विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 2721 1355060 1350255 2026-05-13T15:52:11Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355060 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|मधेश प्रदेशको एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | image_skyline = Chhinnamasta Temple, Saptari-WLV-0806.jpg | imagesize = 300px | image_caption = [[छिन्नमस्ता भगवती]] मन्दिर | image_map = Locator map of Saptari District.png | map_caption = मधेश प्रदेशमा सप्तरी जिल्लाको अवस्थिति | image_map1 = सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png | map_alt1 = | map_caption1 = स्थानीय तहहरू सहितको सप्तरी जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = क्षेत्र | subdivision_name1 = [[मिथिला]] | subdivision_type2 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name2 = [[मधेश प्रदेश]] | parts_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] | parts_style = coll | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] | leader_title2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|संसदीय निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name2 = ४ | leader_title3 = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name3 = ८ | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = सप्तरी [[जिल्ला समन्वय समिति|जिसस]] | area_total_km2 = १३६३ | population_total = ७,०६,२५५ | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[नेपालका भाषाहरू|मुख्य भाषाहरू]] | blank_info_sec1 = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = ०३१ | website = {{URL|http://www.ddcsaptari.gov.np/}} }} '''सप्तरी जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] राज्य मा पर्ने जिल्ला हो। जिल्ला को सदरमुकाम राजविराज महेन्द्र राजमार्ग भन्दा १० कि मी दक्षिण मा पर्छ । यो जिल्लाको पूर्वमा [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], पश्चिममा [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] उत्तरमा [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] जिल्ला तथा दक्षिणमा [[भारत]]को [[बिहार]] प्रदेश पर्दछन्। == इतिहास== १०९७ ई. तिर तिरहुत राज्यको राजधानी [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिमरौनगढ]]मा थियो। पछि यो राज्य दक्षिण भारतबाट आएका कर्नाटबशीं राजा [[नान्यदेव]]को नियन्त्रणमा आएको कुरा इतिहासकारहरूले मानेका छन् <ref>Hasrat १९७० P,xxxiv</ref>। तिरहुत भाषा र संस्कृतिको विकास र प्रभावलाई हेर्दा पूर्वतिर कमसेकम वर्तमान सप्तरी जिल्लासम्म तिरहुत राज्य फैलिएको हुनुपर्दछ। कर्नाटवंशी राजाहरूको तिरहुत राज्यमा १३२४ ई. सम्म नियन्त्रण रहेको देखिन्छ। सोही वंशका अन्तीम राजा [[हरिसिंहदेव|हरिसिंह देव]] सिमरौनगढ छोडी [[काठमाडौँ|काठमाडौँ उपत्यका]] भाग्न बाध्य भए <ref>मेची देखि महाकाली पृ.८१६ </ref> मुसलमानहरूको हकमा पछि यो क्षेत्र कुनै बलियो शासकको नपरेको र स-साना स्वतन्त्र रजौटाहरूको नियन्त्रणमा रहेको देखिन्छ। पाल्पाको राजा [[मुकुन्द सेन]]को पूर्वि तराइ विजय गर्ने अभियान अन्तर्गत उनकै कान्छा छोरा लोहाङ्ग सेनले वर्तमान सप्तरी जिल्ला वरिपरि हमला गरी कव्जा गरेका थिए। तर यस विजयको निश्चित मिति भने पत्ता लाग्न सकेको छैन। तर यस अवधिमा मुकुन्दसेन जिवितै रहेको हुँदा यो विजय ई. १५१८-१५५३ को अवधिमा भएको हो भन्ने अनुमान छ <ref>Ibid</ref>। राजा मुकुन्द सेनले आपुनो बुढेसकालमा आपुनो विशाल राज्यलाई छोरा, नाति र भतिजाहरूलाई भाग लगाइ दिदा उनका कान्छा छोरा लोहाङ्क सेनको अधिनमा उनले जितेको भू-भाग पर्न गयो। लोहाङ्ग सेन पछि यिनका सन्तान बलियो राजा हुन सकेनन्। आपसि कलहले यो राज्य स-साना राज्यमा टुकि्रयो र एकपल्ट यस राज्यको एउटा ठूलो भू-भाग पूर्णियाको नवावको अधिनमा पर्न गएको थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले नेपालको एकीकरण प्रारम्भ गर्नु भन्दा अघिसम्म कोशीदेखि पश्चिमको पर्सा जिल्लासम्म [[मकवानपुर राज्य]] शुभ सेनका छोरा नासिक सेन राजा थिए। अर्कोतिर कोशीदेखि टिस्टासम्मको विजयपुरको राजा शुभ सेनको छोरा महिपति सेन थिए। [[विजयपुर राज्य]]का राजा [[महिपति सेन]] मरेपछि उनकै छोरा [[कामदत्त सेन]] राजा भए। तर कामदत्त सेन सफल राजा हुन सकेनन्। मन्त्री विचित्र राय खेबाङले मानिक सेनका माहिला छोरा जगत सेनलाई विजयपुरको पनि राजा वनाए। जगत सेन निःसन्तान भएकोले यिनी पछि [[चौदण्डी]][[सिराहा जिल्ला|सिरहा]] र सप्तरी इलाकाको राज्यमा यिनको भाइ बिक्रम सेन र ती पछि उनकै छोरा कर्ण सेन राजा भए <ref>Ibid पृ.८१७०</ref>। यसै बखत गोरखाली फौज काठमाडौँको विजय पछि किरात क्षेत्रको विजय गर्न पूर्वतर्पु लागिसकेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले वक्सी अभियान सिंह वस्न्यातलाई माझ किरातको चौदण्डीमा अधिकार गर्न खटाए। तर किराँत प्रदेश विजय नभएसम्म दक्षिण बढनु उपयुक्त नठानी उनलाई मकवानपुरमा तयार भइ वस्न आदेश दिए। सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुवंर]]को नेतृत्वमा गएको फौज फेब्रुअरी १७७३मा अरुणको किनारसम्म पुगेपछि १७ मे. १७७३ मा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले भारतको गभर्नर जनरल वारेन हेस्टिगलाई कामदत्त सेनलाई षडयन्त्र गरी हत्या गरेको र विजयपुर र अम्बरपुर वर्तमान सिरहा र सप्तरी माथि अबैध रूपमा अधिकार जमाई राखेको हुदा बुद्धिकण राय खेबाङसँग बदला लिन पठाउदै छु उक्त प्रदेश आफ्नो कव्जामा लिनसके साविक बमोजिम नजराना पठाउने छु भन्ने व्यहोराको पत्र आपुनो वकीलहरूको हात दिई पठाए <ref>बालचन्द्र शर्मा पृ. २०७-२०८</ref>। तर उक्त पत्रको उत्तर प्राप्त हुनु अघि नै अभियान सिंह बस्न्यातको नेतृत्वमा गोरखाली फौज चौदण्डी विजयको लागि अगाडि वढ्यो। चौदण्डी र त्यसको तराइभाग जसमा सप्तरी र सिरहा पर्दछन् १६ जुलाई १७७३ मा गोरखाली फौजको हात पर् यो र त्त्यहाको राजा कर्ण सेन भागेर [[मोरङ जिल्ला|मोरङ्ग]] आए। उपर्युक्त २७ मे. १७७३ को पत्रको नकारात्मक उत्तर प्राप्त नभएको र ३० अक्टोबर १७७३ को पत्रमा गभर्नर जनरलले तपाईँले पठाएका पत्रका विषयमा आवश्यक कार्यवाही गर्नेछु <ref>वावुराम आचार्य पृ.६०९</ref> भन्ने लेखेकोवाट [[पृथ्वीनारायण शाह]]को आदेशमा [[अभिमान सिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह वस्न्यात]]ले शत्रु पक्षमा राम्रो तयारी नभएको र मध्य वर्षादको यामपारी १७ जुलाई १७७४ मा विजयपुर उपर हमलागरेर त्यो राज्य पनि आपुनो हात पारे। यो विजय पछि अङ्ग्रेजहरूको मित्रता कायम राख्न भनि विजयपुर र अम्बरपुर इलाकाबाट फौज हटाउन आग्रह गरे। तर गोर्खालीहरूले मकवानपुर आदिको विजयमा बुझाउदै आए झै यी इलाकाका विषयमा पनि मालगुजारी बुझाउन तयार भएकोले यी इलाका गार्खालीहरूको अधिकारमा आएर इष्ट इन्डिया कम्पनीलाई कुनै किसिमको हानी छैन भन्ने जवाफ दिए <ref>Ibid पृ.६१४०</ref>। यस प्रकार विवाद चल्दै रहे पनि [[चौदण्डी राज्य]]को मातहतमा रहेको सप्तरी इलाका सन् १७७३ मा नेपाल अधिराज्यको एक भागको रूपमा गाभियो। पछि १८१४ ई. मा इष्ट इन्डिया कम्पनीसँग लडाइको कतिपय कारणहरू मध्ये यी इलाकाहरू उपर कसको नियन्त्रण रहने भन्ने कुरा पनि देखिन आएको छ। २८ नोभेम्वर १८१५ मा अङ्ग्रेजहरूले राखेको सन्धी प्रस्तावको शर्तमा यी तराइका प्रदेश उपर कम्पनिकै अधिकार मान्नु पर्ने र यस बापत नेपाललाई बार्षिक रु. २ लाख तिर्ने र [[औलो]]ले ग्रस्त यो क्षेत्र आपुने नियन्त्रणमा लिई पछिसम्म किचंगल राखि बुद्धिमानी देखेनन् <ref>बालचन्द्र शर्मा पृ. २७३-२७४</ref>। यस प्रकार सन् १८१६ पछि मात्र वर्तमान सप्तरी जिल्ला र वरिपरिका तराई जिल्लाहरू नेपालको पूर्ण अधिकारमा आएको हो। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ९ नगरपालिका र ९ गाउँपालिकाहरू गरि १८ वटा [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[कञ्चनरूप नगरपालिका]] |[[बरमझिया, सप्तरी|बरमझीया]], [[बदगामा]], [[ठेलिया]], [[जगतपुर, सप्तरी|जगतपुर]], [[कञ्चनपुर, सप्तरी|कञ्चनपुर]], [[पिप्रापूर्व]], [[रुपनगर]], [[धरमपुर, सप्तरी|धरमपुर]], [[धोधनपुर]] र [[भैरवा]] |१२ |कञ्चनपुर बेरियर |५८,४६६ |११७.३४ |५०० |- |२ |[[खडक नगरपालिका]] |[[कल्याणपुर]], [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] (९), [[खोजपुर]], [[बनरझुला]], [[पनसेरा]], [[मैना सहश्रबाहु]], [[इनर्वा फुलवरीया]], [[बनौली]], र [[सिसवा बेल्ही]] |११ |[[कल्याणपुर]] |५२,७७८ |९६.७७ |५५० |- |३ |[[डाक्नेश्वरी नगरपालिका]] |[[कविलासा]], [[तरही]], [[भुतही]], [[पातो]], [[औरही, सप्तरी|औरही]], [[ब्रहमपुर]], [[गम्हरीया परवाहा]], [[पत्थरगाढा]] र [[बनौला]] |१० |[[पातो]] |४७,७३९ |६९.११ |६९० |- |४ |[[हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिका]] |[[हनुमाननगर]], [[जोगिनियाँ-१]], [[जोगिनियाँ-२]], [[गोवरगाढा]], [[इनर्वा, सप्तरी|इनर्वा]], [[रामपुर मल्हनियाँ]], [[भारदह]], [[पोर्ताहा]] र [[मधुवापुर]] |१४ |[[हनुमाननगर]] |५२,७९६ |११८.१९ |४५० |- |५ |[[राजविराज नगरपालिका]] |[[मलेठ]], [[बोरिया]] (३-७), [[फर्सेठ]], [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६), [[बिष्हरिया]], [[को मध्येपुरा]] (४-७), [[ देउरी मरुवा]] र [[दिघवा]] |१६ |राजविराज |७०,८०३ |५५.६४ |१,३०० |- |६ |[[शम्भुनाथ नगरपालिका]] |[[खोक्सरप्रवाहा]], [[मोहनपुर]], [[शम्भुनाथ]], [[भङ्गाहा]], [[बसबलपुर]], [[रामपुर जमुवा]] र [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] |१२ |[[मोहनपुर]] |३९,६३४ |१०८.७१ |३६० |- |७ |[[बोदेबरसाइन नगरपालिका]] |[[बोदेबरसाइन]], [[फुल्काही]], [[मनराजा]], [[खडगपुर]], [[काचन]], [[देउरी]], [[सारश्वर]], [[धनगढी, सप्तरी|धनगढी]] (१-८) र [[नेगडा]] |१० |[[बोदेबरसाइन]] |४६,०१७ |५८.९३ |७८० |- |८ |[[सुरुङ्गा नगरपालिका]] |[[पिप्रापश्चिम]], [[हर्दिया, सप्तरी|हर्दिया]], [[दौलतपुर]], [[मधुपट्टी]], [[कुसाहा]], [[हरिपुर, सप्तरी|हरिपुर]], [[मलहनमा]], [[टिकुलिया, सप्तरी|टिकुलिया]], [[पटेर्वा, सप्तरी|पटेर्वा]] र [[मल्हनिया]] (५,६) |११ |[[मधुपट्टी]] |४९,४६० |१०७.०४ |४६० |- |९ |[[सप्तकोशी नगरपालिका]] |[[फत्तेपुर, सप्तरी|फत्तेपुर]], [[ओद्राहा]] र [[कमलपुर]] |११ |तुलसीचोक |२३,५१० |६०.२५ |३९० |- |१० |[[अग्नीसाइर कृष्णासवरन गाउँपालिका]] |[[जण्डौल]], [[परसवनी]], [[सितापुर, सप्तरी|सितापुर]], [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (१-५,७-९) र [[बकधुवा]] |६ |सीतापुर कोलोनी |३१,६३४ |१०३.०८ |३१० |- |११ |[[महादेवा गाउँपालिका]] |[[पकरी]], [[डाढा]], [[बथनाहा]], [[महादेवा, सप्तरी|महादेवा]] र [[भगवतपुर]] |६ |[[बथनाहा]] |३०,३१५ |३४.९७ |८७० |- |१२ |[[तिरहुत गाउँपालिका]] |[[त्रिकोल]], [[मैनाकडेरी]], [[गोइठी]], [[डिमन]] र [[लोहजरा]] |५ |[[गोइठी]] |२४,०३४ |३७.८१ |६४० |- |१३ |[[तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिका]] |[[तिलाठी]], [[लौनियाँ]], [[बमनगामाकट्टी]], [[सकरपुरा]], [[कोइलाडी]], [[को मध्येपुरा]] (१-३,८,९) र [[कोईलाडी बर्साइन]] |८ |[[तिलाठी]] |३३,६५८ |३२.९१ |१,००० |- |१४ |[[रुपनी गाउँपालिका]] |[[नकटी रायपुर]], [[बसबिटी]], [[कटैया]], [[जमुनी मधेपुरा]] (७-९) र [[तेरहौता]] |६ |[[नकटी रायपुर]] |२९,८७७ |५६.०८ |५३० |- |१५ |[[विष्णुपुर गाउँपालिका, सप्तरी|विष्णुपुर गाउँपालिका]] |[[सिम्राहा सिगियोन]], [[मलेकपुर]] (५-९), [[जमुनी मधेपुरा]], [[बोरिया]] (१,२,८,९) र [[इटहरी विष्णुपुर]] |७ |[[इटहरी विष्णुपुर]] |२७,७०३ |४०.२५ |६९० |- |१६ |[[राजगढ गाउँपालिका]] |[[झुट्की]], [[बनैनियाँ]], [[नर्घो]], [[बेल्हीचपेना]], [[फकिरा]] र [[मलेकपुर]] (१-४) |६ |[[नर्घो]] |३२,४६२ |४७.९१ |६८० |- |१७ |[[छिन्नमस्ता गाउँपालिका]] |[[बिरपुरवरही|बरही बिरपुर]], [[कोचाबखारी]], [[लालापट्टी]] र [[छिन्नमस्ता, सप्तरी|छिन्नमस्ता]] |७ |[[छिन्नमस्ता, सप्तरी|छिन्नमस्ता]] |२९,९४६ |३८.७२ |७७० |- |१८ |[[बलान-बिहुल गाउँपालिका]] |[[रौतहट, सप्तरी|रौतहट]], [[रामनगर, सप्तरी|रामनगर]], [[मौवाहा]], [[बेल्ही, सप्तरी|बेल्ही]] र [[मल्हनिया]] (१-४,७,८,९) |६ |[[मल्हनिया]] |२३,५२७ |३३.०४ |७१० |} [[चित्र:NepalSaptariDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|सप्तरी जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==भौगोलिक अवस्था== *अक्षांशः-२६.२५"उत्तरदेखि २६.४७" उत्तरसम्म *देशान्तरः-८६.२८" पूर्वदेखि ८७.७" पूर्वसम्म। *सिमाना:-पूर्व-[[सुनसरी जिल्ला]] तथा [[भारत]]को विहार राज्य, पश्चिम-[[सिराहा जिल्ला|सिरहा जिल्ला]], उत्तर-[[उदयपुर जिल्ला]] र दक्षिण-[[भारत]]को विहार राज्य। *क्षेत्रफल:-१,३६३ वर्ग किलोमिटर *औषत लम्वाई:- ४३ किलोमिटर (पूर्वमा कोशी नदी देखि पश्चिममा बलान खोला सम्म)। *औषत चौडाई:- ३२ किलोमिटर (उत्तरमा चुरे पर्वतको पानीढलो देखि दक्षिणमा भारतकॊ विहार राज्यको सुपौल तथा मधुबनी जिल्ला सम्म)। ==भौगोलिक विभाजन== यो जिल्ला [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]] श्रृफ्ला चारकोसे जंगल र उर्वरा तराईका भागहरू मिलि वनेको छ। यसको भौगोलिक वनावटलाई मुख्य तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ :- # उत्तरको पहाडको चुरे डुडा # मध्यभागको भावर प्रदेश र # दक्षिणको समथर भूमि। ==प्रशासनिक विभाजन== यस जिल्लामा ९१ वटा गा.वि.स. ५ वटा न. पा. १७ वटा इलाका तथा ६ वटा संसदीय निर्वाचन क्षेत्र पर्दछ। क्षेत्र :- १ {{सप्तरी जिल्लाका गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} == सन्दर्भ == {{reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस् == [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] ==बाह्य कडीहरू== {{incubator|kip/सप्तरी जिल्ला| http://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:सप्तरी जिल्ला| ]] . l6meqv7amx6bc32qfp8owbxw4y1kflk 0 4521 1355192 1349899 2026-05-14T10:10:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355192 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = जिल्ला | alt_name = | alt_name1 = | alt_name2 = | alt_name3 = | alt_name4 = | map = | category = [[जिल्ला]] | territory = [[नेपाल]] | upper_unit = | start_date = वि.सं १८७२ अगाडी | start_date1 = | start_date2 = | start_date3 = | start_date4 = | legislation_begin = | legislation_begin1 = | legislation_begin2 = | legislation_begin3 = | legislation_begin4 = | legislation_end = | legislation_end1 = | legislation_end2 = | legislation_end3 = | legislation_end4 = | end_date = | end_date1 = | end_date2 = | end_date3 = | end_date4 = | current_number = ७७ | number_date = ३ असोज २०७२ | type = | type1 = | type2 = | type3 = | type4 = | status = | status1 = | status2 = | status3 = | status4 = | exofficio = | exofficio1 = | exofficio2 = | exofficio3 = | exofficio4 = | population_range = २०,४१,५८७ – ५,६५८ | area_range = {{convert|7889|km2|mi2}} - {{convert|119|km2}} | government = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | government1 = | government2 = | government3 = | government4 = | subdivision = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | subdivision1 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरू]] | subdivision2 = | subdivision3 = | subdivision4 = | image = Map of Nepal with Districts.svg }} {{Politics of Nepal}} {{Administrative divisions of Nepal}} '''नेपालका जिल्लाहरू''' [[प्रदेश]] पछिको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन हो। जिल्लाहरू [[नगरपालिका]] र [[गाउँपालिका]]मा विभाजित छन्। नेपालमा सात प्रदेश र ७७ जिल्ला छन्।<ref name="Dhankuta">{{cite web|url=http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/|title=संक्षिप्त परिचय|date=|website=ddcdhankuta.gov.np|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|quote=..."श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।"|access-date=6 February 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को २०७२ भदौ ५ गतेको बैठकले [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]]लाई दुई/दुई जिल्ला बनाउने निर्णय गरेको थियो। सरकारको निर्णय अनुसार आयोगले [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] र [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] गरी दुई तथा लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] र [[कर्णाली प्रदेश]]मा रहने [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] गरी कायम भएका दुई जिल्लासहित चार जिल्लामा जिल्ला समन्वय समितिको निर्वाचन गराउने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title=There will be 77 districts in the country: Minister Thapa|date=6 August 2017|publisher=myrepublica.com|access-date=13 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=जनसङ्ख्या|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population#population_size_and_distribution|website=नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय|publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय|language=नेपाली|accessdate=१० पुस २०८१}}</ref> ==जिल्ला अधिकारीहरू== जिल्ला अधिकारीहरूमा निम्न समावेश छन्: [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]], [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]] अन्तर्गतका एक अधिकारीलाई सरकारले जिल्लाको सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकृतको रूपमा नियुक्त गर्दछ। स्वास्थ्य, शिक्षा, सुरक्षा र अन्य सबै सरकारी कार्यालयहरू जस्ता जिल्लाका सबै विभागहरूको उचित निरीक्षणको लागि प्रमुख जिल्ला अधिकारी जिम्मेवार रहन्छन्। [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]ले जिल्ला सभाको कार्यकारीको रुपमा काम गर्दछ। जिल्ला समन्वय समितिले [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[गाउँपालिका]] तथा [[नगरपालिका]]बीच समन्वय कायम गर्न र राजनीतिक प्रकृतिका कुनै विवाद भए समाधान गर्न प्रदेश सभासँग समन्वय गर्दछ। यसले प्रदेश र सङ्घीय सरकार तथा जिल्लाका [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]बीच समन्वय पनि कायम गरेको हुन्छ। ==इतिहास== राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] र प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को पालामा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta"/> दुधकोशी नदीको पूर्वका सबै क्षेत्रहरू एउटै जिल्ला थिए, धनकुटा। ===राणा काल (वि.सं १९४१–२००७)=== तत्कालीन प्रधानमन्त्री वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणा (वि.सं १९४१–१९५५) को पालामा नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा गरी तीन गौँडा थिए। पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणापछि २००७ मा नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य र वि.सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको नयाँ संविधान जारी नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रह्यो। प्रत्येकको जिल्लाको सदरमुकाम थियो र यसको प्रमुख बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म धेरै ऐन र संविधानहरू पारित भए जसमा जिल्लाहरूको नाम निम्नानुसार देखाइएको छ:<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/प्रशासकीय%20पुनर्गठन%20समिति%20(बुच%20कमिशन)%20को%20प्रतिवेदन,%20२००९%20.pdf |title= प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419231248/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2024-04-19 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |archive-url= https://web.archive.org/web/20220125202443/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |archive-date= 25 January 2022 |url-status= dead }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===वि.सं २०१२ भन्दा अगाडीका जिल्लाहरू=== {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |पूर्व नं. १ |पूर्व नं. २ |पूर्व नं. ३ |पूर्व नं. ४ |धनकुटा |इलाम |बारा |महोत्तरी-सर्लाही}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |सप्तरी |विराटनगर |झापा |चिसापानीगढी |उदयपुर |पश्चिम नं. १ |पश्चिम नं. २ |पश्चिम नं. ३}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |पश्चिम नं. ४ |पाल्पा |प्युठान |सल्यान |जुम्ला |दैलेख |डोटी |बझाङ}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |बैतडी |डडेल्धुरा |पाल्ही-माझखण्ड |खजानी शिवराज |दाङ-देउखुरी |बाँके-बर्दिया |कैलाली-कञ्चनपुर |काठमाडौँ उपत्येका}} {{col-end}} === पञ्चायत काल (वि.सं २०१७–२०४६) === वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३२ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ विकास जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html | title = Memorial Step of King Mahendra in 1st Poush 2017 BS | date = 13 December 2017 | website = reviewnepal.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> पञ्चायती व्यवस्था (वि.सं २०१७–२०४६) को समयमा जिल्ला पञ्चायत नेपालको चार प्रशासनिक विभागहरू मध्ये एक थियो। पञ्चायतकालमा देशलाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो र अहिले नवलपरासी र रुकुमलाई २ जिल्लामा विभाजन गरी २ जिल्ला थपिएको छ। अहिले जिल्लाको सङ्ख्या ७७ पुगेको छ। === २०१३ देखि २०१७ सम्मका जिल्लाहरू === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |मेची |विराटनगर |ताप्लेजुङ |धनकुटा |भोजपुर |हनुमाननगर |सगरमाथा |जनकपुर}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |दोलखा |चौतारा |काठमाडौँ |बारा |त्रिशूली |राप्ती |गोरखा |पोखरा}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |स्याङ्जा |लुम्बिनी |बागलुङ |गुल्मी |कपिलवस्तु |प्युठान |हुम्ला |कर्णाली}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |जाजरकोट |सल्यान |दैलेख |नेपालगन्ज |बझाङ |डोटी |धनगढी |महाकाली}} {{col-end}} === जिल्ला विकास समिति (वि.सं २०४६–२०७२) === जिल्ला विकास समिति जिल्ला स्तरमा निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको थियो। यसले जिल्लास्तरीय विकास नीति निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पाएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्यपछि वि.सं २०४७ मा यसको स्थापना भएको थियो। {{Gallery|width=170|height=190 |title=नेपालका ऐतिहासिक जिल्लाहरूको नक्सा |1942 Geographical Map Nepal by Ganesh Bahadur KC.jpg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं १९९८) |Districts of Nepal in 1952.png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २००७) |Districts of Nepal 2015.svg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७२) |Districts of Nepal 2020 (blank).png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७७) }} == नयाँ प्रशासन अन्तर्गतका जिल्लाहरू == २०७२ असोज ३ गते देखि नेपाल [[नेपालका प्रदेशहरू|७ वटा प्रदेश]]मा विभाजित छ। नयाँ संविधानको अनुसूची ४ ले विद्यमान जिल्लाहरूलाई एकसाथ मिलाएर तिनीहरूलाई परिभाषित गरेको छ। दुई जिल्ला [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] र [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]लाई दुई भागमा विभाजन गरी दुई फरक प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ। <ref>{{Cite web |url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title= There will be 77 districts in the country: Minister Thapa |date=६ August २०१७|publisher=myrepublica.com |access-date=१३ सेम्टेम्बर २०१७}}</ref> पुरानो जिल्ला विकास समितिलाई [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]मा बदलिएको छ। {| class="wikitable sortable |+ |- style="background:#98fb98;" !क्रम ! प्रदेशहरू ! राजधानी ! जिल्लाहरू ! क्षेत्रफल<br />(किमी^२) ! जनसङ्ख्या<br />([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) [https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग] ! जनघनत्व<br />(मानिस/किमी^२) ! मुख्य भाषाहरू |- ! ! [[नेपाल]] ! [[काठमाडौँ]] ! ७७ ! १४७,१८१&nbsp;किमी^२ ! २९,१६४,५७८ ! १९८.१५ ! [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |- |१ | |[[कोशी प्रदेश]] ||[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १४ || २५,९०५&nbsp;किमी^२ || ४,९६१,४१२ ||१९१.५२ | [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[राई भाषा|राई]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[लिम्बू भाषा|लिम्बू]] |- |२ | |[[मधेश प्रदेश]] || [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] || ८ || ९,६६१&nbsp;किमी^२ || ६,११४,६०० || ६३२.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |- |३ | |[[बागमती प्रदेश]]|| [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] || १३ || २०,३००&nbsp;किमी^२ || ६,११६,८६६ || ३०१.३२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]]/[[नेवारी भाषा]] |- |४ | |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] || ११ || २१,७९३&nbsp;किमी^२ || २,४६६,४२७ || ११३.१८ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[गुरुङ भाषा|गुरुङ]]/[[मगर भाषा|मगर]] |- |५ | |[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| [[देउखुरी]] || १२ || १९,२७१&nbsp;किमी^२ || ५,१२२,०७८ || २६५.७९ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[थारू भाषा|थारू]]/[[अवधी भाषा|अवधि]] |- |६ | |[[कर्णाली प्रदेश]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] || १० ||३०,७१२&nbsp;किमी^२ || १,६८८,४१२ || ५४.९७ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मगर भाषा|मगर]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]] |- |७ | |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|| [[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]|| ९ || १९,५३९&nbsp;किमी^२ || २,६९४,७८३ || १३७.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[डोटेली भाषा|डोटेली]]/[[थारू भाषा|थारू]] |} == प्रदेश अनुसार जिल्लाहरूको सूची == === कोशी प्रदेश=== {{Koshi Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू !क्रम ! नाम ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs">{{Cite web |title=Population of Each Districts in Nepal |date=९ अगस्ट २०२३ |url=https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031060912/https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province |date=2023-10-31 }}</ref> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[भोजपुर जिल्ला (नेपाल)|भोजपुर जिल्ला]] | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | १,५०७ | १५७,९२३ | [http://www.ddcbhojpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918094712/http://ddcbhojpur.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |२ |[[धनकुटा जिल्ला]] || [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] || ८९१|| १५०,५९९ | [http://www.ddcdhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925162853/http://ddcdhankuta.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |३ |[[इलाम जिल्ला]] || [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] || १,७०३ || २७९,५३४ ||[http://www.ddcilam.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ |[[झापा जिल्ला]] || [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] || १,६०६ || ९९८,०५४ ||[http://www.ddcjhapa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130110423/http://ddcjhapa.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |५ |[[खोटाङ जिल्ला]] || [[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]] || १,५९१ || १७५,२९८ ||[http://www.ddckhotang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922212136/http://ddckhotang.gov.np/ |date=2019-09-22 }} |- |६ |[[मोरङ जिल्ला]] || [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १,८५५ || '''१,१४८,१५६'''||[http://www.ddcmorang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918064452/http://ddcmorang.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |७ |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] || [[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]] || १,०७४ || १३९,५५२ ||[http://www.ddcokhaldhunga.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018152559/http://www.ddcokhaldhunga.gov.np/ |date=2018-10-18 }} |- |८ |[[पाँचथर जिल्ला]] || [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] || १,२४१ || १७२,४०० ||[http://www.ddcpanchthar.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131165127/http://www.ddcpanchthar.gov.np/ |date=2018-01-31 }} |- |९ |[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] || [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] || ३,४८० || १५८,०४१ ||[http://www.ddcsankhuwasabha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530025844/http://ddcsankhuwasabha.gov.np/ |date=2015-05-30 }} |- |१० |[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] || [[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सोलुदुधकुण्ड]] || ३,३१२ || १०४,८५१ ||[http://www.ddcsolukhumbu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909174505/http://ddcsolukhumbu.gov.np/ |date=2019-09-09 }} |- |११ |[[सुनसरी जिल्ला]] || [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] || १,२५७ || ९२६,९६२ ||[http://www.ddcsunsari.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921085231/http://ddcsunsari.gov.np/ |date=2019-09-21 }} |- |१२ |[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] || [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] || ३,६४६ || १२०,५९० ||[http://www.ddctaplejung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918065504/http://ddctaplejung.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |१३ |[[तेह्रथुम जिल्ला]] || [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] || ६७९ || '''८८,७३१'''||[http://www.ddctehrathum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130095926/http://ddctehrathum.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |१४ |[[उदयपुर जिल्ला]] || [[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] || २,०६३ || ३४०,७२१ ||[http://www.ddcudayapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130074236/http://www.ddcudayapur.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- ! ![[कोशी प्रदेश]] ![[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] !२५,९०५&nbsp;किमी^२ !४,९६१,४१२ ![http://p1.gov.np] |} === मधेश प्रदेश === {{Madhesh Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पर्सा जिल्ला]] | [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] | align=right | १,३५३ | align=right | ६५४,४७१ | [http://www.ddcparsa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208211700/http://www.ddcparsa.gov.np/ |date=2018-02-08 }} |- |२ | [[बारा जिल्ला]] | [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] | align=right | १,१९० | align=right | ७६३,१३७ | [http://www.ddcbara.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922014615/http://ddcbara.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |३ | [[रौतहट जिल्ला]] | [[गौर नगरपालिका|गौर]] | align=right | १,१२६ | align=right | ८१३,५७३ | [http://www.ddcrautahat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921180014/http://ddcrautahat.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |४ | [[सर्लाही जिल्ला]] | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] | align=right | १,२५९ | align=right | ८६२,४७० | [http://www.ddcsarlahi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180607113914/http://www.ddcsarlahi.gov.np/ |date=2018-06-07 }} |- |५ | [[धनुषा जिल्ला]] | [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] | align=right | १,१८० | align=right | ८६७,७४७ | [http://www.ddcdhanusha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |६ | [[सिराहा जिल्ला]] | [[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] | align=right | १,१८८ | align=right | ७३९,९५३ | [http://www.ddcsiraha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} |- |७ | [[महोत्तरी जिल्ला]] | [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] | align=right | १,००२ | align=right | ७०६,९९४ | [http://www.ddcmahottari.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[सप्तरी जिल्ला]] | [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] | align=right | १,३६३ | align=right | ७०६,२५५ | [http://www.ddcsaptari.gov.np] |- ! ![[मधेश प्रदेश]] !'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' !'''९,६६१&nbsp;किमी^२''' !'''६,११४,६००''' ![http://p2.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180428081745/http://p2.gov.np/ |date=2018-04-28 }} |} === बागमती प्रदेश === {{Bagmati Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[सिन्धुली जिल्ला]] | [[सिन्धुलीमाढी]] | align=right | २,४९१ | align=right | ३००,०२६ | [http://www.ddcsindhuli.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |२ | [[रामेछाप जिल्ला]] | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] | align=right | १,५४६ | align=right | १७०,३०२ | [http://www.ddcramechhap.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |३ | [[दोलखा जिल्ला]] | [[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] | align=right | २,१९१ | align=right | १७२,७६७ | [http://www.ddcdolakha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[भक्तपुर जिल्ला]] | [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] | align=right | ११९ | align=right | ४३२,१३२ | [http://www.ddcbhaktapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416102720/http://ddcbhaktapur.gov.np/ |date=2016-04-16 }} |- |५ | [[धादिङ जिल्ला]] | [[धादिङवेशी]] | align=right | १,९२६ | align=right | ३२५,७१० | [http://www.ddcdhading.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |६ | [[काठमाडौँ जिल्ला]] | [[काठमाडौँ]] | align=right | ३९५ | align=right | २,०४१,५८७ | [http://www.ddcktm.gov.np] |- |७ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] | align=right | १,३९६ | align=right | ३६४,०३९ | [http://www.ddckavre.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810221028/http://ddckavre.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |८ | [[ललितपुर जिल्ला]] | [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | align=right | ३८५ | align=right | ५५१,६६७ | [http://www.ddclalitpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804061758/http://ddclalitpur.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |९ | [[नुवाकोट जिल्ला]] | [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] | align=right | १,१२१ | align=right | २६३,३९१ | [http://www.ddcnuwakot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} |- |१० | [[रसुवा जिल्ला]] | [[धुन्चे]] | align=right | १,५४४ | align=right | ४६,६८९ | [http://www.ddcrasuwa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922194956/http://ddcrasuwa.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |११ | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] | align=right | २,५४२ | align=right | २६२,६२४ | [http://www.ddcsindhupalchowk.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919034752/http://ddcsindhupalchowk.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |१२ | [[चितवन जिल्ला]] | [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] | align=right | २,२१८ | align=right | ७१९,८५९ | [http://www.ddcchitwan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }} |- |१३ | [[मकवानपुर जिल्ला]] | [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] | align=right | २,४२६ | align=right | ४६६,०७३ | [http://www.ddcmakwanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814204352/http://ddcmakwanpur.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- ! ![[बागमती प्रदेश]] !'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' !'''२०,३००&nbsp;किमी^२''' !'''६,११६,८६६''' ! [http://p3.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105052423/http://p3.gov.np/ |date=2024-11-05 }} |} === गण्डकी प्रदेश=== {{Gandaki Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[बागलुङ जिल्ला]] | [[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] | align=right | १,७८४ | align=right | २४९,२११ | [http://www.ddcbaglung.gov.np] |- |२ | [[गोरखा जिल्ला]] | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | align=right | ३,६११ | align=right | २५१,१२७ | [http://www.ddcgorkha.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |३ | [[कास्की जिल्ला]] | [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] | align=right | २,११७ | align=right | ६११,१५१ | [http://www.ddckaski.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[लमजुङ जिल्ला]] | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] | align=right | १,६९२ | align=right | १५५,८५२ | [http://www.ddclamjung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811082802/http://ddclamjung.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[मनाङ जिल्ला]] | [[चामे]] | align=right | २,२४६ | align=right | ५,६५८ | [http://www.ddcmanang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814220710/http://ddcmanang.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- |६ | [[मुस्ताङ जिल्ला]] | [[जोमसोम]] | align=right | ३,५७३ | align=right | १४,४५२ | [http://www.ddcmustang.gov.np] |- |७ | [[म्याग्दी जिल्ला]] | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] | align=right | २,२९७ | align=right | ११७,१३३ | [http://www.ddcmyagdi.gov.np]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]] | [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] | align=right | १,३७१ | align=right | ३७८,१७९ | [https://dccnawalparasieast.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101215359/https://dccnawalparasieast.gov.np/ |date=2024-11-01 }} |- |९ | [[पर्वत जिल्ला]] | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] | align=right | ४९४ | align=right | १३१,८८७ | [http://www.ddcparbat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920103115/http://ddcparbat.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[स्याङ्जा जिल्ला]] | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] | align=right | १,१६४ | align=right | २५३,१२४ | [http://www.ddcsyangja.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} |- |११ | [[तनहुँ जिल्ला]] | [[दमौली]] | align=right | १,५४६ | align=right | ३२१,१५३ | [http://www.ddctanahun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126024652/http://ddctanahun.gov.np/ |date=2016-11-26 }} |- ! ! '''[[गण्डकी प्रदेश]]''' !'''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]''' !'''''२१,७९३'''&nbsp;किमी^२'' !'''२,४६६,४२७''' ! [http://gandaki.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104171939/https://gandaki.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |} === लुम्बिनी प्रदेश === {{Lumbini Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२।) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कपिलवस्तु जिल्ला]] | [[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]] | align=right | १,७३८ | align=right | ६,८२,९६१ | [http://www.ddckapilvastu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921151728/http://ddckapilvastu.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |२ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला]] | [[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] | align=right | ''७९२'' | align=right | ३,८६,८६८ | [http://www.dccnawalparasiwest.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106163850/https://dccnawalparasiwest.gov.np/ |date=2024-11-06 }} |- |३ | [[रुपन्देही जिल्ला]] | [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] | align=right | १,३६० | align=right | ११,२१,९५७ | [http://www.ddcrupandehi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810060843/http://ddcrupandehi.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[अर्घाखाँची जिल्ला]] | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | align=right | १,१९३ | align=right | १,७७,०८६ | [http://www.ddcarghakhanchi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803031519/http://ddcarghakhanchi.gov.np/ |date=2017-08-03 }} |- |५ | [[गुल्मी जिल्ला]] | [[तम्घास]] | align=right | १,१४९ | align=right | २,४६,४९४ | [http://www.ddcgulmi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811013239/http://ddcgulmi.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |६ | [[पाल्पा जिल्ला]] | [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] | align=right | १,३७३ | align=right | २,४५,०२७ | [http://www.ddcpalpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815045750/http://ddcpalpa.gov.np/ |date=2020-08-15 }} |- |७ | [[दाङ जिल्ला]] | [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] | align=right | २,९५५ | align=right | ६,७४,९९३ | [http://www.ddcdang.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[प्युठान जिल्ला]] | [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]] | align=right | १,३०९ | align=right | २,३२,०१९ | [http://www.ddcpyuthan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919045851/http://ddcpyuthan.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |९ | [[रोल्पा जिल्ला]] | [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] | align=right | १,८७९ | align=right | २,२४,५०६ | [http://www.ddcrolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920230302/http://ddcrolpa.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] | [[रुकुमकोट]] | align=right | १,१६१ | align=right | ५६,७८६ | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |११ | [[बाँके जिल्ला]] | [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] | align=right | २,३३७ | align=right | ६,०३,१९४ | [http://www.ddcbanke.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921022245/http://ddcbanke.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |१२ | [[बर्दिया जिल्ला]] | [[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] | align=right | २,०२५ | align=right | ४,५९,९०० | [http://www.ddcbardiya.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022113101/http://ddcbardiya.gov.np/ |date=2016-10-22 }} |- ! ! '''[[लुम्बिनी प्रदेश]]''' !'''[[देउखुरी]]''' !'''१९,२७१&nbsp;किमी^२''' !'''५,१२२,०७८''' ! [https://dccdang.gov.np/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} === कर्णाली प्रदेश === {{Karnali Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | align=right | १,७१६ | align=right | १६६,७४० | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |२ | [[सल्यान जिल्ला]] | [[शारदा नगरपालिका|शारदा]] | align=right | १,४६२ | align=right | २३८,५१५ | [http://www.ddcsalyan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824074346/http://www.ddcsalyan.gov.np/ |date=2017-08-24 }} |- |३ | [[डोल्पा जिल्ला]] | [[दुनै]] | align=right | ७,८८९ | align=right | ४२,७७४ | [http://www.ddcdolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810101025/http://ddcdolpa.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[हुम्ला जिल्ला]] | [[सिमीकोट|सिमिकोट]] | align=right | ५,६५५ | align=right | ५५,३९४ | [http://www.ddchumla.gov.np] |- |५ | [[जुम्ला जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जुम्ला|खलङ्गा]] | align=right | २,५३१ | align=right | ११८,३४९ | [http://www.ddcjumla.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920000938/http://ddcjumla.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |६ | [[कालिकोट जिल्ला]] | [[मान्म]] | align=right | १,७४१ | align=right | १४५,२९२ | [http://www.ddckalikot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811074729/http://ddckalikot.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |७ | [[मुगु जिल्ला]] | [[गमगढी]] | align=right | ३,५३५ | align=right | ६४,५४९ | [http://www.ddcmugu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923113358/http://ddcmugu.gov.np/ |date=2020-09-23 }} |- |८ | [[सुर्खेत जिल्ला]] | [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] | align=right | २,४५१ | align=right | ४१५,१२६ | [http://www.ddcsurkhet.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924143807/http://ddcsurkhet.gov.np/ |date=2020-09-24 }} |- |९ | [[दैलेख जिल्ला]] | [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | align=right | १,५०२ | align=right | २५२,३१३ | [http://www.ddcdailekh.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |१० | [[जाजरकोट जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] | align=right | २,२३० | align=right | १८९,३६० | [http://www.ddcjajarkot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922141119/http://ddcjajarkot.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- ! ! '''[[कर्णाली प्रदेश]]''' !'''[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]''' !'''३०,७१२&nbsp;किमी^२''' !'''१,६८८,४१२''' ! [http://karnali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007110151/http://www.karnali.gov.np/ |date=2024-10-07 }} |} === सुदूरपश्चिम प्रदेश === {{Sudurpashchim Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कैलाली जिल्ला]] | [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] | align=right | ३,२३५ | align=right | ९०४,६६६ | [http://www.ddckailali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305144742/http://ddckailali.gov.np/ |date=2020-03-05 }} |- |२ | [[अछाम जिल्ला]] | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | align=right | १,६८० | align=right | २२८,८५२ | [http://www.ddcachham.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516192014/http://ddcachham.gov.np/ |date=2014-05-16 }} |- |३ | [[डोटी जिल्ला]] | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] | align=right | २,०२५ | align=right | २०४,८३१ | [http://www.ddcdoti.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[बझाङ जिल्ला]] | [[जयपृथ्वी नगरपालिका|जयपृथ्वी]] | align=right | ३,४२२ | align=right | १८९,०८५ | [http://www.ddcbajhang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811022444/http://ddcbajhang.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[बाजुरा जिल्ला]] | [[मार्तडी]] | align=right | २,१८८ | align=right | १३८,५२३ | [http://www.ddcbajura.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918110538/http://ddcbajura.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |६ | [[कञ्चनपुर जिल्ला]] | [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] | align=right | १,६१० | align=right | ५१३,७५७ | [http://www.ddckanchanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925012630/http://ddckanchanpur.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |७ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] | align=right | १,५३८ | align=right | १३९,६०२ | [http://www.ddcdadeldhura.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[बैतडी जिल्ला]] | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | align=right | १,५१९ | align=right | २४२,१५७ |[http://ddcbaitadi.gov.np/en] |- |९ |[[दार्चुला जिल्ला]] |[[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] | align=right | २,३२२ | align=right | १३३,३१० |[http://www.ddcdarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- ! !'''[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]''' !'''[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]''' !'''१९,५३९&nbsp;किमी^२''' !'''५१५,०६९''' ![http://p7.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723060141/https://p7.gov.np/ |date=2024-07-23 }} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका प्रदेशहरू]] * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] (साविकको) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] * [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://www.nelomasi.com.np/2021/06/list-of-provinces-and-districts-in-nepal.html नेपालका प्रदेश तथा जिल्लाहरूको सूची] {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू| ]] 6oie7m7h3qhiddxtqiu2txaj7odpraj 0 5135 1355087 1348922 2026-05-14T03:21:54Z Mrnprabhat 48285 हाल परिवर्तन 1355087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय | seal = Emblem of Nepal.svg |image= |seal_width = |formed = |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] |headquarters = [[सिंहदरबार|सिंहदरबार, काठमाडौँ]] |latd = 28 |latm = 36 |lats = 50 |latNS = N |longd = 17 |longm = 12 |longs = 32 |longEW = E |employees = |budget = | minister1_name = [[प्रतिभा रावल]] | minister1_pfo = [[मन्त्री]] |chief1_name = |chief1_position = |website = [http://www.molcpa.gov.np www.molcpa.gov.np] }} '''भूमि, सहकारी तथा मानव संसाधन मन्त्रालय''' [[नेपाल सरकार]]को भूमि व्यवस्थापन सम्बन्धि कार्यहरू गर्ने सर्वोच्च सरकारी कार्यालय हो।यसले भूमि सम्बन्धि नीति बनाउने, भूमि नक्साहरू अध्यावधिक गर्ने, आवास, कृषि तथा सार्वजनिक भूमिहरूको लागत राख्ने तथा गुठी जग्गाहरूको संरक्षण गर्ने यसको मुख्य कार्य हो। ==उद्देश्यहरू== *भूमि सम्बन्धी नीति निर्माण गर्ने। *भूमिसुधार, भू-उपयोग र [[चक्लाबन्दी]] सम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने। *भूमिसम्बन्धी नापनक्सा अध्यावधिक गर्ने। *भूमिको अधिकतम उपयोग गर्ने वातावरण सृजना गरी कृषि उत्पादकत्व बढाउने। *[[भूमि अभिलेख]]लाई वैज्ञानिकीकरण गरी व्यवस्थित गर्ने। *भूमि प्रशासनमा रहेको जनशक्तिलाई क्षमतावान, सक्षम र प्रतिस्पर्धी बनाउने। *[[एकीकतृ भू-सूचना प्रणाली]]को विकास गर्ने। *भूमिहीन एवं मुक्त कमैयाहरूलाई पुर्स्थापना गर्ने। *धार्मिक सम्पदा एवं गुठीको संरक्षण गर्ने। ==कार्यक्षेत्र र जिम्मेवारी== नेपाल सरकार (कार्य विभाजन) नियमावली, २०५७ले भूमिसुधार तथा व्यवस्था मन्त्रालयलाई देहाय बमोजिमको कार्यक्षेत्र निर्धारण गरेको छ। *भूमिसुधार तथा व्यवस्था सम्बन्धी नीति, योजना कार्यान्वयन तथा अनुगमन र मूल्याङ्कन सम्बन्धी, *[[मालपोत]] र रजिष्ट्रेशन सम्बन्धी, *[[जग्गा दर्ता]] सम्बन्धी, *भूमि सम्बन्धी राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्बन्धी, *जग्गा नापजाँच सम्बन्धी प्रशासन तथा तालीम सम्बन्धी, *अनिवार्य बचत योजना, ऋण वितरण र ऋण असुली सम्बन्धमा हालसम्म सङ्कलित बचतलाई *वितरण गर्ने सम्बन्धी, *जियोडेटिक नापी, टोपोग्राफिक नक्सा तयारी र हवाई र्सर्वेक्षण सम्बन्धी, *गुठी संस्थान र गुठी अर्न्तर्गतको जग्गा व्यवस्थापन सम्बन्धी, *[[सुकुम्बासी]] सम्बन्धी, *नेपाल इन्जिनियरिङ्ग सेवाको नापी समूह सम्बन्धी नियुक्ति, सरुवा, बढुवा, सुरू नियुक्तिको न्यूनतम शैक्षिक योग्यता र बढुवामा गणना हुने सम्बन्धित विषयको शैक्षिक योग्यताको निर्धारण तथा विभागीय कारवाही आदि सम्बन्धी। ==मन्त्रालय अर्न्तर्गतका निकायहरू== ====विभागहरू==== *[[नापी विभाग]]। *[[भूमिसुधार तथा व्यवस्थापन विभाग]]। *[[भू-सूचना तथा अभिलेख विभाग]]। *[[भूमि व्यवस्थापन प्रशिक्षण केन्द्र]]। ====कार्यालयहरू==== *[[जिल्ला मालपोत कार्यालय|मालपोत कार्यालय]]हरू। *[[भूमिसुधार कार्यालय]]हरू। *[[नापी शाखा]]हरू। *[[नापी गोश्वारा]]हरू। ====संस्थान==== *[[गुठी संस्थान]]। ==सम्पर्क ठेगाना== नेपाल सरकार<br/> भूमिसुधार तथा व्यवस्था मन्त्रालय<br/> सिहदरवार, काठमाडौँ, नेपाल<br/> फोन नं.: ४२११७६० मन्त्री, ४२११६६६ सचिव<br/> फ्याक्स: ०९७७-०१-४२११७०८<br/> इमेल: info@molrm.gov.np ==आधिकारीक वेबसाइट== [http://www.molrm.gov.np www.molrm.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207075401/http://molrm.gov.np/ |date=2009-02-07 }} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] a0po5mbdec0209sk9qxe18vd441on9f 0 6400 1355063 1352233 2026-05-13T16:07:17Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ नक्सा थप 1355063 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = राजविराज |official_name = |other_name = |native_name = |settlement_type = सहर |motto = |image_skyline = {{Photomontage |photo2a = Gajendra Chowk.jpg |photo3a = Neta Chwok, Rajbiraj (1).JPG |photo3b = Krishna Temple (1).JPG |photo4a = Bhagwati Mandir Rajbiraj (2).JPG |photo4b = Rajdevi Temple,Rajbiraj (2).JPG |spacing = 1 |color_border = white |color = white |size = 280 |foot_montage = घडीको दिशामा शीर्षदेखि<br />गजेन्द्र चौक, पहिले त्रिभुवन चौक, कृष्ण मन्दिर, [[राजदेवी मन्दिर, राजविराज|राजदेवी मन्दिर]], [[भगवती मन्दिर राजविराज|भगवती मन्दिर]] र नेता चौक/दशन चौक/घण्टाघर }} |imagesize = |image_caption = |image_map = {{mapframe|plain=yes|frame=yes|type=point|frame-align=center|zoom=9|marker=marker|marker-color=0050d0}} |pushpin_map = राजविराज नगरपालिका#सप्तरी जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल |coordinates = {{coord|26|32|26|N|86|44|55|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |pushpin_label_position = top |pushpin_map_caption = राजविराजको स्थान |pushpin_mapsize = 300 <!-- Location --> |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |subdivision_type3 = वडा सङ्ख्या |subdivision_name3 = १६ <!-- Politics --> |government_footnotes = |leader_title = <!--नगरप्रमुख--> |leader_name = <!--भीमराज यादव <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]])--> |leader_title1 = का.वा. नगर प्रमुख |leader_name1 = इसरत परविन <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = <!-- Area --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 55.32 <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=13|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_footnotes = <ref>{{cite web|title=National Population and Housing Census 2011|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107015829/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |date=2019-01-07 }}</ref><ref>{{cite web|title=New Structure of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=March 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Details of Rural Municipal and Municipalities of Nepal |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/scanned%20file.PDF|publisher=MOFALD, Government of Nepal|date=13 September 2017}}</ref> |population_note = |population_total = 70803 | population_density_km2 = auto |population_metro = |population_density_metro_km2 = <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = |elevation_m = 76 <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक सङ्केत |postal_code = ५४६०० |area_code = ०३१ |website = {{URL|www.rajbirajmun.gov.np}} |footnotes = }} '''राजविराज''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] को [[सप्तरी जिल्ला]]मा रहेको नगरपालिका हो। टाउन प्लानिङ गरेर बसाइएको राजविराज नगरपालिका [[तराई]]को सबैभन्दा पहिलो र नेपालको चौथो [[नगरपालिका]] हो। वि.सं. १९९४ तिर [[सप्तकोशी नदी]]ले पुरानो सदरमुकाम [[हनुमाननगर]]लाई कटान गर्न थाले पछि सदरमुकाम अन्यत्र सार्न उपयुक्त ठाउँको खोजी हुन थाल्यो। तत्कालीन बडाहाकिम प्रकाश शमशेर जबराले उपयुक्त ठाउँ खोजेर सहर बसाउने जिम्मेवारी ख्याति प्राप्त इन्जिनियर [[डिल्लीजङ्ग थापा]]लाई सुम्पेका थिए। उनले आफ्नो जमीनन्दारी मौजा रहेको जोलहरी [[मलेठ]] गाउँ नजीकैको राजपुर मौजामा सदरमुकाम बसाउने निधो गरे। त्यस बेला सुन्दर सहरको रूपमा प्रसिद्धि पाएको भारतको [[जयपुर]] सहरको नक्सा बमोजिम टाउन प्लानिङ गरी वि.सं.१९९८ मा राजविराज शहर बसाइयो।<ref>{{Cite web |last=Chanda Rana |title="What Went Wrong In My Madhesh?" |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/02/19/what-went-wrong-in-my-madhesh/ |access-date=2026-03-02 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा [[मलेठ]], [[बोरिया]] (३-७), [[फर्सेठ]], [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६), [[विषहरिया]], [[को मध्येपुरा]] (४-७), [[देउरी भरुवा]] र [[दिघवा]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ राजविराज नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || राजविराज (२, १०) || ६,७०८ || ५.६९ || ११७८.९१ |- | २ || राजविराज (९) || ५,८५२ || १.८५ || ३१६३.२४ |- | ३ || राजविराज (४) || २,४१२ || ०.३३ || ७३०९.०९ |- | ४ || राजविराज (३) || २,७४७ || ०.१४ || १९६२१.४३ |- | ५ || राजविराज (८) || २,७२७ || ०.४ || ६८१७.५० |- | ६ || राजविराज (७) || ६,३६९ || ०.६४ || ९९५१.५६ |- | ७ || राजविराज (१, ६) || ५,१६२ || १.९६ || २६३३.६७ |- | ८ || राजविराज (५) || ५,४२८ || ०.९९ || ५४८२.८३ |- | ९ || [[मलेठ]] || ७,८५१ || ८.३८ || ९३६.८७ |- | १० || [[दिघवा]] र [[हरिहरपुर, सप्तरी|हरिहरपुर]] (६) || ४,९०४ || ८.८५ || ५५४.१२ |- | ११ || [[फर्सेठ]] || ४,२३९ || ४.४७ || ९४८.३२ |- | १२ || [[विषहरिया]] (१-३,९) || ३,४४६ || ४.५८ || ७५२.४० |- | १३ || [[विषहरिया]] (४–८) || ३,७१४ || ५.७१ || ६५०.४४ |- | १४ || [[को मध्येपुरा]] (४–७) || २,७५६ || ३.०४ || ९०६.५८ |- | १५ || [[देउरी भरुवा]] || ३,६१२ || ४.६६ || ७७५.११ |- | १६ || [[बोरिया]] (३-७) || २,८७६ || ३.६३ || ७९२.२९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७०,८०३''' || '''५५.३२''' || '''१२७९.८८''' |} == नगर == नगरपालिकामा १२ जना प्रमुख तथा उपप्रमुख छन् । नगरपालिकाको प्रथम प्रमुख यमुनानन्द मिश्र र उप प्रमुख गुणानन्द चौधरी हुनु भएको थियो। [[File:Buddha Air aircraft at Rajbiraj airport, Nepal.jpg|thumb|300px|[[राजविराज विमानस्थल]]मा [[बुद्ध एयर]] विमान]] == रितिथिति == वर्तमान राजविराजको पूर्वी भागमा पर्ने भलुवाही खोलाको छेउमा लामो इतिहास बोकेको राजदेवी भगवतीको मन्दिरबाट राजविराज नाम रहन गएको विभिन्न पुस्तकमा उल्लेख छ। राजदेवी भगवतीलाई सेन राजाको इष्टदेवी मानिन्छ। राजदेवी मन्दिर यहाँ अवस्थित रहनुको कारण यहाँ सेन राजाहरूको कचहरी गर्ने ठाउँ, दरवार, किल्ला रहनु हो।{{cn}} सहर विकासका लागि चाहिने आधारहरू भएकोले विक्रम सम्वत २०१६ सालमा राजविराजलाई नगरपालिका घोषणा गरियो। नगरपालिकाको पूर्वमा खाँडो खोला, पश्चिममा [[जमुनी मधेपुरा]], उत्तरमा मलेठ र दक्षिणमा [[बोरिया]] गाविस छन्। योजनाबद्ध किसिमले व्यवस्थित राजबिराज छिट्टै व्यवसायिक रूपमा अगाडि बढी विक्रम सम्वत २०१० साल तिर पूर्वी नेपालको तराई र पहाडी जिल्लाका व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकसित हुन पुग्यो। नगरपालिकामा ऐतिहासिक राजदेवी, दुर्गा भगवती, वागेश्वरी भगवती, हनुमान, रामजानकी, राधाकृष्ण, विष्णु, बैष्णवी काली, महादेव लगायतका मठ मन्दिर तथा मुस्लिम समुदायको जामे मस्जिद र जैन धर्मावलम्बीका मन्दिर छन्।{{cn}} == जनसङ्ख्या == नगरपालिकामा ब्राह्मण, राजपुत, कायस्थ, थारू, हरिजन, यादव, मुस्लिम, जैन, मारबाडी, दास, डोम, मण्डल, देव,साह हलखोर जातिको बसोबास छ। हिन्दु, मुस्लिम, जैन, बुद्ध धर्म मान्नेहरू आपसमा मिलेर बसेका छन्। प्रत्येक धर्मावलम्बीहरूको आ-आफ्नो रीतिरिवाज र चाडपर्व, कला-संस्कृति छ। कामकाजको रूपमा नेपाली भाषा प्रयोग गर्ने गरे पनि अधिकांश मैथिली भाषा बोल्ने गरिन्छ। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७०,८०३ रहेको छ भने यहाँ १४,१३३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==शैक्षिक संस्थाहरू== राजविराज नगरपालिकामा विभिन्न शैक्षिक संस्थाहरू रहेका छन् । यहाँ सबैभन्दा पुरानो महेन्द्र विन्देश्वरी कलेज रहेको छ जुन [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट सम्बन्धन प्राप्त गरेको छ । * क्यालिबर इन्टरनेसनल कलेज * मोडेल सेकेन्डरी स्कूल, राजविराज-०४,राजदेवी टोल * राजविराज मोडेल क्याम्पस * जानकी उच्च मा.वि. * महेन्द्र बिन्देशवरी बहुमुखी क्याम्पस (त्रि.वि.) * साई कृष्णा मेडिकल कलेज तथा अस्पताल * छिन्नमस्ता उच्च मा.वि. * नया रोज पब्लिक स्कुल * माँ सरस्वति इंग्लिश स्कुल * धर्मराज इंग्लिश स्कुल * सृजना उच्च मा.वि. (मिसन कलेज) * क्षितिज एजुकेशनल फाउंडेशन * युनिक एजुकेशनल एकेडेमी,राजविराज-०७ * जगदम्बा टेक्निकल इन्स्टिच्युट * छिन्नमस्ता कलेज * सफ्टेक कलेज अफ कम्प्युटर इन्जिनीयरिंग कलेज * पिस जोन मोडेल स्कूल,राजविराज * ह्याप्पील्यान्ड उच्च मा.वि. {{Weather box|location=Rajbiraj Raaj Rangashaalaa (1981-2012)|Apr precipitation mm=56.1|Sep low C=23.6|Oct low C=20.8|Nov low C=12.4|Dec low C=9.2|year low C=|Jan precipitation mm=12.7|Feb precipitation mm=14.2|Mar precipitation mm=17.2|May precipitation mm=189.0|Jul low C=24.6|Jun precipitation mm=320.4|Jul precipitation mm=545.8|Aug precipitation mm=384.3|Sep precipitation mm=299.8|Oct precipitation mm=92.8|Nov precipitation mm=6.8|Dec precipitation mm=5.4|year precipitation mm=|source 1='''Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)'''<ref name= climate >{{cite web | url = http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/ | title = NORMALS FROM 1981-2012 |access-date= 20 October 2012 | publisher = Department of Hydrology and Meteorology (Nepal)}}</ref>|Aug low C=24.4|Jun low C=24.2|metric first=Y|Jul high C=31.7|single line=Y|open=yes|Jan high C=21.5|Feb high C=25.4|Mar high C=29.9|Apr high C=33.1|May high C=33.7|Jun high C=31.8|Aug high C=31.4|May low C=22.3|Sep high C=31.0|Oct high C=30.2|Nov high C=26.2|Dec high C=24.1|year high C=|Jan low C=8.0|Feb low C=10.1|Mar low C=12.6|Apr low C=18.4|date=October 2012}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू|कार्तिक]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] sv4efxcdrnvxoy6jfat3gjh4tmjodgm 0 6406 1355193 1352198 2026-05-14T10:10:35Z Bishaldev100 28807 /* चौबीसी अभियान */ 1355193 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए । चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो । बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा [[दलमर्दन शाह]]ले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो । तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो । ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो । नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे । तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए । नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो । नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो ।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे । यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो । २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ । लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए । विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए । मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए । विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए । विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए । नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए । यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए । <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे । तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन् ।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, विदुर शाही र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए । बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो । चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 3acdvebwr6gsakfu8bmuv0oizm4xa2q 0 6631 1355071 192464 2026-05-13T23:48:35Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[रासायनिक तत्व]]मा ठिक गर्दै 1355071 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[रासायनिक तत्व]] 2x7bkm1lenkxe4wgh1zi5v2snii0x84 0 9553 1355183 1321648 2026-05-14T09:26:30Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355183 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{पृष्ठको नाम}} | native_name = | image_map = EDR locater map.png | map_caption = {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = | image_map1 =पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र.png | type = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|पूर्व विकास क्षेत्र]] | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_name1 = | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]], [[कोशी अञ्चल]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] | established_title = स्थापित | established_date = वि.सं २०१८ | founder = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | established_title1 = विघटित | established_date1 = वि.सं २०७२ | parts_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चलहरू]]<!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = [[मेची अञ्चल]] | p2 = [[कोशी अञ्चल]] | p3 = [[सगरमाथा अञ्चल]] | p4 = ( [[कोशी प्रदेश]] र [[मधेश प्रदेश]]को भाग) | government_type = क्षेत्रीय प्रशासन | governing_body = पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र प्रशासन | elevation_max_m = ८८४८ | elevation_min_m = ५० | population_demonym = पूर्वेली | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | area_total_km2 = २८,४५६ | population_total = 5,811,555 | population_as_of = वि.सं २०६८ को जनगणना | population_density_km2 = | population_note = जनसङ्ख्या टिप्पणी | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +५:४५ }} '''पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र''' [[नेपाल]]को पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एउटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] हो। यो नेपालको सबैभन्दा पूर्वमा स्थित छ। यसको पूर्वमा [[भारत]]को [[सिक्किम]] तथा [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]] तथा पश्चिममा [[नेपाल]]को [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] तथा उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत]] तथा दक्षिणमा भारतको [[बिहार]] स्थित छ। पूर्वाञ्चलको सदरमुकाम [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा स्थित छ। पूर्वाञ्चलमा ३ वटा [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चल]] तथा १६ वटा [[जिल्ला]]हरू छन्। यो क्षेत्र नेपालको तेस्रो सबैभन्दा ठुलो विकास क्षेत्र हो तर जनसङ्ख्याको हिसाबले नेपालको दोस्रो सबभन्दा ठुलो जनसङ्ख्या भएको विकास क्षेत्र हो। यस क्षेत्रको क्षेत्रफल {{Convert|28456|km2|sqmi|abbr=on}} छ र जनसङ्ख्या ५८११५५५ जना छ। यस क्षेत्रको जनसङ्ख्या घनत्व २०४.२ व्यक्ति/किमा^२ छ। == इतिहास == २०१८ वैशाख १ का दिन नेपालका राजा महेन्द्रले विद्यमान ३५ जिल्लालाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरी १४ प्रशासनिक क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए। २०१९ मा राजाले १४ अञ्चललाई कुल ५ विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेकाले पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://cbs.gov.np/image/data/Population/Monograph_vol_1_2(1-10,11-21)/Chapter%252002%2520%2520Population%2520Size%2520Growth%2520and%2520Distribution.pdf |title=2.3 Spatial Distribution of Population |publisher=cbs.gov.np |access-date=14 February 2018 |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902160201/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Monograph_vol_1_2(1-10,11-21)/Chapter%2002%20%20Population%20Size%20Growth%20and%20Distribution.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902160201/http://cbs.gov.np/image/data/Population/Monograph_vol_1_2(1-10,11-21)/Chapter%2002%20%20Population%20Size%20Growth%20and%20Distribution.pdf |date=2 September 2018 }}</ref> २०७२ असोज ३ मा [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको नयाँ संविधान २०७२]] घोषणा भएपछि पूर्वाञ्चल लगायत नेपालका अन्य सबै विकास क्षेत्र खारेज गरिएको थियो। यस क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल २८,४५६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। ==प्रशासनिक विभाजनहरू== [[File:Subdivisions of Nepal EN.png|right|250px]] यो विकास क्षेत्र ३ अञ्चल र १६ जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। जिल्लाहरूलाई क्रमशः नगरपालिका र [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]मा पुनः विभाजित गरिएको थियो। ===अञ्चलहरू=== यस विकास क्षेत्रमा तीन अञ्चल समावेश थिए। * [[सगरमाथा अञ्चल]] * [[कोशी अञ्चल]] * [[मेची अञ्चल]] ===जिल्लाहरू=== यस विकास क्षेत्रमा कुल १६ जिल्ला रहेका थिए। [[मेची अञ्चल]]मा ४ जिल्ला र [[कोशी अञ्चल|कोशी]] र [[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]]मा ६-६ वटा जिल्लाहरू रहेका थिए। {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {|class="wikitable" width= |+{{पृष्ठको नाम}} ![[मेची अञ्चल]]!![[कोशी अञ्चल]]!![[सगरमाथा अञ्चल]] |- |{{ordered list|start=1 |[[पाँचथर जिल्ला]] |[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] |[[इलाम जिल्ला]] |[[झापा जिल्ला]] | |}}||{{ordered list|start=1 |[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर जिल्ला]] |[[मोरङ जिल्ला]] |[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] |[[धनकुटा जिल्ला]] |[[सुनसरी जिल्ला]] |[[तेह्रथुम जिल्ला]]}}||{{ordered list|start=1 |[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] |[[खोटाङ जिल्ला]] |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] |[[उदयपुर जिल्ला]] |[[सिराहा जिल्ला]] |[[सप्तरी जिल्ला]]}} |} {{col-end}} ===नगरपालिकाहरू=== वि.सं २०७१ अगाडि, नेपालमा जम्मा ५८ वटा नगरपालिकाहरू रहेका थिए जसमध्ये यस विकास क्षेत्रमा १४ वटा नगरपालिकाहरू रहेका थिए।<ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |website=www.geocities.ws/ |access-date=5 May 2018}}</ref> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- !# ! नगरपालिका ! जिल्ला ! अञ्चल |- |१||[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] ||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||मेची अञ्चल |- |२|| [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] ||[[झापा जिल्ला]] ||मेची अञ्चल |- |३||[[दमक नगरपालिका|दमक]] ||[[झापा जिल्ला]] ||मेची अञ्चल |- |४||[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] ||[[झापा जिल्ला]] ||मेची अञ्चल |- |५||[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर उपमहानगरपालिका]]||[[मोरङ जिल्ला]]||कोशी अञ्चल |- |६||[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]||[[सुनसरी जिल्ला]]||कोशी अञ्चल |- |८||[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||[[धनकुटा जिल्ला]]|| कोशी अञ्चल |- |8||[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]||[[सुनसरी जिल्ला]]||कोशी अञ्चल |- |९||[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] ||[[सुनसरी जिल्ला]]||कोशी अञ्चल |- |१०||[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]]||[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ||कोशी अञ्चल |- |११||[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||[[सप्तरी जिल्ला]]||सगरमाथा अञ्चल |- |१२||[[लहान नगरपालिका|लहान]]||[[सिराहा जिल्ला]] ||सगरमाथा अञ्चल |- |१३||[[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] ||[[सिराहा जिल्ला]] ||सगरमाथा अञ्चल |- |१४||[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]]||[[उदयपुर जिल्ला]]||सगरमाथा अञ्चल |} ==प्रकृति र भूगोल == पारिस्थितीक रूपले यो क्षेत्र तीन क्षेत्रमा बाँडियेको छ: पर्वत, पहाड र तराई। यस क्षेत्रको तथा सम्पुर्ण विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल '''[[सगरमाथा]]''' हो। यो [[सगरमाथा]] अञ्चलको [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] जिल्लामा पर्दछ। पूर्वाञ्चल क्षेत्रमा सबभन्दा प्रमुख नदीहरूमा '''[[सप्तकोशी नदी|कोशी]]''' नदी हो जुन कि [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]को सहायक नदी हो र मेची नदी भने महानन्दा नदीको सहायक नदी हो। नेपालको ठुलै नदी प्रणाली हो कोशी नदी र यसको अग्लो झरना प्रपात ह्यात्रुंग झरना तेह्रथुम जिल्लामा अवस्थित छ।<ref name=overview>{{cite web |url=http://www.un.org.np/sites/default/files/Nepal_Eastern_Region_Overview_14%20March%202013.pdf |title=An overview of the Eastern Region of Nepal |publisher=United Nations Nepal Information Platform |place=Biratnagar, Nepal |format=pdf |language= |accessdate=26 October 2013|date=14 March 2013 }}</ref> ह्यात्रुंग झरना प्रपात ({{coord|27|14|17|N|87|33|46|E|region:NP_type:landmark_source:GNS-enwiki|display=inline}}) {{Convert|365|m|ft|abbr=on}} अग्लो छ। यो क्षेत्र जैविक विविधतामा धनी मानिन्छ, उदाहरणस्वरुप नेपालमा ३१ जातिका गुराँस पाइन्छन् जसमा २८ जातिका ''[[गुराँस]]'' तीनजुरे-मिल्के-जल्जले क्षेत्रमा मात्र पाइन्छ।<ref name=overview /> ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] *[[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.myholidaynepal.com/places/eastern-development-region.html पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204203742/https://www.myholidaynepal.com/places/eastern-development-region.html |date=2020-12-04 }} {{Geographic location |Centre = पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र |North = {{झन्डा|चीन}} |Northeast = [[सिक्किम]], {{झन्डा|भारत}} |East = |Southeast = [[पश्चिम बङ्गाल]], {{झन्डा|भारत}} |South = [[बिहार]], {{झन्डा|भारत}} |Southwest = |West = [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |Northwest = }} {{नेपाल}} [[श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] 8qdy7shy6q7oi2w3t4vlg2vf9wrvrwr 0 9556 1355185 1315096 2026-05-14T09:29:06Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355185 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{पृष्ठको नाम}} | native_name = | image_map = Central Region in Nepal.svg | mapsize = 450px | type = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | image_map1 =मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र.png | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_name1 = | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[मकवानपुर जिल्ला]] | area_total_km2 = 27,410 | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_note = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +५:४५ }} '''मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र''' नेपालको पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एउटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] हो। यो नेपालको मध्य भागमा अवस्थित छ। यसको पूर्वमा [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]], पश्चिममा [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] तथा उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत]] तथा दक्षिणमा भारतको [[बिहार]] अवस्थित छ। मध्यमाञ्चलको [[सदरमुकाम]] [[काठमाडौँ]] हो। मध्यमाञ्चलमा ३ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] तथा १९ वटा [[जिल्ला]]हरू छन्। यो क्षेत्र क्षेत्रफलको गणितले नेपालको चौथोँ सबैभन्दा ठुलो विकास क्षेत्र हो जसको क्षेत्रफल {{Convert|27410|km2|sqmi|abbr=on}} रहेको छ तर जनसङ्ख्याको गणितले नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको विकास क्षेत्र हो। यहाँ ९६,५६,९८५ जनसङ्ख्या रहेको छ।<ref name=un>{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |title=National Population and Housing Census 2011 |work=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग |place=काठमाडौँ, नेपाल |language= |format=pdf |accessdate=12 October 2013 |date=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107015829/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf |date=7 January 2019 }}</ref> ३५२.३ व्यक्ति/किमी^२ जनसङ्ख्या घनत्व भएको यो क्षेत्र नेपालकै सबैभन्दा उच्च घनत्व भएको विकास क्षेत्र हो। यसै क्षेत्रमा पर्ने [[काठमाडौँ उपत्यका]]को क्षेत्रफल {{Convert|950|km2|sqmi|abbr=on}} छ; यस क्षेत्रको लम्बाइ {{Convert|35|km|mi|abbr=on}} पूर्व-पश्चिम, र चौडाइ {{Convert|30|km|mi|abbr=on}} उत्तर-दक्षिण छ। यस क्षेत्रमा धेरै महत्त्व राख्ने नदी हो [[बागमती नदी|बागमती]], जुन [[सप्तकोशी नदी|कोशी]]को सहायक नदी हो। यो नदी काठमाडौँ उपत्यका हुँदै बगेको छ। बागमती नदीलाई [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] तथा [[बुद्ध धर्म|बुद्ध]] धर्मावलम्बीहरूद्वारा पवित्र नदी मानिन्छ। यस क्षेत्रमा पर्ने अन्य नदिहरू छन् जसमा [[कमला नदी]], [[लखनदेई नदी]] र [[विष्णुमती नदी|विष्णुमति नदी]] आदी पर्दछन्। यी सबै साना नदीहरू बागमती नदीको सहायक नदीहरू हुन्। ==सहरहरू== यस क्षेत्रमा पर्ने महत्त्वपूर्ण सहरहरू [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]], [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[भैरहवा]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[नगरकोट]] र [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]। अन्य उल्लेखनीय ठाउँहरू हुन् [[खोकना]], [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[हरिसिद्धी]], [[गोदावरी (स्पष्टता)|गोदावरी]], चितवन आदी हुन्। ==प्रशासनिक इकाईहरू== यस क्षेत्रमा ३ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]]तथा १९ वटा जिल्लाहरू छन्: {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] ! rowspan="2" | जनसङ्ख्या<ref name=city>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/nepal-admin.php |title=Nepal: Administrative Division |work=City Population |language= |accessdate=12 October 2013|date= }}</ref><br />(२०६८) ! rowspan="2" | &nbsp;क्षेत्रफल<ref name=statoids>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html |title=Regions of Nepal |work=Statoids |language= |accessdate=12 October 2013|date=2012-12-07 }}</ref>&nbsp;<br />(वर्ग किलोमिटर) ! rowspan="2" | जन० घनत्व<br /> (इन्च/वर्ग किलोमिटर) ! colspan="2" | जिल्लाहरू |- ! सङ्ख्या !! नाम |- align="right" valign="top" | align="left" | [[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] || २८,३७,४८१ || ९,६६९ || २९३.५ ||align="center" | ६ ||align="left" | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |- align="right" valign="top" | align="left" | [[बागमती अञ्चल|बागमती]] || ३८,४३,५९६ || ९,४२८ || ४०७.७ ||align="center" | ८ ||align="left" | [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]], [[ललितपुर जिल्ला]], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[रसुवा जिल्ला]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |- align="right" valign="top" | align="left" | [[नारायणी अञ्चल]] || २९,७५,९०८ || ८,३१३ || ३५८.० ||align="center" | ५ ||align="left" |[[बारा जिल्ला]],[[चितवन जिल्ला]], [[मकवानपुर जिल्ला]], [[पर्सा जिल्ला]], [[रौतहट जिल्ला]] |- align="right" | '''सम्पूर्ण''' || '''९६,५६,९८५''' || '''२७,४१०''' || '''३५२.३''' ||align="center" | '''१९''' || |} {{Geographic location |Centre = मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र |North = {{flagicon|चीन}} [[तिब्बत]], [[चीन]] |Northeast = |East = [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]] |Southeast = |South = {{flagicon|भारत}} [[बिहार]], [[भारत]] |Southwest = {{flagicon|भारत}} [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] |West = [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|पश्चिमाञ्चल]] |Northwest = }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपाल}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] aueu86dpl953irgcj5gescd5fhuf3jh 0 9558 1355188 1321466 2026-05-14T09:31:17Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355188 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र |nickname = |settlement_type = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |image_skyline =पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र.png |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =Western Region in Nepal.svg |mapsize = |map_caption =पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र (रातो) |pushpin_map = |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = नेपालमा रहेको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = पश्चिमाञ्चल |area_total_sq_mi = |area_total_km2 = 29398 <!-- Population --> |population_as_of = नेपालको राष्ट्रिय जनगणना वि.सं २०६८ |population_footnotes =<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=2013-04-18 }}</ref> |population_note = [[नेपालको राष्ट्रिय जनगणना|राष्ट्रिय जनगणना]] |population_total = 4926765 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |latd = 28 |latm = 13 |lats = 12 |latNS = N |longd = 83 |longm = 40 |longs = 35 |longEW = E | coor_pinpoint = पश्चिमाञ्चल |coordinates_display = title,inline |coordinates_type = region:NP_type:city_source:GNS-enwiki |elevation_m = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = |iso_code = |website = |footnotes = }} '''पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र''' नेपालको पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एउटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] हो। यो नेपालको मध्य भागमा अवस्थित छ। यसको पूर्वमा [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]], पश्चिममा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] तथा उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत]] तथा दक्षिणमा भारतको [[उत्तर प्रदेश]] स्थित छ। पश्चिमाञ्चलको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा हो। पश्चिमाञ्चलमा ३ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] तथा १६ वटा [[जिल्ला]]हरू छन्। {| width="60%" border="1" |- ! colspan="4" bgcolor="violet" | पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र |- ! क्रम सङ्ख्या <th> [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चलहरू]] ! [[जिल्ला]]हरू ! [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] |- | १ || [[धौलागिरी अञ्चल|धौलागिरी]] || ४ वटा || [[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] |- | २ || [[गण्डकी अञ्चल|गण्डकी]] || ६ वटा || [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |- | ३ || [[लुम्बिनी अञ्चल|लुम्बिनी]] || ६ वटा ||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |- bgcolor="gold" ! जम्मा <th> ३ वटा ! १६ वटा|| |} {{Geographic location |Centre = पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र |North = {{flagicon|चीन}} [[तिब्बत]], [[चीन]] |Northeast = |East = [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] |Southeast = |South = {{flagicon|भारत}} [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] |Southwest = |West = [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्य-पश्चिमाञ्चल]] |Northwest = }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] {{नेपाल}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र}} [[श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] 4v681k1uac8i0ji8vtqn7k9nofcom63 0 9562 1355187 1228252 2026-05-14T09:30:24Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355187 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मध्य-पश्चिमाञ्चल | native_name = | image_map = Mid-Western Region in Nepal.svg | mapsize = 250px | image_map1 =मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र.png | type = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_name1 = मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र | seat_type = क्षेत्रिय सदरमुकाम | seat = [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]], [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]], | area_total_km2 = 42,378 | population_as_of = राष्ट्रिय जनगणना २०६८ | population_total = 3,546,682 | population_density_km2 = 84 | population_note = जनसङ्ख्या सूची<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=2013-04-18 }}</ref> | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +५:४५ }} '''मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र''' नेपालका पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एउटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] हो। यो नेपालको मध्य-पश्चिममा स्थित छ। यसको भू-भाग पूर्वमा [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|पश्चिमाञ्चल]], पश्चिममा [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूर-पश्चिमाञ्चल]], उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत]] र दक्षिणमा भारतको [[उत्तर प्रदेश]] स्थितसम्म फैलिएको थियो । मध्य-पश्चिमाञ्चलको [[सदरमुकाम]] [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] हो। मध्य-पश्चिमाञ्चलमा ३ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] तथा १५ वटा [[जिल्ला]]हरू समावेस गरिएका थिए। <table width=६०% border=१> <tr> <th colspan=4 bgcolor="orange"> मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र <tr> <th> क्रम संख्या <th> [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चलहरू]] <th> [[जिल्ला|जिल्लाहरू]] <th> [[सदरमुकाम]] <tr> <td> १ <td> [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] <td> ५ वटा<td>[[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] <tr> <td> २ <td> [[भेरी अञ्चल|भेरी]] <td> ५ वटा<td>[[वीरेन्द्रनगर, चितवन|वीरेन्द्रनगर]] <tr> <td> ३ <td> [[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] <td> ५ वटा<td>[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] <tr bgcolor="yellow"> <th> जम्मा <th> ३ वटा <th> १५ वटा<th> </table> {{Geographic location |Centre = मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र |North = {{flagicon|चीन}} [[तिब्बत]], [[चीन]] |Northeast = |East = [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|पश्चिमाञ्चल]] |Southeast = |South = {{flagicon|भारत}} [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] |Southwest = |West = [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूर-पश्चिमाञ्चल]] |Northwest = }} == यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाल}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] 50zhupci6yr5zx3b4vrofje5beizzrv 0 9563 1355186 1332899 2026-05-14T09:29:59Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355186 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{पृष्ठको नाम}} | native_name = | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | photo5a = | photo5b = | photo6a = Dodhara Chadani Bridge, Kanchanpur.jpg | photo6b = Tripurasundari temple, Baitadi.jpg | photo6c = | photo7a =Ugratara Temple, Dadeldhura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घडीको दिशामा माथिबाट ताल <br /> [[साइपाल हिमाल]], [[अपी हिमाल]], [[घोडाघोडी ताल]], [[खप्तड ताल]], [[बाह्रसिंगा]] [[शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा, [[बडिमालिका]], [[दोधारा चाँदनी पुल]] , [[त्रिपुरासुन्दरी मन्दिर, बैतडी|त्रिपुरासुन्दरी मन्दिर]], [[उग्रतारा मन्दिर]] }} | image_map = चित्र:Far-Western Region in Nepal.svg | mapsize = 450px | image_map1 =सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र.png | caption = | type = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_name1 = | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]], [[डोटी जिल्ला]], [[सेती अञ्चल]] | area_total_km2 = 19,539 | population_total = 2,552,517 | population_as_of = [[एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८|२०६८]] | population_density_km2 = 131 | population_note = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (राष्ट्रिय तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=2013-04-18 }}</ref> | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +५:४५ }} '''सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र''' नेपालको पाँच विकास क्षेत्रहरू मध्य एउटा [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] हो। यो नेपालको सबैभन्दा पश्चिमको सुदुरमा स्थित छ। यसको पूर्वमा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] तथा पश्चिममा [[भारत]]को [[उत्तराखण्ड]] तथा उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत]] तथा दक्षिणमा भारतको [[उत्तर प्रदेश]] स्थित छ। सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको [[सदरमुकाम]] [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दीपायल]]मा स्थित छ। सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा २ वटा [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] तथा ९ वटा [[जिल्ला]]हरू छन्। ==अञ्चलहरू== <table width=६०% border=१> <tr> <th colspan=4 bgcolor="orange"> सुदुर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र <tr> <th> क्रम संख्या <th> [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चलहरू]] <th> [[जिल्ला|जिल्लाहरू]] <th>[[सदरमुकाम]] <tr> <td> १ <td> [[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] <td> ४ वटा<td>[[महेन्द्रनगर नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] <tr> <td> २ <td> [[सेती अञ्चल|सेती]] <td> ५ वटा<td>[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] <tr bgcolor="yellow"> <th> जम्मा <th> २ वटा <th> ९ वटा<th> </table> ==भौगोलिक स्थिति== {{Geographic location |Centre = सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र, {{flag|नेपाल}}|North = {{flagicon|चीन}} [[तिब्बत]], [[चीन]] |Northeast = |East = [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्य-पश्चिमाञ्चल]], {{flag|नेपाल}} |Southeast = |South = [[उत्तर प्रदेश]], {{flag|भारत}} |Southwest = |West = [[उत्तराखण्ड]], {{flag|भारत}} |Northwest = }} ==जिल्लाहरू== १.[[अछाम जिल्ला|अछाम]] २.[[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] ३.[[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] ४.[[डोटी जिल्ला|डोटी]] ५.[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] ६.[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] ७.[[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] ८.[[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] ९.[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] *[[नेपालका अञ्चलहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://farwesternnepal.com/ सुदुर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723022104/http://farwesternnepal.com/ |date=2014-07-23 }} {{नेपाल}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] qndsufjzq8qgb776s38zg43co17stp8 0 18077 1355177 1349854 2026-05-14T08:45:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355177 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = नरेन्द्र मोदी | image = Prime Minister Of Bharat Shri Narendra Damodardas Modi.jpg | caption = नरेन्द्र मोदीको आधिकारिक तस्वीर, सन् २०२३ | order = | office = [[भारतका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|भारतको १४औ प्रधानमन्त्री]] | president = {{ubl|प्रणव मुखर्जी|[[रामनाथ कोविन्द|राम नाथ कोविन्द]]|[[द्रौपदी मुर्मु]]}} | term_start = २६ मे २०१४ | term_end = | predecessor = [[मनमोहन सिंह]] | successor = कार्यरत {{Collapsed infobox section begin|थप मन्त्रालयहरू}} | 1blankname1 = मन्त्रालय र विभागहरू | 1namedata1 = कर्मचारी, सार्वजनिक गुनासो र निवृत्तिभरण, अन्तरिक्ष विभाग, परमाणु ऊर्जा विभाग, समुद्री मामिला, जलशक्ति मन्त्रालय | term_start1 = २६ मे २०१४ | term_end1 = | predecessor1 = [[मनमोहन सिंह]] {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[गुजरात|गुजरातको १४औँ मुख्यमन्त्री]] | term_start2 = ७ अक्टोबर २००१ | term_end2 = २२ मे २०१४ | governor2 = डा. कमला बनिवाल, नवल किशोर शर्मा, एस.सी. जैन, ओ.पी. कोहली | predecessor2 = केशुभाइ पटेल | successor2 = आनन्दीबेन पटेल | birth_name = नरेन्द्र दामोदरदास मोदी | birth_date = {{birth date and age|1950|9|17|df=yes}} | birth_place = वडनगर, [[महेसाणा जिल्ला]], [[गुजरात]], [[भारत]] <!--The state of Gujarat did not exist in 1950, it was part of Bombay State---> | residence = ७, लोक कल्याण मार्ग, नयाँ दिल्ली, भारत | nationality = भारतीय | death_date = | death_place = | constituency = वाराणसी (२०१४–हालसम्म), मणिनगर (२००१–२०१४) | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | otherparty = [[राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ]] | spouse = जसोदाबेन चिमनलाल मोदी | children = छैन | alma_mater = [[दिल्ली विश्वविद्यालय]] (बी.ए.)<br>[[गुजरात विश्वविद्यालय]] (एम.ए.) | education = स्नातकोत्तर (राजनीतिशास्त्र) <ref>[http://narendramodi.in/pages/detail-biography नरेन्द्रको शिक्षा]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | email = pmindia@gov.in | website = [http://www.narendramodi.in/ narendramodi.in] | date = २६ मे | year = २०१४ | source = http://www.gujaratassembly.gov.in/chiefminister.htm गुजरात सरकार | signature = Signature of Narendra Modi (Hindi).svg | signature_alt = नरेन्द्र मोदीको हस्ताक्षर | vicepresident = मोहम्मद हमिद अन्सारी<br>एम. वेंकैया नायडू<br>जगदीप धनखर }} '''नरेन्द्र दामोदरदास मोदी''' ({{audio|Hi-NarendraModi.ogg|उच्चारण}}, {{lang-gu|નરેંદ્ર દામોદરદાસ મોદી}}; [[जन्म]]: १७ सेप्टेम्बर १९५०) [[भारत|गणतन्त्र भारत]]को वर्तमान प्रधानमन्त्री तथा भारतीय राजनीतिज्ञ तथा [[भारतीय जनता पार्टी]]को नेता हुन्। नरेन्द्र मोदीको जन्म १७ सेप्टेम्बर १९५० मा भारतको [[गुजरात]]मा भएको थियो। उनले सन् २००१ देखि २०१४ सम्म [[गुजरात]]को मुख्यमन्त्री काम गरेका थिए। सन् २०१४ को लोकसभा चुनावमा [[भारतीय जनता पार्टी]]ले बहुमत ल्याएपछि उनी भारतको प्रधानमन्त्री बनेका हुन्।<ref name=bbc1>[http://www.bbc.co.uk/nepali/news/2014/05/140517_india_polls.shtml मोदी विजय जुलुसको तयारीमा] बी बी सी नेपाली सेवा</ref> ५ सय ४५ सदस्सीय लोकसभामा भारतीय जनता पार्टीले २ सय ८२ मतका साथ स्पष्ट बहुमत ल्याएको थियो।<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2014/05/199955/ बीजेपीले पायो स्पष्ट बहुमत, मोदी प्रधानमन्त्री निश्चित] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519004200/http://www.onlinekhabar.com/2014/05/199955/ |date=2014-05-19 }} अनलाइन खबर</ref> नरेन्द्र मोदीले सन् २०१४ मे २६ मा [[भारतको राष्ट्रपति]]सामु सपथ ग्रहण लिएका थिए।<ref>{{cite web| url = http://www.sambadmedia.com/?p=91832| title = मोदीद्वारा भारतीय प्रधानमन्त्रीमा सपथ ग्रहण| publisher = सम्बद मेडिया| date = १२ जेठ २०७१}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी स्वतन्त्र भारतको १५औँ प्रधानमन्त्री तथा यस पदको जिम्मेवारी सम्हाल्ने स्वतन्त्र भारतमा जन्मेका प्रथम व्यक्ति हुन्। वडनगरको एक गुजराती परिवारमा जन्मेका मोदीले बाल्यकालमा आफ्नो बुबालाई चिया बेच्न मद्दत गरे, र पछि आफ्नै पसल चलाए। आठ वर्षको उमेरमा नै उनी आरएसएसमा सामेल भए, जससँग उनी लामो समयसम्म सम्बद्ध रहे।<ref>{{Cite web|url=https://www.newkerala.com/news/|title=Live Latest News Headlines at newkerala.com Daily News|last=|first=|date=|website=www.newkerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315130016/http://www.newkerala.com/news/2014/fullnews-24257.html|archive-date=2014-03-15|dead-url=|access-date=2021-01-20}}</ref>स्नातक गरेपछि, उनले घर छोडे। मोदीले दुई वर्षसम्म भारतभरि यात्रा गरे, धेरै धार्मिक केन्द्रहरूको भ्रमण गरे। उनी १९६९ वा १९७० मा गुजरात फर्किए र त्यसपछि अहमदाबाद सरे।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ylIAwAAQBAJ|title=Narendra Modi: A political Biography|last=Marino|first=Andy|date=2014-04-06|publisher=Harper Collins|year=|isbn=978-93-5136-218-0|location=|pages=24|language=en}}</ref> १९७१ मा उनी आरएसएसको पूर्ण-कालिन कार्यकर्ता बने। १९७५ मा राष्ट्रव्यापी आपतकालको समयमा उनी केही समयको लागि लुक्न बाध्य भए। उनी १९८५ मा भाजपामा सामेल भए र २००१ सम्म पार्टी पदानुक्रम भित्र विभिन्न पदहरूमा कार्य गरे , र सचिवको पदसम्म पुगे। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qOJfCgAAQBAJ&newbks=0&hl=en|title=Management Guru Narendra Modi|last=Shekhar|first=Himanshu|date=1901|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|year=|isbn=978-81-288-2803-4|location=|pages=[https://www.google.co.in/books/edition/Management_Guru_Narendra_Modi/qOJfCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Narendra+Modi%27s+career+in+RSS&pg=PT14&printsec=frontcover 64]|language=en}}</ref> २००१ को गुजरात भूकम्प (भुज भूकम्प) पछि, गुजरातका तत्कालीन मुख्यमन्त्री केशुभाइ पटेलको बिग्रँदो स्वास्थ्य र खराब सार्वजनिक छविका कारण २००१ मा श्री नरेन्द्र मोदीलाई गुजरातको मुख्यमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। नरेन्द्र मोदी चाँडै नै व्यवस्थापिका सभामा निर्वाचित भए। २००२ को गुजरात दंगामा उनको प्रशासनलाई कठोर मानिएको थियो, र उनले परिस्थितिलाई कसरी सम्हाल्ने भन्ने कुराको पनि आलोचना भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01436597.2012.657423 |title=संग्रहीत प्रति |access-date=22 मई 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404213638/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01436597.2012.657423 |archive-date=4 अप्रैल 2019 |url-status=live }}</ref> यद्यपि, सर्वोच्च अदालतद्वारा नियुक्त विशेष अनुसन्धान टोली (SIT) ले अभियोजन कार्यवाही सुरु गर्ने कुनै प्रमाण फेला पारेन।<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-17664751 |title=संग्रहीत प्रति |access-date=22 मई 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220174351/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-17664751 |archive-date=20 दिसंबर 2016 |url-status=live }}</ref> गुजरातको मुख्यमन्त्रीको रूपमा उनको नीतिहरूलाई आर्थिक विकासलाई प्रवर्द्धन गर्ने श्रेय दिइयो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2012/02/16/world/asia/16iht-letter16.html |title=संग्रहीत प्रति |access-date=22 मई 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312085254/http://www.nytimes.com/2012/02/16/world/asia/16iht-letter16.html |archive-date=12 मार्च 2017 |url-status=live }}</ref> यसभन्दा पहिले उनी भारतीय राज्य [[गुजरात]]को १४औँ [[मुख्यमन्त्री]]को रूपमा रहेका थिए। उनलाई उनको कामको आधारमा गुजरातको जनताले लगातार ४ पटक (सन् २००१ देखि २०१४ सम्म) मुख्यमन्त्री छानेका थिए। गुजरात विश्वविद्यालयबाट [[राजनीति विज्ञान]]मा स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त नरेन्द्र मोदी विकास पुरुषको नामले चिनिन्छन् र वर्तमान समयमा भारतको सबैभन्दा लोकप्रिय नेताहरू मध्ये एक रहेका छन्। उनी सामाजिक सञ्जाल [[ट्विटर]]मा सबैभन्दा बढी अनुसरण गरिएका भारतीय नेता हुन्।<ref>{{cite web| url= http://ennnepal.com/2014/11/26/56860/| title= ट्वीटरमा मोदी अगाडि| publisher= एम नेपाल| date= २०१४ नोभेम्बर २६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103192312/http://ennnepal.com/2014/11/26/56860/ |date=2015-01-03 }}</ref> ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाले मोदीलाई [[टाइम वर्ष व्यक्ति]] सन् २०१४ को लागि ५० उम्मेदवारहरूको सूचीमा राखेको थियो।<ref>{{cite web| url=http://www.rajdhani.com.np/article/0957362001418095112| title=मोदी ‘टाइम वर्ष व्यक्ति’ नजिक| publisher=''राजधानी''| accessdate=२२ मङ्सिर २०७१}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308211734/http://rajdhani.com.np/article/0957362001418095112 |date=2016-03-08 }}</ref> उनको नेतृत्वमा, भारतको मुख्य विपक्षी दल [[भारतीय जनता पार्टी]] ले २०१४ लोकसभा चुनाव लडेको थियो र २८२ सिट जितेर अभूतपूर्व सफलता हासिल गरेको थियो।<ref name="Partywise Trends & Result">{{cite web|title=Partywise Trends & Result|url=http://eciresults.nic.in/|accessdate=17 मई 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223225105/http://eciresults.nic.in/|archive-date=23 फ़रवरी 2012|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=2014-12-18 }}</ref>एउटा सभासदको रूपमा उनले भारतको [[उत्तर प्रदेश]]को साँस्कृतिक नगरी वाराणसी तथा आफ्नो गृहराज्य [[गुजरात]]को वडोदरा संसदीय क्षेत्रबाट चुनाव लड्दै दुवै ठाउँबाट विजय प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://www.npdailynews.com/index.php/international?start=112 |title=भारतमा प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवार नरेन्द्र मोदी दुबै स्थानबाट विजयी |publisher=नेपाल डेली |date=१६ मे २०१४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305012643/http://www.npdailynews.com/index.php/international?start=112 |date=2016-03-05 }}</ref> उनको शासनकालमा भारतको प्रत्यक्ष विदेशी लगानी र पूर्वाधारमा खर्च तीव्र गतिमा बढ्यो।<ref>{{Cite journal|last=Stepan|first=Alfred|date=2015-01-07|title=India, Sri Lanka, and the Majoritarian Danger|url=https://muse.jhu.edu/article/565644|journal=Journal of Democracy|language=en|volume=26|issue=1|pages=128–140|doi=10.1353/jod.2015.0006|issn=1086-3214}}</ref> उनले नोकरशाहीमा धेरै सुधार गरे र योजना आयोग लाई नीति आयोग ले प्रतिस्थापन गरे।<ref>{{Cite web|url=http://abclive.in/niti-aayog-releases-handbook-state-statistics/|title=NITI Aayog Releases State Statistics Handbook {{!}} ABC Live India|language=en-US|access-date=2021-01-21}}</ref>त्यसपछि, २०१९ मा, भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) ले उनको नेतृत्वमा फेरि चुनाव लड्यो र अझ ठूलो जित हासिल गर्‍यो। पार्टीले कुल ३०३ सिट जित्यो। भाजपा समर्थित दलहरूको गठबन्धन एनडीएले कुल ३५२ सिट जित्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/alliance-wise-tally-live-results/|title=Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise|last=|first=|date=|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111232305/https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/alliance-wise-tally-live-results/|archive-date=12 नवंबर 2020|dead-url=|access-date=2021-01-21}}</ref> नरेन्द्र मोदीले ३० मे २०१९ मा लगातार दोस्रो कार्यकालको लागि प्रधानमन्त्री बन्नुभयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|title=PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister|last=|first=|date=|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218122430/https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|archive-date=18 दिसंबर 2020|dead-url=|access-date=2021-01-21}}</ref> २०१९ को भारतीय आम चुनावमा उनको पार्टीको विजय पछि, उनको प्रशासनले जम्मू कश्मीर पुनर्गठन ऐन, २०१९ लाई खारेज गर्‍यो, जसले जम्मू कश्मीरको विशेष हैसियत खारेज गर्‍यो। उनको प्रशासनले नागरिकता (संशोधन) ऐन, २०१९ पनि पेश गर्‍यो, जसको परिणामस्वरूप देशभर व्यापक विरोध भयो। मोदी आफ्नो हिन्दू राष्ट्रवादी विश्वास र २००२ गुजरात दंगा मा उनको कथित भूमिकालाई लिएर घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा विवादको पात्र बनेका छन्,<ref>{{Cite journal|last=Jaffrelot|first=Christophe|date=2013-06-01|title=Gujarat Elections: The Sub-Text of Modi’s ‘Hattrick’—High Tech Populism and the ‘Neo-middle Class’:|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2321023013482789|journal=Studies in Indian Politics|language=en|doi=10.1177/2321023013482789}}</ref> जसलाई बहिष्करणकारी सामाजिक एजेन्डाको प्रमाणको रूपमा उद्धृत गरिएको छ। मोदीको कार्यकालमा, भारतले लोकतान्त्रिक पछाडि हटेको अनुभव गरेको छ।<ref name=":5">{{Cite journal|last=Jaffrelot|first=Christoph|date=2021|title=Modi's India: Hindu Nationalism and the Rise of Ethnic Democracy|url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691206806/modis-india|publisher=Princeton University Press}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Democratic Backsliding in India, the World’s Largest Democracy {{!}} V-Dem|url=https://www.v-dem.net/en/news/democratic-backsliding-india-worlds-largest-democracy/|access-date=27 November 2020|website=www.v-dem.net|archive-date=27 फ़रवरी 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227182459/https://www.v-dem.net/en/news/democratic-backsliding-india-worlds-largest-democracy/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227182459/https://www.v-dem.net/en/news/democratic-backsliding-india-worlds-largest-democracy/ |date=27 February 2021 }}</ref> त्यसपछि, २०२४ मा, भारतीय जनता पार्टीले उनको नेतृत्वमा फेरि चुनाव लड्यो, र कुल २४० सिट जित्यो। भाजपालाई समर्थन गर्ने दलहरूको गठबन्धन एनडीएले कुल २९२ सिट हासिल गर्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/alliance-wise-tally-live-results/|title=Alliance Wise Election Live Results 2019: Lok Sabha Elections Result Live Alliance Wise, Party Wise|last=|first=|date=|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111232305/https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/alliance-wise-tally-live-results/|archive-date=12 नवंबर 2020|dead-url=|access-date=2021-01-21}}</ref> 9 जून 2024 को शपथ ग्रहण कर नरेन्द्र मोदी लगातार तीसरी बार प्रधानमन्त्री बने। शपथ ग्रहण के बाद वह पहले ऐसे अन कांग्रेसी प्रधानमंत्री बने जो 1962 के बाद लगातार तीसरी बार प्रधानमंत्री बने और उन्होंने पंडित जवाहर लाल नेहरू के बराबरी की। नरेन्द्र मोदीले जुन ९, २०२४ मा लगातार तेस्रो कार्यकालको लागि प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। उनी १९६२ पछि पंडित जवाहरलाल नेहरूको बराबरी गर्दै, लगातार तेस्रो कार्यकालको लागि पद धारण गर्ने पहिलो गैर-कांग्रेसी प्रधानमन्त्री बने। <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|title=PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister|last=|first=|date=|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218122430/https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|archive-date=18 दिसंबर 2020|dead-url=|access-date=2021-01-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|title=PM Modi Becomes Longest Serving Non-Congress Prime Minister|last=|first=|date=|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218122430/https://www.ndtv.com/people/pm-narendra-modi-becomes-longest-serving-non-congress-prime-minister-2279112|archive-date=18 दिसंबर 2020|dead-url=|access-date=2021-01-21}}</ref> [[अटल बिहारी वाजपेयी]] जस्तै नरेन्द्र मोदी एउटा [[राजनेता]] र कवि हुन्। उनले [[गुजराती भाषा|गुजराती]] वाहेक हिन्दीमा समेत राष्ट्रप्रेमी कविताहरू लेख्ने गरेका छन्। == निजी जीवन == नरेन्द्र मोदीको जन्म १७ सेप्टेम्बर १९५० मा तत्कालीन बम्बई राज्यको मेहसाणा जिल्लाको वडनगर गाउँमा मध्यमवर्गीय परिवारमा हीराबेन मोदी र दामोदरदास मूलचन्द मोदीको घरमा भएको थियो।<ref name="bhaskar">{{cite web| url=http://www.bhaskar.com/article/GUJ-rare-pics-of-narendra-modi-3703016.html| title='''''पिक्स''''' : कभी बेचते थे चाय, आज हैं सबसे 'शक्तिशाली' राज्य के मुख्यमंत्री| work=[[दैनिक भास्कर]]| date=२८ अगस्त २०१२| accessdate=१५ फरबरी २०१४| archive-url=https://web.archive.org/web/20130318175753/http://www.bhaskar.com/article/GUJ-rare-pics-of-narendra-modi-3703016.html| archive-date=18 मार्च 2013| url-status=live}}</ref>उनी जन्मेका छ सन्तानमध्ये तेस्रो थिए। मोदीको परिवार मोध-घाँची-तेली समुदाय अन्तर्गतको थियो।,<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Modi-is-a-Teli-Ghanchi-OBC-BJP/articleshow/34084111.cms|title='Modi is a Teli-Ghanchi OBC': BJP - Times of India|work=The Times of India|access-date=19 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161206064221/http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Modi-is-a-Teli-Ghanchi-OBC-BJP/articleshow/34084111.cms|archive-date=6 दिसंबर 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/caste-rules-in-text-and-context/299610|title=caste rules in Text and context|access-date=9 दिसंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210044250/https://www.outlookindia.com//magazine/story/caste-rules-in-text-and-context/299610|archive-date=10 दिसंबर 2017|url-status=live}}</ref>जसलाई [[भारत सरकार]] द्वारा [[अन्य पिछडिएका वर्गहरू]] को रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/india/2014/05/140509_modi_caste_issue_ankur_jain_sn|title=नरेंद्र मोदी की जाति पर आरोप-प्रत्यारोप|access-date=22 अक्तूबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023134348/http://www.bbc.com/hindi/india/2014/05/140509_modi_caste_issue_ankur_jain_sn|archive-date=23 अक्तूबर 2017|url-status=live}}</ref>उहाँ कडा [[शाकाहारी]] हुनुहुन्छ।<ref name="आज तक">{{cite news|url=http://aajtak.intoday.in/story/narendra-modi-likes-kite-flying-1-716382.html|title=पतंगबाजी के मैदान में भी छक्के छुड़ा देते हैं मोदी|work=[[आज तक]]|location=[[नई दिल्ली]]|date=२० दिसम्बर २०१२|accessdate=२३ मार्च २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304043023/http://aajtak.intoday.in/story/narendra-modi-likes-kite-flying-1-716382.html|archive-date=4 मार्च 2013|url-status=live}}</ref>आफ्नो युवावस्थामा, दोस्रो भारत-पाकिस्तानी युद्धको समयमा, उनले रेलवे स्टेशनहरूमा यात्रा गर्ने सिपाहीहरूको सेवा गर्न स्वयंसेवा गरे।<ref name="१९६५">{{cite news|url=http://aajtak.intoday.in/story/modi-did-service-of-indian-soldiers-during-indo-pak-war.-1-716386.html|title=भारत-पाक युद्ध में मोदी ने की थी भारतीय सैनिकों की सेवा|work=आज तक|location=नई दिल्ली|date=२० दिसम्बर २०१२|accessdate=२४ मार्च २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304141209/http://aajtak.intoday.in/story/modi-did-service-of-indian-soldiers-during-indo-pak-war.-1-716386.html|archive-date=4 मार्च 2013|url-status=live}}</ref>युवावस्थामा, उनी विद्यार्थी संगठन [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद]] मा सामेल भए। उनले भ्रष्टाचार विरोधी नव निर्माण आन्दोलनमा पनि भाग लिए। पूर्ण-समय आयोजकको रूपमा काम गरेपछि, उनलाई [[भारतीय जनता पार्टी]] मा संगठनको प्रतिनिधिको रूपमा मनोनित गरियो।<ref>{{cite web |url = http://www.narendramodi.org/bio.htm |title = Biography – Narendra Modi |accessdate = 6 अगस्त 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090421163831/http://www.narendramodi.org/bio.htm |archive-date = 21 अप्रैल 2009 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421163831/http://www.narendramodi.org/bio.htm |date=2009-04-21 }}</ref>किशोरावस्थामा आफ्नो भाइसँग चिया पसल चलाउने मोदीले आफ्नो स्कूले शिक्षा वडनगरमा पूरा गरे।<ref name="bhaskar"/>आरएसएस प्रचारक हुँदाहुँदै, उनले १९८० मा [[गुजरात विश्वविद्यालय]] बाट [[राजनीति विज्ञान]] मा स्नातकोत्तर परीक्षा दिए र [[विज्ञानमा स्नातकोत्तर]] डिग्री हासिल गरे।<ref name="hindu.com">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200712231550.htm | location=Chennai, भारत | work=द हिन्दू | title=Modi proves to be an astute strategist | date=23 दिसम्बर 2007accessdate=१५ फरबरी २०१४ | access-date=5 अगस्त 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130514153244/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200712231550.htm | archive-date=14 मई 2013 | url-status=live }}</ref> == आर्थिक नीति == मोदी सरकारको आर्थिक नीति नवउदारवादमा आधारित अर्थतंत्रको [[निजीकरण]] र [[उदारवाद|उदारीकरण]]मा केन्द्रित भयो।<ref name="Shah & Lerche">{{cite journal|last1=Shah|first1=Alpa|last2=Lerche|first2=Jens|url=https://www.epw.in/journal/2015/41/book-reviews/indias-democracy-illusion-inclusion.html|title=India's Democracy: Illusion of Inclusion|journal=[[Economic & Political Weekly]]|date=10 October 2015|volume=50|issue=41|pages=33–36}}</ref> मोदीले भारतको प्रतक्ष्य वैदेशिक लगानीलाई उदार बनाए, र रक्षा र रेल क्षेत्र सहित धेरै उद्योगमा विदेशी लगानीलाई अनुमति दिए।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-07/news/52555932_1_defence-sector-cent-fdi-railways-sector|title=Cabinet approves raising FDI cap in defence to 49 percent, opens up railways|date=7 August 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=27 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807044440/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-07/news/52555932_1_defence-sector-cent-fdi-railways-sector|archive-date=7 August 2015|url-status=live|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807044440/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-07/news/52555932_1_defence-sector-cent-fdi-railways-sector |date=7 August 2015 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/modi-presses-reform-for-india-but-is-it-enough-1416466742|title=Modi Presses Reform for India—But Is it Enough?|last=Zhong|first=Raymond|date=20 November 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=29 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329123224/http://www.wsj.com/articles/modi-presses-reform-for-india-but-is-it-enough-1416466742|archive-date=29 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> अन्य प्रस्तावित सुधारमा मजदुरलाई युनियन बनाउन कडाइ, र रोजगारदातालाई कर्मचारी हटाउन सहज नीति थिए।;<ref name="Shah & Lerche" /> यी मध्ये केही प्रस्तावहरू विरोधका कारण फिर्ता भए।<ref name="ET March 2018">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/modi-renews-labour-reforms-push-as-jobs-regain-focus-before-polls/articleshow/63297358.cms|title=Modi renews labour reforms push as jobs regain focus before polls|date=14 March 2018|work=[[The Economic Times]]|access-date=6 February 2019}}</ref> २ सेप्टेम्बर २०१५ मा भारतीय जनता पार्टीको भातृ मजदुर सङ्गठन सहित देशका ११ ठुला युनियनहरू हड्तालमा उत्रिएकाले मजदुर युनियनबाट बिरोधको कारण फिर्ता भए।<ref name="Shah & Lerche" /> मोदी प्रशासनद्वारा गरिबी निवारण कार्यक्रम र सामाज कल्याण कार्यक्रममा भारी कटौती गरियो।<ref name="Manor">{{cite journal|last1=Manor|first1=James|s2cid=155472230|title=A Precarious Enterprise? Multiple Antagonisms during Year One of the Modi Government|journal=South Asia: Journal of South Asian Studies|year=2015|volume=38|issue=4|pages=736–754|doi=10.1080/00856401.2015.1083644}}</ref> सामाजिक कार्यक्रमामा खर्च गरिएको रकम कांग्रेस सरकारमा जीडीपीको १४.६% प्रतिशत बाट झरेर मोदीको पहिलो वर्ष १२.६% पुग्यो।स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याणको खर्च १५% ले र प्राथमिक र माध्यमिक तहकोशिक्षामा विनियोजित रकममा १६%ले कमी आयो।"सर्व शिक्षा अभियान" आर्यक्रममा विनियोजित रकममा २२% ले कमी भयो।सरकारले व्यवसायिक कर कटौती, सम्पत्ति कर अन्त्य, सेल्स ट्याक्समा बढोत्तरी, र सुन र गहनामा भन्सार कटौती पनि गर्यो।२०१४ अक्टोबर मा, मोदी सरकारले डिजेल मूल्यलाई नियमन नगर्ने भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/narendra-modi-government-deregulates-diesel-prices-681104|title=Narendra Modi Government Deregulates Diesel Prices|last=Shrivastava|first=Rahul|date=18 October 2014|publisher=[[NDTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129152524/http://www.ndtv.com/india-news/narendra-modi-government-deregulates-diesel-prices-681104|archive-date=29 November 2016|access-date=17 February 2017|url-status=live}}</ref> == विदेश नीति == मोदीको चुनाबी अभियानमा विदेश नीतिको त्यति स्थान थिएन, र बिजेपीको चुनाबी घोशानापत्रमा पनि त्यति महत्व दिइएको थिएन।<ref name="Hall 2015">{{cite journal|last1=Hall|first1=Ian|s2cid=154260676|title=Is a 'Modi doctrine' emerging in Indian foreign policy?|journal=Australian Journal of International Affairs|year=2015|doi=10.1080/10357718.2014.1000263|volume=69|issue=3|pages=247–252}}</ref> मोदीले आफ्नो सपथ ग्रहण समारोहमा सबै [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|सार्क]] राष्ट्रका नेताहरूलाई आमन्त्रित गरेका थिए।<ref name="Grare">{{cite journal|last1=Grare|first1=Frederic|s2cid=153923833|title=India–Pakistan Relations: Does Modi Matter?|journal=[[The Washington Quarterly]]|date=Winter 2015|volume=37|issue=4|pages=101–114|doi=10.1080/0163660X.2014.1002158}}</ref><ref name="Pant 2014">{{cite journal|last1=Pant|first1=Harsh V.|s2cid=154940836|title=Modi's Unexpected Boost to India-U.S. Relations|journal=[[The Washington Quarterly]]|date=Fall 2014|volume=37|issue=3|pages=97–112|doi=10.1080/0163660X.2014.978438}}</ref> त्यसो गर्ने उनी प्रथम भारतीय प्रधानमन्त्री थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/in-a-first-modi-invites-saarc-leaders-for-his-swearingin/article6033710.ece|title=In a first, Modi invites SAARC leaders for his swearing-in|last=Praveen|first=Swami|date=21 May 2014|work=The Hindu|access-date=24 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525000959/http://www.thehindu.com/news/national/in-a-first-modi-invites-saarc-leaders-for-his-swearingin/article6033710.ece|archive-date=25 May 2014|location=Chennai, India|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> मोदीको विदेश नीति, पूर्ववर्ती कांग्रेस सरकारको जस्तै, आर्थिक सम्बन्ध, सुरक्षा तथा क्षेत्रीय सम्बन्ध सुधार गर्नेमा केन्द्रित थियो।<ref name="Hall 2015" /> मोदीले मनमोहन सिंहको "बहु पक्ष" नीतिलाई निरन्तरता गरे।<ref name="Hall 2015" /> मोदी प्रशासनले "मेक इन इन्डिया" र "डिजिटल इन्डिया" जस्ता नाराबाट विभिन्न स्रोत, विशेषत पूर्वी एसियाबाट, भारतीय अर्थतन्त्रमा विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने प्रयास गर्यो। मोदी सरकारले [[बहराइन]], [[इरान]], [[साउदी अरब]], र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] जस्ता मध्य पूर्वका इस्लामिक राष्ट्रहरू संग र [[इजरायल]]संग पनि सम्बन्ध सुधार गर्ने प्रयास गर्यो। भारत-अमेरिका सम्बन्धमा पनि नरेन्द्र मोदी प्रधानमन्त्री बनेपछि सुधार आयो। {{Sfnm|1a1=Hall|1y=2020|1pp=283-285|2a1=Gupta|2y=2019|2pp=3-9|3a1=Madan|3y=2020|3pp=65}} २००५ मा मोदी गुजरातको मुख्यमन्त्री भएको समयमा उनलाई मानवाधिकार सम्बन्धी मामिलाको कारणले बुस प्रशासनले उनलाई भिसा दिन अस्वीकार गरेको थियो। यसै कारणले चुनावको समयबाट नै मोदीको प्रधानमंत्रीकालमा अमेरिका-भारत द्विपक्षीय सम्बन्ध कस्तो होला भनी व्यापक चर्चा चलेको थियो। यद्यपि मोदीको अवश्यम्भावी विजयलाई मध्यनजर गर्दै, अमेरिकी राजदुत नान्सी पावेल पश्चिमा सम्बन्धी सुधार गर्न मोदीसंग भेटे। थप रुपमा, २०१४ मा प्रधानमन्त्रीको रुपमा उनको [[विजय]] पछि, राष्ट्रपति [[बाराक ओबामा]]ले टेलीफोनमा उनलाई बधाई दिए र अमेरिका भ्रमणको लागि आमन्त्रण गरे।<ref>{{Cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/05/16/readout-president-s-call-prime-ministerial-candidate-narendra-modi-india|title=Readout of the President's Call with Prime Ministerial Candidate Narendra Modi of India|last=|first=|date=16 May 2014|work=[[whitehouse.gov]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201002320/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/05/16/readout-president-s-call-prime-ministerial-candidate-narendra-modi-india|archive-date=1 December 2020|url-status=live|access-date=24 January 2021|via=[[NARA|National Archives]]}}</ref> बाराक ओबामा र डोनाल्ड ट्रंप दुवैको राष्ट्रपतिकालमा मोदी सरकार अमेरिकासंग राम्रो विदेश सम्बन्ध कायम गर्न सफल रहे।<ref>{{Cite web|url=https://prospect.org/api/content/85a58d7c-3d60-11ea-b621-1244d5f7c7c6/|title=Barack Obama's Legacy Is Narendra Modi|last=Sammon|first=Alexander|date=23 January 2020|website=[[The American Prospect]]|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107210952/https://prospect.org/world/barack-obamas-legacy-is-narendra-modi/|archive-date=7 November 2020|url-status=live|access-date=24 January 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107210952/https://prospect.org/world/barack-obamas-legacy-is-narendra-modi/ |date=7 November 2020 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/barack-obama-pm-modi-manmohan-singh-indian-economy-1098222-2017-12-01|title=Obama, in reply to question on friendship with Modi, ends up praising Manmohan|date=1 December 2017|access-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109093240/https://www.indiatoday.in/india/story/barack-obama-pm-modi-manmohan-singh-indian-economy-1098222-2017-12-01|archive-date=9 November 2020|language=en|url-status=live|website=India Today}}</ref> चुनावको केही महिना पछि, मोदीले केही देशको भ्रमण गरे, र [[ब्रिक्स]], [[आसियान]], र [[जी-ट्वान्टी|जी- ट्वान्टी]] शिखर सम्मेलनमा उपस्थित भए।<ref name="Hall 2015" /> मोदीको सुरुवाती भ्रमण मध्ये एक नेपाल भ्रमण थियो, जसमा उनले एक अर्ब डलर सहयोग गर्ने बाचार गरेका थिए।<ref name="Mocko">{{cite journal|last1=Mocko|first1=Anne|last2=Penjore|first2=Dorji|title=Nepal and Bhutan in 2014|journal=Asian Survey|year=2015|volume=55|issue=1|pages=75–81|doi=10.1525/AS.2015.55.1.75|hdl=1885/13357}}</ref> मोदीले कयौ पटक अमेरिकाको भ्रमण गरेका थिए।<ref name="Pant 2014" /> २००२ मा गुजरात दङ्गामा मोदीको भूमिकामा प्रश्न उठाउदै मोदीलाई भिसादिन अवीकर गरेकाले, यो अप्रत्याशित समबन्ध बिकास भएको थियो। उनको भ्रमण दुई देश बीच कुटनैतिक तथा आर्थिक सम्बन्ध सुधारको अपेक्षा गरिएको थियो।<ref name="Pant 2014" /> २०१५ मा, भारतीय संसदले मनमोहन सिंहले सुरु गरेको भारत र बङ्गलादेश बीचको जमिन आदानप्रदानको सन्धिलाई अनुमोदन गर्यो। मोदी प्रशासनले १९९१ को भारतको "पूर्व तर्फ हेर" नीतिलाई पुनर्जागृत गरायो। सरकारले [[म्यानमार]]संग [[मणिपुर]] राज्यबाट म्यानमार जोड्ने सडक निर्माण गर्ने सम्झौता गर्यो। व्यापार भन्दा पनि सिमा सुरक्षालाई प्राथमिकता दिने म्यानमार संग यो ऐतिहासिक सम्झौता थियो।<ref name="Downie">{{cite journal|last1=Downie|first1=Edmund|url=https://thediplomat.com/2015/02/manipur-and-indias-act-east-policy/|title=Manipur and India's 'Act East' Policy|journal=[[The Diplomat]]|date=25 February 2015|access-date=26 February 2015}}</ref> [[सन् २०२० चीन–भारत झडप|२०२० को चीन -भारतका सेना बीच झडप]] भएपछि चीन - भारत सम्बन्धमा तिक्तता झनै बढ्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/3/modi-takes-veiled-dig-at-china-on-visit-to-disputed-border-area|title=Modi takes veiled dig at China on visit to disputed border area|date=3 July 2020|work=[[Al Jazeera]]|access-date=3 July 2020}}</ref> मोदीले अफगानिस्तानको दुई पटक भ्रमण गरे र २०१६ मा उनलाई अफगानिस्तानको सर्वोच्च नागरिक सम्मान प्रदान गरिएको थियो। उनले अफगानिस्तानमा ९०० मिलियन डलरको सहायतको घोषणा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://president.gov.af/en/message/1049|title=President Ashraf Ghani's Congratulatory Message on the Occasion of India's 73rd Independence Day|date=15 August 2019|work=[[President of Afghanistan]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821153927/https://president.gov.af/en/message/1049|archive-date=21 August 2019|access-date=8 April 2021|url-status=dead}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] ios6dnagumum8heogcq8y4eds9nh34t 0 20725 1355073 1354274 2026-05-14T00:02:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355073 wikitext text/x-wiki ''यस पाठका केही श्रोतहरु वार्तालापमा राखिएको छ । यसलाई परिमार्जित गरी वा अङ्ग्रेजीबाट उल्था गरी मुख्य लेखमा सार्न सकिन्छ । '' [[चित्र:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumb|right|आइन्स्टाइन]] '''अल्बर्ट आइन्स्टाइन''' {{efn|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|n|s|t|aɪ|n}};<ref name="NDxay">{{cite book|editor-last=Wells|editor-first=John|editor-link=John C. Wells|title=Longman Pronunciation Dictionary|publisher=Pearson Longman|edition=3rd|date=3 April 2008|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref> {{IPA|de|ˈalbɛʁt ˈaɪnʃtaɪn|lang|Albert Einstein german.ogg}}}} (१४ मार्च १८७९ - १८ अप्रिल १९५५) जर्मन-मूलका एक सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्री थिए जो [[सापेक्षता सिद्धान्त|सापेक्षताको सिद्धान्त]] विकासका लागि प्रसिद्ध थिए। आइन्स्टाइनले [[क्वान्टम सिद्धान्त]]मा पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। <ref name="frs">{{cite journal |last1=Whittaker |first1=E. |author-link=E. T. Whittaker |date=1 November 1955 |title=Albert Einstein. 1879–1955 |journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] |volume=1 |pages=37–67 |doi=10.1098/rsbm.1955.0005 |jstor=769242 |doi-access=free}}</ref><ref name="YangHamilton2010">{{cite book|first1=Fujia|last1=Yang|first2=Joseph H.|last2=Hamilton|title=Modern Atomic and Nuclear Physics|date=2010|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4277-16-7|page=274}}</ref> उनको पिण्ड-ऊर्जा समतुल्यता सूत्र {{math|1=''E'' = ''mc''²}}, जुन विशेष सापेक्षताबाट उत्पन्न , लाई "विश्वको सबैभन्दा प्रसिद्ध समीकरण" भनिन्छ।<ref name="LnLVo">{{cite book|first=David|last=Bodanis|title=E{{spaces}}={{spaces}}mc²: A Biography of the World's Most Famous Equation|location=New York|publisher=Walker|date=2000}}</ref> उनले "सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रमा उनको सेवा र विशेष गरी [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव]]को नियमको खोजको लागि" १९२१ मा [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्रको नोबेल पुरस्कार]] प्राप्त गरे। <ref name="Nobel Prize">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1921 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703190346/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/ |archive-date=3 July 2018 |access-date=11 July 2016 |publisher=Nobel Prize}}</ref> आइन्स्टाइनले [[सापेक्षता]] को विशेष र सामान्य सिद्धान्तसहित धेरै योगदान दिए । उनको अन्य योगदानहरु मा- सापेक्ष ब्रह्माण्ड, केशिकीय गति, क्रान्तिक उपच्छाया, सांख्यिक मेकानिक्सका समस्याहरु, [[अणु|अणुहरु]] को ब्राउनियन गति, अणुहरूलाई उत्परिवर्त्तन संभाव्यता, एक अणुयुक्त ग्याँसको क्वान्टम सिद्धान्त, कम विकिरण घनत्वयुक्त प्रकाशको ऊष्मीय गुण, विकिरणको सिद्धान्त, एकीकृत क्षेत्र सिद्धान्त र भौतिकीय ज्यामितीकरण समाविष्ट छ । आइन्स्टाइनले पचास भन्दा बढी शोध-पत्र र विज्ञान भन्दा अलग किताबहरु लेखे । १९९९ मा [[टाइम (पत्रिका)|टाइम पत्रिका]]ले उनलाई शताब्दी-पुरूष घोषित गर्यो ।<ref name="TIME">{{cite magazine |last=Golden |first=Frederic |date=31 December 1999 |title=Albert Einstein |url=https://time.com/archive/6598209/albert-einstein/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बाल्यकाल र शिक्षा == [[चित्र:Albert Einstein as a child.jpg‎|thumb|right|१८९३ मा अल्वर्ट आइन्स्टाइन (उमेर- १४ वर्ष)]] अल्वर्ट आइन्स्टाइनको जन्म जर्मनीमा वुटेमबर्गको एक [[यहुदी धर्म|यहूदी]] परिवारमा भयो । उनका पिताको नाम उल्म थियो ।उनकापिता एक इन्जीनियर र सेल्सम्यान पनि थिए । उनका आमा पाऊलिन आइन्स्टाइन थिइन् । हुनत आइन्स्टाइनलाई शुरू-शुरूमा बोलाईमा समस्या हुन्थ्यो, तर उनी पढाईमा अव्वल थिए । उनको मातृ-भाषा जर्मन थियो र पछि उनले इटालियन र अङ्ग्रेजी सिके । १८८० मा उनको परिवार [[म्युनिख|म्यूनिख]] शहरमा गए जहाँ उनको पिता र काकाले ''Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie'' नामक कम्पनी खोले । यो कम्पनी बिजुलीको उपकरण बनाउँथ्यो र यसले म्यूनिकको ''अक्टोबर फेस्ट'' मेलामा पहिलो पल्ट उज्यालोको व्यवस्था पनि गरेको थियो । उनको परिवार [[यहुदी धर्म|यहूदी]] धार्मिक परम्पराहरूलाई मान्दैनथ्यो, र आइन्स्टाइन क्याथोलिक विद्यालयमा पढ्न गए । आफ्नी आमाले भने पछि उनले सारङ्गी बजाउन सिक्न थाले । उनलाई यो कुरा मन पर्दैनथ्यो र पछि यसलाई छोडे, तर पछि मोजार्टको [[सारङ्गी]] सङ्गीतमा उनलाई धेरै आनन्द आउँथ्यो । हर्मन आइन्स्टाइनको छोरा पाँच देखि दस वर्षको उमेरसम्म एक क्याथोलिक प्राथमिक स्कूलमा पढे । हुनत आइन्स्टाइनले बाल्यकालमा शुरुमा बोलाईमा समस्या भएपनि पछि राम्ररी बोल्न सिके । उनी प्राथमिक स्कूलमा एक अव्वल छात्र थिए । आइन्स्टाइनले रमाइलोको लागि मोडल र यान्त्रिक उपकरणहरूको निर्माण गरे र गणितमा प्रतिभा देखाउन पनि शुरू गरे| १८८९ म्याक्स तल्मूडले दस वर्षीय आइन्स्टाइनलाई विज्ञानको महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरु सिकाए । तल्मूड एक गरीब यहूदी मेडिकल छात्र थिए । यहूदी समुदायले तल्मूडलाई छ वर्षको लागि प्रत्येक शुक्रबार आइन्स्टाइनसँग भोजन गराउने व्यवस्था गरे । यस समयभरी तल्मूडसँगै आइन्स्टाइन पुरा मनले धर्मनिरपेक्ष शैक्षिक हितहरूको माध्यमबाट धेरै निर्देशित भए । == विवाह र पारिवारिक जीवन == [[ज्यूरिच]]मा पढ्दापढ्दै गर्दाकी एक सहपाठी मितेवा मोरेकसँग उनले सन् १९०४ मा विवाह गरे । सन् १९०४ मा पहिलो छोरा ड्रान्स अल्वर्ट र सन् १९१० मा दोस्रो छोरा एडुवार्ड जन्मे । वर्लिनमा धेरै समयसम्म बस्ने कुरामा आइन्स्टाइनको मत उनकी श्रीमती मिलेवाको मत मिल्न नसकेपछि दुई छोराहरू साथ लिइ आइन्स्टाइनलाइृ बर्लिनमै छाडेर ज्यूरिचतिर फर्किन् । पछि सन् १९१९ मा आइन्स्टाइन र मिलेवावीच सम्बन्ध विच्छेद भयो । त्यही वर्ष उनले आफ्नै आमाकी दिदीकी छोरी सल्सासँग दोश्रो विवाह गरे । प्रिन्सटनमा सन् १९३६ मा आइन्स्टाइनकी दोश्रो श्रीमति एल्साको मृत्यु भयो । त्यसले उनलाई धेरैनै दुखित पा-यो । यसबाट बुझिन्छ कि उनको पारिवारिक जीवन राम्रो भएन । == विज्ञान जीवन == [[चित्र:Solvay_conference_1927.jpg|अङ्गुठाकार|१९२७ मा ब्रसेल्समा भएको सोल्वे सम्मेलन, विश्वका शीर्ष भौतिकशास्त्रीहरूको भेला। आइन्स्टाइन बीचमा छन्।]] === प्रकाश विद्युतीय असर(Photoelectric Effect) === [[चित्र:Photoelectric.png|thumb|प्रकाश विद्युत प्रभाव]] मुख्य लेख : [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशको विद्युतीय असर]] १९०५ को एक शोधपत्रमा,<ref name="1905a">Einstein (1905a).</ref> आइन्स्टाइनले प्रकाश स्थानीयकृत कणहरू (''[[:en:Quantum|quanta]]'')बाट मिलेर बनेको अवधारणा राखेका थिए। आइन्स्टाइनको प्रकाश क्वान्टाको अवधारणालाई म्याक्स प्लाङ्क र [[निल बोर|निल्स बोहर]] लगायत सबै भौतिकशास्त्रीहरूले लगभग विश्वव्यापी रूपमा अस्वीकार गरेका थिए। यो विचार १९१९ मा [[रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन|रोबर्ट मिलिकन]]को फोटोइलेक्ट्रिक प्रभावमा विस्तृत प्रयोग पछी मात्र विश्वव्यापी रूपमा स्वीकृत भएको थियो। उनले आफ्नो यस सिद्धान्तमा [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशको विद्युतीय असर]]को बारेमा विस्तृत रूपमा व्याख्या गरेका छन् उसमा उनले पदार्थमा विद्युतीय धार (Electric Current) को उत्पादन कसरी हुन्छ भन्ने बारेमा वर्णन गरेका छन् । यसमा जन पोटासियम, सोडियम, लिथियम जस्ता धातुमा प्रकाश ढाकिन्छ, तब ती धातुबाट इलेकट्रोन बाहिर निस्कन्छ । त्यस्ता इलेक्ट्रोनलाई फोटो इलेक्ट्रोन र त्यो असरलाई फोटो विद्युतीय असर (Photoelectric Effect) भनिन्छ । यसै कार्यको कदर स्वरूप उनलाई सन् १९२१ मा भौतिक शास्त्रतर्फको नोवेल पुरस्कार प्रदान गरियो । यसै नियमको प्रयोगबाट नै सोलार सेल (Solar Cell) को विकास भएको हो र सौर्य ऊर्जालाई आजको बैकल्पिक ऊर्जाको रूपमा लिन सकिएको हो । === सापेक्षतावादको सिद्धान्त: (Theory of Relativity) === [[सापेक्षता सिद्धान्त|सापेक्षतावादको सिद्धान्त]] भनेको एक वस्तुको गतिले अर्को वस्तुको गतिमा देखा पर्ने असर हो । === कणहरूको ब्राउनियमन गति (Brownian Motion of Particles) === यस सिद्धान्त अनुसार परमाणु (Atom) र अपपारमाणिक कणहरू (Sub-atomic Particles) जहिले पनि जथाभावी वा दिशाविहीन (Random) तर नागवेली वा बक्र गति (Zig-zag Motion) मा घुमिरहेका हुन्छन् । यसरी घुम्दा एक वस्तुको अर्को वसतुसँग स्थिति स्थापक ढक्का (Elastic Collision) हुन्छ भन्ने हो । === एकिकृत भौतिक सिद्धान्त (Unified Field Theory) === सन् १९२० को अन्त्यतिर विद्युत–चुम्बकीय (Electromagnetism) र गुरुत्वाकर्षण (Gravitation) को प्रकृतिको संयोजन गरी (Unified Field Theory नामक उत्कृष्ट सिद्धान्तको परिकल्पना गरेका थिए । यो सिद्धान्त उनले ब्रम्हाण्ड परिचालन सम्बन्धी नियमहरूलाई उद्धृत गर्ने उद्देश्यले प्रतिपादन गरेका हुन् । जसमा गुरुत्वाकर्षण र विद्युतीय चुम्कतत्व तथ्यको संयोजन गरिएको छ । उनको यो सिद्धान्त भौतिक विज्ञानको क्षेत्रमा अत्यन्तै चूनौतीपूर्ण र गहन ठानिन्छ । आज विश्वका थुपै वैज्ञानिकहर आइन्स्टाइनको यो सपनालाई पूरा गर्न लागि परेका छन् । === आविष्कारकको रूपमा आइन्स्टाइन === १९२६ मा, आइन्स्टाइन र उनका पूर्व विद्यार्थी लियो स्जिलार्डले आइन्स्टाइन रेफ्रिजरेटरको सह-आविष्कार गरे (र १९३० मा, पेटेन्ट गरे)। यो [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर|एब्जर्प्सन रेफ्रिजरेटर]]मा कुनै पनि गतिशील अंग थिएन र इनपुटको रूपमा केवल ताप प्रयोग गरेको कारण त्यतिबेलाको क्रान्तिकारी आविस्कार थियो।<ref name="Goettling">Goettling, Gary. {{cite web |title=Einstein's refrigerator |url=http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |archive-date=25 May 2005 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |date=25 May 2005 }} ''Georgia Tech Alumni Magazine''. 1998. Retrieved 12 November 2014. [[Leó Szilárd]], a Hungarian physicist who later worked on the Manhattan Project, is credited with the discovery of the [[chain reaction]]</ref> ११ नोभेम्बर १९३० मा, अमेरिकी पेटेन्ट १,७८१,५४१ आइन्स्टाइन र लियो स्जिलार्डलाई रेफ्रिजरेटरको लागि प्रदान गरिएको थियो। तिनीहरूको आविष्कार तुरुन्तै व्यावसायिक उत्पादनमा राखिएको थिएन, तर तिनीहरूको सबैभन्दा आशाजनक पेटेन्ट स्विडेनी कम्पनी इलेक्ट्रोलक्सले प्राप्त गरेको थियो। {{refn|In September 2008, it was reported that Malcolm McCulloch of [[Oxford University]] was heading a three-year project to develop more robust appliances that could be used in locales lacking electricity, and that his team had completed a prototype Einstein refrigerator. He was quoted as saying that improving the design and changing the types of gases used might allow the design's efficiency to be quadrupled.<ref>{{Cite news |last=Alok |first=Jha |title=Einstein fridge design can help global cooling |work=The Guardian |date=21 September 2008 |access-date=22 February 2011 |url= https://www.theguardian.com/science/2008/sep/21/scienceofclimatechange.climatechange |archive-url= https://web.archive.org/web/20110124172925/http://www.guardian.co.uk/science/2008/sep/21/scienceofclimatechange.climatechange |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref>|group=note}} आइन्स्टाइनले इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक पम्प,<ref name="patents.google.com">{{cite web |title=Electrodynamic movement of fluid metals particularly for refrigerating machines |url=https://patents.google.com/patent/GB303065A/en?oq=GB303065}}</ref> साउन्ड रिप्रोडक्सन उपकरण <ref>{{cite web |title=Device, in particular for sound reproduction devices, in which changes in electrical current through magnetostriction cause movements of a magnetic body |url=https://patents.google.com/patent/DE590783C/en}}</ref> र अन्य धेरै घरायसी उपकरणहरू पनि आविष्कार गरे। <ref>Albert Einstein's patents. 2006. World Pat Inf. 28/2, 159–65. M. Trainer. doi: 10.1016/j.wpi.2005.10.012</ref> == विचार स्वभाव र चरित्र == १. आइन्स्टाइन दार्शनिक एवम [[समाजवाद|समाजवादी]] विचारका मानववादी पत्रिका “मन्थली रिभ्यू” प्रथम अड्ढमा उनले “Why Socialism?” (समाजवाद नै किन ?) विषयमा एउटा लेख लेखे । यसमा उनले अर्थशास्त्र र समाजवाद” विषयमा प्रष्ट पारेका छन् । उनी [[पूँजीवाद]]का विरोधी थिए । विश्वको वर्तमान संकट नै समाधान पूँजीवाद नभई समाजवाद हो भनी उनले व्याख्या गरेका छन् । २. मानवतावादी आइन्स्टाइन र धर्मप्रति उनको धारणाः एक पटक उनलाई साँगुरो गल्लीबाट जानको लागि मानिसले तान्ने रिक्सामा बस्न अनुरोध गर्दा अस्वीकार गरी भनेका थिएः– मानवलाई पशु झैंव्यवहार गरी त्यसमाथि सवार भएर जान मेरो नैतिकताले कदापी स्वीकार्दैन भन्दै ईश्वरप्रति उनको धारणा थियोः ईश्वर दयालु हुन सकछन् तर दुष्ट हुँदैनन् । ३. प्रजातन्त्रप्रेमी आइन्स्टाइनः उनका शान्ति प्रजातनत्र र समानताप्रतिको प्रतिबद्धता यस्तो थियो: कुनैपनि वस्तु र स्थानका बारेमा छनौट रहेसमम म त्यो देशमा मात्र बस्ने थिए जहाँ कानुनी छनौट स्वयम कारवाही हुनु अगावै आम वा गरिरहने जनस्वतनत्रता । सहिष्णुता र समानता कायम रहोस् । प्रजातन्त्रमा अधिकार र वर्तमानका बारेमा उनको धारणा थियोः सत्यको खोजी गर्ने अधिकार एक कर्तव्य पनि हो । तर सत्य सहित भईसकेपछि त्यसको कुनै पनि अंशलाई कसैले पनि दबाउनु हुँदैन । ४. विज्ञान र विज्ञानसम्बन्धी उनको धारणाः उनले विज्ञानलाई जहिले पनि व्यवहारमा र सामाजिक जनजीवनमा उतार्नुपर्दछ भन्ने ठान्दथे । विज्ञान समाजभनाद टाढा हुनुहुादैन, बरू समाजमा एककार गर्नुपर्दछ भनी भन्दथे । सापेक्षतावादमा सिद्धानतलाई सरल भाषामा भनदथेः जब एक जना केटो सुन्दरी केटसिाग् गफगाफमा भुल्दछ, उसलाई एक घण्टा भनाद बढी समय लाग्दछ । सापेक्षतावादमा सिद्धान्त भनेको नै यही हो । शिक्षाको बारेमा उनको धारणा थियोः शिक्षाको साँचो उद्देश्य भनेको मानिसको मस्तिष्कलाई सोच्ने बनाउन तालिम प्रदान गर्नु हो । तसर्थ शिक्षा अमूल्य छ । ” ५. शान्तिवादी आइन्स्टाइनः नाजीवादी जर्मनहरूलाई हटाउन र विश्वबाट नाजीवादी, फाँसीवादी र चिन्चनलाई परास्प “भ्यानहाटन प्रोजेक्ट” मार्फत् आणविक हातहतियारले अमेरिकालाई सम्पन्न पार्न उनी लागे । जर्मनहरूल्े अमेरिकन भनदा अगावै आणविक वमाको निर्माण गर्नेछन् किनकी आणविक भौतिकशास्त्रको क्षेत्रमा जर्मनहरू दोश्रो विश्वयुद्ध भन्दा अगाडि निकै नै अगाडि थिए । दोश्रो विश्व युद्धमा अमेरिकाले जापानमा हिरोसिमा र नागासाकीमा अणुवम प्रहार गरू लाखौं जापानी जनताको नरसंहार गरेपछि अमेरिकी खुला आलोचक बने । विश्व शान्तिको पषमा जनमत निर्माण गर्न “शानित मजबूत” भई विभिन्न देशको भ्रमण गर्दै शान्तिको पक्षमा वकालत गर्न लागे । ६. माखाको दर्शनशास्त्रको प्रभावमा वैज्ञानिक जीवनः आइन्स्टाइनले आÇनो वैज्ञानिक जीव्न सपूर्ण रूपमा दार्शनिक विचारहरको प्रभावमा शुरूवात गर्नु भएको थियो । [[आइज्याक न्युटन|न्यूटन]]का सिद्धान्तहरू माथिभौतिकशास्त्री तथ्य दार्शनिक माखद्वार । गरिएको आलोचनाबाट उहाँ अति नै प्रभावित हुनुभएको थियो । आइन्स्टाइनदेखि म्यकँस प्लामे जस्ता महान् वैज्ञानिकहरूमाथि माखको दर्शनको प्रभाव निकै महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । ७. आइन्स्टाइनः समाजवादी तर सोभियत समाजवादमा आलोचनात्मक समर्थकः आइन्स्टाइनले समाजवादमा पक्षपाती र माक्र्सवादका समर्थक थिए भने सोभियत सङ्घ लगायत समाजवादी “अवस्थाका सञ्चालकहरूको स्वस्थ आलोचनामा थिए । उनले सन् १९१७ को समयमा भएको अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिको समर्थन गरेका थिए भने आशा अनुसार सोभियत समाजवादले काम गर्न नसकेकोमा आलोचक । उनको विचारमा समाजवादको समाजमुखी व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा र अधिकार कर्तव्यबोध सहितको जनताको जनतन्त्र हुनुपर्दछ । सन् १९५० मा सोभियत नेता जोसेफ स्टालिनद्वारा उनलाई सोभियत संघमा बस्न आमन्त्रित गर्दा उनले अस्विकार गरेका थिए । ८. फासीवाद, जातिवाद र [[साम्राज्यवाद]] विरोधी आइन्स्टाइन आइन्स्टाइन फासीवादमा कट्ट । विरोधी हुनुहुनथ्यो । फासीवादमा भुक्तभोगी आइन्स्टाइनले [[एडल्फ हिटलर|हिटलर]]को [[नाजीवाद|नाजीवादी]] जर्मनी, मुसालिनीको फासीवादी इटाली र सैन्यवादी जापनको पराजय तथा ल्याम, समानता र स्वतन्त्रताको विजयको लागि [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोश्रो विश्वयुद्ध]]मा संलग्न शरणार्थीहरूलाई सहभोज अभियान नै थाले । आइन्स्टाइन उग्र जातिवाद विरोधी थिए । ९. शान्तिपूर्ण विश्व सरकारका पक्षमा आइन्स्टाइन आइन्स्टाइन विश्व शान्तिका पक्षपाती थिए । उनी विज्ञानलाई मानवीय र सामािजक उत्तरदायित्व वहन गर्ने विषयमा केनिद्रत एवम् क्रियाशील बनाउन चाहन्थे । विज्ञानलाई दर्शनसँग जोड्न रूचाउने आइन्स्टाइन “शान्तिपूर्ण विश्व सरकार स्थापनार्थ निरन्तर तल्लीन थिए । ९. त्यागी आइन्स्टाइन सन् १९५२ मा इजरायलमा प्रथम राष्ट्रपति चाहम वाइजम्यानको मृत्यृपछि प्रधानमन्त्री डेभिड वेन गुडियनले आइन्स्टाइनलाई [[इजरायल]]मा राष्ट्रपति बनिदिन अनुरोध सहित राखिएको प्रस्तावलाई उनले अस्वीकार गरेका थिए । १०. सरल स्वभावका धनी आइन्स्टाइन अत्यन्तै सरल स्वभावका थिए । कहिले डामरमा पुरानो टाइ हजार बनाएर बाँध्दथे । केश जिङरिङ पारेर हिंड्दे । एकपटक वेल्जियमकी महारानीले उनलाई औपचारिक भ्रमणमा निम्तोमा उनी पैदल हिंडेर दरबाट अघि आइरहेको देखेर उनले प्रश्न सोधिन ? डा. साहेव, किन मैले तपाईमा स्वागर्थ पठाएको कार छोडी लुसुलुस हिंडेर आउनुभएको ? “प्रत्युत्तरमा मुसुक्क मुस्कुराउँदै उनले भने “महारानी महोदय पैदल हिडुनुको मजा, आफ्नै ठाउँमा छ । ११. जनतामा सच्चा मित्र आइन्स्टाइन संसारमा विभनिन् ठाउँबा आएका कैयौँ मानिसहरू उनलाई भेट्न आउँथे । उनी भ्याएसम्म सबैसँग कुरा गर्दथे । उनी राजनीतकि वहस गर्न खुवै रूचाउँथे । उनी भन्थे “मेरो जीवन समीकरण र राजनीतबिीच विभाजित छ । यसंै प्रसंगमा एक पटक उनले भनेका थिएः राजनीति कर्ताहरूको लागि मात्र हो तर समीकरण अनन्तकालसम्म माथि छ । == कृति र पुरस्कार == १. सापेक्षतावादको विशेष सिद्धानत (१९०५) २. सापेक्षतावाद (१९२०) ३. भौतिकशास्त्रको विकास (१९३८) ४. यहुदीवाद (१९३०) ५. युद्ध किन (१९३३) ६. मेरो दर्शन (१९३९) ७. मेरो पछिल्ला वर्षहरू (१९५०० र सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रमा पाँच सय भन्दा बढी शोध पत्रहरू प्रकाशित छन । यसका अलवा उनले विज्ञान चिकित्साशास्त्र र दर्शनशास्त्रमा मानार्थ विद्यावारिधी यूरो पर अमेरिकाका दजृनौ विश्वविद्यालयबाट पास । उनलाई विश्वभरिनै जस्तो प्रमुख वैज्ञानिक संस्थाहरूल्े मानार्थ सदस्यता प्रदान गरे । उनले रायल सोसाइटीको कोप्ले पदक (१९१५) । प्रान्कलिन पदक (१९३५) लगायत पचास पदक पाए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Sister project links|Albert Einstein|wikt=Einstein|n=Einstein's equation turns 100|s=Author:Albert Einstein|b=Introduction to Astrophysics/Albert Einstein|voy=no}} * [http://np.scienceinfotech.com/2016/09/07/analyticalstudyofbiographyalberteinstein/ अल्वर्ट आइन्स्टाइनको जीवनीको विश्लेषणात्मक अध्ययन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203103829/http://np.scienceinfotech.com/2016/09/07/analyticalstudyofbiographyalberteinstein/ |date=2016-12-03 }} {{Persondata |NAME = Einstein, Albert |ALTERNATIVE NAMES = |SHORT DESCRIPTION = [[Physicist]] |DATE OF BIRTH = 1879-03-14 <!-- ISO format (YYYY-MM-DD) --> |PLACE OF BIRTH = [[Ulm]], [[Baden-Württemberg]], [[German Empire]] |DATE OF DEATH = 1955-04-18 <!-- ISO format (YYYY-MM-DD) --> |PLACE OF DEATH = [[Princeton, New Jersey]], U.S. }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Albert Einstein|अल्वर्ट आइन्स्टाइन}} {{ढाँचा:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार}} {{श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता}} [[श्रेणी:विश्वप्रशिद्ध वैज्ञानिक]] [[श्रेणी:अल्वर्ट आइन्स्टाइन]] [[श्रेणी:अमेरिकी आविष्कारकहरू]] [[श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्री]] 6rxkhexudt8rzj7zrkuki3asvn9vg23 0 31762 1355115 1333388 2026-05-14T05:50:11Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355115 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा शुक्रनगरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] rg8fwc0sf0gqey0e65smp2gc56q6g2x 0 32050 1355164 1165661 2026-05-14T07:42:42Z Bishaldev100 28807 1355164 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} [[Image:Plastic household items.jpg|thumb|300px|right|घरेलू उपकरणहरू जो विभिन्न धातु र प्लास्टिकले बनेका छन्]] '''पदार्थ विज्ञान''' एक बहुविषयक क्षेत्र हो जसमा पदार्थहरूका विभिन्न गुणहरूको अध्ययन, विज्ञान एवं तकनीकीका विभिन्न क्षेत्रहरूमा यसको प्रयोगको अध्ययन गरिन्छ। यसमा प्रायोगिक भौतिक विज्ञान र रसायनशास्त्र संग-साथ रासायनिक, वैद्युत, यान्त्रिक र धातुकर्म अभियान्त्रिकी जस्तै विषयहरू समावेश छन्। [[नैनोतकनीकी]] र नैनोसाइंसमा उपयोगको कारण, वर्तमान समयमा विभिन्न विश्वविद्यालयहरू, प्रयोगशालाहरू र संस्थानहरूमा यसलाई महत्त्वपूर्ण स्थान दिएइको छ। == इतिहास == मानव सभ्यताको विकासका विभिन्न चरणहरूको नाम प्राय:त्यस युग विशेषमा प्रमुखतासित प्रयोग गरिने पदार्थहरूको नाममा राकिने गरिन्छ,उदाहरणार्थ :- [[ढुङ्गे युग|पाषाण युग]],[[कांस्य युग]], [[लौह युग]], [[सिलिकन युग]] इत्यादि। पदार्थ विज्ञान आभियान्त्रिकी र प्रयुक्त विज्ञानका सबै भन्दा प्राचीन विधाहरू मध्ये एक हो। आधुनिक पदार्थ विज्ञानको विकास धातु विज्ञानबाट भएको हो। १९औं शताब्दीमा पदार्थको व्यवहारलाई जान्नमा एउटा ठूलो सफलता तब प्राप्त भयो भए जब विलर्ड गिब्सले यो देखाइददिए कि पदार्थहरूको गुण तिनको विभिन्न अवस्थाहरूका आणविक संरचनासित सम्बन्धित उष्मागतिक गुणहरूमा निर्भर गर्छन्। वर्तमान युगमा पदार्थ विज्ञानको तीव्र विकास पछि अन्तरिक्ष स्पर्धाको योगदान रहेकोछ। अन्तरिक्ष यात्राहरूलाई सफल बनाउनमा विभिन्न मिश्रधातुहरू र अन्य पदार्थहरूको खोजले प्रमुख भूमिका निभाएका छन्। पदार्थ विज्ञानको विकासले प्लास्टिक, [[अर्धचालक भौतिकी|अर्धचालक]] र जैवरासायनिक तकनीकहरूको विकासमा र यिनै तकनीकहरूले पदार्थ विज्ञानको विकासमा योगदान दिएकाछन्। साठीको दशक अघि पदार्थ विज्ञान विभागहरूलाई [[धातुकर्म]] विभाग भनेर जानिन्थ्यो ,किन भनें १९औं सताब्दी र २०औं सताब्दीको प्रारम्भिक दिनहरूमा धात्विक पदार्थहरूको विकासमा ज्यादा जोर दिइन्थ्यो। यस क्षेत्रको विकसित हुनबाट यसको अंतर्गत अन्य पदार्थहरू यथा : अर्धचालक, चुम्बकीय पदार्थ,सिरेमिक, जैव-पदार्थ, चिकित्सकीय पदार्थ इत्यादिको अध्ययन हुन थाल्यो। == मूल अवधारणाहरू == पदार्थ विज्ञानमा अव्यवस्थित ढगले नयाँ पदार्थहरूलाई खोजने र उपयोग गर्नको सट्टा पदार्थको मौलिक रूपले बुझ्ने प्रयास गरिन्छ। पदार्थ विज्ञानको सबै प्रभागहरूको मूलसिद्धान्त कुनै पदार्थको इच्छित गुणहरूलाई तिनका अवस्थाहरू र आणविक संरचनामा चरित्रगत अंतर्संबन्ध स्थापित गर्न हुन्छन्। कुनै पनि पदार्थको संरचना (अतएव उनको गुण) उनको रासायनिक घटकहरूमा र प्रसंस्करणको विधिमा निर्भर गर्छ। रासायनिक सघटन, प्रसंस्करण र उष्मागतिकीको सिद्धान्त पदार्थको सूक्ष्मसरचना निर्धारित गर्छन्। पदार्थको गुण र उनको सूक्ष्मसरचनामा सीधा सबन्ध हुन्छ। पदार्थ विज्ञानमा एउटा उक्ति प्रचलित छ, "पदार्थ मानिसहरू झैं हुन्छन्, तिनको कमिले नै ती पदार्थलाई रोचक बनाउँछ।" कुनै पनि पदार्थको दोषरहित क्रिस्टलको निर्माण असंभव छ। वास्तवमा पदार्थविज्ञानी क्रिस्टल दोषहरू (रिक्ती, प्रक्षेप, विस्थापक अणु इत्यादि )को आवश्यकतानुसार नियन्त्रित गरेर इनलाई मनले चाहेको पदार्थ बनाउँछन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धातु विज्ञान]] == बाहिरी सूत्रहरू == * [http://nirt.pa.msu.edu/ Nanoscale Interdisciplinary Research Team] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720004912/http://nirt.pa.msu.edu/ |date=2011-07-20 }} * [http://cmr.curtin.edu.au/ CMR - Centre for Materials Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110407114337/http://cmr.curtin.edu.au/ |date=2011-04-07 }} * [https://inlportal.inl.gov/portal/server.pt?open=514&objID=1650&parentname=CommunityPage&parentid=7&mode=2&in_hi_userid=200&cached=true Materials Science and Engineering] - Idaho National Laboratory * [http://www.doitpoms.ac.uk/tlplib/index.php Dissemination of IT for the Promotion of Materials Science (DoITPoMS)] * [https://www.eurelnet.org/ EURELNET Technology Transfer Department at the University of Bordeaux] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202181745/https://www.eurelnet.org/ |date=2011-02-02 }} {{Commonscat|Materials science}} [[श्रेणी:विज्ञान]] icmp56tygq1qz65kt9vnpsri1qkbrjk 1355165 1355164 2026-05-14T07:42:51Z Bishaldev100 28807 /* मूल अवधारणाहरू */ 1355165 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} [[Image:Plastic household items.jpg|thumb|300px|right|घरेलू उपकरणहरू जो विभिन्न धातु र प्लास्टिकले बनेका छन्]] '''पदार्थ विज्ञान''' एक बहुविषयक क्षेत्र हो जसमा पदार्थहरूका विभिन्न गुणहरूको अध्ययन, विज्ञान एवं तकनीकीका विभिन्न क्षेत्रहरूमा यसको प्रयोगको अध्ययन गरिन्छ। यसमा प्रायोगिक भौतिक विज्ञान र रसायनशास्त्र संग-साथ रासायनिक, वैद्युत, यान्त्रिक र धातुकर्म अभियान्त्रिकी जस्तै विषयहरू समावेश छन्। [[नैनोतकनीकी]] र नैनोसाइंसमा उपयोगको कारण, वर्तमान समयमा विभिन्न विश्वविद्यालयहरू, प्रयोगशालाहरू र संस्थानहरूमा यसलाई महत्त्वपूर्ण स्थान दिएइको छ। == इतिहास == मानव सभ्यताको विकासका विभिन्न चरणहरूको नाम प्राय:त्यस युग विशेषमा प्रमुखतासित प्रयोग गरिने पदार्थहरूको नाममा राकिने गरिन्छ,उदाहरणार्थ :- [[ढुङ्गे युग|पाषाण युग]],[[कांस्य युग]], [[लौह युग]], [[सिलिकन युग]] इत्यादि। पदार्थ विज्ञान आभियान्त्रिकी र प्रयुक्त विज्ञानका सबै भन्दा प्राचीन विधाहरू मध्ये एक हो। आधुनिक पदार्थ विज्ञानको विकास धातु विज्ञानबाट भएको हो। १९औं शताब्दीमा पदार्थको व्यवहारलाई जान्नमा एउटा ठूलो सफलता तब प्राप्त भयो भए जब विलर्ड गिब्सले यो देखाइददिए कि पदार्थहरूको गुण तिनको विभिन्न अवस्थाहरूका आणविक संरचनासित सम्बन्धित उष्मागतिक गुणहरूमा निर्भर गर्छन्। वर्तमान युगमा पदार्थ विज्ञानको तीव्र विकास पछि अन्तरिक्ष स्पर्धाको योगदान रहेकोछ। अन्तरिक्ष यात्राहरूलाई सफल बनाउनमा विभिन्न मिश्रधातुहरू र अन्य पदार्थहरूको खोजले प्रमुख भूमिका निभाएका छन्। पदार्थ विज्ञानको विकासले प्लास्टिक, [[अर्धचालक भौतिकी|अर्धचालक]] र जैवरासायनिक तकनीकहरूको विकासमा र यिनै तकनीकहरूले पदार्थ विज्ञानको विकासमा योगदान दिएकाछन्। साठीको दशक अघि पदार्थ विज्ञान विभागहरूलाई [[धातुकर्म]] विभाग भनेर जानिन्थ्यो ,किन भनें १९औं सताब्दी र २०औं सताब्दीको प्रारम्भिक दिनहरूमा धात्विक पदार्थहरूको विकासमा ज्यादा जोर दिइन्थ्यो। यस क्षेत्रको विकसित हुनबाट यसको अंतर्गत अन्य पदार्थहरू यथा : अर्धचालक, चुम्बकीय पदार्थ,सिरेमिक, जैव-पदार्थ, चिकित्सकीय पदार्थ इत्यादिको अध्ययन हुन थाल्यो। == मूल अवधारणाहरू == पदार्थ विज्ञानमा अव्यवस्थित ढगले नयाँ पदार्थहरूलाई खोजने र उपयोग गर्नको सट्टा पदार्थको मौलिक रूपले बुझ्ने प्रयास गरिन्छ। पदार्थ विज्ञानको सबै प्रभागहरूको मूलसिद्धान्त कुनै पदार्थको इच्छित गुणहरूलाई तिनका अवस्थाहरू र आणविक संरचनामा चरित्रगत अंतर्संबन्ध स्थापित गर्न हुन्छन्। कुनै पनि पदार्थको संरचना (अतएव उनको गुण) उनको रासायनिक घटकहरूमा र प्रसंस्करणको विधिमा निर्भर गर्छ। रासायनिक सघटन, प्रसंस्करण र उष्मागतिकीको सिद्धान्त पदार्थको सूक्ष्मसरचना निर्धारित गर्छन्। पदार्थको गुण र उनको सूक्ष्मसरचनामा सीधा सबन्ध हुन्छ। पदार्थ विज्ञानमा एउटा उक्ति प्रचलित छ, "पदार्थ मानिसहरू झैं हुन्छन्, तिनको कमिले नै ती पदार्थलाई रोचक बनाउँछ।" कुनै पनि पदार्थको दोषरहित क्रिस्टलको निर्माण असंभव छ। वास्तवमा पदार्थविज्ञानी क्रिस्टल दोषहरू (रिक्ती, प्रक्षेप, विस्थापक अणु इत्यादि )को आवश्यकतानुसार नियन्त्रित गरेर इनलाई मनले चाहेको पदार्थ बनाउँछन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धातु विज्ञान]] == बाहिरी सूत्रहरू == * [http://nirt.pa.msu.edu/ Nanoscale Interdisciplinary Research Team] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720004912/http://nirt.pa.msu.edu/ |date=2011-07-20 }} * [http://cmr.curtin.edu.au/ CMR - Centre for Materials Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110407114337/http://cmr.curtin.edu.au/ |date=2011-04-07 }} * [https://inlportal.inl.gov/portal/server.pt?open=514&objID=1650&parentname=CommunityPage&parentid=7&mode=2&in_hi_userid=200&cached=true Materials Science and Engineering] - Idaho National Laboratory * [http://www.doitpoms.ac.uk/tlplib/index.php Dissemination of IT for the Promotion of Materials Science (DoITPoMS)] * [https://www.eurelnet.org/ EURELNET Technology Transfer Department at the University of Bordeaux] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202181745/https://www.eurelnet.org/ |date=2011-02-02 }} {{Commonscat|Materials science}} [[श्रेणी:विज्ञान]] m73rfkb6tshdvgujde5biuj6iqxmojx 4 32488 1355145 1250944 2026-05-14T06:18:41Z Bishaldev100 28807 /* राजनीतिज्ञ (Political persons) */ 1355145 wikitext text/x-wiki प्रत्येक भाषाका विकिपिडियामा हुनुपर्ने यी आधारभूत शीर्षकका लेखहरू हुन्। == मूलभूत सिद्धान्त == # [[मानिस]] ## [[पुरुष]] ## [[स्त्री]] ## [[बालक]] ## [[केटा]] ## [[केटी]] # [[वस्तु]] # [[पशु]] # [[वनस्पति]] # [[खनिज]] == [[दर्शन]] == # [[मन]] # [[शरीर]] # [[आत्मा]] # [[मुक्त कर्म]] ## [[कर्म]] # [[वास्तविकता]] # [[सत्य]] # [[चेतना]] # [[तत्त्वज्ञान]] # [[नैतिकता]] # [[प्रमाणशास्त्र]] # [[अलङ्कार]] वा [[सौन्दर्यशास्त्र]] == [[जीवनी]] ([[:en:Biography]]) == प्रमुख ऐतिहासिक व्यक्तिहरूमाथि कम से कम तीन वाक्य अवश्य हुनुपर्दछ। === [[संगीतकार]] ([[:en:Musician]]s) === # [[वोल्फगान्क आमडेयुस मोत्सार्ट]] ([[:en:Wolfgang Amadeus Mozart]]) # [[योहान सेबास्तियन बाख]] ([[:en:Johann Sebastian Bach]]) === [[अन्वेषक]] ([[:en:Explorer]]s) === # [[तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा]] ([[:en:Tenzing Norgay]]) # [[ज्याक कार्टिअर]] ([[:en:Jacques Cartier]]) # [[क्रिस्टोफर कोलम्बस]] ([[:en:Christopher Columbus]]) # [[मार्को पोलो]] ([[:en:Marco Polo]]) # [[हर्नान कोर्टस]] ([[:en:Hernán Cortés]]) # [[भास्को दा गामा]] ([[:en:Vasco da Gama]]) # [[फर्डिनान्ड म्यागलन]] ([[:en:Ferdinand Magellan]]) # [[फ्रान्सिस ड्रेक]] ([[:en:Francis Drake]]) # [[रोआल्ड एमन्डसन]] ([[:en:Roald Amundsen]]) # [[एडमण्ड हिलारी]] ([[:en:Edmund Hillary]]) === [[वैज्ञानिक]] ([[:en:Scientist]]s) र [[आविष्कारक]] ([[:en:inventor]]s) === ==== वैज्ञानिक (Scientists) ==== # [[अल्बर्ट आइनस्टाइन]] ([[:en:Albert Einstein]]) # [[चार्ल्स डार्विन]] ([[:en:Charles Darwin]]) # [[आइज्याक न्यूटन]] ([[:en:Isaac Newton]]) # [[ग्यालिलियो ग्यालिली]] ([[:en:Galileo Galilei]]) ==== भारतीय वैज्ञानिक ( Indian Scientist) ==== # [[आर्यभट्ट]] ([[:en:Aryabhatt]]) # [[श्रीनिवास रामानुजन|रामानुजन]] ([[:en:Ramanujan]]) # [[चन्द्रशेखर वेङ्कट रामन|सी. वी. रमन]] ([[:en:C. V. Raman]]) # [[डा. जगदीश चन्द्र बोस]] ([[:en:Jagdish Chandra Bose]]) # [[सत्येन्द्र नाथ बोस]] ([[:en:Satyendra Nath Bose]]) # [[बीरबल साहनी|प्रो. बीरबल साहनी]] ([[:en:Pro.Beerbal Sahni]]) ==== आविष्कारक (Inventors) ==== # [[हेनरी फोर्ड]] ([[:en:Henry Ford|Henry Ford]]) # [[जोन गुटेन्बर्ग]] ([[:en:Johann Gutenberg|Johann Gutenberg]]) # [[राइट दाजुभाइ]] ([[:en:Wright Brothers|Wright Brothers]]) # [[लियोनार्दो दा भिन्ची]] ([[:en:Leonardo Da Vinci|Leonardo Da Vinci]]) # [[थोमस एल्वा एडिसन]] ([[:en:Thomas Alva Edison|Thomas Alva Edison]]) # [[बिल गेट्स]] ([[:en:Bill Gates|Bill Gates]]) # [[लिनस टोरभाल्ड्स]] ([[:en:Linus Torvalds|Linus Torvalds]]) === [[लेखक]] ([[:en:Writer]]s) र विचारक (thinkers) === # [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] # [[लेखनाथ पौड्याल]] # [[मुन्शी प्रेमचन्द]] ([[:en:Munshi Premchand]]) # [[प्लेटो]] ([[:en:Plato]]) # [[अरस्तू]] ([[:en:Aristotle]]) # [[मार्टिन लूथर]] ([[:en:Martin Luther]]) # [[एडम स्मिथ]] ([[:en:Adam Smith]]) # [[कार्ल मार्क्स]] ([[:en:Karl Marx]]) # [[विलियम शेक्सपियर]] ([[:en:William Shakespeare]]) # [[योहान वोल्फगान्क भान गोटे]] ([[:en:Johann Wolfgang von Goethe]]) # [[सुकरात]] ([[:en:Socrates]]) # [[पाइथागोरस]] ([[:en:Pythagoras]]) # [[दान्ते ऐलिगिरी]] ([[:en:Dante Alighieri]]) # [[म्यारी वुलस्टोनक्राफ्ट]] ([[:en:Mary Wollstonecraft]]) # [[रोजा लक्सेम्बर्ग]] ([[:en:Rosa Luxemburg]]) # [[जर्ज अरवेल]] ([[:en:George Orwell]]) # [[जे. आर. आर. टोल्कियन]] ([[:en:J. R. R. Tolkien]]) ## [[द लर्ड अफ द रिङ्ग्स]] ([[:en:The Lord of the Rings]]) # [[जे. के. रोलिंग]] ([[:en:J. K. Rowling]] ) # [[इम्मानुएल कांट]] ([[:en:Immanuel Kant]]) # [[लाओ जू]] ([[:en:Lao Tzu]]) # [[होमर]] ([[:en:Homer]]) # [[हेरोडोटस]] ([[:en:Herodotus]]) # [[हिप्पोक्रेटीस]] ([[:en:Hippocrates]]) # [[भर्जिल]] ([[:en:Virgil]]) # [[जेमि]] ([[:en:Zeami]]) # [[भिक्टर ह्यूगो]] ([[:en:Victor Hugo]]) # [[रने देकार्त]] ([[:en:René Descartes]]) # [[मलिएर]] ([[:en:Molière]]) # [[भोल्टेर]] ([[:en:Voltaire]]) === राजनीतिज्ञ (Political persons) === # [[चाणक्य]] ([[:en:Chanakya]]) # [[अकवर]] ([[:en:Akbar the Great]]) # [[लिओन ट्रोट्स्की]] ([[:en:Trotsky]]) # [[तमेरलेन]] ([[:en:Tamerlane]]) # [[जंगेज खाँ]] ([[:en:Genghis Khan]]) # [[जूलियस सिजर]] ([[:en:Julius Caesar]]) # [[सिजर अगस्टस]] ([[:en:Caesar Augustus]]) # [[महात्मा गान्धी]] ([[:en:Mahatma Gandhi]]) # [[सिटिङ बुल]] ([[:en:Sitting Bull]]) # [[क्वामे न्क्रुमा]] ([[:en:Kwame Nkrumah]]) # [[चार्ल्स द गल]] ([[:en:Charles de Gaulle]]) # [[ओट्टो बिस्मार्क|ओट्टो भान बिस्मार्क]] ([[:en:Otto von Bismarck]]) # [[पिटर महान|पिटर महान (रूस)]] ([[:en:Peter the Great]]) (of Russia) # [[साइमन बोलीवार]] ([[:en:Simón Bolívar]]) # [[लेनिन]] ([[:en:Lenin]]) # [[नेपोलियन बोनापार्ट]] ([[:en:Napoléon Bonaparte]]) # [[अलेक्जेन्डर महान]] ([[:en:Alexander the Great]]) # [[सलाउद्दीन]] ([[:en:Saladin]]) # [[जोसेफ स्टालिन]] ([[:en:Josef Stalin]]) # [[हिटलर|एडल्फ हिटलर]] ([[:en:Adolf Hitler]]) # [[बेनितो मुसोलिनी]] ([[:en:Benito Mussolini]]) # [[विन्स्टन चर्चिल]] ([[:en:Winston Churchill]]) # [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट]] ([[:en:Franklin Delano Roosevelt]]) # [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] ([[:en:Harry Truman]]) # [[माओ त्से तुङ्]] ([[:en:Mao Tse-tung]]) # [[शाका जूलू]] ([[:en:Shaka Zulu]]) # [[पोल पट]] ([[:en:Pol Pot]]) # [[हिरोहितो|हिरोहितो, जापानको सम्राट]] ([[:en:Hirohito, Emperor of Japan]]) # [[फ्रान्ज फर्डिनान्ड]] ([[:en:Franz Ferdinand]]) # [[शार्लेमन्य]] ([[:en:Charlemange]]) # [[महारानी भिक्टोरिया]] ([[:en:Queen Victoria]] (UK) ) # [[सम्राट विल्हेम द्वितीय (जर्मनी)]] ([[:en:Emperor Wilhelm II]] (Germany) ) # [[क्लियोपेट्रा]] ([[:en:Cleopatra]]) === आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिज्ञ र नेता (Modern international politicans & leaders) === # [[गिरिजा प्रसाद कोइराला]] # [[माधव कुमार नेपाल]] # [[पुष्प कमल दाहाल]] # [[अटल बिहारी वाजपेयी]] (Atal Bihari Vajapeyi) # [[जर्ज बुश|जर्ज बुश जुनियर]] ([[:en:George W. Bush]]) # [[गेर्हार्ड श्रोडर]] ([[:en:Gerhard Schröder]]) # [[ज्याक शिराक]] ([[:en:Jacques Chirac]]) # [[कोफी अन्नान]] ([[:en:Kofi Annan]]) # [[नेल्सन मण्डेला]] ([[:en:Nelson Mandela]]) # [[टोनी ब्लेयर]] ([[:en:Tony Blair]]) # [[बिल क्लिन्टन]] ([[:en:Bill Clinton]]) # [[हिलारी क्लिन्टन]] ([[:en:Hillary Clinton]]) === अन्य (Others) === # [[सावित्री बाई खानोलकर]] (Savitri Bai Khanolakar) # [[मार्टिन लुथर किङ, जुनियर|मार्टिन लूथर किङ]] ([[:en:Martin Luther King]]) # [[गव्रिलो प्रिंत्सीप]] ([[:en:Gavrilo Princip]]) # [[परमहन्स योगानन्द]] ([[:en:Paramhansa Yogananda]]) == [[साहित्य]] ([[:en:Literature]]) == # [[रामायण]] ([[:en: Ramayana]]) # [[एक हजार एक रात]] ([[:en: One Thousand and One Nights]]) # [[कुरान]] ([[:en:Qur'an]]) # [[बाइबल]] ([[:en:Bible]]) # [[डन क्विजोट]] ([[:en:Don Quixote]]) # [[ओडेसी]] ([[:en:Odyssey]]/ [[इलियाड]] ([[:en:Iliad]]) # प्लेटोको [[गणराज्य (प्लेटो)]] (Plato's ''[[The Republic]]'' ) # [[म्याकियावेली]]को [[द प्रिन्स]] (Machiavelli's ''[[:En:The Prince]]'') # [[जे. के. रोलिंग]] ## [[ह्यारी पोटर]] ## [[ह्यारी पोटर र पारस पत्थर]] ## [[ह्यारी पोटर र रहस्यमयी तहखाना]] ## [[ह्यारी पोटर र अज्कबानको कैदी]] ## [[ह्यारी पोटर र आगोको कटौरो]] ## [[ह्यारी पोटर र फीनिक्सको श्रेणी]] ## [[ह्यारी पोटर र आधा-रगत राजकुमार]] == [[देश]]हरू ([[:en:Country|Countries]]) == # [[देशहरूको सूची]] ([[:en:List_of_countries ]]) ## [[नेपाल]] ## [[चीन]] ## [[भारत]] =नेपाली भाषामा हुनु पर्ने प्रारम्भिक लेखहरू= === नेपालका विकासक्षेत्रहरू === # [[पूर्वाञ्चल]] # [[मध्यमाञ्चल]] # [[पश्चिमाञ्चल]] # [[मध्यपश्चिमाञ्चल]] # [[सुदुरपश्चिमाञ्चल]] === नेपालका अञ्चल तथा जिल्ला हरू === # [[मेची अञ्चल|मेची]] ## [[झापा जिल्ला|झापा]] ## [[इलाम जिल्ला|इलाम]] ## [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] ## [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] # [[कोशी अञ्चल|कोशी]] ## [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] ## [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] ## [[भोजपुर जिल्ला|भोजपुर]] ## [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ## [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] ## [[संखुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]] # [[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]] ## [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] ## [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] ## [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] ## [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] ## [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] ## [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] # [[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] ## [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] ## [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] ## [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] ## [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] ## [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] ## [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] # [[बागमती अञ्चल|बाग्मती]] ## [[काठमाडौं जिल्ला|काठमाडौं]] ## [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] ## [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ## [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] ## [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] ## [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] ## [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] ## [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] # [[नारायणी अञ्चल|नारायणी]] ## [[बारा जिल्ला|बारा]] ## [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] ## [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] ## [[चितवन जिल्ला|चितवन]] ## [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] # [[गण्डकी अञ्चल|गण्डकी]] ## [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] ## [[कास्की जिल्ला|कास्की]] ## [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] ## [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] ## [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] ## [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] # [[लुम्बिनी अञ्चल|लुम्बिनी]] ## [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] ## [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] ## [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] ## [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] ## [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] ## [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] # [[धवलागिरी अञ्चल|धवलागिरी]] ## [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] ## [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] ## [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] ## [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] # [[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] ## [[दाङ जिल्ला|दाङ]] ## [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] ## [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] ## [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] ## [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] # [[भेरी अञ्चल|भेरी]] ## [[बाँके जिल्ला|बाँके]] ## [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] ## [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] ## [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] ## [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] # [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] ## [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] ## [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] ## [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] ## [[कालीकोट जिल्ला|कालीकोट]] ## [[मुगु जिल्ला|मुगु]] # [[सेती अञ्चल|सेती]] ## [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] ## [[अछाम जिल्ला|अछाम]] ## [[डोटी जिल्ला|डोटी]] ## [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] ## [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] # [[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] ## [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] ## [[डडेलधुरा जिल्ला|डडेलधुरा]] ## [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] ## [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] === नेपालका प्रमूख शहरहरू === # [[काठमाण्डौ]] # [[ललितपुर]] # [[पोखरा]] # [[विरगञ्ज]] # [[बिराटनगर]] # [[नेपालगञ्ज]] # [[हेटौडा]] == घरेलू उपकरण (Domestic matters) == === [[खाद्यपदार्थ]] ([[:en:Food]]) === # [[रोटी]] ([[:en:Bread]]) # [[कफी]] ([[:en:Coffee]]) # [[मकै]] ([[:en:Maize]]) # [[कपास]] ([[:en:Cotton]]) # [[भटमास]] ([[:en:Soya bean]]) # [[गहूँ]] ([[:en:Wheat]]) # [[जौ]] ([[:en:Barley]]) # [[जई]] ([[:en:Oats]]) # [[फल]] ([[:en:Fruit]]) # [[तरकारी]] वा [[सागसब्जी]] ([[:en:Vegetable]]) # [[सुर्ती]] ([[:en:Tobacco]]) # [[छुर्पी]] ([[:en:Cheese]]) # [[रक्सी]] ([[:en:Alcohol]]) # [[चिया]] ([[:en:Tea]]) # [[धान]] ([[:en:Rice]]) === [[पेयपदार्थ]] ([[:en:Drinks]]) === # [[पानी]] ([[:en:Water]]) # [[बियर]] ([[:en:Beer]]) # [[वाइन]] ([[:en:Wine]]) # [[कोका कोला]] ([[:en:Coca Cola]]) # [[भोड्का]] ([[:en:Vodka]]) # [[पेप्सी]] ([[:en:Pepsi]]) # [[शर्वत]] ([[:en:Sharbat]]) # [[दूध]] ([[:en:Milk]]) === [[भाँडाकुडा]] === * [[नेपाली खाना बनाउनमा प्रयोग हुने भाँडाहरू]] यस लेखमा सबै भाडाहरूको सूची छ। == [[भूगोल]] ([[:en:Geography]]) == सभी [[महाद्वीप|महाद्वीप]] हरूको बारेमा कम्तीमा तीन वाक्य- # [[अफ्रिका]] ([[:en:Africa]]) # [[अंटार्कटिका]] ([[:en:Antarctica]]) # [[एशिया]] ([[:en:Asia]]) # [[ओशिनिया]] ([[:en:Oceania]]) # [[यूरोप]] ([[:en:Europe]]) # [[उत्तर अमेरिका]] ([[:en:North America]]) # [[दक्षिण अमेरिका]] ([[:en:South America]]) === अन्य क्षेत्र (Other Regions) === # [[मध्य पूर्व]] ([[:en:Middle East]]) # [[ल्याटिन अमेरिका]] ([[:en:Latin America]]) === अन्य (Other) === # [[सहारा मरुभूमी|सहारा]] ([[:en:Sahara]]) # [[एन्डिज]] ([[:en:Andes]]) # [[अमेजन नदी]] ([[:en:Amazon River]]) # [[नाइल नदी]] ([[:en:Nile River]]) # [[एटलान्टिक महासागर]] ([[:en:Atlantic Ocean]]) # [[हिन्द महासागर]] ([[:en:Indian Ocean]]) # [[प्रशान्त महासागर]] ([[:en:Pacific Ocean]]) # [[अन्टार्क्टिक महासागर]] ([[:en:Southern Ocean]]) # [[आर्कटिक महासागर]] ([[:en:Arctic Ocean]]) # [[भूमध्य सागर]] ([[:en:Mediterranean Sea]]) # [[काला सागर]] ([[:en:Black Sea]]) # [[उत्तरी सागर]] ([[:en:North Sea]]) # [[बाल्टिक सागर]] ([[:en:Baltic Sea]]) # [[ज्वालामुखी]] ([[:en:Volcano]]) # [[हिमालय]] ([[:en:Himalayas]]) # [[एल्प्स]] ([[:en:Alps]]) # [[ग्रान्ड क्यान्यन]] ([[:en:Grand Canyon]]) # [[ग्रेट ब्यारियर रीफ]] ([[:en:Great Barrier Reef]]) # [[मिसिसिपी नदी]] ([[:en:Mississippi River]]) # [[नायगरा फल्स]] ([[:en:Niagara falls]]) # [[तान्गानियाका ताल]] ([[:en:Lake Tanganyika]]) # [[टिटीकाका ताल]] ([[:en:Lake Titicaca]]) # [[विशाल ताल]] ([[:en:Great Lakes]]) === [[शहर]] ([[:en:City|Cities]]) === संसारका प्रमुख नगर, जुन ऐतिहासिक महत्वका छन्, अधिक जनसंख्या भएका वा अधिक क्षेत्रफल भएका छन्। # [[लण्डन]] ([[:en:London]]) # [[पेरिस]] ([[:en:Paris]]) # [[बर्लिन]] ([[:en:Berlin]]) # [[इस्तानबुल]] ([[:en:Istanbul]] (formerly [[Constantinople]])) # [[सेन्ट पिटर्सबर्ग]] ([[:en:St. Petersburg]]) # [[मस्को]] ([[:en:Moscow]]) # [[जेरुसेलम]] ([[:en:Jerusalem]]) # [[मक्का]] ([[:en:Mecca]]) # [[टोकियो]] ([[:en:Tokyo]]) # [[एथेन्स]] ([[:en:Athens]]) # [[रोम]] ([[:en:Rome]]) # [[शाङ्घाई]] ([[:en:Shanghai]]) # [[बेइजिङ]] ([[:en:Beijing]]) # [[न्यूयोर्क शहर]] ([[:en:New York City]]) # [[वासिङ्टन डिसी]] ([[:en:Washington D.C.]]) # [[तेनोखतित्लान]] ([[:en:Tenochtitlan]]) # [[मुम्बई]] ([[:en:Bombay]] (Mumbai)) # [[बुएनोस आइरेस]] ([[:en:Buenos Aires]]) # [[सियोल]] ([[:en:Seoul]]) # [[जाकार्ता]] ([[:en:Jakarta]]) # [[कराँची]] ([[:en:Karachi]]) # [[मनिला]] ([[:en:Manila]]) # [[साओ पाउलो]] ([[:en:Sao Paulo]]) # [[मेक्सिको सिटी]] ([[:en:Mexico City]]) # [[ढाका]] ([[:en:Dhaka]]) # [[लागोस]] ([[:en:Lagos]]) # [[काइरो]] ([[:en:Cairo]]) # [[तेहरान]] ([[:en:Tehran]]) # [[लिमा]] ([[:en:Lima]]) # [[बोगोटा]] ([[:en:Bogota]]) # [[बैङ्कक]] ([[:en:Bangkok]]) # [[किन्शासा]] ([[:en:Kinshasa]]) # [[रियो दी जेनेरियो]] ([[:en:Rio de Janeiro]]) # [[बगदाद]] ([[:en:Baghdad]]) # [[कोलकाता]] ([[:en:Calcutta]] (Kolkata)) # [[बेंगलोर]] ([[:en:Bangalore]]) # [[तिआन्जिन]] ([[:en:Tianjin]]) # [[ओसाका]] ([[:en:Osaka]]) # [[लस एन्जलस]] ([[:en:Los Angeles]]) # [[हङकङ]] ([[:en:Hong Kong]]) == [[इतिहास]] ([[:en:History]]) == ''टिप्पणी: निम्नलिखित सूची प्राय: अंग्रेज-केन्द्रित छ एवं "पश्चिमी सभ्यता"को वर्णन छ। यस कारण यसमा अन्य सभ्यताहरूको विषयमा लेख सम्मिलित गरिनु पर्छ।" निम्नलिखितमाथि कम से कम पाँच वाक्य- # [[डायनोसर]] ([[:en:Dinosaur]]) # [[मानवको विकास]] ([[:en:Human evolution]]) # [[प्रागैतिहासिक काल]] ([[:en:Prehistory]]) # [[पुरात्वशास्त्र]] ([[:en:Archaeology]]) # [[पाषाण युग]] ([[:en:Stone Age]]) # [[काँस्य युग]] ([[:en:Bronze Age]]) # [[सूमेर सभ्यता]] ([[:en:Sumer]]) ## [[बाबिली सभ्यता]] # [[प्राचीन मिस्रको सभ्यता]] ([[:en:Ancient Egypt]]) # [[प्राचीन चीनी सभ्यता]] ([[:en:History of China|Ancient Chinese Civilization]]) # [[लौह युग]] ([[:en:Iron Age]]) # [[प्राचीन यूनानी सभ्यता]] ([[:en:Classical Greece]]) # [[रोमन साम्राज्य]] ([[:en:Roman Empire]]) ## [[प्राचीन रोम सभ्यता]] # [[अन्धकार युग]] ([[:en:Dark Age]]) # [[वाइकिङ]] ([[:en:Vikings]]) # [[क्रूसेड]] ([[:en:Crusades]]) # [[धार्मिक महाविच्छेद]] ([[:en:Great Schism|The Great Shism]]) # [[कालो मृत्यु]] ([[:en:Black Death]]) # [[पुनर्जागरण]] ([[:en:Renaissance]]) # [[धर्मसुधार आन्दोलन]] ([[:en:Reformation]]) # [[अमेरिकाको खोज]] ([[:en:Discovery of the Americas]]) # [[स्पेनी धर्माधिकरण]] ([[:en:Spanish Inquisition]]) # [[पवित्र रोम साम्राज्य]] ([[:en:Holy Roman Empire]]) # [[अंग्रेजी गृहयुद्ध]] ([[:en:English Civil War]]) # [[दासता]] ([[:en:Slavery]]) # [[ज्ञानवर्धन]] the [[:en:Enlightenment]]) # [[फ्रान्सेली क्रान्ति]] ([[:en:French Revolution]]) # [[औद्योगिक क्रान्ति]] ([[:en:Industrial Revolution]]) # [[अमेरिकी गृहयुद्ध]] ([[:en:American Civil War]]) # [[अफ्रिकाको लिये हातापाई]] ([[:en:Scramble for Africa]]) # [[प्रथम विश्वयुद्ध]] ([[:en:World War I]]) # [[रूसी क्रान्ति]] ([[:en:Russian Revolution]]) # [[रूसी गृहयुद्ध]] ([[:en:Russian Civil War]]) # [[स्पेनी गृहयुद्ध]] ([[:en:Spanish Civil War]]) # [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] ([[:en:World War II]]) # [[यहूदी अग्निकान्ड]] ([[:en:Holocaust]]) # [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]] ([[:en:Cold War]]) # [[भियतनाम युद्ध]] ([[:en:Vietnam War]]) # [[रंगभेद]] ([[:en:Apartheid]]) # [[नेपालको इतिहास]] ## [[लिच्छविकाल]] ## [[मल्लवंश]] ## [[शाहवंश]] ## [[राणा शासन]] ## [[नेपालको प्रजातन्त्र]] ## [[नेपालको बहुदलीय प्रजातन्त्र]] ## [[नेपालको जनयुद्ध]] ([[:en:Nepalese Civil War|Nepalese Civil War]]) # [[भारतको इतिहास]] ([[:en:History of India]]) ## [[सिन्धु घाटी सभ्यता]] ([[:en:Indus Valley Civilization]]) ## [[आर्यहरूको प्रवासको अवधारणा]] ## [[वैदिक सभ्यता]] ## [[अयोध्या वंश]] ## [[मौर्य वंश]] ## [[गुप्त वंश]] ## [[राजपूत काल]] ## [[शिशुनाग वंश]] ([[:en:Shishunaga dynasty]]) ## [[चोल वंश]] ## [[भारतमा इस्लामी शासन]] (Islamic rule of India) ## [[मुगल साम्राज्य]] ([[:en:Mughal Empire]]) ## [[मराठा साम्राज्य]] ## [[ब्रिटिश राज]] ([[:en:British Raj]]) ## [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]] ([[:en:Indian independence]]) ## [[भारतको विभाजन]] ([[:en:Partition of India]]) # [[चीनको इतिहास]] ([[:en:History of China]]) ## [[युआन वंश]] ([[:en:Yuan Dynasty]]) ## [[मिङ वंश]] [[:en:Ming Dynasty]]) ## [[क्विङ वंश]] [[:en:Qing Dynasty]]) ## [[चीनियाँ गृहयुद्ध]] [[:en:Chinese Civil War]]) # [[जापानको इतिहास]] ([[:en:History of Japan]]) ## [[मेइजी पुनर्स्थापन]] ([[:en:Meiji Restoration]]) # [[अस्ट्रेलियाको इतिहास]] ([[:en:History of Australia]]) # [[रूसको इतिहास]] ([[:en:History of Russia]]) ## [[रूसी साम्राज्य]] ([[:en:Imperial Russia]]) # [[अफ्रिकाको इतिहास]] ([[:en:History of Africa]]) # [[इजराइलको इतिहास]] ([[:en:History of Israel]]) विभिन्न धर्म/संस्कृतिहरूको इतिहास- # [[हिन्दू धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Hinduism]]) # [[इसलामको इतिहास]] ([[:en:History of Islam]]) # [[यहूदी धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Judaism]]) # [[इसाई धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Christianity]]) # [[बौद्ध धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Buddhism]]) # [[सिख धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Sikhism]]) # [[जैन धर्मको इतिहास]] ([[:en:History of Jainism]]) as well as a ''thorough'' history of all countries where the language of the particular Wikipedia is spoken as a native language. == [[राजनीति]] ([[:en:Politics]]) == # [[अराजकता]] या [[अशासन]] ([[:en:Anarchy]]) # [[साम्यवाद]] ([[:en:Communism]]) # [[फासीवाद]] ([[:en:Fascism]]) # [[प्रजातन्त्र]] ([[:en:Democracy]]) # [[राजतन्त्र]] ([[:en:Monarchy]]) # [[तानाशाही]] ([[:en:Dictatorship]]) # [[राष्ट्रवाद]] ([[:en:Nationalism]]) # [[वैश्वीकरण]] ([[:en:Globalisation]]) # [[समाजवाद]] ([[:en:Socialism]]) # [[समाजवादी प्रजातंत्र]] ([[:en:Social Democracy]]) # [[औदार्यवाद]] ([[:en:Liberalism]]) # [[लिबेर्तवाद]] ([[:en:Libertarianism]]) # [[पूँजीवाद]] ([[:en:Capitalism]]) # [[साम्राज्यवाद]] ([[:en:Imperialism]]) # [[रंगभेद]] ([[:en:Racism]]) # [[स्त्रीवाद]] ([[:en:Feminism]]) # [[धार्मिक रुढिवाद]] ([[:en:Religious Fundamentalism]]) == मानवीय मुद्दाहरू (Human issues) == # [[मानवाधिकार]] ([[:en:Human rights]]) # [[लिङ्गवाद]] ([[:en:Sexism]]) # [[नस्लवाद]] ([[:en:Racism]]) # [[मृत्युदण्ड]] ([[:en:Capital punishment]]) # [[गर्भपतन]] ([[:en:Abortion]]) # [[गर्भनिरोध]] ([[:en:Birth control]]) # [[युद्ध]] ([[:en:War]]) # [[शान्ति]] ([[:en:Peace]]) # [[समलैङ्गिकता]] ([[:en:Homosexuality]]) # [[इच्छा मृत्यु]] वा [[यूथेनेजिया]] ([[:en:Euthanasia]]) == अन्तरराष्ट्रिय (International) == # [[संयुक्त राष्ट्र]] ([[:en:United Nations]]) # [[नोबेल पुरस्कार]] ([[:en:Nobel Prize]]) # [[अरब लीग]] ([[:en:Arab League]]) # [[नेटो]] ([[:en:NATO]]) # [[यूरोपेली संघ]] ([[:en:European Union]]) # [[ओलम्पिक खेल]] ([[:en:Olympic Games]]) # [[ओपेक]] वा [[ओ.पी.ई.सी]] ([[:en:OPEC]]) # [[कूटनीति]] ([[:en:Diplomacy]]) # [[स्वतन्त्रता]] ([[:en:Freedom]]) # [[रेड क्रस]] ([[:en:Red Cross]]/[[:en:Red Crescent]]) # [[विश्व स्वास्थ्य संगठन]] ([[:en:World Health Organization]]) == [[धर्म]] ([[:en:Religion|Religions]] == At least a five-sentence introduction to the religions: # [[ईश्वर]] ([[:en:God]]) # [[देवता]] ([[:en:Gods]]) # [[आत्मा (देवता)]] ([[:en:Spirits]]) # [[बहाई धर्म]] ([[:en:Baha'i]]) ## [[बाब]] ([[:en:The Báb]]) ## [[बहाउल्लाह]] ([[:en:Bahá'u'lláh]]) # [[बौद्ध धर्म]] ([[:en:Buddhism]]) ## [[गौतम बुद्ध]] ([[:en:Gautama Buddha]]) # [[ईसाई धर्म]] ([[:en:Christianity]]) ## [[ईसा मसीह]] ([[:en:Jesus Christ]]) ## [[पोप]] ([[:en:Pope]]) ## [[बाइबल]] ([[:en:Bible]]) ## [[चर्च]] ([[:en:Church]]) ## [[शैतान]] # [[कन्फ्युशियस धर्म]] ([[:en:Confucianism]]) ## [[कन्फ्यूशियस]] ([[:en:Confucius]]) # [[हिन्दू धर्म]] ([[:en:Hinduism]]) ## [[वेद]] ## [[उपनिषद्]] ## [[पुराण]] ## [[भगवद्गीता]] ## [[राम]] ## [[कृष्ण]] ## [[शिव]] ## [[ब्रह्म]] # [[इसलाम]] ([[:en:Islam]]) ## [[मुहम्मद]] ([[:en:Muhammad]]) ## [[कुरान]] ([[:en:Qur'an]]) ## [[मस्जिद]] ([[:en:Mosque]]) # [[जैन धर्म]] ([[:en:Jainism]]) # [[यहूदी धर्म]] ([[:en:Judaism]]) ## [[इब्राहिम]] ([[:en:Abraham]]) ## [[मूसा]] ([[:en:Moses]]) ## [[तोरा]] ([[:en:Torah]]) ## [[यहूदी मंदिर]] ([[:en:Synagogue]]) # [[शिन्तो धर्म]] ([[:en:Shinto]]) # [[सिख धर्म]] ([[:en:Sikhism]]) ## [[सिखहरूका दश गुरु]] ([[:en:the Ten Gurus]]) ## [[गुरु ग्रन्थ साहिब]] Sri [[:en:Guru Granth Sahib]]) # [[ताओ धर्म]] ([[:en:Taoism]]) ## [[लाओ-त्सू]] ([[:en:Lao Tsu]]) ## [[ताओ-ते-चिंग]] ([[:en:Tao Te Ching]]) # [[पारसी धर्म]] ([[:en:Zoroastrianism]]) ## [[जरथुश्त्र]] ([[:en:Zoroaster]]) # [[वूडू]] ([[:en:Voodoo]]) # [[शैतानी धर्म]] अनि सम्प्रदायहीनताको पनि उल्लेख जरूरी छ। # [[नास्तिकता]] ([[:en:Atheism]]) # [[अज्ञेयवाद]] ([[:en:Agnosticism]]) # [[मानवतावाद]] ([[:en:Humanism]]) == आधुनिक समाजका मनोरंजन (Popular Culture) == At least three sentences on: # [[टेलिभिजन]] ([[:en:Television]]) # [[रेडियो]] ([[:en:Radio]]) # [[चलचित्र]] ([[:en:Film]]) # [[नाटक]] ([[:en:Theatre ]]) # [[साहित्य]] ([[:en:Literature]]) # [[नृत्य]] ([[:en:Dance]]) # [[कला]] ([[:en:Art]]) # [[संगीत]] ([[:en:Music]]) ## [[पप]] ([[:en:Pop]]) ## [[रक]] ([[:en:Rock]]) ## [[पारम्परिक]] ([[:en:Traditional]]) ##कला ([[पाश्चात्य शास्त्रीय संगीत|पाश्चात्य शास्त्रीय]] / [[जाज संगीत|जाज]]) (Art ([[:en:Western classical music|Western classical]]/[[:en:Jazz]])) # [[कमिक्स]] ([[:en:Comics]]) # [[द बीटल्स|बीटल्स]] ([[:en:The Beatles]]) # [[खेल]] ([[:en:Games]]) ## [[चेस]] ([[:en:Chess]]) ## [[बदूक]] ([[:en:Go (board game)|Go]]) ## [[मन्काला]] ([[:en:Mancala]]) ## [[चेक्कर्स]] ([[:en:Checkers]]) ## [[नर्द]] ([[:en:Backgammon]])) ## [[ताश]] ([[:en:Playing cards]]) ## [[जुवा]] ([[:en:Dice]]) == [[विज्ञान]] ([[:en:Science]]) == मुख्य विषयहरूको कम्तीमा पाँच वाक्यमा वर्णन। === [[भौतिक विज्ञान]] ([[:en:Physics]]) === '''मूल संकल्पनाहरू''' (Basic concepts): # [[ताप]] ([[:en:Heat]]) # [[विद्युत]] ([[:en:Electricity]]) # [[चुम्बकत्व]] ([[:en:Magnetism]]) # [[गुरुत्वाकर्षण]] ([[:en:Gravity]]) # [[मात्रा]] या [[पिण्ड]] ([[:en:Mass]]) # [[बल]] ([[:en:Force]]) # [[समय]] ([[:en:Time]]) # [[लम्बाई]] ([[:en:Length]]) # [[क्षेत्रफल]] ([[:en:Area]]) # [[वेग]] ([[:en:Velocity]]) # [[त्वरण]] या [[प्रवेग]] ([[:en:Acceleration]]) # [[परमाणु]] ([[:en:Atom]]) # [[इलेक्ट्रोन]] ([[:en:Electron]]) # [[प्रोटोन]] ([[:en:Proton]]) # [[न्यूट्रोन]] ([[:en:Neutron]]) # [[फोटोन]] ([[:en:Photon]]) # [[क्वार्क]] ([[:en:Quark]]) '''उच्चतर स्तर''' (Higher level): # [[न्युटनको गतिका नियमहरू|न्यूटनका गतिको नियम]] ([[:en:Newton's laws of motion]]) # [[उष्मागतिकी]] ([[:en:Thermodynamics]]) # [[परमाणु सिद्धान्त]] ([[:en:Atomic theory]]) # [[मूल कणहरूको भौतिकी]] ([[:en:Particle physics]]) # [[सापेक्षिकताको सिद्धान्त]] ([[:en:Theory of relativity]]) # [[क्वान्टम सिद्धान्त]] ([[:en:Quantum theory]]) === [[रसायन शास्त्र]] ([[:en:Chemistry]]) === # [[तत्व]] ([[:en:Chemical element]]) ## [[आवर्त सारणी]] ([[:en:Periodic table]]) ## an article on every one of the [[:en:chemical element|chemical elements]], with the properties table data # [[रासायनिक अभिक्रिया]] ([[:en:Chemical reaction]]) # [[अणु]] ([[:en:Molecule]]) # [[अम्ल]] ([[:en:Acid]]) # [[क्षार]] ([[:en:Alkali]]) # [[पीएच मान]] ([[:en:pH]]) # [[लवण]] ([[:en:Salt]]) # [[यौगिक]] ([[:en:Compound]]) # [[कार्बनिक रसायन]] ([[:en:Organic chemistry]]) === [[जीव विज्ञान]] ([[:en:Biology]]) === # [[कोशिका]] ([[:en:cell]]) # [[जीवाणु]] ([[:en:Bacterium]]) # [[पूर्वजीवाणु]] ([[:en:Archaea]]) # [[प्रोटिस्ट]] ([[:en:Protist]]) # [[ढुसी]] ([[:en:Fungus]]) # [[बिरुवा]] ([[:en:Plant]]) ## [[रुख]] ([[:en:Tree]]) ## [[फूल]] ([[:en:Flower]]) # [[प्राणी]] ([[:en:Animal]]) ## [[चरा]] ([[:en:Bird]]) ## [[माछा]]) ([[:en:Fish]]) ## [[घोडा]] ([[:en:Horse]]) ## [[किरा]] ([[:en:Insect]]) ## [[स्तनधारी]] ([[:en:Mammal]]) ## [[सरिसृप]] या [[सर्पणशील]] ([[:en:Reptile]]) ## [[सर्प]] ([[:en:Snake]]) ## [[हात्ती]] ([[:en:Elephant]]) ## [[उँट]] ([[:en:Camel]]) ## [[पशु]] ([[:en:Cattle]]) ## [[भेडा]] ([[:en:Sheep]]) ## [[कुकुर]] ([[:en:Dog]]) ## [[बिरालो]] ([[:en:Cat]]) ## [[सिंह]] ([[:en:Lion]]) ## [[बाज]] ([[:en:Eagle]]) ## [[भालु]] ([[:en:Bear]]) ## [[ड्र्यागन]] ([[:en:Dragon]]) # [[भूविज्ञान]] ([[:en:Geology]]) # [[परिस्थिति-विज्ञान]] ([[:en:Ecology]]) === [[खगोल शास्त्र]] ([[:en:Astronomy]]) === # [[सौर्य परिवार]] ([[:en:Solar system]]) ## [[सूर्य]] ([[:en:Sun]]) ## [[पृथ्वी]] ([[:en:Earth]]) ### [[चन्द्रमा]] ([[:en:Moon]]) ## [[बुध]] ([[:en:Mercury]]) ## [[शुक्रग्रह]] ([[:en:Venus]]) ## [[मंगलग्रह]] ([[:en:Mars]]) ## [[गुरु]] ([[:en:Jupiter]]) ## [[शनिग्रह]] ([[:en:Saturn]]) ## [[अरुणग्रह]] ([[:en:Uranus]]) ## [[वरुणग्रह]] ([[:en:Neptune]]) ## [[यमग्रह]] ([[:en:Pluto]]) # [[मंदाकिनी]] ([[:en:Galaxy]]) # [[आकाश गंगा]] ([[:en:Milky Way]]) # [[बिग बैंग]] ([[:en:Big Bang]]) === [[खनिज]] ([[:en:Mineral]]s) === # [[लवण]] ([[:en:Salt]]) # [[हिरा]] ([[:en:Diamond]]) # [[चूना]] ([[:en:Chalk]]) # [[ग्रेनाइट]] ([[:en:Granite]]) # [[चकमक]] ([[:en:Flint]]) # [[बलुवा ढुङ्गा]] ([[:en:Sandstone]]) # [[क्वार्टज]] ([[:en:Quartz]]) === दैनिक उपयोगका [[धातु|धातुहरू]] (Elemantal [[:en:metal]]s in common use) === # [[सुन]] ([[:en:Gold]]) # [[चाँदी]] ([[:en:Silver]]) # [[फलाम]] ([[:en:Iron]]) # [[तामा]] ([[:en:Copper]]) # [[जस्ता]] ([[:en:Zinc]]) # [[टीन]] ([[:en:Tin]]) # [[एल्युमिनियम]] ([[:en:Aluminium]]) === उपयोगी [[मिश्रधातु]] ([[:en:Alloy]]s in common use) === # [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] ([[:en:Bronze]]) # [[पित्तल]] ([[:en:Brass]]) # [[स्पात]] वा [[स्टिल]] ([[:en:Steel]]) === [[खनिज तेल]] ([[:en:Oil]]) === === [[मौसम विज्ञान]] ([[:en:Meteorology]]) === # [[वर्षा]] ([[:en:Rain]]) # [[बादल]] ([[:en:Cloud]]) # [[हिउँ]] ([[:en:Snow]]) # [[असिना]] ([[:en:Hail]]) # [[चक्रवात]] ([[:en:Hurricane]]) # [[विश्वव्यापी तापमानमा वृद्धि]] ([[:en:Global warming]]) # [[एल-नीनो]] ([[:en:El Niño]]) # [[एल-नीना]] ([[:en:La Niña]]) == [[प्रविधि]] एवं [[आविष्कार]] ([[:en:Technology]] and [[:en:invention]]) == # [[कृषि]] ([[:en:Agriculture]]) # मानव द्वारा [[आगो]]को उपयोग (Human use of [[:en:fire|fire]]) # [[धातुविज्ञान]] ([[:en:Metallurgy]]) # [[लेखन]] ([[:en:Writing]]) # [[वर्णमाला]] ([[:en:Alphabet]]) # [[जहाज]] ([[:en:Ship]]) # [[पाल]] ([[:en:Sail]]) # [[छड्के सतह]] ([[:en:Inclined plane]]) # [[पाङ्ग्रा]] ([[:en:Wheel]]) # [[घिर्नी]] ([[:en:Pulley]]) # [[उत्तोलक]] ([[:en:Lever]]) # [[पेच]] ([[:en:Screw]]) # [[फान]] वा पच्चरी ([[:en:Wedge]]) # [[शस्त्र]] ([[:en:Weapon]]) ## [[बन्दुक]] ([[:en:Gun]]) ## [[बञ्चरो]] ([[:en:Axe]]) ## [[तरवार]] ([[:en:Sword]]) ## [[धनु]] ([[:en:Longbow]]) # [[विस्फोटक पदार्थ]] ([[:en:Explosives]]) # [[बारूद]] ([[:en:Gunpowder]]) # [[साइकल]] ([[:en:Bicycle]]) # [[बाष्प इन्जिन]] ([[:en:Steam engine]]) # [[रेल]] ([[:en:Train]]) # [[गाडी]] ([[:en:Automobile]]) # [[विद्युत]] ([[:en:Electricity]]) # [[इलेक्ट्रोनिक्स]] ([[:en:Electronics]]) # [[विद्युतीय मोटर]] ([[:en:Electric motor]]) # [[रेडियो]] ([[:en:Radio]]) # [[टेलिभिजन]] ([[:en:Television]]) # [[टेलिफोन]] ([[:en:Telephone]]) # [[वायुयान]] वा [[विमान]] ([[:en:Aircraft]]) # [[कम्प्युटर]] ([[:en:Computer]]) ## [[लिनक्स]] ([[:en:Linux]]) ## [[माइक्रोसफ्ट विन्डोज]] ([[:en:Microsoft Windows]]) ## [[म्याक]] ([[:en:MacOS]]) # [[लेजर]] ([[:en:Laser]]) # [[इन्टरनेट]] ([[:en:Internet]]) == [[भाषा]] ([[:en:Language]]s) == # [[नेपाली]]([[:en:Nepalese language]]) # [[सरल अंग्रेजी]] ([[:en:Simple English]]) # [[अंग्रेजी भाषा]] ([[:en:English Language]]) # [[चीनी भाषा]] ([[:en:Mandarin]]) # [[क्यान्टोनी भाषा]] ([[:en:Cantonese]]) # [[अरबी]] ([[:en:Arabic]]) # [[जर्मनी भाषा]] ([[:en:German]]) # [[बहासा इन्डोनेशिया]] ([[:en:Bahasa Indonesia]]) # [[रूसी भाषा]] ([[:en:Russian]]) # [[स्पेनी भाषा]] ([[:en:Spanish]]) # [[फ्रान्सेली भाषा]] ([[:en:French Language]]) # [[एस्पेरान्तो]] ([[:en:Esperanto]]) # [[ल्याटिन]] ([[:en:Latin]]) # [[आधुनिक यूनानी भाषा]] ([[:en:Modern Greek language]]) # [[प्राचीन यूनानी भाषा]] ([[:en:Classical Greek language]]) # [[जापानी भाषा]] ([[:en:Japanese language]]) # [[कोरियाली भाषा]] ([[:en:Korean language]]) # [[थाई भाषा]] ([[:en:Thai language]]) # [[भियतनामी भाषा]] ([[:en:Vietnamese language]]) # [[पोर्चुगली भाषा]] ([[:en:Portuguese language]]) # [[इटाली भाषा]] ([[:en:Italian language]]) # [[डच भाषा]] ([[:en:Dutch language|Dutch]]) # [[हिन्दी]] ([[:en:Hindi]]) === नेपालमा बोलिने भाषाहरू === # [[नेपाली]]([[:en:Nepalese language]]) # [[संस्कृत]] ([[:en:Sanskrit language]]) # [[नेवारी भाषा]] वा [[नेपाल भाषा]] # [[मैथली भाषा]] # [[तामाङ भाषा]] # [[मगर भाषा]] # [[गुरुङ भाषा]] # [[लिम्बु भाषा]] # [[भोजपुरी भाषा]] # [[हिन्दी]] ([[:en:Hindi]]) # [[उर्दू]] ([[:en:Urdu]]) == [[वास्तुकला]] ([[:en:Architecture]]) == # [[पिरामिड]] ([[:en:Pyramids]]) # [[ग्रेटवाल]] ([[:en:Great Wall of China]]) # [[गुम्बज]] ([[:en:Arch]]) # [[चैत्य]] ([[:en:Dome]]) # [[पुल]] ([[:en:Bridge]]) # [[किला]] ([[:en:Nail]]) # [[विश्वका सात आश्चर्य]] ([[:en:The seven wonders of the world]]) # [[ताज महल]] ([[:en:Taj Mahal]]) == [[गणित]] ([[:en:Mathematics]]) == # [[संख्या]] ([[:en:Number]]) ## [[प्राकृतिक संख्या]] ([[:en:Natural number]]) ## [[पूर्ण संख्या]] ([[:en:Integer]]) ## [[परिमेय संख्या]] ([[:en:Rational number]]) ## [[वास्तविक संख्या]] ([[:en:Real number]]) ## [[समिश्र संख्या]] ([[:en:Complex number]]) # [[ज्यामिति]] ([[:en:Geometry]]) # [[बीजगणित]] ([[:en:Algebra]]) ## [[समीकरण]] ([[:en:Equation]]) ## [[चर]] ([[:en:Variable]]) ## [[सिद्धि]] या [[प्रमाण]] ([[:en:Proof]]) # [[कलन शास्त्र]] ([[:en:Calculus]]) # [[त्रिकोणमिति]] ([[:en:Trigonometry]]) # [[पंचांग]] ([[:en:Calendar]]) # [[समुच्चय सिद्धान्त]] ([[:en:Set theory]]) # [[तर्कशास्त्र]] ([[:en:Logic]]) === [[गणितज्ञ]] ([[:en:Mathematician]]s) === # [[आर्किमिडिज]] ([[:en:Archimedes]]) # [[पायथागोरस]] ([[:en:Pythagoras]]) # [[फिबोन्नाची]] ([[:en:Fibonnacci]]) # [[ब्लेज पास्कल]] ([[:en:Blaise Pascal]]) # [[रने डेकार्ट]] # [[कार्ल गस]] ([[:en:Karl Gauss]]) # [[आइजक न्यूटन]] ([[:en:Isaac Newton]]) # [[निकोलाय लोबाचेव्स्की]] # [[अल्बर्ट आइनस्टाइन]] ([[:en:Albert Einstein]]) == [[शारीरिक]] ([[:en:Anatomy]]) == # [[मुटु]] ([[:en:Heart]]) # [[फोक्सो]] ([[:en:Lungs]]) # [[योनि]] ([[:en:Vulva]]) # [[शिश्न]] वा [[लिङ्ग]]([[:en:Penis]]) # [[मिर्गौला]] ([[:en:Kidneys]]) # [[आमाशय]] ([[:en:Stomach]]) # [[कलेजो]] ([[:en:Liver]]) # [[फियो]] ([[:en:Spleen]]) # [[आन्द्रा]] ([[:en:Intestines]]) # [[कंकाल]] ([[:en:Skeleton]]) # [[स्तन]] ([[:en:Breast]]) # [[छाला]] ([[:en:Skin]]) # [[टाउको]]([[:en:Head]]) ## [[आँखा]] ([[:en:Eye]]) ## [[मुख]] ([[:en:Mouth]]) ## [[कान]] ([[:en:Ear]]) ## [[मस्तिष्क]] ([[:en:Brain]]) # [[पाखुरा]] ([[:en:Arm]]) ## [[कुहिना]] ([[:en:Elbow]]) ## [[नाडी]] ([[:en:Wrist]]) ## [[हात]] ([[:en:Hand]]) ## [[हत्केला]] ([[:en:Palm]]) ### [[औंला]] ([[:en:Finger]]) ### [[बुढी औला]] ([[:en:Thumb]]) # [[गोडा]] ([[:en:Leg]]) ## [[घुँडा]] ([[:en:Knee]]) ## [[कुर्कुच्चा]] ([[:en:Ankle]]) ## [[पैताला]] ([[:en:Foot]]) ### [[गोडाको औंला]] ([[:en:Toe]]) ==== प्रजनन (Reproduction) ==== # [[गर्भावस्था]] ([[:en:Pregnancy]]) ## [[भ्रूण]] ([[:en:Fetus]]) ## [[सालनाल]] ([[:en:Placenta]]) == रोग र चिकित्सा ([[:en:Medicine]]) == === [[रोग]] ([[:en:Illness]]) === # [[अन्धोपन]] ([[:en:Blindness]]) # [[बहिरोपन]] ([[:en:Deafness]]) # [[सरुवा रोग]]([[:en:Infectious disease]]) # [[मानसिक रोग]] ([[:en:Mental illness]]) # [[हृदय रोग]] ([[:en:Heart disease]]) # [[कर्कट रोग]] ([[:en:Cancer]]) # [[कुपोषण]]([[:en:Malnutrition]]) # [[भोकमरी]]([[:en:Starvation]]) # [[अपच]] ([[:en:Obesity]]) # [[हैजा]] ([[:en:Cholera]]) # [[क्षयरोग]] ([[:en:Tuberculosis]]) # [[एड्स]] ([[:en:AIDS]]) # [[बिफर]]([[:en:Smallpox]]) # [[औलो]] ([[:en:Malaria]]) # [[आउँ]]([[:en:Dysentery]]) # [[पखाला]]([[:en:Diarrhea]]) # [[कुष्ठरोग]] ([[:en:Leprosy]]) === चिकित्सा (Medical treatment) === # [[चिकित्सा]] ([[:en:Medication]]) # [[खोप]] ([[:en:Vaccination]]) # [[शल्यचिकित्सा]] ([[:en:Surgery]]) == खेल (Sport) == # ''[[फुटबल खेल|फुटबल]]'' ([[:en:Soccer]]) # [[क्रिकेट]] ([[:en:Cricket]]) # [[बेसबल]] ([[:en:Baseball]]) # [[अमेरिकन फुटबल]] ([[:en:American football]]) # [[एथलेटिक्स]] ([[:en:Athletics]]) # [[पौडी]] ([[:en:Swimming]]) == प्रकोपहरू ([[:en:Disaster]]s) == # [[भूकम्प]] ([[:en:Earthquake]]) # [[ज्वालामुखी]] ([[:en:Volcano]]) # [[तूफान]] ([[:en:Hurricane]]) # [[बाढी]] ([[:en:Flood]]) # [[हिमपहिरो]] ([[:en:Avalanche]]) # [[नाभिकीय गलाव]] ([[:en:Nuclear meltdown]]) # [[समुन्द्री आँधी]] ([[:en:Tornado]]) # [[सूनामी]] ([[:en:Tsunami]]) == [[रंग]] ([[:en:Color]]s) == # [[निलो]] ([[:en:Blue]]) # [[रातो]] ([[:en:Red]]) # [[हरियो]] ([[:en:Green]]) # [[पहेंलो]] ([[:en:Yellow]]) # [[केसरी]] ([[:en:Saffron]]) # [[कालो]] ([[:en:Black]]) # [[सेतो]] ([[:en:White]]) # [[सुन्तला (रङ)|सुन्तला]] ([[:en:Orange (colour)|Orange]]) # [[खैरो]] ([[:en:Brown]]) == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[विक्सनरी:केहि प्रारम्भिक लेख]] जो कि प्रत्येक भाषाको विक्सनरीमा हुनुपर्छ। * [[विकिपिडिया:अनुरोधित लेख]] (Requested articles) [[श्रेणी:विकिपिडिया नयाँ लेखको अनुरोध]] 3m4twmgvrim5xcjvbur5q872jjxe9vb 10 36858 1355079 1136766 2026-05-14T01:56:09Z CommonsDelinker 144 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 1355079 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = दक्षिण भियतनाम | flag alias = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-PRG = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | link alias-tennis = Vietnam {{{mw}}} Cup team | link alias-naval = Republic of Vietnam Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = PRG | related1 = भियतनाम </noinclude> }}<noinclude> [[ta:வார்ப்புரு:நாட்டுத் தகவல் தென் வியட்நாம்]] </noinclude> p497g0iz7rzmsxi9rnuxylcac2p7qa9 0 37458 1355155 1354773 2026-05-14T06:51:08Z Bishaldev100 28807 1355155 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} [[चित्र:Grilling-tongs.png|अङ्गुठाकार|Long handled locking tongs designed for outdoor [[grilling]]]] [[चित्र:Eddystone,_Pennsylvania_-_Railroad_parts._Baldwin_Locomotive_Works._Blacksmith_forging_and_hammering_tools._-_NARA_-_518729.tif|अङ्गुठाकार|[[फोर्जिङ|फर्जिङ]]को लागी चिम्टाको प्रयोग गर्दै [[लोहार|लोहर]] ]] [[आरन]]/चुल्हो/अगेनाको भुङ्ग्रोमा रहेको आगोको फिलिङ्गो चलाउन या तातो कुरा जसलाई हातले छुन सकिन्न त्यसलाई चलाउन यस औजारको प्रयोग गरिन्छ। चिम्टाको प्रयोग [[प्राचीन मिस्र|प्राचीन इजिप्ट]]वासीहरूले ३००० ईसा पूर्वदेखि नै गर्न थालेका थिए। [[श्रेणी:भाँडाकुँडा]] [[श्रेणी:पाककला]] [[श्रेणी:औजार]] {{stub}} srzcd407p2kac0bv7d55k6t27xxb2th 0 42934 1355072 190805 2026-05-13T23:48:40Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[रासायनिक तत्व]]मा ठिक गर्दै 1355072 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[रासायनिक तत्व]] 2x7bkm1lenkxe4wgh1zi5v2snii0x84 0 47956 1355176 1346587 2026-05-14T08:27:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355176 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भारतीय महाकाव्य महाभारतमा कुरु राज्यका अन्धा शासक}} {{Infobox character | info-hdr = व्यक्तिगत जानकारी | image = The blind king Dhrtarastra listens as the visionary narrator Sanjaya relates the events of the battle between the Kaurava and the Pandava clans.jpg | caption = अन्धा राजा धृतराष्ट्र दिव्यदृष्टि भएका सञ्जयबाट कौरव र पाण्डव वंशबीचको युद्धको घटनाहरू सुन्दै। | name = धृतराष्ट्र | weapon = [[गदा]] | affiliation = [[कुरु वंश]] | spouse = गान्धारी | family = '''अभिभावकहरू''':{{bulleted list|[[अम्बिका (महाभारत)|अम्बिका]] (माता)|[[विचित्रवीर्य]] (धर्मपुत्र बनाउने पिता)| [[व्यास]] (जैविक पिता)}} '''सौतेनी भाइ''': {{bulleted list|[[पाण्डु]] ([[अम्बालिका]]बाट जन्मिएको)}} '''सौतेनी भाइ''': {{bulleted list|[[विदुर]] (परिश्रमी नामकी सुसारेबाट जन्मिएको)}} | children = {{ubl|[[कौरव|१०० कौरवहरू]] जसमा {{hlist||[[दुर्योधन]]|दुशासन|[[विकर्ण]]}} (छोराहरू) समावेश छन्|[[दुःशला]] (छोरी)|[[युयुत्सु]] (छोरा)}} | relatives = '''सौतेनी भाइ''' ''{{small|हेर्नुहोस् नियोग}}''{{bulleted list|[[शुक]] (वातिकाबाट जन्मिएको)}} }} '''धृतराष्ट्र''' प्राचीन [[कुरु राज्य]]का शासक र [[हिन्दु]] महाकाव्य ''[[महाभारत]]''का एक केन्द्रीय पात्र थिए। उनको उल्लेख ''[[यजुर्वेद]]''मा पनि पाइन्छ, जहाँ उनलाई राजा [[विचित्रवीर्य]]का छोराको रूपमा स्वीकार गरिएको छ। ''महाभारत''का अनुसार, धृतराष्ट्रको जन्म प्राचीन 'नियोग' प्रथाको परिणाम थियो। विचित्रवीर्यको निसन्तान मृत्यु भएपछि, कुरु वंशलाई अगाडि बढाउन उनका सौतेनी भाइ [[व्यास]]ले विचित्रवीर्यका विधवा रानीहरूसँग सन्तान जन्माएका थिए। धृतराष्ट्र विचित्रवीर्यकी जेठी रानी [[अम्बिका (महाभारत)|अम्बिका]]बाट अन्धा जन्मेका थिए। जेठो छोरा भए तापनि, दृष्टिविहीनताका कारण उनलाई सिंहासनको उत्तराधिकारी हुन अयोग्य मानिएको थियो र राज्यको बागडोर उनका कान्छा सौतेनी भाइ [[पाण्डु]]लाई दिएएको थियो। यद्यपि, पाण्डुले सिंहासन त्यागेर वनमा सन्यास लिएपछि, धृतराष्ट्रले कुरु राज्यको शासन सम्हालेका थिए, यद्यपि उनी आफ्ना हजुरबुबा [[भीष्म]] र जेठा छोरा [[दुर्योधन]]को ठूलो प्रभावमा रहेका एक नाममात्रका शासक थिए। धृतराष्ट्रले [[गान्धारी]]सँग विवाह गरेका थिए र उनले आफ्नो श्रीमानको अन्धोपनको पीडा साझा गर्न आजीवन आफ्नो आँखामा पट्टी बाँधेकी थिइन्। उनीहरूका सय छोराहरू थिए, जसलाई [[कौरव]] भनिन्छ, र एक छोरी [[दुःशला]] थिइन्। आफ्नो शासनकालभरि धृतराष्ट्रले पिता र राजाको द्वन्द्वपूर्ण भूमिका बीच सङ्घर्ष गरेका थिए। [[दुर्योधन]] प्रतिको उनको प्रगाढ मोहले प्रायः उनको निर्णय क्षमतालाई कमजोर बनाउँथ्यो, जसका कारण उनले छोराका खराब कामहरूलाई बेवास्ता गर्दै आफ्ना भतिजाहरू [[पाण्डव]]हरूमाथि भएको अन्यायलाई रोक्न सक्दैनन्। दुर्योधनको नेतृत्वमा उनका सय छोराहरू महाभारतका खलपात्र बन्छन् र [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]मा पाण्डवहरूको विरोध गर्छन्। धृतराष्ट्रका एक छोरा [[युयुत्सु]] एक सुसारेबाट जन्मिएका थिए, जसले पछि युद्धको समयमा पाण्डवहरूको पक्ष लिएका थिए। कुरुक्षेत्र युद्धको समयमा, धृतराष्ट्रले युद्धको सम्पूर्ण विवरण, प्रमुख योद्धाहरूको मृत्यु र [[श्रीमद्भगवद गीता]]को गम्भीर शिक्षा जान्नका लागि दिव्यदृष्टि प्राप्त आफ्ना सारथी [[सञ्जय]]माथि भर परेका थिए। युद्धको अन्त्यमा कौरवहरूको विनाश भएपछि, शोकमा डुबेका धृतराष्ट्र गान्धारी, [[कुन्ती]] र [[विदुर]]का साथ वनमा गएका थिए। उनले आफ्ना अन्तिम वर्षहरू तपस्या र ध्यानमा बिताएका थिए र अन्ततः वनमा लागेको डढेलोमा परेर मृत्यु वरण गर्दै मुक्ति प्राप्त गरेका थिए। == जन्म र प्रारम्भिक जीवन == राजा [[विचित्रवीर्य]]को बिरामीका कारण मृत्यु भएपछि, [[भीष्म]]ले आफ्नो प्रतिज्ञाका कारण सिंहासन लिन नसक्ने र [[वाहलिक]]को वंशले बाह्लिक राज्य छोड्न नचाहेकाले [[हस्तिनापुर]]मा उत्तराधिकारको सङ्कट उत्पन्न हुन्छ। [[सत्यवती]]ले आफ्ना पुत्र [[व्यास]]लाई [[नियोग]] प्रथा अन्तर्गत रानीहरू [[अम्बिका (महाभारत)|अम्बिका]] र [[अम्बालिका]]लाई गर्भधारण गराउन आमन्त्रण गर्छिन्। व्यास अम्बिका कहाँ जान्छन् र उनको रूप डरलाग्दो भएकाले अम्बिका डराउँछिन्, जसका कारण उनले संसर्गको समयमा आफ्ना आँखाहरू बन्द गर्छिन्; त्यसैले उनको छोरा अन्धो जन्मिन पुग्छ।<ref>{{cite book|title=The Sacred books of the Hindus|url=https://books.google.com/books?id=12kSkNpBx-sC|publisher=Genesis Publications|page=94|year=2007|isbn = 9788130705439}}</ref> धृतराष्ट्रले आफ्ना कान्छा सौतेनी भाइ [[पाण्डु]]सँगै [[भीष्म]] र [[कृपाचार्य]]बाट युद्धकलाको तालिम लिएका थिए। शारीरिक अशक्तताका कारण धृतराष्ट्र हतियार चलाउन असमर्थ थिए, तर व्यासले दिएको वरदानका कारण उनीसँग एक लाख हात्तीको बल थियो। उनी यति बलिया थिए कि उनले आफ्नै खाली हातले फलामलाई तोड्न सक्थे भनिन्थ्यो।<ref name=" Ganguli">Ganguli, Kisari Mohan. The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa Translated into English Prose by Kisari Mohan Ganguli. N.p.: n.p., n.d. Web.</ref> उत्तराधिकारी मनोनयन गर्ने समय आउँदा, [[विदुर]]ले पाण्डु अन्धो नभएकाले उनी बढी उपयुक्त हुने सुझाव दिन्छन्। आफ्नो जन्मसिद्ध अधिकार गुमाउनुपरेकोमा तीतोपन भए तापनि धृतराष्ट्रले स्वेच्छाले मुकुट त्याग्छन्, यद्यपि यो कार्यले पछि उनको जीवनमा सिंहासनप्रतिको मोह उत्पन्न गराउँछ।<ref>Kalyāṇakara, Bā Ha. Dhr̥tarāshṭra. Nāgapūra: Ākāṅkshā Prakāśana, 2007.</ref> धृतराष्ट्रले हस्तिनापुरको एक कमजोर र सानो सामन्त राज्य [[गान्धार]]की [[गान्धारी]]सँग विवाह गर्छन्। विवाहपछि गान्धारीले आफ्ना श्रीमानको अन्धोपनको अनुभव गर्नका लागि आफ्नो आँखामा पट्टी बाँध्छिन्।<ref>Suri, Chander Kanta. The Life and times of Shakuni. Delhi: for All, 1992. Print</ref> गान्धारी र धृतराष्ट्रका सय छोराहरू थिए, जसलाई [[कौरव]] भनिन्छ, र एक छोरी [[दुःशला]] थिइन्। उनको एक सुसारेबाट जन्मिएको [[युयुत्सु]] नामको छोरा पनि थियो। == युधिष्ठिरको राज्याभिषेक == [[कौरव]] माथि विजय प्राप्त गरेपछि सारा राज्यमा [[पाण्डव]]को एकछत्र अधिकार प्राप्त हुन्छ। [[युधिष्ठिर]] हस्तिनापुरको गद्दीमा बस्छन्। महाराज युधिष्ठिरले [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेघ महायज्ञ]]को आयोजना गरेका थिए। शोकात्तुर धृतराष्ट्रलाई पाण्डवले उचित गौरव दिएका थिए। उनैको अनुमतिबाट राजाधिराज युधिष्ठिरको नेतृत्वमा पाण्डवले राज्य गरेका थिए। युधिष्ठिरले वृद्ध धृतराष्ट्रको आरामको लागि हरेक किसिमको व्यवस्था गरिदिएका थिए। धृतराष्ट्रको भवनमा कमलो शैया, सुखद आसन, लुगा पोसाकको प्रबन्ध थियो। कृपाचार्य पनि वृद्ध राजाको साथी भएर उनकै भवनमा बस्ने गर्दथे। [[व्यास|व्यास ऋषि]] पनि आउने-जाने र सुन्दर सुक्तिले भरिएका आख्यानहरू सुनाउने गर्दथे। यसले गर्दा उनको व्यथित हृदय मा शीतल लेपको जस्तो प्रभाव पारिदिन्थ्यो। राजकाजको विषयमा युधिष्ठिर धृतराष्ट्रसँग बराबर सल्लाह लिने गर्थे। महाराज युधिष्ठिर धृतराष्ट्रको मनमा चोट पुग्ने खालका कुनै कुरा गर्दैनथे। देश- विदेशबाट आउने राजाहरू पनि पहिए जस्तै धृतराष्ट्रको सम्मान गर्दथे। == कुरुक्षेत्र युद्ध == [[File: Krishna Pleads with Dhritarashtra to Avoid War.jpg|thumb|कृष्ण धृतराष्ट्रलाई युद्ध टार्न आग्रह गर्दै।]] [[कृष्ण]]ले पाण्डवहरूको शान्तिदूतका रूपमा हस्तिनापुरको यात्रा गरी कौरवहरूलाई आफ्नै वंशजहरूको रक्तपात रोक्न सम्झाउने प्रयास गर्छन्। यद्यपि, दुर्योधनले उनलाई बन्दी बनाउने षड्यन्त्र गरेपछि सो शान्ति अभियान असफल हुन्छ। कृष्णको शान्ति अभियान असफल भएपछि र युद्ध अपरिहार्य देखिएपछि, [[व्यास]]ले धृतराष्ट्रकहाँ गएर उनलाई 'दिव्यदृष्टि' दिने प्रस्ताव राख्छन्। तर, आफ्नै नातागोताको संहार हेर्न नचाहेकाले धृतराष्ट्रले सो वरदान आफ्ना सारथी [[सञ्जय]]लाई दिन आग्रह गर्छन्। सञ्जयले आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्दै आफ्ना स्वामीलाई युद्धको वृत्तान्त सुनाउँदै [[भीम]]ले उनका सबै सन्तानहरूलाई कसरी मारे भन्ने विवरण दिन्छन्। सञ्जयले अन्धा राजालाई सान्त्वना दिने गर्थे भने अर्कोतर्फ राजाका आफ्नै दृष्टिकोण र नैतिकतालाई चुनौती पनि दिन्थे। जब भगवान कृष्णले [[कुरुक्षेत्र]]को युद्धमैदानमा [[अर्जुन]]लाई आफ्नो विश्वरूप प्रदर्शन गरे, तब धृतराष्ट्रले आफूसँग दिव्यदृष्टि नभएकोमा पछुतो मानेका थिए।<ref name="Ganguli"/> [[File:The_mourning_of_Dhritarashtra.jpg|thumb|धृतराष्ट्र आफ्ना छोराहरूको मृत्युमा शोक मनाउँदै।]] धृतराष्ट्रलाई [[भीष्म]], [[द्रोणाचार्य|द्रोण]], [[कर्ण]] र अन्य अपराजित योद्धाहरूले [[कौरव]] पक्षलाई विजयी बनाउनेछन् भन्ने कुरामा विश्वास थियो। जबजब युद्धको मोड पाण्डवहरूको विरुद्धमा हुन्थ्यो, उनी खुसी हुन्थे। यद्यपि, युद्धको परिणामले उनलाई स्तब्ध बनाउँछ। सो भीषण संहारमा उनका एक बाहेक सबै छोरा र नातिहरू मारिन्छन्। धृतराष्ट्रकी एक मात्र छोरी [[दुःशला]] विधवा हुन्छिन्। [[युयुत्सु]] युद्धको सुरुमै पाण्डव पक्षमा गएका थिए र उनी कुरुक्षेत्र युद्धबाट जीवित बच्न सफल धृतराष्ट्रका एक मात्र छोरा थिए।<ref>[http://www.storypick.com/yuyutsu-moral-kaurava/ Yuyutsu was one of the 11 who managed to survive the war].</ref> == अन्तिम वर्षहरू र मृत्यु == ''[[महाभारत]]''को महान् युद्धको १५ वर्षपछि, शोकमा डुबेका अन्धा राजा धृतराष्ट्र आफ्नी पत्नी [[गान्धारी]], भाउजू [[कुन्ती]] र सौतेनी भाइ [[विदुर]]का साथ [[तपस्या]]का लागि [[हस्तिनापुर]] छोडेर वनतर्फ प्रस्थान गर्छन्। उनीहरू सबै (विदुर बाहेक, जसको मृत्यु उनीभन्दा अघि नै भएको थियो) वनमा लागेको भीषण डढेलोमा परी मृत्युवरण गर्दै [[मोक्ष]] प्राप्त गरेको विश्वास गरिन्छ।<ref>[http://mahabharata-resources.org/mbtn/MBTN_4_harshala.pdf धृतराष्ट्र, गान्धारी र कुन्ती वनतर्फ प्रस्थान गर्दै] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203155214/http://mahabharata-resources.org/mbtn/MBTN_4_harshala.pdf |date=2022-02-03 }}</ref> == मूल्याङ्कन == [[हस्तिनापुर]]को राजाको रूपमा आफ्नो सम्पूर्ण शासनकाल भरि, धृतराष्ट्र [[धर्म]]का सिद्धान्तहरू र आफ्ना पुत्र दुर्योधनप्रतिको मोहका बीच सधैँ द्वन्द्वमा रहेका थिए। उनले प्रायः केवल पितृमोहका कारण आफ्ना छोराका गलत कार्यहरूलाई समर्थन गरिरहेका थिए।<ref>{{Cite web|title=12_chapter 6'|url=https://drive.google.com/file/d/1G9ZxOEksx_s68Ift_xUquiW0FJ0DZGKE/view?usp=drivesdk&usp=embed_facebook|access-date=2020-09-29|website=Google Docs}}</ref> धृतराष्ट्र शारीरिक रूपमा निकै बलिया भए तापनि मनोवैज्ञानिक रूपमा कमजोर थिए र आफ्ना जेठान शकुनीद्वारा सजिलै प्रभावित हुन्थे।<ref>{{Cite book|last=Nanda|first=Rishi Nanda, Mehak Mahajan|url=https://books.google.com/books?id=h1DPDwAAQBAJ&q=was+dhritarashtra+strong&pg=PT130|title=Break Your Leadership Chakravyuh: Stories and Learnings from Indian Mythology|date=2020-02-10|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64678-700-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Guha|first=Soma|url=https://books.google.com/books?id=9OdrQGX1QA8C&q=Dhritarashtra+manipulated+by+Shakuni&pg=PA188|title=Mahabharata: The Game Vol - 1|date=2007|publisher=Scholastic India|isbn=978-81-7655-816-7|language=en}}</ref> धृतराष्ट्र ''[[महाभारत]]''का त्यस्ता खण्डहरूमा देखा पर्छन् जुन छुट्टै धर्मग्रन्थका रूपमा पनि प्रचलित छन्, विशेष गरी ''[[श्रीमद्भगवद गीता]]'', जसको संवाद उनलाई नै सुनाइएको थियो। {{Contains special characters|Indic}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{महाभारत}} {{HinduMythology}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:कृष्णसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:पौराणिक दृष्टिविहीन व्यक्तिहरू]] bnpfalj4owu7wnvzgv16rtwhv5s6u2g 0 61709 1355168 1354844 2026-05-14T08:01:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355168 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] dln1n0d1akfihsforo1kozup3p13zhb 0 64650 1355106 1346102 2026-05-14T05:41:28Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355106 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = चित्रवन नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापित | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = ५४.९५<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] |population_footnotes =<ref name="census"/> | population_total = ३४,९१३ | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.chitrawanmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''चित्रवन नगरपालिका''' [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक नगरपालिका थियो। साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको वडा नम्बर ३ रहेको ठाउँलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको थियो।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका १६ मङ्सिर २०७१ मा स्थापना भएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने पछि [[दिव्यनगर]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। चित्रवन नगरपालिकाको कार्यालय भरतपुरको चौबिसकोठिबाट कारीब १५ किलोमिटर पश्चिममा रहेको छ। यो पछि २७ फागुन २०७३ मा, [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो। हाल पूर्व चित्रवन नगरपालिकाले भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७,१८,१९,२० र २६ गरि ५ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाविसहरूलाई मिलाएर चित्रवन नगरपालिका बनाइएको थियो र पछि यसमा [[दिव्यनगर]] गाविसलाई गाभिएको थियो। त्यसैले वि.सं.२०६८ को जनगणना अनुसार यी ठाउँहरूको जनसङ्ख्यालाई जोड्दा यहाँको जनसङ्ख्या ३४,९१३ हुन्छ।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] qqb9xr9d8iztfkzd8lmxmmujmz3xrfo 1355195 1355106 2026-05-14T11:01:22Z पर्वत सुवेदी 31224 1355195 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = चित्रवन नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापित | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = ५४.९५<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=64&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46845 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.chitrawanmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''चित्रवन नगरपालिका''' [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक नगरपालिका थियो। साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको वडा नम्बर ३ रहेको ठाउँलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको थियो।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका १६ मङ्सिर २०७१ मा स्थापना भएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने पछि [[दिव्यनगर]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। चित्रवन नगरपालिकाको कार्यालय भरतपुरको चौबिसकोठिबाट कारीब १५ किलोमिटर पश्चिममा रहेको छ। यो पछि २७ फागुन २०७३ मा, [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो। हाल पूर्व चित्रवन नगरपालिकाले भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७,१८,१९,२० र २६ गरि ५ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाविसहरूलाई मिलाएर चित्रवन नगरपालिका बनाइएको थियो र पछि यसमा [[दिव्यनगर]] गाविसलाई गाभिएको थियो। त्यसैले वि.सं.२०७८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ४६,८४५ रहेको थियो।।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] 0o84olqzukvdhngkyufomfurtwkhmgw 1355196 1355195 2026-05-14T11:06:39Z पर्वत सुवेदी 31224 1355196 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = चित्रवन नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापित | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = ५४.९५<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=64&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46845 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.chitrawanmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''चित्रवन नगरपालिका''' [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक नगरपालिका थियो। साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको वडा नम्बर ३ रहेको ठाउँलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको थियो।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका १६ मङ्सिर २०७१ मा स्थापना भएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने पछि [[दिव्यनगर]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। चित्रवन नगरपालिकाको कार्यालय भरतपुरको चौबिसकोठिबाट कारीब १५ किलोमिटर पश्चिममा रहेको छ। यो पछि २७ फागुन २०७३ मा, [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो। हाल पूर्व चित्रवन नगरपालिकाले भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७,१८,१९,२० र २६ गरि ५ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाविसहरूलाई मिलाएर चित्रवन नगरपालिका बनाइएको थियो र पछि यसमा [[दिव्यनगर]] गाविसलाई गाभिएको थियो। त्यसैले वि.सं.२०७८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ४६,८४५ रहेको थियो भने यहाँ ११,९०३ घरघुरी रहेका थिए।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] 6c37gelcgxkq0atu45qnmhran7wu0xw 1355197 1355196 2026-05-14T11:07:33Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1355197 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = चित्रवन नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापित | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = ५४.९५<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=64&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46845 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.chitrawanmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''चित्रवन नगरपालिका''' [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक नगरपालिका थियो। साविक [[गुञ्जनगर]] गाविसको वडा नम्बर ३ रहेको ठाउँलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइएको थियो।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका १६ मङ्सिर २०७१ मा स्थापना भएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[शारदानगर]] र [[गुञ्जनगर]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए भने पछि [[दिव्यनगर]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। चित्रवन नगरपालिकाको कार्यालय भरतपुरको चौबिसकोठिबाट कारीब १५ किलोमिटर पश्चिममा रहेको छ। यो पछि २७ फागुन २०७३ मा, [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो। हाल पूर्व चित्रवन नगरपालिकाले भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७,१८,१९,२० र २६ गरि ५ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== वि.सं.२०७८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ४६,८४५ रहेको थियो भने यहाँ ११,९०३ घरघुरी रहेका थिए।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref><ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=64&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] ftkljvbwaex5o9uu9u0shiqbl5v1hbm 4 66958 1355170 736152 2026-05-14T08:08:37Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Biplab Anand]]मा सार्दै 1355170 wikitext text/x-wiki {{विशेषाधिकार शिर्षक}} ==प्रशासक== [[चित्र:Wikipedia bureaucrat.svg|thumb|right|200px|]] प्रशासक अथवा ब्यूरोक्रेट ती प्रयोगकर्ता समूह हुन् जसले प्रयोगकर्ताहरूको अधिकार समुह परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त हुन्छ । मूलतः प्रशासकसँग प्रबन्धकभन्दा तीन अधिकार अतिरिक्त हुन्छन- #बोट, समिक्षक, अन्तरफलक प्रबन्धक, [[विकिपिडिया:IP block exemption|दुरुपयोग हेर्ने सम्पादक]] र प्रबन्धक समूहमा कुनै सदस्यलाई हटाउने अथवा राख्ने #सक्रिय विकि समुदायको प्रयोगकर्ताहरु द्वारा बहुमतमा समर्थन (९०%) पाएमा कुनै सक्रिय प्रयोगकर्तालाई प्रशासक वा प्रबन्धक बनाउने #विकिपिडियाको अनुभवी प्रयोगकर्ताहरूको बहुमत तथा विकिनीतिहरुको अनुसार पदोन्नति गर्ने । ध्यान रहोस नेपाली विकिमा प्रशासकको अर्थ कुनै विशेष अधिकारी हैन तर यो अधिकार विकिका केहि अत्यन्त अनुभवी, सक्रिय, कुशल तथा विश्वसनीय प्रयोगकर्ताको सम्पूर्ण सक्रिय समाजको बहुमतीय समर्थन को आधारमा दिईने गरिन्छ । जसले विकि प्रणालीको सम्पुर्ण कार्य सुचारु रुपले चलिरहोस । त्यसैले यी अधिकारहरूको प्रयोगको लागि मात्र आफ्नो नामांकन कारण सहित दिनुहोला अथवा स्वीकार गर्नुहोला र स्पष्ट गर्नुहोला कि यी अधिकारहरूको प्रयोगले तपाई कुन प्रकारले विकिको भलाई गर्नुहुनेछ (यसले मतदातालाई तपाईको बारेमा सकारात्मक जानकारी मिल्नेछ)। ===आवश्यकताहरू=== यस अधिकारको प्राप्तिको लागि निम्न आवश्यकताहरू रहेका छन् - * लगभग ९०% बहुमतमा समर्थन (मत गणना गर्दा समय नयाँ, खेलौना तथा अवरोधित प्रयोगकर्ताहरूको मतलाई बहिष्कार पनि गर्न सकिन्छ अर्थात कम महत्व दिन सकिन्छ।) * समान्यत नामांकित प्रयोगकर्ता विकिमा सक्रिय हुनु पर्नेछ अर्थात लामो समयसम्म असक्रिय नहोस् । * निर्वाचनमा समस्त सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू तथा प्रबन्धकको मत आवश्यक हुनेछ । (थोरमा थोर ५०% प्रबन्धक तथा ५०% वरिष्ठ प्रयोगकर्ता तथा स्व:निर्धारित प्रयोगकर्ताको ९०% समर्थनको जरुरी हुनेछ । (साथै नेपाली विकिमा सक्रिय प्रबन्धकहरूको, विशिष्ट प्रयोगकर्ता संख्या वृद्धि हुँदा यस प्रयोगकर्ता समर्थन संख्यालाई पनि त्यसै अनुपातमा बढाउन सकिन्छ ।) * प्रशासक निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिने अधिकार मात्रै अनुभवी प्रयोगकर्ताहरुको लागि हो । यस्तो प्रयोगकर्ता जो नेपाली विकिको कुनै पनि विशेष प्रयोगकर्ता समूहमा होस् तथा ५०० भन्दा अधिक सम्पादनको अनुभव बटुलेको होस् तथा नेपाली विकिमा सक्रिय होस्, यस निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिन सक्दछन । ===प्रशासक पदको लागि निवेदनको प्रक्रिया=== ''ध्यान दिनुहोला: प्रशासक पदको लागि निवेदन गरिसके पश्चात २ हप्ता सम्म विकि समुदायको कुनै पनि प्रयोगकर्ताले तपाईसँग प्रश्न सोध्न सक्छ जसको उत्तर दिनु वा नदिनु तपाई माथि निर्भर गर्छ । तपाईको आवेदन संगै मतदानको प्रक्रिया पनि सुरु हुनेछ । कृपया आवेदन गरिसके पश्चात ईमेल द्वारा वर्तमान प्रशासकहरूलाई सूचित गर्नुहोला तथा [[विकिपिडिया:चौतारी]] मा आफ्नो आवेदनको सूचना दिनुहोला जसले अन्य प्रयोगकर्ता पनि तपाईको आवेदनको बारेमा जान्न सकोस र तपाईको पक्ष/विपक्षमा मतदान गर्न सकोस्। ''वर्तमान समय : '''{{CURRENTTIME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}''' (युटिसी)'' निवेदन फारमको स्वरुप यस प्रकारको हुनु पर्नेछ: <pre> ==== प्रयोगकर्ता नाम ==== {{sr-request |status = <!--don't change this line--> |user name = }} (तपाईंको भनाई) ~~~~ '''समर्थन''' '''विरोध''' '''छलफल''' </pre> </pre> उदाहरण:XXXXले भर्दा भर्नु परे यसरी <pre> ==== XXXX ==== {{sr-request |status = <!--don't change this line--> |user name =XXXX }} (तपाईंको भनाई) ~~~~ '''समर्थन''' '''विरोध''' '''छलफल''' </pre> </pre> == प्रशासक पदको लागि निवेदनहरू == {{/Biplab Anand}} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:आयोजना]] [[श्रेणी:प्रयोगकर्ता अधिकार-स्तर]] j7ztww8b8vdyu6jf79nob6k2z27rj97 1355171 1355170 2026-05-14T08:09:36Z Saroj 31493 /* प्रशासक पदको लागि निवेदनको प्रक्रिया */ उद्यतन गरियो 1355171 wikitext text/x-wiki {{विशेषाधिकार शिर्षक}} ==प्रशासक== [[चित्र:Wikipedia bureaucrat.svg|thumb|right|200px|]] प्रशासक अथवा ब्यूरोक्रेट ती प्रयोगकर्ता समूह हुन् जसले प्रयोगकर्ताहरूको अधिकार समुह परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त हुन्छ । मूलतः प्रशासकसँग प्रबन्धकभन्दा तीन अधिकार अतिरिक्त हुन्छन- #बोट, समिक्षक, अन्तरफलक प्रबन्धक, [[विकिपिडिया:IP block exemption|दुरुपयोग हेर्ने सम्पादक]] र प्रबन्धक समूहमा कुनै सदस्यलाई हटाउने अथवा राख्ने #सक्रिय विकि समुदायको प्रयोगकर्ताहरु द्वारा बहुमतमा समर्थन (९०%) पाएमा कुनै सक्रिय प्रयोगकर्तालाई प्रशासक वा प्रबन्धक बनाउने #विकिपिडियाको अनुभवी प्रयोगकर्ताहरूको बहुमत तथा विकिनीतिहरुको अनुसार पदोन्नति गर्ने । ध्यान रहोस नेपाली विकिमा प्रशासकको अर्थ कुनै विशेष अधिकारी हैन तर यो अधिकार विकिका केहि अत्यन्त अनुभवी, सक्रिय, कुशल तथा विश्वसनीय प्रयोगकर्ताको सम्पूर्ण सक्रिय समाजको बहुमतीय समर्थन को आधारमा दिईने गरिन्छ । जसले विकि प्रणालीको सम्पुर्ण कार्य सुचारु रुपले चलिरहोस । त्यसैले यी अधिकारहरूको प्रयोगको लागि मात्र आफ्नो नामांकन कारण सहित दिनुहोला अथवा स्वीकार गर्नुहोला र स्पष्ट गर्नुहोला कि यी अधिकारहरूको प्रयोगले तपाई कुन प्रकारले विकिको भलाई गर्नुहुनेछ (यसले मतदातालाई तपाईको बारेमा सकारात्मक जानकारी मिल्नेछ)। ===आवश्यकताहरू=== यस अधिकारको प्राप्तिको लागि निम्न आवश्यकताहरू रहेका छन् - * लगभग ९०% बहुमतमा समर्थन (मत गणना गर्दा समय नयाँ, खेलौना तथा अवरोधित प्रयोगकर्ताहरूको मतलाई बहिष्कार पनि गर्न सकिन्छ अर्थात कम महत्व दिन सकिन्छ।) * समान्यत नामांकित प्रयोगकर्ता विकिमा सक्रिय हुनु पर्नेछ अर्थात लामो समयसम्म असक्रिय नहोस् । * निर्वाचनमा समस्त सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू तथा प्रबन्धकको मत आवश्यक हुनेछ । (थोरमा थोर ५०% प्रबन्धक तथा ५०% वरिष्ठ प्रयोगकर्ता तथा स्व:निर्धारित प्रयोगकर्ताको ९०% समर्थनको जरुरी हुनेछ । (साथै नेपाली विकिमा सक्रिय प्रबन्धकहरूको, विशिष्ट प्रयोगकर्ता संख्या वृद्धि हुँदा यस प्रयोगकर्ता समर्थन संख्यालाई पनि त्यसै अनुपातमा बढाउन सकिन्छ ।) * प्रशासक निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिने अधिकार मात्रै अनुभवी प्रयोगकर्ताहरुको लागि हो । यस्तो प्रयोगकर्ता जो नेपाली विकिको कुनै पनि विशेष प्रयोगकर्ता समूहमा होस् तथा ५०० भन्दा अधिक सम्पादनको अनुभव बटुलेको होस् तथा नेपाली विकिमा सक्रिय होस्, यस निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिन सक्दछन । ===प्रशासक पदको लागि निवेदनको प्रक्रिया=== ''ध्यान दिनुहोला: प्रशासक पदको लागि निवेदन गरिसके पश्चात २ हप्ता सम्म विकि समुदायको कुनै पनि प्रयोगकर्ताले तपाईसँग प्रश्न सोध्न सक्छ जसको उत्तर दिनु वा नदिनु तपाई माथि निर्भर गर्छ । तपाईको आवेदन संगै मतदानको प्रक्रिया पनि सुरु हुनेछ । कृपया आवेदन गरिसके पश्चात ईमेल द्वारा वर्तमान प्रशासकहरूलाई सूचित गर्नुहोला तथा [[विकिपिडिया:चौतारी]] मा आफ्नो आवेदनको सूचना दिनुहोला जसले अन्य प्रयोगकर्ता पनि तपाईको आवेदनको बारेमा जान्न सकोस र तपाईको पक्ष/विपक्षमा मतदान गर्न सकोस्। ''वर्तमान समय : '''{{CURRENTTIME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}''' (युटिसी)'' निवेदन फारम बनाउनुहोस्: {| align="left" |तल दिइएको बाकसमा ''प्रयोगकर्ता''को ठाउँमा आफ्नो प्रयोगकर्ता नाम राखेर आवेदन गर्न सकिन्छ। |- |<inputbox> type=create editintro=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/ढाँचा/सहायता preload=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/ढाँचा default=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/प्रयोगकर्ता buttonlabel=निवेदन बनाउनुहोस् width=55 </inputbox> |} <br clear="left" /> == प्रशासक पदको लागि निवेदनहरू == {{/Biplab Anand}} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:आयोजना]] [[श्रेणी:प्रयोगकर्ता अधिकार-स्तर]] o54bnrcip4bnrurqdedqc6q8owpj3pb 1355175 1355171 2026-05-14T08:24:51Z Saroj 31493 /* प्रशासक पदको लागि निवेदनहरू */ + 1355175 wikitext text/x-wiki {{विशेषाधिकार शिर्षक}} ==प्रशासक== [[चित्र:Wikipedia bureaucrat.svg|thumb|right|200px|]] प्रशासक अथवा ब्यूरोक्रेट ती प्रयोगकर्ता समूह हुन् जसले प्रयोगकर्ताहरूको अधिकार समुह परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त हुन्छ । मूलतः प्रशासकसँग प्रबन्धकभन्दा तीन अधिकार अतिरिक्त हुन्छन- #बोट, समिक्षक, अन्तरफलक प्रबन्धक, [[विकिपिडिया:IP block exemption|दुरुपयोग हेर्ने सम्पादक]] र प्रबन्धक समूहमा कुनै सदस्यलाई हटाउने अथवा राख्ने #सक्रिय विकि समुदायको प्रयोगकर्ताहरु द्वारा बहुमतमा समर्थन (९०%) पाएमा कुनै सक्रिय प्रयोगकर्तालाई प्रशासक वा प्रबन्धक बनाउने #विकिपिडियाको अनुभवी प्रयोगकर्ताहरूको बहुमत तथा विकिनीतिहरुको अनुसार पदोन्नति गर्ने । ध्यान रहोस नेपाली विकिमा प्रशासकको अर्थ कुनै विशेष अधिकारी हैन तर यो अधिकार विकिका केहि अत्यन्त अनुभवी, सक्रिय, कुशल तथा विश्वसनीय प्रयोगकर्ताको सम्पूर्ण सक्रिय समाजको बहुमतीय समर्थन को आधारमा दिईने गरिन्छ । जसले विकि प्रणालीको सम्पुर्ण कार्य सुचारु रुपले चलिरहोस । त्यसैले यी अधिकारहरूको प्रयोगको लागि मात्र आफ्नो नामांकन कारण सहित दिनुहोला अथवा स्वीकार गर्नुहोला र स्पष्ट गर्नुहोला कि यी अधिकारहरूको प्रयोगले तपाई कुन प्रकारले विकिको भलाई गर्नुहुनेछ (यसले मतदातालाई तपाईको बारेमा सकारात्मक जानकारी मिल्नेछ)। ===आवश्यकताहरू=== यस अधिकारको प्राप्तिको लागि निम्न आवश्यकताहरू रहेका छन् - * लगभग ९०% बहुमतमा समर्थन (मत गणना गर्दा समय नयाँ, खेलौना तथा अवरोधित प्रयोगकर्ताहरूको मतलाई बहिष्कार पनि गर्न सकिन्छ अर्थात कम महत्व दिन सकिन्छ।) * समान्यत नामांकित प्रयोगकर्ता विकिमा सक्रिय हुनु पर्नेछ अर्थात लामो समयसम्म असक्रिय नहोस् । * निर्वाचनमा समस्त सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू तथा प्रबन्धकको मत आवश्यक हुनेछ । (थोरमा थोर ५०% प्रबन्धक तथा ५०% वरिष्ठ प्रयोगकर्ता तथा स्व:निर्धारित प्रयोगकर्ताको ९०% समर्थनको जरुरी हुनेछ । (साथै नेपाली विकिमा सक्रिय प्रबन्धकहरूको, विशिष्ट प्रयोगकर्ता संख्या वृद्धि हुँदा यस प्रयोगकर्ता समर्थन संख्यालाई पनि त्यसै अनुपातमा बढाउन सकिन्छ ।) * प्रशासक निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिने अधिकार मात्रै अनुभवी प्रयोगकर्ताहरुको लागि हो । यस्तो प्रयोगकर्ता जो नेपाली विकिको कुनै पनि विशेष प्रयोगकर्ता समूहमा होस् तथा ५०० भन्दा अधिक सम्पादनको अनुभव बटुलेको होस् तथा नेपाली विकिमा सक्रिय होस्, यस निर्वाचनको लागि आफ्नो मत दिन सक्दछन । ===प्रशासक पदको लागि निवेदनको प्रक्रिया=== ''ध्यान दिनुहोला: प्रशासक पदको लागि निवेदन गरिसके पश्चात २ हप्ता सम्म विकि समुदायको कुनै पनि प्रयोगकर्ताले तपाईसँग प्रश्न सोध्न सक्छ जसको उत्तर दिनु वा नदिनु तपाई माथि निर्भर गर्छ । तपाईको आवेदन संगै मतदानको प्रक्रिया पनि सुरु हुनेछ । कृपया आवेदन गरिसके पश्चात ईमेल द्वारा वर्तमान प्रशासकहरूलाई सूचित गर्नुहोला तथा [[विकिपिडिया:चौतारी]] मा आफ्नो आवेदनको सूचना दिनुहोला जसले अन्य प्रयोगकर्ता पनि तपाईको आवेदनको बारेमा जान्न सकोस र तपाईको पक्ष/विपक्षमा मतदान गर्न सकोस्। ''वर्तमान समय : '''{{CURRENTTIME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}''' (युटिसी)'' निवेदन फारम बनाउनुहोस्: {| align="left" |तल दिइएको बाकसमा ''प्रयोगकर्ता''को ठाउँमा आफ्नो प्रयोगकर्ता नाम राखेर आवेदन गर्न सकिन्छ। |- |<inputbox> type=create editintro=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/ढाँचा/सहायता preload=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/ढाँचा default=विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/प्रयोगकर्ता buttonlabel=निवेदन बनाउनुहोस् width=55 </inputbox> |} <br clear="left" /> == प्रशासक पदको लागि निवेदनहरू == {{/Biplab Anand}} {{/Saroj}} [[श्रेणी:प्रयोगकर्ता अधिकार-स्तर]] ly0vd3h4vivqovbzn2d87xs3kc02agz 4 73095 1355126 1354984 2026-05-14T06:00:39Z Saroj 31493 fix 1355126 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <noinclude>{{चौतारी शिर्षक}}</noinclude> {{-}} __TOC__ == प्रबन्धक अधिकार प्राप्ति र प्रबन्धक पदमुक्त बारेमा संयुक्त प्रस्ताव == कुनै पनि भाषा संस्करणको विकिपिडियामा प्रबन्धकहरूको निकैै महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ। त्यस्तै गरि नेपाली भाषाको विकिपिडियामा पनि यसको महत्त्व अत्याधिक छ। नेपाली विकिपिडियामा विगतमा १०/१२ जना प्रबन्धक थिए तर क्रमशः समयको अन्तरमा निष्क्रिय हुँदै गएका कारण प्रबन्धकहरूलाई पदमुक्त गरियो। *हाल ४/५ जना भन्दा हुनुहुन्छ। [[विकिपिडिया:प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू|प्रबन्धक बन्न चाहिने न्यूनतम योग्यताहरू]]मा हालसालै पारित [[विकिपिडिया:सामग्री अनुवादका सीमितताहरू|अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद]]को कुरा थप गरिएको छैन, त्यसलाई थप गर्न चाहन्छु। अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवादबाट प्रबन्ध उम्मेदवार टाढा रहनु पर्नेछ। प्रबन्धक बन्नु पूर्व प्रमुख लेख/समाचारमा विशेष योगदान (लेखन कार्य) दिएको हुनुपर्ने गरि प्रस्ताव पेश गरेको छु। <br> * '''कुनै पनि प्रबन्धकले तल उल्लेखित समयावधिमा २०० भन्दा कम सम्पादन या प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू (मेटाएको लग, निषेध सूची, आयात सूची, सुरक्षण लग र प्रयोगकर्ता अधिकार लग) गरेमा सो प्रबन्धकलाई निस्क्रिय मानिनेछ। यो सङ्ख्या सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य/लगहरू जोडेर निकालिनेछ।''' हाल प्रबन्ध मुक्त गर्न सकिने आधारहरूमा अति न्युनतम् मापदण्ड रहेको पाएँ। यदी कोही प्रबन्धकले स्वचालित सम्पादन मार्फत क्याटलट मार्फत श्रेणी थप्ने/हटाउने, यन्त्रद्वारा सम्पादन गर्ने गर्छन् भने १०० वटा जति लेखमा क्याटलट गरेर न्युनतम २०० पुर्‍याउन सकिन्छ, किनभने उक्त कार्यले सम्पादन र प्रबन्धकीय कार्य दुइवटैलाई बढाउँछ र (जम्मा: सम्पादन १००, प्रबन्धकीय कार्य १०० गरि २००) १ मिनेट भित्र पुग्ने रहेछ। यसो गरियो भने उक्त अधिकार जोगिरहन्छ। यसलाई वृद्धि गराउन पर्ने भएको देखिन्छ। प्रबन्धकीय कार्य बाहेक उल्लेखित समयसीमा कम्तीमा ३०० लेखन सम्पादन र १०० प्रबन्धकीय कार्य गरि (४००) यसलाई वृद्धि गर्ने प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०७, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) === समर्थन === {{समर्थन}} - अति आवश्यक प्रस्ताव। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) === विरोध === * {{विरोध}}, वृद्धि गर्नुपर्ने कुनैपनि ठोस कारण देख्दिन। हामीले अन्य विभिन्न प्रोजेक्टहरूमा पनि कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ। वृद्धि हुदैमा प्रबन्धक घट्दै गइरहेको छ र प्रबन्धक नै रहेन भने विकिपिडिया, सामग्रीहरू तथा प्रयोगकर्ताहरू बन्चित हुन् जान्छ। — [[User:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">'''तुलसी भगत'''</span>]] ^{[&nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|<span style="color:black">योगदान</span>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">वार्ता</span>]]&nbsp;]} २०:०८, २ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) === छलफल === * {{Neutral}} - वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियामा रहेको प्रबन्धक मुक्त गर्न सकिने आधारहरू नीति बमोजिम नै विभिन्न समयमा निस्क्रिय प्रबन्धकहरू पदमुक्त गरिएको सबैमा जानकारी नै छ। स्थानीय विकिपिडियाले सामुदायिक सहमतिको आधारमा यस्ता नीति बनाउन सकिने भएता पनि वर्तमान समयमा नेपाली विकिपिडियालाई प्रबन्धकीय कार्यहरू गर्नको लागि थप प्रबन्धकहरूको खाँचो रहेको छ तसर्थ हाललाई वर्तमान नीतिमा सुधार गर्नुभन्दा पहिले प्रबन्धक व्यवस्थापन गर्नु उपयुक्त देख्छु। यस विषयमा समुदायको सक्रिय योगदानकर्ताहरूको सल्लाह सुझाव तथा मतको आधारमा यो प्रस्तावलाई निर्णय गर्न अनुरोध--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:२२, १ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय) == बार्नस्टारको नयाँ नाम == सन् २००२ मा नेपाली विकिपिडियाको स्थापनादेखि नै हामीले "[[:en:Barnstar|बार्नस्टार]]" नाम प्रयोग गर्दै आएका छौं। मलाई लाग्दैन कुनै नेपाली भाषा बोल्ने व्यक्तिले "बार्नस्टार" भनेको के हो बुझेको छैन। अंग्रेजी विकिपिडियाका अनुसार, यो अमेरिकी किसानहरूले प्रयोग गर्ने एक प्रतीक हो। मलाई लाग्छ कि हामीले यसको नाम परिवर्तन गर्नुपर्छ ताकि सामान्य नेपाली भाषी व्यक्तिले यसको उद्देश्य बुझ्न सकून्। मेरो सुझाव "तक्मा" हो किनभने यो सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ र नेपालको सैन्य इतिहासलाई विचार गर्दा यो सबैभन्दा उपयुक्त हुनेछ। यदि तपाईंसँग अरू कुनै नामहरू छन् भने कृपया तल लेख्नुहोस्। धन्यवाद--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:४२, १५ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) * मेरो विचारमा पनि तक्मा शब्द ठिक हुन्छ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:३५, २६ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) *{{समर्थन}} [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] ०९:१७, २७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) == मुख्य प्रतिमाहरू == यी प्रतिमाहरू १६ वर्ष पहिले जारी गरिएको थियो र तिनीहरू अझ पुरानो हुँदै गइरहेका छन्। विकिमिडिया फाउन्डेसनद्वारा जारी गरिएको नयाँ रुपको ([[:mw:Skin:Vector/2022|भेक्टर २०२२]]) साथ हामीले तिनीहरूलाई नयाँ रूपले प्रतिस्थापन गर्नुपर्छ। अन्य विकिपीडियाहरूले पहिले देखि नै यी प्रतिमाहरू परिवर्तन गरिसकेका छन् (उदाहरण को लागी: जर्मन विकिपीडिया, रूसी विकिपीडिया र फ्रान्सेली विकिपीडिया)। यी तल सूचीबद्ध मेरा प्रस्तावहरू हुन्। {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ |- ! प्रयोग ! वर्तमान ! नयाँ |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख लेख|प्रमुख लेख]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol star 660080.svg|100px]] |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:प्रमुख चित्र|प्रमुख चित्र]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol star 660080.svg|100px]] |- !scope="row"| '''[[विकिपिडिया:उत्कृष्ट लेखहरू|उत्कृष्ट लेख]]''' | [[File:symbol support vote.svg|100px]] | [[File:Symbol star2.svg|100px]] |- !scope="row" |'''[[विकिपिडिया:के तपाईलाई थाहा छ?|के तपाईलाई थाहा छ?]]''' | [[File:Cscr-featured.svg|100px]] | [[File:Symbol question.svg|100px]] |} यदि तपाइँसँग कुनै अन्य सुझाव छ भने कृपया तल लेख्नुहोला। धन्यवाद। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०२:३८, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&direction=next&oldid=1097627 पहिले] [[File:Cscr-featured.svg|20px]] * [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&direction=prev&oldid=1097628 नयाँ] [[File:Symbol star 660080.svg|20px]] : सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|पर्वत सुबेदी}}, {{u|Nirjal stha}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०२:४३, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ===समर्थन=== * ===विरोध=== * ===छलफल=== * नयाँ प्रतिमाहरू सरल भएपनी पुरानोले जस्तो भाव बोकेका छैनन्। मेरो विचारमा यो परिवर्तन अनावश्यक छ, तर भविस्यमा यदि अझ राम्रा तस्वीरहरूको विकल्प मिल्यो भने छलफल गरेर परिवर्तन गर्न सकिन्छ। हाललाई परिवर्तन गर्नु उचित् नहोला।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०४:१७, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == एक वाक्यका लेखहरू सम्बन्धमा == {{Moved discussion from|श्रेणी वार्ता:तमिलनाडुका जिल्लाहरू}} प्रयोगकर्ता तथा पूर्व प्रबन्धक [[प्रयोगकर्ता:Bhawani Gautam|भवानी गौतम]]द्वारा करिब १० वर्ष भन्दा अगाडि मिति (सन् र ई.पू गरि) ('''हाल सबै पृष्ठ मेटिसकेको''') भारतका जिल्ला तथा ठाउँ (सहर), उच्च विद्यालय तथा विश्वविद्यालयका करिब २०००+ लेखहरू बिना कुनै स्रोत राखेर कपीपेस्ट गरि एक वाक्यको बनाउनु भएको थियो जुन एकदमै विवादास्पद रह्यो भने यसले विकिपिडियाको गुणस्तरमा निकै असर पनि गरेको देखियो। यहाँ यस्ता स्रोत बिहिन (उदाहरणका लागि) [[अ क्लोन|एक वाक्यका लेखहरू]] अनगिन्ती छन्। तर उहाँद्वारा बनाइएका प्रमुख हुन्। यि पृष्ठहरू मध्ये धेरै फेरि उल्लेखनीय नै हुन् तर उल्लेखनीय भनेर अब चुप लागेर बस्नु पनि भएन। सम्बन्धित जोडिएको पृष्ठमा ५+ लेखहरूसँग जोडिएको छ भने तिनिहरूलाई १ महिनाको सुधार अवधि दिने र सुधार समयसीमा नाघेपछि त्यस्ता लेखहरू मेटाउने गरि यस प्रस्ताव पेश गरेको छु। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २०:०६, १३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) === छलफल === * {{समर्थन}} यी लेखहरूले पाठकलाई कुनै मूल्य प्रदान गर्दैन --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:१०, १५ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{समर्थन}}-[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] २२:१०, १९ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{असमर्थन}} ठाउँ/स्थानसँग सम्बन्धित लेखहरू उल्लेखनीय रहेको हुनाले मेट्ने कुनै कारण देख्दिन। त्यी लेखहरूलाई [[विकिपिडिया:अपुरो|अपुरो]] ([[:en:WP:STUB]])को रुपमा राख्न सकिन्छ। विद्यालयहरूका लेखलाई सन्दर्भ जोड्न सके राम्रो अथवा अरू सम्बन्धित उल्लेखनीय पृष्ठमा पुन: निर्देशित गर्ने मेरो सुझाव रहेको छ। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १०:४१, २० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{असमर्थन}} कुनै पनि देश/जिल्लाको बारेमा लेखिएको लेखमा सामग्रीको कमी भएको अवस्थामा पनि उल्लेनीयताको नीति पूरा गर्ने हुँदा यस्ता लेखलाई मेटाउने लेखको रूपमा वर्गिकरण गर्नुको सट्टा लेखको विस्तारको लागि ठूटो चिन्ह लगाएर लेख विस्तार गर्नु उचित हुन्छ। विकिपिडियाको नीति अनुसार उल्लेखनीयता अस्थाई नहुने भएकोले यस्ता लेखहरूलाई विस्तार गर्नु उचित हुने भनाई राख्दछु।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५६, २४ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) [[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]] == विकि लभ्स फिल्म अभियान आयोजना गर्ने सम्बन्धमा == सबैलाई नमस्ते, नेपाली विकिपिडियामा विभिन्न समयमा सम्पादन अभियान र लेख प्रतियोगिताहरू आयोजना हुँदै आएको सबैलाई थाहा नै छ। [[Meta:Wiki Loves Film|Wiki Loves Film]] मध्य युरोपमा सुरु भएको एक अन्तर्राष्ट्रिय अभियान हो, जसबाट प्रेरित भई नेपालमा पनि यो अभियान सञ्चालन गर्न लागेको समुदायलाई जानकारी गराउन चाहन्छु। यस अभियानको मुख्य उद्देश्य नेपालमा बोलिने विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्र सम्बन्धी लेखहरू सिर्जना र सुधार गर्नु हो। साथै, विकिमिडिया कमन्समा स्वतन्त्र मिडिया फाइलहरू अपलोड गर्ने र विकिडेटामा संरचित डेटा थप्ने काम पनि गरिनेछ। यो अभियान जुलाई–अगस्ट २०२६ मा सञ्चालन हुने योजना छ। कृपया आफ्नो विचार र सुझाव तल राख्नुहोस्। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३६, ९ मे २०२६ (नेपाली समय) === टिप्पणी === * यो राम्रो र आवश्यक अभियान हो। नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियाहरूमा चलचित्रसम्बन्धी सामग्री अझै पनि सीमित रहेको अवस्थामा यस्तो अभियानले नयाँ लेख सिर्जना गर्न र पुराना लेखहरू सुधार गर्न ठूलो सहयोग पुर्‍याउनेछ। साथै विकिमिडिया कमन्स र विकिडेटामा पनि योगदान बढने देखिन्छ। यस अभियानमा नेपालीसँगै अन्य भाषाहरुका समुदायलाई पनि सक्रिय रूपमा सहभागी गराउन सके अझ प्रभावकारी हुनेछ। अभियान सफलताको शुभकामना। -- [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५७, ११ मे २०२६ (नेपाली समय) * यो अभियानलाई पूर्ण समर्थन गर्दछु। विकी लभ्स फिल्म नेपालका विभिन्न भाषाका विकिपिडियामा चलचित्रसम्बन्धी लेख सिर्जना र सुधारका लागि अत्यन्त उपयोगी हुनेछ। सफलताको शुभकामना। [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:२६, ११ मे २०२६ (नेपाली समय) * पूर्ण समर्थन। विकी लभ्स फिल्मले चलचित्रसम्बन्धी लेख विकासमा उपयोगी योगदान पुर्‍याउनेछ। --[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:५७, ३० वैशाख २०८३ (नेपाली समय) h4k9rlci51df9cik25m8fobddg9f67h 0 73718 1355148 1335918 2026-05-14T06:33:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355148 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = टिराना |official_name = |native_name = <small>''Tiranë''</small> |settlement_type = नगरपालिका<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |nickname = |motto = |image_skyline = |image_size = 250px |image_caption = टिराना शहरको दृश्य ताइवान केन्द्रबाट |image_flag = Flag of Tirana.svg |flag_size = 140px |flag_link = टिरानाको झण्डा |image_seal = |seal_size = |image_shield = Stema e Bashkisë Tiranë.svg |shield_size = 80px |shield_link = टिरानाको चिन्ह |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Albania<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = अल्बानियामा टिरानाको स्थान |pushpin_mapsize = |coordinates_region = AL |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{ALB}} |subdivision_type1 = काउन्टी |subdivision_name1 = [[File:Stema e Qarkut Tiranë.svg|15px]] टिराना |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |leader_title1 = मेयर |leader_name1 = लुल्जीम बशा (प्रजातान्त्रिक पार्टी)<ref>{{cite web |url=http://www.tirana.gov.al/ |title=www.tirana.gov.al |publisher=www.tirana.gov.al |date= |accessdate=2013-01-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414082050/http://www.tirana.gov.al/ |date=2011-04-14 }}</ref> |leader_title2 = सरकार |leader_name2 = शहर परिषद |parts_type = उपक्षेत्र |parts = ११ नगरपालिका एकाई |established_title = स्थापना |established_date = १६१४ |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |founder = |named_for = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_magnitude = |area_total_km2 = 41.8<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_metro_km2 = 1652 |elevation_footnotes = |elevation_m = ११० |elevation_max_m = |elevation_min_m = |population_as_of = २०११ |population_footnotes = <ref name="Albanian 2011 census">{{cite web |url=http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |title=Population and Housing Census in Albania |year=2011 |publisher=Institute of Statistics of Albania }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112022139/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |date=2012-01-12 }}</ref> |population_total = 621,286 |population_density_km2 = 10553 |population_urban = 421,546 |population_metro = 802,523 |population_density_urban_km2 = 14746 |timezone = केन्द्रीय युरोपेली समय |utc_offset = +१ |timezone_DST = केन्द्रीय युरोपेली ग्रीष्म समय |utc_offset_DST = +२ |latd=41 |latm=19 |lats=48 |latNS=N |longd=19 |longm=49 |longs=12 |longEW=E |postal_code_type = पोस्टल कोड<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = १००१-१०२८<ref>{{sq icon}} [http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&gj=al&kid=54 Kodi postar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220080737/http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&gj=al&kid=54 |date=2012-02-20 }} Posta Shqiptare. www.postashqiptare.al. Retrieved on 13 November 2008</ref> |area_code = +३५५ ४ |website = {{URL|http://www.tirana.gov.al/}} |footnotes = }} '''टिराना''' {{IPAc-en|audio=en-us-Tirana.ogg|t|ɨ|ˈ|r|ɑː|n|ə}} (मानक {{lang-sq|Tiranë}}; क्षेत्रीय घेग अल्बानियाई: ''टिरोना'') [[अल्बानिया]] देशको राजधानी र सबैभन्दा ठुलो शहर हो । टिराना सन् १९२० मा अल्बानियाको राजधानी बनेको थियो । यहाँको जनसङ्ख्या ३२१,५४६ रहेको छ । ==भूगोल== ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Tirana}} {{Commons category|Tirana|टिराना}} ==तस्विरहरु== <gallery> A playground in Tirana.JPG Albania-Tirana1.JPG Tirana, Albania (7367896368).jpg Tirana, Albania (7182664825).jpg Tirana, Albania (7367897616).jpg Tirana, Albania (7367899624).jpg Tirana-view from Taiwan Center.JPG </gallery> {{Commonscat|Tirana}} [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:धेरै जनघनत्व भएका सहरहरू]] {{stub}} 22borae3kvq2n8psa4jr31z19f0up4l 0 74681 1355055 1353922 2026-05-13T13:46:31Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355055 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = शिवसताक्षी नगरपालिका#झापा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[झापा जिल्ला|झापा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa/shivasataxi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[प्रमुख]] | leader_name = मेगाहाङ थोप्रा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = नरमाया कार्की <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 145.87<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=11&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 74077 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|36|55|N|87|50|07|E|region:NP-GA_type:adm2nd_source:dewiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२३ | blank_name = | blank_info = | website = [https://www.shivasatakshimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[झापा जिल्ला|झापा]]का ८ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref><ref>{{Cite web |title=शिवसताक्षी नगरपालिका |url=https://aaodamak.moha.gov.np/post/shivasatakshi-nagarpalika}}</ref> यो नगरपालिका [[कोशी प्रदेश]]को [[झापा जिल्ला|झापा]] जिल्लामा अवस्थित छ। २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[शिवगञ्ज]], [[पाँचगाछी]], [[सतासीधाम]] र [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] [[गाउँ_विकास_समिति_(नेपाल)|गाविस]] सम्मिलित गरी शिवसताक्षी [[नगरपालिका]] घोषणा गरिएको थियो। जम्मा ११ एघार वटा वडामा विभाजन गरीएको यस [[नगरपालिका]]को कुल क्षेत्रफल १४५।४८ वर्ग कि।मी। रहेको छ। यस [[नगरपालिका]]को पूर्वमा कन्काइ नगरपालिका उत्तरमा [[इलाम जिल्ला]] पश्चिममा कमल गाउँपालिका र दक्षिणमा झापा गाउँपालिका र गौरीगंज गाउँपालिका रहेका छन्। सताक्षिधाम धार्मिक क्षेत्र, दोमुखा पर्यटकिय क्षेत्र, चिल्लागढ ऐतिहासिक साँस्कृतिक क्षेत्र लगायत विभिन्न मठ मन्दिर, गुम्बा तथा खोलानाला, नहर, कुलो, पोखरी, सिमसार क्षेत्र तथा हरिया वनहरुले यस नगरपालिकालाई शान्त, आकर्षक र रमणिय बनाएका छन ।अन्य नगरपालिकाहरुको तुलनामा विकासका पूर्वाधारहरु कम भएता पनि अत्याधिक सम्भावना बोकेको क्षेत्रको रुपमा यस नगरलाई लिईन्छ । नगरपालिकाको केन्द्र वडा नं. ७ स्थित ब्याङ्गडाँडामा रहेको छ । नगरपालिकाको प्रमुखमा मेघहाङ्ग थोप्रा (रोशन) तथा उप-प्रमुखमा नरमाया कार्की निर्वाचित हुनुभएको छ । जन प्रतिनिधिहरु निर्वाचित भै आए पश्चात नगर कार्यपालिकाले नगर कार्यपालिका कार्य विभाजन नियमावली, कार्य सम्पादन नियमावली लगायतका विभिन्न नियमावली र कार्यविधिहरु स्विकृत गरी त्यसैका आधारमा नगर कार्यपालिकाका दैनिक प्रशासनिक तथा विकासात्मक कार्यहरु संचालित छन ।<ref name="https://shivasatakshimun.gov.np/ <ref name=" अधिकांश="" झापाली="" बने="" सहरवासी"="">{{cite news|last1=अधिकारी|first1=चेतन|title=अधिकांश झापाली बने सहरवासी|url=http://www.ekantipur.com/kantipur/2071/8/19/full-story/335070.html|accessdate=मंसिर १९|agency=कान्तिपुर|publisher=[http://www.ekantipur.com/kantipur/2071/8/19/full-story/335070.html कान्तिपुर]|date=२०७१ मंसिर २०}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७४,०७७ रहेको छ भने यहाँ १८,२५३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ शिवसताक्षी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (८-९) || ६,२०३ || ९.९५ || ६२३.४२ |- | २ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (५-७) || ५,९९७ || १३.०२ || ४६०.६० |- | ३ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (१, २, ३, ४) || ४,५३५ || १०.८ || ४१९.९१ |- | ४ || [[पाँचगाछी]] (१, ३-४, ६-७) || ६,२२१ || ११.९५ || ५२०.५९ |- | ५ || [[पाँचगाछी]] (२,५,८-९) || ४,६३३ || ९.५५ || ४८५.१३ |- | ६ || [[शिवगञ्ज]] (१-३) || ६,०८८ || १४.३ || ४२५.७३ |- | ७ || [[शिवगञ्ज]] (४-९) || ८,०३४ || २०.२८ || ३९६.१५ |- | ८ || [[सतासीधाम]] (१-५) || ९,४०९ || ८.१ || ११६१.६० |- | ९ || [[सतासीधाम]] (७) || ६,६४२ || १०.७८ || ६१६.१४ |- | १० || [[सतासीधाम]] (८) || ७,३४० || १४.४२ || ५०९.०२ |- | ११ || [[सतासीधाम]] (६,९) || ८,९७५ || २२.३३ || ४०१.९३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७४,०७७''' || '''१४५.४८''' || '''५०९.१८''' |} ==धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलहरू== *[[सतासीधाम|सतासिधाम]] *[[दोमुखा]] *[[चिल्लागढ]] *[[कन्काई माई]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcjhapa.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, झापा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710235705/http://www.ddcjhapa.gov.np/ |date=2017-07-10 }} [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:झापा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] q2rfhvx6w2v1qprw8olg7wwjo1i1lv8 1355056 1355055 2026-05-13T13:47:28Z पर्वत सुवेदी 31224 1355056 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = शिवसताक्षी नगरपालिका#झापा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[झापा जिल्ला|झापा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa/shivasataxi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[प्रमुख]] | leader_name = मेगाहाङ थोप्रा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = नरमाया कार्की <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 145.87<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=11&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 74077 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|36|55|N|87|50|07|E|region:NP-GA_type:adm2nd_source:dewiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२३ | blank_name = | blank_info = | website = [https://www.shivasatakshimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[झापा जिल्ला|झापा]]का ८ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref><ref>{{Cite web |title=शिवसताक्षी नगरपालिका |url=https://aaodamak.moha.gov.np/post/shivasatakshi-nagarpalika}}</ref> यो नगरपालिका [[कोशी प्रदेश]]को [[झापा जिल्ला|झापा]] जिल्लामा अवस्थित छ। २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[शिवगञ्ज]], [[पाँचगाछी]], [[सतासीधाम]] र [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] [[गाउँ_विकास_समिति_(नेपाल)|गाविस]] सम्मिलित गरी शिवसताक्षी [[नगरपालिका]] घोषणा गरिएको थियो। जम्मा ११ एघार वटा वडामा विभाजन गरीएको यस [[नगरपालिका]]को कुल क्षेत्रफल १४५।४८ वर्ग कि।मी। रहेको छ। यस [[नगरपालिका]]को पूर्वमा कन्काइ नगरपालिका उत्तरमा [[इलाम जिल्ला]] पश्चिममा कमल गाउँपालिका र दक्षिणमा झापा गाउँपालिका र गौरीगंज गाउँपालिका रहेका छन्। सताक्षिधाम धार्मिक क्षेत्र, दोमुखा पर्यटकिय क्षेत्र, चिल्लागढ ऐतिहासिक साँस्कृतिक क्षेत्र लगायत विभिन्न मठ मन्दिर, गुम्बा तथा खोलानाला, नहर, कुलो, पोखरी, सिमसार क्षेत्र तथा हरिया वनहरुले यस नगरपालिकालाई शान्त, आकर्षक र रमणिय बनाएका छन ।अन्य नगरपालिकाहरुको तुलनामा विकासका पूर्वाधारहरु कम भएता पनि अत्याधिक सम्भावना बोकेको क्षेत्रको रुपमा यस नगरलाई लिईन्छ । नगरपालिकाको केन्द्र वडा नं. ७ स्थित ब्याङ्गडाँडामा रहेको छ । नगरपालिकाको प्रमुखमा मेघहाङ्ग थोप्रा (रोशन) तथा उप-प्रमुखमा नरमाया कार्की निर्वाचित हुनुभएको छ । जन प्रतिनिधिहरु निर्वाचित भै आए पश्चात नगर कार्यपालिकाले नगर कार्यपालिका कार्य विभाजन नियमावली, कार्य सम्पादन नियमावली लगायतका विभिन्न नियमावली र कार्यविधिहरु स्विकृत गरी त्यसैका आधारमा नगर कार्यपालिकाका दैनिक प्रशासनिक तथा विकासात्मक कार्यहरु संचालित छन ।<ref name="https://shivasatakshimun.gov.np/ <ref>{{cite news|last1=अधिकारी|first1=चेतन|title=अधिकांश झापाली बने सहरवासी|url=http://www.ekantipur.com/kantipur/2071/8/19/full-story/335070.html|accessdate=मंसिर १९|agency=कान्तिपुर|publisher=[http://www.ekantipur.com/kantipur/2071/8/19/full-story/335070.html कान्तिपुर]|date=२०७१ मंसिर २०}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७४,०७७ रहेको छ भने यहाँ १८,२५३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ शिवसताक्षी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (८-९) || ६,२०३ || ९.९५ || ६२३.४२ |- | २ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (५-७) || ५,९९७ || १३.०२ || ४६०.६० |- | ३ || [[धरमपुर, झापा|धरमपुर]] (१, २, ३, ४) || ४,५३५ || १०.८ || ४१९.९१ |- | ४ || [[पाँचगाछी]] (१, ३-४, ६-७) || ६,२२१ || ११.९५ || ५२०.५९ |- | ५ || [[पाँचगाछी]] (२,५,८-९) || ४,६३३ || ९.५५ || ४८५.१३ |- | ६ || [[शिवगञ्ज]] (१-३) || ६,०८८ || १४.३ || ४२५.७३ |- | ७ || [[शिवगञ्ज]] (४-९) || ८,०३४ || २०.२८ || ३९६.१५ |- | ८ || [[सतासीधाम]] (१-५) || ९,४०९ || ८.१ || ११६१.६० |- | ९ || [[सतासीधाम]] (७) || ६,६४२ || १०.७८ || ६१६.१४ |- | १० || [[सतासीधाम]] (८) || ७,३४० || १४.४२ || ५०९.०२ |- | ११ || [[सतासीधाम]] (६,९) || ८,९७५ || २२.३३ || ४०१.९३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७४,०७७''' || '''१४५.४८''' || '''५०९.१८''' |} ==धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलहरू== *[[सतासीधाम|सतासिधाम]] *[[दोमुखा]] *[[चिल्लागढ]] *[[कन्काई माई]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcjhapa.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, झापा, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710235705/http://www.ddcjhapa.gov.np/ |date=2017-07-10 }} [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:झापा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] mwyeu7ms8z06aww5eqi701m0fk119h9 0 75484 1355104 1353985 2026-05-14T05:40:31Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355104 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = नारायणी नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापना | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 72.68<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="वडा रिपोर्ट"/> | population_total = 48,365 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.narayanimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''नारायणी नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] थियो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम">{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/02_Other_New_Municipalities/24_Madi.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मङ्सिर}}</ref><ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[चितवन जिल्ला]]मा [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गरि चारवटा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर नारायणी नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=नगरपालिका घोषणा गरि क्षेत्र तोकेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|publisher=राजपत्र|date=२७ वैशाख २०८२}}</ref> <ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मङ्सिर|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१६ मंसीर २०७१}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898 |date=2015-08-24 }}</ref> नारायणी नगरपालिकाको केन्द्र साविकको [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालयमा रहेको थियो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम"/> नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०७३ साल फागुन २७ गतेको निर्णयले साविकको भरतपुर उपमहानगरपालिकामा नारायणी नगरपालिका , [[चित्रवन नगरपालिका]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] गाविस थप गरि [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा स्तरोन्नती गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संक्षिप्त परिचय|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/ne/node/3|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=भरतपुर महानगरपालिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> हाल पूर्व नारायणी नगरपालिकाले [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नम्बर २१,२३,२४,२५,२७ र २८ गरि ६ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== नारायणी नगरपालिका साविकका [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गाविसहरू मिलेर बनेको थियो। त्यसैले [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यी ४ गाविसहरूको जनसङ्ख्यालाई जोड्दा नारायणी नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ४८,३६५ हुन्छ।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[चित्रवन नगरपालिका]] ==बाह्य कडीहरू== [http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू‎}} [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 0l26yisi0sv6i1ndhv8tbzxz1flo7wc 1355194 1355104 2026-05-14T11:00:19Z पर्वत सुवेदी 31224 1355194 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = पूर्व [[नगरपालिका]] | motto = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = नारायणी नगरपालिका#चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = स्थापना | established_date = १६ मङ्सिर २०७१ | extinct_title = खारेज | extinct_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 72.68<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="वडा रिपोर्ट"/> | population_total = 48,365 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.59|84.28|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.narayanimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] }} '''नारायणी नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] थियो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम">{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/02_Other_New_Municipalities/24_Madi.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मङ्सिर}}</ref><ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[चितवन जिल्ला]]मा [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गरि चारवटा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर नारायणी नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=नगरपालिका घोषणा गरि क्षेत्र तोकेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|publisher=राजपत्र|date=२७ वैशाख २०८२}}</ref> <ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मङ्सिर|publisher=हिमाल खबरपत्रिका|date=१६ मंसीर २०७१}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898 |date=2015-08-24 }}</ref> नारायणी नगरपालिकाको केन्द्र साविकको [[शुक्रनगर]] गाविसको कार्यालयमा रहेको थियो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम"/> नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०७३ साल फागुन २७ गतेको निर्णयले साविकको भरतपुर उपमहानगरपालिकामा नारायणी नगरपालिका , [[चित्रवन नगरपालिका]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] गाविस थप गरि [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा स्तरोन्नती गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संक्षिप्त परिचय|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/ne/node/3|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=भरतपुर महानगरपालिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> हाल पूर्व नारायणी नगरपालिकाले [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नम्बर २१,२३,२४,२५,२७ र २८ गरि ६ वटा वडाहरू ओगटेको छ। ==जनसङ्ख्या== नारायणी नगरपालिका साविकका [[शुक्रनगर]], [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] गाविसहरू मिलेर बनेको थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यहाँको कुल जनसङ्ख्या ४८,३६५ रहेको थियो भने यहाँ १२,०७० घरघुरी रहेका थिए।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस् == *[[चित्रवन नगरपालिका]] ==बाह्य कडीहरू== [http://www.ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }} {{चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू‎}} [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] szz60a3jnv1rmpr1axmjwc8zpkz9ece 0 76517 1355096 1163961 2026-05-14T04:55:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355096 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | lake_name = चन्द्र ताल | image_lake = Chandratal.JPG | caption_lake = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[स्पिती उपत्यका]], [[हिमाचल प्रदेश]] | coords = {{coord|32.47518|N|77.61706|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | latd = 32.47518 | longd = 77.61706 | pushpin_map = | type = मिठो पानीको ताल | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = भारत | length = १ किमी <ref name="hplahaulspiti"/> | width = ०.५ किमी <ref name="hplahaulspiti"/> | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = ४,२५० मि | islands = १ |extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = Ramsar | designation1_offname = Chandertal Wetland | designation1_date =8 November 2005}} | cities = | frozen = }} '''चन्द्र ताल''' [[भारत]]को [[हिमाचल प्रदेश]]मा अवस्थित ताल हो । यो ताल समुन्द्र सतहबाट ४२५० मिटरको उचाइमा [[लाहौल र स्पिती]] जिल्लामा पर्ने [[स्पिती उपत्यका]]मा अवस्थित छ । <ref name="hplahaulspiti">{{cite web | url=http://hplahaulspiti.nic.in/TouristPlaces.htm#Chandrataal | title=Official Website of Lahaul & Spiti District, Himachal Pradesh, India | publisher=Deputy Commissioner, Lahaul and Spiti | accessdate=20 August 2014}}</ref> यो तालको आकार अर्धचन्द्राकार भएकोले यसको नाम चन्द्र ताल रहन गएको हो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Chandra Taal}} [http://www.trekearth.com/gallery/Asia/India/North/Himachal_Pradesh/Chandra_Tal/ ट्रेक अर्थमा चन्द्र तालका तश्विर] *[http://www.stikage.com/map_baralacha.htm ट्रेकिङ नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722034058/http://www.stikage.com/map_baralacha.htm |date=2011-07-22 }} *[http://www.IncredibleSpiti.com/ स्पिती उपत्यकामा ट्रेकिङ] *[http://himalayan-quest.com/moon_lake.html चन्द्र ताल ट्रेकिङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010173125/http://www.himalayan-quest.com/moon_lake.html |date=2010-10-10 }} *[http://www.sunrisevilla.in/himachal/lakes/chandratal.asp चन्द्र ताल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708020633/http://www.sunrisevilla.in/himachal/lakes/chandratal.asp |date=2009-07-08 }} [[श्रेणी:भारतका तालहरू]] [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] {{ठुटो}} jnbshqu2sakxblo19k2m446dh9e7zq9 0 80759 1355050 1354964 2026-05-13T12:59:10Z Saroj 31493 Sarojद्वारा [[विजय (अभिनेता)]] पृष्ठलाई [[सी. जोसेफ विजय]]मा सारियो: प्रचलित शीर्षक 1354964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Actor |name = विजय |image = Vijay at the Nadigar Sangam Protest.jpg |caption = सुपर स्टार विजय |othername = इलाय थालाप्ति |birthname = जोसेफ विजय चन्द्रशेखर |birthdate = {{birth date and age|mf=yes|1974|6|22}} |birthplace = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], [[भारत]] |other names = |deathdate = |deathplace = |occupation = चलचित्र [[अभिनेता]], [[पार्श्व गायक|पार्श्वगायक]] |yearsactive = 1992–वर्तमान |spouse = संगीता सोर्नालिङ्गम<br /><small>(१९९९–वर्तमान)</small> |domesticpartner = |children = २ |website =www.vijaynet.com }} '''जोसेफ विजय चन्द्रशेखर''' {{lang-en|Joseph Vijay Chandrasekhar}} (जन्म १९७४,२२ जुन, चेन्नई भारत) उनी दक्षिण भारतका प्रसिद्ध चलचित्र अभिनेता हुन्। उनलाई '''सुपर स्टार विजय''' र '''विजय''' मात्र पनि भनिन्छ। उनी अभिनय अतिरिक्त पार्श्व गायन पनि गर्छन।<ref>http://www.filmibeat.com/celebs/vijay-tamil-actor/biography.html</ref> ==जीवनी== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य लिङ्क== {{Commonscat|Vijay (actor)}} * {{IMDb name|0897201}} * {{twitter|actorvijay}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nocgqnxcepyn2b3d7uxj7nqlff84pqp 0 83144 1355074 1308494 2026-05-14T00:04:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355074 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = अश्विनी पोनप्पा | image = Ashwini Ponnappa.jpg | size = | caption = | nickname = | birth_name = अश्विनी पोनप्पा | birth_date = {{birth date and age|df=yes|१९८९|१९|१८}} | birth_place = [[बैङलोर]], [[कर्नाटक]], [[भारत]] | residence = [[हैदराबाद]], [[भारत]] | death_place = | height = {{height|ft=5|in=5}} | weight = ५८&nbsp;kg | event = Women's Doubles | country = [[भारत]] | years_active = २००७–वर्तमान | handedness = दाहिने | coach = | highest_ranking = १३ | date_of_highest_ranking = २५ जुन २०१० | current_ranking = ३२ | date_of_current_ranking = १२ जुन २०१४ | played =२ | titles = 2014 |Li-Ning Thomas and Uber cups |win = २ |loss = ० | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport | महिला [[बैडमिंटन]]}} {{MedalCompetition|[[वर्ल्ड चैम्पियनशिप]]}} {{MedalBronze |[[२०११ वर्ल्ड चैम्पियनशिप|२०११ लन्डन]]|[[२०११ विमिन डब्लस|विमिन डब्लस]]}} {{MedalCompetition|[[कमनवेल्थ गेम्स]]}} {{MedalGold | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|२०१० दिल्ली]] | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}} {{MedalSilver | २०१० दिल्ली | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस|मिक्स टिम]]}} {{MedalSilver | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|२०१४ ग्लासगो]] | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}} {{MedalCompetition|[[Uber Cup]]}} {{MedalBronze|[[२०१४ थोमस र अबर कप|२०१४ नयाँ दिल्ली]]|[[२०१४ थोमस र अबर कप|टिम]]}} | bwf_id = F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119 }} '''अश्विनी पोनप्पा''' ({{lang-kn|ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ}}; जन्म: १८ सेप्टेम्बर १९८९) एक भारतीय [[बैडमिंटन]] खेलाडी हुन् । [[ग्लासगो]] मा आयोजित कमनवेल्थ गेम्स २०१४ मा रजत पदक जितेकी छिन् ।<ref>http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013012506/http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 |date=2010-10-13 }}</ref><ref>http://www.sportskeeda.com/2010/09/16/commonwealth-games-badminton-interview-with-ashwini-ponnappa/</ref><ref>http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829022255/http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 |date=2011-08-29 }}</ref><ref>{{cite news|last=Rao|first=Rakesh|title=Saina wins singles gold|url=http://www.thehindu.com/sport/article830304.ece|accessdate=15 अक्टूबर 2010|newspaper=The Hindu|date=14 अक्टूबर 2010}}</ref> २०१० कमनवेल्थमा [[ज्वाला गुट्टा]] सँग गोल्ड मेडल जित्न सफल भएकी उनी खेलाडी ने वी. दीजू डंग जोडी बनाएर पनि मेडल्स जितेकी छिन् । इनले डब्लस इवेन्टमा नैशनल बैडमिंटन चैम्पियनशिप २००६ र २००७ मा लगातार दुई चोटी जितेकी छिन् ।<ref>{{cite news| url= http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561| title= Jwala Gutta-Ashwini Ponappa lose Olympic opener| date= 29 जुलाई 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902031716/http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561 |date=2012-09-02 }}</ref><ref name="Jwala-Ashwini too keep hopes alive">http://www.dnaindia.com/sport/report_olympics-2012-saina-reaches-pre-quarters-jwala-ashwini-too-keep-hopes-alive_1722098</ref><ref>http://www.tournamentsoftware.com/profile/selectheadtohead.aspx?id=F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{stub}} {{कमन्सश्रेणी|Ashwini Ponnappa}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] 3l1mw2y13sy63nhhygtwp9joggwxlc7 0 87565 1355189 1354243 2026-05-14T09:44:44Z Bishaldev100 28807 1355189 wikitext text/x-wiki नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] कालको समयमा निम्न कार्यालयहरु रहेका थिए | * *[[खड्ग निशान अड्डा]] : प्रधानमन्त्री कार्यालय *[[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा]] : गृह मन्त्रालय *[[मुन्सी खाना|मुन्शी खाना]] : परराष्ट्र मन्त्रालय *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]] : रक्षा मन्त्रालय / सैनिक [[मुख्यालय]] *[[कुमारी चोक]] :लेखा परीक्षण सम्बन्धि काम गर्ने *ऐन खाना: कानुन मन्त्रालय *धर्म कचाहरी: अख्तियार दुरुपायोग अनुसन्धान *हाजिरी गोश्वारा *[[गोश्वारा तहविल]] *[[मोठ तहविल]] *[[हुलाक गोश्वारा]] *[[पानी गोश्वारा]] *[[बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा]] : अदालत/ न्यायालय *[[कौशीतोषाखाना]] :राजस्वको खर्च विवरण राख्ने सरकारी अड्डा र कागज सांकलन गर्ने।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२४|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref><Br> हालको निवृत्तभरण व्यवस्थापन कार्यालयले गर्ने काम गर्ने / राष्ट्रको. तर्फबाट गरिने पूजाआजाको व्यबस्थापन, साविकको राजदरवारको खर्च सम्बन्धी व्यबस्थापन *[[कमाण्डरी किताबखाना]] : हालको निजामती किताबखाना *[[सदर मुलुकी खाना]] : हालको [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] *सरफ खाना ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] * [[दौडाहा]] *[[कोत पर्व|कोतपर्व]] [[श्रेणी:राणाकालीन प्रशासन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको राणाकालीन ईतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको राणाकालीन इतिहास]] 3ie3u2bnmfn3cej3zefltw42n2rk0be 0 87570 1355178 1354242 2026-05-14T08:53:36Z Bishaldev100 28807 1355178 wikitext text/x-wiki '''मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा''' [[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] मध्यको प्रमुख कार्यालय हो।<ref>{{Cite journal |last=Gautam |first=Murari Krishana |date=2024-03-20 |title=राणाकालमा मुलुकी बन्दोवस्त अड्डाको संक्षिप्त सिंहावलोकन |url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/view/63979/48447 |journal=Historical Journal |volume=15 |pages=1 |via=Tribhuvan University}}</ref> वि.सं. १९८६ मा मुलुकी बन्दोवस्त अड्डाको स्थापना भएको थियो ।<ref>{{Cite web |title=मन्त्रालयको परिचय |url=https://www.moljpa.gov.np/about/overview |access-date=2026-05-04 |website=www.moljpa.gov.np}}</ref> उक्त समयमा यस अड्डामा [[काजी]] हाकिम रहने व्यवस्था रहेको थियो । आन्तरिक मामिलामा यसको क्षेत्राधिकार विशाल थियो। यसले सरकारी कर्मचारीहरूको आचारसंहिता र जनताका लागि जारी गरिने कानूनहरू प्रधानमन्त्रीलाई सिफारिस गर्थ्यो। यसले यी कानूनहरू कार्यान्वयन पनि गर्थ्यो। यसले जनताबाट निवेदन र अपीलहरू प्राप्त गर्थ्यो र प्रधानमन्त्री समक्ष राख्थ्यो। यसले जिल्लाहरूबाट कानून व्यवस्था, राजस्व आदि बारे रिपोर्टहरू प्राप्त गर्थ्यो र सम्बन्धित अधिकारीहरूलाई निर्देशनहरू जारी गर्थ्यो। यसले राजस्व सङ्कलन र यसको अभिलेखहरूको मर्मतसम्भारको निरीक्षण र नियन्त्रण गर्थ्यो।<ref>{{cite book|title=Rana Polity In Nepal|author=Satish Kumar|page=101|date=1933|publisher=|isbn=|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/76182.pdf}}</ref> चन्द्र शमशेरको पालामा केन्द्रीय स्तरमा यस अड्डा अन्तर्गत निम्न शाखाहरु रहेका थिए :<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=कृष्ण |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |url=http://elibrary.mofaga.gov.np/elibrary/pages/download_progress.php?ref=1475&size=&ext=pdf&k= |journal=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |pages=104}}</ref> * मुलुकी अड्डा रिपोर्ट निकसारी फाँट, * ऐन सवाल फाँट, * मुलुकी अड्डा पुर्जी फाँट र जिल्ला तर्फबाट आएको मासिक रिपोट्को लेखाजोखा अनि परीक्षण गर्नको लागि निम्न फाँटहरूको व्यवस्था मिलाए । * मास्केबारी फाँट, * नेपाल पहाड बन्दोबस्त फाँट * मधेश बन्दोबस्त फाँट * रकम बन्दोबस्त फाँट काठ महल निकसारी फाँट [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर–इन–चीफ]]को मातहतमा [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी अड्डा]] ([[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] तथा साधारण) [[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] (लेखा तथा लेखा परीक्षण), ऐन खाना (कानुन), कौशल भारदारी, तोषाखाना, किताबखाना (निजामती तथा सैनिक दर्जा), मुलुकी खाना र कौषी (राष्ट्रिय ढुकुटी) बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा, [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा]] थिए।<ref>{{Cite journal |last=पोखरेल |first=शोभा |date=SEPT. 2009 |title=नेपालको प्रशासनिक सुधारका आयामहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/view/2801/2485 |journal=TUJ |volume=XXVI |issue=1 |pages=169}}</ref> राणाकालीन शासन व्यवस्थाको अन्त्यपछि यस अड्डालाई [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा परिणत गरियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] *[[खड्ग निशान अड्डा]] *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]] *[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] *[[मुन्सी खाना|मुन्शी खाना]] *[[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] [[श्रेणी:राणाकालीन प्रशासन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} e36fe6c77hyyyh4firgweiknjevizlg 1355184 1355178 2026-05-14T09:26:57Z Bishaldev100 28807 1355184 wikitext text/x-wiki '''मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा''' [[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] मध्यको प्रमुख कार्यालय हो।<ref>{{Cite journal |last=Gautam |first=Murari Krishana |date=2024-03-20 |title=राणाकालमा मुलुकी बन्दोवस्त अड्डाको संक्षिप्त सिंहावलोकन |url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/view/63979/48447 |journal=Historical Journal |volume=15 |pages=1 |via=Tribhuvan University}}</ref> अड्डाको स्थापना [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादर राणा]]ले गराएका थिए। [[राणा वंश|राणाकालीन]] मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा वर्तमान सन्दर्भमा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्रालय]] सरहको दायित्व निर्वाह गर्ने कार्यालय थियो । निजामती प्रशासन सञ्चालनार्थ मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा स्थापना गरिएको थियो। त्यसबेला यस अड्डाको नाम 'मुलुकी अड्डा’ राखिएको थियो । == काम == आन्तरिक मामिलामा यसको क्षेत्राधिकार विशाल थियो। यसले देशमा शान्ति सुरक्षा कायम गर्ने, मालपोत सङ्कलनमा भूमिका खेल्ने र प्रशासनिक यन्त्रहरूमाथि नियन्त्रण गर्ने मुख्य कामहरू सम्पन्न गर्नुपर्दथ्यो । सम्पूर्ण कर्मचारीहरू सम्बन्धी नियम, ऐन, कानुन, आदि यस कार्यालयको स्वीकृतिपछि मात्र कार्यान्वयनमा ल्याउन सकिन्थ्यो । जिल्ला स्तरीय वडाहाकिम यसै अड्डाद्वारा नियुक्त हुन्थे । जिल्लाको शान्ति सुरक्षाको अवस्था मालपोतसम्बन्धी विवरणहरू प्रत्येक जिल्लाले मुलुकी वन्दोवस्त अड्डा समक्ष नियमित रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्दथ्यो । जिल्ला स्तरीय हाकिमहरूलाई आवश्यक निर्देशन, आदेश प्रदान गर्ने प्रक्रियामा पनि यस अड्डाको भूमिका रहन्थ्यो । नागरिकहरूले शान्ति सुरक्षा तथा मालपोतसम्बन्धी विषयहरूमा उत्पन्न विवाद, गुनासा, पीर मर्काहरू मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा समक्ष प्रस्तुत गर्दथे र ती समस्याहरूलाई पहिचान गरी सिफारिससहित श्री ३ महाराज प्राइमिनिस्टर समक्ष पेश गरिन्थ्यो । प्रधानमन्त्रीले पनि यसै अड्डाको राय, सुझाव र सिफारिस अनुरूप आवश्यक कार्यवाही अगाडि बढाउने गर्दथे (पाण्डे, २०४२) । यसका साथै मुलुकको व्यापार–वाणिज्य, शिक्षा, कृषि तथा वन सुरक्षा सम्बन्धी आवश्यक व्यवस्था गर्ने क्रममा समेत यस अड्डाको प्रमुख हात रहने गर्दथ्यो (थापा, इ. १९९५) । यसले सरकारी कर्मचारीहरूको आचारसंहिता र जनताका लागि जारी गरिने कानूनहरू प्रधानमन्त्रीलाई सिफारिस गर्थ्यो। यसले यी कानूनहरू कार्यान्वयन पनि गर्थ्यो। यसले जनताबाट निवेदन र अपीलहरू प्राप्त गर्थ्यो र प्रधानमन्त्री समक्ष राख्थ्यो। यसले जिल्लाहरूबाट कानून व्यवस्था, राजस्व आदि बारे रिपोर्टहरू प्राप्त गर्थ्यो र सम्बन्धित अधिकारीहरूलाई निर्देशनहरू जारी गर्थ्यो। यसले राजस्व सङ्कलन र यसको अभिलेखहरूको मर्मतसम्भारको निरीक्षण र नियन्त्रण गर्थ्यो।<ref>{{cite book|title=Rana Polity In Nepal|author=Satish Kumar|page=101|date=1933|publisher=|isbn=|url=https://ignca.gov.in/Asi_data/76182.pdf}}</ref> जिल्लाका  वडाहाकिमको  सिफारिसमा  [[पँजनी|पजनी]]–कागज  यसै  अड्डाले  तयार पार्दथ्यो र दरबारको खर्चवर्चको हेरविचारसमेत यसै अड्डाले गर्ने गरेको हुनाले यो अड्डा राणाकालीन प्रशासनिक व्यवस्थाको ज्यादै महत्त्वपूर्ण साङ्गठनिक निकाय थियो । == शाखा == चन्द्र शमशेरको पालामा केन्द्रीय स्तरमा यस अड्डा अन्तर्गत निम्न शाखाहरु रहेका थिए :<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=कृष्ण |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |url=http://elibrary.mofaga.gov.np/elibrary/pages/download_progress.php?ref=1475&size=&ext=pdf&k= |journal=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |pages=104}}</ref> * मुलुकी अड्डा रिपोर्ट निकसारी फाँट, * ऐन सवाल फाँट, <ref>{{Cite web |title=मन्त्रालयको परिचय |url=https://www.moljpa.gov.np/about/overview |access-date=2026-05-04 |website=www.moljpa.gov.np}}</ref> * मुलुकी अड्डा पुर्जी फाँट र जिल्ला तर्फबाट आएको मासिक रिपोट्को लेखाजोखा अनि परीक्षण गर्नको लागि निम्न फाँटहरूको व्यवस्था मिलाए । * मास्केबारी फाँट, * नेपाल पहाड बन्दोबस्त फाँट * मधेश बन्दोबस्त फाँट * रकम बन्दोबस्त फाँट काठ महल निकसारी फाँट [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर–इन–चीफ]]को मातहतमा [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी अड्डा]] ([[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] तथा साधारण) [[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] (लेखा तथा लेखा परीक्षण), ऐन खाना (कानुन), कौशल भारदारी, तोषाखाना, किताबखाना (निजामती तथा सैनिक दर्जा), मुलुकी खाना र कौषी (राष्ट्रिय ढुकुटी) बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा, [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा]] थिए।<ref>{{Cite journal |last=पोखरेल |first=शोभा |date=SEPT. 2009 |title=नेपालको प्रशासनिक सुधारका आयामहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/view/2801/2485 |journal=TUJ |volume=XXVI |issue=1 |pages=169}}</ref> राणाकालीन शासन व्यवस्थाको अन्त्यपछि यस अड्डालाई [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा परिणत गरियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरु]] *[[खड्ग निशान अड्डा]] *[[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]] *[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] *[[मुन्सी खाना|मुन्शी खाना]] *[[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] [[श्रेणी:राणाकालीन प्रशासन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} rnnzhcqvbcxg6owb1anzl0duav11scb 0 97059 1355147 1322497 2026-05-14T06:25:48Z Janak Bhatta 10885 बाह्य कडी जोडियो 1355147 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = उराँव | altname = कुडुख, ओराओन, उराँव | nativename = कुंड़ुख़्, কুড়ুখ্, କୁଡ଼ୁଖ୍ | image = Kurukh in Kurukh Banna and Tolong Siki.png | states = [[भारत]], [[बङ्गलादेश]], र [[नेपाल]] | region = [[ओडिसा|ओडिशा]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[छत्तीसगढ]], [[असम]], [[बिहार]], [[त्रिपुरा]] | ethnicity = {{unbulleted list|[[उराँव जाति|उराँव]]|[[किसान जाति|किसान]]}} | speakers = २२.८ लाख | date = २००२–२०११ | familycolor = Dravidian | fam1 = [[द्रविड भाषा परिवार]] | fam2 = [[उत्तर द्रविड भाषाहरू|उत्तर द्रविड]] | fam3 = कुडुख-माल्टो | script = [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] | lc1 = kru | lc2 = xis | ld1 = Kurukh | ld2 = Kisan | glotto = kuru1301 | nation = {{flag|भारत}} * [[झारखण्ड]] (अतिरिक्त) * [[पश्चिम बङ्गाल]] (अतिरिक्त) }} '''उराँव''' [[पूर्वी भारत]]का उराँव र [[किसान जाति|किसान मानिसहरू]]द्वारा बोलिने एक [[द्रविड भाषा परिवार|द्रविड भाषा]] हो। यो भाषा भारतका [[झारखण्ड]], [[छत्तीसगढ]], [[ओडिसा|ओडिशा]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[असम]], [[बिहार]] र [[त्रिपुरा]]का करिब २० लाख, उत्तरी [[बङ्गलादेश]]का ६५,०००, [[नेपाल]]मा उराँव भनिने २८,६०० र [[भुटान]]का करिब ५,००० मानिसहरूले बोल्छन्। केही उराँव भाषीहरू [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह]]मा छन्। यो [[माल्टो भाषा]]सँग सबैभन्दा नजिकबाट सम्बन्धित छ। युनेस्कोको [[लोपोन्मुख भाषा|लोपोन्मुख भाषाहरू]]को सूचीमा यसलाई "कमजोर" अवस्थामा राखिएको छ। सन् २०११ मा किसान बोलि भाषामा २,०६,१०० वक्ताहरू छन्।<ref name="guardian-unesco-list">{{cite web |last1=Evans |first1=Lisa |date=15 April 2011 |title=Endangered Languages: The Full List |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/apr/15/language-extinct-endangered |work=The Guardian}}</ref> == वर्गीकरण == उराँव [[द्रविड भाषा परिवार|द्रविड परिवार भाषाहरू]]को उत्तरी द्रविड समूहसँग सम्बन्धित छ, र सौरिया पहरिया र कुमारभाग पहरियासँग नजिकको सम्बन्ध छ, जसलाई प्रायः माल्टो भनिन्छ।<ref>PS Subrahmanyam, "Kurukh", in [[ELL2]]. ''[[Ethnologue]]'' assigns Nepali Kurux a separate iso code, ''kxl''.</ref> == भौगोलिक वितरण == उराँव भाषा मुख्यतया [[छत्तीसगढ]]को [[रायगढ जिल्ला|रायगढ]], [[सरगुजा जिल्ला|सरगुजा]], [[जशपुर जिल्ला|जशपुर]], [[झारखण्ड]]को [[गुमला जिल्ला|गुमला]], [[राँची जिल्ला|राँची]], [[लोहरदगा जिल्ला|लोहरदगा]], [[लातेहार जिल्ला|लातेहार]], [[सिमडेगा जिल्ला|सिमडेगा]], झारसुगुडा, सुन्दरगढ र [[ओडिसा|ओडिशा]]को सम्बलपुर जिल्लामा बोलिने गरिन्छ। यो [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[जलपाइगुडी जिल्ला]], [[असम]] र [[त्रिपुरा|त्रिपुरा राज्य]]हरूमा उराँवद्वारा पनि बोलिन्छ जो प्रायः [[चियाबारी|चिया बारी]]का श्रमिकहरू हुन्।<ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> == लेखन प्रणालीहरू == उराँव [[देवनागरी लिपि]]मा लेखिएको छ, यो लिपि [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[नेपाली]] र अन्य [[आर्य भाषा परिवार|आर्य भाषाहरू]] पनि लेख्न प्रयोग गरिन्छ। सन् १९९१ मा [[ओडिसा|ओडिशा]]का बासुदेव राम खल्खोले उराँव बन्ना लिपि सार्वजनिक गरेका थिए। ओडिशाको सुन्दरगढ जिल्लामा उराँव बन्ना वर्णमाला उराँव परहाद्वारा सिकाइन्छ र पदोन्नति गरिन्छ। फन्टहरू विकसित भएका छन् र मानिसहरूले यसलाई पुस्तकहरू, पत्रिकाहरू र अन्य सामग्रीहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्। यो वर्णमाला छत्तीसगढ, बङ्गाल, झारखण्ड र असमराज्यका उराँव मानिसहरूले पनि प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |last1=Mandal |first1=Biswajit |title=Kurukh Banna |url=https://omniglot.com/writing/kurukhbanna.htm |website=Omniglot}}</ref> सन् १९९९ मा डाक्टर नारायण उराँवले विशेष गरी उराँवका लागि वर्णमाला तोलोङ सिकी लिपिको आविष्कार गरेका थिए। धेरै पुस्तकहरू र पत्रिकाहरू तोलोङ सिकी लिपिमा प्रकाशित भएका छन्, र यसलाई सन् २००७ मा झारखण्ड राज्यद्वारा आधिकारिक मान्यता दिइएको थियो। उराँव साहित्य समाजले उराँव साहित्यका लागि तोलोङ सिकी लिपिको प्रचार प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।<ref>{{cite web |last1=Pandey |first1=Anshuman |date=8 April 2010 |title=Preliminary Proposal to Encode the Tolong Siki Script in the UCS |url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10106-n3811-tolongsiki.pdf |access-date=19 December 2019}}</ref> == नमुना पाठ == उराँव भाषामा [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८|मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र]]को धारा १:<ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=12 August 2022 |website=omniglot.com}}</ref> ==== देवनागरी लिपि ==== <blockquote>{{lang|kru|होर्मा आलारिन् हक् गहि बारे नू मल्लिन्ता अजादि अरा आण्टें मन्ना गहि हक़् ख़खर्कि रै। आरिन् लुर् अरा जिया गहि दव् बौसा ख़खकि रै अरा तम्है मझि नू मेल्-प्रें गहि बेव्हार् नन्ना चहि।}}</blockquote> ==== अनुवाद नेपालीमा ==== <blockquote>सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://gorkhapatraonline.com/news/15388 गोरखापत्रमा उराँव भाषा] {{भारतका भाषाहरू}} {{नेपालमा बोलिने भाषाहरू}} {{बङ्गलादेशमा बोलिने भाषाहरू}} [[श्रेणी:द्रविड भाषा परिवार]] [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] [[श्रेणी:झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:ओडिसामा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू]] ggde83jkpdmxjd2gcwrdis1m82dcay4 0 98630 1355144 1321869 2026-05-14T06:15:42Z Bishaldev100 28807 1355144 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical event |Event_Name = फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति |Image_Name = Anonymous - Prise de la Bastille.jpg |Image_Caption = बास्तिल कब्जा, १४ जुलाई १७८९ |Location = {{झण्डा|फ्रान्स}} |Date = १७८९ मे ५ - १७९९ नोभेम्बर ९ <br>(१० वर्ष , ६ महिना र ४ दिन ) |Result = * फ्रान्सेली राजतन्त्रको अन्त्य * प्रजातान्त्रिक र धर्म निरपेक्ष गणराज्यको स्थापना * अधिनायकवादी तथा सैन्यवादी शासनको सुरुवात * [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय * }} '''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' ({{lang-fr|Révolution française}} {{IPA-fr|ʁevɔlysjɔ̃ fʁɑ̃sɛːz|}}) रेभोलुस्योँ फ्रँसेस ; सन् १७८९-१७९९) फ्रान्सको इतिहासको राजनैतिक र सामाजिक उथल-पुथल तथा आमूल परिवर्तनको अवधि थियो। [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले फ्रान्सेली साम्राज्यको विस्तारद्वारा केही अंशसम्म यस क्रान्तिलाई अघि बढाएका थिए। क्रान्तिको फलस्वरूप राजालाई गद्दीबाट हटाई गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो। यस क्रान्तिले आधुनिक इतिहासको दिशा परिवर्तन गरिदिएको थियो। यसबाट विश्वभर निरपेक्ष राजतन्त्रमा ह्रास आउन सुरु भएको थियो।<ref>Livesey, James. ''Making Democracy in the French Revolution'' p. 19 "The Revolution created and elaborated...the ideal of democracy, which forms the creative tension with the notion of sovereignty that informs the functioning of modern democratic liberal states. This was the truly original contribution of the Revolution to modern political culture."</ref> इतिहासकारहरूले यो क्रान्तिलाई मानव इतिहासको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना मान्दै आएका छन्।<ref name="Linda S 2004">Linda S. Frey and Marsha L. Frey, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन'' (२००४), Foreword.</ref><ref name="Joel Colton 1978 p. 341">R.R. Palmer and Joel Colton, ''A History of the Modern World'' (5th ed. 1978), p. 341</ref><ref name="Ferenc Fehér 1990 pp. 117-30">Ferenc Fehér, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन एण्ड द बर्थ अफ मोडर्निटी'', (१९९०) pp. ११७-३०</ref> क्रान्ति पछिको तीन वर्ष सत्ता कब्जाका लागि गरिएका पहलहरू निकै सङ्घर्षपूर्ण भएको थियो। अस्ट्रिया, बेलायत र प्रसिया जस्ता बाहिरी शक्तिहरूले यस क्रान्तिलाई खतराको रूपमा हेरेकाले अप्रिल १७९२ मा फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध सुरु भएको थियो। लुई सह्रौको शासन अन्त्य गरी २२ सेप्टेम्बर १७९२ मा पहिलो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भएपछि सन् १७९३ को जनवरीमा राजालाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो। जुन महिनामा भएको पेरिस विद्रोहले संसदमा अधिपत्य जमाएका जिरोन्दलाई [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को नेतृत्वमा रहेको सुरक्षा निकायले विस्थापित गरेको थियो। यस क्रान्तिले विश्वव्यापी रूपमा गणतन्त्र र प्रजातन्त्रको उदयको गतिलाई तीब्रता दिनुका साथै यो क्रान्ति थुप्रै आधुनिक राजनैतिक विचारधाराको विकासको केन्द्रिय बिन्दु बनेको थियो। यसले [[उदारवाद]], [[पुरातनवाद]], [[राष्ट्रवाद]], [[धर्म निरपेक्षता]] र अन्य धेरै राजनैतिक आदर्शहरूको विस्तारको लागि दिशानिर्देश गरेको थियो। यो क्रान्ति [[फ्रान्स]]का जनता र स्रोतहरूलाई एकक्रित गर्दै राष्ट्रिय सुरक्षाको लक्ष्य तर्फ केन्दृत गरी पूर्ण युद्धको उदयको साक्षी समेत बनेको थियो।<ref>{{Cite book|title=The First Total War: Napoleon's Europe and the Birth of Warfare as We Know It|last=बेल|first=डेभिड एभ्रोम|year=2007|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|location=न्यु योर्क|isbn=978-0-618-34965-4|page=[https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51 51]|url=https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51}}</ref> == पृष्ठभुमि == [[File:Antoine-François Callet - Louis XVI, roi de France et de Navarre (1754-1793), revêtu du grand costume royal en 1779 - Google Art Project.jpg|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुइस सोह्रौ]], जो १७७४ मा गद्दीमा आए।]] [[फ्रान्स]]मा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस शासन चलेको थियो। फ्रान्समा [[लुई चौधौँ]] योग्य भए पनि उनका छोरा लुई पन्धौं योग्य थिएनन्। लुई चौधौँको मृत्युपछि सन् १७१५ मा ५ वर्षको उमेरमा लुई पन्धौं गद्दिमा बसेका थिए। उनी अयोग्य, विलासी र अदुरदर्शी थिए। सन् १७७४ मा उनको मृत्यु भएपछी उनका छोरा [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] २० वर्षको उमेरमा गद्दिमा बसे। यी सबै राजाहरु निरंकुस भएकाले जनताहरु राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक आदि रूपमा शोषित थिए। क्रान्तिको पूर्व सन्ध्यामा लुई १६ औँ (१७७४-९३)को शासन थियो। उनी एक अकर्मण्य र अयोग्य शासक थिए। उनले पनि स्वेच्छाचारित र निरंकुशताको गरे प्रदर्शन गरे। उनको भनाइ थियो कि "यो चीज यसकारण कानूनी हो किनभने म नै यो चाहन्छु।" आफ्नो एक मन्त्रीले राजिनामा दिदा उनले भनेका थिए कि-सायद! म पनि राजीनामा दिन पाए। उनी माथी उसकी पत्नी मेरी एन्टोनिएट को अत्यधिक प्रभाव थियो। रानी फिजूलखर्ची थिइन्। उनलाई सर्वसाधारण जनताको समस्याको कुनै ज्ञान थिएन। एक पटक जब मानिसहरूको जुलूस रोटीको माग गरिरहेका थिए तब उनले सल्लाह दिएका थिए कि-" यदि रोटी उपलब्ध छैन भने केक किन खादैनौ?" {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} सन् १७८९ मा फ्रान्समा निरंकुस शासन व्यबस्थालाई समाप्त गर्न ठुलो क्रान्ति भयो। उक्त क्रान्तिलाई '''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' भनिन्छ। == कारणहरू == फ्रान्सेली क्रान्तिको कारणहरु निकै जटिल छन् र अझै पनि इतिहासकाहरूमा बहसको विषय बन्ने गरेको छ । [[सात वर्षे युद्ध]] र [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध]] पश्चात,<ref>Tombs, Robert and Isabelle. ''That Sweet Enemy: The French and the British from the Sun King to the Present''. Random House (2007) {{ISBN|978-1-4000-4024-7}}. p. १७९.</ref> फ्रान्सेली सरकार नराम्रोसँग ऋणमा डुबेको थियो। सरकारले आर्थिक अवस्थ सुधार्न अलोकपि्रय कर नियम ल्यायो, जसले गरिब माथी भारी करको दर र धनी माथी करको दर कम हुन्थ्यो। सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि [[खडेरी]] पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै [[आर्थिक मन्दी]] आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । [[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:"हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो ।"<ref>{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}</ref> === राजनीतिक कारण === * फ्रान्समा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस एबम् स्वेच्छाचारी शासन चलेको थियो । शासकहरू जनहितका काम गर्न छाडीसकेकाले जनताले ठुलो दुख पाएका थिए। उनीहरूलाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन। * त्यस समयको फ्रान्सको संसदलाई इस्टेट जनरल भनिन्थ्यो तर विगत १७५ वर्षआघि ( सन् १६१४ - १७८९ ) सम्म यसको बैठक नबोलाई राजाहरूले मनोमानी एबम स्वेच्छाचारी शासन चलाईरहेका थिए । * राजाका आसेपासे तथा दरबारी ऐसआराम तथा भोगबिलाशमा व्यस्त रहने भएकाले जनताको भलाईमा ध्यान दिदैनथे। * जनतालाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन | कुनै पनि व्यक्तिलाई एक आज्ञापत्र (letter de-cachet) द्वारा कैद गर्न सकिन्थ्यो। देशको शासन पद्धति पुर्ण रूपले नोकरशाही माथि निर्भर थियो। जो वंशानुगत थियो। जसको भर्ती तथा प्रशिक्षणको कुनै नियम थिएन र यी नोकरशाही माथि नियन्त्रण गर्ने कुनै संस्थाको व्यवस्था नै थिएन। यस प्रकार शासन प्रणाली पुरै भ्रष्ट, निरंकुश, निष्क्रिय र शोषणकारी थियो। व्यक्तिगत कानून र राजाको इच्छा नै कानून लागू हुन्थ्यो। फलतः देशमा एक समान कानून संहिताको अभाव तथा विभिन्न क्षेत्रमा विभिन्न कानून प्रचलित थिए। यस अव्यवस्थित र जटिल कानूनको कारण जनतालाई आफ्नै कानूनको ज्ञान थिएन। यस अव्यवस्थित निरंकुश तथा संवेदनहीन शासन तन्त्रको अस्तित्व जनताको लागि कष्टदायी बन्यो। यी उत्पीडक राजनीतिक परिस्थितिहरूले क्रान्तिको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। फ्रान्सको अराजकपूर्ण स्थिति बारे मा भनिन्थ्यो कि "खराब व्यवस्थाको त कुनै प्रश्न नै थिएन, वास्तवमा कुनै व्यवस्था नै थिएन।" === सामाजिक कारण === [[चित्र:Troisordres.jpg|thumb|साधारण वर्ग; कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्गको चित्रण]] फ्रान्सको समाज मूलतः सुबिधा प्राप्त वर्ग र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा विभाजित थियो । सुविधा प्राप्त वर्गमा कुलीन तथा पादरीहरु र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा मध्यमवर्ग, बौद्दिक वर्ग कालिगढ, व्यापारी, किसान तथा मजदुरवर्ग पर्दथे । पादरी तथा कुलीन वर्ग सबै किसिमका सुविधाबाट नजिक थिए। उनीहरूको सामाजिक स्तर उच्च ठानिन्थ्यो। भने अन्य वर्गलाई तल्लो स्तरको ठानेर उनीहरूलाई कुनै पदमा नियुक्ति गरिदैनथ्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} पादरी तथा कुलीन वर्ग विशेष सुबिधा उपयोग गर्दथे भने सर्वसाधारणमध्ये किसान तथा मजदूरको अवस्था एकदमै गुज्रेको थियो । स्वतन्त्र किसानको जग्गा जमिन हुन्थ्यो। यी किसानले अनेकानेक कर तिर्नु पर्दथ्यो भने अर्धदासले जागिरदारको खेतमा काम गर्नु पर्थ्यो भने स्वतन्त्र किसानले नगद तिर्नु पर्थ्यो। पादरी र कुलीन वर्ग [[कर]]बाट मुक्त थिए ।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''प्रथम स्टेट''': पादरी वर्ग प्रथम स्टेट सदस्य भनिन्थे । चर्चको आफ्नो बेग्लै सरकार थियो । यसको आफ्नै सङ्गठन, न्यायलय थियो र आफ्नै आर्थिक स्रोत थियो। चर्चको उच्च पदमा कुलीन वंशको व्यक्ती नियुक्त हुन्थे र आम्दानी भोगविलास जीवन बिताउथे। साधारण पादरी दोश्रो श्रेणीका थिए। यिनीहरू इमानदार हुन्थे तर यिनीहरूको अवस्था भने एकदमै नाजुक थियो। यिनीहरूको अवस्था साधारण वर्गको जस्तो थियो। उच्च पादरीको भोग विलासपूर्ण जीवन देखेर यिनीहरू रिसले आगो हुन्थे। यिनीहरू सुधारवादी र आन्दोलनप्रती समेत जागरुक थिए। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू अग्रमोर्चामा देखा परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''द्वितीय वर्ग''': कुलीनवर्ग जो विशेषाधिकार सम्पन्न थियो, यसलाई फ्रान्समा दोश्रो स्टेट भनिन्थ्यो। यिनीहरूलाई '''मेरा मालिक''' (My Lord) र '''अन्न दाता''' (Your Grace) भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो। राजदरबारमा यिनीहरू भेला भैरहन्थे र राज्यको प्रमुख ठाँउमा यिनीहरूको नै पहुँच थियो । इङ्ल्याण्डको जस्तो जेठो छोराले मात्र कुलीन पद पाउने नभएर फ्रान्समा कुलीनका सबै सन्तान कुलीन हुन्थे। यो वर्गले आफ्नो सम्पत्ति जाँड-रक्सी, जुवा तास र भोगविलासमा सकेको थियो र धेरै कुलीन गरीब भएका थिए तर बित्थाको अधिकार प्राप्त गरेको हुनाले साधारण वर्ग यिनीहरू देखि सन्तुष्ट थिएनन्। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू प्रती कसैले सहानुभूति देखाएनन्।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''तृतीय स्टेट''' : तृतीय स्टेटमा जनसाधारण वर्गसँग संबद्ध थिए जसलाई कुनै विशेषाधिकार प्राप्त थिए। यसमा मध्यम वर्ग किसान, मजदूर, शिल्पी, व्यापारी र बुद्धिजीवी मानिस थिए। यस वर्गमा पनि भारी असमानता थियो। यी सबै वर्गको आ आफ्नो समस्याहरू थिए। किसानको संख्या सर्वाधिक थियो र यीनको अवस्था निम्न र दयनीय थियो। किसानले राज्य, चर्च तथा अन्य जमीदारहरूलाई अनेक प्रकारको कर दिनु पर्थ्यो। र सामन्ती अत्याचारीलाई सहनु बाहेक अर्को बाटो थिएन। एक दृष्टिबाट किसानको असन्तोषको मुख्य कारण सामन्तद्वारा दिइने कष्ट एवं असुविधा थिए र राजतन् यसमा चुप्पी साधे हुए था। यस प्रकार किसान यति दुःखी थिए कि उनीहरू स्वयं नै एक क्रान्तिकारी तत्वको रूपमा परिणत भए र उनीहरूले क्रान्ति गर्नको लागि मात्र एक झिल्को को आवश्यकता थियो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} मध्यम वर्ग ([[बुर्जुवा|बुर्जुआ]])मा साहुकार व्यापारी, शिक्षक, वकील, डॉक्टर, लेखक, कलाकार, कर्मचारी आदि सम्मिलित थिए। उनकी आर्थिक अवस्था अवश्य ठीक थियो तर पनि उनीहरू तत्कालीन राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक परिस्थिति प्रति आक्रोशित थिए। यस वर्गलाई कुनै राजनीतिक अधिकार प्राप्त थिएन र पादरी र कुलीन वर्गको व्यवहार उनीहरू प्रति राम्रो थिएन। यस कारण मध्यमवर्ग कुलीन को सामाजिक श्रेष्ठतालाई घृणा गर्थे र राजनीतिक व्यवस्थामा परिवर्तन गरेर आफ्नो अधिकार प्राप्त गर्न इच्छुक थिए। यही कारण फ्रान्सको क्रान्ति मा उनीहरूको मुख्य योगदान रह्यो र यसै वर्गले क्रान्तिको नेतृत्व गर्‍यो। मध्यवर्गको केहि आर्थिक उजुरी पनि थिए। पूर्वको वाणिज्य व्यापारको कारण यस वर्गले धनसम्पत्ति अर्जिन गरेका थिए तर सामन्ती वातावरण मा उनीहरूको व्यापारमा धेरै प्रकारको प्रतिबन्ध लागेको थियो र ठाउँ ठाँउ चुंगी कर/ घुस दिनु पर्थ्यो। उनीहरू आफ्नो व्यापार व्यवसायको लागि उन्मुक्त वातावरण चाहन्थे। यसको लागि उनीहरूले क्रान्तिको नेतृत्व गरे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} यस प्रकार यो भन्न सकिन्छ कि फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सेली समाजको दुई परस्पर विरोधी गुटको सङ्घर्षको परिणाम थियो। एक तर्फ राजनीतिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली र अर्को तर्फ आर्थिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली वर्ग थिए। देशको राजनीति र सरकारमाथि प्रभुत्व कायम गर्नको लागि यी दुई सङ्घर्ष अनिवार्य थियो। यस प्रकार १७८९ को फ्रान्सेली क्रान्ति, फ्रान्सेली समाजमा असमानताको विरूद्धको सङ्घर्ष थियो। === आर्थिक कारण === सन् १७७४ मा लुइ १६ औँ आर्थिक सङ्कटको माझ फ्रान्सको गद्दी सम्हाले। राज्यमा चरम घाटाको बजेट थियो र टाट पल्टने अवस्थामा पुगेको थियो। <ref>Frey, p. 3</ref> यसको कारण भनेको फ्रान्सको [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] र पछि [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]] मा सहभागी हुनु थियो जुन फ्रान्सलाई निकै महङ्गो पर्न गयो।<ref>{{cite web|url=http://www.sparknotes.com/history/european/frenchrev/section1.html|title=France's Financial Crisis: 1783–1788|accessdate=26 October 2008}}</ref> वस्तुतः फ्रान्सको राजपरिवारको फजुलखर्च र लुइस १४औं को लगातार युद्धमा सामेल हुने नीतिको कारणले शाही कोष खाली भएको थियो। उनको मृत्यु पछि लुइस १५औं ले अष्ट्रियाको उत्तराधिकार युद्ध एवं सप्तवर्षीय युद्धमा भाग लिए जसबाट राज्यकोष माथिको बोझ झनै बढ्यो र लुइस १६औं ले अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धमा भाग लिएपछि फ्रान्सको आर्थिक अवस्था झनै जर्जर बन्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} सम्राट, साम्राज्ञी र उनका परिवारमाथि राज्यको अत्यधिक धनराशी खर्च गरिन्थ्यो। भर्साइल राजदरबार राजकोषको लुटपाटको साधन बनिरहेको थियो। अर्को तर्फ कर प्रणाली असन्तोषजनक थियो। विशेषाधिकारको कारण सम्पन्न वर्ग करबाट मुक्त थुए भने गरिब किसान जो आर्थिक दृष्टिले विपन्न थिए, एकमात्र करदाता उनीहरू थिए। यसप्रकार राजकोषको स्थिति अत्यन्त दयनीय भएको थियो। सरकार फ्रान्समा आय अनुसार व्याव निश्चित गर्नुको साटो व्यवको अनुसार आय निर्धारण गर्थ्यो। मे १७७६ मा, अर्थमन्त्री टुर्गोटलाई हटाइयो, र नेकरलाई, विदेशी,लाई आर्थिक जनरल बनाइयो। उनलाई आधिकारिक मन्त्री बनाउन मिल्दैनथ्यो किनभने उनी एक प्रोटेस्टेन्ट थिए।<ref name="Hib35">Hibbert, pp. 35, 36</ref> फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति हुनुमा फ्रान्सको जर्जर हुँदै गइरहेको आर्थिक कारण पनि थियो। मुलुक ऋणको भारले थिचिएको थियो। प्रत्येक वर्षको बजेट कैयौँ करोड घाटा भइ रहेको थियो। यो घाटा पूर्तिको लागि केवल दुईवटा उपाय थिए, नयाँ ऋण लिने या जनतामाथी थप कर लगाउने। सरकारलाई ॠण दिन जनताले पत्याउन छोडिसकेका थिए भने जनताहरू पहिला नै करको बोझले यसरी थिचिएका थिए कि नयाँ कर तिर्ने उनीहरूमा कुनै शक्ति थिएन।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} फ्रान्सको राज्य क्रान्ति हुनु अघि केही अर्थमन्त्रीले फ्रान्सको अर्थतन्त्र सुधारको विभिन्न प्रयास गरेका थिए, जस्तो टुर्गोट, नेकर, केलोन आदि । टुर्गोटले भू-स्वामीलाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहे तर सामन्तले यिनको विरोध गरेर रानीसँग यिनलाई हटाउन विन्ती गरे। राजा लुई सोर्हौं रानीको कुरा टाल्न सक्दैनथे परिणाम टुर्गोटलाई राजाले पदबाट हटाए। यिनी पछि नेकर नयाँ अर्थमन्त्री बने। यिनको जोड खर्च कम गर्ने कुरामा थियो। यिनले देशको आर्थिक अवस्था जनतामा प्रस्तुत गरे जसले गर्दा देशको आर्थिक अवस्था कती बिध्न नाजुक रहेछ भनेर पहिलो पटक जनताले थाहा पाए। यिनका खर्च कम गर्ने नीतिबाट खर्चालु र विलासी [[मारी अँतवानेत|रानी एन्टोनिएट]] प्रसन्न भइनन्। राजालाई दबाब दिएर नेकरलाई पदबाट हटाउन लगाइन्। {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} == दार्शनिकको भूमिका == फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिमा दार्शनिकहरूको भूमिकाको सन्दर्भमा दुई मत अगाडि आउँछ -एक, दार्शनिकहरूले क्रान्तिको परिस्थितिहरूको सिर्जना गरेर क्रान्ति उत्पन्न गरे र दोश्रो क्रान्तिको स्रोत त्यस समयको राष्ट्रिय जीवनको दोषमा तथा सरकारको भूलमा थियो र दार्शनिकहरूले क्रान्ति उत्पन्न गरेका थिएनन् । === मन्टेस्क्यु === [[शार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मन्टेस्क्यु]] (१६८९-१७५५ ई .) ले आफ्नो पुस्तक 'द स्पिरिट अफ लज' (The Spirit of Laws ) मा राजाको दैवी अधिकारको सिद्धान्तको खण्डन गरे र फ्रान्सेली राजनीतिक संस्थाको आलोचना गरे र त्यसको विकल्प पनि प्रस्तुत गरे। उनले "फ्रान्सेली सरकार निरकुंश सरकार छ किनकी फ्रान्समा कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका सबै शक्ति एकै व्यक्ति अर्थात् राजाको हातमा केन्द्रित छ ; त्यसकारण फ्रान्सका जनतालाई स्वतन्त्रता प्राप्त भएको छैन। " यसै सन्दर्भ मा उनले “[[शक्ति पृथकीकरण|शक्तिको पृथकीकरण]] ” को सिद्धान्त दिए जस अनुसार शासनको तीन प्रमुख अंग-कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका को अधिकार अलग-अलग हातमा हुनु पर्ने विचार राखेका थिए। उनले इंग्ल्याण्ड सरकारलाई आदर्श बताए{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} किनकी त्यहां [[संवैधानिक राजतन्त्र]] थियो जसमा त्यहां नागरिकलाई स्वतन्त्रता थियो। यस प्रकार मन्टेस्क्युले शक्तिको पृथकीकरणको माध्यमबाट फ्रान्सको निरंकुश राजव्यवस्था माथि प्रहार गरे। उसको यो विचार यती लोकप्रिय भयो कि 'द स्पिरिट अफ लज'को तीन वर्षमा छ संस्करण प्रकाशित भयो। === भोल्टेयर === [[भोल्टेयर]] ( १६९४ - १७७८ ई .) ले आफ्नो पुस्तक, "लेटर्स अन द इंगलिश" आदि, को माध्यमबाट ब्रिटेनमा प्रचलित उदार राजनीति, धर्म र विचारको स्वतन्त्रताको चित्रण गरे तथा पुरातन फ्रान्सेली व्यवस्थासँग तुलना गरे र फ्रान्समा व्याप्त बिकृती एवं कमजोरीको उल्लेख गरे। प्रतिबन्धित हुनुको बाबजुद यो पुस्तक बहुत लोकप्रिय भएको थियो । भोल्टेयरले चर्चको भ्रष्ट अचारण, असहिष्णुता, अन्याय, दमन र अत्याचारको विरोधमा लेखे । चर्चको भ्रष्टता माथी औंला उठाउदै उनले लेखे "अब कोही पनि ईसाइलाई बचाउन सकिदैन किनकी एक मात्र ईसाई थिए र उसलाई पनि सुलीमा चढाइयो।" उनले थप लेखे "कुख्यात एवं बदनाम चीजलाई खुट्टाले धसिदियौँ।" यो स्पष्ट रूपमा फ्रान्सको निरंकुश राजतन्त्र एवं चर्चको अत्याचारमाथि प्रहार थियो। भोल्टेयर इंग्ल्याण्डको [[संवैधानिक राजतन्त्र]]को अनुरूप फ्रान्समा पनि त्यसै अनुसारको शासन स्थापित गर्न चाहन्थे। उनले भनेका थिए "म सयौँ मुसाको स्थानमा एक सिंहको शासन मन पराउँछु ।" भोल्टेयरले क्रान्तिको कुरा गरेनन् तर वैचारिक स्वतन्त्रताको पृष्ठभूमि तयार गरे। उनले उच्च पादरीको विलासी जीवनको सक्दो विरोध र निन्दा गर्‍। अन्याय, शोषण, अत्याचारको, असमानता, अन्धविश्वासको विरोध गर्दा जेल पनि परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} === रूसो === [[चित्र:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|alt=Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|जिन ज्याक्स रुसो]] [[जँ-जाक रूसो|रूसो]]ले आफ्नो पुस्तक “एमिली”, “सोशल कन्ट्रयाक्ट” र “रूसोनी”को माध्यमद्वारा मनुष्यको स्वतन्त्रताको कुरा उठाए। उनको भनाइ थियो कि "मनुष्य स्वतन्त्र जन्मन्छ र सर्वत्र जन्जिरमा बाधिन्छ। यी जन्जिरबाट मुक्ति पाउनको लागि एक मात्र तरिका छ कि हामी प्राकृतिक आदिम अवस्था व्यवस्थामा फर्कौ। रूसोले बताए की कि सामूहिक इच्छाबाट बनेको राज्यको यो अनिवार्य तथा सार्वभौम कर्तव्य हो कि यो सम्पूर्ण समाजको सर्वोपरि मान्य हुने कार्य संचालित गरोस्। जो जसलाई कार्यपालिका शक्ति सुम्पिएको छ; उनीहरू जनताको स्वामी होईनन्, उनको कार्यकारी हो र उनका कर्तव्य जनताको आज्ञाको पालन गर्नु हो।" यस प्रकार उसलाई दृढ विश्वास थियो कि सर्वोपरि सत्ता जनताको हातमा हुन आवश्यक छ, कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको हातमा होईन। सार्वभौम सत्ता जनताको इच्छामा निहित हुन्छ जसलाई “जन इच्छा” (General Wills ) भनियो । रूसोले क्रान्तिको कुरा गरेका थिएनन् तर सबै व्यक्तिलाई स्वतन्त्र एवं समान माने र क्रान्तिको "स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व" नारा उनको विचारबाट नै प्रभावित थियो। नेपोलियनले उनको महत्त्वको स्वीकार गर्दै भनेका छन् कि "यदि रूसो नभएका भए फ्रान्समा क्रान्ति हुँदैनथयो। रूसोको "सोसल कन्ट्र्याक्ट" को लोकप्रियता को अनुमान यस कुराबाट लगाउन सकिन्छ कि एक वर्षमा यसको १३ संस्करण प्रकाशित भएको थियो। === दिदेरो === दिदेरो आफ्नो वाक्शक्ती र लेखनशक्तिको कारण प्रसिद्ध मानिन्छन्। यिनले सम्पादन गरेको इन्साइक्लोपेडियामा [[दासप्रथा]], शासनको भ्रष्टता, निरंकुश शासन, [[सामन्तवाद|सामन्तप्रथा]], समाजका विभिन्न वर्ग तथा फौजदारी कानुन बारे लेखिएको थियो जुन पुस्तक फ्रान्समा बहुत रुचाइयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=16}} === क्वेस्ने === क्वेस्ने अर्थशास्त्री थिए । यिनी फ्रान्सको तत्कालीन अर्थ व्यवस्था परिवर्तन चाहन्थे । === हेलिभेरास === == घटना क्रम == === सङ्कट === [[फ्रान्स]]को इतिहासमा नै सबैभन्दा संकट सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि खडेरी पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै आर्थिक मन्दी आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । अनिकाल र मूल्य वृद्धिका कारण सर्वसाधारण जनता संकटग्रस्त जीवन विताउन वाध्य हुनु नै उक्त क्रान्तिका लागि महत्त्वपूर्ण आधार बन्यो । स्टेट जनरलका कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्गहरू पनि सामान्य जनताका प्रतिनिधि जस्तै राजतन्त्र विरुद्ध आक्रोसित बन्दै जानु नै राजतन्त्रको अवशान हुने अर्को मुख्य कारण थियो । अर्कोतर्फ सामान्य जनताको प्रतिनिधि भने पूरै आक्रोशित थिए । [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले करिव १ सय ५० वर्ष पश्चात बढ्दो आर्थिक संकट समाधान गर्नको लागि भर्साइल स्टेट जनरलको बैठक बोलाउन वाध्य भए ।{{sfn|Doyle|1990|p=93}} === स्टेट जनरल बैठक === [[चित्र:Estatesgeneral.jpg|thumb|भर्साइलमा स्टेट जनरल बैठक ५ मे १७८९]] स्टेट जनरलको स्थापना राजा फिलिपद्वारा सन् १३०४ मा भएको थियो । सन् १६१४ सम्म यसको अधिवेशन नियमित जस्तो भइरहेको थियो, तर १७५ वर्षदेखी भने कुनै अधिवेशन भएको थिएन । निर्वाचन १७८९ को बसन्त ऋतुमा भयो। साधारण वर्गको लागि मतदानको योग्यता भनेको फ्रान्समा जन्मेको वा वंशज नागरिक पुरुष; उमेर २५ वर्ष वा सो भन्दा बढी, जो मतदान हुने स्थानमा बसोबास गरेको र कर तिर्ने गरेको थिए। स्टेट जनरलमा कुलीन वर्गका २९१, उच्च पादरी वर्गका ३०३ र साधारण वर्गका ६१० गरी १२०१ प्रतिनिधि थिए । साधारण वर्गको प्रतिनिधित्व दोब्बर गरी ६१० पुर्याइएको थियो जसले ९५ % जनसंख्याको प्रतिनिधित्व गर्दथ्यो; ती मध्ये आधा सुशिक्षित वकिल तथा स्थानीय अधिकारी थिए; करिब एक तिहाइ उद्योग व्यापार व्यवसाय मा सम्बद्ध थिए भने ५१ जना धनी जमिनदारहरू थिए । <ref>Doyle, '' The Oxford History of the French Revolution'' (1989) pp. 99–101</ref><ref>Albert Soboul, ''The French Revolution 1787–1799'' (1975) pp. 127–29.</ref> स्टेट जनरलमा तीन सदनहरु थिए जसमा कुलीन वर्ग, उच्च पादरी वर्ग र साधारण वर्ग थिए । हरेक सदन बराबर एक मत मान्ने गरिन्थ्यो र जुनसुकै प्रस्ताव दुई मत भएपछी पारित हुन्थ्यो तर यहाँ साधारण वर्गले जनताको भलाईको लागि लिएर जाने जुनसुकै प्रस्ताव पनि कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्ग मिलेर त्यसलाई असफल पारिदिन्थे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=17}} राजाले भर्साइल स्टेट जनरलका ३ वटै तप्का कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्ग र सामान्य जनाताका प्रतिनिधीहरूसँग "राष्ट्रको आर्थिक संकटको समाधान गर्ने उपाय खोज्न चाहन्थे। उनको उक्त भर्साइल स्टेट जनरलका बैठकमा प्रस्तावित एजेण्डाहरु मध्यको प्रमुख एजेण्डा राष्ट्रमाथिको बढेको ऋणलाई कसरी चुक्ता गर्ने ? र अर्थ व्यवस्था कसरी सुदृढ गर्ने ?" भन्ने थियो। उक्त वैठकमा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु नै लगभग एघार सयको संख्यामा भएकाले उक्त आर्थिक संकटका विरुद्ध, राजा विरुद्ध बढी नै आक्रोशित भए। सामान्य जनताका वकिल र वुद्धिजीवी प्रतिनिधिहरूले राजाका विरुद्ध विभिन्न आरोप लगाउँदै जनताका आवाज उठाएका थिए। ४ मे १७८९ मा सुरु भएको स्टेट जनरलको बैठकमा लगभग २ महिना बहस भएको थियो । यो अधिवेशन नै क्रान्तिको आमन्त्रण भयो । साधारण वर्गका प्रतिनिधिले स्टेट्स जनरलका सम्पूर्ण प्रतिनिधिको बैठक बेग्ला बेग्लै नगरी संयुक्त रूपमा एकै सभा भवनमा गरिनु पर्ने र संयुक्त प्रतिनिधिको बहुमतद्वारा कुनै पनि निर्णय पारित गर्नु पर्ने कुरामा जोड दिए किनकी यसले मान्यता पाउनासाथ स्टेट्स् जनरलमा उनीहरूको बहुमत हुने थियो। यसको खतरा प्रथम र द्वितीय वर्गका कुलीन र पादरी वर्गलाई राम्रोसँगले थाहा थियो, त्यसैले उनीहरूले यो कुराको कडा विरोध गरे । र पहिला झैं तीन सदनमा दुई सदनको मत पाएर प्रस्ताव पास गर्ने कुरामा जोड दिन थाले । लगभग महिना दिन सम्म यसको बारेमा छलफल भयो )। जून ३ मा पादरीवर्गका तीन सदस्य साधारण वर्गमा मिल्न गए र साधरण वर्गका प्रतिनिधिहरूले १७ जून १७८९ मा राष्ट्रिय सभा (National Assembly)को निर्माण गर्ने घोषणा गरे । जुन अत्याधिक मतले पास भयो । उनीहरूको राष्ट्रिय सभाको स्थापना गरेर फ्रान्समा सुधारका कार्यक्रम ल्याउने घोषणा भयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=18}} === टेनिस कोर्टको सपथ === [[चित्र:Le_Serment_du_Jeu_de_paume.jpg|alt=|left|thumb|टेनिस कोर्टको हलमा सपथ (ज्याक्स- लुइस डेभिडद्वारा चित्रित)]] सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले लगभग ९६ प्रतिशत स्थान ओगटेकोले जनताको एजेण्डालाई बहुमतद्धारा पारित गर्न चाहन्थे । २० जूनमा राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू बैठक गर्नको लागि सभा भवनतिर गए तर त्यहाँ ढोकामा ताल्चा लगाइएको थियो र सिपाहीहरू पहरा दिइरहेका थिए। त्यो सभा गर्न नदिने योजनाको परिणाम थियो। सभाघर नजिकै टेनिसकोर्ट थियो। सामान्य जनताका निस्काशित प्रतिनिधिहरूले एउटा टेनिस कोर्टको हलमा बैठक सञ्चालन गर्न वाध्य भए। साधारण वर्गका ५७७ जना मध्ये ५७६ सदस्य त्यहाँ उपस्थित थिए। बेलीको अध्यक्षतामा त्यहाँ एउटा सभा भयो र मोनियरले एउटा सपथको प्रस्ताव राखे। उक्त बैठकमा फ्रान्सको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक क्रान्ति गरी नयाँ संविधान जारी नगरेसम्म पछि नहट्ने सपथ खाए।<ref>{{Cite book|title=Proceedings of the Bunker Hilll Monument Association at the annual meeting|first=Marshall Putnam|last=Thompson|chapter=The Fifth Musketeer: The Marquis de la Fayette|url=https://books.google.com/books?id=qbvW7zpvRg8C|page=50|year=1914|accessdate=10 February 2011}}</ref> सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूको क्रान्तिकारी निर्णय थाहा पाएपछि लुई १६ औँ राजाले उनीहरू विरुद्ध कडा कारवाही गर्ने चुनौतिपूर्ण धम्की दिए। त्यसको बदलामा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले राजालाई त्यस्तै धम्की दिँदै भने कि “संगिनको धारबाट सक्छौ भने हामीलाई हटाउ” । उक्त धम्की पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] डराए। अब राजाको केहि उपाय चलेन र उनले राष्ट्रिय सभालाई मान्यता प्रदान गरे र सबै वर्गका प्रतिनिधिहरु मिलेर कुनै पनि निर्णय बहुमतले गर्ने घोषणा गरे। राष्ट्रिय सभाले मान्यता पाएपछी साधारण वर्गका प्रतिनिधिको शक्ति बढ्यो किनकी उनीहरू बहुमतमा थिए।   === अर्थमन्त्री नेकरको बर्खास्त === [[चित्र:Necker,_Jacques_-_Duplessis.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री / अर्थमन्त्री नेकर]] यसपछि साधारण वर्गका प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रिय सभामा प्रस्ताव पास गरेर विशेषाधिकार खत्तम पार्ने र उनीहरूमाथी पनि कर लगाउने योजना गर्न थाले । यो योजना बुझेपछी विशेषाधिकार वर्गका प्रतिनिधिहरूले रानी एन्टोनिएट, राजाका भाइ काउण्ट आर्तोसद्वारा राजालाई दबाब दिएर राष्ट्रिय सभा भङ्ग गर्ने र क्रान्तिकारीलाई दमन गर्न विदेशी सैनिकको सहयोग लिने कुरामा सहमत गराए । राजाले पनि जुलाई १७८९ मा पेरिस र भर्साइलमा स्वीस र प्रसियन सेना सैनिक डफ्फा तैनाथ गराए । राजाको यो कदमको विरोध गर्दै साधारण वर्गका राष्ट्रिय सभाका प्रतिनिधिले विदेशी सैनिक हटाउन अनुरोध गरे । तर उनीहरूको कुराको सुनुवाई हुनु त कता हो कता कुलीन र पादरीलाई पनि करको दायरामा ल्याएर राज्यको अर्थव्यवस्था ठीक पार्नुपर्छ भन्ने अर्थमन्त्री नेकरलाई पदबाट हटाए । [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले आफ्नो प्रधानमन्त्री नेकरलाई ती सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु विरुद्ध कारवाही गर्नु भनी आदेश दिए । राजाको आदेश नेकरले कार्यान्वयन गर्न नसकेपछि उनलाई मन्त्रीवाट नै बर्खास्त गरेका थिए ।<ref>Schama 2004, p. 317</ref> === सङ्घर्ष === ==== पेरिसमा जनविद्रोह ==== पेरिसमा भोका नाङ्गा मानिसहरू सहित विशाल जनसमूहको भीड जम्मा भएको थियो । सर्वसाधारण प्रति सहानुभूति राख्दै विशेषाधिकारवालालाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहाने अर्थमन्त्री नेकरलाई राजाले पदच्यूत गरेको समाचार पुगेपछी पेरिसमा रहेको जनसूहमा उत्तेजना फैलियो । १२ जुलाई १७८९ मा पेरिसको एउटा सरकारी बगैंचामा भेला भएको भीडलाई एक पत्रिका सम्पादक कोमाइलले चिच्याउदै -"छिटो गरौं भाइ हो, अब एक क्षण पनि नष्ट गर्नु हुन्न । राजाले हाम्रा प्रिय अर्थमन्त्री नेकरलाई पदच्यूत गरे । उनको यो पदच्यूत देशभक्तहरूको लागि खतराको घण्टी हो । अब जर्मन तथा स्वीस सैनिकहरूले हामीलाई मार्नेछन् । अब हामी सँग एउटामात्र बाटो छ, त्यो हो हतियार उठाउनु । अब हामी हतियार उठाउँ । हतियारबाट सुसज्जित भएर मात्र हामी आफ्नो र आफ्ना प्रतिनिधिको रक्षा गर्न सक्दछौं । " यो भाषणले भीड झनै उत्तेजित भयो। मानिसहरु नारा लगाएर कुलीन र पादरीका घरमा पसेर लुटपाट गर्दै र हतियार भेला पार्दै पेरिसका सडकमा घुम्न थाले। १८ जुलाई सम्ममा यो भीडले २ तोप, ३२,००० बन्दुक ५२००० भाला र अरु थुप्रै स-साना हतियार भेला पार्यो ।<ref>Schama 2004, p. 331</ref> ==== बेस्टाइल कब्जा ==== [[चित्र:Prise_de_la_Bastille,_H._Jannin,_Musée_de_la_Ré&volution_française_-_Vizille.jpg|thumb|बेस्टाइल किल्ला कब्जा गर्ने क्रममा झडप]] यसपछी हतियार भेला गर्ने भोक जागेको यो भीड १४ जुलाईमा बेस्टाइलको किल्लातिर गयो, जुन पेरिसबाट तीन माइल टाढा थियो । यो किल्लामा राजनैतिक बन्दी थिए जसलाई राजाले बिनाकारण थुनेर राखेका थिए । बेस्टाइललाई जनसमूहले घेरेपछी भीषण भिडन्त भयो । बेस्टाइल किल्लाका गभर्नर डि लानी थिए । डि लानीले आफ्नो गोलाबारुद सकिएपछी आत्मसमर्पण गरे तर डि लानी र उनका सैनिक जनताद्वारा मारिए । बेस्टाइलको किल्ला ध्वस्त गरेर राजबन्दीलाई मुक्त गरियो।<ref>Schama 2004, p. 344</ref> बेस्टाइलको पतन एक युगान्तकारी घटना थियो जुन निरंकुशताको पतन एवं जनताको विजयको प्रतीक थियो। वास्तवमा यो क्रान्तिको उद्घोष थियो र यसकारण फ्रान्समा १४ जुलाई लाई स्वतन्त्रता दिवसको रूपमा मनाइन्छ। राजा र जनताका बीचमा यस क्रममा नै सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा भिषण सङ्घर्ष भयो। राजा उक्त सङ्घर्षमा पराजित हुदै जान थाले पछि वर्खास्त गरिएका प्रधानमन्त्रीलाई पुनःस्थापना गर्दै जनता समक्ष माफी माग्दै उक्त क्रान्तिलाई मान्यता दिन वाध्य भए। कुलिन वर्ग र पादरी वर्गका प्रतिनिधिहरूले समेत जनताका प्रतिनिधिहरूलाई समर्थन गर्न वाध्य भएका थिए। उक्त क्रान्ति मार्फत राजतन्त्र समाप्त भयो र केही समय पछि राजालाई माफ माग्न लगाएर संवैधानिक राजाको रूपमा पुनःस्थापना गराए। सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा विभिन्न कम्युन निर्माण गरिए र उक्त कम्युनहरूको एउटा छाता सङ्गठन फेडेरेसन बनाइयो। == संविधान == [[चित्र:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|thumb|'''२६ अगस्डिट १७८९ को क्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन.''' ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}}) ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen of 26 August 1789'''’|links=no}})]] उक्त क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ प्रत्येक नागरिकहरूको मुखबाट कठस्त सुनिन्थ्यो । ‘यहाँबाट स्वतन्त्र धर्तीको सुरुवात हुन्छ’ भन्ने नारा देशका विभिन्न भागहरूमा टाँगिएको थियो । क्रान्ति पछिको निर्मित संविधानमा लेखिएको वाक्याशं ‘'''डिक्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन''' ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}}) ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen'''’|links=no}}) झनै चर्चित थियो । सबै नागरिक जन्मले बराबर हुन्छन्, अधिकार सबैका लागि बराबर हुन्छ । [[चित्र:Execution_of_Louis_XVI.jpg|alt=|left|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]लाई मृत्युदण्ड]] उक्त संविधानमा फ्रान्सका राजा एउटा सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रको केवल सेवक हो भन्ने कुरा उल्लेख गरिएका कारण फ्रान्स एउटा सार्वभौम स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा रुपान्तरण हुन पुग्यो । क्रान्ति पछिको क्रान्तिकारी सरकारले भू–कर, व्यक्तिगत सम्पति माथिको कर, उद्योग तथा व्यापारका लागि लाइसेन्स आदि जस्ता कदम अगाडि सार्दै जनताका कामहरु अगाडि बढाउँदै लगे। यस क्रममा नै संविधान अन्तर्गत रहेका राजाले जनताका प्रतिनिधिहरु र तीनका कार्यक्रमहरूमा षड्यन्त्र गर्न थाले पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] राजालाई अन्ततः मृत्युदण्ड नै दिनु पर्यो । == क्रान्तिको विभिन्न चरणहरू == <nowiki>'''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति'''</nowiki> विभिन्न चरण हुदै गयो । अध्ययनको सुविधाको दृष्टिले क्रान्तिलाई निम्नलिखित चार चरणमा विभाजन गरेर हेर्न सकिन्छ। {| class="wikitable" |+ !चरण !समय अवधि !शासन व्यवस्था |- |प्रथम चरण |१७८९-१७९२ ई. |संवैधानिक राजतन्त्रको समय |- |द्वितीय चरण |१७९२-१७९४ ई |उग्र गणतन्त्रवादको समय |- |तृतीय चरण |१७९४-१७९९ ई. |उदार गणतन्त्रवादको चरण |- |चतुर्थ चरण |१७९९-१८१४ ई. |तानाशाही एवं साम्राज्यवादी समय |} === प्रथम चरण === यस चरणमा पेरिसको भीडले बेस्टाइल किल्ला कब्जा नियन्त्रण स्थापित गर्‍यो। यस प्रकार क्रान्तिको शुरूआत भयो । वस्तुतः बेस्टाइल किला निरंकुशता एवं अत्याचारको प्रतीक थियो र यसको पतनबाट पुरातन व्यवस्थालाई गहिरो चुनौती आयो। यस घटनाको प्रभाव फ्रान्सको ग्रामीण क्षेत्रमा पनि पर्यो र ग्रामीण क्षेत्रमा सामन्ती कर सम्बन्धी अभिलेखहरूलाई आगो लगाइयो, जलाइयो। जनताको यस कारबाहीको राष्ट्रिय सभामा पनि गहिरो असर पर्यो। अतः ४ अगस्ट १७८९ रात भर चलेको राष्ट्रिय सभाको अधिवेशनले कानून निर्माण गरी सबै प्रकारको विशेषाधिकारहरू समाप्त गर्‍यो। राष्ट्रिय सभाको महत्त्वपूर्ण कार्य- एक संविधान निर्माण गर्नु थियो। अतः राष्ट्रिय सभालाई नै संविधान सभा भनियो र २६ अगस्ट १७८९ मा संविधान सभाले मानवाधिकारको घोषणा भयो । ==== मानवाधिकारको सीमा ==== संविधान सभाले आफ्नो आदर्श तथा उद्देश्यको रूपमा मानवाधिकारको घोषणा गर्‍यो। यस घोषणामा समानताको सिद्धान्तलाई बल दिइयो "सबै मनुष्य समान रूपमा पैदा हुन्छन्, अतः सबैलाई समान अधिकार मिल्नुपर्छ।" भन्ने उल्लेख थियो। यी अधिकारहरूमा स्वतन्त्रता, सम्पत्ति सुरक्षा तथा अत्याचारको विरोध गर्ने अधिकार आदि थिए। यस प्रकार संविधान सभाले आधारभूत सिद्धान्त, स्वतन्त्रता, समानता र जनताको प्रभुत्वको घोषणा गर्‍यो। सम्पत्ति अधिकारलाई घोषणा पत्रमा पटकपटक दोहोर्याइयो। यस अधिकारबाट कसैलाई बञ्चित गर्न सकिदैन थियो। ==== चर्चमाथि नियन्त्रण ==== राष्ट्रिय संविधान सभाले चर्चको सम्पत्ति जफत गर्‍यो र जनतामाथी चर्चको नियन्त्रण कम गर्ने प्रयास गर्‍यो । यस सन्दर्भमा चर्चलाई राज्यको अधीनमा ल्याइयो र चर्चलाई रोमको पोपको प्रभावबाट मुक्त गरी राष्ट्रिय चर्चको रूपमा स्थापित गरियो । राज्य प्रति पादरिको वफादारी सुरक्षित गर्नको लागि "सिभिल कन्स्टिच्युसन अफ क्लर्जी" बनाइयो। जसअनुसार पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गर्नु पर्थ्यो र जनताद्वारा चुनिन पर्थ्यो। पोप र केहि पादरिहरूले यस कदमको  विरोध गरे । जुन पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गरे उनीहरूलाई “ज्यूरर” भनिन्थ्यो भने शपथ नलिनेलाई “नन- ज्यूरर” भनिन्थ्यो । यस कानुनबाट क्रान्तिको विरूद्धमा एक माहोल सिर्जना हुन थल्यो किनभने अहिलेसम्म साना पादरिहरूले क्रान्तिको समर्थन गरेका थिए । अब उनीहरू यसबाट अलग भए र केहि पादरी देश छोडेर विदेश गए र त्यहाँ युरोपमा क्रान्तिको विरूद्ध प्रचार-प्रसार गर्न थाले । ==== संविधान निर्माण ==== राष्ट्रिय संविधान सभाले फ्रान्सको लागि लिखित संविधान बनायो र यस संविधानलाई  १७९१मा  लुई सोह्रौले आफ्नो स्वीकृति दिए । संविधानमा दुई वटा कुराहरु महत्त्वका साथ लेखिएको थियो * एक, राज्यको सार्वभौम शक्ति जनतामा निहित छ * दोश्रो, शक्तिको पृथकिकरण राज्य एवं जनताको हित हुनेछ ।{{sfn|Schama|1989|pp=527-529}} यद्यपि शासन प्रणाली राजतन्त्रात्मक नै रह्यो तथापी राजाको अधिकारहरु सीमित गरिएका थिए। अब राजा कानुन निर्माता रहेनन् । राजालाई कुनै देशसँग  युद्ध वा सन्धि गर्ने अधिकार थिएन । कानून बनाउने अधिकार एक व्यवस्थापिका सभालाई दिइयो र उक्त सभाको सदस्य संख्या ७४५ थियो। व्यवस्थापिका सदस्य निर्वाचनको लागि नागरिकहरूलाई सक्रिय र निष्क्रय दुइ भागमा विभाजन गरियो र मताधिकार केवल सक्रिय नागरिकलाई दिइयो। सक्रिय नागरिक २५ वर्ष भन्दा अधिक आयुको नागरिक थिए जो राज्यलाई तीन दिनको आय बराबरको प्रत्यक्ष कर तिर्थे जबकि निष्क्रिय नागरिकमा गरिबहरु थिए । राष्ट्रिय सभाले फ्रान्सको प्रशासनिक संरचनामा व्यापक परिवर्तन गर्‍यो । प्राचीन प्रान्तलाई हटाएर सम्पूर्ण देशलाई ८३ डिपार्टमेन्ट (Departmants) मा विभक्ति गरियो । यी डिपार्टमेन्टहरूलाई Cantan र Commune मा विभाजन गरियो । प्रत्येक ईकाईको शासनको लागि निर्वाचन परिषद् हुन्थ्यो जसको चुनाव सक्रिय नागरिक गर्थे । यस प्रकार स्थानीय स्तर देखी केन्द्रीय स्तर सम्म पुरै राज्य व्यवस्था बुर्जआ वर्गमा आयो । === द्वितीय चरण === राष्ट्रिय सभा भंग भए पश्चात् सन् १७९१ मा ७४५ सदस्यीय व्यवस्थापिका सभा (Legislative Assembly) अस्तित्वमा आयो ।{{sfn|Crook|1996|p=94}} यस व्यवस्थापिका सभामा सभामुख /अध्यक्षको दाहिने हात तिर बस्नेलाई 'दक्षिणपन्थी' भनियो । उनीहरू अनुदार एवं राजतन्त्रको समर्थक थिए जबकि वायाँ तिर बस्नेलाई  'वामपन्थी' भनियो र यस समुह मूल परिवर्तनवादिहरु (Redicals) थियो जो उग्र र क्रान्तिकारी थिए । रेडिकल्स पनि दुई वर्गमा विभाजित थिए - [[जिरोन्दिस्ट]] र [[ज्याकोबियन]]। यसैबीच फ्रान्सको क्रान्तिको भय युरोपका अन्य देशहरूमा समेत फैलन लाग्यो। जो पादरी एवं कुलीन वर्ग फ्रान्सबाट भागेर युरोपका अन्य क्षेत्रहरूमा पुगेका थिए उनिहरूले क्रान्तिको विरूद्ध भावना फैलाए। अर्को तर्फ फ्रान्सका क्रान्तिकारी अन्य देशमा पनि क्रान्तिकारी सिद्धान्तको प्रचार-प्रसार गर्न चाहन्थे। फलतः युरोपका अन्य राजा सशंकित भए। परिणामस्वरूप क्रान्तिकारी फ्रान्स र युरोपका अन्य देशहरू सङ्ग आपसी सम्बन्ध चिसो भयो । आस्ट्रियाले क्रान्तिकारीहरूले आग्रह गर्दा गर्दै पनि फ्रान्सको राजतन्त्र समर्थक शरणार्थीहरूलाई शरण दियो । अतः व्यवस्थापिका सभाले अप्रिल १७९२ ई मा अस्ट्रिया विरूद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो, किन्तु फ्रान्सको सेना नराम्रो सँग पराजित भयो । यस पराजयले  फ्रान्सको जनतालाई विश्वास भयो कि राजाले अष्ट्रियालाई फ्रान्सको सैन्य शक्ति र सुरक्षाको सबै भेद बताइदिए । अतः राजा प्रति जनताको रवैया उग्र भयो। यो स्थितिमा फ्रान्सेली राजतन्त्रको समर्थनमा प्रसा र आस्ट्रियाले चेतावनी दिदै घोषणा गरे कि "फ्रान्सको जनता राजाको आज्ञा पालन गरुन् अन्यथा हामी उनीहरू विरूद्ध कारवाही गर्छौ।" यस प्रकार फ्रान्सको क्रान्तिले युरोपमा युद्धको स्थिति उत्पन्न गर्‍यो । यस घोषणाबाट फ्रान्सका जनता झनै उग्र भए र जनाताले राजालाई घेरे। राजा भागेर व्यवस्थापिका सभाको शरणमा पुगे। अब व्यवस्थापिका सभा भंग गर्ने ; पुनः चुनाव गर्ने, नयाँ व्यवस्थापिका सभा बनाउने र राजतन्त्रको भविष्यमाथि आफ्नो  निर्णय दिने बहस चल्न थाल्यो। यसैको साथ व्यवस्थापिका सभा समाप्त गरियो र वयस्क मताधिकारको आधार परमा राष्ट्रिय कन्भेन्सनको गठन भयो । ==== नेशनल कन्भेन्सन ==== २१ सेप्टेम्बर १७९२ मा नेशनल कन्भेन्सनको प्रथम अधिवेशन भयो। यसमा ज्याकोबियन एवं जिरोन्दिस्त दल प्रमुख थिए। ज्याकोबियन अनुशासित र संगठित थिए। पेरिसको भीडमाथी यिनको प्रभाव थिए। यसमा प्रमुख नेता - दांते, [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|रबस्पियर]], हीटर आदि थिए। अर्को तर्फ जिरोन्दिस्त थिए - उनीहरू शिक्षित र सुसंस्कृत थिए। उनीहरूमा किताबी ज्ञान अधिक थियो। फलतः उनीहरू  व्यावहारिक राजनीतिज्ञ बन्न सकेनन्। प्रमुख नेताहरूमा - इस्नार, म्याडम रोलां, ब्रिसो आदि थिए। यो दुबै समुह गणतन्त्रको हिमायती थिए, विदेशी शक्तिहरु विरूद्ध युद्धको समर्थन गर्थे। अन्तर केवल पर्टिको स्वरूपको थियो। वस्तुतः जिरोन्दिस्तहरूले फ्रान्समा उदारवादी स्थान ग्रहण गरे। उनीहरू "क्रान्ति निकै अगडी गैसक्यो र यसको अन्त हुनुपर्छ।" भन्ने मान्थे। उनीहरू र अधिक सामाजिक समानताको विरूद्ध थिए। उनीहरू समानाताअको साटो स्वतन्त्रतामा अधिक जोड दिन्थे। उता ज्याकोबियनहरु समानता माथि अधिक जोड दिन्थे तथा निम्न वर्गप्रति सद्भावपूर्ण व्यबहार गर्थे। '''नेशनल कन्भेन्सनको कठिनाइ''' नेशनल कन्भेन्सनको सामु तीन प्रमुख समस्याहरु थिए- विदेशी आक्रमण, राजाको उपस्थिती र गृहयुद्ध। सेप्टेम्बर १७९२ मा फ्रान्स्सेली सेनाले बेल्जियममाथी अधिकार कायम गर्‍यो र दक्षिणमा निस र सेवय पनि फ्रान्सको अधिकारमा आयो । यी विजयबाट हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशा र इंग्ल्याण्ड डराए । क्रान्तिकारिहरूले १७९२ मा घोषणा गर्‍यो कि " फ्रान्सको गणतन्त्र स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको भावनामा आधारित छ र यी भावनाहरूको प्रचार- प्रसार गर्नु उनीहरू आफ्नो कर्तव्य सम्झन्छन्। फ्रान्स जुन जुन क्षेत्रमा आधिपत्य कायम गरे त्यहाँ क्रान्तिकारी सिद्धान्त लागू गर्नेछ र पादरी र कुलीनहरूको  सम्पत्ति जफत गरिनेछ र जो सुकैले विरोध गर्छ उसलाई क्रान्तिको शत्रु मानिनेछ ।" यस घोषणाबाट युरोपको निरंकुश राजतन्त्री देशहरू भयभीत भए र अब फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सको नभएर पुरै युरोपको भयो। अतः युरोपीय देश क्रान्तिको प्रचार-प्रसार रोक्न एकजूट भए र इंल्यान्ड, हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशाको एक गुट फ्रान्सको विरूद्ध निर्माण भयो। यस गुटले कयौँ युद्धक्षेत्रमा फ्रान्सलाई पराजित गर्‍यो। फलतः विदेशी युद्धमा फ्रान्सको पराजय नेशनल कन्भेन्सन समक्ष एक मुख्य समस्या बन्यो। नेशनल कन्भेन्सनले एक प्रस्ताव पारित गरेर राजतन्त्र समाप्त गर्‍यो र गणतन्त्र स्थापना गर्‍यो। राजामाथी देशद्रोहको मुद्धा चलाइयो र मृत्युदण्डको सजाय दिइयो। राजाको मृत्युदण्डको सवालामा जिरोन्दिस्तहरूको नीति स्पष्ट थिएन। उनीहरू राजतन्त्रको विरोधी त थिए तर मृत्युदण्डको सवालामा [[जनमत सङ्ग्रह]]को कुरा गरिरहेका थिए। यस विपरीत ज्याकोबियन्सको यो मत थियो कि "राजाको देशद्रोह सिद्ध भैसक्यो। अतः उनलाई मृत्युदण्ड तत्काल दिनुपर्छ ।" अन्ततः २१ जनवरी १७९३ मा लुई १६औँ लाई फाँसी दिइयो । ====आतंकको राज्य ==== {{main|आतंकको राज्य}} [[चित्र:Robespierre.jpg|alt=Robespierre.jpg|left|thumb|म्याक्समिलन रबस्पियर]] नेशनल कन्भेन्सनको सामु ज्याकोबियन र जिरोन्दिस्तहरूको बीच सङ्घर्षको समस्या पनि देखा पर्‍यो। वस्तुतः युद्धको कारण फ्रान्स आर्थिक संकटबाट गुज्रिनु पर्‍यो, मुल्यवृद्धी बढ्यो जसबाट कन्भेन्सनले राहत दिनको लागि विधान बनायो, धनीसंग कर उठाउने नियम बनाइयो । यी कदमहरु जिरोन्दिस्तहरूले विरोध गरे। जब ज्याकोबियनाहरूले पेरिसको भीड र कम्यूनको सहायताले कन्भेन्सनमाथी आक्रमण गरी सत्ता कब्जा गरे र जिरोन्दिस्तहरूलाई गिरफ्तार गरी आतंकको राज्य ({{lang-fr|la Terreur|link=no}} / {{lang-en|reign of terror|link=no}}) को स्थापना भयो। अभिलेख दस्तावेज अनुसार, सेप्टेम्बर १७९३ देखि जुलाई १७९४ मा, करिब १६,६०० व्यक्तिलाई क्रान्ति विरोधी गतिबिधी गरेको आरोपमा [[मृत्युदण्ड]] दिइयो; ४०,००० लाई बिना कुनै पुर्पक्ष वा सुनुवाई मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Gough|1998|p=77}} 'आतंकको राज्य' स्थापनाको साथ फ्रान्स फेरी एक पटक पुनः अव्यवस्थाको शिकार भयो। [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|म्याक्समिलन रबस्पियर]]को नेतृत्वमा यसको स्थापना भएको थियो । यसमा क्रान्तिकारी, जनसुरक्षाको स्थापना गरिएको थियो र जो कोहीले ज्याकाबिन्सको विरूद्ध काम गर्थ्यो उसलाई मृत्युदण्डको सजाय दिइन्थ्यो। रबस्पियर रूसोको विचारधाराबाट निकै प्रभावित थिए। जस अनुसार “सामान्य इच्छा” (जनरल विल) नै सार्वभौमिक इच्छा हो। रबस्पियरले सत्तामा नियन्त्रण राख्नको लागि विरोधीहरूलाई “जिलेटिन/ [[गियोतिन|गिलेटिन]]” (फाँसी)मा शीर छेदन गरे। अतः सबै व्यक्ति आफ्नो जीवनको आयु कती होला भनेर सशंकित रहन्थे। १७९३ मा एउटा प्रस्ताव पास गरेर जेकोबिनद्वारा जिरोन्दिस्टका नेतालाई कन्भेन्सनबाट निकालिएको थियो जसको दक्षिण फ्रान्समा भयङ्कर विरोध भयो तर त्यसलाई क्रुरतापुर्वक दवाइयो। यस्तै लिऔं  शहरका बासिन्दाले विद्रोह गर्दा कन्भेन्सनले यसको पनि कठोरतापूर्वक दमन गर्‍यो। यो दमनमा विशाल सैनिक शक्तिको प्रयोग गरियो । सामन्तका घरहरु नष्ट गरिए । ३,५०० भन्दा बढी समाइए र लगभग २,००० जनालाई मारियो । [[चित्र:Robespierre_exécutant_le_bourreau.jpg|thumb|रबस्पियरले [[गियोतिन|जिलेटिन]]मा शीर छेदन गरी मृत्युदण्ड दिएको व्यङ्ग्यचित्र]] '''बेन्दी''' जिरोन्दिस्ट दल तथा राजतन्त्रवादीहरूको आँखाडा थियो। यो शहरका बासिन्दाले गणतन्त्रविरुद्ध विद्रोह गरे। यहाँ कन्भेन्सनले केरियार नामक व्यक्तीलाई दमनको लागि पठायो । यिनले क्रुरताको परिचय दिए। मानिसलाई लाईनमा राखेर गोली ठोकियो र आइमाई, केटाकेटीलाई नदिमा बगाइयो।<ref>{{Cite book|title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी|last=खरेल|first=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन|year=|location=काठमाडौँ|page=४०}}</ref> २६ जुलाईमा कन्भेन्सनमा गरेको एक भाषणमा, रबिस्पियरले केही सदस्यहरूले गणतन्त्र र क्रान्तिको विरुद्ध षड्यन्त्र गरिरहेको दाबी गरे र पुष्टि भएमा मृत्युदण्ड निश्चित भएको कुरा बताए। तर उनले ती सदस्यको नाम दिएनन् र कन्भेन्सनको सत्र अन्योलता सँगै अन्त्य भयो। त्यो साँझ, उनले ज्याकोबिन्स क्लबमा पनि त्यही भाषण गरे। भीडले ठूलो उत्साहले उनको भनाइको स्वागत गर्‍यो र 'गद्दार'हरूलाई मृत्युदण्डको माग गर्‍यो। अब यो स्पस्ट थियो कि विपक्षीहरूले कुनै कदम नचाले रबिस्पियरले चाल्नेछन्। अर्को दिन कन्भेन्सनमा, रबिस्पियर र उनका साथीहरूलाई ती सदस्यको नाम सोधियो। रबिस्पियरको बोली बन्द भयो।{{sfn|Schama|1989|p=844}} कन्भेन्सनले [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को [[गिरफ्तारी]]लाई अनुमति दिएपछि उनले उनका समर्थकहरूले होटल डे भिल्लीमा शरण लिए। त्यहाँ [[नेसनल गार्ड]]को एक टुकुडीले प्रतिरक्षा गरेको थियो। साँझ कन्भेन्सन प्रति वफादार अर्को टुकुडीले भवनमा हमला गर्‍यो र रविस्पियरलाई हिरासतमा राख्यो। आत्महत्या गर्ने प्रयासमा आफूले आफैंलाई चोट पुर्याएकाले उनी गम्भीर घाइते भएका थिए। २८ जुलाईमा उनलाई उनका १९ जना साथीहरू सहित मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Schama|1989|p=845}} २२ प्राइरियालको कानुन खारेज गरियो, जीवित जिरोन्दिस्त डेपुटी बने, र ज्याकोबिन्स क्लबलाई बन्द गरियो अनि प्रतिबन्ध लगाइयो।{{sfn|Soboul|1975|pp=425–428}} यसैको साथ साथ आंतकको राज्य पनि समाप्ति भयो। आतंकी राज्य पछि '[[थर्मिदोरियनको प्रतिक्रिया]]' (Thermidorian reaction) भयो। उदारवादी थर्मिदोरियन नेताहरूले देशको सत्ता सम्हाले र आंतक राज्यको व्यवस्थाहरूलाई भंग गरियो, ज्याकोबियन्सलाई अवैध घोषित गरियो। आंतकी शासनको दौरान लगाइएको मूल्य तथा पारिश्रमिक माथिको नियन्त्रण उठाइयो। यसबाट मूल्य फेरि बढ्न थाल्यो, सट्टेबाजहरूको प्रभाव बढ्यो र प्रतिक्रिया स्वरूप विद्रोह हुन लाग्यो तर यी विद्रोहहरूलाई दबाइयो। ====नेसनल कन्भेन्सनको कार्य ==== # राष्ट्रिय शिक्षा नीति लागू गरियो र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] राष्ट्रभाषा घोषित गरियो । #[[दासप्रथा|दास प्रथा]] समाप्त गरियो तथा ऋण चुक्ता नगर्ने माथि हाल्ने सम्बन्धी कानुन समाप्त गरियो । #जेठो पुत्रलाई नै उत्तराधिकार दिने कानुन समाप्त गरी पारिवारिक जीवनमा समानता स्थापित गरियो। #[[राजतन्त्र]] समाप्त गरी [[गणतन्त्र]] स्थापना दिवस देखी एक नयाँ पात्रो पञ्चाङ्ग पंचाग (२२ सेप्टेम्बर १७९२) लागू गरियो #नाप मापन तौलको नयाँ पद्धति ग्राम, लिटर, [[मिटर]] शुरू गरियो । #[[कालो बजार|कालोबजारी]] रोक्न रासनिङ व्यवस्था लागू गरियो। #मुआब्जा दिने नीति समाप्त गरियो। धनीहरूलाई [[आयकर]] तथा युद्धकर लगाइयो । #धर्मको मामिलामा राज्यले [[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]] घोषित गर्‍यो र पादरीलाई कुनै मान्यता दिइएन । === तृतीय चरण /“डाइरेक्टरी” शासन (१७९५-१७९९) === २२ अगस्ट १७९५ मा कनभेन्सनले नयाँ संबिधान पारित गर्‍यो । फ्रेन्च [[जनमत सङ्ग्रह]]ले यो दस्तावेजलाई अनुमोदन गर्‍यो । यसको पक्षमा करिव १०,५७,००० मत आएको थियो भने विपक्षमा ४९,००० मत परेको थियो।<ref name="Doyle-p320">Doyle (1989), p. 320</ref> मतदानको नतिजाको घोषणा २३ सेप्टेम्बर १७९५ मा भयो, नयाँ संबिधान २७ सेप्टेम्बर १७९५ देखि लागु हुने भयो ।<ref name="Doyle-p320" /> नयाँ संविधान ले द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहितको डाइरेक्टरी ({{lang-fr|Directoire}}) ({{lang-en|Directory}}) को सिर्जना गर्‍यो। “डाइरेक्टरी” शासन वस्तुतः नेशनल कन्भेन्सनले एक संविधान निर्माण गरी कार्यपालिकाको उत्तरदायित्व ५ सदस्यीय निर्देशनालय “निर्देशक मण्डल” लाई सुम्पिइयो। निर्देशनालयको सबै सदस्यहरूको अधिकार बराबर थियो। प्रत्येक सदस्य पटक -पटक गरी तीन महिनाको लागि अध्यक्ष हुन्थे। प्रत्येक वर्ष एक सदस्य कार्यकाल समाप्त हुन्थ्यो र उनको साटो दोश्रो सदस्यको नियुक्ति हुने गर्थ्यो। यस प्रकार नेशनल कन्भेन्सन पछि फ्रान्समा डाइरेक्टरी शासन शुरू भयो जुन १७९५ देखी १७९९ सम्म चल्यो। अन्तमा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरे। डाइरेक्टरीको यो शासन अव्यवस्थित, दुःखमय रह्यो। सञ्चालक मण्डललाई सशस्त्र सेनाको नियन्त्रण एवं सेनाध्यक्ष र [[जर्नेल|जनरल]]को नियुक्ति, फ्रान्सको तर्फबाट सन्धि तथा [[युद्धको घोषणा]] गर्ने अधिकार थियो। संचालक मण्डलको सामु प्रमुख समस्या युद्धको समस्या थियो, अर्को तर्फ डाइरेक्टरी सदस्यहरु अनुभवहीन, अयोग्य तथा भ्रष्ट थिए। अतः डाइरेक्टरीको शासन कालमा प्रकारको गडबडी फैलियो, व्यापार ठप्प भयो र [[विदेश नीति]] पनि कमजोर रह्यो। यस्तो स्थितिमा फ्रान्सको जनता एक यस्तो शासक (नेतृत्व)को आवश्यकता महसुस गएइरहेका थिए जो देशको आन्तरिक र बाह्य शान्ति र सन्तुलन मिलाउन सकोस् तथा विदेशी शक्तिलाई परास्त गर्न सकोस्। यस कालमा नेपोलियनले सैन्य [[विजय]]द्वारा फ्रान्सको सम्मान प्रतिष्ठा स्थापित गरे र अन्ततः डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरेर सत्तामा आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गरे।{{sfn|McLynn|1997|p=219}} === चतुर्थ चरण === १७९९ मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी (निर्देशनात्मक ) शासन अन्त गरे र फ्रान्सका प्रथम (सल्लाहकार ) काउन्सल बने र १८०४ ई. मा उनले आफैलाई सम्राट घोषित गरे र यस प्रकार नेपोलियनको [[तानाशाही]] साम्राज्यवादी शासनको शुरूवात भयो । == फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध == {{main|आतंकको राज्य}}{{main|नेपोलियनकालीन युद्ध}} क्रान्तिबाट द्वन्दको एक शृंखला सुरु भयो। यसको सुरुवात १७९२ मा भयो र १८१५ मा नेपोलियनको पराजय भएपछी मात्र अन्त्य भयो। मे १७९२ देखि जुन १८१५, फ्रान्स लगभग निरन्तर ब्रिटिस र अन्य मुख्य शक्तिको परिवर्तित सङ्गठन विरुद्ध युद्धमा संलग्न भयो । यो युद्धमा भएको फ्रान्सको धेरै सफलता/ [[विजय]]ले फ्रान्सेली क्रान्तिको विचारधारा छिमेकी देशहरू र युरोप भरि फैलियो । तर, १८१४ (र १८१५) मा नेपोलियनको आखिरी पराजयले प्रतिक्रिया ल्यायो जसले फ्रान्स र युरोपमा केहि- तर सम्पूर्ण होइन- क्रान्तिकारी उपलब्धीहरू उल्त्यायो। बुर्बोनहरू राजगद्दीमा पुनर्स्थापित भए, [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] को भाइ लुइस अठारौको नाममा राजगद्दीमा बसे। १७९२ अप्रिल मा, फ्रेन्च सेनाले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डमा आक्रमण गर्‍यो तर सेप्टेम्बरमा हार व्यहोर्नु पर्यो। नोवेम्बर ६ मा अष्ट्रियाको सेनालाई पराजित गरेर राइनल्यान्ड, नाइस र सेभोई कब्जा गर्‍यो। यी सफलताको उत्साहबाट, १७९३ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले डच रिपब्लिक, स्पेन र ब्रिटेन माथि युद्धको घोषणा गर्‍यो। यसबाट पहिलो गठबन्धनको सुरु भयो ।{{sfn|Rothenberg|1988|p=785}} १७९४ मे सम्ममा, फ्रेन्च सेनामा ७,५०,००० देखि ८,००,००० जवान थिए।{{sfn|Blanning|1996|pp=120-121}} सेनामा उच्च परित्यागको वावजुद, उनीहरूसँग आन्तरिक र बाह्य चुनौतीको सामना गर्न पर्याप्त सेना थियो।{{sfn|Brown|1995|p=35}}[[चित्र:La_Bataille_du_Pont_d'Arcole.jpg|left|thumb|नेपोलियनको इटालीको अभियानले इतालीको नक्सा बनाए।]] १७९५ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डलाई विलय गरायो। १७९७ अक्टोबर मा, बोनापार्टले इटालीमा अष्ट्रियालाई शृंखलाबद्ध पराजित गरे। यसबाट इटालीले काम्पो फोर्मियोको सन्धि गर्‍यो। जसबाट नेदरल्याण्डलाई हातबाट गुमाउनु पर्यो।{{sfn|McLynn|1997|p=157}} == परिणाम == # '''संसारलाई [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]] पाठ सिकाउदै मानवता, स्वतन्त्रता र समानताको नारा दिई प्रजातान्त्रिक आदर्शको घोषणा''' फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रेरक शब्दहरू -स्वतन्त्रता, समानता र बंधुत्व। यी तीन शब्दले विश्वको राजनीतिक व्यवस्थाको स्वरूपमा आमूलचूल परिवर्तनको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो । जस प्रकार धर्म र संस्कृतिको क्षेत्रमा सत्यम् शिवम् र सुन्दरमको महत्त्व छ उसैप्रकार राजव्यवस्थामा स्वतन्त्रता एवं बन्धुत्व भावना धेरै देशको संविधानमा देखिन्छ । # '''युरोपमा गतिशील राष्ट्रियताको जन्म :[[इटालीको एकीकरण]], [[जर्मनीको एकीकरण]]''' # '''धर्मनिरपेक्षताको भावनाको प्रसार''' : फ्रान्सेली क्रान्तिले धर्मलाई राज्यबाट अलग गरेर धर्मनिरपेक्ष स्वरूप प्रदान गर्‍यो। अब धर्म व्यक्तिगत विश्वासको वस्तु बन्यो। जसबाट राज्यलाई कुनै किसिमको हस्तक्षेप गर्नु पर्दैनथ्यो। # '''सैन्यवादको विकास''' फ्रान्सेली क्रान्तिले [[सैन्यवाद]]लाई प्रेरित गर्‍यो । युद्धको समयमा नागरिकहरूको लागि सैनिक सेवा अनिवार्य गरिएको थियो। युद्धको लागि जनताको सेनामा भर्ती हुनको लागि यो पहिलो पटक अपिल थियो । बताइएको थियो "अबबाट जबसम्म गणतन्त्रको शत्रुहरूलाई बाहिर निकालिदैन तबसम्म फ्रान्सेली जनताहरू स्थायी रूपमा सैनिक सेवाको लागि उपलब्ध रहनेछन् ।" त्यस अघिसम्म युद्ध राजाको पेशेवर सैनिकहरुद्वारा लडिन्थ्यो । यसै सैन्यवादले पछि अनेक राष्ट्रहरूलाई प्रभावित गर्‍यो र [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को एक महत्त्वपूर्ण कारण बन्यो। # '''अधिनायकवादको शुरूआत''' फ्रान्सेली क्रान्तिलाई [[तानाशाही|अधिनायकवाद]]को उद्गम स्रोत मानिन्छ। रबस्पिरको 'आतंकको शासन' यसको पहिलो मञ्चन थियो । क्रान्तिको दौरान अनेक नीति र सिद्धान्तहरू असफल भयो र परिवर्तन गरिनु पर्यो । फलस्वरूप एक व्यक्तिलाई योग्यतामाथी बल दिइन थालियो। यसैबाट नेपोलियन जस्ता तानाशाहको उदय उद्भव सम्भव भयो। पछि इटली, जर्मनी सहित कयौं देशहरूमा अधिनायकवादको उदय भयो । # '''समाजवादको मार्ग प्रशस्त''' # '''मध्यकालीन सामन्ती अवशेष समाप्त पारेर आधुनिक व्यबस्था लागु गर्‍यो''' फ्रान्सेली क्रान्तिले सामन्ती व्यवस्थामाथी प्रहार गर्दै सामन्ती विशेषाधिकारहरूको अन्त गर्‍यो र क्रान्तिको यो उपलब्धि यूरोपको अन्य देशहरूलाई समेत प्रभावित गर्‍यो । # '''कृषिमा सामन्ती व्यबस्था समाप्त गरी किसानहरूलाई स्वतन्त्र बनेकाले कृषि उत्पादनमा वृद्धि, किसानहरूको जीवन स्तरमा वृद्धि''' # '''कानुनी स्वतन्त्रता एबम समानताको आधारमा सामाजिक तथा आर्थिक सुधार''' # '''धार्मिक स्वतन्त्रता''' # '''संसारभरी नै क्रान्तिको लहर बढ्दै गयो र पुरानो निरंकुस व्यबस्था समाप्त पारेर नया प्रजातान्त्रिक वैधानिक शासन व्यबस्थाको व्यापक प्रचार''' # '''फ्रान्समा अस्थिरता''' # '''[[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय''' इटालीसंगको युद्धमा नेपोलियन विजयी भए। उनले मिश्र(इजिप्ट) माथि पनि आक्रमण गरे। विभिन्न युद्धमा विजयी भएकाले उनको लोकप्रियता बढ्यो। त्यसैले सन् १७९९ मा बनेको संबिधान अनुसार नेपोलियन फ्रान्सको कन्सुल (राज्य सल्लाहकार) बने। कन्सुल बनेपछि उनले राज्यको आन्तरिक अवस्था ठीक गरे। उनले अनेकौ सुधार गारी फ्रान्सको आर्थिक, धार्मिक तथा सामाजिक स्थिति दह्रो बनाए। नेपोलियनको लोकप्रियता थप बढ्न थाल्यो। र १८०४ मा नेपोलियन [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सको सम्राट]] बने । यस प्रकार फ्रान्समा पुनः राजतन्त्र कायम हुन गयो । == फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति == फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति लाई क्रान्तिको आर्दर्श, क्रान्तिको नेतृत्व, क्रान्तिको प्रगती, क्रान्तिको दौरान ल्याइएका परिवर्तन र विश्वमा परेको प्रभावको प्रकाशमा बुझ्न जरुरी छ। यस दृष्टिले क्रान्ति एक यस्तो क्रान्ति थियो जसको प्रारम्भ त कुलीन वर्ग ले गरे, फेरि यसको नेतृत्व मध्यमवर्गको हातमा आयो। केही समयको लागि यो क्रान्तिकारी तत्त्वको प्रभावमा रह्यो र अन्तमा एक सैनिक तानाशाहको साथ खत्तम भयो। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्ति विशाल नदीजस्तै उच्च पर्वत शिखरबाट प्रारम्भ भइ मार्गमा अनेक पहाड पर्वत हुँदै कहिले तिव्र गति त कहिले मन्द गति सँगै प्रवाहित भइरह्यो। === क्रान्तिको मध्यवर्गीय स्वरूप === १७८९ मा भएको फ्रान्सेली क्रान्तिलाई एक बुर्जुवा क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। क्रान्तिको पहिलो चरणमा नेतृत्व तृतीय स्टेटको बुर्जुवा वर्गको हातमा थियो। मध्यवर्गीय नेतृत्वले निजी सम्पत्तिलाई ध्यानमा राख्दै केही सिद्धान्त पनि बनाए। वस्तुतः सामन्तवादको अन्तको घोषणा त गरियो तर सामन्ती अधिकारलाई यत्तिकै छाडिएन, तर भूमिपतिहरूलाई क्षतिपूर्ति गरेपछि नै किसान कुनै उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन सक्थे। मानवाधिकारको घोषणामा मध्यवर्गीय प्रभाव देख्न सकिन्छ। सम्पत्तिको अधिकारलाई मनुष्यको नैसर्गिक अधिकारहरूको श्रेणीमा राखियो जुन बुर्जुआ हितको संरक्षणसंग सम्बन्धित छ। यस प्रकार प्रकार वयस्क मताधिकारको कुरा त गरियो तर संविधानमा “नागरिक” शब्दको अत्यन्त संकुचित अर्थमा प्रयोग गरिएको थियो। नागरिकलाई सक्रिय वा निष्क्रिय नागरिकमा विभाजित गरिएको थियो। सक्रिय नागरिक जो आफ्नो कम से कम तीन दिनको आयको रकम प्रत्यक्ष करको रुपमा बुझाउथे र मात्र उनीहरूलाई मात्र मत दिन पाउने अधिकार थियो। प्रतिनिधि हुनको लागि पनि सम्पत्तिको योग्यतालाई आधार बनाइएको थियो र यो धनी मानिसहरू नै राजनीतिक क्रियाकलापमा सहभागी हुन सक्थे र यसको मतलब यो थियो कि धनी मानिस मध्यवर्गसंग सम्बन्धित थिए। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्तिले जन्ममा आधारित भेदभावलाई अन्त्य गर्‍यो तर त्यस प्राचीन सामन्तवादको स्थानमा धनमा आधारित नयाँ सामन्तवादको प्रभुत्व सुरु भयो। क्रान्तिको दौरान क्रान्तिकारिहरूले निरंकुश सरकारद्वारा लिइएको ऋणको कुरा त उठाए तर उक्त ऋण माफ गर्ने कुरा कसैले गरेनन्। यसको कारण थियो कि यो ऋण सरकारलाई बुर्जुआ वर्गले दिएको थियो। यस प्रकार सरकारलले चर्चको सम्पत्तिलाई जफत गरियो तर उक्त सम्पत्तिलाई भूमिहीनलाई वितरण गरिएन। जमिन सर्वाधिक उच्च मुल्यमा बेचियो र त्यस जमीनलाई किन्ने क्षमता मध्यवर्गसँग थियो। फ्रान्सेली क्रान्तिले मजदुरको हितलाई वेवास्ता गर्‍यो र र श्रमिक आन्दोलनलाई हतोत्साहित गर्‍यो। क्रान्तिको दौरान श्रमिक वर्गले महत्वपूर्ण भूमिका निभएका थिए तर बुर्जुआ नेतृत्वलाई उसको बढ्दो स्थिति मन्जुर थिएन। अतः नेशनल असेम्बलीले निरंकुश राजतन्त्र युगमा निर्मित कानूनलाई पुनः लागू गरियो। जसअनुसार सबै श्रमिक संघ सम्बन्धी कार्य प्रतिबन्ध लगाइयो र गिल्डलाई गैरकानूनी घोषित गरियो। नेशनल एसेम्बलीमा बुर्जुआको प्रधानता थियो र त्यसमा जिरोन्दिस्त र ज्याकोबियन पनि बुर्जुआ वर्ग संग सम्बन्धित थिए । यद्यपि ज्याकोबियन सर्वहारा वर्गको हितको कुरा गर्थे तर आतंकी राज्यको स्थापनामा बुर्जुआ हितलाई माथि राखिएको थियो र श्रमिक प्रतिक्रिया दबाउन सेनाको सहायता लिइयो। डायरेक्टरीको शासनमा पनि मध्यवर्गीय हितलाई प्रमुखता दिइयो । संचालक मंडलले जुन द्विसदनात्नीमक विधायिकाको निर्माण गरेका थिए, त्यसका सबै सदस्य मध्यवर्गीय बुद्धिजीवी थिए। नेपोलियनको सुधारहरूमा पनि बुर्जुआ प्रभाव देख्न सकिन्छ। उनले बुर्जुआ हितलाई संरक्षित राखेर आफ्नो विधि संहितामा सम्पत्तिको अधिकारलाई सुरक्षित राखियो, कुलीनलाई अपेक्षाकृत व्यापक अधिकार दिए तथा उनको व्यापारिक र वाणिज्यिक सुधारको फाइदा मध्यवर्गलाई नै मिल्यो। यस प्रकार क्रान्तिको स्वरूपमा मध्यवर्गीय तत्व देखिन्छ। तर पुरै क्रान्ति र उसको प्रभावको विश्लेषणबाट यो स्पष्ट हुन्छ कि कि क्रान्तिमा मध्यवर्गीय तत्वको साथ कृषक, मजदूर, महिलाको सहमागिता थियो। यस तरिकाले यो मात्र मध्यवर्गीय क्रान्ति थिएन तर एक लोकप्रिय क्रान्तिको रुपमा यसलाई देख्न सकिन्छ। ===विश्वव्यापी स्वरूप=== फ्रांन्सेली राज्य क्रान्ति एक विश्वव्यापी चरित्रको लागि भएको थियो। क्रान्तिकारीहरूले १७८९ मा मनुष्य तथा नागरिक अधिकारको घोषणा गरे, जस अनुसार "जन्म बाट समान पैदा भएको कारण सबै मानवलाई समान अधिकार हुनुपर्छ। र यो सबै देशको लागि, सबै मानवको लागी र सबै विश्वको लागि हो। , सबै समयको लागि, मिलना चाहिए और यह सभी देशों के लिए यो घोषणा फ्रान्सको लागि मात्र नभएर स्वतन्त्र हुन चाहने र राजतन्त्र र सामन्ती विशेषाधिकारको बोझबाट मुक्त हुन चाहनेहरूको लागि थियो। नेसनल एसेम्बली(राष्ट्रिय सभा)द्वारा १७९२ मा कामपेने नामक एक इंलिस नायकलाई फ्रान्सेली नागरिकको उपाधी दिइयो र उनलाई फ्रान्सेली नेसनल कन्भेन्सनको प्रतिनिधि चुनियो। यस प्रकार "क्रान्तिको दौरान क्रान्तिलाई स्थायी र सुदृढ राख्नको लागी क्रान्तिलाई युरोपको अन्य देशमा पनि विस्तार गरिनु पर्छ" भन्ने विचारको विकास भयो। यसमा एउटा यस्तो युद्धको कल्पना गरियो जसमा फ्रान्सेली सेना छिमेकी देशमा प्रवेश गरेर त्यहाँका स्थानीय क्रान्तिकारीहरूसँग मिलेर राजतन्त्रलाई अपदस्त गरि गणतन्त्र स्थापना गर्नेछ। फ्रान्सको क्रान्ति एक राष्ट्रिय घटना मात्र थिएन। यो त -स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा सम्पूर्ण युरोपमा गुञ्जेको घटना थियो। क्रान्तिको प्रभाव यति दूरगामी रह्यो कि समस्त यूरोप यसमा आच्छादित भयो। यसै सन्दर्भमा "यदि फ्रान्स बिरामी भयो भने सम्स्त युरोपलाई हाच्छ्यु आउँछ।" भनिन्थ्यो। ===क्रान्ति सुनियोजित थिएन=== ==='सामाजिक क्रान्ति'को रूपमा === फ्रान्सेली क्रान्तिको मूल कारण तत्कालीन फ्रान्सेली समाजको दुरावस्था पनि एक थियो। समाज विशेषाधिकार प्राप्त र अधिकार विहीन वर्गमा विभाजित थियो। कृषक किसानको स्थिति कर को बोझबाट नाजुक थियो र अर्को तर्फ उनीहरूलाई सामन्तको अत्याचार र चर्चको हस्तक्षेपबाट पनि शोषणको सिकार हुनु पर्थ्यो। यी स्थितिले क्रान्तिको मार्ग देखायो। क्रान्तिकारीहरूले यसै असमानताको विरुद्ध आवाज उठाए र स्वतंत्रता, समानता तथा बन्धुत्व का नारा दिए। क्रान्तिको समय नै [[सामन्तवाद]]को अन्तको घोषणा भयो, विशेषाधिकारको अन्त्य गरियो। ===अधिनायकवादी स्वरूप=== फ्रान्सेली क्रान्तिमा सर्वसाधारणको सहभागिता थियो तर उनीहरूको हितलाई नजरअन्दाज गरेर क्रान्तिले अधिनायकवादको रुप धारण गर्‍यो जसमा कुनै एक व्यक्तिको सिद्धान्त र इच्छाको विशेष स्थान थियो। वस्तुतः क्रान्तिको समय रबिस्पियरको नेतृत्वमा एक तानाशाही सरकार वा अधिनायकतन्त्रको स्थापना भएको थियो र पछी गएर नेपालियनले पनि अधिनायकवादको स्थापना गरे। === प्रगतिशील क्रान्तिको रूपमा === फ्रान्सको क्रान्ती त्यहाँको पुरातन व्यवस्थामा व्याप्त तमाम विकृति, विसंगति तथा आधारभूत दोषको बिरुद्ध एक शसक्त प्रतिकृया थियो। क्रान्तिले निरंकुश राजतन्त्र, असमानतामा आधारित फ्रान्सेली समाज, विलासितापूर्ण पादरी वर्ग तथा आर्थिक अव्यवस्थाको सङ्कट सँग जुधिरहेको कुशासनको अन्त गरि फ्रान्समा प्रजातान्त्रिक शासन प्रणालीको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। यस दृष्टिबाट यसलाई प्रगतिशील क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। साथै मानवाधिकार को घोषणा, स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा तथा राष्ट्रियताको विचारधाराबाट समस्त विश्वलाई जागरुक गरायो। परिणामस्वरूप विश्वको कयौं देशमा राजनैतिक अधिकारको माग लाई लिएर आन्दोलन सुरु भयो। इटली एवं जर्मनीको एकीकरणको भावनालाई प्रोत्साहन मिल्यो। धर्म र राजनीतिको पृथक्करणको मुद्दा पहिलो पटक यस क्रान्तिको दौरान उठ्यो। == प्रतीक == === ला मार्सेलाइज === {{Main|ला मार्सेलाइज}} [[चित्र:Pils rouget lisle chantant marseillaise mb (Musée).jpg|thumb|क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले, ला मार्सेलाइजका रचनाकारले १७९२ मा सर्वप्रथम यो गीत गएका थिए ।]] {{Listen |filename = La Marseillaise.ogg |title = ला मार्सेलाइज |description = फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] ''ला मार्सेलाइज''; text in French. }} "ला मार्सेलाइज" ({{IPA-fr|la maʁsɛjɛːz}}) फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] बन्यो। यो गीत "क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले" ले १७९२ मा रचना गरेका हुन् । फ्रान्सको राष्ट्रिय सभाले यसलाई १७९५ मा राष्ट्रिय गानको रूपमा स्वीकार गर्‍यो ।<ref>{{cite journal|first=Karen A.|last=Cerulo|title=Symbols and the world system: national anthems and flags|journal=Sociological Forum|year=1993|volume=8|issue=2|pages=243–71|doi=10.1007/BF01115492}}</ref> === गिलेटिन === [[गियोतिन|गिलेटिन]] फ्रेच क्रान्तिको आतंकको मुख्य प्रतिकको रूपमा उभिएको छ।<ref>{{cite book|author=Paul R. Hanson|title=The A to Z of the French Revolution|url=https://books.google.com/books?id=yYJ4AAAAQBAJ&pg=PA151|year=2007|publisher=Scarecrow Press|page=151|isbn=978-1-4617-1606-8}}</ref> == दीर्घकालीन प्रभाव == युरोपेली र पश्चिमी इतिहासमा फ्रेन्च क्रान्तिको ठूलो प्रभाव छ। यसले सामन्तवादको अन्त्य गर्‍यो र भविष्यमा व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको परिभाषाको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। {{sfn|Palmer|Colton|1995|p=341}}{{sfn|Fehér|1990|pp=117–130}} यसको फ्रेन्च राष्ट्रवादमा परेको ओरभाव गहन छ र युरोप भरी नै राष्ट्रवादी आन्दोलनको लागि उत्साह मिल्यो।{{sfn|Dann|Dinwiddy|1988|p=13}} आधुनिक इतिहासकारहरू राष्ट्र राज्यको अवधारणा क्रान्तिको प्रत्यक्ष परिणाम भएको कुरामा सहमत छन्। {{sfn|Keitner|2007|p=12}} === फ्रान्स === क्रान्ति फ्रान्सको समाजमा कयौं परिवर्तन ल्यायो,। ती मध्ये केही सर्वस्वीकार्य छन् भने केहीमा अझै बहस जारी छन्। {{sfn|Stewart|1951|pp=783–94}} लुइस चौधौको पालामा, राजनैतिक शक्ति भर्सेलिजमा केन्द्रित थियो र राजाको नियन्त्रणमा थियो। राजाको शक्ति अथाह व्यक्तिगत धन, सेना माथिको नियन्त्रण र क्लर्जी, प्रादेशिक गभर्नर, वकिल तथा न्यायाधीशको नियुक्तिबाट मिलेको थियो।{{sfn|Thompson|1952|p=22}} एक वर्ष भन्दा कम समयमा, राजालाई नाम मात्रको बनाइयो, कुलीनहरूलाई सम्पत्ति र उपाधीबाट, चर्च र यसका सम्पत्तिबाट बञ्चित गरियो। क्लर्जी, न्यायाधीश र मेजिस्ट्रेटको नियन्त्रण राज्यबाट गरिने भयो र सेनाको साथ साथ क्रान्तिकारी नेसनल गार्डको व्यवस्था गरियो। १७८९ को केन्द्रिय तत्त्व "स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व"को नारा थियो। र "मानव तथा नागतिकको अधिकारको घओषणा"लाई नै पूर्ण रुपमा क्रान्तिको रुप मानियो। "{{sfn|Lefebvre|1947|p=212}} ==== क्याथोलिक चर्चको स्थिति ==== क्रान्तिताका क्याथोलिक चर्चको स्थिती एक सबैभन्दा तातो विवाद थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=145–167}} १७८८ मा, यसले समाजमा प्रभुत्व कायम गरेको थियो; फ्रेन्च नै क्याथोलिक र क्याथोलिक नै फ्रेन्च भन्ने मान्यता थियो। १७९९ सम्ममा, चर्चको अधिकांश सम्पत्ति जफत गरियो र यसमा प्रमुख नेताहरू कि त मारिए वा निर्वासित थिए। यसको सांस्कृतिक प्रभाव माथि हमला गरियो र आइतबार, पवित्र दिन, प्राथना, संस्कार र पर्वहरू हटाउने प्रयास गरियो। अन्ततः यी प्रयासहरू विफल भए बरु धर्म माने सन्तहरू बाट आक्रोशित प्रतिकृया सामना गर्नु पर्यो। यी परिवर्तनहरूको विरोध नै वेन्दीको विद्रोहको मुख्य कारण थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=338–353}} [[File:Le Bataillon Carré, Affaire de Fougères 1793 (Square Battalion).jpg|thumb|upright=1.0|left|The 1793 [[War in the Vendée]] was in part sparked by opposition to state persecution of the Catholic church]] शताब्दियौं देखि, परोपकारी संस्थाहरूले अस्पताल, गरिबलाई राहत दिन, स्कुललाई पैसा दिने गर्थ्यो। जब यसका सम्पत्ति जफत गरियो र बेचियो पैसा आउन बन्द भयो र समाजमा अव्यवस्था भयो। {{sfn|Sutherland|2002|pp=1-24}} ==== अर्थतन्त्र ==== दुई तिहाई भन्दा धेरै फ्रान्सेली हरू कृषिमा काम गर्थे, जुनलाई क्रान्तिले परिवर्तन गर्‍यो। चर्च र कुलीनवर्गले नियन्त्रण गर्ने ठूलो जमिन जफत भएपछि फ्रान्समा धेरै सङ्ख्यामा साना स्वतन्त्र फार्मको विकास भयो। बाली फसल कटाइमा कर अन्त्य गरियो। परिवारमा पितृसत्ता कमजोर हुँदै गयो। परिवारका सबै सन्तानसँग पैतृक सम्पत्तिको हक हुने भएपछि जन्मदरमा कमी आयो। {{Sfn|Jones|1988|pp=251–54, 265}} सहरमा, साना स्तरको उद्यम विस्तार भयो। [[एकाधिकार]], प्राथमिकता, बाधा, नियम, कर उदार भएकाले त्यस्तो भएको थियो। यद्यपि बेलायती [[नाकाबन्दी]]को कारणले समुद्रपार र उपनीवेशको व्यापार लगभग अन्त्य भएको थियो। त्यसले उनीहरूको आपूर्ति चक्र बिथोलिएको थियो। समग्रमा, क्रान्तिले फ्रान्सको व्यापार क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन भएन। एक सामान्य व्यापारीको स्वामित्वमा एक सानो स्टोर, मिल वा पसल हुन्थ्यो, परिवारको सहयोग वा केही कर्मचारीहरू को साथ चलाउथ्यो। ठूला उद्योगहरू अन्य औद्योगिकशील राष्ट्रभन्दा कम थियो।{{sfn|Cobban|1964|pp=68-80}} ==== संविधानवाद ==== क्रान्तिको मुख्य उद्देश्य राजाको स्वेच्छाचारी शासनको अन्त्य थियो। क्रान्तिको समयमा संवैधानिक व्यवस्था सहितको विधिको शासनको वाचा गरिएको थियो। नेपोलियनले सम्राटको रुपमा संवैधानिक प्रणालीको स्थापना गरेका थिए (यद्यपि उनको हातमा नै सम्पूर्ण नियन्त्रण थियो), र पुर्नार्स्थापित बुर्बोन राजवंश पनि संवैधानिक मार्गमा नै हिड्न बाध्य भयो। १८७१ मा [[नेपोलियन तृतीय|नेपोलियन तृतीयको]] बहिर्गमन पछी, राजतन्त्रवादीहरूस संग बहुमत थियो, तर उनीहरू यति विभाजित थिए कि को राजा भन्नेमा उनीहरू सहमत हुन सकेनन्। र क्रान्तिको विचारप्रति अझै बढी प्रतिबद्ध तेस्रो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भयो।<ref>Furet, ed., ''A Critical Dictionary of the French Revolution,'' pp. 479–93</ref><ref>Robert Tombs, "Inventing politics: from Bourbon Restoration to republican monarchy," in Martin S. Alexander, ed., ''French history since Napoleon'' (1999), pp. 59–79</ref> क्रान्तिको पुरातनवादी क्याथोलिक दुश्मन भिची फ्रान्स (१९४०-४४)मा सत्तामा आयो। भिचीले समानताको सिद्धान्तलाई अस्वीकार गर्‍यो र क्रान्तिको क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ ९(Liberty, Equality, Fraternity)को स्थानमा "काम, परिवार र मातृभूमी" ले प्रतिस्थापन गर्ने प्रयास गरेको थियो। यद्यपि बुर्बोन, भिची वा कसैले पनि १७८९ अगाडी कुलीन वर्गले प्रयोग गर्ने विशेषाधिकार पुनर्स्थापना गर्ने प्रयास गरेनन्। फ्रान्स स्थायी रुपमा कानुनीको नजरमा सबै बराबर रहेको समाज बन्यो ।{{sfn|Hanson|2009|p=189}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==स्रोत == {{refbegin|40em}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |author-link=|title=Citizens, A Chronicle of The French Revolution |publisher=Penguin |year=1989 |edition=2004 |isbn=978-0-14-101727-3}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |publisher=Harper Collins |year=1977 |isbn=978-0-00-216701-7 |title=Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands, 1780–1813}} * {{cite book |last1=खरेल|first1=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन |year=२०६४ |isbn= |title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी}} {{विश्वको इतिहास}} [[श्रेणी:क्रान्तिहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] trgcxpso2i8vztlhyg40mtd24rr261i 0 98945 1355120 1333419 2026-05-14T05:56:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355120 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = पार्वतीपुर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =वडाध्यक्ष |leader_name =कृष्णकुमार गुरुङ ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =10.02 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |population_note = |population_total = 9385 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.40|84.43|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,३८५ रहेको थियो जसमध्ये ४,४७० पुरुष र ४,९१५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,४५१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> पार्वतीपुर बजार सदरमुकाम भरतपुर देखि १८ किमी दूरीमा अवस्थित छ। यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २१ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] f8848oi9a5olx4ygmvu6dvbp2gpgr8c 1355122 1355120 2026-05-14T05:58:13Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355122 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = पार्वतीपुर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =वडाध्यक्ष |leader_name =कृष्णकुमार गुरुङ ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =10.02 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |population_note = |population_total = 9385 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.60|84.33|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,३८५ रहेको थियो जसमध्ये ४,४७० पुरुष र ४,९१५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,४५१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> पार्वतीपुर बजार सदरमुकाम भरतपुर देखि १८ किमी दूरीमा अवस्थित छ। यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २१ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] qikbnznnuixefet4eo9ofioewpbl9li 1355123 1355122 2026-05-14T05:59:14Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355123 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = पार्वतीपुर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =वडाध्यक्ष |leader_name =कृष्णकुमार गुरुङ ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =10.02 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |population_note = |population_total = 9385 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.60|84.32|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,३८५ रहेको थियो जसमध्ये ४,४७० पुरुष र ४,९१५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,४५१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> पार्वतीपुर बजार सदरमुकाम भरतपुर देखि १८ किमी दूरीमा अवस्थित छ। यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २१ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] et1pkacowrbtat9rx9opxguh3obt9hg 1355125 1355123 2026-05-14T06:00:04Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355125 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = पार्वतीपुर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =वडाध्यक्ष |leader_name =कृष्णकुमार गुरुङ ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =10.02 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |population_note = |population_total = 9385 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.60|84.32|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,३८५ रहेको थियो जसमध्ये ४,४७० पुरुष र ४,९१५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,४५१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> पार्वतीपुर बजार सदरमुकाम भरतपुर देखि १८ किमी दूरीमा अवस्थित छ। यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २१ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 5ley5f5evnotqowq8fylnivu1wl16nz 1355130 1355125 2026-05-14T06:03:01Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1355130 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = पार्वतीपुर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title =वडाध्यक्ष |leader_name =कृष्णकुमार गुरुङ ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 =10.02 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |population_note = |population_total = 9385 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.60|84.33|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,३८५ रहेको थियो जसमध्ये ४,४७० पुरुष र ४,९१५ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,४५१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> पार्वतीपुर बजार सदरमुकाम भरतपुर देखि १८ किमी दूरीमा अवस्थित छ। यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यो भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २१ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 6wgdov4cy7s7hltitntnqdi350ygv15 0 102045 1355086 1333452 2026-05-14T03:13:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355086 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix =नेपाली पप राजा | name = [[File:Cool Pokhrel.png|size|200px]] | honorific_suffix = कूल पोखरेल | image = | image_upright = 1.0 | image_size = | alt = | caption = | native_name =कुल पोखरेल | native_name_lang =कुल पोखरेल | pronunciation = | birth_name = कुल प्रसाद पोखरेल | birth_date = {{Birth date|1981|9|21}} | birth_place = [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[नेपाल]] | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ४ अक्टोबर २००४ (वर्ष २३) | death_place =[[पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|पाटन अस्पताल]], [[नेपाल]] | death_cause = लागू अौषधीको अधिक सेवन | body_discovered = ४ अक्टोबर २००४ | resting_place = आर्य घाट | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | residence = | nationality = [[नेपाली]] | other_names = नेपाली पप राजा, अभिमन्यु | citizenship = [[नेपाली]] | education = न्यू होराइजन इन्स्टिच्युट | alma_mater = | occupation = [[गायक]] | years_active = १९९५ - २००४ | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[नेपाल]] | salary = | net_worth = | height = | weight = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charge = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | webssite = | module = {{Infobox musical artist|embed = yes | background = एकल गायक | instrrument = {{flat list| *स्वर *गीतर }} | genre = [[पप सङ्गीत|पप]] | label = {{flat list| *कूल पोखरेल }} | associated_acts = {{flat list| *[[झिल्के बादल]] *[[सुगम पोखरेल]] *[[गिरिश खतिवडा]] }} }} | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''कुल प्रसाद पोखरेल''' (२१ सेप्टेम्बर १९८१ - ४ अक्टोबर २००४) एक नेपाली तथा तथा गीतकार थिए। उनी लोकप्रिय रूपमा आफ्नो मञ्च नाम कूल पोखेलले चिनिन्थ्यो भने उनी एक पप र [[लोकगीत|लोक सङ्गीत]] गायकको रूपमा परिचित थिए। उनको लागू अौषधीको अधिक सेवनका कारण सन् २००४ मा निधन भएको थियो।<ref name="कुल पोखरेलको जीवनी">{{cite web|title=कुल पोखरेलको जीवनी|url=http://www.xnepalimuskan.blogspot.com/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|website=साइबर संसार|publisher=साइबर संसार|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref name="कुल पोखरेल">{{Cite news|url=http://www.dhakatopi.com/cool-pokharel|title=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-17|language=en}}</ref><ref name="कुल पोखरेलको दुःखद घटना">{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दुःखद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-17}}</ref><ref name="यमबुद्धको घटना">{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/Nepal/comments/5nxnc1/rumours_going_on_about_the_demise_of_anil/|title=यमबुद्धको घटना|website=रिडइट|language=en|access-date=2017-07-20}}</ref><ref name="नेपाली गीतर समिति">{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com//.../yespali-dashain-ma-cool-pokhrel-guitar.html|title=नेपाली गीतर समिति|access-date=2017-07-20}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक">{{Cite news|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/|title=अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक|work=नेपाल खवर|access-date=2017-08-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808235547/https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/2358/ |date=2017-08-08 }}</ref> पोखरेल बुटवलमा जन्मेका थिए र उनी आफ्नो आमाबाबुसँगै हुर्किएता पनि उनी आफ्ना आफन्तको साथ जीवन बिताउन चाहन्थे। उनले ११ वर्षको उमेर देखिनै गीत गाउन सुरु गरेका थिए। उनले आफ्नो आफन्तको माझ गीत गाउँदा उनीहरूले एक दिन यो ठूलो भएर नेपालको गायक बन्नेछ भन्ने कल्पना पनि गरी सकेका थिए। पेखरेलले ''सुन मेरी मायालु'' बोलको गीत गाएपछि उक्त गीतले नेपाली सङ्गीत अनुयायी माझ निकै लोकप्रिय बनेको थियो जसका कारण उनी एक्कासी निकै प्रख्यात भएका थिए। उक्त गीतको सार्वजनिकसँग उनले नेपालका एक हिप-हप साङ्गीतिक समूह ''द युनिटि''का सदस्य बन्ने मौका पाएका थिए। समूहमा आवद्ध भएपछि उनले आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अझै बलियो र बढावा दिन सुरु गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://xnepalimuskan.blogspot.co.uk/2014/09/biography-of-cool-pokhrel.html|title=कुल पोखरेलको जानकारी|website=xnepalimuskan.blogspot.co.uk|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sajha.com/sajha/html/index.cfm?threadid=17351|title=कुल पोखरेलको दु:खद घटना|website=साझा|access-date=2017-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rishab-coolnepali.blogspot.com/|title=कुल पोखरेल |last=रिसव|date=2012-03-12|website=कुल पोखरेल|access-date=2017-07-20}}</ref> उनी नेपाली र विदेश सङ्गीत प्रेमीका माझ ''नेपालका पप राजा''का रूपमा परिचित थिए भने उनको मृत्युको खबर सुनेपछि सारा नेपाली सङ्गीत जगतनै लामो समयसम्म शोक मग्न भएको थियो। कुल पोखरेलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमा निकै लोकप्रिय र प्रख्यात गीतहरू गाएका छन् जसमा- ''सुन मेरी मायालु'', बोलाउँदा खेरी बोल्दिनौँ, ''यसपालि दसैँमा'' र ''मृत्युको चिहान'' पर्न आउँछन्। कुलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमा केही एल्बम पनि सार्वजनिक गरेका थिए जुन निकै लोकप्रिय बनेको थियो। उनलाई अझै पनि नेपाली पपको राजाको रूपमा सम्झना गरिन्छ भने उनलाई झिल्के बादल, सुगम पोखरेल, गिरीश खातीवाडा र अन्य लोकप्रिय गायकहरू द्वारा पनि सम्झना गरिन्छ। उनलाई पप सङ्गीत इतिहासको एक क्रान्तिकारी गायकको रूपमा मान्यता प्राप्त गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html|title=आमा : कुल पोखरेलको गीत गाउने तरिका|last=|first=उज्वल|date=2015-02-10|website=आमा|access-date=2017-07-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190104055600/http://nepaliguitarcommunity.blogspot.com/2015/02/aama-cool-pokhrel-guitar-chords-tabs.html |date=2019-01-04 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/|title=कुल पोखरेलका गीतहरू|website=एनपी सङ|access-date=2017-07-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728062134/http://www.npsongs.com/lyrics/Cool-Pokhrel/ |date=2017-07-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pahilopost.com/content/-26017|title=पाँच सेलिब्रिटी जसले आफ्नो मृत्यु आफै रोजे|website=पहिलो पोस्ट|access-date=2017-08-08}}</ref> उनको पहिलो गीत [[सुन]] मेरी मायालुको रेकर्डिङ पछि उनले सफलता हासिल गरेका थिए जुन नेपाली सङ्गीत प्रेमीमा माझ निकै लोकप्रिय बनेको थियो। उनले धेरै अन्य लोकप्रिय गीतहरू जस्तै यसपालि दसैँ आमा र किन उदास जस्ता गीतहरू गाएका थिए र।सबै गीतको लोकप्रियता पछि उनलाई नेपाली पप राजाको उपाधि दिइएको थियो।<ref name="कुल पोखरेलको जीवनी"/><ref name="कुल पोखरेल"/><ref name="कुल पोखरेलको दुःखद घटना"/><ref name="यमबुद्धको घटना"/><ref name="नेपाली गीतर समिति"/><ref name="अल्पायुमै बितिजाने यी पाँच गायक"/> ==व्यक्तिगत जीवन== कुल प्रसाद पोखरेलको जन्म २१ सेप्टेम्बर १९८१ मा नेपालको [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]मा भएको थियो। उनीको घर बुटवलबाट पोखरामा सरेको थियो र उनी पोखराको ज्ञान बाबू बोर्डिङमा आफ्नो अध्यन गर्दै त्यहि विद्यालयबाट आफ्नो [[प्रवेशिका परीक्षा|एसएलसी]] उत्तीर्ण गरेका थिए। उनले आफ्नो एसएलसी परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि उनी पछि बुटवलमा सरेका थिए। उनले एक अन्तरबार्तामा आँफुलाई मनपर्ने ठाउँ [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] हो भनी बताएका थिए। उनले बुटवलमा आएपछि व्यापार प्रशासनमा स्थातक डिप्लोमा गर्नका लागि [[लन्डन|लण्डन]] गएका थिए र त्यहाँ उनले डिप्लोमा सकेपछि उनी उच्च शिक्षा हाँसिल गर्ने अमेरिका जाने भनेता पनि आफ्नो सङ्गीत कार्यकाल सुरु गर्न उनी नेपालै फर्किएका थिए। उनले आफ्ना पन पर्ने कलाकारहरूको नाम लिन पर्दा उनले बब डिलेन, [[कर्ट कोबेन]] र [[झलकमान गन्धर्व]]को नाम विषेश गरी उच्चारण गर्ने गर्थे भने उनी नेपाली चलचित्र हेर्न मन पराउँथे।<ref>{{Cite news|url=http://baahrakhari.com/news-details/1090/|title=र, अस्ताए कुल|last=बाह्रखरी|work=बाह्रखरी|access-date=2017-08-08|language=ne}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808233604/http://baahrakhari.com/news-details/1090/ |date=2017-08-08 }}</ref> ==कार्यकाल== ===सन् २००० भन्दा पहिला=== कुल पोखेलले १९९९ मा आफ्नो पहिलो गीत (सुन मेरी मायालु) सँगै आफ्नो सङ्गीतिक कार्यकाल सुरू गरेका थिए जुन गीतले सङ्गीत क्षेत्रमा तहल्का मच्चाएको थियो जसले गर्दा पोखरेललाई नेपालमा सबैभन्दा लोकप्रिय पप गायकको रूपमा चिनिन थालिएको थियो। उनले आफ्नो पहिलो एल्बमको रूपमा सुन मेरी मायालु सार्वजनिक गरेका थिए जसले उच्च सफलता हाँसिल गरेको थियो। सुन मेरी मायालुको सफलता पछि उनले आफ्नो अर्को एल्बम आमा सार्वजनिक गरेका थिए। एल्बमको गीत नेपाली सङ्गीत उद्योगमा उत्कृष्ट सङ्गीतको रूपमा प्रचलित भयो। उनले आफ्नो एल्बमको लागि गिरिश खतिवडा जस्ता अन्य कलाकारहरूसँग सहयोग गर्न सुरु गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://mczuworld.proboards.com/thread/137/popular-singer-music-composer-pokhrel|title=कुल पोखरेल|website=mczuworld.proboards.com|access-date=2017-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि सनङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=2017-07-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200909185010/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183 |date=2020-09-09 }}</ref> ===मृत्युको असर=== उनको मृत्यु काठमाडौंको पटना अस्पतालमा भएको थियो भने उनको मृत्यु पश्चात् सबै नेपाली सङ्गीत क्षेत्र र सङ्गीत प्रेमीहरू शोक मग्न भएका थिए। चिकित्सकका अनुसार उनको मृत्युको लागू अौषधिको अत्याधिक सेवनका कारण भएको हो भन्ने कुरा पुष्टि गरेका थिए। उनलाई अहिले पनि उनका अनुयायीहरूले सम्झना गर्ने गर्छन्। उनको अन्तिम गीतको रूपमा सुनको बाला नामक गीत रेकर्ड भएको थियो जसलाई हाल अभिनास घिसिङले प्रस्तुति दिने गर्छन्। उनको मृत्युको १५ वर्षपछि यसपालि दसैँ बोलको गीतलाई झिल्के बादलले समायोजन गरेका थिए जसको फल स्वरूप बादलको निकै आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html|title=यसपालि दसौँ|date=2016-10-09|work=नेपाली सङ|access-date=2017-07-20|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807233657/https://songs.koshionline.com/yespali-dashain-by-jhilke-baadal-a-tribute-to-cool-pokhrel.html |date=2017-08-07 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nepalipatra.com/news/trend/suicide/17995|title=यी हुन् आत्महत्या गरेका चर्चित नेपाली कलाकारहरु|website=नेपाली पात्रो|access-date=2017-08-08}}</ref> ===साङ्गीतिक शैली=== कुलले प्राय आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमा [[पप सङ्गीत]] गाएका छन् भने उनी द युनिटिमा छँदा [[गिरिश खतिवडा]]सँग केही हिप-हप सङ्गीत पनि रेकर्ड गराएका छन्। उनले प्राय सङ्गीतहरूमा आफ्नो जीवनमा आएका वाधा, परिस्थिति र समस्यहरू समट्दै गीतहरू गाएका पाईन्छ। उनले आफ्नो परिवारको लागि पनि गीत गाएका छन् भने उनले विषेश गरी आफ्नो आमालाई सम्झँदै एक आमा बोल गरेको गीत र एल्बम पनि सार्वजनिक गरेका थिए जुन उनको सङ्गीत कार्यकालको एकदमै लोकप्रिय एल्बम बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183|title=द युनिटि साङ्गीतिक समूह|website=साइबर संसार|access-date=2017-07-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200909185010/http://www.cybersansar.com/article.php?aid=3183 |date=2020-09-09 }}</ref> ==सङ्गीतिक सङ्गालो== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |शीर्षक ! scope="col" |वर्ष |- ! scope="row" |''सुन मेरी मायालु'' |१९९९ |- ! scope="row" |''आमा'' |२००० |- ! scope="row" |हुन्न र |२००२ |} सुन मेरी माया बोलको गीत उनको प्रेम जीवन र विद्यालय प्रेम जीवनको बारेमा रेकर्ड गरिएको थियो र यस एल्बममा समावेश गीतहरू जाँदै छु म र स्कुल जस्ता एकल गीतहरू पनि समावेश गरिएको छु जुन सङ्गीत जगतमा निकै प्रख्यात गीत मानिन्छन्। उनको पहिलो एल्बम र गीतहरू सार्वजनिक भएको एक वर्ष पछि उनले अर्को एल्बम ''आमा''को रेकर्डिङ गरेका थिए जुन उनको परिवार र विषेश गरी आमाका लागि लेखेका थिए। आमा एल्बमका गीतहरू पनि निकै प्रख्यात भएका थिए। उनले गाएको गीत आमा निकै श्रोताका माझ लोकप्रिय बन्यो र त्यछि गीतका कारण उनलाई युवा सङ्गीत प्रेमीहरूले पछ्याउन लागेका थिए। उनले आमा नामक एल्बमको सार्वजनिक पछि हुन्न र एल्बमको रेकर्डिङ गर्न सुरु गरेका थिए भने एल्बमको शीर्षकको गीत सार्वजनिक भएपछि उक्त गीत निकै लोकप्रिय बनेको थियो भने उक्त एल्बमलाई म्युजिक नेपालले उत्पादन गरेको थियो। उनको अन्तिम एल्बम ''हुन्न र''को रेकर्डिङ सन् २००४ मा समाप्त भएको थियो भने उनको मृत्युका कारण एल्बम सार्वजनिक हुन सकेन। <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ghatnabichar1/posts/382801772055476|title=घटना विचार|website=फेसबुक|language=en|access-date=2017-08-08}}</ref> ==मृत्यु== कुल प्रसाद पोखरेलको मृत्युको कारण अझै पनि एक रहस्यको रूपमा रहेको छ भने उनको मृत्यु हुन भन्दा अघि उनले लागू औषधिको अत्याधिक सेवन गरेका थिए र आत्महत्या गरेको कुरा सार्वजनिक गरिएको थियो। उनको मृत्यु पछि उनका साथी गायक झिल्के बादलले उनको सम्झनामा यसपालि दसैँमा बोलको गीत सार्वजनिक गरेका थिए। उनको मृत्यु पछि उनलाई पप को राजा को रूपमा अङ्कित गरिएको थियो। अन्य प्रसिद्ध सङ्गीतकारहरूले जस्तै सुगम पोखरेल, झिल्के बादल, द युनिटि साङ्गीतिक समूह आदिले अहिले पनि उनीहरूको प्रत्येक्ष प्रस्तुति दिँदा कुललाई सम्झने गर्छन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.last.fm/music/COOL+POKHREL/+wiki|title=कुल पोखरेलको जीवनी|website=लास्ट डट एफएम|language=en|access-date=2017-07-17}}</ref> '''कुल पोखरेलका लागि गाइएका गीतहरू''' [[File:Cool Pokhrel With His Buddies.jpg|thumb|कुल पोखरेल उनका साथिसँग]] * ट्रिब्युट - द युनिटि * यसपालि दसैँमा - झिल्के बादल * मिस यु कुल [[File:Cool Pokhrel 1.jpg|thumb|कुल पोखरेलको एक तस्वीर]] ==गीतहरू== * यसपालि दसैँमा * आमा * जानुछ मलाई * यो यी यो यो * सुन मेरी मायालु * हुन्न र * भनेथ्यौ भनौँला * किन उदास * बोलाउँदा पनि बोल्दिनैँ * नेपाली जीवन ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् २००४ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:बुटवलका मानिसहरू]] ppbk0cpdn6cmo5orkpoe7sdvafppauu 0 105221 1355180 1352324 2026-05-14T09:12:00Z Bishaldev100 28807 1355180 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==परिणाम / असर== ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] ecnbnd129lk7g12veg7hdxy5cm5jemu 0 105339 1355089 1175674 2026-05-14T03:55:34Z Janak Bhatta 10885 विस्तार गरियो 1355089 wikitext text/x-wiki '''गुठी''' प्राचीन कालदेखि मठ [[मन्दिर]] आदि धार्मिक सम्पदाको नाममा राखिएको जमिन, तथा अन्य सम्पत्ति हो । <br> [[गुठी संस्थान]]ले गुठीको परिभाषा यसप्रकार गरेको छ- देवी देवताको पर्व पूजा जात्रा चलाउन वा मठ मन्दिर, देवस्थल आदिजस्ता धार्मिकस्थल वा अन्य सामाजिक परोपकारी र सांस्कृतिक कार्यको लागि दाताले आफ्नो हक छाडी राखी दिएको सम्पत्तिलाई गुठी भनिन्छ । सामान्यत: [[नेपाल]]मा गुठी दुई प्रकारका छन्- राजगुठी र निजी गुठी । कुनै समय सरकारले बन्दोबस्त र सञ्चालन गरी आएको र पछि [[गुठी संस्थान]]मा हक र दायित्व सरेर संस्थानले बन्दोबस्त र सञ्चालन गरेका गुठी राजगुठी हुन् । यस्ता गुठी पनि अमानत र छुट गुठी गरी दुई प्रकारका छन् । सम्पूर्ण आयस्ता गुठी कोषमा जम्मा गरी खर्च पनि सोही कोषबाट विनियोजित बजेटबमोजिम हुने गुठी अमानत गुठी हो । यस्ता गुठीको संख्या नेपालमा १०५० छ । गुठीको आयस्ता गुठीयार आफैँले उठाई लिखत तथा परम्परा बमोजिम गुठीको पर्व पूजा जात्रा चलाई बाँकी रहेको रकम राजगुठीमा बुझाउने वा गुठीयार आफैले खान पाउने गरी छुट पाएका गुठीलाई छूट गुठी भनिन्छ । यस्ता गुठीका गुठीयार, महन्थ, पुजारी आदिको सम्पूर्ण हक समाप्त गरी [[गुठी संस्थान]]मा सरेको छ । नेपालमा यस्ता गुठी १०३२ छन् ।<ref>https://guthisansthan.org.np</ref> राज गुठीको लगतमा दर्ता नभएका र व्यक्ति आफैले स्थापना र सञ्चालन गर्दै आएका व्यक्तिगत वा पारिवारिक गुठीलाई निजी गुठी भनिन्छ । निजी गुठीका दातासहित अघिकांश गुठीयारले लिखित अनुरोध गरेमा भने [[गुठी संस्थान]]ले जिम्मा लिई सञ्चालन गर्न सक्तछ । सामाजिक हितको लागि राखिएको निजी गुठीका गुठीयारले गुठीको सम्पत्ति हिनामिना गरी धर्मलोप गरेमा गुठीयारले अनुरोध नगरे पनि संस्थानले आफ्नो जिम्मामा लिई सञ्चालन र बन्दोवस्त गर्न सक्ने कानुन बनाइएको छ ।<ref>https://guthisansthan.org.np/download/648/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास‍‍== गुठीको सुरुवात धार्मिक र परोपकारी कार्यका लागि गुठीहरूको स्थापना गर्ने क्रम मानिसहरू कृषि युगमा प्रवेश गरेसँगै भएको हुनसक्ने इतिहासकारहरूको अनुमान छ। आर्थिक इतिहासकार तथा रोमन म्यागसेसे पुरस्कार पाउने पहिलो नेपाली महेशचन्द्र रेग्मीले 'ल्यान्ड टेन्युर एन्ड ट्याक्सेसन् इन नेपाल भाग-४' पुस्तकमा गुठी प्रणाली 'व्यवस्थित कृषि र सङ्गठित धर्म' जत्तिकै जत्तिकै पुरानो हुनसक्ने दाबी गरेका छन् ।<ref name=""> https://www.bbc.com/nepali/news-48700516?ocid=socialflow_facebook </ref> संस्कृतको "गोष्ठी"शब्दबाट यो शब्द विकसित भएको मानिन्छ । सबैभन्दा पुरानो वादित्र गोष्ठी, जो भगवानको पूजाआजा र भजनकीर्तनका लागि स‌ंगीतको व्यवस्थापन गर्न स्थापित गरिएको मानिन्छ । अहिलेसम्मको अनुसन्धानबाट नेपालको इतिहासको प्रारम्भसँगै गुठीको इतिहास पनि थालनी भएको बुझिन्छ । ने.सं. २९२ (वि.सं. १२२८) मा राजा जयचन्द्रले एउटा टुटेधारा नजिकै पाटी निर्माण गरी दान गरेका र बाटो बढार्न पनि तीन रोपनी खेत दान गरी व्यवस्थित बनाएको पाइन्छ । ===लिच्छविकालमा गुठी=== लिच्छविकालमा गुठी व्यवस्था धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनको मेरुदण्ड थियो। यस कालमा गुठीले मठ-मन्दिर, धारा, पाटी, पोखरी, जात्रा, पूजा र लोककल्याणका कार्यहरू व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गरेको थियो। त्यसैले लिच्छविकालमा गुठीको व्यवस्थित दृष्टिकोण र संस्थागतकरणको विकास भएको इतिहासको अध्ययनबाट देखिन्छ । लिच्छविकालमा पानीय गोष्ठी (जात्रा पर्वमा पानी खुवाउने गुठी), प्रणाली गोष्ठी (ठाउँठाउँमा धारा बनाउने र तिनको रेखदेख गर्ने गुठी), प्रवहण गोष्ठी (जनतालाई यातायातको सुविधा मिलाइदिने गुठी), मल्लयुद्ध गोष्ठी (भेडा, राँगा जुधाउने या कुस्ती खेलेर मनोरञ्जन गराउने गुठी), अर्चागोष्ठी (मूर्ति बनाउने गुठी) हरूले उल्लेख्य धार्मिक तथा सामाजिक कार्यहरु गरेको पाइन्छ ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सालिकराम सुवेदी|शीर्षक=गुठी : भौतिक र अभौतिक सम्पदाको आत्मा|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2026/05/1929027/guthi-the-spirit-of-material-and-immaterial-heritage|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाईन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१३ मे २०२६}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गुठी संस्थान]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:धार्मिक कृयाकलाप]] [[श्रेणी:नेवारी भाषा]] 7d94xocfgzb25ax77tc5dj2r84kn18e 1355090 1355089 2026-05-14T04:02:47Z Janak Bhatta 10885 चित्र जोडियो 1355090 wikitext text/x-wiki [[File:Guthi sansthan गुठी संस्थान.jpg|thumb|right|गुठी संस्थान भवन, त्रिपुरेश्वर, काठमाण्डौँ]] '''गुठी''' प्राचीन कालदेखि मठ [[मन्दिर]] आदि धार्मिक सम्पदाको नाममा राखिएको जमिन, तथा अन्य सम्पत्ति हो । <br> [[गुठी संस्थान]]ले गुठीको परिभाषा यसप्रकार गरेको छ- देवी देवताको पर्व पूजा जात्रा चलाउन वा मठ मन्दिर, देवस्थल आदिजस्ता धार्मिकस्थल वा अन्य सामाजिक परोपकारी र सांस्कृतिक कार्यको लागि दाताले आफ्नो हक छाडी राखी दिएको सम्पत्तिलाई गुठी भनिन्छ । सामान्यत: [[नेपाल]]मा गुठी दुई प्रकारका छन्- राजगुठी र निजी गुठी । कुनै समय सरकारले बन्दोबस्त र सञ्चालन गरी आएको र पछि [[गुठी संस्थान]]मा हक र दायित्व सरेर संस्थानले बन्दोबस्त र सञ्चालन गरेका गुठी राजगुठी हुन् । यस्ता गुठी पनि अमानत र छुट गुठी गरी दुई प्रकारका छन् । सम्पूर्ण आयस्ता गुठी कोषमा जम्मा गरी खर्च पनि सोही कोषबाट विनियोजित बजेटबमोजिम हुने गुठी अमानत गुठी हो । यस्ता गुठीको संख्या नेपालमा १०५० छ । गुठीको आयस्ता गुठीयार आफैँले उठाई लिखत तथा परम्परा बमोजिम गुठीको पर्व पूजा जात्रा चलाई बाँकी रहेको रकम राजगुठीमा बुझाउने वा गुठीयार आफैले खान पाउने गरी छुट पाएका गुठीलाई छूट गुठी भनिन्छ । यस्ता गुठीका गुठीयार, महन्थ, पुजारी आदिको सम्पूर्ण हक समाप्त गरी [[गुठी संस्थान]]मा सरेको छ । नेपालमा यस्ता गुठी १०३२ छन् ।<ref>https://guthisansthan.org.np</ref> राज गुठीको लगतमा दर्ता नभएका र व्यक्ति आफैले स्थापना र सञ्चालन गर्दै आएका व्यक्तिगत वा पारिवारिक गुठीलाई निजी गुठी भनिन्छ । निजी गुठीका दातासहित अघिकांश गुठीयारले लिखित अनुरोध गरेमा भने [[गुठी संस्थान]]ले जिम्मा लिई सञ्चालन गर्न सक्तछ । सामाजिक हितको लागि राखिएको निजी गुठीका गुठीयारले गुठीको सम्पत्ति हिनामिना गरी धर्मलोप गरेमा गुठीयारले अनुरोध नगरे पनि संस्थानले आफ्नो जिम्मामा लिई सञ्चालन र बन्दोवस्त गर्न सक्ने कानुन बनाइएको छ ।<ref>https://guthisansthan.org.np/download/648/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास‍‍== गुठीको सुरुवात धार्मिक र परोपकारी कार्यका लागि गुठीहरूको स्थापना गर्ने क्रम मानिसहरू कृषि युगमा प्रवेश गरेसँगै भएको हुनसक्ने इतिहासकारहरूको अनुमान छ। आर्थिक इतिहासकार तथा रोमन म्यागसेसे पुरस्कार पाउने पहिलो नेपाली महेशचन्द्र रेग्मीले 'ल्यान्ड टेन्युर एन्ड ट्याक्सेसन् इन नेपाल भाग-४' पुस्तकमा गुठी प्रणाली 'व्यवस्थित कृषि र सङ्गठित धर्म' जत्तिकै जत्तिकै पुरानो हुनसक्ने दाबी गरेका छन् ।<ref name=""> https://www.bbc.com/nepali/news-48700516?ocid=socialflow_facebook </ref> संस्कृतको "गोष्ठी"शब्दबाट यो शब्द विकसित भएको मानिन्छ । सबैभन्दा पुरानो वादित्र गोष्ठी, जो भगवानको पूजाआजा र भजनकीर्तनका लागि स‌ंगीतको व्यवस्थापन गर्न स्थापित गरिएको मानिन्छ । अहिलेसम्मको अनुसन्धानबाट नेपालको इतिहासको प्रारम्भसँगै गुठीको इतिहास पनि थालनी भएको बुझिन्छ । ने.सं. २९२ (वि.सं. १२२८) मा राजा जयचन्द्रले एउटा टुटेधारा नजिकै पाटी निर्माण गरी दान गरेका र बाटो बढार्न पनि तीन रोपनी खेत दान गरी व्यवस्थित बनाएको पाइन्छ । ===लिच्छविकालमा गुठी=== लिच्छविकालमा गुठी व्यवस्था धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनको मेरुदण्ड थियो। यस कालमा गुठीले मठ-मन्दिर, धारा, पाटी, पोखरी, जात्रा, पूजा र लोककल्याणका कार्यहरू व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गरेको थियो। त्यसैले लिच्छविकालमा गुठीको व्यवस्थित दृष्टिकोण र संस्थागतकरणको विकास भएको इतिहासको अध्ययनबाट देखिन्छ । लिच्छविकालमा पानीय गोष्ठी (जात्रा पर्वमा पानी खुवाउने गुठी), प्रणाली गोष्ठी (ठाउँठाउँमा धारा बनाउने र तिनको रेखदेख गर्ने गुठी), प्रवहण गोष्ठी (जनतालाई यातायातको सुविधा मिलाइदिने गुठी), मल्लयुद्ध गोष्ठी (भेडा, राँगा जुधाउने या कुस्ती खेलेर मनोरञ्जन गराउने गुठी), अर्चागोष्ठी (मूर्ति बनाउने गुठी) हरूले उल्लेख्य धार्मिक तथा सामाजिक कार्यहरु गरेको पाइन्छ ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सालिकराम सुवेदी|शीर्षक=गुठी : भौतिक र अभौतिक सम्पदाको आत्मा|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2026/05/1929027/guthi-the-spirit-of-material-and-immaterial-heritage|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाईन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१३ मे २०२६}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गुठी संस्थान]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:धार्मिक कृयाकलाप]] [[श्रेणी:नेवारी भाषा]] 093br9uhcoijhfl9xbky2b5ynr5scgb 0 105785 1355081 1319090 2026-05-14T02:56:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355081 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले | honorific_suffix = | native_name = कालु अवाले | native_name_lang = नेपाली | image = Kalu Kumale.jpg | caption = कालु कुमाले | birth_name = | birth_date = वि.सं. १९९० जेठ २७ गते | birth_place = थपाटहिटी, ओकुबहाल [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] [[नेपाल]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} [[नेपाली]] | other_names = | ethnicity = | citizenship = | education = सामान्य लेखपढ | alma_mater = | occupation = परम्परागत [[मूर्तिकला]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[मूर्तिकला]], '''क्रोधकला शिरोमणि''' | notable_works = '''क्रोधकला''' | style = | influences = | influenced = | home_town = [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | salary = | height = | weight = | television = | title = | term = | religion = | spouse = स्व. लक्ष्मीमाया कुमाले | partner = | children = राजेश अवाले, स्व. काजीरत्न अवाले, राकेश अवाले, स्व. सुरेन्द्र अवाले, बीरेन्द्र अवाले, सुरज अवाले, पुनमाया महर्जन, शोभा महर्जन | parents = सानु थकूँ र ज्ञानी थकूँ | relatives = | callsign = | awards = [[गोरखा दक्षिण बाहु]] वि.सं. २०६२ <br /> क्रोधकला शिरोमणि वि.सं. २०७३ <br /> राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार (वि.सं. २०६८) <br/> अरनिको राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान <br/> | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''कालु कुमाले''' एक बहुप्रतिष्ठित नेपाली मूर्तिकार हुन्। <ref>[http://baahrakhari.com/news-details/51518/2018-03-24 माटोसँग कालुको साढे आठ दशक-बाह्रखरी डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730045645/http://baahrakhari.com/news-details/51518/2018-03-24 |date=2019-07-30 }}</ref> '''क्रोधकला शिरोमणि''' उपाधिद्वारा<ref>[https://www.souryaonline.com/2017/09/153549.html क्रोध मूर्तिका ओस्ताज कुमाले-सौर्यअनलाइन डटकम]</ref> विभूषित उनको वास्तविक नाम कालु दक्षप्रजापति थकु हो। मूर्तिकार कुमाले क्रोध [[मूर्तिकला]]का सबैभन्दा सिद्धहस्त व्यक्तित्वका रूपमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचित छन्। कुमाले क्रोध भावभङ्गीमा झल्कने बेजोड शैलीका [[मूर्तिकला]]का एकल धरोहरका रूपमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचित छन्। क्रोध मुद्राका मूर्ति बनाएर आफूलाई विज्ञका रूपमा स्थापित गर्ने कुमालेले क्रोधकला शिरोमणिका अतिरिक्त प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु]], राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, ललितकला प्रज्ञा सम्मान<ref>[http://rajdhanidaily.com/94269/ विजय र कालुलाई अरनिको राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान, ललितकलाका ३३ कलाकार पुरस्कृत-राजधानीडेली डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204013247/https://rajdhanidaily.com/94269/ |date=2021-12-04 }}</ref> सगरमाथा प्रतिष्ठान सम्मान<ref>[https://www.deshkonews.com/archives/8611 सगरमाथा प्रतिष्ठानद्वारा मन्त्री राई लगायत सम्मानित-देशकोन्युज डटकम]</ref> लगायत दर्जनौँ विभूषण, पुरस्कार, सम्मान आदि प्राप्त गरिसकेका छन्। == बाल्यकाल == कालु कुमालेको जन्म वि.सं. १९९० जेठ २७ गते [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को थपाटहिटी, ओकुबहालमा बुबा सानु कुमाले र आमा ज्ञानी थकुको सन्तानको रूपमा भएको थियो। बुबाआमाका धेरै सन्तानमध्ये उनी र दिदीमात्र जीवित रहेकाले सानोमा धेरै मायामा हुर्किएका कुमाले सानोमा काम गर्नुभन्दा [[च्याम्पटी]] घुमाउन, [[पाङ्ग्रा]] गुडाउन र साथीभाइहरूसँग बरालिएर हिँड्न नै रमाउँथे। साधारण किसान भएकाले उनको बुबा बिहानैदेखि खेतको काम गर्न जान्थे भने खेतीपातिमा रूची राख्दैन थिए। ==शिक्षादीक्षा== कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारणले कालु कुमालेले चाहेको जत्ति पढ्न पाएनन्। साथीभाइहरू पढेको देखेर उनलाई पढ्ने चाहना हुन्थ्यो। धेरै जिद्दी गरेपछि बुबाले उनलाई गुरुकहाँ पढ्न पठाएका थिए भने पढ्ने किताब हराएपछि उनी पढ्न जान पनि छाडेका थिए। उनी १० रुपैयाँ शुल्क बुझाउन नसक्दा पढ्ने तीब्र चाहना हुँदाहुँदै पनि पढ्ने अवसरबाट बञ्चित बनेका थिए। == कलायात्रा == कालु कुमालेका बुबा सानु कुमालेको पेशा माटाका भाडा बनाउने थियो। उनको बुबा खेतीकिसानका अतिरिक्त मछिन्द्रनाथ, मीमनाथ, आदिनाथ (चोभार) र बसुन्धरादेवीकहाँ चढाइने माटाका भाँडाकुँडा बनाउन गुठियारहरूका साथ वर्षको एक महिना व्यस्त रहन्थे। त्यो समय बुबासँगै रहने कालु उनीहरूले बनाएका कामहरू हेरेर बस्ने गरेका थिए। बुबाले गरेको काम हेरेर र बुबाको आग्रहमा उनले सुरुमा जनावर र चराका मूर्ति बनाएर अभ्यास गरेका थिए। त्यसपछि उनले टोलको त्यतिबेलाका परिचित मूर्तिकार चिरिकाजी शाक्यसँग आफूले बनाएको मूर्ति देखाउन थालेका थिए। त्यतिबेला सामाजिक संस्कारका कारण उनले चिरिकाजी सँगसँगै बसेर सिक्ने अवसर नपाएका कारण परै बसेर चिरिकाजीले बनाएका मूर्तिहरू हेर्नृ गर्दथे। त्यहाँ बनाएको मूर्तिहरूलाई सम्झिएर उनले घरमा आफैले मूर्ति बनाउन कोशिस गरेका थिए। केही समयपछि युद्धका कारण तिब्बतीहरू ल्हासा छाडेर नेपाल आएका थिए भने उनीहरूले आफूसँगै टुटफुट भएका थुप्रै मूर्तिहरू पनि ल्याएका थिए। तिब्बतीहरूले ल्याएका मूर्तिहरूलाई कुमालेले मर्मत गरेका थिए। त्यतिबेलै उनले [[अजिमा]]को मूर्ति (पाल्देन ल्हामु) बनाएका थिए। त्यसपछि उनलाई कठिन मूर्ति बनाउने मूर्तिकारका रूपमा चिनिन थालिएको थियो।<ref>[http://nepalihimal.com/article/10704 मूर्तिबाट मालामाल-नेपालीहिमाल डटका]</ref> उनका जेठा छोरा राजेश अवाले मूर्तिकारका रूपमा परिचित छन्<ref>[https://koirala.com.np/?p=11203 राजेश अवाले सानो छँदा-कोइराला डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907041155/http://koirala.com.np/?p=11203 |date=2018-09-07 }}</ref> भने साहिँला छोरा राकेश अवाले कलायात्राका अतिरिक्त कालु आर्ट्स एण्ड ह्याण्डिक्याफ्ट प्रा. लि. सञ्चालन गरी<ref>[https://www.souryaonline.com/2019/08/264316.html सतीदेवीको शव बोक्दै कुमाल-सौर्यअनलाइन डटकम]</ref> उनको कलाकारितालाई देश तथा विदेशमा परिचित गराउन लागिपरेका छन्।<ref>[http://nepalihimal.com/article/10704 मूर्तिबाट मालामाल-नेपालीहिमाल डटकम]</ref> एकातिर खेतीकिसानी नगरी खान नपुग्ने उनको परिवारमा मूर्तिकारिताबाट जीविकोपार्जन गर्न सकिन्छ भन्ने सम्भवाना नै नभएको त्यो बेलामा पनि [[मूर्तिकला]]मा लागेका उनलाई आफूले बनाएका मूर्तिहरू मन्दिर, गुम्बाहरूमा पुजिएको पाउँदा मूर्ति बनाउन थप प्रेरणा मिलेको थियो। निरन्तर साधनाका कारण उनले हालसम्म ६०० भन्दा बढी मूर्ति सिर्जना गरिसकेका छन्। उनले बनाएको मूर्तिहरू विश्वका विभिन्न मुलुकमा पुगेका छन्। उनले बनाएका कतिपय मूर्तिहरू इङ्ल्यान्डको भिक्टोरिया तथा एल्बर्ट सङ्ग्रहालयमा सङ्ग्रहित छन्। उनले सिर्जना गरेका मूर्ति विश्वका ४० भन्दा बढी देशमा पुगेको र त्यसमध्ये [[ताइवान]], [[तिब्बत]] र [[भारत]]मा बढी व्यक्ति तथा संस्थाका सङ्ग्रहमा रहेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-49334322 क्रोधमुद्रामा निपूर्ण ८७ वर्षीय मूर्तिकार अहिले पनि सक्रिय छन्-बीबीसी डटकम नेपाली बीबीसी सेवा]</ref> मूर्तिकलामा समर्पित भएवापत् वि.सं. २०४२ सालमा धातु मूर्तिकला प्रदर्शनीमा प्रथम पुरस्कार, प्रतिभाशाली कलाकार सम्मान, घरेलु तथा सानो उद्योग विकास समितिद्वारा उत्कृष्ट कलाकारिता पुरस्कार (२०५२), सन् २००१ मा गार्डेन जाङ्त्से गुम्बाबाट प्रशंसापत्र, विभिन्न गुम्बा, बिहार र मन्दिरका तर्फबाट कदरपत्र, ज्यापु समाजका तर्फबाट प्रतिभाशाली कलाकार सम्मान र नागरिक मञ्च नेपालका तर्फबाट राष्ट्रिय नागरिक सम्मान (२०६१), लाइभटाइम एचिभमेन्ट अवार्ड, [[नेपाल सरकार]]द्वारा राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार<ref>[https://www.kantipurdaily.com/printedition/2012/07/13/274940.html पाँचै क्षेत्रका स्रष्टाले पाए प्रतिभा पुरस्कार-कन्तिपुरडेली डटकम]</ref>, प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु]] चौथो, अरनिको राष्ट्रिय कला प्रज्ञा सम्मान<ref>[https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/44340/राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनी सुरु-नागरिकन्युज डट नागरिकनेटवर्क डटकम]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> लगायत थुप्रै पुरस्कार र सम्मानद्वारा सम्मानित भइसकेका छन्। उनी [[भारत]], [[चीन]], [[मलेसिया]], [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]], [[सिङ्गापुर]]लगायत देशको भ्रमण गरेका छन्। 'स्यवम्भू, मैत्री गुम्बा, कोमनगुम्बा, हिमालयन हिलिंग सेन्टर, फर्फिङका गुम्बा साथै [[भारत]]को गार्डेन जाड्त्से थासाङ् नोर्लिङ्ग गुम्बा, सेराजे मैसुर, ग्युतो तान्त्रिक विश्वविद्यालय, सेग्यु गुम्बामा उनका मूर्तिहरू रहेका छन्। [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]को बालकुमारी मन्दिरको भैरव मूर्ति, भन्वन्तरी बराहीको बराही मूर्ति, पाटनको महाबौद्ध मन्दिर अगाडिको बज्र, काठमाडौँ सतुङ्गलस्थित विष्णुदेविको मन्दिरको अष्टमातृका मुखाकृति उनकै कलासिर्जना हुन्।' बज्रयोगिनी, साम्देलिङ् गुम्बाको कालो महाकाललगायत धार्मिक क्षेत्रमा कालुका कलात्मक मूर्तिहरू प्रसस्त भेटिन्छन्। मेघसंवर, जोगिनी, पाल्देन ल्हामु, काजुपा महाँकाल, ताला मेम्बर, सेरा ताम्दिन, कालो महाँकाल, सेतो महाकाँल, कुख्कुली, आर्यावलोकेश्वर, चक्रशंबर, गोम्पो छाक्सीपा, महाँकाल उनले बनाएका उत्कृष्ट मूर्तिहरू मध्ये केही हुन्।<ref>[https://www.khojonline.com/2018/07/23/14953/ मूर्तिकला सम्बन्धित लेखहरु-खोजअनलाइन डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730055920/https://www.khojonline.com/2018/07/23/14953/ |date=2019-07-30 }}</ref> == वैवाहिक जीवन == तत्कालीन संस्कारअनुसार १२ वर्षको उमेरमा नै उनको [[बाल विवाह]] भएको थियो। उनको पहिलो विवाह धेरै समय टिक्न सकेन। त्यसपछि १५ वर्षको उमेरमा उनको लक्ष्मीमायासँग दोस्रो विवाह भएको थियो। उनीहरूको जन्मिएका १३ सन्तानमध्ये आठ सन्तानमात्र जीवित छन्। उनको श्रीमतीको पनि केही वर्ष पहिले मृत्यु भइसकेको छ भने<ref>[http://www.nepaliartnews.com/?p=807 वरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुमालेलाई पत्नीशोक-नेपालीआर्टन्युज डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730045655/http://www.nepaliartnews.com/%3Fp%3D807/ |date=2019-07-30 }}</ref> उनका माहिला छोरा काजीरत्न र काइँला छोरा सुरेन्द्रको पनि मृत्यु भइसकेको छ। हाल उनका ४ जना छोराहरू राजेश अवाले, राकेश अवाले, वीरेन्द्र अवाले, सुरज अवाले र २ छोरी पुनमाया महर्जन र शोभा महर्जन छन्। हाल उनी [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] जिल्लाको हात्तीवनमा बसोबास गर्दै आएका छन्। ==समाजसेवा== कालु कुमाले समाजसेवीका रूपमा समेत परिचित छन्। उनले थुप्रै मूर्ति तथा आर्थिक सहयोग गरेर समाजसेवाको कार्य गरेका छन्। असहायलाई आर्थिक सहयोग र भोजन गराउन निकै रूची राख्ने उनी नेपाल कलाकार समाज, [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]], शाक्य सिंह विहार, सुमङ्गल महाविहार, ओकुबहाल महाबुद्ध, पेशागत कालिगढ संस्था, रोटरी क्लवलगायत विभिन्न सङ्घसंस्थामा संलग्न छन्।<ref>[https://onlinemajdoor.com/?p=29512 वाङ्मय शताब्दीपुरूष जोशी सम्मानित-अनलाइन मजदूर डटकम]</ref> ललितपुर सिद्धपोखरीमा निर्माण भएको जलकुण्डल बिहारका लागि [[बुद्ध]] प्रतिमा दान, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] बालकुमारी मसानमा १ नं. पाटी, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] ज्याठा [[गणेश]] पाटी, थपाहिटी [[गणेश]] मन्दिर र [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] महानगरपालिका वडा नं. ६ स्थित विकेन्द्रीकरण सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्रका लागि क्लिनिक कोठा निर्माणमा उनको उल्लेखनीय योगदान रहेको छ। ==कालु कुमालेका प्रमुख कलाकृतिहरू== * बज्रकिला, प्रचण्डवीर, गरुड आदि (भिक्टोरिया एण्ड अल्बर्ट म्युजियम, [[लन्डन|लण्डन]]) (सन् १९६८-१९७२) * भैरव स्याङ्लुङ्ग, लामा मूर्ति, आधाकद सालिक र मेडिसिन लामाका मूर्तिहरू (तिम्बेतन ट्रेजिसनल मेडिसिन कलेज म्युजियम) * चारहाते [[भैरव (चलचित्र)|भैरव]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] बालकुमारी मन्दिर, क्वाछेँ) * [[राधा]] र [[रुक्मिणी]] ([[कृष्ण मन्दिर]], भजनपाटी, शङ्खमूल) * [[भैरव (चलचित्र)|भैरव]] र [[गणेश]] (बालकुमारी मन्दिर त्यागल, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]) * अष्टमातृका गण (गणेशभैरव सिंघिनी र व्याघिनीसहित) विष्णुदेवी मन्दिर, [[सतुङ्गल|सतुंगल]], [[काठमाडौँ]] * बज्र, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], महाबुद्ध मन्दिरअगाडि * बाराही, धन्वन्तरी बाराही मन्दिर, ज्वागल, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] * [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामु) नाम्ग्याल गुम्बा, धर्माशाला, हिमालञ्चल प्रदेश, [[भारत]] * बज्रपाणि बोधिसत्व, [[बज्रयोगिनी]], मैत्री गुम्बा, स्वयम्भू * [[बज्रयोगिनी]] र अजिमा(पाल्देनल्हामु), आनी गुम्बा, स्वयम्भू * बज्रभैरव मण्डला, फेल्ध्यालिङ्ग गुम्बा, स्वयस्भू * [[बज्रयोगिनी]], गुरु देवा रिम्पोछें, [[मङ्गोलिया]] * बज्रभैरव मण्डला, [[अजिमा]] (पाल्देनल्हामु), र बज्रभैरव (मेष सम्वर), हिमालयन हिलिङ्ग सेन्टर, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] * बज्रभैरव मण्डला, सेतो महाकाल, चक्रसंबर, मेघसंबर, [[कपन गुम्बा]], [[कपन]], [[काठमाडौँ]] * कालो महाकाल र [[बज्रयोगिनी]], सामतेलिङ गुम्बा, बौद्ध, [[काठमाडौँ]] * कालचक्र, मिरिक स्थित गुम्बा, [[दार्जिलिङ]] * छुइग्याल, सिपदाक, यमन्तक, कालो महाकाल, सेतो महाकाल साथै अन्य धेरै मूर्तिहरु, गाडेन जाङ्त्से थासाङ्ग नोर्लिङ्ग गुम्बा, कर्नाटक, दक्षिण [[भारत]] * बज्रपाणि बोधिसत्व, शेर्पा गुम्बा, फर्पिङ्ग * [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामू), यमन्तका (मेघसंबर) र छुइग्याल, थेग्चेन गुम्बा, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] * मेघसंबर, चक्रसंबर र अरू थुप्रै मूर्ति, ग्युतो तान्त्रिक युनिर्भसिटी, धर्मशाला, हिमाञ्चल प्रदेश [[भारत]] * कालो महाकाल, छुइग्याल, सेल्कार गुम्बा तीनचुली, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] * सेरा ताम्दिन (भैरव र दाकिनी ८ थान), सेरा जे गुम्बा, मैसुर [[भारत]] * वोम्पो भैरव मूर्ति (५ थान), ध्यावादेवा, ताक्ला, मार्जित, नाम्पर ग्यालवा त्रितेन नोर्बुत्से वोम्पो गुम्बा, हल्चोक स्वयम्भू * कालचक्र, लद्दाख गुम्बा, लद्दाख, [[भारत]] * नाम्पर ग्यालवा २०० से.मी. बोम्पो अलग अलग आकृतिका [[भैरव (चलचित्र)|भैरव]] मूर्तिहरू ५ थान, ध्यावादेवा, मार्जित, ताक्ला मेमर, गरुड, मेरीसहित १० थान, आम्दो गुम्बा, [[तिब्बत]], [[चीन]] * वार्सि भैरव शक्ति, घ्यावा ज्याम्सो, आम्दो, [[तिब्बत]] ==कार्यशाला== * आर्ट काउन्सिल [[बबरमहल]] वि.सं. २०६७— योङ आर्टिष्ट सर्कल, [[ललितकला क्याम्पस]] * गाडेन जाङ्त्से थासाङ् गुम्बा, कर्नाटक, दक्षिण [[भारत]] * [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] मछिन्द्रबहाल— आगम देवता संरक्षण समिति ==प्रदर्शनी== * [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], कला कौशल विभाग, ललितकला संस्था, [[नक्साल]] (वि.सं. २०६२) * आर्ट काउन्सिल, [[बबरमहल]] (वि.सं. २०६५) * हस्तकला प्रवर्द्धन केन्द्र, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] औद्योगिक क्षेत्र (वि.सं. २०४२) * भृकुटीमण्डप प्रर्दशनी कक्ष, [[काठमाडौँ]] (वि.सं. २०५२) * अक्षयश्वर महाविहार, पुल्चोक (वि.सं. २०६२) * योङ बुद्धिस्ट एसोसियसन नेपाल, लोक कीर्तिमहाविहार, [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] (वि.सं. २०६३) * ओकुबहाल महाबुद्ध, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] महोत्सव (वि.सं. २०६३) * भिक्टोरिया र अल्वर्ट म्युजियम, [[लन्डन|लण्डन]], (सन् १९६३) * [[अरनिको]] कलेक्सनद्वारा [[लन्डन|लण्डन]], [[स्विट्जरल्यान्ड]] र जेनेभामा प्रदर्शन (सन् १९७१-१९७२) * [[चीन]]मा प्रदर्शनी (सन् २००७) * फोकानसान, [[ताइवान]]मा प्रदर्शनी (सन् १९९१) * कोरियन महायान बुद्धिस्ट एसोसियसन, [[कोरिया]] (सन् २००२) * सिङ्गापुर महायान बुद्धिस्ट सेन्टर, [[सिङ्गापुर]] (सन् १९९३) * बज्रयोगिनी मेडियसन सेन्टर, [[नेपाल]] (सन् १९९५) * कला प्रदर्शनी, [[टोकियो]], [[जापान]] (सन् १९८४) * नेपाली आर्ट प्रदर्शनी, [[जर्मनी]] (सन् १९७८) * तिब्बेतन ट्रयाडिसनल मेडिकल कलेज, [[ल्हासा]], [[चीन]] (सन् २००५) * गाडेन जाङ्ग्त्से थासाङ् नोर्लिङ्ग मोनास्टिक युनिभर्सिटी, [[भारत]] (सन् २०००) * ग्युतो तान्त्रिक युनिभर्सिटी, धर्मशाला, [[भारत]] (सन् २००४) == सम्मान तथा पुरस्कार== * प्रथम पुरस्कार (वि.सं. २०४२)— [[घरेलु तथा साना उद्योग विभाग]], हस्तकला प्रवर्द्धन शाखा * प्रथम पुरस्कार (वि.सं. २०४८)— हस्तकला प्रवर्द्धन शाखा एवं सेरामिक प्रवर्द्धन आयोजना * १० औँ राष्ट्रिय उत्कृष्ठ उद्यमी पुरस्कार (वि.सं. २०५२)— घरेलु तथा साना उद्योग विकास समिति * राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार (वि.सं. २०६८)—संस्कृति तथा नागरिक उड्ययन मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]] * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु]] (वि.सं. २०६२) तत्कालीन राजा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]]बाट * क्रोधकला शिरोमणि (वि.सं. २०७३)–सगरमाथा प्रतिष्ठान, [[नेपाल]] * 'लाइभ टाइम एचिभ्मेन्ट अवार्ड' (वि.सं. २०६२) – नेपाल कलाकार समाज * भोकेसनल अवार्ड (वि.सं. २०६१)—रोटरी क्लव, [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] * “वरिष्ठ कलाकार” सम्मान (वि.सं. २०६२)–[[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], ललितकला संस्था * अरनिको राष्ट्रिय ललितकला प्रज्ञा सम्मान वि.सं. २०७५– नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान, [[नेपाल]] * श्रष्टा सम्मान वि.सं. २०७४– [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] उद्योग वाणिज्य सङ्घ * कलाकार सम्मान वि.सं. २०७५– नेपाल आर्ट भिलेज * राष्ट्रिय नागरिक सम्मान वि.सं. २०६१— नागरिक मञ्च [[नेपाल]] * राष्ट्रिय नागरिक सेवा सम्मान वि.सं. २०६४— जागृति समाज [[नेपाल]] * अभिनन्दन पत्र वि.सं. २०६२— [[ललितपुर महानगरपालिका]], वडा नं. ६ विकेन्द्रिकरण स्वास्थ्य्य, कार्यान्वयन समिति * “हना–पौ” २०६१ — ज्यापु समाज, यल * “हना–पौ” २०६३ — राष्ट्रिय प्रजापति समाज * “हना–पौ” २०६२ — गौतम बुद्ध प्रतिमा स्थापना निर्माण समिति, थेचो * प्रशंसापत्र, सन् २००७, गाडेन जाङ्ग्त्से थासाङ्ग नोर्लिङ् गुम्बा, [[भारत]] * प्रशंसापत्र, सन् २००५, ग्युतो तान्त्रिक युनिभर्सिटी धर्मशाला, [[भारत]] * प्रशंसापत्र, सन् २००६, तिब्बेतन ट्रयाडिसनल मेडिकल कलेज, [[ल्हासा]], [[चीन]] * प्रशंसापत्र, सन् २००६, ट्रिटेन नोर्बुत्से मोनास्टेरी, स्वयम्भू * प्रशंसापत्र, फेडेरेसन अफ ह्याण्डीक्राफ्ट एसोसिएसन अफ नेपाल र [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] च्याम्वर अफ कमर्स * प्रशंसापत्र, सन् २०१८, काठमाडौँ युनिभर्सिटी, हात्तीवन, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ==मानार्थ/विशिष्ठ सदस्य== * नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान * [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]] * रोटरी क्लव अफ पाटन दरवार क्षेत्र ==शिक्षा/स्वास्थ्य्य कोष== * वरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुमाले जुनियर रेडक्रस छात्रवृत्ति कोष-[[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी]] * वरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुमा शिक्षा शिल्ड एवम् नगद पुरस्कार कोष-ज्यापु समाज यल * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले शिक्षा/स्वास्थ्य्य कोष-नेपाल अपाङ्ग सङ्घ * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले/लक्ष्मी माया स्वास्थ्य कोष * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले कलाकारिता/कलापत्रकारिता कोष * क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले छात्रवृत्ति कोष ==योगदान र सहयोग== * गणेश मन्दिर पुनर्निर्माण– थपाहिटी, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] * ज्याठा गणेश पाटी पुनर्निर्माण– ज्याठा, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] * चैत्य जिर्णोद्धार–थपाहिटी, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] * १ नं पाटी निर्माण– बालकुमारी मसानघाट * तामाका भाडाकुँडाहरू–रातो मच्छिन्द्रनाथ, मीमनाथ, बसुन्धारा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] र आदिनाथ [[चोभार]], [[काठमाडौँ]] * क्लिनिक कोठा–स्वास्थ्य्य कार्यान्वयन समिति वडा भवन, [[ललितपुर महानगरपालिका]]–६ * ५ फिटको बुद्ध मूर्ति– बुद्धपोखरी, ठेचो, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] * ३५ सेमी नाग देवताको मूर्ति– मन्थली, [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] * ७० सेमी बज्रपाणि बोधिसत्वको मूर्ति– पदमवर्ण महायानी महाविहार, ज्याठा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]-६ * ४५ सेमी दुर्गा भवानीको मूर्ति– प्रहरी प्रभाग, हरिसिद्धि, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]-२८ * ३० सेमी दक्षिणकाली माई (ढुङ्गाको मूर्ति) सशस्त्र प्रहरी, दक्षिणकाली गण, हल्चोक स्वयम्भू [[काठमाडौँ]] * ५० सेमी [[अजिमा]] (पाल्देन ल्हामु)–लुम्ब्रुङ्ग रिम्पोछें, मैत्रीगुम्बा, स्वयम्भू * ५० सेमी वज्रपाणी वौधिसत्व–मञ्जुश्री शासनधर गुरुवा, ज्याठा बहाल * ५० सेमी सिपिज्याल्मो–रिम्पोछें (गुम्बा प्रमुख), त्रितेन नोर्वृत्से वोम्पो गुम्बा, हल्चोक स्वयम्भू * असहाय, अपाङ्ग एवं बृद्दबृद्दाका लागि आर्थिक सहयोग र विशेष अवसरहरूमा भोजन एवम् जिन्सी प्रदान * २०७२ बैशाख भूकम्प पिडित राहत सहयोग प्रदान * अन्य मठ मन्दिर, बिहार, गुम्बा, पाटी–पौवा, विद्यालय बार एसोसियशन, प्रहरी प्रभाग, स्वास्थ्य्य केन्द्र एवं थुप्रै सामाजिक एवं धार्मिक स्थल/कार्यक्रमको लागि आर्थिक सहयोग == तस्वीर सङ्ग्रह == [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को हात्तिवनस्थित कालु आर्टस् एण्ड ह्याण्डिक्राफ्टमा क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमालेको ८७औँ जन्मोत्सवमा आयोजित कार्यक्रममा उहाँद्वारा सृजित कलाकृतिहरू तथा कार्यक्रमका तस्वीरहरू <gallery> Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony2.jpg|वाङ्मय शताब्दी पुरुष [[सत्यमोहन जोशी]], क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमाले र नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्य Kalu Kumale5.jpg|कार्यक्रममा सहभागीहरू Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony9.jpg|कालु कुमालेको ८७ औँ जन्मोत्सवमा सम्मान Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony8.jpg|कालु कुमालेको ८७ औँ जन्मोत्सवमा सम्मान पत्र प्रदान गरिँदै Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony7.jpg|मूर्तिकार कुमालेको कृतित्व झल्किने पुस्तक सार्वजनिक Kalu Kumale1.jpg|कालु कुमाले Kalu Kumale's 87th Birthday ceremon3.jpg|कार्यक्रममा सहभागीहरू Kalu Kumale's 87th Birthday ceremony11.jpg|कार्यक्रममा सहभागीहरू Satyamohan Joshi2.jpg|कार्यक्रममा आफ्नो मन्तव्य राख्दै वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशी K K Karmacharya2.jpg|कार्यक्रममा आफ्नो मन्तव्य राख्दै नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्य Nepali art8.jpg|वार्सि File:Nepali art7.jpg|कालचक्र File:Nepali art6.jpg|सिंह कुबेर File:Nepali art5.jpg|सेतो महाकाल File:Nepali art4.jpg|गरुड File:Nepali art1.jpg|बज्र भैरब(महिषसम्वर) File:Nepali art.jpg|हिसीज्याम्सो </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.bbc.com/nepali/news-49334322 क्रोधमुद्रामा निपूर्ण ८७ वर्षीय मूर्तिकार अहिले पनि सक्रिय छन्।- बीबीसी नेपाली सेवामा भिडिओ] * [https://www.youtube.com/watch?v=0jLivWZwCLM&feature=youtu.be&fbclid=IwAR2Imb57VcPGMR1TUhKC-U4HxQDbCtCirLCdob3c5500_xvycDf9HT0fl1s क्रोधकला शिरोमणी कालु कुमाले वृत्तचित्र - यूट्युबमा] [[श्रेणी:नेपाली कलाकारहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकारहरू]] 3sjezqhgfyc3ybkgtwsol99x00rl6ti 0 108984 1355076 1303364 2026-05-14T00:34:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355076 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem |title = साउदी अरबको राष्ट्रिय गान<br />النشيد الوطني |transcription = |english_title = |image = Emblem of Saudi Arabia.svg |caption = |prefix = राष्ट्रिय |country = {{झण्डा|साउदी अरब}} |author = इब्राहिम अल खाफाजी |lyrics_date = सन् १९८४ |composer = अब्दुल रहमान अल खतिब |music_date = सन् १९४७ |adopted = सन् १९५०, सन् १९८४ |until = |sound = Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga |sound_title = अस सलाम अल मलिक (वाद्य यन्त्र) }} '''आश अल मलिक''' ({{भाषा-अरबी|النشيد الوطني السعودي}} अन-नासिद अल-वतनी अस्-साउदी), एसियाली राष्ट्र [[साउदी अरब]]को राष्ट्रिय गान हो। यसलाई पहिलो पटक सन् १९५० मा शब्द बिना औपचारिक रूपमा अपनाइएको थियो। साउदी अरबका राजा अब्दुलाजिज मिश्रमा गएको बेलामा उक्त धुनलाई तत्कालीन [[इजिप्ट|मिश्र]]का राजा फारूकले उपहार दिएका थिए।<ref name="खाडी समाचार">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/a-history-of-the-saudi-national-anthem-1.2281470|title=تاريخ النشيد الوطني السعودي|website=खाडी समाचार|language=अरबी|access-date=2019-02-08}}</ref> त्यसपछि यसलाई सन् १९८४ मा पुनः इब्राहिम अल खाफाजीले लेखेका गीतहरूको साथ अपनाइएको थियो। यसको मूल रचना सन् १९४७ मा अब्दुल रहमान अल खतिबद्वारा गरिएको थियो र यसको धुन संस्करणलाई पछि सिरज उमरले मिलाएमा थिए।<ref name="nationalanthems.info">http://www.nationalanthems.info/sa.htm</ref><ref name="sayidaty">{{citeweb|url=https://www.sayidaty.net/node/603541/أسرة-ومجتمع/شخصية-اليوم/نشيد-العلم-السعودي-قصة-خلدها-التاريخ#photo/1|website=|title=نشيد العلم السعودي.. قصة خلدها التاريخ|language=अरबी|date=2017-09-15|accessdate=2019-01-11}}</ref><ref name="stepfeed">{{citeweb|url=https://stepfeed.com/5-facts-you-should-know-about-saudi-arabia-s-national-anthem-0055|title=حقائق يجب أن تعرفها عن النشيد الوطني السعودي|website=ष्टेपफेड|date=2018-09-23|accessdate=2019-01-11|first=मलिक|last=अल आश-साखया}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111075825/https://stepfeed.com/5-facts-you-should-know-about-saudi-arabia-s-national-anthem-0055 |date=2022-11-11 }}</ref> == इतिहास == सन्‌ १९४७, साउदी अरबमा राष्ट्रिय गान नभएकाले, राजा अब्दुलाजिज मिश्रमा गएका थिए र मिश्री सङ्गीतकार अब्दुल रहमान अल खतिबलाई राष्ट्रिय गान बनाउन आग्रह गरेका थिए र यसरी "आश अल मलिक"को सृजना भएको थियो। यो धुन एक अरबी शैलीमा आधारित छ, र क्षेत्रमा अन्य अरब राज्यहरूको राष्ट्रिय गानसँग मिल्दोजुल्दो पनि रहेको छ। सन् १९५८ मा, मोहम्मद तलातले पहिलो पटक गीत लेखेका थिए जुन प्रायः सुनिएको थिएन, त्यसैले राजा फाहादले सन् १९८४ मा कवि इब्राहिम खफाजीलाई गीतहरूको नयाँ सङ्गालो ल्याउन आग्रह गरेका थिए जुन गीत ६ महिना भित्रमा २९ जून १९८४ पूरा भएको थियो।<ref name="stepfeed" /> हालसम्म पनि खफजाको गीतहरू आधिकारिक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="nationalanthems.info" /> साउदी अरबका नागरिकहरूले सन् १९८४ को इद उल फितरको उत्सवको क्रममा पहिलो पटक उनीहरूको राष्ट्रिय गान सुनेका थिए।<ref name="stepfeed" /> पहिलो पटक सार्वजनिक गरिएको राष्ट्रिय गानलाई राज्यका प्रमुख रेडियो तथा दूरदर्शनले त्यस दिन उनीहरूको कार्यक्रमको आरम्भमा प्रसारण गरेका थिए।<ref name="खाडी समाचार"/> == अवलोकन == आश अल मलिक" लाई साउदी अरबका नागरिकहरूले "राष्ट्रिय गान " (النشيد الوطني) वा ले आलम वाल वातन ) भनेर चिन्छन्। यद्यपि यसलाई प्राय: जसो यसको पहिलो शब्द (سارعي) वा स्याररी भनेर चिनिन्छ। गीतले देशलाई महानतामा हतार गर्न, झण्डा उठाउन, भगवानको महिमा गर्न, र [[साउदी अरब]]का राजालाई लामो आयु प्रदान गर्न आग्रह गर्दछ। यसको धुन समेटिएको संस्करणलाई "शाही सलाम" (السلام الملكي) (आश सलाम अल मलिक) पनि भनिन्छ जुन यो शाही परिवारका वरिष्ठ सदस्य र कूटनीतिक व्यक्तित्वहरूलाई अभिवादन गर्दा बजाउने समारोहको नाम पनि हो।<ref name="खाडी समाचार"/> == शब्द == {| cellpadding=6 ! scope="col" | [[अरबी भाषा|अरबी]] ! scope="col" | अरबी उच्चारण ! scope="col" | नेपाली अनुवाद |- style="vertical-align:top; white-space:wrap;" | سارعي للمجد والعلياء<br /> مجدي لخالق السماء<br /> وارفعي الخفاق الأخضر<br /> يحمل النور المسطر<br /> رددي الله أكبر<br /> يا موطني<br /> موطني<br /> عشت فخر المسلمين<br /> عاش الملك<br /> للعلم<br /> والوطن | :सारिई :लि-ल्-मज्दि वल्लाइया, :मज्जिदी लि-खालिकी स्-समा! :वार्‍फाइल ल्-खफ्फाक अख्दर :यह्मिलु न्-नुर ल्-मुसत्तर :रद्दिदी: अल्लाहु ʾअकबर, :या मव्तिनी! :मव्तिनी, :इश्त फक्र ल्-मुस्लिमिन :आश अल्-मलिक :लि-ल्-अलम :अल-वतन! | :इच्छा :सार्वभौमिकता र सर्वोच्चतामा पुग्न, :अल्लाहको प्रशंसा! :वा साउदी अरबको झण्डा फहराउनु :शहादत लिदै, :दोहोराउँदै: ''अल्लाहु अकबर!''<ref>अरबीमा "अल्लाहु अकबर"को अर्थ "अल्लाहु अकबर" [[अरबी भाषा]]मा "इश्वर महान छन्" हो, तर उनीहरूको मातृभाषा जस्तोसुकै भए पनि संसारका हरेक मुस्लिमले उस्तै तरीकाले यसलाई व्यक्त गरेका छन्।</ref> :हे मेरो देश! :मेरो देश, :मुस्लिमको गर्वको रूप मा बाँचिरहोस्! :राजा तपाई दीर्घायु हुनुहोस् :झण्डाको लागि :र [[साउदी अरब|मातृभूमि]]का लागि! |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikisource|Aash Al Maleek|आश अल मलिक}} *[http://nationalanthems.me/saudi-arabia-an-nasheed-al-wataniy/ जानकारी र गीतको साथ साउदी अरबको राष्ट्रिय गानको श्रव्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209021553/http://www.nationalanthems.me/saudi-arabia-an-nasheed-al-wataniy/ |date=2018-02-09 }} * [https://web.archive.org/web/20090527015719/http://www.saudiembassy.net:80/about/multimedia/audio.aspx वासिङ्टन डिसीमा साउदी अरबको शाही दूतावास] मा एक श्रव्य पृष्ठ छ जसमा यसको धुन र गीति संस्करणहरूमा समावेश छ] *[https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/a-history-of-the-saudi-national-anthem-1.2281470 राष्ट्रिय गानको जानकारी] {{कमन्सश्रेणी|National anthem of Saudi Arabia}} [[श्रेणी:एसियाली राष्ट्रिय गानहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गानहरू]] qydra6bk8nnpas3br2779f80xyqsrmg 0 111838 1355146 1218159 2026-05-14T06:22:49Z Bishaldev100 28807 1355146 wikitext text/x-wiki '''मारी अँतवानेत''' ({{lang-fr|Marie Antoinette}} ({{IPAc-en|ˌ|æ|n|t|w|ə|ˈ|n|ɛ|t|,_|ˌ|ɒ̃|t|-}}, {{IPA-fr|maʁi ɑ̃twanɛt|lang|LL-Q150 (fra)-Exilexi-Marie-Antoinette.wav}}; जन्म '''मारी अँतवानेत जोजेफ जान्न'''; २ नोभेम्बर १७५५-१६ अक्टोबर १७९३) [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]भन्दा अघि फ्रान्सको अन्तिम महारानी थिइन्।<ref>{{Citation |last=Jones |first=Daniel |title=English Pronouncing Dictionary |editor=Peter Roach |editor2=James Hartmann |editor3=Jane Setter |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |orig-year=1917 |year=2003 |isbn=978-3-12-539683-8 }}</ref> उनी अस्ट्रिया साम्राज्ञी र सम्राट फ्रँसिस प्रथमकी कान्छी छोरी थिइन्। १४ वर्षको उमेरमा मे १७७० मा उनको विवाह [[लुई सोह्रौँ]] सँग भएको थियो। १० मे १७७४ मा उनका श्रीमानले राजगद्दी सम्हालेसँगै सन् १७९१ सम्म उनी फ्रान्स र नभरीको महारानी भएकी थिइन्। फ्रान्सेली क्रान्ति अघि बढ्दै जाँदा २१ सेप्टेम्बर १७९२ सम्म उनी फ्रान्सको महारानी भएकी थिइन्। सन् १७९२ सेप्टेम्बर २१ मा राजतन्त्र अन्त्यको घोषणा गरिएपछि [[लुई सोह्रौँ]]लाई २१ जनवरी १७९३ का दिन मृत्युदण्ड दिइएको थियो। मारी अँतवानेतको सुनुवाई १४ अक्टोबर १९७३ मा सुरु हुँदा क्रान्तिकारी अदालतले उनलाई ठूलो देशद्रोहको मुद्दामा आरोपित फैसला गर्दै उनलाई [[गियोतिन]]द्वारा मृत्युदण्ड दिइएको थियो। [[चित्र:Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg|thumb|सन् १७९३ अक्टोबर १६ मा मारी अँतवानेतको मृत्युदण्ड]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् १७५५ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] q0htyeupw031g5zp9a17hdya1xdgmia 10 112916 1355167 1139110 2026-05-14T07:45:08Z Bishaldev100 28807 1355167 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = विज्ञान | expanded = {{{cTopic}}} | bodystyle = width: 25em | bodyclass = hlist | pretitleclass = navbox-abovebelow | pretitle = | titleclass = navbox-abovebelow | title = [[विज्ञान]] | titlestyle = font-size:175% | listtitlestyle = text-align:left; | list1name = रूपबद्ध विज्ञान | list1title = [[रूपबद्ध विज्ञान]] | list1 = [[गणित]]{{·}}[[गणितीय तर्कशास्त्र]]{{·}}[[सांख्यिकी|गणितीय सांख्यिकी]]{{·}}[[संगणक विज्ञान]] | list2name = प्राकृतिक | list2title = [[भौतिक विज्ञान]] | list2 = *'''[[भौतिक शास्त्र]]''' [[चिरसम्मत भौतिकी]]{{·}}[[आधुनिक भौतिकी]] [[व्यावहारिक भौतिकी]]{{·}}[[कम्प्यूटेशनल भौतिकी]]<br/> [[परमाणविय भौतिकी]]{{·}}[[नाभिकीय भौतिकी]]<br/> [[कण भौतिकी]]{{·}}[[प्रायोगिक भौतिकी]] [[सैद्धांतिक भौतिकी]]<br/> [[सघन पदार्थ भौतिकी]]<br/> [[यांत्रिकी]]{{·}}[[चिरसम्मत यांत्रिकी]]<br/> [[प्रमात्रा यान्त्रिकी]]&nbsp;([[प्रमात्रा यान्त्रिकी एक परिचय|परिचय]])<br/> [[सातत्य यांत्रिकी]]{{·}}[[विरूपण और प्रवाह]]<br/> [[ठोस अवस्था यांत्रिकी]]{{·}}[[तरल यांत्रिकी]]<br/> [[प्लाज़्मा (भौतिकी)]]{{·}}[[उष्मागतिकी]]<br/> [[सामान्य आपेक्षिकता]]{{·}}[[विशिष्ट आपेक्षिकता]]<br/> [[स्ट्रिंग सिद्धान्त]]{{·}}[[M-सिद्धान्त]]{{·}}[[Tachyonic field]] *'''[[रसायन शास्त्र]]''' [[:en:Acid–base reaction|अम्ल-क्षार अभिक्रिया सिद्धान्त]]{{·}}[[कीमिया]]<br/> [[विश्लेषी रसायन शास्त्र]]{{·}}[[खगोल रसायन शास्त्र]]<br/> [[जैवरसायनिकी]]{{·}}[[क्रिस्टलकी]]<br/> [[पर्यावरण रसायन शास्त्र]]{{·}}[[खाद्य रसायन शास्त्र]]<br/> [[भूरसायन]]{{·}}[[:en:Green chemistry|ग्रीन रसायन शास्त्र]]<br/> [[अकार्बनिक रसायन]]{{·}}[[पदार्थ विज्ञान]]{{·}}[[धातु विज्ञान]]<br/> [[आण्विक भौतिकी]]{{·}}[[नाभिकीय रसायन शास्त्र]]<br/> [[कार्बनिक रसायन]]{{·}}[[प्रकाश रसायन]]<br/> [[भौतिक रसायन]]{{·}}[[रेडियो-रसायन शास्त्र]]<br/> [[ठोस अवस्था रसायन शास्त्र]]{{·}}[[त्रिविम रसायन]]<br/> [[विशाल अणुकणिका रसायन शास्त्र]]<br/> [[पृष्ठ विज्ञान]]{{·}}[[सैद्धान्तिक रसायन शास्त्र]] *'''[[खगोल शास्त्र]]''' [[ताराभौतिकी]]{{·}}[[ब्रह्माण्डविद्या]]<br/> [[गेलेक्टिक खगोल विज्ञान]]{{·}}[[ग्रहों भूविज्ञान]]<br/> [[ग्रह विज्ञान]]{{·}}[[तारा|तारकीय खगोल विज्ञान]] *'''[[भू-विज्ञान]]''' [[वायुमंडलीय विज्ञान]]{{·}}[[पारिस्थितिकी]]{{·}} [[पर्यावरणीय विज्ञान]]{{·}}[[भूगणित]]{{·}} [[भूविज्ञान]]{{·}}[[भू-आकृति विज्ञान]]{{·}} [[भूभौतिकी]]{{·}}[[Glaciology]]{{·}}[[जलविज्ञान]]{{·}} [[Limnology]]{{·}}[[खनिज विज्ञान]]{{·}}[[समुद्र विज्ञान]]{{·}} [[Paleoclimatology]]{{·}}[[Palynology]]{{·}} [[भौतिक भूगोल]]{{·}}[[मृद्विज्ञान]]{{·}}[[समष्टि विज्ञान]] | list3name = जीवन विज्ञान | list3title = [[जीवन विज्ञान]] | list3 = *'''[[जीव विज्ञान]]''' [[शरीररचना-विज्ञान]]{{·}}[[खगोलजीव विज्ञान]]{{·}}[[जैवरसायनिकी]]<br/> [[जीव-भूगोल]]{{·}}[[जैविक अभियान्त्रिकी]]{{·}}[[जैवभौतिकी]]<br/> [[व्यवहारिक तंत्रिका विज्ञान]]{{·}}[[जैवप्रौद्योगिकी]]<br/> [[वनस्पति विज्ञान]]{{·}}[[कोशिका विज्ञान]]{{·}}[[जैव संरक्षण]]{{·}}[[हिमजैविकी]]<br/> [[विकासात्मक जीवविज्ञान]]<br/> [[पारिस्थितिकी]]{{·}}[[Ethology]]{{·}}[[:en:Ethnobiology|मानवजाति जैविकी]]<br/> [[Evolutionary biology]]&nbsp;([[Introduction to evolution|introduction]])<br/> [[आनुवंशिकी]]&nbsp;([[Introduction to genetics|introduction]])<br/> [[जराविद्या]]{{·}}[[प्रतिरक्षा विज्ञान]]{{·}}[[Limnology]]<br/> [[समुद्री जीवविज्ञान]]{{·}}[[सूक्ष्मजैविकी]]<br/> [[आण्विक जीव विज्ञान]]{{·}}[[Neuroscience]]<br/> [[जीवाश्मविज्ञान]]{{·}}[[परजीवी विज्ञान]]{{·}}[[शरीर क्रिया विज्ञान]]<br/> [[Radiobiology]]{{·}}[[Soil biology]]<br/> [[Systematics]]{{·}}[[सैद्धान्तिक जीव विज्ञान]]<br/> [[विषविज्ञान]]{{·}}[[प्राणी विज्ञान]] |list4name = Behavioral |list4title = [[सामाजिक विज्ञान|सामाजिक]] र [[व्यावहारिक विज्ञान]] |list4titlestyle = line-height:1.2em; padding:0.2em; |list4 = <div> [[मानवशास्त्र]]{{·}}[[पुरातत्त्वशास्त्र]]<br/> [[अपराध शास्त्र]]{{·}}[[जनसाङ्ख्यिकी]]<br/> [[अर्थशास्त्र]]{{·}}[[शिक्षा]]<br/> [[मानव भूगोल]]{{·}}[[इतिहास]]<br/> [[अंतर्राष्ट्रीय संबंध]]{{·}}[[विधि]]<br/> [[भाषाविज्ञान]]{{·}}[[राजनीति विज्ञान]]<br/> [[मानस शास्त्र]]{{·}}[[समाजशास्त्र]] </div> |list5name = व्यावहारिक |list5title = [[व्यावहारिक विज्ञान]] |list5 = <div> '''[[अभियान्त्रिकी]]'''<br/> [[कृषि इंजीनियरी|कृषि]]{{·}}[[वैमानिक अभियान्त्रिकी|वैमानिक]]{{·}}[[जैवचिकित्सा इंजीनियरी|जैवचिकित्सा]]<br/>[[रासायनिक अभियान्त्रिकी|रासायनिक]]{{·}}[[जनपथ अभियान्त्रिकी|जनपथ]]{{·}} [[संगणक अभियान्त्रिकी|संगणक ]]<br/>[[वैद्युत अभियान्त्रिकी|वैद्युत]]{{·}}[[Fire protection engineering|अग्नि सुरक्षा]]{{·}}[[आनुवंशिक अभियान्त्रिकी|आनुवंशिक]]<br/> [[औद्योगिक अभियान्त्रिकी|औद्योगिक]]{{·}} [[यांत्रिक इंजीनियरी|यांत्रिक]]{{·}}[[सैन्य अभियान्त्रिकी|सैन्य]]<br/> [[खनन इंजीनियरी|खनन]]{{·}}[[नाभिकीय अभियान्त्रिकी|नाभिकीय]]{{·}} [[संक्रिया विज्ञान]] <br/>[[रोबॉटिक्स|यंत्रमानविकी]]{{·}} [[सॉफ्टवेयर इंजीनियरी|तन्त्रांश]]<!--Following link doesn't yet exist: {{·}}[[Test engineering]]--> '''[[स्वास्थ्य विज्ञान]]'''<br/> [[जैविक अभियान्त्रिकी]]{{·}}[[दन्तचिकित्सा]]<br/> [[महामारी - विज्ञान]]{{·}}[[स्वास्थ्य सेवा]]{{·}}[[आयुर्विज्ञान]]<br/> [[उपचर्या]]{{·}}[[औषधनिर्माण]]{{·}}[[समाजसेवा]]<br/> [[पशु चिकित्सा विज्ञान]] </div> |list6name = अंतर्विषयी |list6title = [[अंतर्विषयी]] |list6 = <div> [[व्यावहारिक भौतिकी]]{{·}}[[कृत्रिम बौद्धिकता]]<br/> [[जैवनैतिकता]]{{·}}[[जैव सूचना विज्ञान]]{{·}}<br/> [[जैवचिकित्सा इंजीनियरी]]{{·}}[[जैवसांख्यिकी]]<br/> [[संज्ञानात्मक विज्ञान]]{{·}}[[संगणकीय भाषाविज्ञान]]<br/> [[सांस्‍कृतिक अध्ययन]]{{·}}[[साइबर्नेटिक्स]]<br/> [[पर्यावरणीय विज्ञान]]{{·}} [[पर्यावरणीय सामाजिक विज्ञान]]<br/> [[पर्यावरणीय अध्ययन]]{{·}}[[संजातीय अध्ययन]]<br/> [[विकासीय मनोविज्ञान]]{{·}}[[वानिकी]]<br/> {{·}}[[स्वास्थ्य]]<br/> [[पुस्तकालय विज्ञान]]{{·}}[[तर्कशास्त्र]]<br/> [[गणितीय जीवविज्ञान]]{{·}}[[गणितीय भौतिकी]]<br/> [[वैज्ञानिक प्रतिरूपण]]{{·}}[[तंत्रिक अभियांत्रिकी]]<br/> [[तंत्रिका विज्ञान]]{{·}}<br/> [[विज्ञान और प्रौद्योगिकी अध्ययन]]<br/> [[विज्ञान अध्ययन]]{{·}}[[लक्षण-विज्ञान]]{{·}}[[समाजैविकी]]<br/> [[निकाय सिद्धान्त]]{{·}}[[Transdisciplinarity]]<br/> [[नगर नियोजन]] |list7name = दर्शन र इतिहास |list7title = विज्ञानको दर्शन र इतिहास |list7 = <div> '''[[वैज्ञानिक विधि]]'''<br/> '''[[विज्ञानको इतिहास]]'''<br/> '''[[विज्ञान दर्शन]]'''<br/> '''[[विज्ञान नीति]]'''<br/> '''[[चेतना विज्ञान]]'''<br /> '''[[छद्म विज्ञान]]''' </div> |below =<div> [[विज्ञान की रूपरेखा|रूपरेखा]]{{·}}[[प्रवेशद्वार:विज्ञान|प्रवेशद्वार]]{{·}}[[:श्रेणी:विज्ञान|श्रेणी]] </div> }} 1pweytfvb64ezdzhmili2tbp9kszcwx 0 115810 1355157 1340104 2026-05-14T06:59:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355157 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Destiny Child at Super Bowl XLVII halftime show.jpg | caption = फेब्रुअरी ३, २०१३ मा डेस्टिनीज चाइल्डको [[सुपर बोल]]मा प्रस्तुति | landscape = yes | alias = गर्ल्स टाइम | background = group_or_band<!--MUST BE IN ACCORDANCE WITH INFOBOX--> | origin = [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | genre = [[आर एन्ड बी]] | years_active = सन् १९९७ - सन् २००६ | label = {{plainlist| *[[इलेक्ट्रा रेकर्ड्स]] *[[कोलम्बिया रेकर्ड्स]] *[[म्यूजिक वर्ल्ड इन्टरटेन्मेन्ट]] }} | past_members = {{plainlist| * [[बियोन्से]] * [[केल्ली रोल्यान्ड|केली रोल्यान्ड]] * [[मिशेल विलियम्स (गायिका)|मिशेल विलियम्स]] * [[लटेभिया रबर्सन]] * [[लटोया लकेट]] * [[फेरा फ्रयाङ्क्लिन]] }} | website = {{URL|destinyschild.com/}} }} '''डेस्टिनीज चाइल्ड''' सन् १९९७ मा [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा बनेको तीन चोटी [[ग्रामी पुरस्कार]] जितेको अमेरिकी महिला आर एन्ड बी समूह थियो । चार व्यक्तिको "गर्ल्स टाइम" नामक समूहबाट पछि डेस्टिनीज चाइल्ड [[बियोन्से]], [[केल्ली रोल्यान्ड|केली रोल्यान्ड]] र [[मिशेल विलियम्स (गायिका)|मिशेल विलियम्स]] रहेको साङ्गीतिक त्रय बनेको थियो । विश्व सङ्गीत पुरस्कार अनुसार डेस्टिनीज चाइल्ड विश्वकै सर्वाधिक रेकर्ड बिक्री गरेको समूह थियो । जून १२, २००५ मा [[बार्सिलोना]]मा आयोजित प्रत्यक्ष प्रदर्शनको अन्त्यमा डेस्टिनीज चाइल्डको विघटनको घोषणा गरिएको थियो । उक्त समूहका सदस्यले सङ्गीत, अभिनय र नाट्यशालाको क्षेत्रमा विभिन्न कार्यमा सहभागिता जनाउने इच्छा प्रकट गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://player.listenlive.co/22351/en/artist/3a_a796b92e-c137-4895-9c89-10f900617a4f/biography|title=98.9 Magic FM - Biography - Destiny's Child|website=९८.९ म्याजिक एफएम}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २००६ मा डेस्टिनीज चाइल्डको आधिकारिक विघटन भएको थियो ।<ref>{{cite news|last=व्याक्सम्यान|first=ओलिभिया|title=Beyoncé and Destiny's Child to Release Original Track for First Time in Eight Years|url=http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/|publisher=टाइम|accessdate=जून ११, २०१३|date=जनवरी ११, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101165110/http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/|archive-date=जनवरी १, २०१८|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101165110/http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/ |date=2018-01-01 }}</ref> हालसम्म डेस्टिनीज चाइल्डले कुल ६ करोड रेकर्डको बिक्री गरेको छ । ''[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]''ले उक्त समूहलाई विश्वकै सर्वाधिक प्रचलित त्रयमध्ये एक, सन् २००० को दशकको सबैभन्दा सफल त्रय्मध्ये नवौँ र इतिहासकै सर्वश्रेष्ठ १०० कलाकारका सूचीमा ६८ औँ स्थानमा सूचिकृत गरेको छ ।<ref name="BillboardTrios">{{cite web|title=Billboard Greatest Trios of All Time|url=https://www.billboard.com/bbcom/greatesttrios/2006/destinys_child.jsp|work=बिलबोर्ड|accessdate=मे १३, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430084937/http://www.billboard.com/bbcom/greatesttrios/2006/destinys_child.jsp|archivedate=अप्रिल ३०, २००८|url-status=मृत}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009&begin=1&order=position|title=Best of the 2000s. Artists of the Decade|work=बिलबोर्ड|publisher=प्रोमिथियस ग्लोबल मिडिया|page=1|accessdate=जुलाई ७, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913150859/http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009&begin=1&order=position|archive-date=सेप्टेम्बर १३, २००१|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/bbcom/specials/hot100/charts/top100-artists-80.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913205935/http://www.billboard.com/bbcom/specials/hot100/charts/top100-artists-80.shtml |url-status=निष्क्रिय|archive-date=सेप्टेम्बर १३, २००८|title=The Billboard Hot 100 All-Time Top Artists |work=बिलबोर्ड|publisher=नीलसेन बिजनेस मिडिया|accessdate=नोभेम्बर १७, २००८}}</ref> सन् २०१६ मा बिलबोर्डले डेस्टिनीज चाइल्डलाई सर्वाधिक सफलता प्राप्त समूहको सूचीमा ९० औँ स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/greatest-top-dance-club-artists|title=Greatest of All Time Top Dance Club Artists : Page 1|access-date=अप्रिल २१, २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707003540/http://www.billboard.com/charts/greatest-top-dance-club-artists|archive-date=जुलाई ७, २०१७|url-status=सक्रिय}}</ref> ==सङ्गीत== * ''[[डेस्टिनीज चाइल्ड (एल्बम)|डेस्टिनीज चाइल्ड]]'' * ''[[द राइटिङ्स अन द वाल]]'' * ''[[सर्भाइभर (डेस्टिनीज चाइल्डको एल्बम)|सर्भाइभर]]'' * ''[[८ डेज अफ क्रिसमस]]'' * ''[[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]'' ==सदस्य== {{Simple Horizontal timeline |border=none |title=डेस्टिनीज चाइल्डका सदस्यहरू |caption='''ब्यान्ड सदस्य र स्टुडियो एल्बम''' |row1=note |row1-1-at=1998.1 |row1-1-text=''[[डेस्टिनीज चाइल्ड (एल्बम)|डेस्टिनीज चाइल्ड]]'' |row1-2-at=1999.5 |row1-2-text=''[[द राइटिङ्स अन द वाल]]'' |row1-3-at=2001.4 |row1-3-text=''[[सर्भाइभर (डेस्टिनीज चाइल्डको एल्बम)|सर्भाइभर]]'' |row1-4-at=2001.8 |row1-4-text=''[[८ डेज अफ क्रिसमस]]'' |row1-5-at=2004.9 |row1-5-text=''[[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]'' |rowStyle-bordertop=solid 0.1em black |rowStyle-color=white |rowStyle-texttop=0.6em |row2=timeline |row2-style=rowStyle |row2-1-text=[[बियोन्से]] |row2-1-to=2006.3 |row2-1-colour=red |row3=timeline |row3-style=rowStyle |row3-1-text=[[लटोया लकेट]] |row3-1-to=2000.1 |row3-1-colour=orange |row4=timeline |row4-style=rowStyle |row4-1-text=[[लटेभिया रबर्सन]] |row4-1-to=2000.1 |row4-1-colour=gold |row5=timeline |row5-style=rowStyle |row5-1-text=[[केल्ली रोल्यान्ड|केली रोल्यान्ड]] |row5-1-to=2006.3 |row5-1-colour=lightgreen |row6=timeline |row6-style=rowStyle |row6-1-text= |row6-1-to=2000.1 |row6-2-text=[[फेरा फ्रयाङ्क्लिन]] |row6-2-to=2000.6 |row6-2-colour=lightblue |row7=timeline |row7-style=rowStyle |row7-1-text= |row7-1-to=2000.1 |row7-2-text=[[मिशेल विलियम्स (गायिका)|मिशेल विलियम्स]] |row7-2-to=2006.3 |row7-2-colour=violet |row8=scale |from=1997 |to=2006.3 |inc=1 }} ==प्रत्यक्ष प्रस्तुति== '''प्रमुख कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' * १९९९ युरोपियन टूर (सन् १९९९) * २००२ वर्ल्ड टूर (सन् २००२) * [[डेस्टिनी फुल्फिल्ड...लभिङ इट]] (सन् २००५) '''सहायक कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' * [[टोटल रिक्वेस्ट लाइभ टूर]] ([[३ एलडब्लू]], [[ड्रीम (अमेरिकी समूह)|ड्रीम]], [[जेस्सिका सिम्सन]], [[सिटी हाइ]], [[इभ (र्यापर)|इभ]], [[नेली]] र [[सेन्ट लुनटिक्स]]का साथमा) (सन् २००१) '''ओपनिङ एक्टको रूपमा प्रस्तुति''' * [[एसभीडब्लू टूर]] (सन् १९९६) * एभोल्यूशन टूर (सन् १९९८) * [[फ्यानमेल टूर]] (सन् १९९९) * इन्ट्रोड्यूसिङ आइएमएक्स टूर (सन् २०००) * [[क्रिस्टिना एग्युलेरा इन कन्सर्ट]] (सन् २०००) * [[(यू ड्राइभ मि) क्रेजी टूर]] (सन् २०००) ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडी== {{sisterlinks|d=Q153056|c=category:Destiny's Child|n=no|b=no|v=no|voy=no|wikt=no|s=no|q=no|m=no|mw=no|species=no}} * {{Official website|destinyschild.com}} * {{Discogs artist|Destiny's Child}} * {{Allmusic|id=p278369}} * {{IMDb name|1560213}} [[श्रेणी:डेस्टिनीज चाइल्ड]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी पप महिला समूहहरू]] nkqmcx0p6x6rg03ng0s1ms0a9l1uwhf 0 122044 1355162 1022025 2026-05-14T07:41:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355162 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = द क्रायिङ अफ लट ४९ | image = The Crying of Lot 49 (1965 1st ed cover).jpg | caption = पहिलो एडिसनको कभर | author = [[थोमस पिन्चोन]] | country = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | genre = [[पोस्ट मोर्डन साहित्य]] | published = १९६५ }} '''द क्रायिङ अफ लट ४९''' (नेपालीमा: लट ४९को बिक्री) अमेरिकी लेखक [[थोमस पिन्चोन]]द्धारा लिखित एक उपन्यास हो। यो पिन्चोनको सबैभन्दा छोटो उपन्यास हो। यस उपन्यासको मुख्य पात्र क्यालिफोर्नियाली युवती ओडिपा मास हुन्। उपन्यासमा ओडिपा मासले दुई मेल वितरण कम्पनीहरूको बीचमा शताब्दीयौंदेखि एउटा द्वन्द्व चलिरहेको छ भन्ने षडयन्त्र सिद्धान्तलाई अँगाल्न थाल्छिन्। यस उपन्यासलाई 'टाइम्स'ले सन् १९२३ देखि सन् २००५ को बिचमा अङ्ग्रेजी भाषामा लेखिएको सर्वश्रेष्ठ १०० उपन्यासमा सामेल गरेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/all/|title=TIME's Critics pick the 100 Best Novels 1923 to the Present|last=Lev Grossman|date=16 October 2005|access-date=2008-12-15|publisher=time.com|last2=Richard Lacayo}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406074522/https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/all/ |date=2020-04-06 }}</ref> == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:सन् १९६६ का अमेरिकी उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:गोप्य इतिहासहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० का काल्पनिक उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:थोमस पिन्चोनद्वारा लिखित उपन्यासहरू]] skh1zgdfe3jypwj371ruamqdmss2if1 0 122899 1355116 1270314 2026-05-14T05:51:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355116 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hydro-share-energy-2019.svg|thumb| जलविद्युतको प्राथमिक उर्जाको हिस्सा (२०१९)]] [[चित्र:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb| मध्य चीन मा [[थ्री गर्जेज बाँध]] संसारको सबैभन्दा ठूलो बिजुली उत्पादन गर्ने उर्जा केन्द्र ]] {{Latest pie chart of world power by source}}'''जलविद्युत''' (वा '''जलविद्युत उर्जा''') [[जलविद्युत|जलविद्युत]] बाट उत्पादित विद्युतीय उर्जा हो। २०१५ मा, जलविद्युतले विश्वको कुल बिजुलीको १६.६% र सबै [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय बिजुलीको]] ७०% उत्पादन गर्छ , <ref name="ren21.net">http://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf</ref> र आगामी २५ बर्ष सम्म प्रत्येक बर्ष लगभग ३.१% बृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ। जलविद्युत उत्पादन १५० देशहरुमा गरिन्छ। २०१३ को तथ्य्यांकअनुसार एशिया प्रशान्त क्षेत्रको ३३ प्रतिशत जलविद्युत उत्पादन गरिन्छ। [[चीन]] जलविद्युतको सबैभन्दा ठूलो उत्पादक हो। २०१३ मा चीनको उत्पादन ९२० टेरावाट घन्टा थियो, जुन उसको आन्तरिक बिजुली उपयोगको १६.९% हो। जलविद्युतको लागत तुलनात्मक रुपमा कम छ जसको कारण यसलाई नवीकरणीय बिजुलीको एक प्रतिस्पर्धी स्रोतको रुपमा हेरिन्छ। जलविद्युत परियोजनामा कोइला वा ग्याँस प्लान्टको विपरीत, कुनै पानीको उपभोग हुन्छ। १० मेगावाट भन्दा ठूलो हाइड्रो स्टेशनबाट बिजुलीको सामान्य लागत प्रति किलोवाट घन्टा ३ देखि ५ अमेरिकी सेन्ट हुन्छ। <ref name="wi2012">{{Cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/9527|title=Use and Capacity of Global Hydropower Increases|last=Worldwatch Institute|date=January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924062448/http://www.worldwatch.org/node/9527|archivedate=2014-09-24|accessdate=2012-01-20}}</ref> उर्जाको माग अनुसार बिद्युत उत्पादन तल माथि गर्न सकिने भएकाले, बाँध र जलाशय सहितको जलविद्युत बिजुली एक लचिलो स्रोत हो। एक पटक एक जालाविद्युत परियोजना निर्माण भएपछि, परियोजनाबाट कुनै प्रत्यक्ष फोहोर उत्पादन हुदैन, र योफोटोभोल्टिक बिजुली संयन्त्रहरु र निश्चित रूप मा [[जीवावशेष ऊर्जा|जीवाश्म ईन्धन]] संचालित ऊर्जा संयंत्रहरु को तुलना मा हरितगृह ग्याँसको एक उच्च स्तरमा कम हुन्छ । <ref name="REN21-2011">[http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf Renewables 2011 Global Status Report, page 25, Hydropower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924085959/http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf |date=2015-09-24 }}, ''[[REN21]]'', published 2011, accessed 2016-02-19.</ref> यद्यपि, जब तल्लो भूमि [[वर्षाबन|वर्षा]] वन क्षेत्रहरुमा निर्माण हुँदा, वन फडानी हुन्छ र हरितगृह ग्याँसहरु पर्याप्त मात्रा मा उत्सर्जन हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:जलविद्युत}} emb44tzpmh5k0nitxdw4oep8dte0l69 0 123023 1355158 1343883 2026-05-14T07:22:45Z पर्वत सुवेदी 31224 /* सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र */ 1355158 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखम]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] f5x0l7v61nfd0jyoacklahry635kr31 1355159 1355158 2026-05-14T07:23:59Z पर्वत सुवेदी 31224 1355159 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] sx8hci8uvqhn2s34fr128ccoixk5ob6 1355179 1355159 2026-05-14T09:04:52Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355179 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> १५ रजौटा राज्यमा भने राजाले नै न्याय, प्रशासन हेर्ने गर्थे । [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] जारी भयो र रजौटा उन्मुलन भयो, राज्य अदालत खारेज गरी लगत र कागजपत्र तोकिएको अदालतमा सारियो । राज्य मालअड्डा र प्रशासनलाई सरकारी अड्डामा परिणत गरियो।<ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] jtiaevxs1gm9hpk12rwpv6dc5k2ozg6 1355181 1355179 2026-05-14T09:13:16Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355181 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> १५ रजौटा राज्यमा भने राजाले नै न्याय, प्रशासन हेर्ने गर्थे । [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> २०१७ चैतमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] जारी भयो र रजौटा उन्मुलन भयो, राज्य अदालत खारेज गरी लगत र कागजपत्र तोकिएको अदालतमा सारियो । राज्य मालअड्डा र प्रशासनलाई सरकारी अड्डामा परिणत गरियो।<ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] kd3yxr64yksb0yavg9k1bvi6sr4ln8f 1355190 1355181 2026-05-14T10:06:07Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355190 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई ३९ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन : प्राचीनदेखि वर्तमानसम्म |url=https://netizennepal.com/content/17707 |access-date=2026-05-14 |website=Netizen Nepal |language=en}}</ref><ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> १५ रजौटा राज्यमा भने राजाले नै न्याय, प्रशासन हेर्ने गर्थे । [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> २०१७ चैतमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] जारी भयो र रजौटा उन्मुलन भयो, राज्य अदालत खारेज गरी लगत र कागजपत्र तोकिएको अदालतमा सारियो । राज्य मालअड्डा र प्रशासनलाई सरकारी अड्डामा परिणत गरियो।<ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] 5kdikj0d4efifst98mfprjup3ab9atg 1355191 1355190 2026-05-14T10:07:26Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355191 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[नेपाल]]को पूर्व प्रशासनिक विभाजन|नयाँ प्रशासनिक विभाजन|नेपालको प्रशासनिक विभाजन}} {{नेपालको प्रशासनिक विभाजन २}} '''नेपाल अधिराज्य'''को समयमा नेपालका पूर्व प्रशासनिक एकाइहरू [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन]]को रूपमा रहेका थिए। २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधान अङ्गीकृत भएपछि नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो र पुराना प्रशासनिक एकाइहरूको कार्यान्वयन खारेज गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पाँच विकास क्षेत्रका क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालयहरू खारेज|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2019/04/11/18316|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि नेपाललाई ५ [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]], १४ अञ्चल , ७५ जिल्ला, ५८ नगरपालिका (२०७१ अघि) र ३१५७ गाउँ विकास समितिमा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |title= Administratively Nepal is divided into 5 Regions, 14 Zones and 75 Districts. Population figure |date= |website= digitallibrary.usc.edu |publisher= International Mission Photography Archive (IMPA) |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205130016/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/93530 |date=5 February 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |title= 75 Districts 14 Zones and 5 Development Regions |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128225928/http://www.weallnepali.com/about-nepal/map-of-nepal |date=28 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |title= Village Development Committees (VDCs) in Nepal - list and details |website= www.weallnepali.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720022513/https://techsansar.com/vdc-nepal-list/ |date=20 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |title= New Municipalities: A Decision Without Vision |website= nepaliheadlines.com |access-date= 31 January 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904051736/http://nepaliheadlines.com/new-municipalities-decision-without-vision/ |date=4 September 2017 }}</ref> == इतिहास == नेपाल अधिराज्य [[नेपालको एकीकरण]]द्वारा वि.सं १८२४ मा स्थापना भएको थियो। <ref>{{cite news | url = https://www.reuters.com/article/us-nepal-chronology/timeline-milestones-in-political-history-of-nepal-idUSL281216020080528 | title = TIMELINE: Milestones in political history of Nepal | date = 28 May 2008 | website = www.reuters.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> वि.सं १८७०–७२ मा [[सुगौली सन्धि]] अघि नेपालको नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा दक्षिण-पूर्वमा [[दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[सिक्किम]]को, दक्षिण–पश्चिममा नैनीताल र कुमाऊँ अधिराज्य र गढवाल अधिराज्य देखि पश्चिमसम्म फैलिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ | title = Gorkhas Unrest in India and Their Nepal Connections | date = 16 July 2017 | website = southasiajournal.net | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207010534/http://southasiajournal.net/gorkhas-unrest-in-india-and-their-nepal-connections/ |date=7 February 2018 }}</ref> वि.सं १८७०-१७ मा भएको [[सुगौली सन्धि]]को कार्यान्वयनले नेपाल हालको अवस्थामा फर्किएको थियो जहाँ नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमाएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] र तात्कालिक प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को समयमा नेपाललाई ३९ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन : प्राचीनदेखि वर्तमानसम्म |url=https://netizennepal.com/content/17707 |access-date=2026-05-14 |website=Netizen Nepal |language=en}}</ref><ref name="Dhankuta">{{cite web | url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ | title = संक्षिप्त परिचय | date = | website = ddcdhankuta.gov.np | publisher = नेपाल सरकार | access-date = 6 February 2018 | trans-title = Short Intro | language = Nepali | quote = ..."{{lang|ne|श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।}}" }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा (१८८५-१९०१) नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा ३ गौँडा थिए। त्यतिबेला पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> १५ रजौटा राज्यमा भने राजाले नै न्याय, प्रशासन हेर्ने गर्थे । [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]पछि वि.सं २००७ मा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य र वि.सं २०१८ मा [[नेपाल अधिराज्य]]को नयाँ संविधान घोषणा नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रहेको थियो। प्रत्येक जिल्लाको सदरमुकाम थियो र बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) यसको प्रमुखको रूपमा रहेका थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म ३२ जिल्लाको नाम देखाउने थुप्रै ऐन र संविधान पारित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= ne:प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2021-09-26 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |date=2020-01-24 }}</ref> २०१७ चैतमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] जारी भयो र रजौटा उन्मुलन भयो, राज्य अदालत खारेज गरी लगत र कागजपत्र तोकिएको अदालतमा सारियो । राज्य मालअड्डा र प्रशासनलाई सरकारी अड्डामा परिणत गरियो।<ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३५ जिल्ला र रजौटा प्रशासनलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०२९ सालमा चर्चित विद्वान स्वर्गीय डा. हर्क गुरुङको सहयोगमा स्वर्गीय [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले मुलुकका सबै क्षेत्रको सुमधुर विकासका लागि क्षेत्रीय विकासको अवधारणा ल्याएका थिए। तत्पश्चात उनले वि.सं २०२८ मा नेपाललाई ४ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरेका थिए, जसलाई पूर्वाञ्चल, मध्यमाञ्चल, पश्चिमाञ्चल र सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नामकरण गरिएको थिए। सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र आकारमा निकै ठूलो भएकाले वि.सं २०३७ मा [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बनाएर यसलाई थप विभाजन गरिएको थियो। मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र कर्णाली, राप्ती र भेरी क्षेत्रबाट बनाइएको थियो। मुलुकमा सन्तुलित, प्रभावकारी र द्रुत विकासका कार्यक्रमहरू हासिल गर्ने उद्देश्यका साथ सो कार्य गरिएको थियो। <ref>{{cite web | url = http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ | title = Where is Nepal? | date = | website = www.expeditionsnepal.com | publisher = | access-date = 6 February 2018 | trans-title = | language = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221083648/http://www.expeditionsnepal.com/where-is-nepal/ |date=21 December 2016 }}</ref> ==विकास क्षेत्रहरू== {{further|नेपालका विकास क्षेत्रहरू}} २०७२ असोज ३ सम्म, नेपाल पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित थियो। विकास क्षेत्र नेपालको प्रथम श्रेणीको प्रशासनिक एकाइ थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |title=Nepal population statistics |publisher=GeoHive.com |accessdate=2015-06-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704051158/http://www.geohive.com/cntry/nepal.aspx |archivedate=2015-07-04 }}</ref> [[File:Nepal development regions in Nepali.png|350px|thumb|left|नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] {| class="wikitable" style="text-align:center; width:800px; height:200px;" |+ नेपालका विकास क्षेत्रहरू |- ! क्र.सं. ! विकास क्षेत्र ! सदरमुकाम ! क्षेत्र (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]||[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] ||२८,४५६||५८,११,५५५ |- !२ | [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[काठमाडौँ]]||२७,४१०||९६,५६,९८५ |- !३ |[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||२९,२९८||४९,२६,७६५ |- !४ |[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]||४२,३७८||३५,४६,६८२ |- !५ |[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]|| [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]||१९,५३९||२५,५२,५१७ |- ! |'''नेपाल'''||'''[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]]'''||'''१४७,१८१'''||'''२,६४,९४,५०४''' |} ==अञ्चल== {{further|नेपालका अञ्चलहरू}} पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजित नेपालमा १४ अञ्चलहरू रहेका थिए। [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] बाहेक नेपालका प्रत्येक विकास क्षेत्रमा ३ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए भने सुदूरपश्चिमाञ्चलमा भने २ वटा अञ्चलहरू रहेका थिए। [[चित्र:Map-of-Nepal Nepali.png|400px|thumb|left|नेपालका अञ्चलहरू]] {|class="wikitable" style="text-align:center; width:700px; height:200px;" |+ नेपालका अञ्चलहरू |- ! क्र.सं ! विकास क्षेत्र ! अञ्चल ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (वर्ग किलोमिटर) ! जनसङ्ख्या (२०६८) |- ! १ | rowspan="3"|[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पूर्वाञ्चल''']]||[[मेची अञ्चल]]||[[इलाम जिल्ला|इलाम]] ||८,१९६||१४,२२,१८२ |- !२ | [[कोशी अञ्चल]]|| [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]||९,६६९||२३,३५,०४७ |- !३ | [[सगरमाथा अञ्चल]]|| [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]||१०,५९१||२०,५४,३२६ |- !४ | rowspan="3"| [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्यमाञ्चल''']]||[[जनकपुर अञ्चल]]||[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]||९,६६९||२८,३७,४८१ |- !५ | [[बागमती अञ्चल]] ||[[काठमाडौँ]] ||९,४२८ ||३८,४३,५९६ |- !६ | [[नारायणी अञ्चल]] ||[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]||८,३१३ ||२९,७५,९०८ |- !७ | rowspan="3"| [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''पश्चिमाञ्चल''']]||[[गण्डकी अञ्चल]]||[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]||१२,२७५||१५,४९,८५७ |- !८ | [[लुम्बिनी अञ्चल]]||[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]]||८,९७५ ||२८,३४,६१२ |- !९ | [[धौलागिरी अञ्चल]]||[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]]||८,१४८||५,४२,२९६ |- !१० | rowspan="3"| [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''मध्य-पश्चिमाञ्चल''']]||[[राप्ती अञ्चल]]||[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]]||१०,४८१||१४,५६,२०२ |- !११ | [[कर्णाली अञ्चल]] ||[[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]||२१,३५१||३,८८,७३१ |- !१२ | [[भेरी अञ्चल]] ||[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] ||१०,५४५||१७,०१,७६७ |- !१२ | rowspan="2"| [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|'''सुदूर-पश्चिमाञ्चल''']] || [[सेती अञ्चल]]||[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]||१२,५५०||१५,७५,००३ |- !१४ | [[महाकाली अञ्चल]]||[[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]||६,९८९||९,७७,५१४ |- ! | '''[[नेपाल]]''' ||'''१४ अञ्चल'''|| '''[[काठमाडौँ]]''' || '''१४७,१८१''' ||'''२६,४९४,५०४''' |} ==जिल्लाहरू== {{further|नेपालका जिल्लाहरू}} वि.सं २०७२ साल भन्दा अगाडि नेपालमा ७५ वटा जिल्ला रहेका थिए। जिल्ला जिल्ला मिलेर अञ्चल बन्छन्। [[पूर्वी रुकुम जिल्ला|पूर्वी रुकुम]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] थप भएपछि नेपालमा ७७ वटा जिल्ला भएको थियो। जिल्ला विकास समिति एक जिल्लाका सबै प्रशासनिक कार्यहरू गर्न स्थापित गरिएको थियो।[[File:Nepal zones.svg|250px|thumb|right|नेपालका अञ्चलहरू]] '''जिल्लाहरूको सूची''' ''(अञ्चल अनुसार)'': ===[[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[मेची अञ्चल]]==== [[चित्र:मेची अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|मेचीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[झापा जिल्ला]] ([[भद्रपुर नगरपालिका|चन्द्रगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[इलाम जिल्ला]] ([[इलाम नगरपालिका|इलाम]]) ::[[पाँचथर जिल्ला]] ([[फिदिम]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] ([[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]]) ====[[कोशी अञ्चल]]==== [[चित्र:कोशी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|कोशीका जिल्ला]] :'''[[तराई]]''' ::[[मोरङ जिल्ला]] ([[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]) ::[[सुनसरी जिल्ला]] ([[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भोजपुर जिल्ला, नेपाल|भोजपुर]] ([[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]]) ::[[धनकुटा जिल्ला]] ([[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]]) ::[[तेह्रथुम जिल्ला]] ([[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङ्लुङ]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] ([[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]]) {{Clear}} ====[[सगरमाथा अञ्चल]]==== [[चित्र:सगरमाथा अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सगरमाथाका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[सप्तरी जिल्ला]] ([[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]) ::[[सिराहा जिल्ला]] ([[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[उदयपुर जिल्ला]] ([[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[खोटाङ जिल्ला]] ([[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]]) ::[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|ओखलढुङ्गा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] ([[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सल्लेरी]]) {{Clear}} ===[[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[जनकपुर अञ्चल]]==== [[चित्र:जनकपुर अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|जनकपुरका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[धनुषा जिल्ला]] ([[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]) ::[[महोत्तरी जिल्ला]] ([[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]]) ::[[सर्लाही जिल्ला]] ([[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सिन्धुली जिल्ला]] ([[सिन्धुलीमाढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रामेछाप जिल्ला]] ([[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमनल]]''' ::[[दोलखा जिल्ला]] ([[भीमेश्वर नगरपालिका|चरिकोट]]) {{Clear}} ====[[बागमती अञ्चल]]==== [[चित्र:बागमती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|बागमतीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[भक्तपुर जिल्ला]] ([[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]) ::[[धादिङ जिल्ला]] ([[धादिङवेशी|धादिङवेसी]]) ::[[काठमाडौँ जिल्ला]] ([[काठमाडौँ]]) ::[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] ([[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]) ::[[ललितपुर जिल्ला]] ([[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]) ::[[नुवाकोट जिल्ला]] ([[विदुर नगरपालिका|विदुर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[रसुवा जिल्ला]] ([[धुन्चे]]) ::[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] ([[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]]) {{Clear}} ====[[नारायणी अञ्चल]]==== [[चित्र:नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|नारायणीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बारा जिल्ला]] ([[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]]) ::[[पर्सा जिल्ला]] ([[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]) ::[[रौतहट जिल्ला]] ([[गौर नगरपालिका|गौर]]) :'''[[तराई]]''' ::[[चितवन जिल्ला]] ([[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]) ::[[मकवानपुर जिल्ला]] ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) {{Clear}} ===[[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[गण्डकी अञ्चल]]==== [[चित्र:गण्डकी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|गण्डकीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[गोरखा जिल्ला]] ([[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]]) ::[[कास्की जिल्ला]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) ::[[लमजुङ जिल्ला]] ([[बेसीसहर नगरपालिका|वेसीसहर]]) ::[[स्याङ्जा जिल्ला]] ([[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]]) ::[[तनहुँ जिल्ला]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मनाङ जिल्ला]] ([[चामे]]) {{Clear}} ====[[लुम्बिनी अञ्चल]]==== [[चित्र:लुम्बिनी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|लुम्बिनीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कपिलवस्तु जिल्ला]] ([[कपिलवस्तु नगरपालिका|कपिलवस्तु]]) ::[[नवलपरासी जिल्ला]] ([[परासी]]) ::[[रुपन्देही जिल्ला]] ([[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[अर्घाखाँची जिल्ला]] ([[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]]) ::[[गुल्मी जिल्ला]] ([[तम्घास]]) ::[[पाल्पा जिल्ला]] ([[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]]) {{Clear}} ====[[धौलागिरी अञ्चल]]==== [[चित्र:धौलागिरी अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|धौलागिरीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] ([[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]]) ::[[म्याग्दी जिल्ला]] ([[बेनी नगरपालिका|बेनी]]) ::[[पर्वत जिल्ला]] ([[कुश्मा नगरपालिका|कुस्मा]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[मुस्ताङ जिल्ला]] ([[जोमसोम]]) {{Clear}}{{Clear}} ===[[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[राप्ती अञ्चल]]==== [[चित्र:राप्ती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|राप्तीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[दाङ जिल्ला]] ([[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[प्युठान जिल्ला]] ([[प्युठान नगरपालिका|खलङ्गा]]) ::[[रोल्पा जिल्ला]] ([[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]]) ::[[रुकुम जिल्ला]] ([[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]]) ::[[सल्यान जिल्ला]] ([[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]]) {{Clear}} ====[[कर्णाली अञ्चल]]==== [[Image:Karnali districts.png|thumb|right|250px|कर्णालीका जिल्लाहरू]] :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डोल्पा जिल्ला]] ([[दुनै]]) ::[[हुम्ला जिल्ला]] ([[सिमीकोट|सिमिकोट]]) ::[[जुम्ला जिल्ला]] ([[चन्दननाथ नगरपालिका|चन्दननाथ]]) ::[[कालिकोट जिल्ला]] ([[मान्म|मान्मा]]) ::[[मुगु जिल्ला]] ([[गमगढी]]) {{Clear}} ====[[भेरी अञ्चल]]==== [[Image:Bheri districts.png|thumb|right|250px|भेरीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[बाँके जिल्ला]] ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]) ::[[बर्दिया जिल्ला]] ([[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]]) :'''[[तराई]]''' ::[[सुर्खेत जिल्ला]] ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दैलेख जिल्ला]] ([[नारायण नगरपालिका|नारायण]]) ::[[जाजरकोट जिल्ला]] ([[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]]) {{Clear}} ===[[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]=== ====[[सेती अञ्चल]]==== [[Image:सेती अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|सेतीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कैलाली जिल्ला]] ([[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|पहाड]]''' ::[[अछाम जिल्ला]] ([[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]]) ::[[डोटी जिल्ला]] ([[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बझाङ जिल्ला]] ([[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]]) ::[[बाजुरा जिल्ला]] ([[मार्तडी]]) {{Clear}} ====[[महाकाली अञ्चल]]==== [[Image:महाकाली अञ्चलका जिल्लाहरू.png|thumb|right|250px|महाकालीका जिल्लाहरू]] :'''[[तराई]]''' ::[[कञ्चनपुर जिल्ला]] ([[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]) :'''[[नेपालको भूगोल|मित्री तराई]]''' र '''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[डडेल्धुरा जिल्ला]] ([[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[बैतडी जिल्ला]] ([[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]) :'''[[नेपालको भूगोल|हिमाल]]''' ::[[दार्चुला जिल्ला]] ([[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]]) {{Clear}} ==नगरपालिकाहरू== {{further|नेपालका नगरपालिकाहरू}} नगरपालिका सहरी क्षेत्रमा काम गर्ने प्रशासनिक एकाइ हो। २०७१ भन्दा अघि नेपालमा ५८ वटा मात्र नगरपालिकाहरू रहेका थिए। <ref>{{cite web |url= http://www.geocities.ws/gknepaleyn/data/data/municipalities.html |title= Municipalities and VDCs |date= |website=www.geocities.ws/ |publisher= |access-date=28 May 2018}}</ref> {{col-begin|width=60em}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |[[इलाम नगरपालिका|इलाम]] |[[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |[[दमक नगरपालिका|दमक]] |[[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] |[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |[[इनरुवा नगरपालिका|इनरूवा]] |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदवारी]] |[[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] |[[लहान नगरपालिका|लहान]] |[[सिराहा नगरपालिका|सिराह]] |[[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=16 |[[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |[[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |[[कमलामाई नगरपालिका|कमलामाई]] |[[काठमाडौँ]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |[[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |[[पनौती नगरपालिका|पनौती]] |[[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=31 |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |[[गौर नगरपालिका|गौर]] |[[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |[[व्यास नगरपालिका|व्यास]] |[[गोरखा नगरपालिका|पृथ्वीनारायण]] |[[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] |[[वालिङ नगरपालिका|वालिङ]] |[[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |[[बागलुङ नगरपालिका|बाग्लुङ]] |[[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |[[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]]}} {{col-break}} {{ordered list|start=46 |[[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] |[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] |[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |[[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |[[नारायण नगरपालिका|नारायण]] |[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |[[टीकापुर नगरपालिका|टीकापुर]] |[[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |[[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |[[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]]}} {{col-end}} ==गाउँ विकास समिति== {{further|गाउँ विकास समिति (नेपाल)}} औपचारिक रुपमा [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] नेपालका गाउँहरूलाई व्यवस्थापन गरेका थिए। २०७२ असोज ३ गते जारी भएको नयाँ संविधान पछि ती विघटन भएका थिए र [[गाउँपालिका]] गठन भएका थिए। '''नेपालको राष्ट्रिय गाउँ विकास समिति''' नेपालको ३९१५ गाविसको प्रतिनिधित्व र समर्थन प्रदान गर्ने छाता सङ्गठनको रूपमा वि.सं २०५२ मा स्थापना भएको थियो। आफ्नो उत्पत्तिको छोटो अवधिमा नै उक्त सङ्गठनले आफूलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै रूपमा स्थापित गरेको थियो। यसले गाविसहरूको एक प्रतिनिधि सङ्गठनको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेक‍ छ र नेपालमा विकेन्द्रीकरण र लोकतान्त्रीकरण प्रक्रियाका लागि अग्रगामी साझेदार संस्थाको रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.navin.org.np/ |title=National Association of VDCs in Nepal |publisher=Navin.org.np |date= |accessdate=2015-06-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620054316/http://www.navin.org.np/ |date=2015-06-20 }}</ref> २०७४ सालमा गाविसलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[गाउँपालिका]] अगाडि ल्याइएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalmaps/ नेपालको जिल्लाहरूको नक्सा] — '' [[डिजिटल हिमालय]] आँकडा परियोजना''। *[http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html/ नेपालका क्षेत्रहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711122129/http://www.myholidaynepal.com/places/nepal.html |date=2015-07-11 }} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालको विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] ih2buoq59hlf9hz3ilbqsxtxbucbeqz 0 123973 1355078 1203098 2026-05-14T01:03:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355078 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Islam percent population in each nation World Map Muslim data by Pew Research-ar.svg|thumb|230x230px|इस्लाम धर्मावलम्बीहरुको पर्व जुम्मा मुबारक]] विश्वका [[इस्लाम धर्म|मुस्लिम]] समुदायहरूले विभिन्न दिनहरूमा विभिन्न चाडहरू मनाउँछन्। हरेक दिनको आफ्नै महत्व हुन्छ। जसरी अन्य धर्मावलम्बीहरूले विशेष चाडपर्व मनाउँछन्, त्यसैगरी मुस्लिम समुदायले पनि धेरै पर्वहरू मनाउँछन्। [[महिना]] अनुसार मुस्लिम चाडपर्वहरु यस प्रकार छन्। == उत्सवको तालिका == {| class="wikitable" |- ! दिन !! महिना !! पर्व !! विवरण |- | १ || मुहररम || इस्लामी नयाँ वर्ष || इस्लामी पात्रको प्रथम दिन<ref name="TIO20101208">{{Cite web |url=http://www.theismaili.org/cms/1125/Muharram |title=Muharram |access-date=2010-12-08 |date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230175607/http://www.theismaili.org/cms/1125/Muharram |archive-date=२०१२-१२-३० }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230175607/http://www.theismaili.org/cms/1125/Muharram |date=2012-12-30 }}</ref> |- | १२ || रविउल आउवाल || ईदे मिलादुन्नवी || नवी मुहम्मदको जन्मदिन |- | २७ || रजब || मिजार उन नवी || मुहम्मदको अलौकिक रात्री भ्रमण |- | २७ || रमजान || शबे कदर || पहिलो रात जसमा पवित्र ग्रन्थ [[कुरान]] मुहम्मदलाई प्रकट गरिएको थियो। |- | २९/३० || रमजान || चन्द्रमाको रात || रमजानको अन्तिम रातमा जब अमावस्या समाप्त हुन्छ र ईदको चन्द्रमा उदाउँदछ, यो महिनाको २९ वा ३०औँ दिनमा मनाइन्छ। |- | १ || शावाल || ईदुल फित्र || उपवासको महिनाको अन्तिम पर्व (रमजान)- ईद |- | १० || ज्विलहज्ज || ईदुल आजहा || इब्राहिमको बलिदानको पर्व |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[शुभ जुम्मा]] *[[खतना]] *[[अजमेर शरिफ दरगाह|ख्वाजा गरीब नवाज]] == बाह्य कडीहरू == * [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm साउदी अरबको उम अल-कुरा पात्रो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm |date=2020-06-21 }} {{कमन्सश्रेणी|Muslim holidays}} [[श्रेणी:इस्लामी चाडपर्व|इस्लामी चाडपर्व]] 3coevbokujec7ipj36ow3dpskhfv2s6 0 128714 1355058 1354407 2026-05-13T13:53:13Z ~2026-19005-53 77778 1355058 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | leader1_title = सभापति | leader1_name = [[रवि लामिछाने]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] | leader5_title = पार्टी कोषाध्यक्ष | leader5_name = लिमा अधिकारी | membership = २,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> | foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | leader6_name = प्रवक्ता | leader6_title = [[मनिष झा]] | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[बालेन्द्र शाह]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[चित्र:Balen Shah3-cropped.png|अङ्गुठाकार|252x252पिक्सेल|वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | [[चित्र:Swarnim Wagle RSP.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] |[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] |[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] |[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] |[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे |[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने |[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम |[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी |[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव |[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी |[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की |[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल |[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल |[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक |[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |सीता वादी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |[[File:Rabi Lamichhane RSP.jpg|center|frameless|119x119px]] |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]] | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]] |- |५. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]] |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] |[[File:SobitaGautam.png|center|frameless|130x130px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] |[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] d584x0wcuhupjr8fm9x67jj09pbjxck 0 133097 1355091 1331839 2026-05-14T04:21:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355091 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = Google Scholar | logo = Google Scholar logo.png | logo_size = 300px | screenshot = Google Scholar home page.png | caption = Google Scholar home page | type = [[Bibliographic database]] | language = | owner = [[Google]] | revenue = | url = {{URL|scholar.google.com}} | commercial = | registration = Optional | launch_date = {{start date and age|2004|11|20}} | current_status = Active }} '''Google Scholar''' एक स्वतन्त्र रूपमा पहुँचयोग्य [[वेब खोज संयन्त्र|वेब खोज इन्जिन]] हो जसले प्रकाशन ढाँचा र अनुशासनहरूको एर्रेमा विद्वान साहित्यको पूर्ण पाठ वा मेटाडेटालाई अनुक्रमणिका गर्दछ। नोभेम्बर 2004 मा बिटामा जारी गरिएको, गुगल स्कॉलर अनुक्रमणिकाले सहकर्मी-समीक्षा गरिएका अनलाइन शैक्षिक जर्नलहरू र पुस्तकहरू, सम्मेलनका कागजातहरू, शोध प्रबंधहरू, प्रिप्रिन्टहरू, सारहरू, प्राविधिक प्रतिवेदनहरू, र अदालतको राय र [[पेटेन्ट|पेटेन्टहरू]] सहित अन्य विद्वान साहित्यहरू समावेश गर्दछ। <ref name="Google Scholar Content Coverage">{{Cite web |title=Search Tips: Content Coverage |url=https://scholar.google.com/intl/us/scholar/help.html#coverage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923214505/https://scholar.google.com/intl/us/scholar/help.html#coverage |archive-date=23 September 2016 |access-date=27 April 2016 |website=Google Scholar}}</ref> Google Scholar ले खोज परिणामहरूमा समावेश गर्नका लागि फाइलहरू पहिचान गर्न वेब क्रलर वा वेब रोबोट प्रयोग गर्दछ। <ref>{{Cite web |title=Google Scholar Help |url=https://scholar.google.com/intl/en/scholar/inclusion.html#crawl |access-date=2021-09-01 |website=scholar.google.com}}</ref> Google Scholar मा अनुक्रमणिकाको लागि सामग्रीको लागि, यो निश्चित निर्दिष्ट मापदण्डहरू पूरा गर्नुपर्छ। <ref>{{Cite web |title=Google Scholar Help |url=https://scholar.google.com/intl/en/scholar/inclusion.html#indexing |access-date=2021-09-01 |website=scholar.google.com}}</ref> मार्क र रिक्याप्चर विधि प्रयोग गरेर PLOS One मा प्रकाशित पहिलेको सांख्यिकीय अनुमानले 100 मिलियनको अनुमानित अंग्रेजीमा प्रकाशित सबै लेखहरूको लगभग 79-90% कभरेज अनुमान गरेको छ। यो अनुमानले इन्टरनेटमा कतिवटा कागजातहरू सित्तैमा उपलब्ध थिए भनेर पनि निर्धारण गर्छ। गुगल स्कलरलाई पत्रिकाहरूको जाँच नगरेको र यसको अनुक्रमणिकामा शिकारी पत्रिकाहरू समावेश गरेकोमा आलोचना गरिएको छ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/30/science/predatory-journals-academics.html|title=Many Academics Are Eager to Publish in Worthless Journals|last=Kolata|first=Gina|date=30 October 2017|work=The New York Times|access-date=2 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108014011/https://www.nytimes.com/2017/10/30/science/predatory-journals-academics.html|archive-date=8 November 2017}}</ref> युनिभर्सिटी अफ मिशिगन पुस्तकालय र अन्य पुस्तकालयहरू जसका संग्रहहरू गुगलले [[गुगल बुक्स]] र गुगल स्कॉलरका लागि स्क्यान गरेका थिए स्क्यानका प्रतिलिपिहरू राखेका छन् र तिनीहरूलाई HathiTrust डिजिटल लाइब्रेरी सिर्जना गर्न प्रयोग गरेका छन्। <ref name="umlibrary">{{Cite web |date=August 2005 |title=UM Library/Google Digitization Partnership FAQ, August 2005 |url=https://apps.lib.umich.edu/files/services/mdp/faq.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922011914/https://apps.lib.umich.edu/files/services/mdp/faq.pdf |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-30 |publisher=University of Michigan Library |quote=[T]he University of Michigan's work with Google encompasses a number of activities and Google products (e.g., Google Scholar).}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jennifer Howard |date=10 August 2017 |title=What Happened to Google's Effort to Scan Millions of University Library Books? |url=https://www.edsurge.com/news/2017-08-10-what-happened-to-google-s-effort-to-scan-millions-of-university-library-books |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810204507/https://www.edsurge.com/news/2017-08-10-what-happened-to-google-s-effort-to-scan-millions-of-university-library-books |archive-date=2017-08-10 |access-date=2021-04-30 |publisher=EdSurge}}</ref> == इतिहास == गुगल स्कॉलर एलेक्स वर्स्टाक र अनुराग आचार्य बीचको छलफलबाट उत्पन्न भयो, <ref>{{Cite journal |last=Giles |first=J. |year=2005 |title=Science in the web age: Start your engines |journal=Nature |volume=438 |issue=7068 |pages=554–55 |bibcode=2005Natur.438..554G |doi=10.1038/438554a |pmid=16319857 |s2cid=4432132 |doi-access=free}}</ref> जुन दुबैले गुगलको मुख्य वेब सूचकांक निर्माणमा काम गरिरहेका थिए। <ref>{{Cite web |last=Hughes, Tracey |date=December 2006 |title=An interview with Anurag Acharya, Google Scholar lead engineer |url=https://www.google.com/librariancenter/articles/0612_01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301092347/http://www.google.com/librariancenter/articles/0612_01.html |archive-date=2010-03-01 |access-date=2016-11-14 |website=Google Librarian Central}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Assisi, Francis C. |date=3 January 2005 |title=Anurag Acharya Helped Google's Scholarly Leap |url=http://www.indolink.com/SciTech/fr010305-075445.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608194910/http://www.indolink.com/SciTech/fr010305-075445.php |archive-date=2011-06-08 |access-date=2007-04-19 |publisher=INDOlink }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608194910/http://www.indolink.com/SciTech/fr010305-075445.php |date=2011-06-08 }}</ref> तिनीहरूको लक्ष्य "विश्वका समस्या समाधानकर्ताहरूलाई 10% अधिक कुशल बनाउन" <ref name="backchannel2015">Steven Levy (2015) [https://medium.com/backchannel/the-gentleman-who-made-scholar-d71289d9a82d The gentleman who made Scholar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201118134101/https://medium.com/backchannel/the-gentleman-who-made-scholar-d71289d9a82d|date=2020-11-18}}. "Back channel" on Medium.</ref> वैज्ञानिक ज्ञानमा सजिलो र अधिक सटीक पहुँचको अनुमति दिएर थियो। यो लक्ष्य गुगल स्कॉलरको विज्ञापन नारा " दिग्गजहरूको काँधमा खडा हुनुहोस् " मा प्रतिबिम्बित छ, जुन [[wikiquote:Isaac Newton|आइज्याक न्यूटनले उद्धृत गरेको]] बर्नार्ड अफ चार्टर्सलाई दिइएको एउटा विचारबाट लिइएको थियो, र आफ्नो क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउने विद्वानहरूको लागि एउटा सहमति हो। शताब्दीयौं, नयाँ बौद्धिक उपलब्धिहरूको लागि आधार प्रदान गर्दै। <ref>{{Cite journal |last=Rozear |first=Hannah |date=2009 |title=Where Google Scholar stands on art: an evaluation of content coverage in online databases |journal=[[Art Libraries Journal]] |volume=34 |issue=2 |pages=21–25 |doi=10.1017/S0307472200015844 |s2cid=163504762}}</ref> गुगल स्कॉलरमा पाठहरूको लागि मूल स्रोतहरू मध्ये एक मिशिगन विश्वविद्यालयको मुद्रण संग्रह हो। <ref name="umlibrary"/> विद्वानले समयको साथमा सुविधाहरूको दायरा प्राप्त गरेको छ। 2006 मा, RefWorks, RefMan, EndNote, र BibTeX जस्ता ग्रन्थसूची प्रबन्धकहरूलाई समर्थन गर्दै उद्धरण आयात गर्ने सुविधा लागू गरिएको थियो। 2007 मा, आचार्यले घोषणा गरे कि Google Scholar ले आफ्ना प्रकाशकहरूसँग सम्झौता गरी जर्नल लेखहरू डिजिटलाइज गर्ने र होस्ट गर्ने कार्यक्रम सुरु गरेको थियो, [[गुगल बुक्स|Google Books]] बाट अलग एउटा प्रयास, जसको पुरानो जर्नलहरूको स्क्यानले विशेष मुद्दाहरूमा विशिष्ट लेखहरू पहिचान गर्न आवश्यक मेटाडेटा समावेश गर्दैन। <ref>{{Cite web |last=Quint, Barbara |date=August 27, 2007 |title=Changes at Google Scholar: A Conversation With Anurag Acharya |url=http://newsbreaks.infotoday.com/nbReader.asp?ArticleId=37309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326003109/http://newsbreaks.infotoday.com/nbReader.asp?ArticleId=37309 |archive-date=March 26, 2011 |access-date=February 22, 2008 |publisher=[[Information Today]]}}</ref> 2011 मा, [[गुगल|Google ले]] स्कॉलरलाई यसको खोज पृष्ठहरूमा उपकरणपट्टीहरूबाट हटायो, <ref>{{Cite web |last=Madrigal, Alexis C. |date=3 April 2012 |title=20 Services Google Thinks Are More Important Than Google Scholar |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/04/20-services-google-thinks-are-more-important-than-google-scholar/255420/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031203410/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/04/20-services-google-thinks-are-more-important-than-google-scholar/255420/ |archive-date=31 October 2020 |access-date=7 March 2017 |publisher=Atlantic}}</ref> यसलाई कम सजिलैसँग पहुँचयोग्य र यसको अस्तित्वको बारेमा पहिले नै थाहा नभएका प्रयोगकर्ताहरूका लागि कम पत्ता लगाउन सकिने बनाउँदै। यस अवधिको वरिपरि, CiteSeer, Scirus, र Microsoft Windows Live Academic खोज जस्ता समान सुविधाहरू भएका साइटहरू विकसित भएका थिए। यी मध्ये केही अब निष्क्रिय छन्; 2016 मा, माइक्रोसफ्टले एक नयाँ प्रतिस्पर्धी, माइक्रोसफ्ट एकेडेमिक सुरु गर्यो। <ref>{{Cite journal |last=Martín-Martín |first=Alberto |last2=Thelwall |first2=Mike |last3=Orduna-Malea |first3=Enrique |last4=Delgado López-Cózar |first4=Emilio |date=January 1, 2021 |title=Google Scholar, Microsoft Academic, Scopus, Dimensions, Web of Science, and OpenCitations' COCI: a multidisciplinary comparison of coverage via citations |url=https://doi.org/10.1007/s11192-020-03690-4 |journal=Scientometrics |volume=126 |issue=1 |pages=871–906 |doi=10.1007/s11192-020-03690-4 |issn=1588-2861 |pmc=7505221 |pmid=32981987}}</ref> व्यक्तिगत विद्वानहरूको लागि व्यक्तिगत "विद्वान उद्धरण प्रोफाइलहरू" सिर्जना गर्ने सम्भावनाको साथ, 2012 मा एक प्रमुख वृद्धि रोल आउट गरिएको थियो। <ref name="profiles2014">Alex Verstak: "[http://googlescholar.blogspot.ch/2014/08/fresh-look-of-scholar-profiles.html Fresh Look of Scholar Profiles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092736/http://googlescholar.blogspot.ch/2014/08/fresh-look-of-scholar-profiles.html|date=2016-03-04}}". Google Scholar Blog, August 21, 2014</ref> नोभेम्बर 2013 मा प्रस्तुत गरिएको सुविधाले लग-इन गरिएका प्रयोगकर्ताहरूलाई खोज परिणामहरू "Google विद्वान पुस्तकालय" मा बचत गर्न अनुमति दिन्छ, एक व्यक्तिगत संग्रह जुन प्रयोगकर्ताले छुट्टै खोजी गर्न र ट्यागहरूद्वारा व्यवस्थित गर्न सक्छ। <ref>James Connor: "[http://googlescholar.blogspot.de/2013/11/google-scholar-library.html Google Scholar Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104233/http://googlescholar.blogspot.de/2013/11/google-scholar-library.html|date=2016-03-04}}". Google Scholar Blog, November 19, 2013</ref> "मेट्रिक्स" बटन मार्फत, यसले रुचिको क्षेत्रमा शीर्ष जर्नलहरू प्रकट गर्दछ, र यी जर्नलको प्रभाव उत्पन्न गर्ने लेखहरू पनि पहुँच गर्न सकिन्छ। मेट्रिक्स सुविधाले अब विज्ञानका सम्पूर्ण क्षेत्रहरू, साथै शैक्षिक पत्रिकाहरूको प्रभाव हेर्न समर्थन गर्दछ। <ref>{{Cite web |title=International Journal of Internet Science – Google Scholar Citations |url=https://scholar.google.com/citations?user=OCYy1o4AAAAJ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513012025/http://scholar.google.com/citations?user=OCYy1o4AAAAJ |archive-date=2016-05-13 |access-date=2014-08-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513012025/http://scholar.google.com/citations?user=OCYy1o4AAAAJ |date=2016-05-13 }}</ref> == सुविधाहरू र विशिष्टताहरू == Google Scholar ले प्रयोगकर्ताहरूलाई लेखहरूको डिजिटल वा भौतिक प्रतिलिपिहरू खोज्न अनुमति दिन्छ, चाहे अनलाइन वा पुस्तकालयहरूमा। <ref>{{Cite web |title=Google Scholar Library Links<!-- Bot generated title --> |url=https://scholar.google.com/intl/en/scholar/librarylinks.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513185151/http://scholar.google.com/intl/en/scholar/librarylinks.html |archive-date=2012-05-13 |access-date=2016-05-27}}</ref> यसले "विद्वानको रूपमा मानिने चयन गरिएका वेब पृष्ठहरू सहित पूर्ण-पाठ जर्नल लेखहरू, प्राविधिक <ref name="pmc1324783">{{Cite journal |last=Vine |first=Rita |date=January 2006 |title=Google Scholar |journal=Journal of the Medical Library Association |volume=94 |issue=1 |pages=97–99 |pmc=1324783}}</ref>, प्रिप्रिन्टहरू, थेसिसहरू, पुस्तकहरू, र अन्य कागजातहरू" अनुक्रमणिका गर्दछ। गुगल स्कॉलरका धेरै खोज परिणामहरू व्यावसायिक जर्नल लेखहरूमा लिङ्क भएकाले, धेरैजसो व्यक्तिहरूले एउटा लेखको सार र उद्धरण विवरणहरू मात्र पहुँच गर्न सक्षम हुनेछन्, र सम्पूर्ण लेखमा पहुँच गर्न शुल्क तिर्नुपर्छ। <ref name="pmc1324783" /> खोजी गरिएका कुञ्जी शव्दहरूका लागि सबैभन्दा सान्दर्भिक नतिजाहरू पहिले सूचीबद्ध गरिनेछन्, लेखकको श्रेणीको क्रममा, यससँग लिङ्क गरिएका सन्दर्भहरूको सङ्ख्या र अन्य विद्वान साहित्यहरूमा तिनीहरूको सान्दर्भिकता, र पत्रिकामा देखा पर्ने प्रकाशनको श्रेणीकरण <ref name="gsabout">{{Cite web |title=About Google Scholar |url=https://scholar.google.com/scholar/about.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226210812/http://scholar.google.com/scholar/about.html |archive-date=2013-02-26 |access-date=2010-07-29}}</ref> === समूह र साहित्यमा पहुँच === यसको "समूहको" सुविधा प्रयोग गरेर, यसले जर्नल लेखहरूमा उपलब्ध लिङ्कहरू देखाउँछ। 2005 संस्करणमा, यो सुविधाले एउटा लेखको सदस्यता-पहुँच संस्करणहरू र लेखहरूको पूर्ण-पाठ संस्करणहरू मुक्त गर्न लिंक प्रदान गर्‍यो; धेरै जसो 2006 को लागि, यसले केवल प्रकाशकहरूको संस्करणहरूमा लिङ्कहरू प्रदान गर्यो। डिसेम्बर 2006 देखि, यसले दुबै प्रकाशित संस्करणहरू र प्रमुख खुला पहुँच भण्डारहरूमा लिङ्कहरू प्रदान गरेको छ, जसमा व्यक्तिगत संकाय वेब पृष्ठहरूमा पोस्ट गरिएका सबै र समानताद्वारा पहिचान गरिएका अन्य असंरचित स्रोतहरू समावेश छन्। अर्कोतर्फ, गुगल स्कॉलरले टोल पहुँच र खुला पहुँच स्रोतहरू बीच स्पष्ट रूपमा फिल्टर गर्न अनुमति दिँदैन, अनपेवालले प्रस्ताव गरेको एक सुविधा र यसको डाटा इम्बेड गर्ने उपकरणहरू, जस्तै वेब अफ साइन्स, स्कोपस र अनपेवाल जर्नलहरू, पुस्तकालयहरू द्वारा गणना गर्न प्रयोग गरिन्छ। वास्तविक लागत र तिनीहरूको संग्रहको मूल्य। <ref>{{Cite web |last=Denise Wolfe |date=2020-04-07 |title=SUNY Negotiates New, Modified Agreement with Elsevier - Libraries News Center University at Buffalo Libraries |url=https://library.buffalo.edu/news/2020/04/07/suny-negotiates-new-modified-agreement-with-elsevier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206111125/https://library.buffalo.edu/news/2020/04/07/suny-negotiates-new-modified-agreement-with-elsevier/ |archive-date=2020-12-06 |access-date=2020-04-18 |website=library.buffalo.edu |publisher=[[University at Buffalo]]}}</ref> === उद्धरण विश्लेषण र उपकरणहरू === यसको "उद्धृत द्वारा" सुविधा मार्फत, गुगल स्कॉलरले लेखहरूको सारमा पहुँच प्रदान गर्दछ जुन लेखलाई हेरिएको छ। <ref name="gshelp">{{Cite web |title=Google Scholar Help |url=https://scholar.google.co.uk/intl/en/scholar/help.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810105246/https://scholar.google.co.uk/intl/en/scholar/help.html |archive-date=2018-08-10 |access-date=2017-12-15}}</ref> यो विशेष गरी यो सुविधा हो जसले पहिले मात्र CiteSeer, Scopus, र Web of Science मा पाइने उद्धरण अनुक्रमणिका प्रदान गर्दछ। Google Scholar ले लिङ्कहरू पनि प्रदान गर्दछ ताकि उद्धरणहरू विभिन्न ढाँचाहरूमा प्रतिलिपि गर्न सकिन्छ वा प्रयोगकर्ता-चयनित सन्दर्भ प्रबन्धकहरू जस्तै Zotero मा आयात गर्न सकिन्छ। "विद्वान उद्धरण प्रोफाइलहरू" सार्वजनिक लेखक प्रोफाइलहरू हुन् जुन लेखकहरू आफैले सम्पादन गर्न सक्छन्। <ref name="profiles2014"/> व्यक्तिहरू, गुगल खाता मार्फत लगइन गरेर, सामान्यतया शैक्षिक संस्थासँग लिङ्क गरिएको वास्तविक ठेगानाको साथ, अब तिनीहरूको रुचि र उद्धरणहरू दिएर आफ्नै पृष्ठ सिर्जना गर्न सक्छन्। Google Scholar ले व्यक्तिको कुल उद्धरण गणना, h-index, र i10-index स्वचालित रूपमा गणना गर्दछ र प्रदर्शन गर्दछ। गुगलका अनुसार, "विद्वान खोज परिणाम पृष्ठहरूको तीन-चौथाई ... लेखकहरूको सार्वजनिक प्रोफाइलहरूमा लिङ्कहरू देखाउनुहोस्" अगस्त 2014 को रूपमा <ref name="profiles2014" /> === सम्बन्धित लेखहरू === यसको "सम्बन्धित लेखहरू" सुविधा मार्फत, गुगल विद्वानले निकटसँग सम्बन्धित लेखहरूको सूची प्रस्तुत गर्दछ, मुख्य रूपमा यी लेखहरू मूल परिणामसँग कत्तिको मिल्दोजुल्दो छन्, तर प्रत्येक कागजको सान्दर्भिकतालाई पनि ध्यानमा राखेर क्रमबद्ध गरिएको छ। <ref>{{Cite web |title=Exploring the scholarly neighborhood |url=https://googleblog.blogspot.com/2006/08/exploring-scholarly-neighborhood.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212072041/https://googleblog.blogspot.com/2006/08/exploring-scholarly-neighborhood.html |archive-date=2021-02-12 |access-date=2021-02-16 |website=Official Google Blog |language=en}}</ref> === अमेरिकी कानूनी मामला डाटाबेस === गुगल स्कलरको अमेरिकी केसहरूको कानूनी डाटाबेस व्यापक छ। प्रयोगकर्ताहरूले 1950 देखि अमेरिकी राज्य पुनरावेदन र सर्वोच्च अदालतका मुद्दाहरू, 1923 देखि अमेरिकी संघीय जिल्ला, पुनरावेदन, कर, र दिवालियापन अदालतहरू र 1791 देखि अमेरिकी सर्वोच्च अदालतका मुद्दाहरूका प्रकाशित रायहरू खोज्न र पढ्न सक्छन् <ref name="gshelp"/> गुगल स्कॉलरले केस भित्र क्लिक गर्न मिल्ने उद्धरण लिङ्कहरू इम्बेड गर्दछ र कसरी उद्धृत ट्याबले वकिलहरूलाई अदालतको निर्णयमा अघिल्लो मुद्दा कानून र त्यसपछिका उद्धरणहरू अनुसन्धान गर्न अनुमति दिन्छ। <ref name="gsLegalResearch">{{Cite web |last=Dreiling |first=Geri |date=May 11, 2011 |title=How to Use Google Scholar for Legal Research |url=http://lawyertechreview.com/2011/how-to-use-google-scholar-for-legal-research/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402075514/http://lawyertechreview.com/2011/how-to-use-google-scholar-for-legal-research/ |archive-date=April 2, 2019 |access-date=June 7, 2011 |publisher=Lawyer Tech Review }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402075514/http://lawyertechreview.com/2011/how-to-use-google-scholar-for-legal-research/ |date=April 2, 2019 }}</ref> == श्रेणीकरण एल्गोरिथ्म == धेरैजसो शैक्षिक डाटाबेस र खोज इन्जिनहरूले प्रयोगकर्ताहरूलाई परिणामहरू क्रमबद्ध गर्नका लागि एउटा कारक (जस्तै सान्दर्भिकता, उद्धरण गणना, वा प्रकाशन मिति) चयन गर्न अनुमति दिन्छ, गुगल विद्वानले "अनुसन्धानकर्ताहरूले गर्ने तरिकामा, प्रत्येकको पूर्ण पाठ तौलने गरी संयुक्त श्रेणीकरण एल्गोरिदमको साथ परिणामहरू श्रेणीबद्ध गर्दछ। लेख, लेखक, लेख प्रकट भएको प्रकाशन, र अन्य विद्वान साहित्यमा कति पटक उक्त टुक्रा उद्धृत गरिएको छ।" <ref name="gsabout"/> अनुसन्धानले देखाएको छ कि गुगल स्कलरले विशेष गरी उद्धरण गणनाहरूमा उच्च वजन राख्छ, <ref name="citcount">Jöran Beel and Bela Gipp. [https://web.archive.org/web/20181215175040/http://www.sciplore.org/publications/2009-Google_Scholar's_Ranking_Algorithm_--_An_Introductory_Overview_--_preprint.pdf Google Scholar's Ranking Algorithm: An Introductory Overview]. In Birger Larsen and Jacqueline Leta, editors, Proceedings of the 12th International Conference on Scientometrics and Informetrics (ISSI'09), vol. 1, pp. 230–41, Rio de Janeiro, July 2009. International Society for Scientometrics and Informetrics. {{ISSN|2175-1935}}.</ref> साथै कागजातको शीर्षकमा समावेश गरिएका शब्दहरू। <ref>{{Cite book|url=http://beel.org/files/papers/2009-Google_Scholar's_Ranking_Algorithm_-_The_Impact_of_Citation_Counts_--_preprint%20aseotest333.pdf|title=Google Scholar's ranking algorithm: The impact of citation counts (An empirical study)|access-date=2019-12-24}}{{Dead link|date=June 2022}}</ref> लेखक वा वर्ष द्वारा खोजीहरूमा, पहिलो खोज परिणामहरू प्रायः उच्च उद्धृत लेखहरू हुन्छन्, किनकि उद्धरणहरूको संख्या अत्यधिक निर्णायक हुन्छ, जबकि किवर्ड खोजहरूमा उद्धरणहरूको संख्या सम्भवतः सबैभन्दा बढी वजनको कारक हो, तर अन्य कारकहरूले पनि भाग लिन्छन्। <ref>{{Cite journal |last=Rovira |first=Cristòfol |last2=Guerrero-Solé |first2=Frederic |last3=Codina |first3=Lluís |date=2018-06-18 |title=Received citations as a main SEO factor of Google Scholar results ranking |url=https://revista.profesionaldelainformacion.com/index.php/EPI/article/view/epi.2018.may.09 |url-status=live |journal=Profesional de la Información |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=559–569 |doi=10.3145/epi.2018.may.09 |issn=1699-2407 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113132434/https://revista.profesionaldelainformacion.com/index.php/EPI/article/view/epi.2018.may.09 |archive-date=2021-01-13 |access-date=2020-12-28 |doi-access=free}}</ref> == सीमितता र आलोचना == केही खोजकर्ताहरूले गुगल स्कॉलरलाई सदस्यता-आधारित डाटाबेसहरूमा तुलनात्मक गुणस्तर र उपयोगिता भएको भेट्टाए जब केही विशिष्ट जर्नलहरूमा लेखहरूको उद्धरणहरू हेर्दा। <ref>{{Cite journal |last=Bauer, Kathleen |last2=Bakkalbasi, Nisa |date=September 2005 |title=An Examination of Citation Counts in a New Scholarly Communication Environment |url=http://dlib.org/dlib/september05/bauer/09bauer.html |url-status=live |journal=D-Lib Magazine |volume=11 |issue=9 |doi=10.1045/september2005-bauer |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408225520/http://www.dlib.org/dlib/september05/bauer/09bauer.html |archive-date=2011-04-08 |access-date=2006-08-07 |doi-access=free}} {{Open access}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Kulkarni |first=A. V. |last2=Aziz |first2=B. |last3=Shams |first3=I. |last4=Busse |first4=J. W. |year=2009 |title=Comparisons of Citations in Web of Science, Scopus, and Google Scholar for Articles Published in General Medical Journals |journal=JAMA: The Journal of the American Medical Association |volume=302 |issue=10 |pages=1092–96 |doi=10.1001/jama.2009.1307 |pmid=19738094 |doi-access=free}}</ref> समीक्षाहरूले मान्यता दिन्छ कि यसको "उद्धृत द्वारा" विशेषताले विशेष रूपमा स्कोपस र वेब अफ साइन्ससँग गम्भीर प्रतिस्पर्धा खडा गर्छ। बायोमेडिकल फिल्डमा हेरेर गरिएको एक अध्ययनले गुगल स्कलरमा उद्धरण जानकारी "कहिलेकाहीँ अपर्याप्त, र कम पटक अद्यावधिक" भएको फेला पारेको छ। <ref>{{Cite journal |last=Falagas |first=M. E. |last2=Pitsouni |first2=E. I. |last3=Malietzis |first3=G. A. |last4=Pappas |first4=G. |year=2007 |title=Comparison of PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar: Strengths and weaknesses |journal=The FASEB Journal |volume=22 |issue=2 |pages=338–42 |doi=10.1096/fj.07-9492LSF |pmid=17884971 |s2cid=303173}}</ref> गुगल स्कॉलरको कभरेज अन्य सामान्य डाटाबेसहरूको तुलनामा अनुशासन अनुसार फरक हुन सक्छ। <ref>{{Cite journal |last=Kousha, K. |last2=Thelwall, M. |year=2007 |title=Google Scholar citations and Google Web/URL citations: A multi-discipline exploratory analysis |url=http://eprints.rclis.org/7641/1/google.pdf |url-status=live |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=57 |issue=6 |pages=1055–65 |bibcode=2007JASIS..58.1055K |doi=10.1002/asi.20584 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929004706/http://eprints.rclis.org/7641/1/google.pdf |archive-date=2020-09-29 |access-date=2019-12-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929004706/http://eprints.rclis.org/7641/1/google.pdf |date=2020-09-29 }}</ref> गुगल स्कॉलरले सकेसम्म धेरै जर्नलहरू समावेश गर्ने प्रयास गर्दछ, सिकारी जर्नलहरू सहित, जसमा शैक्षिक कठोरताको कमी हुन सक्छ। शिकारी जर्नलहरूमा विशेषज्ञहरू भन्छन् कि यस प्रकारका जर्नलहरूले "छद्म-विज्ञानको साथ विश्वव्यापी वैज्ञानिक रेकर्डलाई प्रदूषित गरेको छ" र "गुगल स्कलरले कर्तव्यपूर्वक र सायद अन्धाधुन्ध रूपमा यसको केन्द्रीय सूचकांकमा समावेश गर्दछ।" <ref>{{Cite web |last=Beall |first=Jeffrey |author-link=Jeffrey Beall |date=November 2014 |title=Google Scholar is Filled with Junk Science |url=http://scholarlyoa.com/2014/11/04/google-scholar-is-filled-with-junk-science/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107175135/http://scholarlyoa.com/2014/11/04/google-scholar-is-filled-with-junk-science/ |archive-date=2014-11-07 |access-date=2014-11-10 |website=Scholarly Open Access }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107175135/http://scholarlyoa.com/2014/11/04/google-scholar-is-filled-with-junk-science/ |date=2014-11-07 }}</ref> गुगल स्कॉलरले क्रल गरिएका वा प्रकाशकहरू समावेश गरिएका जर्नलहरूको सूची प्रकाशित गर्दैन, र यसको अद्यावधिकहरूको आवृत्ति अनिश्चित छ। बिब्लियोमेट्रिक प्रमाणले गुगल स्कलरको विज्ञान र सामाजिक विज्ञानको कभरेज अन्य शैक्षिक डाटाबेसहरूसँग प्रतिस्पर्धात्मक छ भनी सुझाव दिन्छ। 2017 को रूपमा, विद्वानको कला र मानविकीहरूको कभरेज अनुभवात्मक रूपमा अनुसन्धान गरिएको छैन र यी क्षेत्रहरूमा अनुशासनहरूको लागि विद्वानको उपयोगिता अस्पष्ट छ। <ref>{{Cite journal |last=Fagan |first=Jody |date=2017 |title=An evidence-based review of academic web search engines, 2014–2016: Implications for librarians' practice and research agenda |url=https://ejournals.bc.edu/index.php/ital/article/view/9718/pdf |url-status=live |journal=Information Technology and Libraries |volume=36 |issue=2 |pages=7–47 |doi=10.6017/ital.v36i2.9718 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930073759/https://ejournals.bc.edu/index.php/ital/article/view/9718/pdf |archive-date=2020-09-30 |access-date=2019-12-24 |doi-access=free}}</ref> विशेष गरी प्रारम्भमा, केही प्रकाशकहरूले विद्वानलाई आफ्नो पत्रिकाहरू क्रल गर्न अनुमति दिएनन्। Elsevier पत्रिकाहरू मध्य 2007 देखि समावेश गरिएको छ, जब Elsevier ले यसको अधिकांश ScienceDirect सामग्री Google Scholar र Google को वेब खोजमा उपलब्ध गराउन थाल्यो। <ref>{{Cite web |last=Brantley, Peter |date=3 July 2007 |title=Science Direct-ly into Google |url=http://radar.oreilly.com/archives/2007/07/science-directly-into-google.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421014001/http://radar.oreilly.com/archives/2007/07/science-directly-into-google.html |archive-date=21 April 2008 |website=O'Reilly Radar}}</ref> यद्यपि, २०१४ को अध्ययन ले अनुमान गरेको छ कि गुगल स्कलरले अङ्ग्रेजीमा लेखिएका सबै विद्वान कागजातहरूमध्ये लगभग ९०% (लगभग १०० मिलियन) भेट्टाउन सक्छ। ठूला स्तरीय अनुदैर्ध्य अध्ययनहरूले 40 र 60 प्रतिशत वैज्ञानिक लेखहरू Google Scholar लिङ्कहरू मार्फत पूर्ण पाठमा उपलब्ध छन्। Google Scholar ले आफ्नो रैंकिंग एल्गोरिथ्ममा उद्धरण गणनाहरूमा उच्च वजन राख्छ र त्यसैले म्याथ्यू प्रभावलाई बलियो बनाउनको लागि आलोचना भइरहेको छ; <ref name="citcount"/> अत्यधिक उद्धृत कागजातहरू शीर्ष स्थानहरूमा देखा पर्दा उनीहरूले थप उद्धरणहरू प्राप्त गर्छन् जबकि नयाँ कागजहरू शायदै शीर्ष स्थानहरूमा देखा पर्छन् र त्यसैले Google विद्वानका प्रयोगकर्ताहरूले कम ध्यान पाउँछन् र त्यसैले कम उद्धरणहरू। Google Scholar प्रभाव एउटा घटना हो जब केही शोधकर्ताहरूले Google Scholar मा शीर्ष परिणामहरूमा देखा पर्ने कार्यहरू उद्धृत गर्ने प्रकाशनमा उनीहरूको योगदानलाई ध्यान दिएर चयन गर्छन् र उद्धृत गर्छन् किनभने तिनीहरूले स्वचालित रूपमा यी कामहरूको विश्वसनीयता मान्छन् र विश्वास गर्छन् कि सम्पादकहरू, समीक्षकहरू, र पाठकहरूले यी हेर्नको अपेक्षा गर्छन्। उद्धरणहरू। <ref>{{Cite journal |last=Serenko, A. |last2=Dumay, J. |year=2015 |title=Citation classics published in knowledge management journals. Part II: Studying research trends and discovering the Google Scholar Effect |url=http://aserenko.com/papers/Serenko_Dumay_CitationClassics2.pdf |url-status=live |journal=Journal of Knowledge Management |volume=19 |issue=6 |pages=1335–55 |doi=10.1108/JKM-02-2015-0086 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001124153/http://aserenko.com/papers/Serenko_Dumay_CitationClassics2.pdf |archive-date=2015-10-01 |access-date=2015-09-30}}</ref> गुगल स्कॉलरलाई arXiv प्रिप्रिन्ट सर्भरमा प्रकाशनहरू सही रूपमा पहिचान गर्न समस्या छ। शीर्षकहरूमा अन्तरविराम चिन्हहरूले गलत खोज परिणामहरू उत्पादन गर्छन्, र लेखकहरूलाई गलत कागजातहरूमा नियुक्त गरिन्छ, जसले गलत थप खोज परिणामहरू निम्त्याउँछ। केही खोज नतिजाहरू कुनै पनि बुझ्ने कारण बिना नै दिइन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Jacso, Peter |date=24 September 2009 |title=Google Scholar's Ghost Authors, Lost Authors, and Other Problems |url=http://www.libraryjournal.com/article/CA6698580.html?q=jacso |url-status=dead |journal=Library Journal |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607104842/http://www.libraryjournal.com/article/CA6698580.html?q=jacso |archive-date=7 June 2011}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Péter Jacsó |year=2010 |title=Metadata mega mess in Google Scholar |journal=Online Information Review |volume=34 |pages=175–91 |doi=10.1108/14684521011024191}}</ref> गुगल विद्वान स्प्यामको लागि असुरक्षित छ। <ref name="spam">[https://web.archive.org/web/20181130030404/http://www.sciplore.org/publications/2010-On_the_Robustness_of_Google_Scholar_against_Spam--preprint.pdf On the Robustness of Google Scholar against Spam]</ref> <ref name="gamingscholar">[http://scholarlyoa.com/2015/01/20/did-a-romanian-researcher-successfully-game-google-scholar-to-raise-his-citation-count/ Scholarly Open Access – Did A Romanian Researcher Successfully Game Google Scholar to Raise his Citation Count?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122224124/http://scholarlyoa.com/2015/01/20/did-a-romanian-researcher-successfully-game-google-scholar-to-raise-his-citation-count/|date=2015-01-22}}</ref> क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कले र ओटो-भोन-ग्युरिके युनिभर्सिटी म्याग्डेबर्गका अन्वेषकहरूले प्रदर्शन गरे कि Google स्कलरमा उद्धरण गणनाहरू हेरफेर गर्न सकिन्छ र SCIgen मार्फत सिर्जना गरिएका पूर्ण गैर-सेन्स लेखहरू Google Scholar भित्र अनुक्रमित गरिएको थियो। <ref name=":0">{{Cite journal |last=Beel, Joeran |last2=Gipp, Bela |date=December 2010 |title=Academic search engine spam and google scholar's resilience against it |url=https://kops.uni-konstanz.de/bitstream/handle/123456789/31020/Beel_0-285754.pdf |url-status=live |journal=Journal of Electronic Publishing |volume=13 |issue=3 |doi=10.3998/3336451.0013.305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001120520/https://kops.uni-konstanz.de/bitstream/handle/123456789/31020/Beel_0-285754.pdf |archive-date=2020-10-01 |access-date=2019-12-24 |doi-access=free}}</ref> यी शोधकर्ताहरूले निष्कर्ष निकाले कि Google विद्वानबाट उद्धरण गणनाहरू सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ, विशेष गरी जब h-index वा प्रभाव कारक जस्ता कार्यसम्पादन मेट्रिक्स गणना गर्न प्रयोग गरिन्छ, जुन आफैमा लेखको गुणस्तरको कमजोर भविष्यवाणी हो। <ref name="Brembs 2018">{{Cite journal |vauthors=Brembs B |year=2018 |title=Prestigious Science Journals Struggle to Reach Even Average Reliability |journal=Frontiers in Human Neuroscience |volume=12 |page=37 |doi=10.3389/fnhum.2018.00037 |pmc=5826185 |pmid=29515380 |doi-access=free}}</ref> गुगल स्कॉलरले 2012 मा व्यक्तिगत विद्वान पृष्ठहरूको आगमनको साथ एच-इन्डेक्स गणना गर्न थाल्यो। ''Harzing's Publish वा Perish'' जस्ता धेरै डाउनस्ट्रीम प्याकेजहरूले पनि यसको डाटा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=Publish or Perish |url=https://harzing.com/resources/publish-or-perish |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111194425/https://harzing.com/resources/publish-or-perish |archive-date=2021-01-11 |access-date=2013-06-15 |publisher=Anne-Wil Harzing.com}}</ref> गुगल स्कॉलरलाई नक्कल गरेर एच-इन्डेक्स क्याल्कुलेटरहरू हेरफेर गर्ने व्यावहारिकता 2010 मा जोसेफ फोरियर विश्वविद्यालयका सिरिल ल्याबेले प्रदर्शन गरेका थिए, जसले SCIgen- उत्पादित कागजातहरूको ठूलो सेटको माध्यमबाट [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन]] भन्दा अगाडि "Ike Antkare" को दर्जा दिन सफल भए। (प्रभावी रूपमा एक शैक्षिक लिङ्क फार्म )। <ref>{{Cite web |last=Labbe, Cyril |date=2010 |title=Ike Antkare one of the great stars in the scientific firmament |url=http://rr.liglab.fr/research_report/RR-LIG-008.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402153925/http://rr.liglab.fr/research_report/RR-LIG-008.pdf |archive-date=2013-04-02 |access-date=2011-03-22 |website=Laboratoire d'Informatique de Grenoble RR-LIG-2008 (technical report) |publisher=[[Joseph Fourier University]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402153925/http://rr.liglab.fr/research_report/RR-LIG-008.pdf |date=2013-04-02 }}</ref> 2010 को रूपमा, गुगल स्कॉलर लेक्सिसले सकेजस्तो केस कानूनलाई शेपर्डाइज गर्न सक्षम थिएन। <ref>{{Cite journal |last=Benn |first=Oliver |date=March 9, 2010 |title=Is Google Scholar a Worthy Adversary? |url=http://nonpublication.com/benn.pdf |url-status=live |journal=The Recorder |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520101811/http://nonpublication.com/benn.pdf |archive-date=May 20, 2011 |access-date=April 19, 2019}}</ref> स्कोपस र वेब अफ साइन्स जस्ता शैक्षिक कार्यका अन्य अनुक्रमणिकाहरूको विपरीत, Google विद्वानले अनुप्रयोग प्रोग्रामिङ इन्टरफेस कायम गर्दैन जुन डेटा पुन: प्राप्तिलाई स्वचालित रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। खोज परिणामहरूको सामग्रीहरू प्राप्त गर्न वेब स्क्र्यापरहरूको प्रयोग पनि क्याप्चाहरूको कार्यान्वयनद्वारा गम्भीर रूपमा प्रतिबन्धित छ। Google Scholar ले डिजिटल वस्तु पहिचानकर्ताहरू (DOIs) प्रदर्शन वा निर्यात गर्दैन, <ref>{{Cite conference|url=https://books.google.com/books?id=O-_3DwAAQBAJ&pg=PA104|title=Digital Libraries for Open Knowledge|date=August 25–27, 2020|access-date=2022-01-15}}</ref> सबै प्रमुख शैक्षिक प्रकाशकहरूद्वारा लागू गरिएको एक ''वास्तविक मानक'' शैक्षिक कार्यको व्यक्तिगत टुक्राहरूलाई विशिष्ट रूपमा पहिचान गर्न र सन्दर्भ गर्न। <ref>{{Cite journal |last=Martín-Martín |first=Alberto |last2=Thelwall |first2=Mike |last3=Orduna‑Malea |first3=Enrique |last4=López‑Cózar |first4=Emilio Delgado |date=2020-09-21 |title=Google Scholar, Microsoft Academic, Scopus, Dimensions, Web of Science, and OpenCitations' COCI: a multidisciplinary comparison of coverage via citations |journal=[[Scientometrics (journal)|Scientometrics]] |volume=126 |issue=1 |pages=871–906 |doi=10.1007/s11192-020-03690-4 |pmc=7505221 |pmid=32981987 |doi-access=free}}</ref> == गुगल स्कॉलरको लागि खोज इन्जिन अप्टिमाइजेसन == [[गुगल खोज|गुगल]] जस्ता परम्परागत वेब खोज इन्जिनहरूको लागि खोज इन्जिन अप्टिमाइजेसन (SEO) धेरै वर्षदेखि लोकप्रिय छ। धेरै वर्षदेखि, एसईओ शैक्षिक खोज इन्जिनहरू जस्तै गुगल स्कलरमा पनि लागू गरिएको छ। <ref name=":1">{{Cite journal |last=Beel |first=Jöran |last2=Gipp |first2=Bela |last3=Wilde |first3=Erik |year=2010 |title=Academic Search Engine Optimization (ASEO) |url=https://www.docear.org/papers/Academic%20Search%20Engine%20Optimization%20(ASEO)%20--%20preprint.pdf |journal=Journal of Scholarly Publishing |language=en |volume=41 |issue=2 |pages=176–90 |doi=10.3138/jsp.41.2.176 |s2cid=1913416 |access-date=2019-12-24}}</ref> शैक्षिक लेखहरूको लागि SEO लाई "शैक्षिक खोज इन्जिन अप्टिमाइजेसन" (ASEO) पनि भनिन्छ र यसलाई "विद्वान साहित्यको सिर्जना, प्रकाशन, र परिमार्जनको रूपमा परिभाषित गरिएको छ जसले शैक्षिक खोज इन्जिनहरूलाई यसलाई क्रल गर्न र अनुक्रमणिका दुवै गर्न सजिलो बनाउँदछ"। <ref name=":1" /> ASEO लाई धेरै संस्थाहरूले अपनाएका छन्, ती मध्ये Elsevier, <ref>{{Cite web |title=Get found – optimize your research articles for search engines |url=https://www.elsevier.com/connect/get-found-optimize-your-research-articles-for-search-engines |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023162828/https://www.elsevier.com/connect/get-found-optimize-your-research-articles-for-search-engines |archive-date=2019-10-23 |access-date=2017-01-29}}</ref> OpenScience, <ref>{{Cite web |date=9 April 2014 |title=Why and how should you optimize academic articles for search engines? |url=http://openscience.com/optimize-academic-articles-search-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330150008/https://openscience.com/optimize-academic-articles-search-engines/ |archive-date=2019-03-30 |access-date=2017-01-29}}</ref> Mendeley, <ref>{{Cite web |date=2010-11-29 |title=Academic SEO – Market (And Publish) or Perish |url=https://blog.mendeley.com/2010/11/29/market-and-publish-or-perish/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023162827/https://blog.mendeley.com/2010/11/29/market-and-publish-or-perish/ |archive-date=2019-10-23 |access-date=2017-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023162827/https://blog.mendeley.com/2010/11/29/market-and-publish-or-perish/ |date=2019-10-23 }}</ref> र SAGE Publishing, <ref>{{Cite web |date=2015-05-19 |title=Help Readers Find Your Article |url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/help-readers-find-your-article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927033537/https://us.sagepub.com/en-us/nam/help-readers-find-your-article |archive-date=2019-09-27 |access-date=2017-01-29}}</ref> Google Scholar मा आफ्ना लेखहरूको रैंकिंगलाई अनुकूलन गर्न। ASEO को नकारात्मक छ। <ref name=":0"/> == यो पनि हेर्नुहोस् == * Bibliometrics * शैक्षिक डाटाबेस र खोज इन्जिनहरूको सूची * खुला पहुँच भण्डार == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:गुगलका सेवाहरू]] t4zezmewk01lu5zhst07d2tzqjmcrdk 0 133853 1355080 1320614 2026-05-14T01:56:31Z CommonsDelinker 144 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 1355080 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = गणतन्त्र भियतनाम | native_name = {{native name|vi|Việt Nam Cộng hòa}}<br />{{native name|fr|République du Viêt Nam}} | common_name = दक्षिण भियतनाम | status = | p1 = भियतनाम राज्य | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam{{!}}Republic of South Vietnam | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type_article = Emblem of Vietnam#List | symbol_type = Coat of arms<br />(1967–1975) | other_symbol = '''[[Seal (East Asia)#Government authorities|Presidential seal]]:'''{{parabr}}[[File:Seal of the President of the Republic of Vietnam (1955–1963).svg|85px]]{{parabr}}(1955–1963){{parabr}}[[File:Seal of the President of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg|85px]]{{parabr}}(1967–1975) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = Administrative territory of the Republic of Vietnam in Southeast Asia according to the [[1954 Geneva Conference|1954 Geneva Accord]] shown in dark green; [[North Vietnam|territory claimed]] but not controlled shown in light green | image_map_caption = | national_motto = {{lang|vi|Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm|nolink=yes}}<br />"Fatherland – Honor – Duty" | national_anthem = {{lang|vi|[[Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"Call to the Citizens"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital = [[Saigon]]<br />{{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:city}} | coordinates = {{coord|10.78|N|106.70|E|type:country|display=inline,title}} | largest_city = capital | demonym = भियतनामी | official_languages = [[भियतनामी भाषा|भियतनामी]] | national_languages = [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]<ref>Wright, Sue. ''Language Education and Foreign Relations in Vietnam'', [[Routledge]], 2010, p. 235</ref> | religion = | government_type = {{ubl|[[एकात्मक राज्य]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली]]<br />(1955–1956)<hr>[[तानाशाही]] [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] |(1956–1963)<hr>[[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] [[constitutional republic]] under a [[military dictatorship]]|(1963–1967)<hr>[[एकात्मक राज्य]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली]] [[constitutional republic]]|(1967–1975)}} | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | leader4 = | year_leader4 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | representative2 = | year_representative2 = | legislature = | upper_house = | lower_house = | era = [[शीतयुद्ध]] | event_start = जनमत संग्रह | date_start = २६ अक्टोबर | year_start = १९५५ | event2 = [[भियतनाम युद्ध]] को सुरुवात | date_event2 = १ नोभेम्बर १९५५ | event3 = [[1963 South Vietnamese coup|1963 coup]] | date_event3 = 2 November 1963 | event4 = [[Second Republic of Vietnam|Second Republic]] established | date_event4 = [[1967 South Vietnamese presidential election|1 April 1967]] | event5 = पेरिस शान्ति सम्झौता | date_event5 = २७ जनवरी १९७३ | event_end = [[साइगनको पतन]] | date_end = ३० अप्रिल | year_end = १९७५ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = 1955 | stat_pop1 = {{circa}} १२ लाख | stat_year2 = 1968 | stat_pop2 = 16,258,334 | stat_year3 = 1974 | stat_pop3 = 19,582,000 | population_density_km2 = 93.55 {{efn |according to 1968 data}} | currency = [[South Vietnamese đồng|đồng]] | time_zone = [[Time in Vietnam|Saigon Standard Time]] (SST) | utc_offset = +8 | drives_on = right | today = [[भियतनाम]] | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''गणतन्त्र भियतनाम''' ('''RVN'''; {{lang-vi|Việt Nam Cộng hòa}}; '''VNCH''', {{lang-fr|République du Viêt Nam}}) (सामान्यतया '''दक्षिण भियतनाम''' भनेर चिनिन्छ) [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को एउटा देश थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को अन्त्यमा [[हो चि मिन्ह|हो ची मिन्ह]]को नेतृत्वमा जापानी विरोध भियतनाम छापामार सेना भियत मिन्हले सेप्टेम्बर १९४५ मा हनोईमा प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र भियतनामको स्थापनाको घोषणा गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html|title=The End of South Vietnam|last=Huynh|first=Dien|date=30 March 2018|work=The New York Times|access-date=3 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}.</ref> In 1949, during the [[First Indochina War]], the French formed the [[State of Vietnam]], a rival government of [[anti-communist]] Vietnamese politicians in Saigon, led by former [[List of Vietnamese monarchs|emperor]] [[Bảo Đại]]. A [[1955 State of Vietnam referendum|1955 referendum]] on the state's future form of government was widely marred by electoral fraud and resulted in the [[Deposition (politics)|deposal]] of Bảo Đại by [[Prime Minister of South Vietnam|Prime Minister]] [[Ngô Đình Diệm]], who proclaimed himself [[President of South Vietnam|president]] of the new republic on 26 October 1955.<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book|last=Bühler|first=Konrad G.|url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C|title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2001|isbn=978-90-411-1553-9|pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&pg=PA71 71]|access-date=27 October 2015|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C|url-status=live}}</ref> After the [[1954 Geneva Conference]], it abandoned its claims to the northern, Việt Minh-controlled part of the country, and established its sovereignty over the southern half of Vietnam consisting of [[French Cochinchina|Cochinchina]] (''Nam Kỳ''), a former [[French colonial empire|French colony]]; and parts of [[Annam (French protectorate)|Annam]] (''Trung Kỳ''), a former French protectorate. Diệm was killed in a [[CIA]]-backed [[Arrest and assassination of Ngo Dinh Diem|military coup]] led by general [[Dương Văn Minh]] in 1963, and a series of short-lived military governments followed. General [[Nguyễn Văn Thiệu]] then led the country after [[1967 South Vietnamese presidential election|a US-encouraged civilian presidential election]] from 1967 until 1975. ==वैदेशिक सम्बन्ध== {|class="wikitable" style="float:right; margin:1em; margin-top:0;" |- ! colspan="2" |'''International Relations of <br /> the Republic of Vietnam'''<ref name="FPIP">"A Foreign Policy of Independence and Peace". ''Vietnam Bulletin''. Vol XI No 1 January 1974. pp 4–5</ref> |- style="background:lightgrey;" ! Region ! Nation/State |- |एसिया (२२) ||[[Kingdom of Bahrain|Bahrain]], [[Socialist Republic of the Union of Burma|Burma]], [[Khmer Republic|Cambodia]], [[Government of the Republic of China|Republic of China]], [[India]], [[New Order (Indonesia)|Indonesia]], [[Pahlavi Iran|Iran]], [[Israel]], [[जापान]], [[Jordan]], [[दक्षिण कोरिया]], [[Kuwait]], [[Kingdom of Laos|Laos]], [[Lebanon]], [[Malaysia]], [[नेपाल]], [[History of the Philippines (1965–1986)|Philippines]], [[कतार]], [[Saudi Arabia]], [[Singapore]], [[Thailand]], [[Turkey]] |- |Europe (20) ||[[Austria]], [[Belgium]], [[Cyprus]], [[Denmark]], [[France]], [[West Germany]], [[Greece]], [[Iceland]], [[Republic of Ireland|Ireland]], [[Italy]], [[Luxembourg]], [[Monaco]], [[Netherlands]], [[Norway]], [[Portugal]], [[San Marino]], [[Spain]], [[Sweden]], [[Switzerland]], [[United Kingdom]] |- |Americas (25) ||[[Argentina]], [[Bolivia]], [[Military dictatorship in Brazil|Brazil]], [[Canada]], [[Presidential Republic (1925–1973)|Chile]], [[Colombia]], [[Costa Rica]], [[Dominican Republic]], [[Ecuador]], [[El Salvador]], [[Grenada]], [[Guatemala]], [[Guyana]], [[Haiti]], [[Honduras]], [[Jamaica]], [[Mexico]], [[Nicaragua]], [[Panama]], [[Paraguay]], [[Peru]], [[Trinidad and Tobago]], [[United States]], [[Uruguay]], [[Republic of Venezuela|Venezuela]] |- |Africa (22) ||[[Botswana]], [[Central African Republic]], [[Chad]], [[Ethiopian Empire|Ethiopia]], [[Gambia]], [[Ghana]], [[Ivory Coast]], [[Kenya]], [[Lesotho]], [[Liberia]], [[Malawi]], [[Morocco]], [[Niger]], [[Nigeria]], [[Rwanda]], [[Sierra Leone]], [[Union of South Africa|South Africa]], [[Eswatini|Swaziland]], [[Togo]], [[Tunisia]], [[Burkina Faso|Upper Volta]], [[Zaire]] |- |Oceania (5)||[[Australia]], [[Fiji]], [[New Zealand]], [[Tonga]], [[Samoa|Western Samoa]] |} आफ्नो अस्तित्वको समयमा, दक्षिण भियतनामको [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]], [[ब्राजिल]], [[कम्बोडिया]] (१९६३ सम्म र त्यसपछि १९७० देखि), [[क्यानडा]], [[ताइवान|गणतन्त्र चीन]], [[फ्रान्स]], [[इन्डोनेसिया]] (1964 सम्म), [[इरान]], [[जापान]], [[लाओस]], [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], [[फिलिपिन्स]], [[साउदी अरब|साउदी अरेबिया]], [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]], [[दक्षिण कोरिया|कोरिया गणतन्त्र]], [[स्पेन]], [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]], [[संयुक्त अधिराज्य|युनाइटेड किंगडम]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[भ्याटिकन सिटी|भ्याटिकन]] र [[पश्चिम जर्मनी]]सँग कूटनीतिक सम्बन्ध थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[उत्तर भियतनाम]] * [[भियतनाम]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{notelist}} [[श्रेणी:भूतपूर्व देश]] ksxd80fz5nilcbzmjtmhrncsnrc3p55 0 139206 1355085 1218846 2026-05-14T03:06:23Z Bishaldev100 28807 /* उपयोगहरू */ 1355085 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian brick kiln.jpg|thumb|300px|भारतीय इट्टा भट्टा]] '''भट्टा''' जसले केही प्रक्रिया पूरा गर्न पर्याप्त [[तापक्रम|तापमान]] उत्पादन गर्दछ, जस्तै कडा, सुक्खा, वा रासायनिक परिवर्तनहरू। [[माटो]]बाट बनेका वस्तुहरूलाई माटोको भाँडा, टायल र [[इँट|इँटा]]मा परिणत गर्न सहस्राब्दीदेखि भट्टाहरू प्रयोग हुँदै आएका छन्। विभिन्न उद्योगहरूले पाइरोप्रोसेसिङको लागि रोटरी भट्टाहरू प्रयोग गर्छन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=सयौँ थरी कला कुँद्ने हिराकाजीको इँटा भट्टा |url=https://www.setopati.com/social/306044/ |access-date=2024-04-18 |website=सेतोपाटी |language=}}</ref> == उपयोगहरू == * [[इँट|इँटा]] * [[ढलाइ|कास्टिङ]]को लागि पिघलिएको धातु * दाहसंस्कारको लागि (उच्च तापक्रममा) * सुर्तीको पात सुकाउने * दाउराको रूपमा प्रयोगको लागि काठ सुकाउने ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भट्टा]] [[श्रेणी:औद्योगिक भट्टीहरू]] 8dcyq62x81rdabcs9futqvym0wg15kj 1355092 1355085 2026-05-14T04:41:36Z Bishaldev100 28807 1355092 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian brick kiln.jpg|thumb|300px|भारतीय इट्टा भट्टा]] '''भट्टा''' जसले केही प्रक्रिया पूरा गर्न पर्याप्त [[तापक्रम|तापमान]] उत्पादन गर्दछ, जस्तै कडा, सुक्खा, वा रासायनिक परिवर्तनहरू। [[माटो]]बाट बनेका वस्तुहरूलाई माटोको भाँडा, टायल र [[इँट|इँटा]]मा परिणत गर्न सहस्राब्दीदेखि भट्टाहरू प्रयोग हुँदै आएका छन्। विभिन्न उद्योगहरूले पाइरोप्रोसेसिङको लागि रोटरी भट्टाहरू प्रयोग गर्छन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=सयौँ थरी कला कुँद्ने हिराकाजीको इँटा भट्टा |url=https://www.setopati.com/social/306044/ |access-date=2024-04-18 |website=सेतोपाटी |language=}}</ref> == उपयोगहरू == * [[इँट|इँटा]] * [[ढलाइ|कास्टिङ]]को लागि पिघलिएको धातु * दाहसंस्कारको लागि (उच्च तापक्रममा) * सुर्तीको पात सुकाउने * दाउराको रूपमा प्रयोगको लागि काठ सुकाउने ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[आरन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भट्टा]] [[श्रेणी:औद्योगिक भट्टीहरू]] omh1bbofbzr6ecstqdhc3618xqqf8qh 10 142334 1355064 1328914 2026-05-13T17:01:07Z Bishaldev100 28807 1355064 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Machines |title = यन्त्र |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |group1 = [[सरल यन्त्र]] |list1 = * [[छ्ड्के सतह]] * [[उत्तोलक]] * [[घिर्नी]] * [[पेच]] * [[फेसो]] * [[पाङ्ग्रा र बिँड]] |group2 = [[घडी]] |list2 = * [[एटोमिक क्लक]] * [[Marine chronometer|Chronometer]] * [[पेन्डुलम घडी]] * [[क्वार्ज घडी]] |group3 = [[कम्प्रेसर|कम्प्रेसर]] र [[पम्प]] |list3 = * [[Archimedes' screw]] * [[injector|Eductor-jet pump]] * [[Hydraulic ram]] * [[पम्प]] * [[Trompe]] * [[भ्याकुम पम्प]] |group4 = [[बाह्य दहन इन्जिन]] |list4 = * [[वाष्प इन्जिन]] * [[स्टर्लिङ इन्जिन]] |group5 = [[आन्तरिक दहन इन्जिन]] |list5 = * [[ग्याँस टर्बाइन]] * [[रेसिप्रोकेटिङ इन्जिन]] * [[रोटरी इन्जिन]] * [[नुटेटिङ डिस्क इन्जिन]] |group6 = [[Linkage (mechanical)|Linkages]] |list6 = * [[Pantograph]] * [[Peaucellier–Lipkin linkage|Peaucellier-Lipkin]] |group7 = [[टर्बाइन]] |list7 = * [[ग्याँस टर्बाइन]] * [[जेट इन्जिन]] * [[Quasiturbine]] * [[वाष्प टर्बाइन]] * [[जल टर्बाइन]] * [[Wind generator]] * [[Windmill]] |group8 = [[Airfoil|Aerofoil]] |list8 = * [[Sail]] * [[Wing]] * [[Rudder]] * [[Flap (aircraft)|Flap]] * [[Propeller (aircraft)|Propeller]] |group9 = [[इलेक्ट्रोनिक्स]] |list9 = * [[भ्याकुम ट्युब]] * [[ट्रान्जिस्टर]] * [[डायोड]] * [[रेजिस्टर]] * [[क्यापासिटर]] * [[इन्डक्टर]] |group10 = [[सवारी साधन]] |list10 = * [[मोटरगाडी]] |group11 = विविध |list11 = * [[Mecha]] * [[रोबोट]] * [[List of agricultural machinery|Agricultural]] * [[Seed-counting machine]] * [[Vending machine]] * [[Wind tunnel]] * [[Check weigher|Check weighing machines]] * [[Riveting machines]] |group12 = स्प्रिङ |list12 = * [[स्प्रिङ]] }}<noinclude>{{documentation|content= {{collapsible option}} ==See also== *{{tl|Simple machines}} [[Category:Technology and applied science navigational boxes]] }}</noinclude> ikbkhd2uwdjlzkytaz6535se6srx738 0 142374 1355059 1350932 2026-05-13T13:57:25Z Prashanta.526 78593 The date was incorrect 1355059 wikitext text/x-wiki {{Infobox political post |body = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | post = सभामुख | insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg | insigniasize = 180px |flag = Flag of Nepal.svg |flagsize = 125px |flagcaption = [[नेपालको झन्डा|नेपालको झण्डा]] | insigniacaption = [[नेपालको निसानछाप|नेपालको निशान छाप]] | image = Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg | imagesize = 200px | alt = | incumbent = [[डोलप्रसाद अर्याल]] | incumbentsince = २२ चैत २०८२ | style = [[सम्माननीय]] | appointer = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्य | termlength = ५ वर्ष | inaugural = [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | deputy = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)#उपसभामुखहरू|उपसभामुख]] | salary =[[नेपाली रुपैयाँ|रू]] ६७,३२० }} '''प्रतिनिधि सभाको सभामुख''' [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको संसद]]को तल्लो सदन, [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को अधिकारी हो। व्यवस्थापिका प्रक्रियामा सभामुखको पदको महत्वपूर्ण महत्व हुन्छ, कार्यवाहीको अध्यक्षता गर्ने, सुव्यवस्था कायम राख्ने र निष्पक्ष बहस र छलफल सुनिश्चित गर्ने आदी काम सभामुखको हुन्छर वर्तमान सभामुख [[देवराज घिमिरे]] २०७९ माघ ५ देखि यस पदमा छन्। <ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभाको सभामुखमा देवराज घिमिरे निर्वाचित |url=https://ekantipur.com/news/2023/01/19/167411928348857272.html |access-date=19 January 2023 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> == हट्ने अवस्था == सभामुख पद रिक्त हुने अवस्थाहरू– (क) निज प्रतिनिधि सभाको सदस्य हुन नसकेमा प्रतिनिधि सभाको अर्को निर्वाचनको लागि मनोनयन पत्र दर्ता भएको अघिल्लो दिनसम्म आ–आफ्नो पद धारण गरेको प्रतिनिधि सभाको सभामुख र उपसभामुख पदमा बहाल रहनेछन्, (ख) निजले लिखित राजीनामा दिएमा, (ग) प्रतिनिधि सभाका तत्कालीन सदस्यहरूको कुल सङ्ख्याको दुई तिहाइ बहुमतले निजको आचरण निजको पदअनुकूल नभएको प्रस्ताव पारित भएमा। == सभामुखहरूको सूची == {| class="wikitable" |+सभामुखहरू<ref name=":1">{{Cite web |title=पूर्व पदाधिकारीहरू |url=https://hr.parliament.gov.np/np/former-authorities |access-date=2022-11-27 |website=hr.parliament.gov.np}}</ref> ! colspan="2" |नाम !दल !पदभार ग्रहण !पद छोडेको !कार्यकाल |- | rowspan="4" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]<ref>{{Cite web |title=Remembering KP Bhattarai |url=https://kathmandupost.com/opinion/2014/03/04/remembering-kp-bhattarai |access-date=11 December 2020 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |rowspan="4" | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२०१६ असार १९ |२०१७ पुस १ |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|पहिलो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[दमननाथ ढुङ्गाना]]<ref>{{Cite web |title=Dhungana makes a comeback to politics after 23 years |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/11/03/dhungana-makes-a-comeback-to-politics-after-23-years |access-date=8 December 2020 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref name="formerspeakers">{{Cite web |last=Subedi |first=Ishwari |title=Bill for privileges to ex-VVIPs getting fast-tracked |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/24941/ |access-date=8 December 2020 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612132951/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/24941/ |date=12 June 2020 }}</ref> |२०४८ असार ९ |२०५१ असोज १५ |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[रामचन्द्र पौडेल]]<ref name="formerspeakers" /> |२०५१ पुस ३ |२०५५ चैत ९ |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[तारानाथ रानाभाट]]<ref>{{Cite web |last=Subedi |first=Ishwari |title=Bill for privileges to ex-VVIPs getting fast-tracked |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/24941/ |access-date=2023-01-19 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612132951/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/24941/ |date=2020-06-12 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepal king dissolves parliament |url=https://www.telegraph.co.uk/news/1394997/Nepal-king-dissolves-parliament.html |access-date=2023-01-19 |website=www.telegraph.co.uk}}</ref> |२०५६ असार ९ |२०६३ वैशाख १५ |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०६३ वैशाख ३० |27 Asoj 2072 |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}"| |[[ओनसरी घर्तिमगर|ओनसरी घर्ती]]<ref>{{Cite web|title=Onsari Gharti Magar elected first woman Speaker|url=https://kathmandupost.com/valley/2015/10/16/onsari-elected-first-woman-speaker|access-date=2020-12-20|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> |rowspan="3" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२०७२ असोज २९ |२०७४ असोज २९ |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४ का निर्वाचित उम्मेदवारहरू|व्यवस्थापिका संसद]] |- |[[कृष्णबहादुर महरा]]<ref>{{Cite web |title=Krishna Bahadur Mahara elected Nepal parliament's Speaker |url=https://www.newindianexpress.com/world/2018/mar/09/krishna-bahadur-mahara-elected-nepal-parliaments-speaker-1784563.html |access-date=2023-01-19 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Bhadra |date=2019-10-01 |title=Parliament Speaker in Nepal Resigns After Rape Accusation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/10/01/world/asia/nepal-parliament-speaker-resign.html |access-date=2023-01-19 |issn=0362-4331}}</ref> |२०७४ माघ २७ |२०७६ असोज १४ | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद#|पाँचौँ प्रतिनिधि सभा]] |- |[[अग्नीप्रसाद सापकोटा]]<ref>{{Cite web |title=Sapkota becomes Speaker amid concerns from conflict victims and rights watchdogs |url=https://kathmandupost.com/politics/2020/01/26/agni-sapkota-becomes-new-speaker-amid-concerns-by-rights-defenders-conflict-victims-and-global-rights-watchdogs |access-date=26 January 2020 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> |२०७६ माघ १२ |२०७९ असोज २ |- | bgcolor="{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[देवराज घिमिरे]]<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभाको सभामुखमा देवराज घिमिरे निर्वाचित |url=https://ekantipur.com/news/2023/01/19/167411928348857272.html |access-date=2023-01-19 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता |title=देवराज घिमिरे सभामुख निर्वाचित |url=https://www.setopati.com/politics/292563/ |access-date=2023-01-19 |website=Setopati |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230119093232/https://www.setopati.com/politics/292563 |date=2023-01-19 }}</ref> |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०७९ माघ ५ | २०८२ माघ ५ |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद#|छैटौँ प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[डोलप्रसाद अर्याल]]<ref>{{Cite web |title=नवनिर्वाचित सभामुख अर्यालको शपथ आइतबार |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/04/1904401/newly-elected-speaker-aryal-to-be-sworn-in-on-sunday|access-date=2026-04-03 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | २०८२ चैत २२ | ''बहालवाला'' |[[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद#|सातौँ प्रतिनिधि सभा]] |} == उपसभामुखहरूको सूची == {| class="wikitable" ! colspan="2" |नाम !दल !पदभार ग्रहण !पदभार छोडेको !कार्यकाल |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[महेन्द्रनारायण निधि]] | rowspan="2"|[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२०१६ चैत १८ |२०१७ पुस १ |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|पहिलो प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[महन्थ ठाकुर]] |२०४८ असार ९ |२०५१ पुस २ |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |रामविलास यादव |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |२०५१ पुस ३ |२०५४ असोज २७ | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |लीला श्रेष्ठ सुब्बा | rowspan="2"|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०५५ वैशाख २३ |२०५५ असोज २४ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |भोजराज जोशी |२०५५ असोज २८ |२०५५ चैत ९ |- | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="2" |[[चित्रलेखा यादव]] | rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] | rowspan="2" |२०५६ असार १५ | rowspan="2" |२०६३ माघ ३ |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[शिवमाया तुम्बाहाम्फे]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०७४ चैत ४ |२०७६ माघ ६ | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद#सदस्यहरू|पाँचौँ प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पुष्पा भुसाल]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२०७९ असार ३१ |२०७९ असोज २ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[इन्दिरा राना मगर]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |२०७९ माघ ७ |२०८२ भदौ |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद#सदस्यहरू|छैटौँ प्रतिनिधि सभा]] |- | bgcolor="{{party color|श्रम संस्कृति पार्टी}}" | |[[रुबी कुमारी ठाकुर]] |[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |२०८२ चैत २६ | ''बहालवाला'' |[[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद#सदस्यहरू|सातौँ प्रतिनिधि सभा]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको प्रतिनिधि सभाका सभामुखहरू]] pbqpmea9t42krinvzbi4w32jf8glenw 2 143274 1355048 1275500 2026-05-13T12:16:18Z Cabayi 19884 Cabayiद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Bal Bahadur Gharti]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:PIPALTUNG]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Bal Bahadur Gharti|Bal Bahadur Gharti]]" लाई "[[Special:CentralAuth/PIPALTUNG|PIPALTUNG]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1275500 wikitext text/x-wiki बलबहादुर घर्तीमगर अनुसन्धानकर्ता तथा लेखक हुन् । उनी लुम्बिनी प्रदेश रोल्पा जिल्ला रोल्पा नगरपालिका वडा नम्बर ६ मा २०३७ बैसाख १६ गत्ते जन्मिएका हुन् । उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट सन् २०११ मा मानवशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका छन् । यस्तै हिरोशीमा युनिभर्शिटी जापानबाट सन् २०२० मा इकोनोमिक डेभलोपमेन्ट पोलिसीमा मासटर्श डिग्री हाशिल गरेका छन् । उनले मगर जातिको इतिहास संस्कृति तथा भाषामा अध्ययन तथा अनुसन्धान गरेका छन् । उनको विज्ञता आदिवासी समुदाय, संस्कृति तथा राजनीतिमा छ । उनले थुप्रै पुस्तक र लेखहरु प्रकाशन गरेका छन् ती पुस्तक र लेखहरु देहाय अनुसार छन् । ### **१. पुस्तकहरू** - घर्ती, बलबहादुर। **मगर संस्कार (Magar Rituals)**। नेफिन रोल्पा, २०१३। ISBN: 978-9937-2-8440-0। *(मगर समुदायका संस्कार, पूजा पद्धति, चाडपर्व, परम्परागत नृत्य, गीत, भोजन, र पोशाकबारे नृवंशशास्त्रीय अध्ययन।)* - घर्ती, बलबहादुर। **बेपत्ता (Disappeared)**। राप्ती साहित्य परिषद, २०१२। ISBN: 978-9937-8373-7-8। *(रोल्पाको बेरोजगारी, सशस्त्र संघर्ष, र बेपत्ताबारे खोजी गर्ने उपन्यास।)* - घर्ती, बलबहादुर। **हिउँदको पहिलो दिन (First Day of Winter)**। माया रोका, २००४। *(स्थानीय जीवनशैलीसँग जोडिएको रोल्पाको प्रेमकथामा आधारित सामाजिक उपन्यास।)* --- ### **२. अनुसन्धानात्मक लेखहरू** - घर्ती, बलबहादुर। **"सरंगे नृत्य: मगर समुदायको परम्परागत कला"**, **Indigenous Nationalities Studies**, २(२), २०२४, पृ. ५१-६१। - घर्ती, बलबहादुर। **"सैराला र भैराला लोकगीतहरूको प्रस्तुति प्रक्रिया र सांस्कृतिक महत्व"**, **Magar Studies**, ४(३), २०२४, पृ. १४०-१५२। - घर्ती, बलबहादुर। **"मगर समुदायको कुल संरचना र नातागोता प्रणाली"**, **Journal of Magar Heritage**, १(१), २०२४, पृ. १२०-१३२। --- ### **३. सम्मेलन पत्रहरू** - घर्ती, बलबहादुर। **"नाम्का: मगर समुदायको भूमिपूजाको परम्परा"**, **भूम्या विशेष, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, काठमाडौं, २०२४।** - घर्ती, बलबहादुर। **"नोकोबाङे नृत्य: मगर समुदायको सांस्कृतिक प्रतीक र सामाजिक सेतु"**, **Magar Academic Debate, काठमाडौं, २०२१।** - घर्ती, बलबहादुर। **"नेपालमा ग्रामीण घरपरिवारको पुनर्वास कार्यक्रमप्रति रुचि: प्युठानको सरुमारानी गाउँपालिका वडा नं-३ मा गरिएको अनुक्रमिक संयोजन प्रयोग"**, **The 7th JASID Western Japan Research Meeting, हिरोशिमा, जापान, २०२०।** --- ### **४. सम्पादित पुस्तकका अध्यायहरू** - थापा मगर, नरमाया। **"बाल सिकाइ सिद्धान्त र अभ्यासहरू"**, **Journal of Magar Heritage**, सम्पादन: ल.बि. पुन, मगर अकादमिक परिषद, २०२४, पृ. ५०-६३। - पुन मगर, मेजन। **"ऐतिहासिक माइकोट"**, **Journal of Magar Heritage**, सम्पादन: ल.बि. पुन, मगर अकादमिक परिषद, २०२४, पृ. ६४-६८। - रोका मगर, लाल कुमारी। **"चवन्ना कुरिया मगरहरूको प्राथमिक संस्कार: धुले"**, **Journal of Magar Heritage**, सम्पादन: ल.बि. पुन, मगर अकादमिक परिषद, २०२४, पृ. ६९-७५। --- ### **५. लोकप्रिय लेखहरू र अन्य प्रकाशनहरू** - घर्ती, बलबहादुर। **"डोल्पा र शे–फोक्सुण्डोको अद्भुत यात्रा"**, **Lumbinisanchar.com**, जुन २५, २०२४। https://www.lumbinisanchar.com/archives/107277?fbclid=IwY2xjawH90FZleHRuA2FlbQIxMQABHSBgUnqEIVOIiffHJLFbAS-iFOtQmflH_6632DfcyGe0sxeg-IQPJiSI1Q_aem_IcZzejrKeHXZ2AfHGVdw8g - घर्ती, बलबहादुर। **"राङ्क्या संक्रान्ति: मगर समुदायको गोठालो सभ्यतासँग जोडिएको संस्कार"**, **Golkhabar.com**, जुलाई १६, २०२४। https://golkhabar.com/2024/07/182889/?fbclid=IwY2xjawH90EZleHRuA2FlbQIxMQABHbF2b1M6n8eE4Mmp_Pkf1zox7jAdQWU_o0-_sc2Oz9AIojTJXLHFjlVCYQ_aem_ANWLDlliXKOzN0x3qxqqqQ - घर्ती, बलबहादुर। **"रोडी: गुरुङको कि मगरको?"**, **Golkhabar.com**, जुलाई २९, २०२४। https://golkhabar.com/2024/07/183919/ - घर्ती, बलबहादुर। **"नाम्का: मगर समुदायको भूमिपूजाको परम्परा"**, **Golkhabar.com**, जुन १२, २०२४। https://golkhabar.com/2024/06/180712/ - घर्ती, बलबहादुर। **"धमला र पितृसत्ता"**, **Prasashan.com**, सेप्टेम्बर ७, २०१९। https://www.prasashan.com/2019/09/07/133705/ प्राप्त पुरस्कारहरु देहाय अनुसार छन् । ### **पुरस्कार र सम्मानहरू** - **गोपाल चन्द्र प्रज्ञा पुरस्कार (२०१७)**: साहित्य र सांस्कृतिक संरक्षणमा उल्लेखनीय योगदानको लागि सम्मानित। - **मगर लेखक संघ, पोखरा (२०१०)**: मगर समुदायको उत्थानमा पुर्‍याएको योगदानको लागि सम्मानित। - **अठार मगरात मगर एकेडेमी, कलंकी, काठमाडौं (२००९)**: मगर भाषा र संस्कृति प्रवर्द्धनमा पुर्‍याएको योगदानको लागि सम्मानित। - **सांस्कृतिक संस्थान, जमल, काठमाडौं (२००८)**: "राष्ट्रिय सांस्कृतिक महोत्सव २०६६" का अवसरमा सांस्कृतिक संरक्षणमा पुर्‍याएको योगदानको लागि प्रशंसित। - **ललित साहित्य परिषद्, रोल्पा (२००८)**: साहित्यिक उत्कृष्टताको लागि "खोबिलाल हुकुमादेवी प्रतिभा पुरस्कार" द्वारा सम्मानित। chb4cfh24umi30u6oa9k0grboyapjx6 0 144359 1355182 1353459 2026-05-14T09:13:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355182 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र}} {{Infobox settlement | name = | official_name = निप्रो | native_name = {{lang|uk|Дніпро}} | nickname = | translit_lang1 = | settlement_type = सहर | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/1/1 | image1 = Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg | image2 = Панораму двору Спасо-Преображенського кафедрального собору.jpg | image3 = Монастирській острів та мости (cropped).jpg }} | image_caption = {{hlist|माथिबाट: निप्रोको दृश्य|[[रूपान्तरण गिर्जाघर, निप्रो|रूपान्तरण गिर्जाघर]]|[[मेरेफा-खेरखन पुल]], [[मोनास्तिर्स्की टापु]] र [[निपर नदी]]}} | image_flag = Flag of Dnipro.svg | flag_size = 120px | image_shield = Coat of arms of Dnipro.svg | shield_size = x100px | image_blank_emblem = File:Логотип Дніпро.png | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = | motto = | image_map = Dnipropetrovsk-Raion.png | map_caption = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]]मा निप्रोको अवस्थिति | pushpin_map = Ukraine Dnipropetrovsk Oblast#Ukraine#Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तमा निप्रोको अवस्थिति##युक्रेनमा निप्रोको अवस्थिति##युरोपमा निप्रोको अवस्थिति | coordinates = {{coord|48|28|03|N|35|02|24|E|region:UA|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|युक्रेन}} | subdivision_type1 = [[युक्रेनका ओब्लासतहरू|ओब्लास्त]] | subdivision_type2 = [[युक्रेनका रायोनहरू|रायोन]] | subdivision_name1 = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]] | subdivision_name2 = [[निप्रो रायोन]] | parts_type = [[#सरकार|जिल्लाहरू]] | parts_style = <!-- Use "list" (for list), "coll" (for collapsed list), "para" (for paragraph format). Default is "list" if up to 5 items, then--> | parts = सूची | p1 = [[आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की जिल्ला|आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की]] | p2 = [[चेचेलिभस्की जिल्ला|चेचेलिभस्की]] | p3 = [[इन्दुसत्रियाल्नी जिल्ला|इन्दुसत्रियाल्नी]] | p4 = [[नोभोकोदातस्की जिल्ला|नोभोकोदातस्की]] | p5 = [[सामारस्की जिल्ला|सामारस्की]] | p6 = [[सेभचेङ्किभस्की जिल्ला|सेभचेङ्किभस्की]] | p7 = [[सोबोर्नियी जिल्ला|सोबोर्नियी]] | p8 = [[सेन्त्राल्नियी जिल्ला|सेन्त्राल्नियी]] | established_title = स्थापना | established_date = सन् १७७६ (२४९ वर्ष अगाडि) (आधिकारिक)<ref name=UWSUla>Oleh Repan. ''[http://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf The origins of Dnipro, the city and its name] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315154048/https://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf |date=15 March 2022 }}''. The Ukrainian Week. July 2017 (page 46)</ref>) | established_title2 = सहर स्थिति | established_date2 = सन् १७७८ | established_title1 = | established_date1 = | area_magnitude = | area_total_km2 = 409.718 | area_land_km2 = | area_metro_km2 = 5606 | area_water_km2 = | population_as_of = सन् २०२२ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | population_note = | population_rank = युक्रेनमा [[युक्रेनका सहरहरूको सूची|चौथो]] | population_total = 968,502 | population_metro = {{Decrease}} 1145065 | population_footnotes = <ref>{{citation|title=The number of the available population of Ukraine as of January 1, 2022|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf}}</ref> | population_density_km2 = 2,411 | elevation_m = 155 | postal_code_type = [[हुलाक कोड]] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[पूर्वी युरोपेली ग्रीष्मकालिन समय]] | utc_offset_DST = +३ | government_type = [[निप्रो सहर परिषद्]] | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = [[बोर्यस फिलातोभ]]<ref name="Filatovn1437591">{{cite news |url=https://vybory.24tv.ua/vibori-mera-dnipro-2020-ofitsiyni-rezultati-golosuvannya_n1437591 |title=uk:Результати 2 туру виборів у Дніпрі: розгромна перемога Філатова |work=телеканал) |date=24 November 2020 |access-date=24 November 2020 |language=uk}}</ref> | leader_party = [[प्रोप्रोजित्यिसो]]<ref name="Filatovn1437591"/> | leader_title1 = [[People's Deputy of Ukraine|MPs]]: | seat_type = प्रशासनिक केन्द्र | seat = निप्रो सिटी हल | postal_code = ४९०००—४९४८९ | area_code = +३८० ५६(२) | blank_name = | population_demonym = निप्रो वासी | website = [http://dniprorada.gov.ua/ dniprorada.gov.ua] | timezone1 = [[पूर्वी युरोपेली समय]] | subdivision_type3 = [[ह्रोमादा]] | subdivision_name3 = [[निप्रो सहरी ह्रोमादा]] | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |height=250 |stroke-width=2 | {{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''निप्रो''' [[युक्रेन]]को चौथो ठुलो सहर हो, जहाँ लगभग १० लाख मानिसहरू बसोबास गर्दछन्। यो युक्रेनको पूर्वी भागमा, ३९१ किलोमिटर (२४३ माइल), युक्रेनी राजधानी [[किभ]]को दक्षिणपूर्वमा [[निप्रो नदी]]मा अवस्थित छ, जहाँबाट यसको नाम लिइएको थियो।<ref name=Statistics_1_July_2011>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |title=Чисельність населення на 1 липня 2011 року, та середня за січень–червень 2011 року |title=Population as of 1 July 2011, and the average for January – June 2011 |language=uk |work=Department of Statistics in Dnipropetrovsk Oblast |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020090115/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |archive-date=20 October 2013}}</ref><ref name=Statistics2011>{{cite web |url=https://gorod.dp.ua/inf/region/?pageid=94 |title=Общие сведения и статистика |title=General information and statistics |language=ru |website=gorod.dp.ua |access-date=27 July 2019}}</ref><ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/ Ukrcensus.gov.ua — City] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060109012020/http://ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/|date=9 January 2006 }} URL accessed on 8 March 2007</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |title=''Official statistics, 01.08.2012 (Ukrainian)'' |publisher=Dneprstat.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025072648/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |archive-date=25 October 2014}}</ref> निप्रो निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र हो।<ref>{{cite web |title=Coordinates + Total Distance |url=http://www.mapcrow.info/Distance_between_Kiev_UP_and_Dnepropetrovsk_UP.html |website=MapCrow |access-date=16 August 2015}}</ref> निप्रोमा सहरी ह्रोमादा प्रशासन नामक एक उपविभाजन रहेको छ। निप्रोको जनसङ्ख्या ९,६८,५०२ (सन् २०२२ को अनुमान) रहेको छ।<ref name="admreform_2020_dnipro">{{cite web |title=Днепровская городская громада |url=https://gromada.info/ru/obschina/dnipro/ |publisher=Портал об'єднаних громад України |language=रुसी}}</ref> पुरातात्विक प्रमाणहरूले वर्तमान सहरको क्षेत्रलाई कम्तिमा सन् १५२४ देखि कोसाक समुदायहरूद्वारा बसोबास गरिएको थियो भन्ने सुझाव दिन्छ।<ref name="Cybriwsky History of the Dnipro">{{Cite book |title=Along Ukraine's River: A Social and Environmental History of the Dnipro |last=Cybriwsky |first=Roman |publisher=Central European University Press |year=2018 |isbn=9789633862049 |pages=61 |url=https://books.google.com/books?id=M7pWDwAAQBAJ&q=%22Yekaterinoslav%22}}</ref> येकातेरिनोस्लाभलाई रूसी साम्राज्ञी क्याथरिन द ग्रेटको उर्दीद्वारा सन् १७८७ मा नोभोरोसियाको प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गरिएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्तदेखि, यस सहरले विदेशी पूँजी र क्रिभबास फलाम अयस्क र दोनबास कोइलाको दोहन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय, बहु-जातीय कार्यबललाई आकर्षित गरेको छ। सन् १९२६ मा युक्रेनी कम्युनिस्ट पार्टीका नेता ग्रिगोरी पेत्रोभ्स्कीको नामबाट निप्रोपेत्रोभ्स्क नामकरण गरिएको थियो। उद्योगको तीव्र विकासको लागि स्टालिनवादी प्रतिबद्धताको लागि एक केन्द्र बन्न पुगेको थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, यसमा आणविक, हतियार र अन्तरिक्ष उद्योगहरू समावेश थिए जसको रणनीतिक महत्वले निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई बन्द सहरको रूपमा चिनाएको छ। सन् २०१४ को [[युरोमैदान]] घटनापछि यो सहर राजनीतिक रूपमा रुसी पक्षधर पार्टीहरू र व्यक्तिहरूबाट [[युरोपेली सङ्घ]]सँग घनिष्ट सम्बन्धको पक्षधरहरूतर्फ सरेको थियो। कम्युनिस्ट विरोधको परिणामस्वरूप, सहरको नाम सन् २०१६ मा निप्रो राखिएको थियो। फेब्रुअरी [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण]] पछि, निप्रो मानवीय सहायताको लागि आपूर्ति केन्द्र र विभिन्न युद्ध मोर्चाहरूबाट भाग्ने मानिसहरूको लागि स्वागत बिन्दुको रूपमा द्रुत रूपमा विकसित भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite news |last=Sullivan |first=Becky |date=29 March 2022 |title=With front lines on 3 sides, Ukraine's Dnipro sharpens its focus on the war |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/03/29/1089146927/russia-war-ukraine-dnipro?t=1649159481082 |access-date=2022-04-05}}</ref><ref name="meduzaDniproFeb232023">{{cite web |title=Dispatch from Dnipro How 'Ukraine's outpost' and its people are faring after one year of all-out war|url=https://meduza.io/en/feature/2023/02/23/dispatch-from-dnipro|website=[[Meduza]]|date=February 23, 2023|access-date=2023-04-11}}</ref> == सरकार र राजनीति == निप्रो सहर निप्रो नगर परिषदद्वारा शासित छ। यो एक सहरी नगरपालिका हो जुन यसको ओब्लास्त भित्र एक अलग जिल्लाको रूपमा अवस्थित छ। प्रशासनिक रूपमा, सहर सहरी जिल्लाहरूमा विभाजित छ। अहिले तीमध्ये ८ वटा छन्। निप्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै रहेको एक ग्रामीण बस्ती एभिएतर्स्के पनि निप्रो शहरी ह्रोमाडाको एक भाग हो। नगर परिषद विधानसभाले प्रशासनको विधायी शाखा बनाउँदछ, यसैले यसलाई प्रभावकारी रूपमा सहर 'संसद' वा रादा बनाउँदछ। नगरपालिका परिषद १२ निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको छ, जो प्रत्येक चार वर्षको कार्यकालको लागि सहरको एक निश्चित जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्न निर्वाचित हुन्छन्। परिषदमा २९ स्थायी आयोगहरू छन् जसले सहर र यसका व्यापारीहरूको निरीक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। १८ जुलाई २०२० सम्म, निप्रो ओब्लास्त महत्वको सहर, निप्रो नगरपालिकाको केन्द्र र निप्रो रायोनको बाह्य प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा समावेश गरिएको थियो। [[युक्रेन]]को प्रशासनिक सुधारको भागको रूपमा जुलाई २०२० मा नगरपालिका समाप्त गरिएको थियो, जसले निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको रायोनको सङ्ख्या घटाएर सातमा झारेको थियो। निप्रो नगरपालिकाको क्षेत्र निप्रो रायोनमा गाभिएको थियो। निप्रो ओब्लास्तको स्थानीय प्रशासनको सिट हो जुन निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त संसदद्वारा नियन्त्रित छ। निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तका गभर्नर युक्रेनका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त गरिन्छन्।<ref>{{Cite news |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ. |url=http://www.golos.com.ua/article/333466 |access-date=2020-10-03 |date=18 July 2020 |website=Голос України |language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=Ukrainian}}</ref> सन् २०१५ को नोभेम्बरको अन्त्यमा आठसहरी जिल्लाहरूमध्ये पाँचको नाम परिवर्तन गरी कम्युनिस्ट विरोधी कानुनको पालना गरिएको थियो। === राजनीति === युक्रेनी स्वतन्त्रताको पहिलो दशकमा सहरका मतदाताहरूले सामान्यतया रुससँग निरन्तर घनिष्ठ सम्बन्धका समर्थकहरूलाई समर्थन गरेका थिए। सन् १९९० को दशकमा युक्रेनको कम्युनिस्ट पार्टी र नयाँ शताब्दीमा क्षेत्रगत पार्टीहरू लोकप्रिय थिए। सन् २०१४ मा युरोमैदानको घटनाहरूमा केन्द्रीय सहरमा प्रदर्शन र झडपहरू भएका थिए जसमा क्षेत्रहरूको पार्टीले सोभियत युक्रेनमा [[युरोपेली सङ्घ]] घनिष्ठ सम्बन्धको लागि आह्वान गर्ने ती पार्टीहरू र स्वतन्त्रहरूलाई प्रभाव हस्तान्तरण गरेको थियो। निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई [[किभ]]मा राजनीतिक नेताहरूबीच असमान रूपमा प्रतिनिधित्व गरिएको थियो।<ref>[https://www.rferl.org/a/1069188.html Our Ukraine In Coalition Talks With Party Of Regions], [[Radio Free Europe]] (15 June 2006)</ref><ref name="20140917oswanalyses2">[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2014-09-17/ukraines-political-parties-start-election-campaign Ukraine's political parties at the start of the election campaign], [[Centre for Eastern Studies]] (17 September 2014)</ref> युक्रेनका दोस्रो राष्ट्रपति लियोनिद कुचमा र युक्रेनका १०औँ र १३औँ प्रधानमन्त्री युलिया तिमोसेन्को राजधानीमा तथाकथित "निप्रोपेत्रोभस्क गुट" का प्रमुख प्रतिनिधिहरू थिए। कुचमा युज्मासका पूर्व वरिष्ठ प्रबन्धक थिए भने तिमोसेन्को युक्रेनको युनाइटेड उर्जा प्रणालीका अध्यक्ष थिए जुन निप्रोपेट्रोभस्कमा आधारित निजी कम्पनी थियो।<ref name=":22">{{Cite journal |last=Avioutskii |first=Viatcheslav |date=2010 |title=The Consolidation of Ukrainian Business Clans |url=https://www.cairn.info/revue-revue-internationale-d-intelligence-economique-2010-1-page-119.htm?contenu=article |journal=Revue internationale d'intelligence économique |volume=2 |issue=1 |pages=119–141 |doi=10.3166/r2ie.2.119-141 |doi-broken-date=1 November 2024 |via=Cairn.Info|doi-access=free }}</ref> यो जुन १९९५ देखि १९९७ सम्म युक्रेनमा रुसी [[प्राकृतिक ग्याँस]]को मुख्य आयातकर्ता थियो।<ref>[https://books.google.com/books?id=udlwTxw8FkYC&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=PA26 Staff Country Report Ukraine], [[International Monetary Fund]] (October 1997) [https://books.google.com/books?id=tRnMeZcgry8C&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=RA1-PA61 Ukraine: State and Nation Building] by [[Taras Kuzio]], [[Routledge]], 1998, {{ISBN|0415171954}}.</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |cols=1 |१७८२<ref name="eugene">{{cite web |url=http://www.eugene.com.ua/dnepr.html |title=www.eugene.com.ua Dnepropetrovsk History |publisher=Eugene.com.ua |access-date=28 November 2014}}</ref> |2194 |१८००<ref>Eugene.com states that the population in the early 19th century was 6,389, while Cheba states that this was the population in 1800.</ref> |6389 |१८११<ref name=DiasporaMerchants34>Kardasis, Vassilis, ''Diaspora Merchants in the Black Sea: The Greeks in Southern Russia, 1775–1861'', pub Lexington Books, 2001, {{ISBN|0-7391-0245-1}}, page 34.</ref> |9000 |१८२५<ref name=Cheba>{{cite web |url=http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |title="History" a Dnipropetrovsk Travel Page by Cheba |work=VirtualTourist.com |access-date=28 November 2014 |archive-date=22 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |url-status=dead }}</ref> |8412 |१८५७<ref name=DJC>[http://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 Dnepropetrovsk Jewish Community (DJC.com) – About Yekaterinoslav Dnepropetrovsk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220309050657/https://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 |date=2022-03-09 }}, accessed 1 February 2014. (English language version of this page has disappeared since 2008, but Russian language version still present.)</ref> |13217 |१८६२<ref name=Cheba/> |19515 |१८६६<ref>[http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b Cheba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |date=22 March 2017 }} states that in a census for 1 January 1866 the population was 22,846. [http://www.eugene.com.ua/dnepr.html Eugene.com] states 22,816 for 1865, while DJC.com states 22,846 for 1865.</ref> |22846 |१८८५<ref name=Cheba/><ref name=DJC/> |46876 |१८९७<ref name="mashke.org">{{cite web|title=Cities & Towns of Ukraine|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=2012-07-22 }}</ref>|112839|१९२६<ref name="mashke.org" />|187570|१९३९<ref name="mashke.org" />|500636|१९४३<ref name=Evacuation_Cities>[https://books.google.com/books?id=-XPaAAAAMAAJ&q=Zaporozhe ''The emergency evacuation of cities: a cross-national historical and geographical study''], by Wilbur Zelinsky, Leszek A. Kosiński, pub Rowman & Littlefield, 1991, {{ISBN|978-0-8476-7673-6}}.</ref> |280000|१९५९<ref name="mashke.org" />|661547|१९७०<ref name="mashke.org" />|862100|१९७९<ref name="mashke.org" />|1066016|१९८९<ref name="mashke.org" />|1177897|[[युक्रेनी जनगणना (सन् २००१)|२००१]]<ref name="chinalist.ru">[http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 "China in Figures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813133209/http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 |date=2011-08-13 }} says 1,178,000.</ref>|1065008|२०११<ref name="mashke.org" />|1004853|२०२२<ref name="mashke.org" />|968502}} सहरको जनसङ्ख्या लगभग १० लाख रहेको छ। सन् २०११ मा, सहरको निवासी जनसङ्ख्याको औसत उमेर ४० वर्ष थियो। महिलाको तुलनामा पुरुषको सङ्ख्या केही घटेको थियो। निप्रोमा प्राकृतिक जनसङ्ख्या वृद्धि सामान्य रूपमा युक्रेनमा हुने वृद्धि भन्दा अलि बढी छ। सन् १९२३ र १९३३ बीच यस सहरको जनसङ्ख्याको युक्रेनी अनुपात १६% देखि ४८% मा वृद्धि भएको थियो।<ref name=EncUkr>[[Volodymyr Kubiyovych]]; Zenon Kuzelia, Енциклопедія українознавства ''(Encyclopedia of Ukrainian studies)'', 3-volumes, Kyiv, 1994, {{ISBN|5-7702-0554-7}}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" ! style="text-align:center;" rowspan="2"|वर्ष ! style="text-align:center;" colspan="5"|नागरिकको जातीयता ! style="text-align:center;" rowspan="2"|विदेशो<br/>नागरिक ! style="text-align:center;" rowspan="2"|स्रोत |- valign="top" ! style="text-align:center;"|रुसी ! style="text-align:center;"|युक्रेनी ! style="text-align:center;"|यहुदी ! style="text-align:center;"|पोल्यान्डेली ! style="text-align:center;"|जर्मनेली |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४७,२०० |style="text-align:right;"|१७,७८७ |style="text-align:right;"|३९,९७९ |style="text-align:right;"|३,४१८ |style="text-align:right;"|१,४३८ |style="text-align:right;"|१,०७५ ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४२.६% |style="text-align:right;"|१६.०% |style="text-align:right;"|३६.१% |style="text-align:right;"|३.१% |style="text-align:right;"|१.३% |style="text-align:right;"|१.०% ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १९०४(?) |style="text-align:center;" colspan="2"|५२% |style="text-align:right;"|४०% |style="text-align:right;"|४.५% |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> ||<ref name=Surh>{{cite journal |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?aid=187691 |journal=International Labor and Working-Class History |date=October 2003 |volume=64 |pages=139–166 |publisher=Journals.cambridge.org |doi=10.1017/S0147547903000231 |access-date=28 November 2014 |last1=Surh |first1=Gerald |title=Ekaterinoslav City in 1905: Workers, Jews, and Violence |doi-broken-date=1 November 2024 |s2cid=145677880}}</ref> |} {|class="standard" |- ! जातीय समूह||सन् १९२६<ref name="census1926">Всесоюзная перепись населения 1926 года. М.: Издание ЦСУ Союза ССР, 1928–29</ref>||सन् १९३९<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=80 |title=ru:Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. г. Днепропетровск |language=ru |publisher=demoscope.ru |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९५९<ref>{{cite book |last=Kabuzan |first=Vladimir Maksimovich |url=http://www.pseudology.org/Eneida/KabuzanVM_Ukraincy_v_mire1991a.pdf |title=Украинцы в мире: динамика численности и расселения. 20-е годы XVIII века – 1989 год. Формирование этнических и политических границ украинского этноса|language=ru |year=सन् २००६|publisher=रुसी विज्ञान एकेडेमी |isbn=978-5-02-033991-0 |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९८९<ref name="romantsov">{{Cite web |url=http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |title=Романцов В.&nbsp;О.&nbsp;– "Населення України і його рідна мова за часів радянської влади та незалежності" |access-date=18 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |date=2016-03-06 }}</ref>||सन् २००१<ref name="romantsov"/>||२०१७<ref name=IRI2017>{{cite web |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |title=Public Opinion Survey of Residents of Ukraine June 9 – July 7, 2017 |publisher=iri.org |page=80 |date=22 August 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |archive-date=22 August 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |date=2017-08-22 }}</ref> |- |[[युक्रेनी]]||३६.०%||५४.६%||६१.५%||६२.५%||७२.६%||८२% |- |[[रुसी]]||३१.६%||२३.४%||२७.९%||३१.०%||२३.५%||१३% |- |यहुदी||२६.८%||१७.९%||७.६%||&nbsp;३.२%||१.०%|| |- |[[बेलारुसी]]||१.९%||१.९%||१.७%||||१.०%|| |} जुन-जुलाई २०१७ मा गरिएको एक सर्वेक्षणमा, ९% बासिन्दाहरूले उनीहरूले घरमा युक्रेनी बोल्ने गरेको बताउका थिए। ६३% रुसी बोल्दथे भने २५% ले युक्रेनी र रुसी समान रूपमा बोल्दथे।<ref name=IRI2017/> सोही सर्वेक्षणले वयस्क बासिन्दाहरूको धर्मको लागि निम्न परिणामहरू प्रस्तुत गरेको छ।<ref name=IRI2017/> *५५% युक्रेनी रूढिवादी *७% धर्मविहिन *१% अन्य धर्मसँग सम्बद्ध *२८% भगवानमा विश्वास गर्ने, तर कुनै पनि धर्मको सम्बन्धित नभएको *५% उत्तर प्राप्त नभएको सन् २०२३ को अप्रिल–मे महिनामा [[अन्तर्राष्ट्रिय रिपब्लिकन इन्स्टिच्युट]]द्वारा गरिएको एक सर्वेक्षणअनुसार, सहरको २७% जनसङ्ख्याले घरमा युक्रेनी भाषा बोल्थे र ६६% ले रुसी भाषा बोल्थे।<ref>{{cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Municipal Survey 2023|website=ratinggroup.ua|access-date=9 August 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |date=19 July 2023 }}</ref> == भूगोल == [[File:Dniepropetrowsk z lotu ptaka.jpg|thumb|निप्रोको एक हवाई दृश्य। निपर नदी, सहरको बायाँ र दायाँ किनाराहरू छ र यहाँ धेरै पुलहरू देख्न सकिन्छ।]] यो सहर मुख्यतया निपर नदीको दुवै किनारमा निर्माण गरिएको छ जुन समारा नदीको सङ्गममा अवस्थित छ। सहरको केन्द्र दाहिने किनारामा निर्माण गरिएको छ जुन निपर उच्चसमस्थलीको भाग हो, जबकि बायाँ किनारा निपरको तल्लो भाग हो। पुरानो सहर एक पहाडको माथि अवस्थित छ जुन दक्षिणमा नदीको मार्ग परिवर्तनको परिणामस्वरूप बनेको छ। == जलवायु == [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण]] प्रणाली अन्तर्गत, निप्रोमा आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु छ।<ref name=Peel>{{cite journal |author1=Peel, M. C. |author2=Finlayson B. L. |author3=McMahon, T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |issue=5 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |bibcode=2007HESS...11.1633P |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |access-date=22 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |archive-date=3 February 2012 |url-status=live|doi-access=free}}</ref> सहरको तल्लो उचाईमा भन्दा पहाडमा हिमपात बढी हुने गरेको छ। सहरमा चार अलग-अलग मौसमहरू छन् जसमा चिसो, धेरै जाडो; गर्मी; र दुई अपेक्षाकृत ओसिलो सङ्क्रमण अवधिहरू पर्दछन्।<ref>See also: [http://www.klimadiagramme.de/Europa/dnepropetrovsk.html klimadiagramme.de] – Climate in Dnipropetrovsk URL accessed on 20 March 2007</ref> गर्मीको समयमा, निप्रो तातो हुन्छ (जुलाईमा औसत दिनको तापमान २४ देखि २८ डिग्री सेल्सियस (७५ देखि ८२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। जाडो त्यति चिसो हुँदैन (जनवरीमा औसत दिनको तापक्रम माइनस ४ देखि ० डिग्री सेल्सियस (२५ देखि ३२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ, तर हिउँ नपर्दा र हावा तीव्र गतिमा चल्दा अत्यन्तै चिसो महसुस हुन्छ। हिउँ र वर्षाको मिश्रण सामान्यतया डिसेम्बरमा हुन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |title=Bioclimatic & Biogeographic Maps of Europe |last=Rivas-Martínez |first=Salvador |year=2004 |publisher=University of León |access-date=1 May 2017 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |date=17 May 2017 }}</ref> तथापि, सहर भएको औद्योगिक उत्सर्जनबाट हावाको महत्त्वपूर्ण प्रदूषणको अनुभव हुन्छ।<ref name=mfa270>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine – Population |publisher=Mfa.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012010700/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |archive-date=12 October 2012}}</ref> निप्रो र दोनेतेस्क "अत्यधिक प्रदूषित हावा र पानी" र कथित रूपमा "विनाशग्रस्त परिदृश्यको विशाल क्षेत्रहरू"लाई कसै-कसैले वातावरणीय सङ्कटको रूपमा लिन्छन्। यद्यपि ठ्याक्कै कहाँ निप्रोपेत्रोभस्कमा यी क्षेत्रहरू फेला पर्न सक्छन् भनेर उल्लेख गरिएको छैन।<ref name=Mongabay>[http://www.mongabay.com/reference/country_studies/russia/GEOGRAPHY.html www.mongabay.com Russia – Geography] states: "Since 1990 Russian experts have added to the list the following less spectacular but equally threatening environmental crises: the Dnepropetrovsk-Donets and Kuznets coal-mining and metallurgical centres, which have severely polluted air and water and vast areas of decimated landscape;..."</ref> {{Weather box|location=निप्रो (सन् १९९१–२०२०, उग्र सन् १९४८–हाल) | metric first = y | single line = Yes | Jan record high C = 12.3 | Feb record high C = 17.5 | Mar record high C = 24.1 | Apr record high C = 31.8 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.8 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 40.9 | Sep record high C = 36.5 | Oct record high C = 32.6 | Nov record high C = 20.6 | Dec record high C = 13.7 | year record high C = 40.9 | Jan high C = -0.9 | Feb high C = 0.6 | Mar high C = 7.1 | Apr high C = 16.0 | May high C = 22.7 | Jun high C = 26.6 | Jul high C = 29.1 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 22.4 | Oct high C = 14.4 | Nov high C = 5.8 | Dec high C = 0.6 | year high C = 14.4 | Jan mean C = -3.6 | Feb mean C = -2.8 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.3 | May mean C = 16.5 | Jun mean C = 20.5 | Jul mean C = 22.7 | Aug mean C = 22.1 | Sep mean C = 16.2 | Oct mean C = 9.2 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.9 | year mean C = 9.5 | Jan low C = -6.1 | Feb low C = -5.8 | Mar low C = -1.2 | Apr low C = 5.1 | May low C = 10.9 | Jun low C = 15.1 | Jul low C = 17.1 | Aug low C = 16.3 | Sep low C = 11.0 | Oct low C = 5.2 | Nov low C = -0.1 | Dec low C = -4.2 | year low C = 5.3 | Jan record low C = -30.0 | Feb record low C = -27.8 | Mar record low C = -19.2 | Apr record low C = -8.2 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 3.9 | Jul record low C = 5.9 | Aug record low C = 3.9 | Sep record low C = -3.0 | Oct record low C = -8.0 | Nov record low C = -17.9 | Dec record low C = -27.8 | year record low C = -30.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 50 | Feb precipitation mm = 43 | Mar precipitation mm = 51 | Apr precipitation mm = 39 | May precipitation mm = 51 | Jun precipitation mm = 64 | Jul precipitation mm = 55 | Aug precipitation mm = 45 | Sep precipitation mm = 42 | Oct precipitation mm = 39 | Nov precipitation mm = 44 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = 569 | Jan snow depth cm = 7 | Feb snow depth cm = 10 | Mar snow depth cm = 5 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 1 | Dec snow depth cm = 4 | year snow depth cm = 10 | Jan humidity = 88.5 | Feb humidity = 84.7 | Mar humidity = 77.2 | Apr humidity = 64.6 | May humidity = 63.2 | Jun humidity = 64.8 | Jul humidity = 63.6 | Aug humidity = 60.5 | Sep humidity = 67.3 | Oct humidity = 77.1 | Nov humidity = 85.5 | Dec humidity = 88.8 | year humidity = 73.8 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 8 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 13 | May rain days = 13 | Jun rain days = 13 | Jul rain days = 12 | Aug rain days = 9 | Sep rain days = 10 | Oct rain days = 11 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 11 | year rain days = 132 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 15 | Mar snow days = 9 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 7 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan sun = 50 | Feb sun = 74 | Mar sun = 132 | Apr sun = 196 | May sun = 266 | Jun sun = 281 | Jul sun = 310 | Aug sun = 285 | Sep sun = 211 | Oct sun = 142 | Nov sun = 62 | Dec sun = 37 | year sun = 2046 |source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213143459/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |archive-date=13 December 2019 |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |title=Климат Днепра (Climate of Dnipro) |publisher=Pogoda.ru.net |access-date=8 November 2021 |language=ru |date=2016}}</ref> |source 2=[[राष्ट्रिय महासागरीय र वायुमण्डलीय प्रशासन]] (आर्द्रता र सूर्य सन् १९९१–२०२०)<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419123857/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Dnipro_34504.csv |archive-date=19 April 2025 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Ukraine/XLS/DNIPRO_34504.csv |title=Dnipro Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |format=CSV |access-date=19 April 2025 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} == सहरी परिदृश्य == [[File:Stalinist Architecture Dnipropetrovsk.jpg|thumb|250px|दमित्रो याभोर्नितस्की नाकामा स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रो मुख्यतया १० लाख जनसङ्ख्या भएको औद्योगिक सहर हो। यो विगत केही शताब्दीहरूमा एक ठुलो सहरी केन्द्रको रूपमा विकसित भएको छ र हाल [[किभ]], [[खार्किभ]] र [[ओदेसा]] पछि [[युक्रेन]]को चौथो सबैभन्दा ठुलो सहर बनेको छ।<ref>{{cite web |url=http://www.dnepr.com/main/sport_and_culture_dp/7847-ot-stalinskogo-ampira-do-brezhnevskogo-minimalizma.html |title=От "сталинского ампира" до "брежневского минимализма" " www.DNEPR.com – Главный портал города Днепропетровска |publisher=DNEPR.com |date=7 October 2011 |access-date=12 March 2013}}</ref> [[स्टालिनवाद|स्टालिनवादी]] वास्तुकला (स्मारकीय सोभियत शास्त्रीयतावाद) सहरको केन्द्रमा हावी छ। यसको स्थापना पछि तुरुन्तै येकाटेरिनोस्लाभले निपर नदीको दाहिने किनारामा विशेष रूपमा विकास गर्न थालेका थिए। सुरुमा यो सहर सन् १८३५ मा सम्पन्न भएको ट्रान्सफिगरेसन गिर्जाघरद्वारा प्रदान गरिएको केन्द्रीय बिन्दुबाट क्रमिक रूपमा विकसित भएको थियो। ईंटा र ढुङ्गा निर्माणको नवशास्त्रीयतावादी संरचनाहरूलाई प्राथमिकता दिइएको थियो र सहरले युगको एक विशिष्ट युरोपेली सहरको उपस्थिति लिन थालेको थियो। यी मध्ये धेरै भवनहरू सहरको पुरानो सोबोर्नी जिल्लामा राखिएको छ।<ref>{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/history/article_ru.php?article=52 |title=История Днепропетровска и Приднепровья |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> एक पटक येकातेरिनोस्लाभ [[सोभियत सङ्घ]] (आधिकारिक रूपमा सन् १९२२ मा) को भाग बनेको थियो, र सन् १९२६ मा निप्रोपेत्रोभस्कमा रुपान्तरण गरिएको थियो। [[अक्टोबर क्रान्ति|सन् १९१७ को अक्टोबर क्रान्ति]]पछि माइनिङ इन्स्टिच्युटको अगाडि रहेको क्याथरिन द ग्रेटको स्मारकलाई रुसी प्राज्ञिक मिखाइल लोमोनोसोभले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{cite web |author=Вт, 12 марта 201307:51 |url=http://gorod.dp.ua/out/attractions/oneplace/?place_id=932 |title=Национальный Горный Университет – Днепропетровск |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> <gallery mode="packed" caption="वास्तुकला र ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र र निप्रोका स्मारकहरू"> File:Istorichnii myzei Dnipropetrovs'ka.JPG|याभोर्नितस्की ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय File:Passage, Dnepropetrovsk.jpg|[[स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रोको किनमेल र मनोरञ्जन केन्द्रको उत्तर-आधुनिकतावादसँग मिश्रण गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://akselrod-estate.com/project-passag |title=Торговый комплекс "Пассаж" |publisher=Akselrod-estate.com |access-date=12 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729143203/http://akselrod-estate.com/project-passag |archive-date=29 July 2013}}</ref> File:Будинок Громадського зібрання 1.jpg|निप्रोको एक भवन </gallery> {{wide image|Вид на місто зі сторони Південного мосту.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Вид на ділову частину міста .jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Панорама міста.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Collier's poster|Ekaterinoslav|निप्रो}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सहर) |volume= ९ | page = १३९}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सरकार) |volume= ९ | page = १३९}} *{{cite web |url=https://dp.locator.ua/?l=en |title=निप्रो सहरको नक्सा |language=}} *{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/eng/ |title=निप्रो सहरमा स्वागत् छ!}} *{{cite web |url=https://vn.com.ua/ua/catalog/dnepropetrovskaya-oblast/dnepr|title=निप्रोको सबै आवासीय परिसरहरूको सबैभन्दा पूर्ण जानकारी|language=uk}} *{{cite web |url=http://dnepr.info |title=निप्रोको जानकारी पोर्टल|language=uk}} {{Geographic location |Centre={{flagicon image|Флаг Днепропетровска 2.png}} निप्रो |North={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Northeast= |East={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southeast= |South={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southwest= |West={{flagicon image|Flag of Dniprodzerzhynsk.svg}} [[कामिआन्स्के]] |Northwest={{flagicon image|Petrikivskiy_rayon_prapor.png}} [[पेत्रोकिभ्का रायोन]] }} [[श्रेणी:निप्रो| ]] [[श्रेणी:युक्रेनी सहरहरू]] [[श्रेणी:युक्रेनका ओब्लास्त केन्द्रहरू]] i5qsgkrokgu5thvac784z7z6bzd7rzu 0 147428 1355065 1327932 2026-05-13T17:10:34Z Bishaldev100 28807 1355065 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== ===[[पानीघडी]]=== ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] lkf7r7cn032xfwswjk3mp1w19nxar9q 1355066 1355065 2026-05-13T17:34:30Z Bishaldev100 28807 /* सुर्यघडी */ 1355066 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== [[File:Garden sundial MN 2007.JPG|thumb|right|Simple horizontal sundial]] आकाशमा सूर्यको स्पष्ट अवस्थिति प्रत्येक दिनको पलमा परिवर्तन हुन्छ, जसले पृथ्वीको परिक्रमालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। स्थिर वस्तुको छायाँ यसैप्रकार सर्छ, त्यसैले छाँयाको अवस्थितिबाट समयको संकेत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुर्यघडीले सामान्यतया समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय जनाउँछ जसमा [[घण्टा]]सँग मेल खाने चिन्हहरू हुन्छ।<ref>{{cite web|title=How Sundials Work|work=The British Sundial Society |date=November 7, 2013|url=http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|url-status=live}}</ref> सूर्यघडी तेर्सो, ठाडो, वा अन्य ओरिन्टेसनमा हुन सक्छ। [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन समय]]मा सनडियलको व्यापक प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|title=Ancient Sundials|url=http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|publisher=North American Sundial Society|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110142221/http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|url-status=live}}</ref> With knowledge of latitude, a well-constructed sundial can measure local [[solar time]] with reasonable accuracy, within a minute or two. Sundials continued to be used to monitor the performance of clocks until the 1830s, when the use of the telegraph and trains standardized time and time zones between cities.<ref>{{Cite book |last=Lankford |first=John |url=https://books.google.com/books?id=Xev7zOrwLHgC&pg=PA502 |title=History of Astronomy: An Encyclopedia |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-0322-0 |language=en}}</ref> ===[[पानीघडी]]=== ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] 8jfar93gko3telfrbq8xv5m4lncwlc6 1355067 1355066 2026-05-13T17:40:31Z Bishaldev100 28807 /* सुर्यघडी */ 1355067 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== [[File:Garden sundial MN 2007.JPG|thumb|right|Simple horizontal sundial]] आकाशमा सूर्यको स्पष्ट अवस्थिति प्रत्येक दिनको पलमा परिवर्तन हुन्छ, जसले पृथ्वीको परिक्रमालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। स्थिर वस्तुको छायाँ यसैप्रकार सर्छ, त्यसैले छाँयाको अवस्थितिबाट समयको संकेत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुर्यघडीले सामान्यतया समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय जनाउँछ जसमा [[घण्टा]]सँग मेल खाने चिन्हहरू हुन्छ।<ref>{{cite web|title=How Sundials Work|work=The British Sundial Society |date=November 7, 2013|url=http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|url-status=live}}</ref> सूर्यघडी तेर्सो, ठाडो, वा अन्य ओरिन्टेसनमा हुन सक्छ। [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन समय]]मा सनडियलको व्यापक प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|title=Ancient Sundials|url=http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|publisher=North American Sundial Society|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110142221/http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|url-status=live}}</ref> अक्षांशको जानकारी छ भने, राम्रोसँग निर्मित सुर्यघडीले एक वा दुई मिनेटको सटिकतामा स्थानीय सौर्य समय मापन गर्न सक्छ। १८३० को दशकसम्म घडीहरूको पर्फर्मेन्समा नजर राख्न सुर्यघडी प्रयोग गरिन्थ्यो, जब टेलिग्राफ र रेलहरूको प्रयोगले शहरहरू बीचको समय र समय क्षेत्रहरूलाई मानकीकृत गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Lankford |first=John |url=https://books.google.com/books?id=Xev7zOrwLHgC&pg=PA502 |title=History of Astronomy: An Encyclopedia |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-0322-0 |language=en}}</ref> ===[[पानीघडी]]=== ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] p9vrjjwniv6xys8vtkfvcon5yal0q8x 1355068 1355067 2026-05-13T17:41:19Z Bishaldev100 28807 /* सुर्यघडी */ 1355068 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== [[File:Garden sundial MN 2007.JPG|thumb|right|सरल तेर्सो सुर्यघडी]] आकाशमा सूर्यको स्पष्ट अवस्थिति प्रत्येक दिनको पलमा परिवर्तन हुन्छ, जसले पृथ्वीको परिक्रमालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। स्थिर वस्तुको छायाँ यसैप्रकार सर्छ, त्यसैले छाँयाको अवस्थितिबाट समयको संकेत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुर्यघडीले सामान्यतया समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय जनाउँछ जसमा [[घण्टा]]सँग मेल खाने चिन्हहरू हुन्छ।<ref>{{cite web|title=How Sundials Work|work=The British Sundial Society |date=November 7, 2013|url=http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|url-status=live}}</ref> सूर्यघडी तेर्सो, ठाडो, वा अन्य ओरिन्टेसनमा हुन सक्छ। [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन समय]]मा सनडियलको व्यापक प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|title=Ancient Sundials|url=http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|publisher=North American Sundial Society|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110142221/http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|url-status=live}}</ref> अक्षांशको जानकारी छ भने, राम्रोसँग निर्मित सुर्यघडीले एक वा दुई मिनेटको सटिकतामा स्थानीय सौर्य समय मापन गर्न सक्छ। १८३० को दशकसम्म घडीहरूको पर्फर्मेन्समा नजर राख्न सुर्यघडी प्रयोग गरिन्थ्यो, जब टेलिग्राफ र रेलहरूको प्रयोगले शहरहरू बीचको समय र समय क्षेत्रहरूलाई मानकीकृत गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Lankford |first=John |url=https://books.google.com/books?id=Xev7zOrwLHgC&pg=PA502 |title=History of Astronomy: An Encyclopedia |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-0322-0 |language=en}}</ref> ===[[पानीघडी]]=== ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] gbf7dins592qhfszl6fudysxghxa6qx 1355069 1355068 2026-05-13T17:53:50Z Bishaldev100 28807 /* पानीघडी */ 1355069 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== [[File:Garden sundial MN 2007.JPG|thumb|right|सरल तेर्सो सुर्यघडी]] आकाशमा सूर्यको स्पष्ट अवस्थिति प्रत्येक दिनको पलमा परिवर्तन हुन्छ, जसले पृथ्वीको परिक्रमालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। स्थिर वस्तुको छायाँ यसैप्रकार सर्छ, त्यसैले छाँयाको अवस्थितिबाट समयको संकेत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुर्यघडीले सामान्यतया समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय जनाउँछ जसमा [[घण्टा]]सँग मेल खाने चिन्हहरू हुन्छ।<ref>{{cite web|title=How Sundials Work|work=The British Sundial Society |date=November 7, 2013|url=http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|url-status=live}}</ref> सूर्यघडी तेर्सो, ठाडो, वा अन्य ओरिन्टेसनमा हुन सक्छ। [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन समय]]मा सनडियलको व्यापक प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|title=Ancient Sundials|url=http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|publisher=North American Sundial Society|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110142221/http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|url-status=live}}</ref> अक्षांशको जानकारी छ भने, राम्रोसँग निर्मित सुर्यघडीले एक वा दुई मिनेटको सटिकतामा स्थानीय सौर्य समय मापन गर्न सक्छ। १८३० को दशकसम्म घडीहरूको पर्फर्मेन्समा नजर राख्न सुर्यघडी प्रयोग गरिन्थ्यो, जब टेलिग्राफ र रेलहरूको प्रयोगले शहरहरू बीचको समय र समय क्षेत्रहरूलाई मानकीकृत गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Lankford |first=John |url=https://books.google.com/books?id=Xev7zOrwLHgC&pg=PA502 |title=History of Astronomy: An Encyclopedia |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-0322-0 |language=en}}</ref> ===[[पानीघडी]]=== [[File:MandalayWaterClock.jpg|thumb|upright|A water clock for [[goldbeating]] [[goldleaf]] in [[Mandalay]] (Myanmar)]] पानी घडीहरू, सूर्यघडीहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्।<ref>{{Harvnb|Turner|1984|p=1}}</ref> यसको प्राचीनतालाई ध्यानमा राख्दै, यो कहाँ र कहिले पहिलो पटक अस्तित्वमा थिए भन्ने कुरा थाहा छैन र सायद अज्ञात छ। कचौरा आकारको पानी घडी सबैभन्दा सरल रूप हो र यो १६ औं शताब्दी ईसा पूर्वतिर [[बेबिलोनिया|बेबिलोन]] र इजिप्टमा अवस्थित रहेको ज्ञात हुन्छ। भारत र चीन लगायत विश्वका अन्य क्षेत्रहरूमा पनि पानी घडीहरूको प्रारम्भिक प्रमाण छ, तर सबैभन्दा प्रारम्भिक मितिहरू कम निश्चित छन्। यद्यपि, केही लेखकहरूले विश्वका यी क्षेत्रहरूमा ४००० ईसा पूर्वमा देखा परेको पानी घडीहरूको बारेमा लेख्छन्।<ref>{{Harvnb|Cowan|1958|p=58}}</ref> ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] 3uia7ucnma05nw0pkxp8tdyc9a0wej2 1355093 1355069 2026-05-14T04:46:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355093 wikitext text/x-wiki [[File:Clock stopped at the time of the quake - panoramio.jpg|thumb|काठमाडौं घन्टाघरमा रहेको घडी]] '''घडी''' भनेको [[समय]] मापन गर्ने र देखाउने उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Clock |url=https://www.oed.com/dictionary/clock_n1?tab=meaning_and_use#9136570 |website=Oxford dictionary}}</ref> घडी सबैभन्दा पुरानो मानव [[आविष्कार|आविष्कारहरू]] मध्ये एक हो, जसले [[दिन]], [[चन्द्रमास|चन्द्र महिना]] र [[वर्ष]] जस्ता प्राकृतिक रूपमा हुने एकाइहरू भन्दा सानो समयको अन्तराल मापन गर्ने आवश्यकता पूरा गर्दछ। विभिन्न भौतिक प्रक्रियाहरूमा सञ्चालन हुने उपकरणहरू सहस्राब्दीदेखि प्रयोग हुँदै आएका छन्। आधुनिक घडीका केही पूर्ववर्तीहरूलाई "घडीहरू" मान्न सकिन्छ जुन प्रकृतिमा गतिमा आधारित छन्: सनडियल वा [[सौर घडी|सोलारियमले]] समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय प्रदर्शन गर्दछ। अवधि घडीहरूको श्रृंखला हो, जसको एक प्रसिद्ध उदाहरण घडी हो। [[जल घडी|पानी घडीहरू]], सनडियलहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्। भर्ज एस्केपमेन्टको आविष्कारसँगै एक प्रमुख प्रगति आयो, जसले १३०० ईस्वीको आसपास युरोपमा पहिलो मेकानिकल घडीहरू सम्भव बनायो, जसले ब्यालेन्स ह्वीलहरू जस्ता दोलनशील टाइमकीपरहरूसँग समय राख्थ्यो। <ref name="Dohrn">{{Cite book}}, pp. 103–104.</ref> <ref name="Marrison">{{Cite journal |last=Marrison |first=Warren |year=1948 |title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock |url=http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |journal=Bell System Technical Journal |volume=27 |issue=3 |pages=510–588 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x |issn=0005-8580 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |archive-date=November 10, 2014 |access-date=10 November 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110143908/http://timepieceperfection.com/THE-BELL-SYSTEM.pdf |date=10 November 2014 }}</ref> <ref name="Cipolla">{{Cite book}}, p. 31.</ref> <ref name="White">{{Cite book}}</ref> पारम्परिक रुपमा, होरोलोजी (समय मापनसम्बन्धी अध्ययन)मा, "क्लक" शब्दको प्रयोग घन्टा बजाएर समय बताउने घडीलाई जनाउन हुन्थ्यो। जबकि घन्टाको आवाज ननिकाल्ने घडीलाई "टाइमपीस" भनिन्थ्यो। व्यक्तिली आफूसँग राख्न सक्ने [[हातेघडी|हाते घडी]] (वाच) र अन्य समयमापी यन्त्रलाई आमरुपमा " क्लक" भनिदैन। <ref>{{Cite web |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307021636/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/clock |archive-date=March 7, 2023 |access-date=2018-01-29 |quote=a device for measuring and showing time, which is usually found in or on a building and is not worn by a person}}</ref> स्प्रिङ-बाट चल्ने घडीहरू १५औं शताब्दीको दौरान विकसित भयो। १५औं र १६औं शताब्दीमा घडीसाजीको विकास भयो। १६५६ मा [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्टियान ह्यूजेन्स]] द्वारा [[लोलक घडी]]को आविष्कार भयो। नौवहनको लागी सटीक समय राख्नु पत्ने आवश्यकताले घडीको सटिकता र विश्वसनीयतामा सुधार गर्नको लागि ठूलो प्रेरणा दियो। एक स्प्रिङ वा भारद्वारा सञ्चालित गियरको शृंखला वाला समयमापी यन्त्रको तन्त्रलाई क्लकवर्क भनिन्छ; इस शब्द का विस्तार से प्रयोग एक समान तंत्र के लिए भी किया जाता है जिसका उपयोग समयमापी में नहीं किया जाता है। विद्युत घडीको पेटेन्ट १८४० मा भएको थियो, र २०औं शताब्दीमा इलेक्ट्रोनिक घडीको परिचय भयो, जुन सानो ब्याट्रीबाट चल्ने उपकरणको विकाससँगै व्यापक भयो। ==इतिहास == ===सुर्यघडी=== [[File:Garden sundial MN 2007.JPG|thumb|right|सरल तेर्सो सुर्यघडी]] आकाशमा सूर्यको स्पष्ट अवस्थिति प्रत्येक दिनको पलमा परिवर्तन हुन्छ, जसले पृथ्वीको परिक्रमालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। स्थिर वस्तुको छायाँ यसैप्रकार सर्छ, त्यसैले छाँयाको अवस्थितिबाट समयको संकेत गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुर्यघडीले सामान्यतया समतल सतहमा छायाको स्थिति देखाएर समय जनाउँछ जसमा [[घण्टा]]सँग मेल खाने चिन्हहरू हुन्छ।<ref>{{cite web|title=How Sundials Work|work=The British Sundial Society|date=November 7, 2013|url=http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110144533/http://sundialsoc.org.uk/discussions/how-do-sundials-work/ |date=November 10, 2014 }}</ref> सूर्यघडी तेर्सो, ठाडो, वा अन्य ओरिन्टेसनमा हुन सक्छ। [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन समय]]मा सनडियलको व्यापक प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>{{cite web|title=Ancient Sundials|url=http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|publisher=North American Sundial Society|access-date=10 November 2014|archive-date=November 10, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110142221/http://sundials.org/index.php/all-things-sundial/ancient-sundials|url-status=live}}</ref> अक्षांशको जानकारी छ भने, राम्रोसँग निर्मित सुर्यघडीले एक वा दुई मिनेटको सटिकतामा स्थानीय सौर्य समय मापन गर्न सक्छ। १८३० को दशकसम्म घडीहरूको पर्फर्मेन्समा नजर राख्न सुर्यघडी प्रयोग गरिन्थ्यो, जब टेलिग्राफ र रेलहरूको प्रयोगले शहरहरू बीचको समय र समय क्षेत्रहरूलाई मानकीकृत गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Lankford |first=John |url=https://books.google.com/books?id=Xev7zOrwLHgC&pg=PA502 |title=History of Astronomy: An Encyclopedia |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-0322-0 |language=en}}</ref> ===[[पानीघडी]]=== [[File:MandalayWaterClock.jpg|thumb|upright|A water clock for [[goldbeating]] [[goldleaf]] in [[Mandalay]] (Myanmar)]] पानी घडीहरू, सूर्यघडीहरूसँगै, सम्भवतः सबैभन्दा पुरानो समय मापन गर्ने उपकरणहरू हुन्।<ref>{{Harvnb|Turner|1984|p=1}}</ref> यसको प्राचीनतालाई ध्यानमा राख्दै, यो कहाँ र कहिले पहिलो पटक अस्तित्वमा थिए भन्ने कुरा थाहा छैन र सायद अज्ञात छ। कचौरा आकारको पानी घडी सबैभन्दा सरल रूप हो र यो १६ औं शताब्दी ईसा पूर्वतिर [[बेबिलोनिया|बेबिलोन]] र इजिप्टमा अवस्थित रहेको ज्ञात हुन्छ। भारत र चीन लगायत विश्वका अन्य क्षेत्रहरूमा पनि पानी घडीहरूको प्रारम्भिक प्रमाण छ, तर सबैभन्दा प्रारम्भिक मितिहरू कम निश्चित छन्। यद्यपि, केही लेखकहरूले विश्वका यी क्षेत्रहरूमा ४००० ईसा पूर्वमा देखा परेको पानी घडीहरूको बारेमा लेख्छन्।<ref>{{Harvnb|Cowan|1958|p=58}}</ref> ===यान्त्रिक पानी घडी === ===पूर्ण यान्त्रिक === ===खगोलीय=== ===स्प्रिङ=== ===पेन्डुलम=== ===हेयर स्प्रिङ=== ===मरिन क्रोनोमिटर=== ===बृहत् उत्पादन === ===सुरुवाती विद्युतीय=== ===क्वार्ज=== ===एटोमिक=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[हातेघडी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:समय]] fhvl4wbd5w245dc9zwu9rg8s2espmg0 828 149959 1355107 1353271 2026-05-14T05:42:43Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[मोड्युल:Location map/data/Nepal Chitwan District]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[मोड्युल:Location map/data/चितवन जिल्ला (गाविस तह)]] मा सारेको हो 1353271 Scribunto text/plain return { name = 'चितवन जिल्ला', top = 27.95, bottom = 27.32, left = 83.82, right = 84.82, image = 'चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } c0169vp0eousvklm3ceyr2y7hy4b9us 1355108 1355107 2026-05-14T05:43:01Z पर्वत सुवेदी 31224 1355108 Scribunto text/plain return { name = 'चितवन जिल्ला', top = 27.95, bottom = 27.32, left = 83.82, right = 84.82, image = 'चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png' } i5zpl7gq45lqdq4ib83vqesiixfnhxf 1355150 1355108 2026-05-14T06:39:25Z पर्वत सुवेदी 31224 1355150 Scribunto text/plain return { name = 'चितवन जिल्ला', top = 27.95, bottom = 27.32, left = 83.82, right = 84.87, image = 'चितवन जिल्लाका गाविसहरू.png' } 3to0kjr6w2fpecj7mozhbtlp9km04ih 828 149968 1355152 1353474 2026-05-14T06:43:22Z पर्वत सुवेदी 31224 1355152 Scribunto text/plain return { name = 'भरतपुर महानगरपालिका', top = 27.89, bottom = 27.53, left = 84.22, right = 84.58, image = 'भरतपुर महानगरपालिका.png' } k09el78dwjhrnucrh6ta7x2waopkkr4 828 149972 1355153 1353479 2026-05-14T06:44:59Z पर्वत सुवेदी 31224 1355153 Scribunto text/plain return { name = 'कालिका नगरपालिका', top = 27.79, bottom = 27.50, left = 84.45, right = 84.69, image = 'कालिका नगरपालिका.png' } 87cjsd8qldamdzbj0vvajgtxhd7p30i 1355154 1355153 2026-05-14T06:45:46Z पर्वत सुवेदी 31224 [[Special:Contributions/पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|वार्ता]])द्वारा [[Special:Diff/1355153|1355153]] संशोधनलाई खारेज गरियो 1355154 Scribunto text/plain return { name = 'कालिका नगरपालिका', top = 27.79, bottom = 27.60, left = 84.45, right = 84.69, image = 'कालिका नगरपालिका.png' } lrrbsc54sy9smru9kd9eujttvh87cg9 828 149987 1355151 1353507 2026-05-14T06:41:58Z पर्वत सुवेदी 31224 1355151 Scribunto text/plain return { name = 'माडी नगरपालिका', top = 27.59, bottom = 27.28, left = 84.15, right = 84.51, image = 'माडी नगरपालिका.png' } b7b2qh81cxhpbi6kvd8188xi3ukyuz6 828 150030 1355137 1354125 2026-05-14T06:10:31Z पर्वत सुवेदी 31224 1355137 Scribunto text/plain return { name = 'नारायणी नगरपालिका', top = 27.40, bottom = 30.4, left = 32.0, right = 84.65, image = 'साविक नारायणी नगरपालिका.png' } d59vf28zvp7inny9wk7qilyc7kiybsu 1355139 1355137 2026-05-14T06:11:17Z पर्वत सुवेदी 31224 1355139 Scribunto text/plain return { name = 'नारायणी नगरपालिका', top = 27.50, bottom = 30.4, left = 32.0, right = 84.76, image = 'साविक नारायणी नगरपालिका.png' } qx5bw3l3ave0p4gyhx1xubuaagqzy72 1355140 1355139 2026-05-14T06:11:46Z पर्वत सुवेदी 31224 1355140 Scribunto text/plain return { name = 'नारायणी नगरपालिका', top = 27.50, bottom = 30.4, left = 32.12, right = 84.76, image = 'साविक नारायणी नगरपालिका.png' } jd559ln1a76ru00ixwmm58daqs4rsgf 1355141 1355140 2026-05-14T06:12:45Z पर्वत सुवेदी 31224 1355141 Scribunto text/plain return { name = 'नारायणी नगरपालिका', top = 27.62,-- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.54,-- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 84.22,-- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 84.32,-- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'साविक नारायणी नगरपालिका.png' } p436odsa0j25uq59o0y8ecvdehbonz8 828 150031 1355103 1353984 2026-05-14T05:39:17Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[मोड्युल:Location map/data/चितवन जिल्ला २]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[मोड्युल:Location map/data/चितवन जिल्ला (साविक स्थानीय तह)]] मा सारेको हो 1353984 Scribunto text/plain return { name = 'चितवन जिल्ला', top = 27.95, bottom = 27.32, left = 83.82, right = 84.82, image = 'चितवन जिल्लाका पूर्व स्थानीय तहहरू.png' } jt8fmuoxsxi1u0u87rhcgld93mgyapk 0 150095 1355095 1354763 2026-05-14T04:50:22Z Bishaldev100 28807 /* थप पढ्न */ 1355095 wikitext text/x-wiki [[चित्र:SandMoldCopeDragCores.jpg|अङ्गुठाकार|ढलाइमा प्रयोग हुने बालुवाको साँचो]] '''ढलाइ''' (casting) एक [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची|म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रिया]] हो जुन प्राचीन कालदेखि नै अभ्यास गरिँदै आएको छ। यस प्रक्रियामा, पग्लिएको [[धातु]], [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]], [[प्लास्टिक]], वा ठोस हुन सक्ने तरल पदार्थलाई साँचामा खन्याइन्छ । चिसो भएपछि, तरल पदार्थ ठोस हुन्छ र साँचोको आकार लिन्छ। त्यसपछि यो ठोसलाई साँचोबाट बाहिर निकालेर वा साँचो तोडेर बाहिर निकालिन्छ। ढालेर बनाइएको यस्ता साधन वा वस्तु [[ढलोट]] भनिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Nepali Shabdakosh {{!}} English Nepali Dictionary {{!}} Nepali Rhymes |url=https://nepalishabdakosh.com/ |access-date=2026-05-08 |website=nepalishabdakosh.com |language=en}}</ref> ढलाइ ७,००० वर्ष पुरानो प्रक्रिया हो। सबैभन्दा पुरानो जोगिएको ढलोट ३२०० ईसा पूर्वको तामाको भ्यागुता हो। <ref name="mco">{{Citation |last=रवि |first=बि. |title=Metal Casting: Computer-Aided Design and Analysis |year=2005 |edition=1st |publisher=PHI |isbn=81-203-2726-8}}</ref> == इतिहास == इतिहासभरि, धातु ढलाइलाई औजार, हतियार र धार्मिक वस्तुहरू बनाउन प्रयोग गरिएको छ। धातु ढलाइको इतिहास र विकास दक्षिणी एशिया (चीन, भारत, आदि) मा फेला पार्न सकिन्छ।<ref name=":02">{{Cite book|last=डेवी|first=कृस्टोफर जे.|title=The early history of lost-wax casting|work=Metallurgy and Civilisation: Eurasia and Beyond|year=2009|editor1=J. Mei|location=London|pages=147–154|editor2=Th. Rehren}}</ref> दक्षिणी एसियाली परम्परा र धर्महरू मूर्ति र अवशेषको ढलाइमा धेरै निर्भर थिए।<ref name=":15">{{Cite journal|last=Craddock|first=Paul T|date=October 8, 2014|title=The Metal Casting Traditions of South Asia: Continuity and Innovation|journal=Indian Journal of History of Science|volume=50|issue=1|pages=55–82}}</ref> यी वस्तुहरू प्रायः सिसाले लेस गरिएको तामाको [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]]बाट बनाइन्थ्यो।<ref name="BassettFogelman2008">{{cite book |author1=Jane L. Bassett |author2=Peggy Fogelman |author3=David A. Scott |author4=Ronald C. Schmidtling |title=The Craftsman Revealed: Adriaen de Vries, Sculptor in Bronze |url=https://books.google.com/books?id=E8oxCwAAQBAJ&pg=PA269 |year=2008 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-919-5 |pages=269–}}</ref> धातु विज्ञानको सुरुवातदेखि नै अधिकांश ढलोटहरू ढुङ्गा वा सिरेमिकबाट बनाइएका साधारण एक-टुक्रा साँचाहरू थिए। यद्यपि, धेरै प्राचीन सभ्यताहरूमा मैन ढलाइको प्रमाण छ।<ref name=":15" />[[File:Dancing girl of Mohenjo-daro.jpg|thumb|[[Dancing Girl (prehistoric sculpture)|Dancing girl]] of Mohenjo-daro]] == प्रकार == * धातु ढलाइ * प्लास्टिक ढलाइ ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फोर्जिङ]] * [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==थप पढ्न == *{{Citation |last=क्याम्पबेल |first=जोन|title=Casting |publisher=बटर्वोर्थ-हेइनमन |year=2003 |edition=2nd |isbn=0-7506-4790-6 |ref=none}}. [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] [[श्रेणी:म्यानुफ्याक्चरिङ]] [[श्रेणी:धातुकार्य]] k8mpvx32jm41kh66kfe3f845ejar8al 1355100 1355095 2026-05-14T05:36:51Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1355100 wikitext text/x-wiki [[चित्र:SandMoldCopeDragCores.jpg|अङ्गुठाकार|ढलाइमा प्रयोग हुने बालुवाको साँचो]] '''ढलाइ''' (casting) एक [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची|म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रिया]] हो जुन प्राचीन कालदेखि नै अभ्यास गरिँदै आएको छ। यस प्रक्रियामा, पग्लिएको [[धातु]], [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]], [[प्लास्टिक]], वा ठोस हुन सक्ने तरल पदार्थलाई साँचामा खन्याइन्छ । चिसो भएपछि, तरल पदार्थ ठोस हुन्छ र साँचोको आकार लिन्छ। त्यसपछि यो ठोसलाई साँचोबाट बाहिर निकालेर वा साँचो तोडेर बाहिर निकालिन्छ। ढालेर बनाइएको यस्ता साधन वा वस्तु [[ढलोट]] भनिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Nepali Shabdakosh {{!}} English Nepali Dictionary {{!}} Nepali Rhymes |url=https://nepalishabdakosh.com/ |access-date=2026-05-08 |website=nepalishabdakosh.com |language=en}}</ref> ढलाइ ७,००० वर्ष पुरानो प्रक्रिया हो। सबैभन्दा पुरानो जोगिएको ढलोट ३२०० ईसा पूर्वको तामाको भ्यागुता हो। <ref name="mco">{{Citation |last=रवि |first=बि. |title=Metal Casting: Computer-Aided Design and Analysis |year=2005 |edition=1st |publisher=PHI |isbn=81-203-2726-8}}</ref> == इतिहास == इतिहासभरि, धातु ढलाइलाई औजार, हतियार र धार्मिक वस्तुहरू बनाउन प्रयोग गरिएको छ। धातु ढलाइको इतिहास र विकास दक्षिणी एशिया (चीन, भारत, आदि) मा फेला पार्न सकिन्छ।<ref name=":02">{{Cite book|last=डेवी|first=कृस्टोफर जे.|title=The early history of lost-wax casting|work=Metallurgy and Civilisation: Eurasia and Beyond|year=2009|editor1=J. Mei|location=London|pages=147–154|editor2=Th. Rehren}}</ref> दक्षिणी एसियाली परम्परा र धर्महरू मूर्ति र अवशेषको ढलाइमा धेरै निर्भर थिए।<ref name=":15">{{Cite journal|last=Craddock|first=Paul T|date=October 8, 2014|title=The Metal Casting Traditions of South Asia: Continuity and Innovation|journal=Indian Journal of History of Science|volume=50|issue=1|pages=55–82}}</ref> यी वस्तुहरू प्रायः सिसाले लेस गरिएको तामाको [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]]बाट बनाइन्थ्यो।<ref name="BassettFogelman2008">{{cite book |author1=Jane L. Bassett |author2=Peggy Fogelman |author3=David A. Scott |author4=Ronald C. Schmidtling |title=The Craftsman Revealed: Adriaen de Vries, Sculptor in Bronze |url=https://books.google.com/books?id=E8oxCwAAQBAJ&pg=PA269 |year=2008 |publisher=Getty Publications |isbn=978-0-89236-919-5 |pages=269–}}</ref> धातु विज्ञानको सुरुवातदेखि नै अधिकांश ढलोटहरू ढुङ्गा वा सिरेमिकबाट बनाइएका साधारण एक-टुक्रा साँचाहरू थिए। यद्यपि, धेरै प्राचीन सभ्यताहरूमा मैन ढलाइको प्रमाण छ।<ref name=":15" />[[File:Dancing girl of Mohenjo-daro.jpg|thumb|[[Dancing Girl (prehistoric sculpture)|Dancing girl]] of Mohenjo-daro]] == प्रकार == * धातु ढलाइ * प्लास्टिक ढलाइ ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फोर्जिङ]] * [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची]] * [[ढलोट उद्योग]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==थप पढ्न == *{{Citation |last=क्याम्पबेल |first=जोन|title=Casting |publisher=बटर्वोर्थ-हेइनमन |year=2003 |edition=2nd |isbn=0-7506-4790-6 |ref=none}}. [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] [[श्रेणी:म्यानुफ्याक्चरिङ]] [[श्रेणी:धातुकार्य]] 1dx4bybguj8hyf9yr2bouibcdjlxfx0 0 150103 1355094 1354758 2026-05-14T04:50:04Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1355094 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bochumer_Verein-03-50142.jpg|अङ्गुठाकार]] '''फोर्जिङ''' [[धातु]]लाई दबाएर पिटेर धातुलाई आकार दिने एक [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची|म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रिया]] हो। प्रहारको काम हथौडा (प्रायः पावर ह्यामर्) वा डाईद्वारा गरिन्छ। फोर्जिङलाई प्रायः तापमानअनुसार वर्गीकृत गरिन्छ : कोल्ड फोर्जिङ वा हट फोर्जिङ। हट फोर्जिङका लागि, धातुलाई सामान्यतया [[आरन]]मा [[ताप|गरम]] गरिन्छ। फोर्जिङबाट एक किलोग्राम भन्दा कमदेखि सयौं मेट्रिक टनसम्म तौलका उत्पाद बन्छन्।<ref name="Degarmo389">Degarmo, p. 389</ref><ref name="wnaForge">[http://www.world-nuclear.org/info/inf122_heavy_manufacturing_of_power_plants.html Heavy Manufacturing of Power Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108062405/http://www.world-nuclear.org/info/inf122_heavy_manufacturing_of_power_plants.html|date=2010-11-08}} ''[[World Nuclear Association]]'', September 2010. Retrieved: 25 September 2010.</ref> हजारौँ वर्षदेखि [[लोहार]], [[विश्वकर्मा जाति]] हरू ले फोर्जिङको काम गर्दै आएका छन् । -परम्परागत उत्पादनहरू भान्साका सामान, हार्डवेयर, हातका औजार, धारदार हतियार, झांझ र [[गहना]] थिए। [[औद्योगिक क्रान्ति]] यता, फोर्जिङका उत्पादनहरू व्यापक रूपमा संयन्त्र र [[कल|मेसिनहरू]]मा प्रयोग गरिन्छ जहाँ कुनै पुर्जालाई उच्च प्रबलता चाहिन्छ। आज फोर्जिङ एक प्रमुख विश्वव्यापी उद्योग हो।<ref>{{Cite web |date=22 January 2013 |title=Forging: The Early Years |url=http://www.steelforge.com/literature/history-of-forgings/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103202047/http://www.steelforge.com/literature/history-of-forgings/ |archive-date=3 January 2018 |access-date=1 October 2013 |publisher=All Metals & Forge Group}}</ref> == इतिहास == फोर्जिङ सबैभन्दा पुरानो ज्ञात धातुकार्य प्रक्रियाहरू मध्ये एक हो ।<ref name="Degarmo3892">Degarmo, p. 389</ref> परम्परागत रूपमा, हथौडा र एन्भिल प्रयोग गरेर [[लोहार]], [[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]हरूले फोर्जिङको काम गर्दै आएका थिए । [[चित्र:Alcator_C-Mod_superstructure_forging_1.jpg|अङ्गुठाकार|ओपन डाइ फोर्जिंग प्रेसमा तातो स्टीलको एक ठूलो ८० टन सिलिन्डर]] === स्टिलको फोर्जिङ === गठन तापमान मा निर्भर गर्दछ इस्पात फोर्जिंग मा विभाजित गर्न सकिन्छः == उपकरण == [[चित्र:Forging_shop-Gesenkschmiede_1.JPG|अङ्गुठाकार|हाइड्रोलिक ड्रप हैमर]] === प्रेस === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] [[श्रेणी:म्यानुफ्याक्चरिङ]] [[श्रेणी:धातुकार्य]] cz6k6slt2bcn1eau9pk6o60y1d3r14d 1355156 1355094 2026-05-14T06:52:38Z Bishaldev100 28807 1355156 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bochumer_Verein-03-50142.jpg|अङ्गुठाकार]] '''फोर्जिङ''' [[धातु]]लाई दबाएर,थिचेर, कुटेर, पिटेर धातुलाई आकार दिने एक [[म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सूची|म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रिया]] हो। प्रहारको काम हथौडा (प्रायः पावर ह्यामर्) वा डाईद्वारा गरिन्छ। फोर्जिङलाई प्रायः तापमानअनुसार वर्गीकृत गरिन्छ : कोल्ड फोर्जिङ वा हट फोर्जिङ। हट फोर्जिङका लागि, धातुलाई सामान्यतया [[आरन]]मा [[ताप|गरम]] गरिन्छ। फोर्जिङबाट एक किलोग्राम भन्दा कमदेखि सयौं मेट्रिक टनसम्म तौलका उत्पाद बन्छन्।<ref name="Degarmo389">Degarmo, p. 389</ref><ref name="wnaForge">[http://www.world-nuclear.org/info/inf122_heavy_manufacturing_of_power_plants.html Heavy Manufacturing of Power Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108062405/http://www.world-nuclear.org/info/inf122_heavy_manufacturing_of_power_plants.html|date=2010-11-08}} ''[[World Nuclear Association]]'', September 2010. Retrieved: 25 September 2010.</ref> हजारौँ वर्षदेखि [[लोहार]], [[विश्वकर्मा जाति]] हरू ले फोर्जिङको काम गर्दै आएका छन् । -परम्परागत उत्पादनहरू भान्साका सामान, हार्डवेयर, हातका औजार, धारदार हतियार, झांझ र [[गहना]] थिए। [[औद्योगिक क्रान्ति]] यता, फोर्जिङका उत्पादनहरू व्यापक रूपमा संयन्त्र र [[कल|मेसिनहरू]]मा प्रयोग गरिन्छ जहाँ कुनै पुर्जालाई उच्च प्रबलता चाहिन्छ। आज फोर्जिङ एक प्रमुख विश्वव्यापी उद्योग हो।<ref>{{Cite web |date=22 January 2013 |title=Forging: The Early Years |url=http://www.steelforge.com/literature/history-of-forgings/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103202047/http://www.steelforge.com/literature/history-of-forgings/ |archive-date=3 January 2018 |access-date=1 October 2013 |publisher=All Metals & Forge Group}}</ref> == इतिहास == फोर्जिङ सबैभन्दा पुरानो ज्ञात धातुकार्य प्रक्रियाहरू मध्ये एक हो ।<ref name="Degarmo3892">Degarmo, p. 389</ref> परम्परागत रूपमा, हथौडा र एन्भिल प्रयोग गरेर [[लोहार]], [[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]हरूले फोर्जिङको काम गर्दै आएका थिए । [[चित्र:Alcator_C-Mod_superstructure_forging_1.jpg|अङ्गुठाकार|ओपन डाइ फोर्जिंग प्रेसमा तातो स्टीलको एक ठूलो ८० टन सिलिन्डर]] === स्टिलको फोर्जिङ === गठन तापमान मा निर्भर गर्दछ इस्पात फोर्जिंग मा विभाजित गर्न सकिन्छः == उपकरण == [[चित्र:Forging_shop-Gesenkschmiede_1.JPG|अङ्गुठाकार|हाइड्रोलिक ड्रप हैमर]] === प्रेस === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] [[श्रेणी:म्यानुफ्याक्चरिङ]] [[श्रेणी:धातुकार्य]] 7t6cwml26dw4kapqd8dbwny2ard2olh 0 150104 1355082 1354839 2026-05-14T03:01:49Z Bishaldev100 28807 /* ग्यास आरन */ 1355082 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Schmiedefeuer_2.jpg|अङ्गुठाकार|धातुको तातो काम लागि आरन]]'''आरन''' भनेको [[धातु]] पोल्न, तताउन प्रयोग गरिने एक प्रकारको चुल्हो/ भट्टि आगो हो। [[लोहार]]ले धातुलाई आरनमा त्यो तापक्रममा तताउछ जसमा कुटेर, पिटेर आकार दिन सजिलो हुन्छ। यो प्रकृयालाई [[फोर्जिङ]] भनिन्छ। धातुलाई आरनमा राख्न निकाल्न [[चिम्टा]] को प्रयोग गरिन्छ। कहिलेकाँही आरनमा तताएर धातुलाई पानी वा तेलमा डुबाइन्छ। यसलाई अर्चाप्ने (Quenching) भनिन्छ। स्टिललाई कडा र कठोर गर्नुपर्छ भने यो काम गरिन्छ । == प्रकार == === कोइला आरन === [[चित्र:Coal-forge-diagram.svg|अङ्गुठाकार|तल ब्लास्ट कोइला आरन]] आरनमा सामान्यतया [[कोइला]], औद्योगिक कोक वा [[ब्रिकेट]] धातु तताउन इन्धनको रूपमा प्रयोग गर्दछ। यी आरनको डिजाइन समयसँगै भिन्न छन्, तर चाहे ईन्धन कोइला, कोक वा चारकोल होस् आधारभूत डिजाइन उस्तै रहेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Blacksmith Forge Part 1 the Pit Forge : Anvilfire.com article |url=http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |archive-date=2016-10-07 |access-date=2016-07-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |date=2016-10-07 }}</ref> फोर्जिंगको हजारौं वर्षहरूमा, यी उपकरणहरू एक वा अर्को रूपमा यस प्रकारको आरनको आवश्यक रूपमा विकसित भएका छन्ः <ref>{{Cite journal |last=Light |first=John D. |date=July 1987 |title=Blacksmithing Technology and Forge Construction |journal=Technology and Culture |volume=28 |issue=3 |pages=658–665 |doi=10.2307/3104997 |jstor=3104997 |s2cid=112819098}}</ref> === ग्यास आरन === ग्यास आरनमा सामान्यतया [[प्रोपेन]] वा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] इन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। == उपकरणहरू == * '''घन (Sledgehammer):''' रातो तातो फलामलाई पिटेर आकार दिन प्रयोग गरिने ठूलो र गह्रौँ हम्मर। * '''हतौडा (Hammer):''' साना कामका लागि वा सानो आकार दिन प्रयोग गरिने औजार। * '''अचानो वा एँडिल (Anvil):''' फलामलाई राखेर कुट्नका लागि प्रयोग गरिने फलामको ठूलो र समतल पिण्ड। यसलाई कतिपय ठाउँमा 'लिही' पनि भनिन्छ। * '''रेती (File):''' फलामको सामान तयार भएपछि त्यसलाई रगडेर चिल्लो पार्न वा धार लगाउन प्रयोग गरिने खस्रो औजार। * '''चिम्टा (Tongs):''' तातो फलामलाई आरनबाट निकाल्न वा समात्न प्रयोग गरिने लामो चिम्टा जस्तो औजार। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] fsr9dh3iwhq8sqd1duu710nw3b47pst 1355083 1355082 2026-05-14T03:05:05Z Bishaldev100 28807 1355083 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Schmiedefeuer_2.jpg|अङ्गुठाकार|धातुको तातो काम लागि आरन]]'''आरन''' भनेको [[धातु]] पोल्न, तताउन प्रयोग गरिने एक प्रकारको चुल्हो/ [[भट्टा|भट्टि]] आगो हो। [[लोहार]]ले धातुलाई आरनमा त्यो तापक्रममा तताउछ जसमा कुटेर, पिटेर आकार दिन सजिलो हुन्छ। यो प्रकृयालाई [[फोर्जिङ]] भनिन्छ। धातुलाई आरनमा राख्न निकाल्न [[चिम्टा]] को प्रयोग गरिन्छ। कहिलेकाँही आरनमा तताएर धातुलाई पानी वा तेलमा डुबाइन्छ। यसलाई अर्चाप्ने (Quenching) भनिन्छ। स्टिललाई कडा र कठोर गर्नुपर्छ भने यो काम गरिन्छ । == प्रकार == === कोइला आरन === [[चित्र:Coal-forge-diagram.svg|अङ्गुठाकार|तल ब्लास्ट कोइला आरन]] आरनमा सामान्यतया [[कोइला]], औद्योगिक कोक वा [[ब्रिकेट]] धातु तताउन इन्धनको रूपमा प्रयोग गर्दछ। यी आरनको डिजाइन समयसँगै भिन्न छन्, तर चाहे ईन्धन कोइला, कोक वा चारकोल होस् आधारभूत डिजाइन उस्तै रहेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Blacksmith Forge Part 1 the Pit Forge : Anvilfire.com article |url=http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |archive-date=2016-10-07 |access-date=2016-07-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |date=2016-10-07 }}</ref> फोर्जिंगको हजारौं वर्षहरूमा, यी उपकरणहरू एक वा अर्को रूपमा यस प्रकारको आरनको आवश्यक रूपमा विकसित भएका छन्ः <ref>{{Cite journal |last=Light |first=John D. |date=July 1987 |title=Blacksmithing Technology and Forge Construction |journal=Technology and Culture |volume=28 |issue=3 |pages=658–665 |doi=10.2307/3104997 |jstor=3104997 |s2cid=112819098}}</ref> === ग्यास आरन === ग्यास आरनमा सामान्यतया [[प्रोपेन]] वा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] इन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। == उपकरणहरू == * '''घन (Sledgehammer):''' रातो तातो फलामलाई पिटेर आकार दिन प्रयोग गरिने ठूलो र गह्रौँ हम्मर। * '''हतौडा (Hammer):''' साना कामका लागि वा सानो आकार दिन प्रयोग गरिने औजार। * '''अचानो वा एँडिल (Anvil):''' फलामलाई राखेर कुट्नका लागि प्रयोग गरिने फलामको ठूलो र समतल पिण्ड। यसलाई कतिपय ठाउँमा 'लिही' पनि भनिन्छ। * '''रेती (File):''' फलामको सामान तयार भएपछि त्यसलाई रगडेर चिल्लो पार्न वा धार लगाउन प्रयोग गरिने खस्रो औजार। * '''चिम्टा (Tongs):''' तातो फलामलाई आरनबाट निकाल्न वा समात्न प्रयोग गरिने लामो चिम्टा जस्तो औजार। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] mvrbs69m6wuk5b764huxinso0x8a9c0 1355084 1355083 2026-05-14T03:05:39Z Bishaldev100 28807 1355084 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Schmiedefeuer_2.jpg|अङ्गुठाकार|धातुको तातो काम लागि आरन]]'''आरन''' भनेको [[धातु]] पोल्न, तताउन प्रयोग गरिने एक प्रकारको चुल्हो/ [[भट्टा|भट्टि]] आगो हो। [[लोहार]]ले धातुलाई आरनमा त्यो तापक्रममा तताउछ जसमा कुटेर, पिटेर आकार दिन सजिलो हुन्छ। यो प्रकृयालाई [[फोर्जिङ]] भनिन्छ। धातुलाई आरनमा राख्न निकाल्न [[चिम्टा]] को प्रयोग गरिन्छ। कहिलेकाँही आरनमा तताएर धातुलाई पानी वा तेलमा डुबाइन्छ। यसलाई अर्चाप्ने (Quenching) भनिन्छ। स्टिललाई कडा र कठोर गर्नुपर्छ भने यो काम गरिन्छ । == प्रकार == === कोइला आरन === [[चित्र:Coal-forge-diagram.svg|अङ्गुठाकार|तल ब्लास्ट कोइला आरन]] आरनमा सामान्यतया [[कोइला]], औद्योगिक कोक वा [[ब्रिकेट]] धातु तताउन इन्धनको रूपमा प्रयोग गर्दछ। यी आरनको डिजाइन समयसँगै भिन्न छन्, तर चाहे ईन्धन कोइला, कोक वा चारकोल होस् आधारभूत डिजाइन उस्तै रहेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Blacksmith Forge Part 1 the Pit Forge : Anvilfire.com article |url=http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |archive-date=2016-10-07 |access-date=2016-07-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |date=2016-10-07 }}</ref> फोर्जिंगको हजारौं वर्षहरूमा, यी उपकरणहरू एक वा अर्को रूपमा यस प्रकारको आरनको आवश्यक रूपमा विकसित भएका छन्ः <ref>{{Cite journal |last=Light |first=John D. |date=July 1987 |title=Blacksmithing Technology and Forge Construction |journal=Technology and Culture |volume=28 |issue=3 |pages=658–665 |doi=10.2307/3104997 |jstor=3104997 |s2cid=112819098}}</ref> === ग्यास आरन === ग्यास आरनमा सामान्यतया [[प्रोपेन]] वा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] इन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। == उपकरणहरू == * '''घन (Sledgehammer):''' रातो तातो फलामलाई पिटेर आकार दिन प्रयोग गरिने ठूलो र गह्रौँ हम्मर। * '''हतौडा (Hammer):''' साना कामका लागि वा सानो आकार दिन प्रयोग गरिने औजार। * '''अचानो वा एँडिल (Anvil):''' फलामलाई राखेर कुट्नका लागि प्रयोग गरिने फलामको ठूलो र समतल पिण्ड। यसलाई कतिपय ठाउँमा 'लिही' पनि भनिन्छ। * '''रेती (File):''' फलामको सामान तयार भएपछि त्यसलाई रगडेर चिल्लो पार्न वा धार लगाउन प्रयोग गरिने खस्रो औजार। * '''चिम्टा (Tongs):''' तातो फलामलाई आरनबाट निकाल्न वा समात्न प्रयोग गरिने लामो चिम्टा जस्तो औजार। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[भट्टा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] pn1y19jbtbtedv0qnidaibqgeimmyfv 1355101 1355084 2026-05-14T05:37:11Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1355101 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Schmiedefeuer_2.jpg|अङ्गुठाकार|धातुको तातो काम लागि आरन]]'''आरन''' भनेको [[धातु]] पोल्न, तताउन प्रयोग गरिने एक प्रकारको चुल्हो/ [[भट्टा|भट्टि]] आगो हो। [[लोहार]]ले धातुलाई आरनमा त्यो तापक्रममा तताउछ जसमा कुटेर, पिटेर आकार दिन सजिलो हुन्छ। यो प्रकृयालाई [[फोर्जिङ]] भनिन्छ। धातुलाई आरनमा राख्न निकाल्न [[चिम्टा]] को प्रयोग गरिन्छ। कहिलेकाँही आरनमा तताएर धातुलाई पानी वा तेलमा डुबाइन्छ। यसलाई अर्चाप्ने (Quenching) भनिन्छ। स्टिललाई कडा र कठोर गर्नुपर्छ भने यो काम गरिन्छ । == प्रकार == === कोइला आरन === [[चित्र:Coal-forge-diagram.svg|अङ्गुठाकार|तल ब्लास्ट कोइला आरन]] आरनमा सामान्यतया [[कोइला]], औद्योगिक कोक वा [[ब्रिकेट]] धातु तताउन इन्धनको रूपमा प्रयोग गर्दछ। यी आरनको डिजाइन समयसँगै भिन्न छन्, तर चाहे ईन्धन कोइला, कोक वा चारकोल होस् आधारभूत डिजाइन उस्तै रहेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Blacksmith Forge Part 1 the Pit Forge : Anvilfire.com article |url=http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |archive-date=2016-10-07 |access-date=2016-07-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007030701/http://www.anvilfire.com/FAQs/the_forge.php |date=2016-10-07 }}</ref> फोर्जिंगको हजारौं वर्षहरूमा, यी उपकरणहरू एक वा अर्को रूपमा यस प्रकारको आरनको आवश्यक रूपमा विकसित भएका छन्ः <ref>{{Cite journal |last=Light |first=John D. |date=July 1987 |title=Blacksmithing Technology and Forge Construction |journal=Technology and Culture |volume=28 |issue=3 |pages=658–665 |doi=10.2307/3104997 |jstor=3104997 |s2cid=112819098}}</ref> === ग्यास आरन === ग्यास आरनमा सामान्यतया [[प्रोपेन]] वा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] इन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। == उपकरणहरू == * '''घन (Sledgehammer):''' रातो तातो फलामलाई पिटेर आकार दिन प्रयोग गरिने ठूलो र गह्रौँ हम्मर। * '''हतौडा (Hammer):''' साना कामका लागि वा सानो आकार दिन प्रयोग गरिने औजार। * '''अचानो वा एँडिल (Anvil):''' फलामलाई राखेर कुट्नका लागि प्रयोग गरिने फलामको ठूलो र समतल पिण्ड। यसलाई कतिपय ठाउँमा 'लिही' पनि भनिन्छ। * '''रेती (File):''' फलामको सामान तयार भएपछि त्यसलाई रगडेर चिल्लो पार्न वा धार लगाउन प्रयोग गरिने खस्रो औजार। * '''चिम्टा (Tongs):''' तातो फलामलाई आरनबाट निकाल्न वा समात्न प्रयोग गरिने लामो चिम्टा जस्तो औजार। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[भट्टा]] *[[ढलोट उद्योग]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] 8wsl9sfdggh55qruj4bklgeetnquajh 0 150114 1355077 1354875 2026-05-14T00:59:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355077 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = इरानी सिनेमा | image = Iran film clapperboard.svg | image_size = 250px | alt = | caption = | screens = ५९६ (सन् २०१८)<ref>{{cite web |last1=Arbabi |first1=Mahmoud |title=شناسنامه سینماهای کشور در سال 97 |url=https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%85%d8%a7%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%a9%d8%b4%d9%88%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%d8%a7%d9%84-97?redirectpage=%2ffa%2fresearch%2fetelaatsaloncinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026104652/https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-97?redirectpage=%2Ffa%2Fresearch%2Fetelaatsaloncinema |archive-date=October 26, 2020 |access-date=29 September 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026104652/https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-97?redirectpage=%2Ffa%2Fresearch%2Fetelaatsaloncinema |date=26 October 2020 }}</ref> | screens_per_capita = प्रति १ लाख जनसंख्यामा ०.७ (सन् २०१८) | distributors = <!-- {{br separated Iranian serials are very popular in the regionentries|entry1|entry2|entry3}}<ref name=distributors_uis>{{cite web|title=Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/ReportFolders/reportFolders.aspx|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> --> | produced_year = सन् २०१७ | produced_ref = <ref>{{cite web|last1=Salehi Amiri|first1=Reza|author-link1=Reza Salehi Amiri|title=سالانه 200 فیلم در ایران ساخته می‌شود|work=خبرگزاری ایلنا|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/473072-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|publisher=ILNA|access-date=11 July 2017}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | produced_total = २०० | produced_fictional = | produced_animated = | produced_documentary = | admissions_year = सन् २०१८ | admissions_ref = <ref name="apf.farhang.gov.ir">{{Cite web |url=https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf |title=Ershad content |access-date=2019-09-29 |archive-date=2019-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929113032/https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929113032/https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf |date=2019-09-29 }}</ref> | admissions_total = २८,५३७,४१० | admissions_national = २८,५१४,९२१ | box_office_year = सन् २०१८ | box_office_ref = <ref name="apf.farhang.gov.ir"/> | box_office_total = ${{Format price|23800000}} | box_office_national = <!-- ${{Format price| }} --> }} '''इरानी सिनेमा''' ({{langx|fa|سینمای ایران}}), वा '''पर्सियाको सिनेमा''', [[इरान]]को चलचित्र उद्योगलाई जनाउँछ। विशेष गरी, इरानी कला चलचित्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता प्राप्त गरेका छन्।<ref name="internews1">{{Cite web|url=http://www.internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html|archive-url=https://archive.today/20120802041712/http://www.internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html|title=The Iranian Cinema|archive-date=2 August 2012|access-date=4 December 2022}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120802041712/http://www.internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html |date=2 August 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-11-16 |title=Why Iran creates some of the world's best films |url=https://www.bbc.com/culture/article/20181115-the-great-films-that-define-iran |access-date=2025-06-18 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> इरानी चलचित्रहरू सामान्यतया [[फारसी भाषा]]मा लेखिन्छन् र बोलिन्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://fotros.com/en/blog/History-of-Iran-Cinema|title=History of Iran Cinema|website=fotros.com|access-date=4 December 2022|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218205535/https://fotros.com/en/blog/History-of-Iran-Cinema}}</ref> सन् १९९० को दशकमा इरानलाई सिनेमा निर्यात गर्ने सबैभन्दा उत्कृष्ट देशहरूमध्ये एकका रूपमा प्रशंसा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html|title=Abbas Kiarostami: Articles & Interviews|date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820050936/https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html|access-date=4 December 2022|archive-date=2014-08-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820050936/https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html |date=20 August 2014 }}</ref> केही आलोचकहरूले अहिले इरानलाई कलात्मक दृष्टिले विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण राष्ट्रिय सिनेमा मान्छन्, जसको महत्त्वले यसलाई विगतका दशकहरूमा [[इटालेली नवयथार्थवाद]] जस्ता चलचित्र आन्दोलनहरूसँग तुलना गर्न प्रेरित गर्छ।<ref name="internews1"/> पछिल्ला बीस वर्षमा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवहरूले इरानी सिनेमालाई सम्मान गरेका छन्। विश्वभरका धेरै चलचित्र आलोचकहरूले इरानी सिनेमालाई विश्वका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कलात्मक सिनेमाहरूमध्ये एकका रूपमा प्रशंसा गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |title=The Iranian Cinema: A Dream With No Awakening |access-date=2006-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021003434/http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |archive-date=2006-10-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021003434/http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |date=2006-10-21 }}</ref> === इतिहास === === इरानमा दृश्य कला === [[इरानको इतिहास|इरानी इतिहास]]मा दृश्य प्रतिनिधित्वका सबैभन्दा प्रारम्भिक उदाहरणहरू [[पर्सेपोलिस]] (करिब ईसा पूर्व ५००) का बेस-रिलिफहरूमा देख्न सकिन्छ। बेस-रिलिफ मूर्तिकलाको एक विधि हो, जसमा ढुङ्गा वा धातुको समतल सतहलाई कुँदेर वा खोपेर आकृति बनाइन्छ। पर्सेपोलिस प्राचीन अचेमेनिड्स राज्यको अनुष्ठानिक केन्द्र थियो, र "पर्सेपोलिसका आकृतिहरू दृश्य भाषाको व्याकरण र वाक्यविन्यासका नियमहरूमा बाँधिएका छन्।"<ref>Honour, Hugh and John Fleming, ''The Visual Arts: A History''. New Jersey, Prentice Hall Inc, 1992. Page: 96.</ref> ===प्रारम्भिक फारसी सिनेमा=== २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा सिनेमा पर्सिया पुग्दा यसको सुरुवात भएको पाँच वर्ष मात्र भएको थियो। पहिलो फारसी चलचित्रनिर्माता मिर्जा इब्राहिम खान अक्कास बाशी थिए, जो सन् १८९६–१९०७ सम्म पर्सियाका राजा मुजफ्फर अल-दिन शाहका आधिकारिक फोटोग्राफर थिए। सन् १९०० को जुलाईमा पेरिसको भ्रमणपछि, अक्कास बाशीले क्यामेरा प्राप्त गरे र शाहको आदेशमा शाहको युरोप भ्रमणको चलचित्रण गरे। उनले शाहका निजी तथा धार्मिक समारोहहरूको चलचित्रण गरेको बताइन्छ, तर त्यस्ता चलचित्रहरूको कुनै प्रतिलिपि अहिले अस्तित्वमा छैन। अक्कास बाशीले फोटोग्राफी सुरु गरेको केही वर्षपछि, इरानी चलचित्र फोटोग्राफीका अर्का अग्रणी खान बाबा मोताजेदीको उदय भयो।<ref name="massoudmehrabi1">{{Cite web |url=http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |title=The history of Iranian cinema, Part I by Masoud Mehrabi |access-date=2007-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623113213/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |archive-date=2018-06-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623113213/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |date=2018-06-23 }}</ref> उनले काजार शासनकालदेखि पहलवी वंशकालसम्म ठूलो मात्रामा समाचारचित्र फुटेज खिचे।<ref>M. A Issari, Cinema in Iran, page 96.</ref> == समकालीन इरानी सिनेमा == वर्तमानमा, इरानी बक्स अफिसमा मुख्य रूपमा व्यावसायिक इरानी चलचित्रहरूको प्रभुत्व छ। पश्चिमी चलचित्रहरू कहिलेकाहीँ सिनेमा हलहरूमा देखाइन्छन्, जबकि समकालीन हलिउड निर्माणहरू राज्य टेलिभिजनमा प्रसारण गरिन्छन्। इरानी कला चलचित्रहरू प्रायः आधिकारिक रूपमा प्रदर्शन गरिँदैनन् र अनधिकृत डीभीडीमार्फत उपलब्ध हुन्छन्। यीमध्ये केही प्रशंसित चलचित्रहरू इरानमै प्रदर्शन गरिएका थिए र तिनले बक्स अफिसमा सफलता हासिल गरेका थिए। उदाहरणहरूमा रासुल साद्र अमेलीको "आई एम तरानेह, १५", रक्षान बानी-एतमादको "अन्डर द स्किन अफ द सिटी", बहमान घोबादीको "मारुन्ड इन इराक" र मनीजेह हेकमतको "विमेन्स प्रिजन" समावेश छन्।<ref name="autoref1">[http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-544/_nr-10/_p-1/i.html?PHPSESSID=5 Qantara.de also it might help them - - Iranian Cinema - Beyond Festival Films<!-- Bot generated title -->]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:इरानी सिनेमा| ]] 4o7c2c07wdo6iloxcnqoyzr3blx3lsg 0 150119 1355070 1354891 2026-05-13T23:39:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1355070 wikitext text/x-wiki {{Wikidata Infobox}} '''अब्बास कियारोस्तमी''' ({{langx|fa|عباس کیارستمی}} {{IPA|fa|ʔæbˌbɒːs kijɒːɾostæˈmi||Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}}; २२ जुन १९४० – ४ जुलाई २०१६) एक इरानी चलचित्र निर्देशक, पटकथा लेखक, कवि, फोटोग्राफर, र चलचित्र निर्माता थिए।<ref name="GuardianRanking">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | title = The world's 40 best directors | access-date = 23 February 2007 | author = Panel of critics | work = The Guardian | location = London | date = 14 November 2003 | archive-date = 1 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190101132856/https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | url-status = live }}</ref><ref name="WexnerAK">{{cite web | url = http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | title = Abbas Kiarostami Films Featured at Wexner Center | access-date = 23 February 2007 | year = 2002 | author = Karen Simonian | publisher = Wexner center for the art | archive-url = https://web.archive.org/web/20070710175713/http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | archive-date = 10 July 2007 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710175713/http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf |date=10 July 2007 }}</ref><ref name="BFIpoll">{{cite web | url = http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | title = 2002 Ranking for Film Directors | access-date = 23 February 2007 | year = 2002 | publisher = British Film Institute | archive-url = https://web.archive.org/web/20181013200533/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | archive-date = 13 October 2018 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181013200533/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 |date=13 October 2018 }}</ref> सन् १९७० देखि सक्रिय चलचित्रकर्मी कियारोस्तमी लघु चलचित्र र वृत्तचित्रसहित चालीसभन्दा बढी चलचित्रहरूको निर्माणमा संलग्न थिए। कियारोस्तमीले कोकर त्रयी (१९८७–१९९४), ''क्लोज-अप'' (१९९०), ''द विन्ड विल क्यारी अस'' (१९९९) र ''टेस्ट अफ चेरी'' (१९९७) को निर्देशनका लागि आलोचनात्मक प्रशंसा प्राप्त गरे। ''टेस्ट अफ चेरी'' ले त्यसै वर्ष कान चलचित्र महोत्सवमा पाल्म दोर पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो। पछिल्ला कृतिहरूमा, ''सर्टिफाइड कपी'' (२०१०) र ''लाइक समवन इन लभ'' (२०१२) मा उनले पहिलो पटक इरानबाहिर क्रमशः इटाली र जापानमा छायाङ्कन गरे। उनका चलचित्रहरू ''वेयर इज द फ्रेन्ड्स हाउस?'', ''क्लोज-अप'' र ''द विन्ड विल क्यारी अस'' लाई सन् २०१८ मा [[बिबिसी]] कल्चरले गरेको समीक्षकहरूको मतसर्वेक्षणमा १०० उत्कृष्ट विदेशी चलचित्रमध्ये स्थान दिइएको थियो।<ref>{{cite web| url=http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| title=The 100 greatest foreign-language films| date=30 October 2018| access-date=15 January 2019| archive-date=1 November 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181101011949/http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| url-status=live}}</ref> ''क्लोज-अप'' लाई सन् २०१२ मा आयोजित प्रसिद्ध दशकवार ''साइट एन्ड साउन्ड'' सर्वेक्षणमा सबै समयका ५० उत्कृष्ट चलचित्रमध्ये एकको रूपमा पनि स्थान दिइएको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | url-status=dead | archive-date=7 February 2016 | title=Critics' top 100 &#124; BFI}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | archive-url=https://web.archive.org/web/20160209010504/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | url-status=dead | archive-date=9 February 2016 | title=Directors' top 100 &#124; BFI}}</ref> उनी इरानका सबैभन्दा महान र प्रभावशाली चलचित्रकर्मीहरूमध्ये एकका रूपमा मानिन्छन्। कियारोस्तमीले पटकथा लेखक, चलचित्र सम्पादक, कला निर्देशक र निर्माता रूपमा व्यापक रूपमा काम गरेका थिए, साथै क्रेडिट शीर्षक र प्रचार सामग्री पनि डिजाइन गरेका थिए। उनी कवि, फोटोग्राफर, चित्रकार, इलस्ट्रेटर र ग्राफिक डिजाइनर पनि थिए। उनी सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिर सुरु भएको [[इरानी सिनेमा|फारसी सिनेमा]] आन्दोलन इरानी नयाँ लहरका चलचित्रकर्मीहरूको पुस्ताका हिस्सा थिए र यसले राजनीतिक र दार्शनिक मुद्दाहरूसँग सम्बन्धित काव्यात्मक संवाद तथा रूपकात्मक कथावाचनको प्रयोगलाई जोड दिएको थियो।<ref name="Princeton">{{cite journal |id={{Project MUSE|802090}} |last1=Mathew |first1=Shaj |title=Ekphrastic Temporality |journal=New Literary History |date=2021 |volume=52 |issue=2 |pages=239–260 |doi=10.1353/nlh.2021.0011 |s2cid=241183294 }}</ref> कियरोस्तामी बाल पात्रहरूको प्रयोग गर्ने, वृत्तचित्र शैलीमा आधारित कथात्मक चलचित्रहरू बनाउने,<ref name="FirouzanFilmBio">{{cite web | url = http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | title = Abbas Kiarostami Biography | access-date = 23 February 2007 | year = 2004 | publisher = Firouzan Film | archive-date = 21 March 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080321011936/http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321011936/http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html |date=21 March 2008 }}</ref> ग्रामीण गाउँहरूमा आधारित कथाहरू प्रस्तुत गर्ने, र स्थिर रूपमा जडान गरिएका क्यामेराको प्रयोग गर्दै गाडीभित्र हुने संवादहरूलाई विशेष रूपमा देखाउने निर्देशकका रूपमा परिचित थिए। उनी आफ्ना चलचित्रहरूमा संवाद, शीर्षक र विषयवस्तुमा फारसी कविता प्रयोग गर्ने शैलीका लागि पनि परिचित छन्। कियारोस्तमीका चलचित्रहरूमा उल्लेखनीय अस्पष्टता, सरलता र जटिलताको असामान्य मिश्रण, तथा काल्पनिक र वृत्तचित्रात्मक तत्वहरूको संयोजन पाइन्छ। कियरोस्तामीका कृतिहरूमा परिवर्तन र निरन्तरताका अवधारणाहरूका साथै जीवन र मृत्युका विषयवस्तुहरूले पनि प्रमुख भूमिका खेल्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी}} * {{IMDb name|452102}} [[श्रेणी:सन् १९४० मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:इरानी चलचित्र निर्देशकहरू]] ogkbmljwwbq506tdm0qtfwqvaqzrbra 0 150154 1355113 1355011 2026-05-14T05:48:04Z Nirjal stha 14613 1355113 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; २६ अगस्ट १७४३{{spaced ndash}}८ मे १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए । उनी १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै प्रख्यात छन्। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरी नामकरण गरेका थिए। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ भन्ने सिद्ध गरेका थिए। == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, "सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।" ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] 0vaws7p5t9h6sqfi7cdj2v0v73d3syq 1355136 1355113 2026-05-14T06:10:22Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1355136 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; २६ अगस्ट १७४३{{spaced ndash}}८ मे १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए । उनी १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै प्रख्यात छन्। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरी नामकरण गरेका थिए। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ भन्ने सिद्ध गरेका थिए। == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायनशास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रसायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, <nowiki>''</nowiki>"Il ne leur a fallu qu'un moment pour faire tomber cette tête, et cent années peut-être ne suffiront pas pour en reproduire une semblable."<nowiki>''</nowiki> ("सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।")<ref>{{cite wikisource|title=Œuvres de Lagrange|wslink=Notice_sur_la_vie_et_les_ouvrages_de_M._le_Comte_J.-L._Lagrange|wslanguage=fr|last=Delambre|first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste_Joseph_Delambre|year=1867|publisher=Gauthier-Villars|pages=15–57|no-pp=y}}</ref><ref>{{cite book|last=Guerlac|first=Henry|title=Antoine-Laurent Lavoisier – Chemist and Revolutionary|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1973|location=New York|page=130}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] n7d80macp1ld7m5hivqxcjap9tnb88d 2 150158 1355049 2026-05-13T12:16:18Z Cabayi 19884 Cabayiद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Bal Bahadur Gharti]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:PIPALTUNG]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Bal Bahadur Gharti|Bal Bahadur Gharti]]" लाई "[[Special:CentralAuth/PIPALTUNG|PIPALTUNG]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1355049 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता:PIPALTUNG]] 5yvmcvnww5c201axp8h0f0g2pbnchgg 0 150159 1355051 2026-05-13T12:59:10Z Saroj 31493 Sarojद्वारा [[विजय (अभिनेता)]] पृष्ठलाई [[सी. जोसेफ विजय]]मा सारियो: प्रचलित शीर्षक 1355051 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सी. जोसेफ विजय]] 7e3n6j3tckxulrn4lmqrfflskl5v2ss 0 150160 1355052 2026-05-13T13:25:05Z Malaysia Skyline 78592 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350501275|Nanyang Technological University]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355052 wikitext text/x-wiki नान्याङ टेक्नोलोजिकल युनिभर्सिटी (एनटियु) [[सिङ्गापुर]] राष्ट्रिय सार्वजनिक [[अनुसन्धान]] विश्वविद्यालय हो। सन् 1981 मा स्थापित, यो देशको दोस्रो सबैभन्दा पुरानो स्वायत्त विश्वविद्यालय पनि हो। देशको पश्चिममा पश्चिमी जलस्रोत योजना क्षेत्रमा अवस्थित NTU को मुख्य क्याम्पसले २०० हेक्टर (२.० किमी२; ४९० एकड) जमिन ओगटेको छ, जसले यसलाई देशको सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालय क्याम्पस बनाउँछ। विश्वविद्यालयले सिंगापुरको स्वास्थ्य सेवा जिल्ला नोभेनामा पनि एक मेडिकल क्याम्पस सञ्चालन गर्दछ। २०२४ सम्म, NTU ले ३७,४५८ विद्यार्थीहरू भर्ना गरेको थियो, र ७,९९७ संकाय र कर्मचारीहरूलाई रोजगारी दिएको थियो। [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 6svt0pyzfbk05gqey5wflhjem3jhytl 828 150161 1355053 2026-05-13T13:44:53Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'झापा जिल्ला', top = 26.85, bottom = 26.31, left = 87.62, right = 88.25, image = 'झापा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1355053 Scribunto text/plain return { name = 'झापा जिल्ला', top = 26.85, bottom = 26.31, left = 87.62, right = 88.25, image = 'झापा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } gqjhwml3ciorybr0f0c2mh9bchjgurj 828 150162 1355054 2026-05-13T13:45:10Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'शिवसताक्षी नगरपालिका', top = 26.68, bottom = 26.46, left = 87.80, right = 87.97, image = 'शिवसताक्षी नगरपालिका.png' } 1355054 Scribunto text/plain return { name = 'शिवसताक्षी नगरपालिका', top = 26.68, bottom = 26.46, left = 87.80, right = 87.97, image = 'शिवसताक्षी नगरपालिका.png' } 4ycozlxd0qk69szz040datdn8wm2vdi 0 150163 1355057 2026-05-13T13:48:49Z ~2026-19005-53 77778 नयाँ पृष्ठ: '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' (रास्वपा) ले अङ्गालेको '''<nowiki/>'संवैधानिक समाजवाद'''' नेपालको मौलिक परिवेशमा आधारित एक आधुनिक राजनीतिक विचारधारा हो, जसले लोकतान्त्रिक उदारवाद र सामा... 1355057 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' (रास्वपा) ले अङ्गालेको '''<nowiki/>'संवैधानिक समाजवाद'''' नेपालको मौलिक परिवेशमा आधारित एक आधुनिक राजनीतिक विचारधारा हो, जसले लोकतान्त्रिक उदारवाद र सामाजिक न्यायको गतिशील सन्तुलनलाई आत्मसात् गर्दछ। यसको सारभूत अर्थ भनेको संविधानले निर्दिष्ट गरेको परिधिभित्र रहेर विधिको शासन (Rule of Law), व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र खुला बजार अर्थतन्त्रको रक्षा गर्दै राज्यले शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षा जस्ता आधारभूत क्षेत्रमा अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नु हो। रास्वपाका अनुसार संवैधानिक समाजवाद भनेको केवल वितरणमुखी राजनीति नभई उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र निर्माण गर्नु र राज्यका हरेक नागरिकलाई समान अवसरको प्रत्याभूति दिँदै गुणस्तरीय जीवन सुनिश्चित गर्नु हो। यस विचारधाराले दलीय स्वार्थभन्दा माथि उठेर संवैधानिक संस्थाहरूको सुदृढीकरण, भ्रष्टाचारको अन्त्य र प्रत्यक्ष लोकतन्त्रका मूल्यहरूलाई जोड दिँदै विपन्न वर्गको उत्थान र मध्यम वर्गको सुरक्षाका लागि राज्यलाई जिम्मेवार बनाउने लक्ष्य राखेको छ। समग्रमा, यो विचारधाराले शक्ति पृथकीकरण र संसदीय मर्यादालाई ढाल बनाएर समतामूलक समाज निर्माण गर्ने एक प्रगतिशील राजनीतिक मार्गको वकालत गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=RSP - Rastriya Swatantra Party |url=https://rspnepal.org/ |access-date=2026-05-13 |website=rspnepal.org}}</ref> qmlvih187xqnvz62v3qcks1j6720ina 828 150164 1355061 2026-05-13T16:05:25Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'सप्तरी जिल्ला', top = 26.79, bottom = 26.31, left = 86.41, right = 87.05, image = 'सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png', } 1355061 Scribunto text/plain return { name = 'सप्तरी जिल्ला', top = 26.79, bottom = 26.31, left = 86.41, right = 87.05, image = 'सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png', } 5gdhcckazi0jrkg9slo5laz70d16l10 828 150165 1355062 2026-05-13T16:06:08Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'राजविराज नगरपालिका', top = 26.59, bottom = 26.48, left = 86.71, right = 86.82, image = 'राजविराज नगरपालिका.png', } 1355062 Scribunto text/plain return { name = 'राजविराज नगरपालिका', top = 26.59, bottom = 26.48, left = 86.71, right = 86.82, image = 'राजविराज नगरपालिका.png', } 944b7rfbnl59ja4fbv8caqhkpdy8wd1 3 150166 1355075 2026-05-14T00:27:45Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1355075 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Rabin Thapa magarज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७२५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Rabin Thapa magar|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:१२, १४ मे २०२६ (नेपाली समय) ewiy5ot8pci8aqo9g6c54md7ljuqr9b 0 150167 1355088 2026-05-14T03:47:24Z ~2026-28533-53 78598 नयाँ पृष्ठ: {{Infobox television | image = Gravity Falls logo.png | genre = {{plainlist| * [[Adventure fiction|Adventure]] * [[Mystery fiction|Mystery]] * [[Surreal comedy]] }} | creator = [[Alex Hirsch]] | showrunner = Alex Hirsch | creative_director = [[Mike Rianda]] (season 1) | voices = {{plainlist| * [[Jason Ritter]] * [[Kristen Schaal]] * Alex Hirsch * [[Linda Cardellini]] * [[J. K. Simmons]] }} |... 1355088 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Gravity Falls logo.png | genre = {{plainlist| * [[Adventure fiction|Adventure]] * [[Mystery fiction|Mystery]] * [[Surreal comedy]] }} | creator = [[Alex Hirsch]] | showrunner = Alex Hirsch | creative_director = [[Mike Rianda]] (season 1) | voices = {{plainlist| * [[Jason Ritter]] * [[Kristen Schaal]] * Alex Hirsch * [[Linda Cardellini]] * [[J. K. Simmons]] }} | theme_music_composer = [[Brad Breeck]] | open_theme = "''Gravity Falls'' Theme" | composer = Brad Breeck | country = United States | language = English | num_seasons = 2 | num_episodes = 40 | list_episodes = List of Gravity Falls episodes | executive_producer = Alex Hirsch | producer = {{plainlist| * Tobias Conan Trost (season 1) * Brian Doell (season 2) * Suzanna Olson (season 2) }} | editor = Kevin Locarro | runtime = 20–24 minutes | company = [[Disney Television Animation]] | network = {{plainlist| * [[Disney Channel]] (season 1) * [[Disney XD]] (season 2) }} | first_aired = {{Start date|2012|6|15}} | last_aired = {{End date|2016|2|15}} | related = {{plainlist| * ''[[Gravity Falls: Journal 3|Journal 3]]'' * ''[[Gravity Falls: Lost Legends|Lost Legends]]'' * ''[[The Book of Bill]]'' }} }} ग्राभिटी फल्स एलेक्स हिर्शले डिज्नी च्यानल र डिज्नी एक्सडीका लागि सिर्जना गरेको अमेरिकी एनिमेटेड रहस्यमय कमेडी टेलिभिजन शृङ्खला हो। यो शृङ्खला डिपर पाइन्स (जेसन रिटर) र उनकी जुम्ल्याहा बहिनी मेबेल (क्रिस्टेन स्काल) को साहसिक कार्यलाई पछ्याउँछ, जसलाई ओरेगनको ग्राभिटी फल्समा आफ्ना काका (वा "ग्रन्कल") स्ट्यान (हिर्श) सँग गर्मी बिताउन पठाइन्छ, जुन अलौकिक घटनाहरू र अलौकिक प्राणीहरूले भरिएको रहस्यमय शहर हो। बच्चाहरूले स्टेनलाई "मिस्ट्री श्याक" चलाउन मद्दत गर्छन्, जुन उनको स्वामित्वमा रहेको पर्यटक जाल हो, साथै स्थानीय रहस्यहरूको पनि अनुसन्धान गर्छन्। यो शृङ्खला जुन १५, २०१२ मा प्रिमियर भयो र फेब्रुअरी १५, २०१६ सम्म चल्यो। नोभेम्बर २०, २०१५ मा, हिर्शले यो शृङ्खलाको दोस्रो सिजनसँगै समाप्त हुने घोषणा गर्दै यो "१००% [उनको] रोजाइ" हो र "शो रद्द भइरहेको छैन - यो समाप्त भइरहेको छ" र यसको इच्छित निष्कर्षमा पुगिरहेको छ। यो शृङ्खला फेब्रुअरी १५, २०१६ मा एक घण्टाको समापन, "अजीब मेगेडन ३: टेक ब्याक द फल्स" सँग समाप्त भयो। पछि हिर्शले भने कि उनी थप एपिसोडहरू वा विशेष कार्यक्रमहरू सहित शृङ्खला जारी राख्न खुला छन्। शृङ्खलाको कथालाई २०१६ को जर्नल ३ को प्रतिकृति, २०१८ को ग्राफिक उपन्यास ग्रेभिटी फल्स: लस्ट लेजेन्ड्स, र २०२४ को किशोर-उन्मुख उपन्यास द बुक अफ बिलको साथ लिखित रूपमा जारी राखिएको छ। ग्रेभिटी फल्सले यसको लेखन, पात्रहरू, आवाज अभिनय, एनिमेसन र हास्यको लागि आलोचनात्मक प्रशंसा प्राप्त गरेको छ। थप रूपमा, शृङ्खलाले दुई एमी अवार्ड, तीन एनी अवार्ड, र बाफ्टा चिल्ड्रेन्स अवार्ड, विभिन्न अन्य जीत र नामांकनहरू जित्यो। ग्रेभिटी फल्सले आफ्नो दौडको क्रममा बालबालिका, किशोरकिशोरीहरू र युवा वयस्कहरूमाझ उच्च दर्शकहरू बटुल्यो र २०१५ र २०१६ को सुरुमा डिज्नी XD को उच्चतम मूल्याङ्कन गरिएको कार्यक्रम थियो, जबकि नेटवर्कको लागि धेरै मूल्याङ्कन रेकर्डहरू पनि सेट गर्‍यो। यो शृङ्खलाले फराकिलो र जोशिलो फ्यान्डमलाई आकर्षित गरेको छ, यसलाई पछिल्ला धेरै एनिमेटेड कार्यक्रमहरूको प्रभाव मानिन्छ, र विभिन्न आधिकारिक व्यापारिक वस्तुहरू जन्माएको छ। [[Category:Gravity Falls| ]] [[Category:2010s American animated television series]] [[Category:2010s American comedy-drama television series]] [[Category:2010s American mystery television series]] [[Category:2010s American surreal comedy television series]] [[Category:2012 American animated television series debuts]] [[Category:2016 American television series endings]] [[Category:American children's animated adventure television series]] [[Category:American children's animated comedy television series]] [[Category:American children's animated drama television series]] [[Category:American children's animated fantasy television series]] [[Category:American children's animated horror television series]] [[Category:American children's animated mystery television series]] [[Category:Animated television series about children]] [[Category:Animated television series about siblings]] [[Category:Animated television series about twins]] [[Category:Annie Award–winning television shows]] [[Category:Disney Channel original programming]] [[Category:Disney XD original programming]] [[Category:English-language American television shows]] [[Category:Fiction about secret societies]] [[Category:Identity theft in popular culture]] [[Category:Culture of Oregon]] [[Category:Television series about conspiracy theories]] [[Category:Television series about vacationing]] [[Category:Television series by Disney Television Animation]] [[Category:Television series by Rough Draft Studios]] [[Category:Television series created by Alex Hirsch]] [[Category:Disney and LGBTQ]] [[Category:Television shows set in Oregon]] 0czcrwlfzbw4kwlvpke4x1ci6nlzjxq 1355109 1355088 2026-05-14T05:44:53Z Nirjal stha 14613 1355109 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Gravity Falls logo.png|genre={{plainlist| * [[Adventure fiction|Adventure]] * [[Mystery fiction|Mystery]] * [[Surreal comedy]] }}|creator=एलेक्स हिर्स|showrunner=Alex Hirsch|creative_director=[[Mike Rianda]] (season 1)|voices={{plainlist| * [[Jason Ritter]] * [[Kristen Schaal]] * Alex Hirsch * [[Linda Cardellini]] * [[J. K. Simmons]] }}|theme_music_composer=ब्राड ब्रिक|open_theme="''Gravity Falls'' Theme"|composer=ब्राड ब्रिक|country=संयुक्त राज्य अमेरिका|language=अंग्रेजी|num_seasons=२|num_episodes=४०|list_episodes=List of Gravity Falls episodes|executive_producer=एलेक्स हिर्स|producer={{plainlist| * Tobias Conan Trost (season 1) * Brian Doell (season 2) * Suzanna Olson (season 2) }}|editor=केभिन लोकार्रो|runtime=२०–२४ मिनेट|company=[[Disney Television Animation]]|network={{plainlist| * [[Disney Channel]] (season 1) * [[Disney XD]] (season 2) }}|first_aired={{Start date|2012|6|15}}|last_aired={{End date|2016|2|15}}|related={{plainlist| * ''[[Gravity Falls: Journal 3|Journal 3]]'' * ''[[Gravity Falls: Lost Legends|Lost Legends]]'' * ''[[The Book of Bill]]'' }}}} ग्राभिटी फल्स एलेक्स हिर्शले [[डिज्नी च्यानल]] र डिज्नी एक्सडीका लागि सिर्जना गरेको अमेरिकी एनिमेटेड रहस्यमय कमेडी टेलिभिजन शृङ्खला हो। यो शृङ्खला डिपर पाइन्स (जेसन रिटर) र उनकी जुम्ल्याहा बहिनी मेबेल (क्रिस्टेन स्काल) को साहसिक कार्यलाई पछ्याउँछ, जसलाई ओरेगनको ग्राभिटी फल्समा आफ्ना काका (वा "ग्रन्कल") स्ट्यान (हिर्श) सँग गर्मी बिताउन पठाइन्छ, जुन अलौकिक घटनाहरू र अलौकिक प्राणीहरूले भरिएको रहस्यमय शहर हो। बच्चाहरूले स्टेनलाई "मिस्ट्री श्याक" चलाउन मद्दत गर्छन्, जुन उनको स्वामित्वमा रहेको पर्यटक जाल हो, साथै स्थानीय रहस्यहरूको पनि अनुसन्धान गर्छन्। यो शृङ्खला जुन १५, २०१२ मा प्रिमियर भयो र फेब्रुअरी १५, २०१६ सम्म चल्यो। नोभेम्बर २०, २०१५ मा, हिर्शले यो शृङ्खलाको दोस्रो सिजनसँगै समाप्त हुने घोषणा गर्दै यो "१००% [उनको] रोजाइ" हो र "शो रद्द भइरहेको छैन - यो समाप्त भइरहेको छ" र यसको इच्छित निष्कर्षमा पुगिरहेको छ। यो शृङ्खला फेब्रुअरी १५, २०१६ मा एक घण्टाको समापन, "अजीब मेगेडन ३: टेक ब्याक द फल्स" सँग समाप्त भयो। पछि हिर्शले भने कि उनी थप एपिसोडहरू वा विशेष कार्यक्रमहरू सहित शृङ्खला जारी राख्न खुला छन्। शृङ्खलाको कथालाई २०१६ को जर्नल ३ को प्रतिकृति, २०१८ को ग्राफिक उपन्यास ग्रेभिटी फल्स: लस्ट लेजेन्ड्स, र २०२४ को किशोर-उन्मुख उपन्यास द बुक अफ बिलको साथ लिखित रूपमा जारी राखिएको छ। ग्रेभिटी फल्सले यसको लेखन, पात्रहरू, आवाज अभिनय, एनिमेसन र हास्यको लागि आलोचनात्मक प्रशंसा प्राप्त गरेको छ। थप रूपमा, शृङ्खलाले दुई एमी अवार्ड, तीन एनी अवार्ड, र बाफ्टा चिल्ड्रेन्स अवार्ड, विभिन्न अन्य जीत र नामांकनहरू जित्यो। ग्रेभिटी फल्सले आफ्नो दौडको क्रममा बालबालिका, किशोरकिशोरीहरू र युवा वयस्कहरूमाझ उच्च दर्शकहरू बटुल्यो र २०१५ र २०१६ को सुरुमा डिज्नी एक्सडी को उच्चतम मूल्याङ्कन गरिएको कार्यक्रम थियो, जबकि नेटवर्कको लागि धेरै मूल्याङ्कन रेकर्डहरू पनि सेट गर्‍यो। यो शृङ्खलाले फराकिलो र जोशिलो फ्यान्डमलाई आकर्षित गरेको छ, यसलाई पछिल्ला धेरै एनिमेटेड कार्यक्रमहरूको प्रभाव मानिन्छ, र विभिन्न आधिकारिक व्यापारिक वस्तुहरू जन्माएको छ। [[Category:Gravity Falls| ]] [[Category:2010s American animated television series]] [[Category:2010s American comedy-drama television series]] [[Category:2010s American mystery television series]] [[Category:2010s American surreal comedy television series]] [[Category:2012 American animated television series debuts]] [[Category:2016 American television series endings]] [[Category:American children's animated adventure television series]] [[Category:American children's animated comedy television series]] [[Category:American children's animated drama television series]] [[Category:American children's animated fantasy television series]] [[Category:American children's animated horror television series]] [[Category:American children's animated mystery television series]] [[Category:Animated television series about children]] [[Category:Animated television series about siblings]] [[Category:Animated television series about twins]] [[Category:Annie Award–winning television shows]] [[Category:Disney Channel original programming]] [[Category:Disney XD original programming]] [[Category:English-language American television shows]] [[Category:Fiction about secret societies]] [[Category:Identity theft in popular culture]] [[Category:Culture of Oregon]] [[Category:Television series about conspiracy theories]] [[Category:Television series about vacationing]] [[Category:Television series by Disney Television Animation]] [[Category:Television series by Rough Draft Studios]] [[Category:Television series created by Alex Hirsch]] [[Category:Disney and LGBTQ]] [[Category:Television shows set in Oregon]] isco2wjrmpyg9hbwrn03m1azrhwn317 1355111 1355109 2026-05-14T05:46:11Z Nirjal stha 14613 1355111 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Gravity Falls logo.png|genre={{plainlist| * [[Adventure fiction|Adventure]] * [[Mystery fiction|Mystery]] * [[Surreal comedy]] }}|creator=एलेक्स हिर्स|showrunner=Alex Hirsch|creative_director=[[Mike Rianda]] (season 1)|voices={{plainlist| * [[Jason Ritter]] * [[Kristen Schaal]] * Alex Hirsch * [[Linda Cardellini]] * [[J. K. Simmons]] }}|theme_music_composer=ब्राड ब्रिक|open_theme="''Gravity Falls'' Theme"|composer=ब्राड ब्रिक|country=संयुक्त राज्य अमेरिका|language=अंग्रेजी|num_seasons=२|num_episodes=४०|list_episodes=List of Gravity Falls episodes|executive_producer=एलेक्स हिर्स|producer={{plainlist| * Tobias Conan Trost (season 1) * Brian Doell (season 2) * Suzanna Olson (season 2) }}|editor=केभिन लोकार्रो|runtime=२०–२४ मिनेट|company=[[Disney Television Animation]]|network={{plainlist| * [[Disney Channel]] (season 1) * [[Disney XD]] (season 2) }}|first_aired={{Start date|2012|6|15}}|last_aired={{End date|2016|2|15}}|related={{plainlist| * ''[[Gravity Falls: Journal 3|Journal 3]]'' * ''[[Gravity Falls: Lost Legends|Lost Legends]]'' * ''[[The Book of Bill]]'' }}}} ग्राभिटी फल्स एलेक्स हिर्शले [[डिज्नी च्यानल]] र डिज्नी एक्सडीका लागि सिर्जना गरेको अमेरिकी एनिमेटेड रहस्यमय कमेडी टेलिभिजन शृङ्खला हो। यो शृङ्खला डिपर पाइन्स (जेसन रिटर) र उनकी जुम्ल्याहा बहिनी मेबेल (क्रिस्टेन स्काल) को साहसिक कार्यलाई पछ्याउँछ, जसलाई ओरेगनको ग्राभिटी फल्समा आफ्ना काका (वा "ग्रन्कल") स्ट्यान (हिर्श) सँग गर्मी बिताउन पठाइन्छ, जुन अलौकिक घटनाहरू र अलौकिक प्राणीहरूले भरिएको रहस्यमय शहर हो। बच्चाहरूले स्टेनलाई "मिस्ट्री श्याक" चलाउन मद्दत गर्छन्, जुन उनको स्वामित्वमा रहेको पर्यटक जाल हो, साथै स्थानीय रहस्यहरूको पनि अनुसन्धान गर्छन्। यो शृङ्खला जुन १५, २०१२ मा प्रिमियर भयो र फेब्रुअरी १५, २०१६ सम्म चल्यो। नोभेम्बर २०, २०१५ मा, हिर्शले यो शृङ्खलाको दोस्रो सिजनसँगै समाप्त हुने घोषणा गर्दै यो "१००% [उनको] रोजाइ" हो र "शो रद्द भइरहेको छैन - यो समाप्त भइरहेको छ" र यसको इच्छित निष्कर्षमा पुगिरहेको छ। यो शृङ्खला फेब्रुअरी १५, २०१६ मा एक घण्टाको समापन, "अजीब मेगेडन ३: टेक ब्याक द फल्स" सँग समाप्त भयो। पछि हिर्शले भने कि उनी थप एपिसोडहरू वा विशेष कार्यक्रमहरू सहित शृङ्खला जारी राख्न खुला छन्। शृङ्खलाको कथालाई २०१६ को जर्नल ३ को प्रतिकृति, २०१८ को ग्राफिक उपन्यास ग्रेभिटी फल्स: लस्ट लेजेन्ड्स, र २०२४ को किशोर-उन्मुख उपन्यास द बुक अफ बिलको साथ लिखित रूपमा जारी राखिएको छ। ग्रेभिटी फल्सले यसको लेखन, पात्रहरू, आवाज अभिनय, एनिमेसन र हास्यको लागि आलोचनात्मक प्रशंसा प्राप्त गरेको छ। थप रूपमा, शृङ्खलाले दुई एमी अवार्ड, तीन एनी अवार्ड, र बाफ्टा चिल्ड्रेन्स अवार्ड, विभिन्न अन्य जीत र नामांकनहरू जित्यो। ग्रेभिटी फल्सले आफ्नो दौडको क्रममा बालबालिका, किशोरकिशोरीहरू र युवा वयस्कहरूमाझ उच्च दर्शकहरू बटुल्यो र २०१५ र २०१६ को सुरुमा डिज्नी एक्सडी को उच्चतम मूल्याङ्कन गरिएको कार्यक्रम थियो, जबकि नेटवर्कको लागि धेरै मूल्याङ्कन रेकर्डहरू पनि सेट गर्‍यो। यो शृङ्खलाले फराकिलो र जोशिलो फ्यान्डमलाई आकर्षित गरेको छ, यसलाई पछिल्ला धेरै एनिमेटेड कार्यक्रमहरूको प्रभाव मानिन्छ, र विभिन्न आधिकारिक व्यापारिक वस्तुहरू जन्माएको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[Category:Gravity Falls| ]] [[Category:2010s American animated television series]] [[Category:2010s American comedy-drama television series]] [[Category:2010s American mystery television series]] [[Category:2010s American surreal comedy television series]] [[Category:2012 American animated television series debuts]] [[Category:2016 American television series endings]] [[Category:American children's animated adventure television series]] [[Category:American children's animated comedy television series]] [[Category:American children's animated drama television series]] [[Category:American children's animated fantasy television series]] [[Category:American children's animated horror television series]] [[Category:American children's animated mystery television series]] [[Category:Animated television series about children]] [[Category:Animated television series about siblings]] [[Category:Animated television series about twins]] [[Category:Annie Award–winning television shows]] [[Category:Disney Channel original programming]] [[Category:Disney XD original programming]] [[Category:English-language American television shows]] [[Category:Fiction about secret societies]] [[Category:Identity theft in popular culture]] [[Category:Culture of Oregon]] [[Category:Television series about conspiracy theories]] [[Category:Television series about vacationing]] [[Category:Television series by Disney Television Animation]] [[Category:Television series by Rough Draft Studios]] [[Category:Television series created by Alex Hirsch]] [[Category:Disney and LGBTQ]] [[Category:Television shows set in Oregon]] lrxiwdk2nxg0kjwq2szdbhtauy4044b 1355128 1355111 2026-05-14T06:02:15Z Saroj 31493 Added {{[[Template:अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद|अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद]]}} tag 1355128 wikitext text/x-wiki {{अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद|date=मे २०२६}} {{Infobox television|image=Gravity Falls logo.png|genre={{plainlist| * [[Adventure fiction|Adventure]] * [[Mystery fiction|Mystery]] * [[Surreal comedy]] }}|creator=एलेक्स हिर्स|showrunner=Alex Hirsch|creative_director=[[Mike Rianda]] (season 1)|voices={{plainlist| * [[Jason Ritter]] * [[Kristen Schaal]] * Alex Hirsch * [[Linda Cardellini]] * [[J. K. Simmons]] }}|theme_music_composer=ब्राड ब्रिक|open_theme="''Gravity Falls'' Theme"|composer=ब्राड ब्रिक|country=संयुक्त राज्य अमेरिका|language=अंग्रेजी|num_seasons=२|num_episodes=४०|list_episodes=List of Gravity Falls episodes|executive_producer=एलेक्स हिर्स|producer={{plainlist| * Tobias Conan Trost (season 1) * Brian Doell (season 2) * Suzanna Olson (season 2) }}|editor=केभिन लोकार्रो|runtime=२०–२४ मिनेट|company=[[Disney Television Animation]]|network={{plainlist| * [[Disney Channel]] (season 1) * [[Disney XD]] (season 2) }}|first_aired={{Start date|2012|6|15}}|last_aired={{End date|2016|2|15}}|related={{plainlist| * ''[[Gravity Falls: Journal 3|Journal 3]]'' * ''[[Gravity Falls: Lost Legends|Lost Legends]]'' * ''[[The Book of Bill]]'' }}}} ग्राभिटी फल्स एलेक्स हिर्शले [[डिज्नी च्यानल]] र डिज्नी एक्सडीका लागि सिर्जना गरेको अमेरिकी एनिमेटेड रहस्यमय कमेडी टेलिभिजन शृङ्खला हो। यो शृङ्खला डिपर पाइन्स (जेसन रिटर) र उनकी जुम्ल्याहा बहिनी मेबेल (क्रिस्टेन स्काल) को साहसिक कार्यलाई पछ्याउँछ, जसलाई ओरेगनको ग्राभिटी फल्समा आफ्ना काका (वा "ग्रन्कल") स्ट्यान (हिर्श) सँग गर्मी बिताउन पठाइन्छ, जुन अलौकिक घटनाहरू र अलौकिक प्राणीहरूले भरिएको रहस्यमय शहर हो। बच्चाहरूले स्टेनलाई "मिस्ट्री श्याक" चलाउन मद्दत गर्छन्, जुन उनको स्वामित्वमा रहेको पर्यटक जाल हो, साथै स्थानीय रहस्यहरूको पनि अनुसन्धान गर्छन्। यो शृङ्खला जुन १५, २०१२ मा प्रिमियर भयो र फेब्रुअरी १५, २०१६ सम्म चल्यो। नोभेम्बर २०, २०१५ मा, हिर्शले यो शृङ्खलाको दोस्रो सिजनसँगै समाप्त हुने घोषणा गर्दै यो "१००% [उनको] रोजाइ" हो र "शो रद्द भइरहेको छैन - यो समाप्त भइरहेको छ" र यसको इच्छित निष्कर्षमा पुगिरहेको छ। यो शृङ्खला फेब्रुअरी १५, २०१६ मा एक घण्टाको समापन, "अजीब मेगेडन ३: टेक ब्याक द फल्स" सँग समाप्त भयो। पछि हिर्शले भने कि उनी थप एपिसोडहरू वा विशेष कार्यक्रमहरू सहित शृङ्खला जारी राख्न खुला छन्। शृङ्खलाको कथालाई २०१६ को जर्नल ३ को प्रतिकृति, २०१८ को ग्राफिक उपन्यास ग्रेभिटी फल्स: लस्ट लेजेन्ड्स, र २०२४ को किशोर-उन्मुख उपन्यास द बुक अफ बिलको साथ लिखित रूपमा जारी राखिएको छ। ग्रेभिटी फल्सले यसको लेखन, पात्रहरू, आवाज अभिनय, एनिमेसन र हास्यको लागि आलोचनात्मक प्रशंसा प्राप्त गरेको छ। थप रूपमा, शृङ्खलाले दुई एमी अवार्ड, तीन एनी अवार्ड, र बाफ्टा चिल्ड्रेन्स अवार्ड, विभिन्न अन्य जीत र नामांकनहरू जित्यो। ग्रेभिटी फल्सले आफ्नो दौडको क्रममा बालबालिका, किशोरकिशोरीहरू र युवा वयस्कहरूमाझ उच्च दर्शकहरू बटुल्यो र २०१५ र २०१६ को सुरुमा डिज्नी एक्सडी को उच्चतम मूल्याङ्कन गरिएको कार्यक्रम थियो, जबकि नेटवर्कको लागि धेरै मूल्याङ्कन रेकर्डहरू पनि सेट गर्‍यो। यो शृङ्खलाले फराकिलो र जोशिलो फ्यान्डमलाई आकर्षित गरेको छ, यसलाई पछिल्ला धेरै एनिमेटेड कार्यक्रमहरूको प्रभाव मानिन्छ, र विभिन्न आधिकारिक व्यापारिक वस्तुहरू जन्माएको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[Category:Gravity Falls| ]] [[Category:2010s American animated television series]] [[Category:2010s American comedy-drama television series]] [[Category:2010s American mystery television series]] [[Category:2010s American surreal comedy television series]] [[Category:2012 American animated television series debuts]] [[Category:2016 American television series endings]] [[Category:American children's animated adventure television series]] [[Category:American children's animated comedy television series]] [[Category:American children's animated drama television series]] [[Category:American children's animated fantasy television series]] [[Category:American children's animated horror television series]] [[Category:American children's animated mystery television series]] [[Category:Animated television series about children]] [[Category:Animated television series about siblings]] [[Category:Animated television series about twins]] [[Category:Annie Award–winning television shows]] [[Category:Disney Channel original programming]] [[Category:Disney XD original programming]] [[Category:English-language American television shows]] [[Category:Fiction about secret societies]] [[Category:Identity theft in popular culture]] [[Category:Culture of Oregon]] [[Category:Television series about conspiracy theories]] [[Category:Television series about vacationing]] [[Category:Television series by Disney Television Animation]] [[Category:Television series by Rough Draft Studios]] [[Category:Television series created by Alex Hirsch]] [[Category:Disney and LGBTQ]] [[Category:Television shows set in Oregon]] bnatzio3eheon6t3o80wk12tquc7l7h 0 150168 1355097 2026-05-14T05:15:21Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1332519574|Foundry]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355097 wikitext text/x-wiki '''ढलोट उद्योग''' धातुलाई पगालेर [[ढलोट]] उत्पादन गर्ने कारखाना हो। धातुहरूलाई तरल अवस्थाम पगालिन्छ, साँचामा खन्याएर, र धातु चिसो भएर ठोस भएपछि साँचोखो सामग्री हटाएर आकारमा ढालिन्छ। प्रशोधन गरिएका सबैभन्दा सामान्य धातुहरू एल्युमिनियम र ढलाइ फलाम हुन्। यद्यपि, अन्य धातुहरू, जस्तै [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]], [[पित्तल]], इस्पात, [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], र [[जस्ता|जिंक]], पनि [[ढलोट]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा, इच्छित आकार र आकारका भागहरू बनाउन सकिन्छ। ढलोट उद्योग वस्तु पुनर्चक्र आन्दोलनमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हुन्। प्रत्येक वर्ष लाखौं टन स्क्र्याप धातु पगालेर नयाँ सामानहरू पुनः निर्माण गरिन्छ। यसबाहेक, धेरै ढलोट उद्योगहरूले आफ्नो मोल्डिङ प्रक्रियामा बालुवा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=About Metalcasting &#124; American Foundry Society |url=https://www.afsinc.org/about-metalcasting}}</ref> == प्रक्रिया == === धातुलाई पगाल्ने === [[चित्र:Gussmetallschmelze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|ढलाइका लागि क्रुसिबलमा धातु पगालिएको ]] === साँचो बनाउने === === खनाउने === [[चित्र:Born_bronze_-_Bronze_casts.jpg|अङ्गुठाकार|मोल्डमा खन्याइएको छ।]] === शेकआउट === === ताप उपचार === === सतह सफाई === === फिनिसिङ === [[श्रेणी:धातुकार्य]] k382oc6f19bpyv4ghm41xdiri5j5rzj 1355098 1355097 2026-05-14T05:15:37Z Bishaldev100 28807 1355098 wikitext text/x-wiki '''ढलोट उद्योग''' धातुलाई पगालेर [[ढलोट]] उत्पादन गर्ने कारखाना हो। धातुहरूलाई तरल अवस्थाम पगालिन्छ, साँचामा खन्याएर, र धातु चिसो भएर ठोस भएपछि साँचोखो सामग्री हटाएर आकारमा ढालिन्छ। प्रशोधन गरिएका सबैभन्दा सामान्य धातुहरू एल्युमिनियम र ढलाइ फलाम हुन्। यद्यपि, अन्य धातुहरू, जस्तै [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]], [[पित्तल]], इस्पात, [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], र [[जस्ता|जिंक]], पनि [[ढलोट]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा, इच्छित आकार र आकारका भागहरू बनाउन सकिन्छ। ढलोट उद्योग वस्तु पुनर्चक्र आन्दोलनमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हुन्। प्रत्येक वर्ष लाखौं टन स्क्र्याप धातु पगालेर नयाँ सामानहरू पुनः निर्माण गरिन्छ। यसबाहेक, धेरै ढलोट उद्योगहरूले आफ्नो मोल्डिङ प्रक्रियामा बालुवा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=About Metalcasting &#124; American Foundry Society |url=https://www.afsinc.org/about-metalcasting}}</ref> == प्रक्रिया == === धातुलाई पगाल्ने === [[चित्र:Gussmetallschmelze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|ढलाइका लागि क्रुसिबलमा धातु पगालिएको ]] === साँचो बनाउने === === खनाउने === [[चित्र:Born_bronze_-_Bronze_casts.jpg|अङ्गुठाकार|मोल्डमा खन्याइएको छ।]] === शेकआउट === === ताप उपचार === === सतह सफाई === === फिनिसिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] rk1nahtfsiw05bqy4tp01lr3ln2unnx 1355099 1355098 2026-05-14T05:32:23Z Bishaldev100 28807 /* धातुलाई पगाल्ने */ 1355099 wikitext text/x-wiki '''ढलोट उद्योग''' धातुलाई पगालेर [[ढलोट]] उत्पादन गर्ने कारखाना हो। धातुहरूलाई तरल अवस्थाम पगालिन्छ, साँचामा खन्याएर, र धातु चिसो भएर ठोस भएपछि साँचोखो सामग्री हटाएर आकारमा ढालिन्छ। प्रशोधन गरिएका सबैभन्दा सामान्य धातुहरू एल्युमिनियम र ढलाइ फलाम हुन्। यद्यपि, अन्य धातुहरू, जस्तै [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]], [[पित्तल]], इस्पात, [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], र [[जस्ता|जिंक]], पनि [[ढलोट]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा, इच्छित आकार र आकारका भागहरू बनाउन सकिन्छ। ढलोट उद्योग वस्तु पुनर्चक्र आन्दोलनमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हुन्। प्रत्येक वर्ष लाखौं टन स्क्र्याप धातु पगालेर नयाँ सामानहरू पुनः निर्माण गरिन्छ। यसबाहेक, धेरै ढलोट उद्योगहरूले आफ्नो मोल्डिङ प्रक्रियामा बालुवा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=About Metalcasting &#124; American Foundry Society |url=https://www.afsinc.org/about-metalcasting}}</ref> == प्रक्रिया == === धातुलाई पगाल्ने === [[चित्र:Gussmetallschmelze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|ढलाइका लागि क्रुसिबलमा धातु पगालिएको ]] धातुलाई भट्टीमा पगालिन्छ । नयाँ सामग्री, बाह्य कवाडी, आन्तरिक कवाडीलाई भट्टीमा पगालिन्छ। === साँचो बनाउने === === खनाउने === [[चित्र:Born_bronze_-_Bronze_casts.jpg|अङ्गुठाकार|मोल्डमा खन्याइएको छ।]] === शेकआउट === === ताप उपचार === === सतह सफाई === === फिनिसिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] sxgrj65z3ar65wmnfy4tyu982fi40hd 1355102 1355099 2026-05-14T05:37:51Z Bishaldev100 28807 1355102 wikitext text/x-wiki '''ढलोट उद्योग''' धातुलाई पगालेर [[ढलोट]] उत्पादन गर्ने कारखाना हो। धातुहरूलाई तरल अवस्थाम पगालिन्छ, साँचामा खन्याएर, र धातु चिसो भएर ठोस भएपछि साँचोखो सामग्री हटाएर आकारमा ढालिन्छ। प्रशोधन गरिएका सबैभन्दा सामान्य धातुहरू एल्युमिनियम र ढलाइ फलाम हुन्। यद्यपि, अन्य धातुहरू, जस्तै [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]], [[पित्तल]], इस्पात, [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], र [[जस्ता]], पनि [[ढलोट]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा, इच्छित आकार र आकारका भागहरू बनाउन सकिन्छ। ढलोट उद्योग वस्तु पुनर्चक्र आन्दोलनमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हुन्। प्रत्येक वर्ष लाखौं टन स्क्र्याप धातु पगालेर नयाँ सामानहरू पुनः निर्माण गरिन्छ। यसबाहेक, धेरै ढलोट उद्योगहरूले आफ्नो मोल्डिङ प्रक्रियामा बालुवा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=About Metalcasting &#124; American Foundry Society |url=https://www.afsinc.org/about-metalcasting}}</ref> == प्रक्रिया == === धातुलाई पगाल्ने === [[चित्र:Gussmetallschmelze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|ढलाइका लागि क्रुसिबलमा धातु पगालिएको ]] धातुलाई भट्टीमा पगालिन्छ । नयाँ सामग्री, बाह्य कवाडी, आन्तरिक कवाडीलाई भट्टीमा पगालिन्छ। === साँचो बनाउने === === खनाउने === [[चित्र:Born_bronze_-_Bronze_casts.jpg|अङ्गुठाकार|मोल्डमा खन्याइएको छ।]] === शेकआउट === === ताप उपचार === === सतह सफाई === === फिनिसिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] mf8vlmskfktw119esj7buzb8jy4oj7r 1355127 1355102 2026-05-14T06:02:13Z Bishaldev100 28807 1355127 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Pouring_gold.jpg|अङ्गुठाकार|Pouring gold]] '''ढलोट उद्योग''' धातुलाई पगालेर [[ढलोट]] उत्पादन गर्ने कारखाना हो। धातुहरूलाई तरल अवस्थाम पगालिन्छ, साँचामा खन्याएर, र धातु चिसो भएर ठोस भएपछि साँचो सामग्री हटाएर आकारमा ढालिन्छ। प्रशोधन गरिएका सबैभन्दा सामान्य धातुहरू एल्युमिनियम र ढलाइ फलाम हुन्। यद्यपि, अन्य धातुहरू, जस्तै [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]], [[पित्तल]], इस्पात, [[म्याग्नेसियम|म्याग्नेशियम]], र [[जस्ता]], पनि [[ढलोट]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा, इच्छित आकार र आकारका भागहरू बनाउन सकिन्छ। ढलोट उद्योग वस्तु पुनर्चक्र आन्दोलनमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताहरू मध्ये एक हुन्। प्रत्येक वर्ष लाखौं टन स्क्र्याप धातु पगालेर नयाँ सामानहरू पुनः निर्माण गरिन्छ। यसबाहेक, धेरै ढलोट उद्योगहरूले आफ्नो मोल्डिङ प्रक्रियामा बालुवा प्रयोग गर्छन्। <ref>{{Cite web |title=About Metalcasting &#124; American Foundry Society |url=https://www.afsinc.org/about-metalcasting}}</ref> == प्रक्रिया == === धातुलाई पगाल्ने === [[चित्र:Gussmetallschmelze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|ढलाइका लागि क्रुसिबलमा धातु पगालिएको ]] धातुलाई भट्टीमा पगालिन्छ । नयाँ सामग्री, बाह्य कवाडी, आन्तरिक कवाडीलाई भट्टीमा पगालिन्छ। === साँचो बनाउने === === खनाउने === [[चित्र:Born_bronze_-_Bronze_casts.jpg|अङ्गुठाकार|मोल्डमा खन्याइएको छ।]] === शेकआउट === === ताप उपचार === === सतह सफाई === === फिनिसिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुकार्य]] nqquim1b7z732fzcuej4bexhp4j0mle 828 150169 1355105 2026-05-14T05:41:19Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'चित्रवन नगरपालिका', top = 27.35, bottom = 30.4, left = 32.0, right = 84.55, image = 'साविक चित्रवन नगरपालिका.png' } 1355105 Scribunto text/plain return { name = 'चित्रवन नगरपालिका', top = 27.35, bottom = 30.4, left = 32.0, right = 84.55, image = 'साविक चित्रवन नगरपालिका.png' } 0hvyxjbody7mnnmxg82zzui9fyqgcqa 1355142 1355105 2026-05-14T06:14:13Z पर्वत सुवेदी 31224 1355142 Scribunto text/plain return { name = 'चित्रवन नगरपालिका', top = 27.45, bottom = 30.4, left = 32.0, right = 84.65, image = 'साविक चित्रवन नगरपालिका.png' } 314ccwgu2xekor7oyrpy0jkli6nfnh1 1355143 1355142 2026-05-14T06:15:02Z पर्वत सुवेदी 31224 1355143 Scribunto text/plain return { name = 'चित्रवन नगरपालिका', top = 27.62,-- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.54,-- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 84.22,-- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 84.32,-- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'साविक चित्रवन नगरपालिका.png' } ha9e21v2ktw3ku6cno63clw4h3cok8u 828 150170 1355110 2026-05-14T05:45:38Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'नारायणी अञ्चल', top = 28.1, bottom = 26.8, left = 83.8, right = 85.5, image = 'नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png', } 1355110 Scribunto text/plain return { name = 'नारायणी अञ्चल', top = 28.1, bottom = 26.8, left = 83.8, right = 85.5, image = 'नारायणी अञ्चलका जिल्लाहरू.png', } bw05arjrh8b3v5hi0o1nk2llx6tq81f 828 150171 1355112 2026-05-14T05:46:32Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'शुक्रनगर', top = 27.62, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.32, image = 'साविक शुक्रनगर गाविस.png' } 1355112 Scribunto text/plain return { name = 'शुक्रनगर', top = 27.62, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.32, image = 'साविक शुक्रनगर गाविस.png' } rz8zkttbtsj3arz3wyzvr5n74et8cw4 1355134 1355112 2026-05-14T06:06:34Z पर्वत सुवेदी 31224 1355134 Scribunto text/plain return { name = 'शुक्रनगर', top = 27.62,-- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.54,-- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 84.22,-- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 84.32,-- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'साविक शुक्रनगर गाविस.png' } a0jncstzbe8227sy1iqx5hja6j7yidr 1355149 1355134 2026-05-14T06:36:37Z पर्वत सुवेदी 31224 1355149 Scribunto text/plain return { name = 'शुक्रनगर', top = 27.62,-- सबै थोप्लाहरू तल सार्न यसलाई बढाउनुहोस् bottom = 27.54,-- सबै थोप्लाहरू माथि सार्न यसलाई घटाउनुहोस् left = 84.22,-- सबै थोप्लाहरू दायाँ सार्न यसलाई घटाउनुहोस् right = 84.36,-- सबै थोप्लाहरू बायाँ सार्न यसलाई बढाउनुहोस्। image = 'साविक शुक्रनगर गाविस.png' } hrlm4teg3s6fwvgrhsi0cdp5vunin7x 828 150172 1355114 2026-05-14T05:49:37Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र', top = 28.35, bottom = 26.35, left = 83.85, right = 86.95, image = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र.png', description = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको प्रशासनिक सीमा' } 1355114 Scribunto text/plain return { name = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र', top = 28.35, bottom = 26.35, left = 83.85, right = 86.95, image = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र.png', description = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको प्रशासनिक सीमा' } guhudzy0c8ylu56i4vp2z6o4eiatzmy 1355117 1355114 2026-05-14T05:52:09Z पर्वत सुवेदी 31224 1355117 Scribunto text/plain return { name = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र', top = 28.1, bottom = 26.8, left = 83.8, right = 85.5, image = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र.png', } t6a70mbm7jxb6abcfozjzf4q8yujp3w 1355135 1355117 2026-05-14T06:07:08Z पर्वत सुवेदी 31224 1355135 Scribunto text/plain return { name = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र', top = 28.1, bottom = 26.8, left = 83.5, right = 85.5, image = 'मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र.png', } 4fik41cwtx296tgt7npewwd61n4aiu9 828 150173 1355118 2026-05-14T05:55:46Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.61, bottom = 27.53, left = 84.30, right = 84.39, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } 1355118 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.61, bottom = 27.53, left = 84.30, right = 84.39, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } s0nm7w10w2y18h5611244s6pe1ls69s 1355119 1355118 2026-05-14T05:56:52Z पर्वत सुवेदी 31224 1355119 Scribunto text/plain return { name = 'शुक्रनगर', top = 27.62, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.32, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } 26gl1qhap8t2wu4uxid3w0dz289elv9 1355121 1355119 2026-05-14T05:57:11Z पर्वत सुवेदी 31224 1355121 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.62, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.32, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } 6epezalb8n4tj45ecbcd3fvvvh07hd7 1355124 1355121 2026-05-14T05:59:43Z पर्वत सुवेदी 31224 1355124 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.60, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.32, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } mvp5c5n5ph1t7l3l0tqvei48t6yfeua 1355129 1355124 2026-05-14T06:02:58Z पर्वत सुवेदी 31224 1355129 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.60, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.33, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } o8fge71p5rffmluy1r37j25srw4y1ic 1355131 1355129 2026-05-14T06:03:33Z पर्वत सुवेदी 31224 1355131 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.60, bottom = 84.33, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } dtkvnj6tb2njrs93njtale7jnlj25a0 1355132 1355131 2026-05-14T06:03:57Z पर्वत सुवेदी 31224 [[Special:Contributions/पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|वार्ता]])द्वारा [[Special:Diff/1355131|1355131]] संशोधनलाई खारेज गरियो 1355132 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.60, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.33, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } o8fge71p5rffmluy1r37j25srw4y1ic 1355133 1355132 2026-05-14T06:05:30Z पर्वत सुवेदी 31224 परिक्षण 1355133 Scribunto text/plain return { name = 'पार्वतीपुर', top = 27.66, bottom = 27.54, left = 84.22, right = 84.43, image = 'साविक पार्वतीपुर गाविस.png' } fhx5cev33sn3ooyffv1tv0bvta8shjk 10 150174 1355138 2026-05-14T06:11:11Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: <includeonly>{{#if:{{{firsticon|}}}{{{iconfirst|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=Wikisource reference]]&nbsp;}}<!-- optional verbatim message, not included by default -->{{if empty|{{if first display both|{{{prescript|}}}|&nbsp;}}|{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]:&nbsp;}}}}<!-- end of optional message, begin standard citation code: -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|... 1355138 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{firsticon|}}}{{{iconfirst|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=Wikisource reference]]&nbsp;}}<!-- optional verbatim message, not included by default -->{{if empty|{{if first display both|{{{prescript|}}}|&nbsp;}}|{{#if:{{{vb|}}}|This article incorporates text from a publication now in the [[public domain]]:&nbsp;}}}}<!-- end of optional message, begin standard citation code: -->{{#invoke:template wrapper|{{#if:{{{_debug|}}}|list|wrap}}|_template=citation |_exclude=anchor, class, contribution, firsticon, iconfirst, noicon, nolink, plainchapter, plaintitle, prescript, scan, wslanguage, wslink, wsat, wspage, wspages, vb, _debug |_alias-map=1:title, 2:author, 3:language, accessdate:access-date, authorlink:author-link, origyear:orig-date, nopp:no-pp |_reuse=chapter, title, page, pages, at, language <!-- these are reused --> |title = {{ #if:{{{plaintitle|}}} | {{{plaintitle}}}<!-- just text, no linking --> |{{cite wikisource/make link |language={{{wslanguage|{{{3|}}}}}} |link={{{wslink|{{{title|{{{1|}}}}}}}}} |anchor={{{anchor|}}} |label={{{title|{{{1|}}}}}} |noicon={{{noicon|}}} }} }}<!-- end #if plaintitle --> |at = {{ #if:{{{wsat|}}} |{{cite wikisource/make link |language={{{wslanguage|{{{3|}}}}}} |link={{{wslink|{{{title|{{{1|}}}}}}}}} |chapter={{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |anchor={{{wsat|}}} |label={{{at|{{{wsat|}}}}}} |noicon={{{noicon|}}} }}|{{{at|}}}}} |page = {{ #if:{{{wspage|}}} |{{cite wikisource/make link |language={{{wslanguage|{{{3|}}}}}} |link={{{wslink|{{{title|{{{1|}}}}}}}}} |chapter={{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |anchor={{{wspage|}}} |label={{{page|{{{wspage|}}}}}} |noicon={{{noicon|}}} }}|{{{page|}}}}} |pages = {{ #if:{{{wspages|}}} |{{cite wikisource/make link |language={{{wslanguage|{{{3|}}}}}} |link={{{wslink|{{{title|{{{1|}}}}}}}}} |chapter={{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |anchor={{{wspages|}}} |label={{{pages|{{{wspages|}}}}}} |noicon={{{noicon|}}} }}|{{{pages|}}}}} |chapter = {{ #if:{{{chapter|}}}{{{contribution|}}}{{{plainchapter|}}} |{{ #if:{{{plainchapter|}}} |{{{plainchapter}}}<!-- just text --> |{{<!-- else #if NOT plainchapter --> #if:{{{wslink|}}}{{{title|}}}{{{plaintitle|}}}{{{1|}}} |{{cite wikisource/make link |language={{{wslanguage|{{{3|}}}}}} |link={{{wslink|{{{title|{{{plaintitle|{{{1|}}}}}}}}}}}} |chapter={{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |anchor={{{anchor|}}} |label={{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |noicon={{{noicon|}}} }} |<!-- else #if NOT wslink, title, plaintitle OR parameter #1 -->{{{chapter|{{{contribution|}}}}}}<!-- cs1|2 will emit a missing title error message here because no title --> }}<!-- end #if wslink, title, plaintitle OR parameter #1 --> }}<!-- end #if plainchapter --> }}<!-- end #if chapter OR contribution --> |via = {{#if:{{{nolink|}}}|Wikisource|[[Wikisource]]}} |mode = {{#invoke:Citation mode|main|cs1}} |language = {{#if:{{{wslanguage|{{{3|}}}}}}|{{{wslanguage|{{{3|}}}}}}|{{{language|{{{lang|}}}}}}}} }}{{#if:{{{scan|}}}|&nbsp;[{{smaller|[[wikisource:{{#if:{{{wslanguage|{{{3|}}}}}}|{{{wslanguage|{{{3|}}}}}}:}}{{{scan|}}}{{!}}scan]]}}{{#if:{{{noicon|}}}||&nbsp;[[File:Wikisource-logo.svg|12px|class=noviewer|alt=Wikisource link]]}}]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> l2kk1e5h8hq8ti4y71yod38twi8wt56 0 150175 1355160 2026-05-14T07:33:56Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353643680|Metallurgy]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355160 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 275 | image1 = Processing gold.jpg | alt1 = | caption1 = Gold [[smelting]] workers in [[Siuna]], Nicaragua in the late 20th century | image2 = Pouring gold.jpg | alt2 = | caption2 = [[Casting (metalworking)|Casting]], the process of pouring molten metal into a mold }}'''धातु विज्ञान''' धातुको भौतिक र रासायनिक गुण, तिनीहरूको अन्तर-धातु यौगिकहरू, र तिनीहरूको मिश्रणहरू, (जसलाई [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] भनिन्छ), अध्ययन गर्ने "[[सामग्री विज्ञान र इन्जिनियरिङ]]"को एक क्षेत्र हो । धातु विज्ञानले धातुको उत्पादन र इन्जिनियरिङ सहित धातुको विज्ञान र प्रविधि दुवैलाई समेट्छ। धातु विज्ञान धातुकार्य भन्दा भिन्न छ, यसले धातुकार्यको लागी बैज्ञानिक आधार प्रदान गर्छ । [[चिकित्सा विज्ञान]]ले चिकित्सा अभ्यासलाई समर्थन गरेजस्तै। धातु विज्ञानको विशेषज्ञलाई धातुविज्ञको रूपमा जानिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, धातु विज्ञान मुख्यतया धातुहरूको उत्पादनमा केन्द्रित छ। धातु उत्पादन धातु उत्खननको लागी घाउको प्रशोधनबाट सुरु हुन्छ। धातु उत्पादनको अध्ययनलाई फलाम धातु विज्ञान र गैर-फलाम धातुविज्ञानमा विभाजित गरिएको छ। फलाम-धातु विज्ञानमा [[फलाम]]मा आधारित प्रक्रियाहरू र मिश्र धातुहरू समावेश हुन्छन्, जबकि गैर-फलाम धातु विज्ञानमा अन्य धातुहरूमा आधारित प्रक्रियाहरू अनि मिश्र धातुहरू सामेल हुन्छन्। विश्व धातु उत्पादनको ९५% फलाम धातु पर्दछ ।<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F "Металлургия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118031950/http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F|date=18 January 2015}}. in ''The [[Great Soviet Encyclopedia]]''. 1979.</ref> == इतिहास == [[श्रेणी:धातुहरू]] 2x1jndiaujg39otlx6slv3mktshda2b 1355161 1355160 2026-05-14T07:34:10Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355161 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 275 | image1 = Processing gold.jpg | alt1 = | caption1 = Gold [[smelting]] workers in [[Siuna]], Nicaragua in the late 20th century | image2 = Pouring gold.jpg | alt2 = | caption2 = [[Casting (metalworking)|Casting]], the process of pouring molten metal into a mold }}'''धातु विज्ञान''' धातुको भौतिक र रासायनिक गुण, तिनीहरूको अन्तर-धातु यौगिकहरू, र तिनीहरूको मिश्रणहरू, (जसलाई [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] भनिन्छ), अध्ययन गर्ने "[[सामग्री विज्ञान र इन्जिनियरिङ]]"को एक क्षेत्र हो । धातु विज्ञानले धातुको उत्पादन र इन्जिनियरिङ सहित धातुको विज्ञान र प्रविधि दुवैलाई समेट्छ। धातु विज्ञान धातुकार्य भन्दा भिन्न छ, यसले धातुकार्यको लागी बैज्ञानिक आधार प्रदान गर्छ । [[चिकित्सा विज्ञान]]ले चिकित्सा अभ्यासलाई समर्थन गरेजस्तै। धातु विज्ञानको विशेषज्ञलाई धातुविज्ञको रूपमा जानिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, धातु विज्ञान मुख्यतया धातुहरूको उत्पादनमा केन्द्रित छ। धातु उत्पादन धातु उत्खननको लागी घाउको प्रशोधनबाट सुरु हुन्छ। धातु उत्पादनको अध्ययनलाई फलाम धातु विज्ञान र गैर-फलाम धातुविज्ञानमा विभाजित गरिएको छ। फलाम-धातु विज्ञानमा [[फलाम]]मा आधारित प्रक्रियाहरू र मिश्र धातुहरू समावेश हुन्छन्, जबकि गैर-फलाम धातु विज्ञानमा अन्य धातुहरूमा आधारित प्रक्रियाहरू अनि मिश्र धातुहरू सामेल हुन्छन्। विश्व धातु उत्पादनको ९५% फलाम धातु पर्दछ ।<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F "Металлургия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118031950/http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F|date=18 January 2015}}. in ''The [[Great Soviet Encyclopedia]]''. 1979.</ref> == इतिहास == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुहरू]] 8l40juw3y6yb8cmypy2sg2kbbo8b164 1355163 1355161 2026-05-14T07:42:20Z Bishaldev100 28807 1355163 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 275 | image1 = Processing gold.jpg | alt1 = | caption1 = Gold [[smelting]] workers in [[Siuna]], Nicaragua in the late 20th century | image2 = Pouring gold.jpg | alt2 = | caption2 = [[Casting (metalworking)|Casting]], the process of pouring molten metal into a mold }}'''धातु विज्ञान''' धातुको भौतिक र रासायनिक गुण, तिनीहरूको अन्तर-धातु यौगिकहरू, र तिनीहरूको मिश्रणहरू, (जसलाई [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] भनिन्छ), अध्ययन गर्ने "[[सामग्री विज्ञान र इन्जिनियरिङ]]"को एक क्षेत्र हो । धातु विज्ञानले धातुको उत्पादन र इन्जिनियरिङ सहित धातुको विज्ञान र प्रविधि दुवैलाई समेट्छ। धातु विज्ञान धातुकार्य भन्दा भिन्न छ, यसले धातुकार्यको लागी बैज्ञानिक आधार प्रदान गर्छ । [[चिकित्सा विज्ञान]]ले चिकित्सा अभ्यासलाई समर्थन गरेजस्तै। धातु विज्ञानको विशेषज्ञलाई धातुविज्ञको रूपमा जानिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, धातु विज्ञान मुख्यतया धातुहरूको उत्पादनमा केन्द्रित छ। धातु उत्पादन धातु उत्खननको लागी घाउको प्रशोधनबाट सुरु हुन्छ। धातु उत्पादनको अध्ययनलाई फलाम धातु विज्ञान र गैर-फलाम धातुविज्ञानमा विभाजित गरिएको छ। फलाम-धातु विज्ञानमा [[फलाम]]मा आधारित प्रक्रियाहरू र मिश्र धातुहरू समावेश हुन्छन्, जबकि गैर-फलाम धातु विज्ञानमा अन्य धातुहरूमा आधारित प्रक्रियाहरू अनि मिश्र धातुहरू सामेल हुन्छन्। विश्व धातु उत्पादनको ९५% फलाम धातु पर्दछ ।<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F "Металлургия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118031950/http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F|date=18 January 2015}}. in ''The [[Great Soviet Encyclopedia]]''. 1979.</ref> == इतिहास == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पदार्थ विज्ञान]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुहरू]] hhr5wzuvjsimukcc5sbvo4kicdwnzls 3 150176 1355166 2026-05-14T07:44:11Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1355166 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, बखत भण्डारीज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७२८]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:बखत भण्डारी|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२९, १४ मे २०२६ (नेपाली समय) 8u4g1skj9s1slecdt6py68dt8m6t95r 4 150177 1355169 2026-05-14T08:05:50Z Saroj 31493 [[Special:Permalink/736152|विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन]]बाट सर्दै 1355169 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|1={{done}} — [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] ०९:०५, १२ डिसेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))}} ==== बिप्लब आनन्द ==== {{sr-request |Status = Done<!--don't change this line--> |user name =Biplab Anand }} बिप्लब आनन्द ज्यूले धेरै समय देखि नेपाली विकिपिडियामा अनवरत रुपमा सहयोग पुर्याउदै आउनु भएको छ। मेरो विचारमा बिप्लब ज्यु सँग यो आधिकारको लागि चाहिने सबै प्राविधिक ज्ञान छ। उहाँले नेपाली विकिपिडियामा १६०००+ सम्पादन गर्नु भएको छ र धेरै समयदेखि प्रबन्धकको रुपमा कार्य गर्दै आउनुभएको छ। विकिपिडियामा छलफलहरूमा प्रशासकहरूको त्यति सम्लग्नता देखिदैन र यो अवस्थामा हामीहरुलाई नयाँ प्रशासकहरूको खाँचो छ। मेरो विचारमा बिप्लब ज्यु यो कार्यको लागि योग्य हुनुहुन्छ त्येसैले म उहाँलाई यो अधिकारको लागि नामांकित गर्छु। उहाँलाई नामांकित गर्न पाउनु मेरो लागि गर्वको कुरा हो, धन्यवाद।--[[User:BRPever|<font color="#FF00FF">B</font><font color="#FF7E00">R</font><font color="#00A300">P</font>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १२:०२, ७ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) :प्रशासक पदको लागि योग्य सम्झेर नामाङ्कन गर्नुभएकोमा धन्यवाद। यस नामाङ्कनलाई म सहर्षस्वीकार गर्दछु।--[[User:बिप्लब आनन्द|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:बिप्लब आनन्द|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०७:१९, ८ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) '''समर्थन''' * {{समर्थन}} [[User:Nirjal stha|Nirjal stha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्ने]]) १५:३८, ७ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}--[[User:BRPever|<font color="#FF00FF">B</font><font color="#FF7E00">R</font><font color="#00A300">P</font>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १५:५३, ७ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्ने]]) १५:५६, ७ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * यस नामाङ्कनमा मेरो पूर्ण {{समर्थन}} छ।[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) ०३:४६, ८ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} -[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्ने]]) १०:२१, ८ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * विश्वसनीय प्रयोगकर्ताका साथै विश्वव्यापी योगदान सराहनीय, क्रस विकी योगदान दिनुका साथै विभिन्न विकी आयोजनामा सक्रिय रहेको र व्यक्तिगत रूपमा पनि चिनजान रहेकोले मेरो {{Strong support|पूर्ण समर्थन}} छ । &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> ०३:५३, १५ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}[[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> १८:२४, १५ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) '''विरोध''' '''छलफल''' *यस नामाङ्कन सँगै निष्क्रिय प्रशासक र प्रबन्धकलाई पनि पदमुक्त गर्न पनि छलफल चलाई कार्यान्वित गर्न आवश्यक छ।[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) ०३:४६, ८ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) ::{{ping|Nirajan pant}} ज्यू, [[विकिपिडिया:प्रबन्धक मुक्त गर्न सकिने आधारहरू]] बनेको छ र त्यो अनुसार २ जनवरी र २ जुलाईमा निष्क्रिय प्रशासक र प्रबन्धकलाई पदमुक्त गरिनेछ।--[[User:BRPever|<font color="#FF00FF">B</font><font color="#FF7E00">R</font><font color="#00A300">P</font>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०३:५५, ८ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) {{done}} - छलफल अनुसार प्रदान गरियो। बधाई तथा कार्यकालको शुभकामना - [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] ०७:११, २४ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) {{Discussion bottom}} 8ow29to69f6fddvejkhc3p7c43f5pue 4 150178 1355172 2026-05-14T08:13:04Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:प्रबन्धक अधिकारको लागि निवेदन/ढाँचा]]बाट प्रतिलिपि गरियो 1355172 wikitext text/x-wiki === [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}]] === '''[{{fullurl:विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}|action=edit}} मत राख्नुहोला]''' {{स्थिति|छलफल जारी <!--don't change this line-->}} {{R-request|{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}}} ;''{{<includeonly>subst:</includeonly>#time:j F Y H:i|+1 weeks}} युटिसी भन्दा पूर्व नसकिने'' (तपाईँको भनाई) <includeonly>~~</includeonly>~~ ==== '''समर्थन''' ==== ==== '''विरोध''' ==== ==== '''छलफल''' ==== hnp6ss775o2j7mjuusoopu1etwbx7m0 1355173 1355172 2026-05-14T08:15:28Z Saroj 31493 सुधार गरियो 1355173 wikitext text/x-wiki === [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}]] === '''[{{fullurl:विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}|action=edit}} मत राख्नुहोला]''' {{स्थिति|छलफल जारी <!--don't change this line-->}} {{R-request|{{<includeonly>subst:</includeonly>SUBPAGENAME}}}} ;''{{<includeonly>subst:</includeonly>#time:j F Y H:i|+2 weeks}} युटिसी भन्दा पूर्व नसकिने'' (तपाईँको भनाई) <includeonly>~~</includeonly>~~ ==== '''समर्थन''' ==== ==== '''विरोध''' ==== ==== '''छलफल''' ==== cn8zhpym8p66s45ooqzbqvudv1ik8k8 4 150179 1355174 2026-05-14T08:22:55Z Saroj 31493 + 1355174 wikitext text/x-wiki === [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|Saroj]] === '''[{{fullurl:विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|action=edit}} मत राख्नुहोला]''' {{स्थिति|छलफल जारी <!--don't change this line-->}} {{R-request|Saroj}} ;''२८ मे २०२६ ०८:२२ युटिसी भन्दा पूर्व नसकिने'' म नेपाली विकिपिडियामा प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन गर्दछु। म यस परियोजनामा प्रबन्धकको रूपमा कार्यरत रहिसकेको छु र सो जिम्मेवारी अन्तर्गत समुदायका प्रबन्धकीय कार्यहरूमा सक्रिय रूपमा योगदान गर्दै आएको छु। साथै, मैले [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]], [[विकिपिडिया:नारीवाद र लोककथा २०२६|नारीवाद र लोककथा २०२६]], र [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] जस्ता अभियानहरूको आयोजना गरेको छु। हाल नेपाली विकिपिडियामा सक्रिय प्रशासकहरूको सङ्ख्या सीमित भएकाले प्रशासकीय कार्यहरू, विशेषगरी विशेषाधिकार तथा बोट अनुमोदन अनुरोधहरू, समयमा सम्पन्न हुन ढिलाइ हुने स्थिति देखिएको छ। सक्रिय प्रशासकको उपलब्धता बढेमा यी कार्यहरू अझ प्रभावकारी र समयमै सम्पन्न गर्न सहज हुनेछ। म अङ्ग्रेजी विकिकथन र विकिडेटामा प्रबन्धक तथा अङ्ग्रेजी विकिकथनमा प्रशासकको रूपमा कार्यरत छु र अधिकार प्रयोग तथा प्रक्रिया व्यवस्थापनसँग परिचित छु। म समुदायका नीतिहरूको पालना गर्दै, पारदर्शी र जिम्मेवार तरिकाले यो अधिकार प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:०७, १४ मे २०२६ (नेपाली समय) ==== '''समर्थन''' ==== ==== '''विरोध''' ==== ==== '''छलफल''' ==== 4rgn068kkrovyxq4npbmdax67nqixum