा आउँछ। यस अनुसार प्रतिक्रियारत पदार्थ "क" तथा "ख" की संयोजनक्रिया उत्प्रेरक "ग"को उपस्थितिमा निम्नलिखित प्रकारसँग प्रकट गर्न सकिन्छ: : क + ग = क ग (अस्थायी मध्यवर्ती यौगिक); : क ग + ख = क ख + ग; : क + ग = क ग यो क्रम प्रतिक्रियाको अन्तिमसम्म निरन्तर कायम हुन्छ। मध्यवर्ती यौगिक सिद्धान्तबाट केही प्रतिक्रियाको उत्प्रेरणको व्याख्या सरल सकिन्छ। परन्तु अधिकांश प्रतिक्रियामाअ उत्प्रेरकको खेल व्याख्या गर्न कठिन या असम्भव जस्तै हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Galvanic cells}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] jco85zetapq99eyeeuoonijiyn4j267 828 150130 1354965 2026-05-12T15:41:36Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका', top = 28.1147, bottom = 27.9942, left = 84.9458, right = 85.0764, image = 'नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका.png' } 1354965 Scribunto text/plain return { name = 'नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका', top = 28.1147, bottom = 27.9942, left = 84.9458, right = 85.0764, image = 'नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका.png' } adng0ogc2o9hckee325kj8fso0q48lh 828 150131 1354966 2026-05-12T15:41:47Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'थाक्रे गाउँपालिका', top = 27.7981, bottom = 27.6438, left = 84.9542, right = 85.1294, image = 'थाक्रे गाउँपालिका.png' } 1354966 Scribunto text/plain return { name = 'थाक्रे गाउँपालिका', top = 27.7981, bottom = 27.6438, left = 84.9542, right = 85.1294, image = 'थाक्रे गाउँपालिका.png' } t6ff8iru2fslqj0rjr647gda4xakjsx 828 150132 1354967 2026-05-12T15:42:07Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'धुनिवेशी नगरपालिका', top = 27.7652, bottom = 27.6534, left = 85.0886, right = 85.2269, image = 'धुनिवेशी नगरपालिका.png' } 1354967 Scribunto text/plain return { name = 'धुनिवेशी नगरपालिका', top = 27.7652, bottom = 27.6534, left = 85.0886, right = 85.2269, image = 'धुनिवेशी नगरपालिका.png' } nrzkjp6kigr8a5c2nw7brijv3fqhry2 828 150133 1354968 2026-05-12T15:42:30Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका', top = 28.0142, bottom = 27.8541, left = 84.7745, right = 84.9422, image = 'त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका.png' } 1354968 Scribunto text/plain return { name = 'त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका', top = 28.0142, bottom = 27.8541, left = 84.7745, right = 84.9422, image = 'त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका.png' } f9xvu5vihkp9ntff9yafnuleq3x4ttz 828 150134 1354969 2026-05-12T15:43:00Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'ज्वालामुखी गाउँपालिका', top = 28.0536, bottom = 27.8864, left = 84.7358, right = 84.8872, image = 'ज्वालामुखी गाउँपालिका.png' } 1354969 Scribunto text/plain return { name = 'ज्वालामुखी गाउँपालिका', top = 28.0536, bottom = 27.8864, left = 84.7358, right = 84.8872, image = 'ज्वालामुखी गाउँपालिका.png' } 7w87ognkgqv20abcy9gvcgymxjtqe8z 828 150135 1354970 2026-05-12T15:43:15Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'गल्छी गाउँपालिका', top = 27.8541, bottom = 27.7325, left = 85.0022, right = 85.1189, image = 'गल्छी गाउँपालिका.png' } 1354970 Scribunto text/plain return { name = 'गल्छी गाउँपालिका', top = 27.8541, bottom = 27.7325, left = 85.0022, right = 85.1189, image = 'गल्छी गाउँपालिका.png' } emqmp9u06xru9rd4720072gxoecdse7 828 150136 1354971 2026-05-12T15:43:34Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'गङ्गाजमुना गाउँपालिका', top = 28.2435, bottom = 28.0128, left = 84.8524, right = 85.0647, image = 'गङ्गाजमुना गाउँपालिका.png' } 1354971 Scribunto text/plain return { name = 'गङ्गाजमुना गाउँपालिका', top = 28.2435, bottom = 28.0128, left = 84.8524, right = 85.0647, image = 'गङ्गाजमुना गाउँपालिका.png' } 6vka0nbcuddplwasv35g7b8uzhibgmk 828 150137 1354972 2026-05-12T15:43:52Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'खनियाबास गाउँपालिका', top = 28.2568, bottom = 28.1025, left = 85.0124, right = 85.1287, image = 'खनियाबास गाउँपालिका.png' } 1354972 Scribunto text/plain return { name = 'खनियाबास गाउँपालिका', top = 28.2568, bottom = 28.1025, left = 85.0124, right = 85.1287, image = 'खनियाबास गाउँपालिका.png' } n51mmhyzr2eerx6797l3fub2bm90ar2 0 150138 1354980 2026-05-12T19:20:05Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1354980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = बोनी ब्लु | image = Bonnie Blue, July 2025 (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ मा ब्लु | birth_name = टिया बिलिङ्गर | birth_date = सन् १९९९ | birth_place = [[स्टेपलफोर्ड, नटिङ्घमसायर]], इङ्गल्यान्ड | alma_mater = | other_names = | years_active = २०२३–हालसम्म | spouse = | occupation = [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्रकी अभिनेत्री]] }} '''टिया बिलिङ्गर''' (जन्म सन् १९९९), व्यावसायिक रूपमा '''बोनी ब्लु''' भनेर परिचित, एक अङ्ग्रेजी अश्लील चलचित्रकी अभिनेत्री हुन्। सन् २०२३ स्कुलिज विकमा भाग लिएपछि, उनले क्यान्कुनमा स्प्रिङ ब्रेकमा र डर्बी तथा [[नटिङ्घम]]मा फ्रेसर्स विकमा ठूलो संख्यामा विद्यार्थीहरूसँग यौनसम्पर्क गरेकी थिइन् र जीके ब्यारीको पोडकास्ट ''सेभिङ ग्रेस'' मा आफ्नो यौन जीवनबारे छलफल गरेपछि भाइरल भइन्। यस अवधिमा उनलाई उनका सह-कलाकारहरूको उमेर (जसमा केही १८ वर्षका समेत थिए) र आलोचकहरूले महिलाद्वेष तथा महिलाहरूको यौन वस्तुकरणलाई प्रोत्साहन दिने भनी वर्णन गरेका टिप्पणीहरूका कारण आलोचना गरिएको थियो। ११ जनवरी २०२५ मा ब्लूले १२ घण्टामा १,०५७ पुरुषहरूसँग यौनसम्पर्क गरेकी थिइन्, जसका कारण उनी महिनौँसम्म सञ्चारमाध्यमको ध्यानको केन्द्र बनिन् र यसबाट प्रेरित भएर लिली फिलिप्स, एनी नाइट र ड्रेक भनले पनि यस्तै कार्यक्रमहरू आयोजना गरे। जुन महिनामा उनलाई [[ओन्लीफ्यान्स]]बाट प्रतिबन्ध लगाइएको थियो, जब उनले एक कार्यक्रमको घोषणा गरेकी थिइन् र पछि रद्द गरेकी थिइन्, जसमा उनलाई काँचको बक्सभित्र नग्न अवस्थामा बाँधेर २,००० पुरुषसँग यौन सम्बन्ध राख्ने लक्ष्य राखिएको थियो। त्यसपछि उनले आफ्नो सामग्री [[फ्यान्सली]]मा स्थानान्तरण गरिन्। त्यसपछि उनले फ्रेसर्स विकको भ्रमण आयोजना गरिन् र एकै दिनमा लगभग ४०० पुरुषहरूसँग असुरक्षित यौनसम्पर्क गरेको दाबी गरिन्। डिसेम्बर २०२५ मा [[पोर्नहब]]ले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार, सो वर्ष ब्लु चौथो सबैभन्दा धेरै खोजिएकी पोर्न स्टार थिइन्। ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी}} * {{IMDb name|15800452}} [[श्रेणी:सन् १९९९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:वेबक्याम मोडलहरू]] 4u05hbk06x0dlkp8kmxcbnkzmdvlpjr 1 150139 1354981 2026-05-12T19:21:32Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Bonnie Blue (actress)|version=1353786218}} 1354981 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Bonnie Blue (actress)|version=1353786218}} bgeesz5ztmnrwxq5fkgjwhdfbrjm38g 1 150140 1354982 2026-05-12T19:24:23Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Cinema of Iran|version=1353605526}} 1354982 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Cinema of Iran|version=1353605526}} cqeh61dbvfqilexa18n9ykzfwlbhv2n 1 150141 1354983 2026-05-12T19:24:42Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Abbas Kiarostami|version=1351991640}} 1354983 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Abbas Kiarostami|version=1351991640}} 4pnx4ornfk3nxbazb8csbbwbt74u1i0 828 150142 1354985 2026-05-13T03:24:58Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'काठमाडौँ जिल्ला', top = 27.85, bottom = 27.54, left = 85.12, right = 85.60, image = 'काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1354985 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ जिल्ला', top = 27.85, bottom = 27.54, left = 85.12, right = 85.60, image = 'काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 51sk6em0n9cuyd5day9z1o5ir6ddjuf 1355028 1354985 2026-05-13T07:31:40Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355028 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ जिल्ला', top = 27.82, bottom = 27.57, left = 85.18, right = 85.51, image = 'काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } n3ndtqbb6lzx9rrpfvrpk90l3osomed 1355029 1355028 2026-05-13T07:32:35Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355029 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ जिल्ला', top = 27.8176, bottom = 27.5341, left = 85.1839, right = 85.5434, image = 'काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } tnfr8uahiz50kp6paxs0w66x0o454dt 1355031 1355029 2026-05-13T07:35:44Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355031 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ जिल्ला', top = 27.850, -- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.550, -- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 85.100, -- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 85.600, -- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } jb52gzeyfysybfkz4pt3et6prv5pis2 828 150143 1354986 2026-05-13T03:25:29Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'काठमाडौँ महानगरपालिका', top = 27.7610, bottom = 27.6590, left = 85.2570, right = 85.3850, image = 'काठमाडौँ महानगरपालिका.png' } 1354986 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ महानगरपालिका', top = 27.7610, bottom = 27.6590, left = 85.2570, right = 85.3850, image = 'काठमाडौँ महानगरपालिका.png' } rtxr2q5t79wkw0f6zxz7cpt1qma31qf 1354987 1354986 2026-05-13T03:26:35Z पर्वत सुवेदी 31224 1354987 Scribunto text/plain return { name = 'काठमाडौँ महानगरपालिका', top = 27.8216138, bottom = 27.5678083, left = 85.184666, right = 85.5074888, image = 'काठमाडौँ महानगरपालिका.png' } f125ajn30grl2lmudavhwj8qwt31g6g 828 150144 1354988 2026-05-13T03:26:47Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.8150, bottom = 27.7050, left = 85.3550, right = 85.4750, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } 1354988 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.8150, bottom = 27.7050, left = 85.3550, right = 85.4750, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } 34obyk94m3txwodzjj4jqbg98pdvabm 1355023 1354988 2026-05-13T06:55:49Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355023 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.81, bottom = 27.71, left = 85.47, right = 85.38, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } abwvyfusqw7ppy8m1a6t0y8femri14d 1355025 1355023 2026-05-13T07:29:16Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355025 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.7679, bottom = 27.6825, left = 85.4010, right = 85.4915, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } 0r79fhije10sxzloirf7aedq0r62ujz 1355026 1355025 2026-05-13T07:29:58Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355026 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.75, bottom = 27.68, left = 85.35, right = 85.45, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } 4f642r809hlng1f6ucyll0mrd6makgt 1355027 1355026 2026-05-13T07:30:32Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355027 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.8188, bottom = 27.7058, left = 85.3486, right = 85.5015, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } 4p8jg599my5apu4zykuq6rjicm886zs 1355033 1355027 2026-05-13T07:38:00Z पर्वत सुवेदी 31224 1355033 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.8188, bottom = 27.6058, left = 85.3486, right = 85.5015, image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } hjn4jvkwf0kblxntv1g9rqd4wbk8het 1355036 1355033 2026-05-13T07:40:17Z पर्वत सुवेदी 31224 1355036 Scribunto text/plain return { name = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका', top = 27.8188, -- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.6058,-- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 85.3486, -- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 85.5015, -- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'गोकर्णेश्वर नगरपालिका.png' } jfv0r6d7zayiswmoiycng3nkzpljmls 828 150145 1354989 2026-05-13T03:27:05Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका', top = 27.7600, bottom = 27.6900, left = 85.3500, right = 85.4500, image = 'कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका.png' } 1354989 Scribunto text/plain return { name = 'कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका', top = 27.7600, bottom = 27.6900, left = 85.3500, right = 85.4500, image = 'कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका.png' } jzb368amaqf77i2znsonqhv70x5djqs 828 150146 1354990 2026-05-13T03:27:24Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'टोखा नगरपालिका', top = 27.8100, bottom = 27.7350, left = 85.2800, right = 85.3500, image = 'टोखा नगरपालिका.png' } 1354990 Scribunto text/plain return { name = 'टोखा नगरपालिका', top = 27.8100, bottom = 27.7350, left = 85.2800, right = 85.3500, image = 'टोखा नगरपालिका.png' } 80ihhu3qgfmumtba6j7maw8bdtefj3h 828 150147 1354991 2026-05-13T03:27:46Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'तारकेश्वर नगरपालिका', top = 27.8300, bottom = 27.7200, left = 85.2100, right = 85.3200, image = 'तारकेश्वर नगरपालिका.png' } 1354991 Scribunto text/plain return { name = 'तारकेश्वर नगरपालिका', top = 27.8300, bottom = 27.7200, left = 85.2100, right = 85.3200, image = 'तारकेश्वर नगरपालिका.png' } 2sm2rthd90u5u4d56piw94833evmuoa 828 150148 1354992 2026-05-13T03:28:07Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'कीर्तिपुर नगरपालिका', top = 27.6950, bottom = 27.6400, left = 85.2400, right = 85.3100, image = 'कीर्तिपुर नगरपालिका.png' } 1354992 Scribunto text/plain return { name = 'कीर्तिपुर नगरपालिका', top = 27.6950, bottom = 27.6400, left = 85.2400, right = 85.3100, image = 'कीर्तिपुर नगरपालिका.png' } 4antr1ecn11skn5v6o55j6cg9ry5qlj 828 150149 1354993 2026-05-13T03:28:30Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'चन्द्रागिरी नगरपालिका', top = 27.7300, bottom = 27.6300, left = 85.1200, right = 85.2800, image = 'चन्द्रागिरी नगरपालिका.png' } 1354993 Scribunto text/plain return { name = 'चन्द्रागिरी नगरपालिका', top = 27.7300, bottom = 27.6300, left = 85.1200, right = 85.2800, image = 'चन्द्रागिरी नगरपालिका.png' } 9t8hulite06a3r2ilzm7mq26d4ulzcb 828 150150 1354994 2026-05-13T03:28:52Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'दक्षिणकाली नगरपालिका', top = 27.6600, bottom = 27.5600, left = 85.2000, right = 85.3100, image = 'दक्षिणकाली नगरपालिका.png' } 1354994 Scribunto text/plain return { name = 'दक्षिणकाली नगरपालिका', top = 27.6600, bottom = 27.5600, left = 85.2000, right = 85.3100, image = 'दक्षिणकाली नगरपालिका.png' } 3svao180mn4x787cnqu7enq02zdobw5 828 150151 1354995 2026-05-13T03:29:08Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'नागार्जुन नगरपालिका', top = 27.7650, bottom = 27.6950, left = 85.2000, right = 85.3000, image = 'नागार्जुन नगरपालिकाका वडाहरू.png' } 1354995 Scribunto text/plain return { name = 'नागार्जुन नगरपालिका', top = 27.7650, bottom = 27.6950, left = 85.2000, right = 85.3000, image = 'नागार्जुन नगरपालिकाका वडाहरू.png' } 6c6mrc8t62kjx7v8euddyswgpnxslmv 828 150152 1354996 2026-05-13T03:29:25Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'बूढानीलकण्ठ नगरपालिका', top = 27.8200, bottom = 27.7400, left = 85.3100, right = 85.4100, image = 'बूढानीलकण्ठ नगरपालिका.png' } 1354996 Scribunto text/plain return { name = 'बूढानीलकण्ठ नगरपालिका', top = 27.8200, bottom = 27.7400, left = 85.3100, right = 85.4100, image = 'बूढानीलकण्ठ नगरपालिका.png' } of65ngzs98ud0tfg06keeipukpygb83 828 150153 1354997 2026-05-13T03:29:47Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'शङ्खरापुर नगरपालिका', top = 27.8100, bottom = 27.7000, left = 85.4200, right = 85.5800, image = 'शङ्खरापुर नगरपालिका.png' } 1354997 Scribunto text/plain return { name = 'शङ्खरापुर नगरपालिका', top = 27.8100, bottom = 27.7000, left = 85.4200, right = 85.5800, image = 'शङ्खरापुर नगरपालिका.png' } rzsvqrlz8igvm8ya69tv09g7353npch 0 150154 1355002 2026-05-13T05:14:55Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/6244217|एंटोनी लेवोज़ियर]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355002 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; १७४३–१७९४), एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो। रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ । == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले घोषणा गरे कि [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा गिलोटिनमा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, [[जोसेफ़ लुई लाग्रांज़|जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले]] भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" hr445s7rkv8t0dfhxx76sduaifs7s33 1355003 1355002 2026-05-13T05:16:16Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1355003 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; १७४३–१७९४), एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो। रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ । == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले घोषणा गरे कि [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा गिलोटिनमा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] 1rtk2bwx5csrt8x6d6zrusl3m7ehare 1355004 1355003 2026-05-13T05:17:11Z Bishaldev100 28807 1355004 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; १७४३–१७९४), एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो। रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ । == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले घोषणा गरे कि [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] ao5qn2uzoqf9ms4j03h2lnlabxvaoie 1355005 1355004 2026-05-13T05:19:39Z Bishaldev100 28807 1355005 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; 26 August १७४३{{spaced ndash}}8 May १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ । == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले घोषणा गरे कि [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] o882bpqmbqrccr3ip4bij4ub3dkbn1n 1355006 1355005 2026-05-13T05:22:45Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1355006 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; 26 August १७४३{{spaced ndash}}8 May १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ । == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] lus3qnlfpfuec4c2ckhz0jvq57hwrnx 1355011 1355006 2026-05-13T05:48:51Z Bishaldev100 28807 1355011 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; 26 August १७४३{{spaced ndash}}8 May १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए जो १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै जानिन्छ। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरे र नामकरण गरे। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ भन्ने सिद्ध गरे। == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] 7qhcmlapqlnguu1sp5eytqjinx6tk98 1 150155 1355009 2026-05-13T05:33:20Z हिमाल सुवेदी 30817 Proposing move to [[:एन्टोनी लाभोयजिए]] 1355009 wikitext text/x-wiki == पृष्ठ सार्न अनुरोध →१३ मे २०२६ == {{requested move/dated|एन्टोनी लाभोयजिए}} [[:एन्टोइन लेभोइजर]] → {{no redirect|एन्टोनी लाभोयजिए}} – फ्रान्सेली भाषामा उहाँको आधिकारिक उच्चारण: [ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje] अनुसार '''अँतोवान लरँ द लाभोयजिए''' भएतापनि नेपाली विकिपिडियाको लेख शीर्षक नीति अनुसार, Antoine लाई ''एन्टोनी'' (एन्टोइनको रूपमा लेखनभेद भएको तर एन्टोनी नै बढी प्रचलनमा रहेको) लेखिनेहुँदा र सोही शीर्षकलाई मानक मानिएको हुँदा नामलाई एन्टोनी राख्दा उचित देखिन्छ तर उहाँको थर चलनचल्तीमा नरहेको हुँदा आधिकारिक फ्रान्सेली उच्चायरण अनुसार, लाभोयजिए राख्दा उचित हुने देख्दछु। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ११:१८, १३ मे २०२६ (नेपाली समय) 0ynjvhm7q2ktxuwmlqq56ykjg1gkrvj 0 150156 1355017 2026-05-13T06:00:11Z हिमाल सुवेदी 30817 हिमाल सुवेदीद्वारा [[रसायनिक तत्व]] पृष्ठलाई [[रासायनिक तत्व]]मा सारियो 1355017 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[रासायनिक तत्व]] 2x7bkm1lenkxe4wgh1zi5v2snii0x84 0 150157 1355040 2026-05-13T08:02:00Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[साधारण सेल]] पृष्ठलाई [[ट्रफ सेल]]मा सारियो 1355040 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[ट्रफ सेल]] gwtb9pcb3qtjye6hfbe70o85e3nches