विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 4225 1364576 1229316 2026-07-03T03:37:00Z Bishaldev100 28807 /* पहिलो फुटबल प्रतियोगिता */ 1364576 wikitext text/x-wiki {{infobox football tournament | logo = [[File:Fifa Worldcup Trophy.jpg|250px]] | caption = सन् १९७४ पछि विश्व कप विजेतालाई दिईने गरेको विश्वकप ट्रफी | founded = सन् १९३० | region = | number of teams = ३२ (फाइनल)<br />२०४ (२०१० को छनोटबाट) | current champions = {{nowrap|{{fb|ARG}} (३ औंं उपधि)}} | most successful team = {{nowrap|{{fb|BRA}} (५ औंं उपधि)}} | website = [http://www.fifa.com/worldcup/index.html आधिकारिक वेबसाइट] | current = [[२०२२ फिफा विश्वकप]] }} {{Infobox |image1= |caption1 = The 2010 FIFA World Cup opening ceremony. |bodyclass = hlist nowraplinks |headerstyle = border-top: 1px solid #aaa |header1 = विश्वकप फुटबल प्रतियोगिताहरू |data2 = * [[१९३० फिफा विश्वकप|१९३०]] * [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]] * [[१९३८ फिफा विश्वकप|१९३८]] * [[१९५० फिफा विश्वकप|१९५०]] * [[१९५४ फिफा विश्वकप|१९५४]] * [[१९५८ फिफा विश्वकप|१९५८]] * [[१९६२ फिफा विश्वकप|१९६२]] * [[१९६६ फिफा विश्वकप|१९६६]] * [[१९७० फिफा विश्वकप|१९७०]] * [[१९७४ फिफा विश्वकप|१९७४]] * [[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]] * [[१९८२ फिफा विश्वकप|१९८२]] * [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] * [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] * [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] * [[१९९८ फिफा विश्वकप|१९९८]] * [[२००२ फिफा विश्वकप|२००२]] * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] * [[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]] * [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] * [[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]] * [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]] * [[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६]] }} '''विश्वकप फुटबल''' एक फुटबल खेलको सबैभन्दा प्रमुख विश्वस्तरीय पुरूष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो प्रतियोगिता हरेक ४-४ वर्षको अन्तरालमा प्रत्येक संस्करणमा फरक फरक राष्ट्रहरूमम आयोजना हुने गर्दछ । सन् १९३०बाट सुरू भएको यस प्रतियोगिता हरेक चार चार वर्षमा आयोजना गर्ने गरी निर्णय गरिएता भनि [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]का कारण सन् १९४२ र १९४६ सालमा भने आयोजना हुन सकेको थिएन । यो प्रतियोगिता सबैभन्दा धेरै पटक [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]]ले जितेको छ । ब्राजिले सर्वाधिक पाँच पटक फिफा विश्वकप जिति फुटबल जगत् आफूलाई सर्वमान तुल्याउन सफल भएको छ । यस्तै अन्तिम पटक भएको विश्वकप भने फ्रान्सले जितेको थियो । यो फ्रान्सको दोस्रो फिफा विश्वकप उपाधि थियो । २०१८ फिफा विश्वकपको आयोजक [[रुस|रसिया]] रहेको थियो । यस प्रतियोगिताको वर्तमान संरचना अनुसार सुरूमा लगभग तीन वर्ष लगाएर प्रतियोगिताको फाइनल चरणका लागि विभिन्न छनोट चरणका खेल तथा प्रतियोगिताहरू आयोजना गर्ने गरिन्छ । बल्ल ३२ छनोट चरणहरू पार गर्ने राष्ट्रहरूका बिचमा विश्वकप प्रतियोगिता सञ्चालन हुने गर्दछ । फाइनल चरणमा पुग्ने एउटा टिम भने आयोजकका हैसियतले सिधै छनोट चरणका नखेली फाइनल चरणमा स्थान बनाउँदछ । अहिलेसम्म २१ वटा विश्वकपमा प्रतियोगिताहरू सञ्चालन भइसकेका छन् । जसमा जम्मा ८ राष्ट्रहरूले मात्र विश्वकप जित्न सफल भएको छ । सर्वाधिक धेरै ५ पटक फिफा विश्वकप राष्ट्र ब्राजिल मात्र विश्वकपमा एउटा यस्तो राष्ट्र हो जसले विश्वकपका सम्पुर्ण संस्करणहरू अथवा २१ वटै विश्वकपका संस्करणहरूमा सहभागीता जनाएको छ । अन्य विजेताहरूमा दुई विजेता इटाली र जर्मनीले विश्वकप चारचार पटक जितेका छन् । अनि अर्जेन्टिना, फ्रान्स तथा उरूग्वेले दुईदुई पटक विश्वकप जितेका छन्, भने इंग्ल्याण्ड तथा स्पेनले पनि यो फिफा विश्वकप एक-एक पटक जितेको छ । फिफा विश्वकप प्रतियोगिता विश्वमा सधै भन्दा प्रसिद्ध फुटबल प्रतियोगिता हो । साथै [[ओलम्पिक खेल]] पछि सबैभन्दा धेरै दर्शकले प्रत्यक्ष तथा टिभीमा हेर्ने एवम् सबैभन्दा धेरै समर्थकहरूले पछ्याउने खेलकुद प्रतियोगिता हो । अझ [[२००६ फिफा विश्वकप]]को फाइनल खेल मात्र २६.२९ विलियन दर्शकले खेल प्रत्यक्ष रंगशालामा पुगेर तथा विश्वभर ७१५.१ मिलियन दर्शकले हेरेका थिए । हालसम्म जम्मा १७ फरकफरक राष्ट्रहरूले मात्र फिफा विश्वकपको आयोजना गरेको छ । जसअन्तर्गत [[ब्राजिल]], फ्रान्स, इटाली, जर्मनी तथा मेक्सिकोले दुईदुई पटक तथा उरूग्वे, स्वीजदल्याण्ड, स्वीदेन, चिली, इङ्ल्यान्ड, अर्जेन्टिना, स्पेन, संयुक्त अमेरिका, जापान र दक्षिण कोरिया (संयुक्त), दक्षिण अफ्रिका र रसियाले एकएक पटक विश्वकप आयोजना गरेको थियो । यस्तै कतार भने आउदो विश्वकप [[२०२२ फिफा विश्वकप]]का आयोजकका रूपमा रहेको छ । भने त्यसपछि को विश्वकप [[२०२६ फिफा विश्वकप]]का लागि भने [[क्यानडा]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] तथा [[मेक्सिको]]लाई संयुक्त रूपमा विश्वकपको आयोजनाका लागि अधिकार दिइएको छ । यो विश्वकपनै पहिलोपटक एकै पटक तीन राष्ट्रहरूले आयोजना गर्न लागेको फिफा विश्वकप हुनेछ । यस प्रतियोगिता थालनीको कथा [[फिफा|अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासङ्घ, फिफा]] सँग जोडिएको छ भने फिफाको कथा विभिन्न देशमा स्थापना भएका राष्ट्रिय फुटबल सङ्घहरूको विकास सँग जोडिएको छ । सन् १८६६ मा विश्वको पहिलो राष्ट्रिय फुटबल सङ्घको रूपमा 'इङ्ग्ल्याण्ड फुटबल एसोसिएशन'- एफए गठन भइसकेको थियो । केही वर्षपछि अरू देशहरूमा पनि धमाधम राष्ट्रिय फुटबल सङ्घहरू स्थापना हुन थाले । यसरी फुटबल खेल र त्यसका राष्ट्रिय सङ्घहरूको विस्तार हुँदै गएपछि एउटा अन्तराष्ट्रिय फुटबल सङ्घको आवश्यकता सर्वत्र महसुस हुन थाल्यो । यही खाँचोको निकास खोज्ने क्रममा [[फ्रान्स]], [[बेल्जियम]], [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्याण्ड्स]], [[डेनमार्क]], [[स्पेन]], [[स्विडेन]] र [[स्विट्जरल्यान्ड]]समेत सात देशका प्रतिनिधि फ्रान्सको राजधानी [[पेरिस]]मा भेला भए । यही भेलाले २९ मे १९०४ मा फुटबलको सर्वोच्च संस्था 'अन्तराष्ट्रिय फुटबल महासङ्घ' -फेडरेसन इन्टरनेशनल डे फुटबल एसोसिएशन, फिफाको औपचारकि गठन भयो । इङ्ग्ल्याण्ड दुई वर्षपछि फिफा सदस्य बन्यो । त्यसपछि अरू देशहरू पनि धमाधम यसको सदस्य हुने क्रम चल्यो, जुन अहिले पनि जारी रहेको छ । अहिले दुई सयभन्दा बढी देश फिफा सदस्य छन् । नेपाल सन् १९७० मा फिफाको पूर्ण सदस्य बनेको हो । विश्व कप फुटबल प्रतियोगिताको थालनीको श्रेय आधुनिक ओलम्पिक खेलकूद प्रतियोगिताको सफल सुरूवातलाई जान्छ । सन् १९०० मा भएको दोस्रो ओलम्पिक खेलकूदमा फुटबल पहिलोपटक समावेश गरिएको थियो । ओलम्पिक फुटबलको सफलताले उत्साहित भएका फिफा पदाधिकारीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता ओलम्पिकको घेराभित्र सीमित राख्न नहुने निष्कर्ष निकाले । छलफल चल्दै जाँदा अन्ततः २६ मे १९२८ मा बसेको फिफा एम्स्टर्डम कङ्ग्रेसले युगान्तकारी निर्णय गर्‍यो, हरेक चार-चार वर्षको अन्तरालमा फिफा सदस्य देशहरूबीच विश्व कप प्रतियोगिता आयोजना थाल्ने र पहिलो विश्व कप सन् १९३० मा गर्ने कुराको निचोड निकालियो । अनि अर्को वर्ष, सन् १९२९ को बार्सिलोना फिफा कङ्ग्रेसले यो ऐतिहासिक जिम्मेवारी पूरा गर्ने दायित्व उरूग्वेलाई प्रदान गर्‍यो । फलस्वरूप, राजधानी मोन्टेभिडियोमा एक लाख दर्शक अट्ने नवनिर्मित रंगशाला स्टेडियम देल सेन्टेनारयिोमा आईतबार १३ जुलाई १९३० मा फ्रान्स र मेक्सिकोबीच पहिलो विश्व कपको पहिलो म्याच विधिवत् उद्घाटन खेलको रूपमा सम्पन्न भयो । पहिलो विश्वकप आयोजना हुँदा फिफा सदस्य देशसंख्या जम्मा ४१ थियो । त्योबेला छनोट चरण प्रतियोगिता पनि भएको थिएन । तसर्थ, विविध कारणले गर्दा पहिलो विश्व कप प्रतियोगितामा मात्र १३ देश सहभागी भएका थिए । तर दोस्रो विश्वकपमा भने सदस्य देशको संख्या धेरै भएकोले उनीहरूबीच छनोट चरण प्रतियोगिता गराइएको थियो । र, फाइनल प्रतिस्पर्धाका लागि १६ देश छनोट भएका थिए । त्यसपछि लामो समयसम्म छनोट चरण र त्यही १६ देशबीच नै फाइनल स्पर्धा हुने प्रचलन रहँदै आयो । तर सदस्य संख्या र स्तर बढ्दै गएको तुलनामा त्यो संख्या कम महसुस हुन थाल्यो । फलतः सन् १९८२ को बाहौं विश्व कपदेखि यसलाई बढाएर २४ देश पुर्‍याइयो । पुनः १९९८ को १६ औँ संस्करणदेखि विश्व कप उपाधिको फाइनल चरणमा भिड्न पाउने देशको संख्या ३२ पुर्‍याइएको हो । हाललाई यही संख्या कायम राखिएको छ । ==इतिहास== {{Main|फिफा विश्वकपको इतिहास}} ===पहिलो फुटबल प्रतियोगिता=== विश्वको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय च्यालेन्ज फुटबल खेल [[ग्लासगो]] मा सन् १८७२ मा स्कटल्याण्ड र इङ्ल्यान्ड बिच भएको थियो,<ref>{{cite web |url=http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html |title=England National Football Team Match No. 1 |publisher=England Football Online |accessdate=19 November 2007}}</ref> यो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल भने ०-० गोलको बराबरीमा टुङ्गीएको थियो । यस्तै पहिलोपटक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता भने [[ब्रिटिस होम च्याम्पियनसिप]] हो जुन १९९४ सालमा भएको थियो ।<ref>{{cite web |url=https://int.soccerway.com/news/2007/November/22/british-pm-backs-return-of-home-nations-championship |title=British PM backs return of Home Nations championship |publisher=Agence France-Presse |accessdate=16 December 2007}}</ref> यस्तै बिसौ शताब्दीमा आएपछि मात्र फुटबल खेलको लोकप्रियता बढ्न थालेको थियो। २० औँ शताब्दीमा पहिलो र दोस्रो [[ग्रष्मकालीन ओलम्पिक]] अर्थात [[१९०० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९००]] र [[१९०४ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९०४]] को ओलम्पिकमा फुटबल खेललाई प्रदर्शनीको खेलका रूपमा मात्र आयोजना गरिएको थियो, भने फुटबल खेलमा मेडलको व्यवस्था पनि गरिएको थिएन । पछि [[१९०८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९०८]]को ओलम्पिक देखिमात्र फुटबल खेललाई पनि ओलम्पिकमा आधिकारिक मान्यता दिइएको थियो।<ref>{{cite web |first1=Søren |last1=Elbech |first2=Karel |last2=Stokkermans |url=http://www.rsssf.com/tableso/ol1906f.html |title=Intermediate Games of the IV. Olympiad |publisher=[[rec.sport.soccer Statistics Foundation]] |date=26 June 2008}}</ref> सन् १९०४ मा [[फिफा]]को स्थापना भएपछि फुटबल खेललाई ओलम्पिक भन्दा बाहिर पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा गराउने उद्देश्य राखिएको थियोे । त्यसैले पनि १९०६ मा स्वीजडल्याण्डमा फिफाको कार्यलय स्थापना गरिएको थियो ।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/history/fifa/fifa-takes-shape.html |title=History of FIFA – FIFA takes shape |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=12 July 2014}}</ref> सन् १९०८ को ओलम्पिक देखि फुटबल खेललाई आधिकारिक मान्यता दिई ओलम्पिक खेलमा सहभागीता गराउन थालिएको थियो । उक्त ओलम्पिकमा ग्रेट ब्रिटेन (इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टिम) ले [[स्वर्ण पदक]] जित्न सफल भएको थियो। [[१९०८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा फुटबल|१९०८]] को सफता पछि [[१९१२ ग्रष्मकालीन ओलम्पिक्स फुटबल|१९१२]]को ओलम्पिकमा पनि फुटबल खेललाई निकै उत्सुकताका साथ आयोजना गरिएको थियोे । ओलम्पिक प्रतियोगिता सँगसँगै फुटबल खेललाई निरन्तरता दिनका लागि १९०९ मा [[सर थोमस लिपटप ट्रफी]]को आयोजना भएको थियो। जुन प्रतियोगिता [[थोमस लिपटप|सर थोमस लिपटप]]ले आयोजना गरेको थियो। यो प्रतियोगितामा कुनै राष्ट्रिय टिमको सहभागीता नभई मात्र क्लबको मात्र सहभागीता रहेको थियो । फरक फरक राष्ट्रका क्लबहरू बिच भएको प्रतियोगिताका कारण यस प्रतियोगितालाई पहिलो विश्वकपको उपमा दिइएको थियो ।<ref>{{cite web |url=http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm |title='The First World Cup'. The Sir Thomas Lipton Trophy |publisher=[[Shrewsbury and Atcham Borough Council]] |date=10 October 2003 |accessdate=11 April 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031129221811/http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm |archivedate=29 November 2003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031129221811/http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm |date=29 November 2003 }}</ref> ===द्वितीय विश्वयुद्ध अघिका विश्वकपहरू=== [[File:Jules Rimet 1933.jpg|thumb|left|upright|फिफाका जन्मदाता [[जुलिस रिमेट]] जसले महादेशीय अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता गराउने धारणा विस्तार गरेका थिए]] ओलम्पिक खेलमा फुटबल खेलको लोकप्रियता तथा सफलता पछि, फिफाका संस्थापक अध्यक्ष [[जुलिस रिमेट]]ले ओलम्पिक खेल बाहि र पनि फिफाले आफ्नै आयोजनामा फुटबल प्रतियोगिता आयोजना गर्ने निर्णय गरेका थिए । सन् १९२८ मे २८ मा फिफा कंग्रेसले एम्स्टेर्दममा फुटबल च्याम्पियनसिपको धारणा बारे निर्णय गरेको थियो ।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/history/fifa/first-fifa-world-cup.html |title=History of FIFA – The first FIFA World Cup |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=12 July 2014}}</ref> त्यससँगै फिफाले [[१९३० फिफा विश्वकप]] वा पहिलो फिफा विश्वकपको आयोजना गर्ने जिम्मेवारी उरूग्वेलाई दिएको थियो । किनभने उरूग्वेले दुईपटक अनौपचारिक फुटबल प्रतियोगिता जितिसकेको थियो, र त्यसैको खुसियाली व्यक्तका निम्ति पनि यो विश्वकप आयोजना गर्ने जिम्मा दिइएको थियो । यस पहिलो विश्वकपमा सहभागी टिमहरूको छनोट फिफाको निर्णय तथा निमन्त्रणा अन्तर्गत गरिएको थियो । भने उरूगेलाई आयोजक घोषणा पनि निकै ठूलो राष्ट्रिय कष्टकरका बाबजुदका साथ गरिएको थियो ।यो विश्वकप आयोजना मिति तोकिएको भन्दा झन्डै दुई महिना पछि मात्र आयोजना गरिएको थियो । अन्ततः रिमेट आफैले बेल्जियम, फ्रान्स, रोमानिया, र युगोस्लाभीयाको यात्रा गरेर ती टिमहरूलाई प्रतियोगितामा डाकेका थिए । [[File:Estadio Centenario (vista aérea).jpg|thumb|पहिलो विश्वकपको फाइनल खेल आयोजना भएको उरूग्वेको [[मन्टेभिडीयो रंगशाला]]]] पहिलो विश्वकपको पहिलो दुई खेलहरू १३ जुलाई १९३० मा आयोजना भएको थियो । [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] र अमेरिकाले आफ्नो पहिलो विश्वकपको पहिलो खेलहरू जित्न सफल भएको थियो । फ्रान्सले बेल्जियमलाई र अमेरिकाले मेक्सिकोलाई क्रमशः ४-१ तथा ३-० गोल अन्तरले हराएको थियो । फिफा विश्वकपको सबैभन्दा पहिलो गोल फ्रान्सका लुसेइन लउरेन्टले गर्न सफल भएका थिए ।<ref>{{cite news |first=John F |last=Molinaro |title=The World Cup's 1st goal scorer |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/the-world-cup-s-1st-goal-scorer-1.825335 |accessdate=12 July 2014}}</ref> [[१९३० फिफा विश्वकपको फाइनल]] खेलमा [[उरूग्वे राष्ट्रिय फुटबल टिम|उरूग्वेले]] [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिनालाई]] ४-२ गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो । साथै उरूग्वेले पहिलोपटक फिफा विश्वकप उपाधि जित्ने राष्ट्रको रूपमा आफ्नो नाम इतिहासमा लेखाउन सफल भएको थियो । यो फाइनल खेल [[मन्टेभिडियो]] मा ९३,००० दर्शकले प्रत्यक्ष रंगशालामा गएर हेरेका थिए ।<ref name="origin">{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_02e_fwc-origin_8816.pdf |title=FIFA World Cup Origin |format=PDF |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=19 November 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100614212717/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_02e_fwc-origin_8816.pdf |archivedate=14 June 2010 }}</ref> [[१९३२ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]] पछि फिफा र [[अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी]]को आपसी सम्झौतामा फुटबल खेललाई ओलम्पिक खेलबाट हटाउने निर्णय गरिएको थियो ।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/athens2004/news/newsid=92851/index.html |title=The Olympic Odyssey so far&nbsp;... (Part 1: 1908–1964) |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=9 June 2004 |accessdate=12 July 2014}}</ref> फेरि पुनः [[१९३६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]] खेलमा फुटबल खेललाई स्थान दिइएको थियो । तर उक्त संस्करणमा ओलम्पिक फुटबल विश्वकप फुटबलको तुलनामा छाँयामा परेको अनुमान गरिएको थियो । समयको अन्तरालमा फिफा विश्वकपमा केही अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दा, अन्तर्राष्ट्रिय यात्राहरूका कारण केही असहजता पैदा भएको थियो । [[१९३४ फिफा विश्वकप]]मा [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] र [[क्युबा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्युबा]] बाहेक अन्य केही दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूले यात्रा वा यातायातको समस्या दर्शाउदै विश्वकपमा सहभागीता जनाएको थीएनन् । [[१९३८ फिफा विश्वकप]]मा पनि यस्तै समस्या देखिएको मा ब्राजिलले मात्र १९३४ तथा १९३८ विश्वकपमा सहभागीता जनाउने दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र भएको थियो । १९४२ र १९४६ को आयोजकको हैसियत क्रमशः जर्मनी तथा ब्राजिललाई दिइएको थियो,<ref>{{cite web |url=http://www.cristal.com.pe/articulo/los-datos-mas-curiosos-de-la-fiesta-del-futbol-brasil-1950 |title=Los datos más curiosos de la Fiesta del Fútbol - Brasil 1950 |accessdate=17 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701133216/http://www.cristal.com.pe/articulo/los-datos-mas-curiosos-de-la-fiesta-del-futbol-brasil-1950 |archivedate=1 July 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701133216/http://www.cristal.com.pe/articulo/los-datos-mas-curiosos-de-la-fiesta-del-futbol-brasil-1950 |date=1 July 2012 }}</ref> तर [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]का कारण ती दुई योजनारत विश्वकप रद्द भएको थियो । ===द्वितीय विश्वयुद्ध पछिका विश्वकपहरू=== [[File:Jogo no Estádio do Maracanã, antes da Copa do Mundo de 1950.tif|thumb|[[रियो दे जेनेरियो]] मा भएको [[१९५० फिफा विश्वकप]] को उद्घाटन खेल । [[ब्राजिलको राष्ट्रिय अभिलेख]]बाट साभार]] [[१९५० फिफा विश्वकप]] यस अर्थमा निकै स्मरणीय छ कि यो विश्वकपमा पहिलोपटक ब्रिटेनका सबै टिमहरूले सहभागीता जनाएका थिए भने सर्वाधिक विश्वकप विजेता [[ब्राजिल]]ले यो चोटि पहिलोपटक विश्वकप जितेको थियो । भने यो विश्वकप [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]] पछिको पहिलो विश्वकप पनि थियो ।<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/index.shtml |title=Scotland and the 1950 World Cup |publisher=BBC |accessdate=13 May 2007}}</ref> यस प्रतियोगितामा १९३० च्याम्पियन उरूग्वे, जसले अघिल्ला दुई विश्वकप बहिष्कार गरेका थिए, र उरूग्वेले प्रतियोगिता ब्राजिललाई हराउदै जितेको थियो । उक्त म्याच वा खेललाई इतिहासमा मोराकानाको भन्ने गरिन्छ । (पोर्चुगीज: ''Maracanaço''). १९३८ बाहेक १९३४ देखि [[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]] सम्मका सम्पुर्ण विश्वकपमा १६ टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो । [[अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|अस्ट्रेलिया]] तथा नाजीवादबाट शोषित [[जर्मनी]]ले १९५० को विश्वकपमा पुन स्थान बनाउन सफल भएका थिए । [[भारत राष्ट्रिय फुटबल टोली|भारत]], [[स्कटल्याण्ड राष्ट्रिय फुटबल टिम|स्कटल्याण्ड]] तथा [[टर्की राष्ट्रिय फुटबल टोली|टर्की]] सहित १३ टिमहरूले प्रतियोगिताबाट विभिन्न कारणबस आफ्नो सहभागीता फिर्ता लिएको थियो । सबैभन्दा धेरै सहभागीता युरोप र दक्षिण अमेरिकी टिमहरूको थियो भने तिनीहरूको तुलनामा उत्तर अमेरिकी, अफ्रिकी, एसियाली र ओसिनीयाका टिमहरू कम मात्रामा सहभागी थिए । यी टिमहरूमा पनि युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरूकै प्रतियोगिता दबदबा रहेको थियो । १९८२ सम्म युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिम बाहेक अन्य पनि टिम प्रतियोगिताको दोस्रो चरणमा तथा अन्य चरणमा खासै पुग्न सकेको थिएन । यस्तै अमेरिका [[१९३० फिफा विश्वकप|१९३०]] को सेमिफाइनलमा, [[क्युबा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्युबा]] [[१९३८ फिफा विश्वकप|१९३८]] को क्वाटरफाइनलमा, [[उत्तर कोरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|उत्तर कोरिया]] [[१९६६ फिफा विश्वकप|१९६६]] को क्वाटरफाइनलमा र [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] [[१९७० फिफा विश्वकप|१९७०]] को क्वाटरफाइनलमा मात्र पुग्न सफल भएको थियो । ===३२ टिमहरूको विस्तार=== [[File:FIFA World Cup 2010 Uruguay Ghana.jpg|thumb|[[सकर सिटी]] जोहननेर्बुर्ग, दक्षिण अफ्रिका को आन्तरिक दृश्य, [[२०१० फिफा विश्वकप]]को खेल]] [[१९८२ फिफा विश्वकप]] मा २४ टिमहरूको सहभागीता रहेको थियो,<ref>[[#glanville|Glanville]], p238</ref> र [[१९९८ फिफा विश्वकप]] देखि ३२ टिमहरूको सहभागीता गराइएको थियो । जसमा अफ्रिका, एसिया र उत्तर अमेरिकी टिमहरूको वृद्धि गरिएको थियो । यसपछि विश्वकपमा झन् थप उत्कृष्टता तथा मनोरञ्जनात्मकता थपिएको थियो । अनि युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरू बाहेबा टिमहरूले पनि विश्वकपमा थप उत्कृष्ट प्रदर्शनी गर्न सफल भएको थियो । [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]], [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] मा क्वाटरफाइनल सम्म, [[क्यामरून राष्ट्रिय फुटबल टिम|क्यामरून]] [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] मा क्वाटरफाइनल सम्म, [[दक्षिण कोरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|दक्षिण कोरिया]] [[२००२ फिफा विश्वकप|२००२]] मा अन्तिम चार टिम सम्ममा आफ्नो स्थान बनाउन सफल भएको थियो । यस्तै [[सेनेगल राष्ट्रिय फुटबल टोली|सेनेगल]] तथा संयुक्त राज्य अमेरिका पनि २००२ को क्वाटरफाइनलमा पुग्न सफल दक्षिण अमेरिकी तथा युरोपेली टिम बाहेकका राष्ट्रहरू हुन् । [[घाना राष्ट्रिय फुटबल टोली|घाना]], [[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]]को क्वाटरफाइनलमा पुगेको थियो, साथै कोष्टारिका पनि [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] को क्वाटरफाइनल सम्म पुग्न सफल भएको थियो । तैपनि, युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी टिमहरूले लगातार विश्वकपमा शासन गर्दै आइरहेको छ । १९९४, १९९८, २००६ र २०१८ को विश्वकपका क्वाटरफाइनल खेलहरूमा सम्पुर्ण युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूको मात्र सहभागीता रहेको थियो, भने फाइनल तथा विजेता त सबै विश्वकपमा यी दुई क्षेत्रका टिमहरू मात्र खेल्ने र हुन् गर्दछन् । दुई सय राष्ट्रिय टिमहरूले [[२००२ फिफा विश्वकप]]का लागि छनोट चरणका खेलहरू खेलेका थए , १९८ राष्ट्रले [[२००६ फिफा विश्वकप]]को छनोट चरण खेलेका थिए भने २०४ राष्ट्रहरूले [[२०१० फिफा विश्वकप]]का छनोट चरणका खेलहरू खेलेका थिए ।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=122766/index.html |title=Record number of 204 teams enter preliminary competition |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=12 July 2014}}</ref> ===४८ टिमको विस्तार=== अक्टोबर २०१६ मा फिफाका अध्यक्षले [[२०२६ फिफा विश्वकप]]का लागि ४८ टिमहरूको अवधारणा अगाडि सारेका थिए ।<ref>[https://www.theguardian.com/football/2016/oct/03/world-cup-expand-48-teams-fifa-gianni-infantino-suggests World Cup could expand to 48 teams, Fifa’s Gianni Infantino suggests] - The Guardian, 3 October 2016</ref> साथै १० जनवरी २०१७ मा फिफाले [[२०२६ फिफा विश्वकप]]का लागि फाइनल चरणमा ४८ टिमहरूको सहभागीता निश्चित गरेको थियो ।<ref>{{cite web |url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/fifa-beschliesst-fussball-wm-mit-48-mannschaften-a-1129295.html |title=Ab 2026: 48 Teams - Fifa vergrößert die WM |first= |last= |publisher=SPIEGEL ONLINE}}</ref> ===२०१५ फिफा भ्रष्टाचार प्रकरण=== {{Main|२०१५ फिफा भ्रष्टाचार प्रकरण}} ==विजेताहरू== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:center; width:100%" |+ |- ! width="7%" |वर्ष ! width="10%" |आयोजक ! width="15%" |बिजेता ! width="9%" |गोल अन्तर ! width="15%" |उप-बिजेता ! width="15%" |तेस्रो स्थान ! width="9%" |गोल अन्तर ! width="15%" |चौथो स्थान |- |१९३० <br /> ''[[१९३० फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|उरुग्वे}} |'''{{झन्डा|उरुग्वे}}''' |'''४ - २''' |{{झन्डा|अर्जेन्टिना}} |{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |{{#tag:ref|१९३० फिफा विश्वकपमा तेस्रो स्थानको खेल भएको थिएन । फिफाले संयुक्त राज्य अमेरिकाले खेलको समयमा युगोस्लाभिया भन्दा राम्रो प्रदशन गरेका कारण संयुक्त राज्य अमेरिका तेस्रो भएको थियोे<ref>[https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/index.html 1930 FIFA World Cup], FIFA.com. Retrieved on 5 March 2009. |url=https://www.webcitation.org/5mr1WcKgn|date =2010-01-17}}</ref>|group="note"}} |{{flagicon|Yugoslavia}}[[युगोस्लाभिया]] |- style="background: #D0E6FF;" |१९३४ <br /> ''[[१९३४ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|इटाली}} |'''{{झन्डा|इटाली}}''' |'''२ - १'''<br />(आतिरिक्त समय) |{{झन्डा|चेकोस्लोभाकिया}} |{{fb-big|GER|empire}} |'''३ - २ ''' |{{झन्डा|अस्ट्रिया}} |- |१९३८ <br /> ''[[१९३८ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|फ्रान्स}} |'''{{झन्डा|इटाली}}''' |'''४ - २''' |{{झन्डा|हङ्गेरी}} |{{झन्डा|ब्राजिल}} |'''४ - २''' |{{flagicon|Sweden}}[[स्विडेन]] |- style="background: #D0E6FF;" |१९५० <br /> ''[[१९५० फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|ब्राजिल}} |'''{{झन्डा|उरुग्वे}}''' |{{#tag:ref|१९५० फिफा विश्वकपमा कुनै पनि आधिकारिक विश्वकप फाइनल खेल भएको थिएन<ref>[https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=7/overview.html 1950 FIFA World Cup], FIFA.com. Retrieved on 5 March 2009.</ref> विजेता चार टोलीहरू (उरुग्वे, ब्राजील, स्विडेन र स्पेन) सँग अन्तिम समूह प्रतियोगितामा निर्णय गरियो । उरुग्वे लीगको शीर्षस्थानमा थियोे त्यसैले बिजेता भएको थियो । ब्राजिल दोस्रो भयो भने स्विडेन तेस्रो र स्पेनले चौथो भएको थियोे । उरुग्वेको अन्तिम खेल ब्राजिलको विरुद्धमा थियो, यस खेललाई प्राय: १९५० विश्वकपको फाइनलमा मानिन्छ । <ref>[https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-301_09a_wc-finals_alltime_8864.pdf FIFA World Cup Finals since 1930] (PDF), FIFA.com. Retrieved on 5 March 2009.</ref>|group="note"|name="wc1950"}} |{{झन्डा|ब्राजिल}} |{{flagicon|Sweden}}[[स्विडेन]] |<ref group="note" name="wc1950" /> |{{झन्डा|स्पेन}} |- |१९५४ <br /> ''[[१९५४ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{flagicon|Switzerland}} [[स्विट्जरल्यान्ड]] |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |'''३ - २''' |{{झन्डा|हङ्गेरी}} |{{झन्डा|अस्ट्रिया}} |'''३ - १''' |{{झन्डा|उरुग्वे}} |- style="background: #D0E6FF;" |१९५८ <br /> ''[[१९५८ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{fb|SWE}} |'''{{झन्डा|ब्राजिल}}''' |'''५ - २''' |{{fb|SWE}} |{{झन्डा|फ्रान्स}} |'''६ - ३''' |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |- |१९६२ <br /> ''[[१९६२ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|चिली}} |'''{{झन्डा|ब्राजिल}}''' |'''३ - १''' |{{झन्डा|चेकोस्लोभाकिया}} |{{झन्डा|चिली}} |'''१ - ०''' |{{flagicon|Yugoslavia}}[[युगोस्लाभिया]] |- style="background: #D0E6FF;" |१९६६ <br /> ''[[१९६६ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|इङ्ल्यान्ड}} |'''{{झन्डा|इङ्ल्यान्ड}}''' |'''४ - २'''<br />(अतिरिक्त समय) |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |{{झन्डा|पोर्चुगल}} |'''२ - १''' |{{flagicon|Soviet Union}}[[सोभियत सङ्घ]] |- |१९७० <br /> ''[[१९७० फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|मेक्सिको}} |'''{{झन्डा|ब्राजिल}}''' |'''४ - १''' |{{झन्डा|इटाली}} |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |'''१ - ०''' |{{झन्डा|उरुग्वे}} |- style="background: #D0E6FF;" |१९७४ <br /> ''[[१९७४ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{flagicon|West Germany}} [[पश्चिम जर्मनी]] |{{flagicon|West Germany}} [[पश्चिम जर्मनी]] |'''२ - १''' |{{fb|NED}} |{{झन्डा|पोल्यान्ड}} |'''१ - ०''' |{{झन्डा|ब्राजिल}} |- |१९७८ <br /> ''[[१९७८ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|अर्जेन्टिना}} |'''{{झन्डा|अर्जेन्टिना}}''' |'''३ - १'''<br />(अतिरिक्त समय) |{{fb|NED}} |{{झन्डा|ब्राजिल}} |'''२ - १''' |{{झन्डा|इटाली}} |- style="background: #D0E6FF;" |१९८२ <br /> ''[[१९८२ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|स्पेन}} |'''{{झन्डा|इटाली}}''' |'''३ - १''' |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |{{झन्डा|पोल्यान्ड}} |'''३ - २''' |{{झन्डा|फ्रान्स}} |- |१९८६ <br /> ''[[१९८६ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|मेक्सिको}} |'''{{झन्डा|अर्जेन्टिना}}''' |'''३ - २''' |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |{{झन्डा|फ्रान्स}} |'''४ - २'''<br />(अतिरिक्त समय) |{{झन्डा|बेल्जियम}} |- style="background: #D0E6FF;" |१९९० <br /> ''[[१९९० फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|इटाली}} |{{flagicon|West Germany}}[[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] |'''१ - ०''' |{{झन्डा|अर्जेन्टिना}} |{{झन्डा|इटाली}} |'''२ - १''' |{{झन्डा|इङ्ल्यान्ड}} |- |१९९४ <br /> ''[[१९९४ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |'''{{झन्डा|ब्राजिल}}''' |'''० - ०'''<br />(अतिरिक्त समय)<br />(३ - २ पेनाल्टी सुटआउट) |{{झन्डा|इटाली}} |{{fb|SWE}} |'''४ - ०''' |{{झन्डा|बुल्गेरिया}} |- style="background: #D0E6FF;" |१९९८ <br /> ''[[१९९८ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|फ्रान्स}} |'''{{झन्डा|फ्रान्स}}''' |'''३ - ०''' |{{झन्डा|ब्राजिल}} |{{झन्डा|क्रोएसिया}} |'''२ - १ ''' |{{fb|NED}} |- |२००२ <br /> ''[[२००२ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|दक्षिण कोरिया}} <br /> {{झन्डा|जापान}} |'''{{झन्डा|ब्राजिल}}''' |'''२ - ०''' |{{झन्डा|जर्मनी}} |{{झन्डा|टर्की}} |'''३ - २''' |{{flagdeco|South Korea|size=32px}} [[दक्षिण कोरिया]] |- style="background: #D0E6FF;" |२००६ <br /> ''[[२००६ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|जर्मनी}} |'''{{झन्डा|इटाली}}''' |'''१ - १'''<br />(अतिरिक्त समय)<br />(५ - ३ पेनाल्टी सुटआउट) |{{झन्डा|फ्रान्स}} |{{झन्डा|जर्मनी}} |'''३ - १''' |{{झन्डा|पोर्चुगल}} |- |२०१० <br /> ''[[२०१० फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|दक्षिण अफ्रिका}} |'''{{झन्डा|स्पेन}}''' |'''१ - ०'''<br />(अतिरिक्त समय)<br /> |{{fb|NED}} |{{झन्डा|जर्मनी}} |'''३ - २''' |{{झन्डा|उरुग्वे}} |- style="background: #D0E6FF;" |२०१४ <br /> ''[[२०१४ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|ब्राजिल}} |'''{{झन्डा|जर्मनी}}''' |'''१ - ०'''<br />(अतिरिक्त समय) |{{झन्डा|अर्जेन्टिना}} |{{fb|NED}} |'''३ - ०''' |{{झन्डा|ब्राजिल}} |- |२०१८ <br /> ''[[२०१८ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{flagicon|Russia}}[[रुस]] |'''{{झन्डा|फ्रान्स}}''' |'''४ - २'''<br /> |{{झन्डा|क्रोएसिया}} |{{झन्डा|बेल्जियम}} |'''२ - ०''' |{{झन्डा|इङ्ल्यान्ड}} |- style="background: #D0E6FF;" |२०२२ <br /> ''[[२०२२ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' | {{QAT}} |'''{{झन्डा|अर्जेन्टिना}}''' |३ - ३ (४- २ पेनाल्टी सुटआउट) |'''{{झन्डा|फ्रान्स}}''' |'''{{झन्डा|क्रोएसिया}}''' |'''२ - १ ''' |'''मोरक्को''' |- style="background: #D0E6FF;" |२०२६ <br /> ''[[२०२६ फिफा विश्वकप|विवरण]]'' |{{झन्डा|क्यानडा}} <br /> {{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} <br /> {{झन्डा|मेक्सिको}} | | | | | | |} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] 9rjnkoijh609sqr2ouk4lb3jk27rybz 0 11002 1364564 1335769 2026-07-02T15:49:12Z ~2026-37870-54 79633 /* */ 1364564 wikitext text/x-wiki {{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. ---> <!-- ---> | name = उदितनारायण<br/>Udit Narayan | image = Udit-Narayan-2019.jpg | image_size = 220px | caption = | birth_name = उदितनारायण | birth_date = {{birth date and age|df=y|1955|12|1}}<ref name='bday'/> | birth_place = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]], [[नेपाल]] | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|रञ्जना नारायण झा|1984|reason=}}<ref name='firstwifecaseref1'>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-singer-udit-narayan-accosted-by-first-wife-1025327|title=Singer Udit Narayan accosted by 'first' wife|publisher=[[Daily News and Analysis]]|date=|accessdate=13 June 2017}}</ref> |{{marriage|दीपा नारायण झा|1985|}} }}<ref name='firstwifecaseref1'/> | children = [[आदित्य नारायण]] (छोरा)<ref name='uditson'>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/sa-re-ga-ma-pa-l-il-champs-host-sa-re-ga-ma-pa-l-il-champs-aditya-narayan-today-people-know-me-by-my-name/story-1gH4kJrnmRyEXrFEHb7DYJ.html|title=Sa Re Ga Ma Pa L’il Champs’ Aditya Narayan: Today people know me by my name|publisher=|date=|accessdate=13 June 2017}}</ref> | honours = *प्रबाला [[गोरखा दक्षिण बाहु]] (२००१) *[[पद्म श्री]] (२००९) *[[पद्म भूषण]] (२०१६) | awards = *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि आइफा पुरस्कार]] *[[लता मंगेशकर पुरस्कार]] *[[सर्वश्रेष्ठ पुरुष पार्श्वगायकको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]<ref name="ReferenceA">[[उदितनारायणद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पुरस्कार र नामाङ्कन]]</ref> | parents = | website = * {{facebook|UditNarayanOfficial}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[फिल्मी]] * [[पप सङ्गीत|पप]] * [[भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत|शास्त्रीय]] * [[अर्ध-शास्त्रीय सङ्गीत|अर्ध-शास्त्रीय]] * [[भजन]] * [[लोकगीत|लोक]] }} | instrument = Vocals | label = {{flatlist| * [[यश राज फिल्म्स]] * [[सुपर क्यासेट इन्डस्ट्रीज टी-सीरीज|टी-सीरीज]] * [[सोनी म्युजिक इन्डिया|सोनी म्युजिक]] * [[HMV रेकर्ड्स]] * [[टिप्स इन्डस्ट्रीज|टिप्स]] * [[सारेगामा]] * वीनस रेकर्ड्स & टेपस्लोभ }} }} | nationality = | occupation = [[पार्श्व गायक|पार्श्वगायक]] | years_active = १९७०-वर्तमान | signature = }} '''उदितनारायण''' (जन्म १ डिसेम्बर १९५५<ref name='bday'>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/aditya-bakes-a-cake-for-father-udit-narayan-on-birthday/16736163|title=Aditya bakes a cake for father Udit Narayan on birthday|publisher=[[Mid Day]]|date=3 December 2015|accessdate=15 June 2017}}</ref> एक प्रसिद्ध नेपाली [[पार्श्व गायक]] हुन। उनले नेपाली, हिन्दी, मैथिली, नेपाल भाषा, उर्दु, तमिल, तेलगु, मलयालम, कन्नड, ओडिया, आसामी र सिन्धी भाषाहरूको चलचित्रमा पार्श्व गायकको रूपमा गीत गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Udit Narayan - Chunri Lyrics {{!}} Lyrics.com |url=https://www.lyrics.com/lyric/14591709/Udit+Narayan/Chunri |access-date=25 March 2024 |website=www.lyrics.com}}</ref> उनले हालसम्म करीब ३२ भाषाहरूमा २५,००० भन्दा बढी गीत गाएका छन्, जसमा २६० चलचित्रहरू हिन्दी भाषाका छन।{{Cn}} उनले [[पद्म श्री]] पुरस्कार पनि जितेका छन।<ref>{{cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/160125-seven-years-after-padma-shree-udit-narayan|title=Seven years after Padma Shree, Udit Narayan honoured with Padma Bhushan|website=Radioandmusic.com|access-date=26 October 2018}}</ref> उनले सन् २००१ मा प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहु]] नेपालको तत्कालिन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ बिरेन्द्र बिर बिक्रम शाह देव]]बाट प्राप्त गर्नुका साथै सन् २००९ मा भारतको उच्च सम्मान पदक [[पद्म श्री]] पुरस्कारबाट सम्मानित भएका थिए।<ref name="Udit award">{{Cite web |title=Udit Narayan to receive India\'s Padma Bhushan |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2016/01/25/udit-narayan-to-receive-indias-padma-bhushan |access-date=2025-03-07 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> उनका २१ वटा ट्र्याकहरू बीबीसीको "सबै समयका शीर्ष ४० बलिउड साउन्डट्र्याकहरू" मा समावेश छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/asiannetwork/features/top40_soundtracks_10_01.shtml|title=Top 40 Soundtracks of All Time|publisher=BBC Asian Network |access-date=26 October 2018}}</ref> सन् १९८० मा उनीस-बीजमा आफ्नो हिन्दी प्लेब्याक डेब्यूमा उनले मोहम्मद रफीसँग र सन् १९८० को दशकमा किशोर कुमारसँग पनि गाउन पाए । उनले अन्ततः सन् १९८८ मा आमिर खान र जुही चावला अभिनित फिल्म कयामत से कयामत तकमा आफ्नो छाप छोडे , उनको गीत "पापा कहते हैं" उनको उल्लेखनीय प्रदर्शन थियो जसले उनलाई सन् १९८० को दशकमा पहिलो फिल्मफेयर अवार्ड दिलायो र उनले बलिउड प्लेब्याक गायनमा आफूलाई स्थापित गरे। साउन्डट्र्याक सन् १९८० को दशकमा सबैभन्दा धेरै बिक्री हुने एल्बमहरू मध्ये एक बन्यो। साउन्डट्र्याक आनन्द-मिलिंद ,साथै भारतको अग्रणी रेकर्ड लेबलहरू मध्ये एक, टी-सिरीजको करियरको लागि एक सफलता थियो। त्यसपछि उनी संगीत निर्देशकहरूको मनपर्ने मध्ये एक गायक थिए। सन् १९९० को दशकमा उनले हिन्दी र नेपाली भाषाहरू सहित हजारौं गीतहरूको लागि आवाज दिए। उनको योगदानलाई कदर गर्दै, नेपालका राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देवले उनलाई भारतीय सिनेमा र संगीतमा उनको योगदानको लागि सन् २००१ मा गोरखा दक्षिणा बाहुको अर्डर र भोजपुरी सिनेमामा उनको योगदानको लागि चित्रगुप्त सिनेमायात्रा सम्मान २०१५ ले सम्मानित गर्नुभयो।<ref name="Udit award"/> उनी फिल्मफेयर पुरस्कारको इतिहासमा तीन दशकभन्दा बढी समय (सन् १९८०, सन् १९९० र सन् २००० को दशक) जित्ने एक मात्र पुरुष गायक हुन्।<ref name="toi bio UN">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/udit-narayan |title=Udit Narayan: Latest News, Videos and Udit Narayan Photos |website=The Times of India |access-date=26 October 2018}}</ref> उनको मन पर्ने गीतकार/लेखक हेमन्त खतिवडा हुन् ! == प्रारम्भिक जीवन == उदित नारायण झाको जन्म १ डिसेम्बर १९५५ मा नेपाली नागरिक हरेकृष्ण झा र भारतीय नागरिक भुवनेश्वरी झाको एक जातीय मैथिल ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। सन्  २००९ मा, जब नारायणलाई भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान पद्मश्री प्रदान गरिएको थियो , उनको भारतीय नागरिकतामाथि प्रश्न उठाउने रिपोर्टहरू आएका थिए, जसमा उनी नेपालमा जन्मेको दाबी गरिएको थियो। यद्यपि, उदित नारायण आफैंले यी रिपोर्टहरूलाई "पूर्ण रूपमा झूटा" भनेका थिए र भनेका थिए कि उनको जन्म बिहारको सुपौल जिल्लाको बैसी गाउँमा भारत-नेपाल सीमा नजिकै उनका मामा हजुरबुबाको घरमा भएको थियो । पद्मश्री स्वीकार गर्दा नेपालमा उनको आलोचना भयो, उनले नेपाली दैनिक कान्तिपुरलाई भने कि उनी "नेपालबाट आएका हुन् तर उनकी आमाको घर बिहारमा थियो।" भारतीय पत्रिका आउटलुकसँगको २०१७ को अन्तर्वार्तामा , उनले आफ्नो जन्म बैसीमा भएको स्पष्ट पारे र स्पष्ट पारे कि उनका बुबा हरेकृष्ण भारतको सीमामा रहेको नेपालको सप्तरी जिल्लाको भारदहका मूल निवासी थिए । सेप्टेम्बर २०१८ मा, उदित नारायणले उत्तर अमेरिकाको बिहार झारखण्ड एसोसिएसनद्वारा आयोजित एक समारोहमा आफूलाई बिहारीको रूपमा चिनाउने खुलासा गरे । नारायणले भारतको बिहारको सुपौल कुनौलीस्थित जागेश्वर हाई स्कूलमा अध्ययन गरे, जहाँ उनले एसएससी पूरा गरे र पछि नेपालको काठमाडौँस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयको रत्न राज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट आफ्नो इन्टरमिडिएट डिग्री हासिल गरे । उनका बुबा हरेकृष्ण झा एक किसान थिए र उनकी आमा भुवनेश्वरी देवी एक लोक गायिका थिइन् जसले उनको करियरलाई प्रोत्साहन दिइन् । == व्यक्तिगत जीवन == सन् २००६ मा रंजना नारायणले आफूलाई नारायणकी पहिलो पत्नी भएको दाबी गरिन् तर नारायणले यसलाई निरन्तर अस्वीकार गरे। पछि, उनले उनलाई आफ्नी पत्नीको रूपमा स्वीकार गरे र उनको पालनपोषणको व्यवस्था गर्ने वाचा गरे। नारायणको दुई पटक विवाह भएको छ, पहिले रंजना नारायण झासँग र त्यसपछि दीपा गहतराजसँग। उनले रंजना नारायणसँग विवाह गर्दा नै दीपा गहतराजसँग आफ्नो सम्बन्ध सुरु गरेका थिए। नारायण र दीपाको विवाह सन् १९८५ मा भएको थियो। दीपा गहतराजसँग, उनका एक छोरा, आदित्य नारायण छन् , जो एक पार्श्व गायक पनि हुन्। == करियर == सन् १९९० को दशक र सन् २००० को दशकको सुरुवातमा नारायण बलिउडका सबैभन्दा प्रख्यात गायकहरू मध्ये एक हुन्। उनी विभिन्न बलिउड स्टारहरूका लागि अन-स्क्रिन गायन आवाज हुन्। उनले बलिउड अभिनेता अमिताभ बच्चन , राजेश खन्ना , देव आनन्द , आमिर खान , शाहरुख खान , सलमान खान , अक्षय कुमार र अजय देवगनका लागि गीत गाएका छन् । उनका धेरैजसो युगल गीतहरू अल्का याग्निकसँग छन् । उनले १९७० मा रेडियो नेपालका लागि मैथिली लोक गायक (कर्मचारी कलाकार) को रूपमा आफ्नो करियर सुरु गरे , जसमा मैथिली र नेपाली भाषामा प्रायः लोकप्रिय लोक गीतहरू गाए । बिस्तारै, उनले आधुनिक नेपाली गीतहरू गाउन थाले। आठ वर्ष पछि, नारायण भारतीय विद्या भवनमा शास्त्रीय संगीत अध्ययन गर्न नेपालस्थित भारतीय दूतावासबाट नेपालीहरूको लागि संगीत छात्रवृत्तिमा बम्बई सरे। सन् १९८० मा नारायणले आफ्नो बलिउड करियर सुरु गरे जब उनलाई संगीत निर्देशक राजेश रोशनले ध्यान दिए, जसले नारायणलाई हिन्दी फिल्म उनीस-बीजको लागि पार्श्व गायन गर्न आग्रह गरे। नारायणलाई गायक मोहम्मद रफीसँग गाउने अवसर दिइएको थियो । उनले देवानन्दको लागि स्वामी दादामा एक दोहोरी गाए। उनको पहिलो युगलगीत फिल्म सन्नाटामा थियो। त्यसको लगत्तै, नारायणले सन् १९८३ मा बडे दिल वाला सहित धेरै अन्य फिल्महरूको लागि गाए, जहाँ उनले वरिष्ठ संगीत निर्देशक आरडी बर्मनद्वारा रचित वरिष्ठ गायिका लता मंगेशकरसँग युगलगीत गाए । सोही वर्ष, नारायणले किशोर कुमारसँग फिल्म कहदो प्यार है मा गाए । उनले गाएका अर्का गायक सुरेश वाडकर थिए जसको संगीत बप्पी लाहिरीले बनाएका थिए । उनको करियरमा एउटा महत्त्वपूर्ण कोसेढुङ्गा १९८८ मा आयो जब आनन्द-मिलिंदले उनलाई अलका याज्ञिकसँग बलिउड फिल्म कयामत से कयामत तकका सबै गीतहरू गाउने अवसर दिए , जसले उनलाई फिल्मफेयर पुरस्कार प्रदान गर्‍यो । सन् २०१४ मा द टाइम्स अफ इन्डियासँगको अन्तर्वार्तामा , नारायणले भने: "मैले गाएको गीत, "मञ्जिलें", "पेहला नशा" पछि मेरो करियरको सबैभन्दा राम्रो गीत हो, जसले मलाई सुपरस्टारडम दियो!"। पुकार , धडकन , लगान , देवदास र वीर-जारा जस्ता फिल्महरूमा गीतहरू गाउँदै नारायण सन् २००० को दशकसम्म पनि प्रख्यात रहे। सन् २००२ मा, नारायणले देवदास फिल्मबाट नव कलाकार श्रेया घोषालसँग " बैरी पिया " गाए , जसको बारेमा Rediff.com ले उल्लेख गरेको छ: "नारायणले देवदासको शाश्वत रोमान्टिकतालाई सफलतापूर्वक कैद गर्दछ"। सन् २०१४ मा, नारायणले महिला दिवस विशेष: स्प्रेडिङ मेलोडीज एभ्रीह्वेयर एल्बमको लागि श्रेया घोषालसँग "ना हम जो कह दे" शीर्षकको गीत गाए। गीत राम शंकर द्वारा संगित गरिएको थियो र एके मिश्रा द्वारा लेखिएको थियो। उनले आफ्नो निकटतम व्यावसायिक प्रतिद्वन्द्वी कुमार सानुसँग प्रतिस्पर्धा गरे जसले सन् १९९० को दशकमा लगातार पाँच पटक फिल्मफेयर पुरस्कार जितेका थिए। नारायणको कामको प्रशंसा उनका समकालीन अलका याज्ञिक , कविता कृष्णमूर्ति र संगीत निर्देशक अंकित तिवारीले गरेका छन् । मिड-डेले उनलाई ९० को दशकका उल्लेखनीय पार्श्व गायकहरूको सूचीमा समावेश गरेको छ। नारायणलाई उनको पुस्ताका सबैभन्दा प्रमुख गायकहरू मध्ये एक मानिन्छ। == अन्य काम == नारायणका साथी जियान्द नवाब दीदागले उनलाई पार्श्व गायकको रूपमा छनोट हुनको लागि आफ्नो काम पुरानोबाट आधुनिकमा परिवर्तन गर्न सुझाव दिए, तर यो काम गरेनन् र सन् १९७३ मा पुराना फिल्महरूलाई विचार गर्दा, नारायणले सिन्दूर नामक नेपाली फिल्मको लागि एउटा गीत गाए । यो नेपाली हास्य कलाकार गोपालराज मैनाली (चंखे) र बसुन्धरा भुषाल (नक्कली) को लागि एउटा हास्य गीत थियो। नारायणले यो गीत सुष्मा श्रेष्ठसँग गाए , जसलाई अहिले हिन्दी फिल्महरूमा पूर्णिमा भनेर चिनिन्छ। नारायणले सन् १९८५ मा दुई नेपाली फिल्महरू - कुसुमे रुमाल र पिरतीमा पनि अभिनय गरेका छन् । सन् २००४ मा, उनले आफ्नो पहिलो गैर-चलचित्र नेपाली एल्बम, उपहार रिलिज गरे , जसमा उनले आफ्नी श्रीमती दीपा झासँग युगल गीत गाए। नारायणका धेरै एकल एल्बमहरू छन्, जस्तै भजन संगम , भजन वाटिका , आई लभ यू , दिल दिवाना , ये दोस्ती , लभ इज लाइफ , जनम , झुम्का दे झुम्का , सोना नो घादुलो , धुली गंगा र मा तारिणी । नारायणले भारत र विदेशमा धेरै स्टेज कार्यक्रमहरूमा प्रस्तुति दिएका छन् र धेरै पुरस्कारहरू प्राप्त गरेका छन्। यसमा स्क्रिन भिडियोकन अवार्ड, एमटीभी बेस्ट भिडियो अवार्ड र प्राइड अफ इन्डिया गोल्ड अवार्ड समावेश छन्। सन् २०१० मा, नारायणले मधुश्रीसँग मिलेर अंग्रेजी स्वतन्त्र फिल्म व्हेन ह्यारी ट्राइज टु म्यारीको लागि गीत गाएका थिए । नारायणले कुमार सानुसँग टिभी कार्यक्रम "ये दुनियाँ गजब की" को शीर्षक गीत पनि गाए । सन् २०१५ मा उनी "मेलानकोली" नामक मेगा शृङ्खला अभियानमा संलग्न थिए , जहाँ ४२१ नेपाली कलाकारहरूले ३३ मिनेट ४९ सेकेन्ड लामो वातावरणीय गीत गाए, जसमा ३६५ कलाकारहरूले १९ मे २०१६ मा रेडियो नेपाल स्टुडियो, सिंहदरबार, काठमाडौँमा गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड कायम गरे। यो वातावरणविद् निपेश ढाकाद्वारा लेखिएको, रचना गरिएको र निर्देशन गरिएको हो । == टेलिभिजन == नारायण सन् २००७ मा सोनी टिभीमा संगीतकार अनु मलिक र पार्श्व गायिका अलिशा चिनाईसँग इन्डियन आइडल ३ को निर्णायक प्यानलमा थिए । नारायण सोनी टिभीमा गायन घराना (गायकहरूको परिवार) को एकसाथ ल्याउने कुरामा आधारित रियालिटी शो वार परिवारको लागि निर्णायकहरूको प्यानलमा थिए। उनले संगीत जोडी जतिन-ललितका साथी पार्श्व गायक कुमार सानु र जतिन पण्डितसँग निर्णायकको भूमिका बाँडे । नारायण जो जीता वोही सुपर स्टार र सा रे ग म प लिल च्याम्प्समा अतिथिको रूपमा देखा परेका छन्। मे २०२४ को मध्यमा, उनी कलर्स टिभीको मंगल लक्ष्मीमा कार्तिक र लक्ष्मीको संगीत हेरचाहको लागि अतिथिको रूपमा देखा परेका थिए। == एक अभिनेताको रूपमा == उदित नारायण झाले सन् १९८५ मा बनेको नेपाली चलचित्र कुसुमे रुमालमा अभिनय गरेका थिए र सबै गीतहरू गाए, जुन नेपाली चलचित्र उद्योगको सर्वकालीन क्लासिक्स मध्ये एक हो। यसमा उनी भुवन केसी र तृप्ति नाडाकरसँग थिए। यो चलचित्र बक्स अफिसको शीर्ष दस सूचीमा २५ हप्ता बितायो र सन् २००१ मा तुलसी घिमिरेको अर्को चलचित्र, दर्पण छायाँले यसलाई उछिनेर सबै समयको सबैभन्दा धेरै कमाउने नेपाली चलचित्र बन्यो । == अन्य गायकहरूसँग काम == उदित नारायणको करियर १९८० मा सुरु भयो र ९० को दशकमा फस्टायो। प्लेब्याक गायनको विशाल अवधिमा, प्रसिद्ध महिला प्लेब्याक गायकहरूसँग युगल गीतहरू बाहेक, उदित नारायण सबै पुस्ताका प्लेब्याक गायकहरूसँग सहकार्य गर्ने भाग्यशाली थिए। उदित नारायणले प्रख्यात गायक मोहम्मद रफीसँग डेब्यू गरे र त्यसपछि ८० को दशकमा किशोर कुमार , अमित कुमार , सुरेश वाडकर , मोहम्मद अजिज र अन्यसँग गीतहरू साझा गर्ने अवसर पाए । उनका धेरैजसो पुरुष युगल गीतहरू कुमार सानु र अभिजीतसँग छन्। यद्यपि उनका उत्कृष्ट डिस्कोग्राफी गीतहरू गायक अभिजीत भट्टाचार्यसँग युगल गीतहरू थिए । == सम्मान == [[File:Udit Narayan with APJ Abdul Kalam.jpg|thumb|300px|नारायणले भारतका पूर्व राष्ट्रपति [[अब्दुल कलाम|ए.पी.जे. अब्दुल कलाम]]बाट उत्कृष्ट पुरुष पार्श्व गायक पुरस्कार प्राप्त गर्दै।]] [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Bhushan Award to Shri Udit Narayan Jha, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 12, 2016.jpg|thumb|300px|नारायणले भारतका पूर्व राष्ट्रपति [[प्रणब मुखर्जी|प्रणव मुखर्जी]]बाट पद्म भूषण प्राप्त गर्दै।|upright=1.2|right]] -- प्रबल गोरखा दक्षिणा बाहु, नेपालको सर्वोच्च नागरिक सम्मान मध्ये एक, प्रतिष्ठित गोरखा दक्षिणा बाहु (गोरखा दाहिने हातको आदेश) को चौथो श्रेणी, नेपालका राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव]]द्वारा, २००१ -- पद्मभूषण : भारत सरकारबाट तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान, २०१६ -- मध्य प्रदेश सरकारको राष्ट्रिय लता मंगेशकर पुरस्कार, २०१५ -- राजभवन २०१६ मा महाराष्ट्रबाट राष्ट्रिय वीरता पुरस्कार -- पद्मश्री : भारत सरकारबाट चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान, २००९ -- स्वाभिमानी मुम्बईकर पुरस्कार, २०१६ मा सम्मानित -- रेडियो मिर्ची अवार्ड, २०१६ बाट विशेष निर्णायक मण्डल स्यालुट अवार्ड -- एस. कृष्ण कुमारबाट संगीतको लागि किशोर कुमार स्मृति पुरस्कार प्राप्त -- मुम्बईमा डा. अम्बेडकर पुरस्कार, २०१५ -- उनको असाधारण प्रदर्शनको लागि पुरस्कृत भोजपुरी उद्योग, २०१५ -- बिआईएफए पुरस्कार प्राप्त, २०१५ -- प्रथम, चित्रगुप्त सिनेयात्रा फिल्म पुरस्कार, २०१५ -- महाराष्ट्र सरकारबाट २०११ मा महाराष्ट्र रत्न पुरस्कार -- पहिलो मोहम्मद रफी पुरस्कार, २०१० -- दोस्रो मेडस्केप इन्डिया राष्ट्रिय पुरस्कार -- भोजपुरी सिनेमाको लागि चित्रगुप्त सिनेमायात्रा सम्मान, २०१५ -- सम्राट विक्रमादित्य संगीत अलङ्करण सम्मान, २००६ प्राप्त -- भारतीय संगीतमा उनको योगदानको लागि लोकमत सुर ज्योत्स्ना राष्ट्रिय संगीत पुरस्कार २०२१ == उत्कृष्ट सम्मान र पुरस्कारहरू == -- बिग इन्टरटेनमेन्ट अवार्ड २०१७ उदित नारायणले ९२.७ एफएम सुहाना सफर लेजेन्ड अवार्ड जिते -- मिर्ची म्युजिक अवार्ड २०१६ निर्णायक मण्डलको विशेष सलाम == अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान र पुरस्कारहरू == -- मलेसियाबाट अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डलौरेट व्यक्तित्व पुरस्कार, २०११ == जीवनभर उपलब्धि पुरस्कारहरू == -- कलाश्री पुरस्कार, २०१० बाट लाइफटाइम अचिभमेन्ट पुरस्कार -- सहारा अवध सम्मान पुरस्कार विजेता, २००६ -- सूर्यदत्त राष्ट्रिय पुरस्कार, २०१६ बाट लाइफटाइम अचिभमेन्ट पुरस्कार<ref>{{cite web|url=http://sirfnews.com/alka-yagnik-udit-narayan-get-lata-mangeshkar-award|title=गायक र सङ्गितकार ले पाए राष्ट्रिय लता मंगेशकर अवार्ड|date=21 October 2017|publisher=|accessdate=1 December 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181027021647/http://www.sirfnews.com/alka-yagnik-udit-narayan-get-lata-mangeshkar-award/ |date=27 October 2018 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची|2}} ==बाह्य लिङ्क== {{Commonscat|Udit Narayan|उदितनारायण झा}} [[श्रेणी:गायक]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५५ मा जन्म]] [[श्रेणी:पार्श्व गायकहरू]] oelzs5o4eiwm4rpme06hcx03s34ejxr 0 12688 1364562 1133519 2026-07-02T12:43:35Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो 1364562 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ह्यासिस (Hashish) | image = Hashish, American pressed.jpg | caption = {{convert|1.5|g|oz|frac=16}} ह्यासिस | plant = ''[[Cannabis indica]]'', ''[[Cannabis sativa]]'', ''[[Cannabis ruderalis]]''{{efn|[[वनस्पति वर्गीकरण|शुद्ध प्रजाति]] ''C.&nbsp;ruderalis'' लाई यसको अत्यन्त न्यून [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल|टीएचसी (THC)]] मात्रा भएका कारण मनोरञ्जनात्मक प्रयोजन (ह्यासिस सहित) का लागि विरलै प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite book|title = Marijuana Horticulture: The Indoor/Outdoor Medical Grower's Bible|last = Cervantes|first = Jorge|publisher = Van Patten Publishing|year = 2006|isbn = 9781878823236|pages = [https://archive.org/details/marijuanahorticu00jorg/page/12 12]|edition = 5th|url-access = registration|url = https://archive.org/details/marijuanahorticu00jorg/page/12}}</ref>}} | part = [[ट्राइकोम]] | origin = [[दक्षिण एशिया]]<ref name="ElSohly2007">{{cite book|author=Mahmoud A. ElSohly|title=Marijuana and the Cannabinoids|url=https://books.google.com/books?id=fxoJPVNKYUgC&pg=PA8|year=2007|publisher=Springer|isbn=978-1-59259-947-9|page=8|access-date=2016-08-02|archive-date=2023-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115081305/https://books.google.com/books?id=fxoJPVNKYUgC&pg=PA8|url-status=live}}</ref> | active = [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल]], [[क्यानाबिडियोल]], [[क्यानाबिनोल]], [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिभ्यारिन]] | legal_AU = S8 | legal_CA = अनुसूचीबाहिर (Unscheduled) | legal_DE = Anlage I | legal_UK = श्रेणी B | legal_US = अनुसूची I | legal_UN = मादक पदार्थ अनुसूची I }} '''चरस''' एक लागु पदार्थ हो। चरसको रङ्ग देख्दा कालो हुन्छ। परिपक्व [[भाङ|भाँगो]]को टुप्पामा एक प्रकारको चट्टो पदार्थ देखा पर्दछ। त्यसलाई विभिन्न तरिकाहरू अपनाएर चरसको रूपमा भाँगोको बोटबाट अलग गरिन्छ। चरस एक नसा भएको हुनाले नसेडीहरूले [[चुरोट]], [[बिडी]] जस्ता धुम्रपानसँग लिने गर्छन्। कतै कतै नसेडीहरूले चरस मासु, अण्डा, आमलेट, चाउचाउ आदीमा प्रयोग गरेर लगेको पनि देखिन्छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]का अनुसार हिन्दू देवता [[शिव]]लाई चरस मन पर्छ। यसैले प्राय: शिव भक्तहरूले चरसको अमल धेरै गरेको पाइन्छ। '''ह्यासिस''' ('''Hashish''', प्रायः '''ह्यास''' (Hash) भनेर संक्षिप्त रूपमा चिनिने) ({{IPAc-en|audio=En-au-hashish.ogg|h|ə|ˈ|ʃ|iː|ʃ}}), क्यानाबिस राल (Cannabis resin) वा चरस <ref>{{cite web|author=Laboratory and Scientific Service [[United Nations Office on Drugs and Crime]]|location=Vienna|date=2022|url=https://www.unodc.org/documents/scientific/Recommended_methods_for_the_Identification_and_Analysis_of_Cannabis_and_Cannabis_products.pdf|title=Recommended Methods for the Identification and Analysis of Cannabis and Cannabis Products|page=12|quote=3.7. - Illicit cannabis products fall into three main categories: [[herbal cannabis]], cannabis resin and [[cannabis oil]] (hashish oil).}}</ref>{{efn| :'''चरस''' र '''ह्यासिस''' लाई धेरै स्रोतहरूले एउटै पदार्थका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite book|author=Dan Choffnes|date=2016|location=[[Carthage College]]|title=Nature's Pharmacopeia A World of Medicinal Plants|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Nature_s_Pharmacopeia/FjYYCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=HASHISH++INACTIVE+THC&pg=PA131&printsec=frontcover|chapter=Chapter 9 Hemp ''Cannabis sativa'' Cannabis Culture in South Asia|page=132|publisher=[[Columbia University Press]]|ISBN=9780231540155}}</ref><ref>{{cite book|author1=R. Mechoulam|author2=Y. Gaoni|editor=L. Zechmeister|date=1967|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-7091-8164-5_6|chapter=Recent Advances in the Chemistry of Hashish|title=Fortschritte der Chemie Organischer Naturstoffe / Progress in the Chemistry of Organic Natural Products|volume=25|publisher=[[Springer Nature|Springer]], Vienna.|doi=10.1007/978-3-7091-8164-5_6}}</ref> यद्यपि केही स्रोतहरूले उत्पादन विधि तथा उत्पत्तिस्थानका आधारमा चरस र सामान्य ह्यासिसबीच भिन्नता रहेको उल्लेख गरेका छन्।<ref name=Fewkes9526/><ref name=Cadisch/> }} ह्यासिस ''[[Cannabis]]'' बिरुवाका मुख्यतः फूल तथा केही मात्रामा डाँठ र पातमा रहेका [[ट्राइकोम]] (रालयुक्त ग्रन्थि) बाट प्राप्त [[राल]] प्रयोग गरी बनाइने उपभोग्य पदार्थ हो।<ref name=leafly0526/><ref name=Chasten526/><ref name=Fankhauser526/> यसलाई सुकाएर सघन ('''कन्सन्ट्रेट''') रूपमा तयार गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=[[National Institute of Drug Abuse]]|url=https://nida.nih.gov/research/research-data-measures-resources/cannabis-potency-data|title=Cannabis Potency Data|publisher=[[U.S. Department of Health and Human Services]]}}</ref>{{efn|यसको उपभोग बिक्रीका लागि तयार उत्पादन, व्यक्तिगत प्रयोगका लागि स्वउत्पादन, वा धार्मिक तथा सामाजिक अवसरमा उपहारका रूपमा पनि हुन सक्छ।}} एक [[मनोसक्रिय पदार्थ]] (psychoactive substance) का रूपमा ह्यासिसलाई सिधै वा [[सुर्ती]]सँग मिसाएर सेवन गरिन्छ। यसको प्रयोगको लामो इतिहास [[अफगानिस्तान]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]], [[इरान]], [[इराक]], [[लेबनान]], [[मोरक्को]], [[नेपाल]] तथा [[मिस्र]] जस्ता देशहरूमा पाइन्छ।<ref>{{cite web|title=The History Of Hashish|url=http://druglibrary.org/MedicalMj/hash/history_of_hashish.htm}}</ref> युरोपमा पनि ह्यासिसको प्रयोग लोकप्रिय छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा भने सुकाइएका क्यानाबिसका फूल तथा अन्य [[क्यानाबिस कन्सन्ट्रेट]] उत्पादनहरू बढी प्रचलित छन्। कानुनी परिवर्तनसँगै परम्परागत ह्यासिसभन्दा बढी शक्तिशाली क्यानाबिस अर्क (extract) हरूको उपलब्धता बढेकाले त्यहाँ ह्यासिसको लोकप्रियता तुलनात्मक रूपमा घटेको छ, यद्यपि क्षेत्रअनुसार उपभोगको प्रवृत्तिमा भिन्नता देखिन्छ।<ref>{{cite web|title=Is Old-School Hashish Going Extinct in America?|url=https://merryjane.com/culture/is-old-school-hashish-going-extinct-in-america}}</ref> ह्यासिस क्यानाबिसबाट तयार गरिने एक सघन उत्पादन हो, जुन बिरुवाका ट्राइकोम भनिने रालयुक्त ग्रन्थिहरूलाई सङ्कलन गरी थिचेर वा शुद्धीकरण गरेर बनाइन्छ। [[१९६१ को संयुक्त राष्ट्रसंघीय मादक पदार्थसम्बन्धी एकल महासन्धि]] (अनुसूची I र IV) ले यसलाई "क्यानाबिस बिरुवाबाट प्राप्त गरिएको कच्चा वा शुद्ध रूपमा छुट्याइएको राल" का रूपमा परिभाषित गरेको छ। यस रालमा [[टेट्राहाइड्रोक्यानाबिनोल]] (THC) सहित अन्य [[क्यानाबिनोइड]]हरू हुन्छन्, र तिनको सान्दर्भिक मात्रा सामान्य क्यानाबिस फूलको तुलनामा प्रायः बढी हुन्छ।<ref>Russo, Ethan. ''Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential'', p. 34 (Routledge 2013).</ref> युरोपमा सन् २०११ मा जफत गरिएका ह्यासिस नमूनाहरूको शुद्धता ३% देखि १५% सम्म रहेको थियो। सन् २०००–२००५ को अवधिमा क्यानाबिससम्बन्धी अन्तिम उत्पादन जफतहरूमध्ये करिब १८% ह्यासिस थिए।<ref name=EMCDDA08>{{cite journal| last1 =[[European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction]]| year = 2008| title = A cannabis reader: global issues and local experiences| url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/monographs/cannabis| journal = Monograph Series| volume = 8| issue = 1}}</ref> ह्यासिसको बनावट र स्वरूप यसको उत्पादन विधि तथा बाँकी रहेका वनस्पति पदार्थ (जस्तै क्लोरोफिल) को मात्रामा निर्भर हुन्छ। यो सामान्यतया ठोस हुन्छ, तर यसको कठोरता सजिलै टुक्रिने अवस्थादेखि लचिलो अवस्थासम्म फरक–फरक हुन सक्छ। यसको रंग प्रायः हल्का वा गाढा खैरो हुन्छ, तर पारदर्शी, पहेंलो, कालो वा रातो पनि हुन सक्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.druglibrary.org/medicalmj/hash/guide_to_the_different_types_of_.htm|title=Guide To The Different Types Of Hashish}}</ref> ==व्युत्पत्ति== अङ्ग्रेजी शब्द '''"Hashish"''' को विकास [[लिप्यन्तरण]] गरिएका अरबी शब्द ''ḥašīš''<ref name=AHD526>{{cite web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=%20HASHISH|title=hash·ish also hash·eesh|work=The [[American Heritage Dictionary of the English Language]]|date=2022|edition=5th|publisher=[[HarperCollins Publishers]]}}</ref> वा ''ḥashīsh''<ref name=Collins0526>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hashish|title=hashish in American English|work=[[Webster%27s_New_World_Dictionary#Publisher|Webster’s New World College Dictionary]]|edition=5th Digital|date=2025|publisher=[[HarperCollins Publishers]]: [[William_Collins, Sons#21st century|Collins]]}}</ref> ([[अरबी भाषा]]: {{lang|ar|حَشِيشٌ}})<ref name=Lane0526>{{cite web|url=https://www.laneslexicon.com/word/%D8%AD%D8%B4%D9%8A%D8%B4|title=حَشِيشٌ|publisher=laneslexicon.com|work=[[Arabic–English Lexicon|Lane's Arabic-English Lexicon]]}}</ref> बाट भएको मानिन्छ। अरबी भाषामा ''ḥashīsh'' को अर्थ सुकेको [[घाँस]], [[भाङ]], सुकेको वनस्पति, सुकेको चरनभूमि वा पशुचारा भन्ने हुन्छ।<ref name=AHD526/><ref name=Lane0526/><ref>{{cite book|author1=Danilo Marino|author2=Franz Rosenthal|author2-link=Franz Rosenthal|editor1=Christian Lange|editor2=Adam Bursi|date=2024|chapter-url=https://brill.com/display/book/9789004515932/BP000025.xml|chapter=Chapter 15 Al-Badrī (d. 894/1489) on Hashish and the Senses|url=https://brill.com/downloadpdf/display/title/62333.pdf|title=HdO Islamic Sensory History|volume=2|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|doi=10.1163/9789004515932_016|ISBN=978-90-04-51593-2}}</ref> यो शब्द अरबी मूल ''ḥašša'' (حش) बाट पनि व्युत्पन्न भएको मानिन्छ, जसको अर्थ "सुक्नु", "सुकाइनु" वा "घाँस काट्नु" हुन्छ।<ref name=AHD526/><ref name=Lane0526/><ref>{{cite book|author=Edward William Lane|author-link=Edward William Lane|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Containing_all_the_classical_word_and_si/rUkNEz2LP7gC?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%AD%D8%B4&pg=PA573&printsec=frontcover|chapter=حش|title=An Arabic-English Lexicon|date=1865|volume=2|page=537|publisher=[[Wiliams and Norgate]]}}</ref> ९औँ वा १०औँ शताब्दी तथा त्यसअघिका ज्ञात इस्लामिक भाषिक साहित्यमा "ह्यासिस" वा त्यससँग मिल्दोजुल्दो कुनै शब्द प्रयोग भएको प्रमाण भेटिँदैन।<ref name=Rosenthal/> यस शब्दको प्रारम्भिक उल्लेख सन् ११२३ तिर [[Fatimid_Caliphate#Caliphs|फातिमी खलिफत]]का दशौँ खलिफा [[al-Amir bi-Ahkam Allah|अल-अमिर बि-अहकाम अल्लाह]] द्वारा लेखिएको एक [[पत्र]]मा ''ḥashīshiyya'' भन्ने रूपमा पाइन्छ।<ref>{{cite book|author=Danilo Marino|location=Swiss Centre for Islam and Society, [[Universität Freiburg]]|title=Insatiable Appetite: Food as Cultural Signifier in the Middle East and Beyond|chapter=Hashish and Food ''Arabic and European Medieval Dreams of Edible Paradises''|chapter-url=https://brill.com/previewpdf/book/edcoll/9789004409552/BP000014.xml?srsltid=AfmBOopXBZqpwPfhsru8fQ2_mBmxL3R49UhGTHluG6_oUZyWWuJdluD1|series=Islamic History and Civilization|volume=163|publisher=[[Koninklijke Brill]] NV, [[Leiden]]|publication-date=2019|ISBN=9789004409552|doi=10.1163/9789004409552_011|page=190-191}}</ref>{{efn|''ḥashīshiyya'' शब्दलाई कतिपय विद्वानहरूले ''[[assassin]]'' (हत्यारा समूह) सँग समानार्थी मानेका छन्।<ref>{{cite book|author=Bernard Lewis|author-link=Bernard Lewis|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/From_Babel_to_Dragomans/Yq5AUlWjZpsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E1%B8%A5ash%C4%ABshiyya&pg=PA295&printsec=frontcover|title=From Babel to Dragomans Interpreting the Middle East|chapter=Chapter 30 The Shi'a|page=295|publisher=[[Oxford University Press]]|ISBN=9780198038634}}</ref>}} उक्त शब्द [[Ismāʿīlī]] समुदायको सन्दर्भमा प्रयोग गरिएको थियो, जहाँ अरबी प्रत्यय ''-iyya'' ले कुनै संज्ञाबाट अमूर्त संज्ञा निर्माण गर्ने कार्य गर्छ।<ref>{{cite web|author=Jonathan Decter|date=5 July 2019|location=[[Brandeis University]]|url=https://themarginaliareview.com/things-jewish-view-judeo-arabic/|title=Things Jewish: A View from Judeo-Arabic}}</ref><ref>{{cite book|author=Muḥammad ibn Aḥmad Shirbīnī|date=1981|editor=Michael G. Carter|title=Arab Linguistics An Introductory Classical Text with Translation and Notes|chapter=18.32-18.4 Notes|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Arab_Linguistics/Ce368121wjIC?hl=en&gbpv=0|page=365|series=Studies in the History of Language Sciences|volume=24|publisher=[[John Benjamins B.V.]]}}</ref> अनलाइन [[Oxford English Dictionary]] अनुसार अङ्ग्रेजी भाषामा "hashish" शब्दको पहिलो प्रमाणित प्रयोग सन् १५९८ मा [[Jan Huygen van Linschoten]] को ''The Voyage of John Huyghen Van Linschoten to the East Indies'' को अङ्ग्रेजी अनुवादमा देखिन्छ।<ref>{{cite web|author=[[Oxford English Dictionary]]|url=https://www.oed.com/dictionary/hashish_n?tl=true|title=hashish noun|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite book|author=C.F. Beckingham|author-link=Charles Fraser Beckingham|editor=D.B.Quinn|date=2017|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Hakluyt_Handbook/RggkDwAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=William+Phillip+translator&pg=PT261&printsec=frontcover|chapter=Chapter 14 The Near East: North and North-east Africa|title=The Hakluyt Handbook Volumes I-II|ISBN=9781317029588}}</ref> तथापि, अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो शब्द सन् १५९६ को मूल डच संस्करण वा सन् १५९८ को अङ्ग्रेजी अनुवादमा प्रत्यक्ष रूपमा पाइँदैन; बरु सन् १८८५ मा पी. ए. थिलेद्वारा सम्पादित संस्करणको टिप्पणी (annotation) मा मात्र उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite book|author=Ian Huyghen van Linʃchoten, van Haerlem|chapter-url=https://objects.library.uu.nl/reader/1874-310402?_ga=2.16125430.1900762125.1596123397-1670242366.1547796994&page=188|title=Itinerario, voyage ofte schipvaert van Jan Huygen van Linschoten, naer Oost ofte Portugaels Indien.|chapter=Dat 79. Capittel. Van't Bangue|publisher=Cornelis Claeʃze|publication-date=1596}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.co.uk/books?id=nRN-HgO3tREC&pg=PR13|title=Iohn Huighen Van Linschoten, His Discours of Voyages Into Ye Easte and West Indies|chapter=The 79. Chapter. Of Bangue|publisher=Iohn Wolfe}}</ref><ref name=Thiel052026/> धेरै मनोरञ्जनात्मक लागूपदार्थहरूझैँ, ह्यासिसका पनि विभिन्न पर्यायवाची तथा स्थानीय नामहरू प्रचलित छन्। यी नामहरू देश, क्षेत्र र सम्बन्धित भाषाअनुसार उल्लेखनीय रूपमा फरक–फरक हुन्छन्।<ref name="drugsCom">{{cite web|title=Hashish|url=https://www.drugs.com/illicit/hashish.html|website=drugs.com}}</ref> ==प्रयोगको इतिहास== ह्यासिसको सेवन धेरै शताब्दीदेखि हुँदै आएको छ, यद्यपि यसको पहिलो प्रयोग वा उत्पत्तिबारे स्पष्ट ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name=ConnelClarke>{{citebook|title=Hashish!|author=Robert Connell Clarke|author-link=Robert Connell Clarke|date=1998|url=https://www.scribd.com/document/332762316/Robert-Connell-Clarke-Hashish-1998|page=2|publisher=Red Eye Press: [[scribd.com]]|ISBN=0-929349-05-9}}</ref> उत्तर [[भारत]] र [[नेपाल]]मा स्थानीय रूपमा ''[[चरस]]'' भनेर चिनिने ह्यासिसको उत्पादन र प्रयोगको लामो सामाजिक परम्परा रहेको छ।<ref>Usaybia, Abu; ''Notes on Uyunu al-Anba fi Tabaquat al-Atibba'', Berkeley: University of California Press, 1965.</ref>{{efn|सन् २०१९ मा गरिएको [[जीवाश्म परागकण]] (Fossil pollen) सम्बन्धी अध्ययनले क्यानाबिसको विकासको प्रमुख केन्द्र [[तिब्बत]]स्थित [[Qinghai Lake]] वरिपरि रहेको र त्यहाँबाट करिब ईसापूर्व ३०,६०० तिर वर्तमान भारततर्फ यसको फैलावट भएको निष्कर्ष निकालेको छ।<ref name=McPartlandetal052026/>}} हालसम्म (सन् २०१९ सम्मका अध्ययनअनुसार) [[पुरातात्त्विक अभिलेख]]मा क्यानाबिसको परागकण भेटिएको सबैभन्दा पुरानो प्रमाण [[जापान]]मा करिब ईसापूर्व १०,००० को रहेको छ।<ref name=McPartlandetal052026>{{cite journal|last1=McPartland|first1=John M.|last2=Hegman|first2=William|last3=Long|first3=Tengwen|date=November 2019|url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019VegHA..28..691M/abstract|title=Cannabis in Asia: its center of origin and early cultivation, based on a synthesis of subfossil pollen and archaeobotanical studies|journal=[[Vegetation History and Archaeobotany]]|volume=28|issue=6|DOI=10.1007/s00334-019-00731-8|bibcode=2019VegHA..28..691M}}</ref> इस्लामिक चिकित्साशास्त्रको प्रारम्भिक कालदेखि नै [[हेम्प]] (भाङ) परिचित रहेको मानिन्छ।<ref name=Rosenthal/> इस्लामी विद्वान [[Ibn Taymiyyah]] (मृत्यु: सन् १३२८) ले ह्यासिसको प्रयोग निषेध गरिनुपर्छ भन्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|author=Danilo Marino.|chapter=Hashish and Food|editor1=Bilal Orfali|editor2=Julia Hauser|editor3=Kirill Dmitriev|date=2019|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Insatiable_Appetite_Food_as_Cultural_Sig/MUKyDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ibn+Taymiyya+hashish&pg=PA195&printsec=frontcover|title=Insatiable Appetite: Food as Cultural Signifier in the Middle East and Beyond|page=195|ISBN=9789004409552|publisher=[[Brill Publishing|Brill]]: [[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite web|author=Noah Ali Salman|date=28 August 2024|url=https://aliftaa.jo/ArticlePrintEn.aspx?ArticleId=5813|title=The Ruling of Islam on Drugs|publisher=General Iftaa' Department, [[The Hashemite Kingdom of Jordan]]: aliftaa.jo (General [[Fatwa]] Department)|archive-url=https://web.archive.org/web/20241102090654/https://aliftaa.jo/ArticlePrintEn.aspx?ArticleId=5813|archive-date=2 November 2024}}</ref> पुरानो विश्वमा सुर्तीको परिचय भएपछि मात्र धूम्रपान व्यापक रूपमा प्रचलित भएको थियो। त्यसअघि, अर्थात् १६औँ शताब्दीसम्म, मुस्लिम संसारमा ह्यासिस मुख्यतः खाद्य पदार्थका रूपमा सेवन गरिन्थ्यो।<ref name="Chasteen2016">{{cite book|author=John Charles Chasteen|title=Getting High: Marijuana through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=Pk-xCgAAQBAJ&pg=PA72|date=9 February 2016|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-5470-1|pages=72–|access-date=25 December 2017|archive-date=20 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420184528/https://books.google.com/books?id=Pk-xCgAAQBAJ&pg=PA72|url-status=live}}</ref> ह्यासिस १८औँ शताब्दीमा पूर्वबाट युरोपमा पुगेको थियो।<ref name="EMCDDA08" /> नेपोलियनका सैनिक अभियानहरूले फ्रान्सेली सैनिकहरूलाई मिस्रमा ह्यासिससँग परिचित गराए। यसको औषधीय उपयोगबारे पहिलो विस्तृत विवरण सन् १८३० मा औषधिविज्ञ तथा वनस्पतिविज्ञ [[Theodor Friedrich Ludwig Nees von Esenbeck]] ले प्रकाशित गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" />{{efn|Fankhauser (२००८) का अनुसार [[William Brooke O'Shaughnessy|ओ'शघनेसी]]को सन् १८३९ को कृति ''On the Preparations of the Indian Hemp or Gunjah'' सम्बन्धमा "ह्यासिसले आफ्ना बिरामीहरूलाई राहत दिन उपयुक्त औषधि प्रदान गरेको" उल्लेख गरिएको छ।<ref name=Fankhauser526/><ref>{{cite work|url=https://www.gutenberg.org/files/67959/67959-h/67959-h.htm|title=ON THE PREPARATIONS OF THE INDIAN HEMP, OR GUNJAH, (CANNABIS INDICA). THEIR EFFECTS ON THE ANIMAL SYSTEM IN HEALTH, AND THEIR UTILITY IN THE TREATMENT OF TETANUS AND OTHER CONVULSIVE DISEASES.}}</ref><ref>Fankhauser, in Sznitman; Olssen; Room (2008); p.5</ref> यद्यपि उक्त कृतिमा प्रयोग गरिएको "ह्यासिस" को परिभाषा [[International Narcotics Control Board]] ले सन् १९६१, १९७२ र १९९९ मा "क्यानाबिस राल" का लागि स्वीकृत गरेको परिभाषासँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन।<ref>ON THE PREPARATIONS OF THE INDIAN HEMP, OR GUNJAH, (CANNABIS INDICA). THEIR EFFECTS ON THE ANIMAL SYSTEM IN HEALTH, AND THEIR UTILITY IN THE TREATMENT OF TETANUS AND OTHER CONVULSIVE DISEASES - Experiments by the Author—Inferences as to the Action of the Drug on Animals and Man. :Cases of Rheumatism treated by Hemp. Catalepsy produced by one grain. - one grain of the resin of hemp was administered in solution - half a grain of hemp resin was given in a little spirit :Case of Hydrophobia. - Two grains of hemp resin in a soft pillular mass were ordered every hour; after the third dose... :Use in Cholera. - Half a grain of the hemp resin was given :Use in Tetanus. - "Large doses of opium with calomel having been administered for some hours" - "hemp resin. Two grains were first given" - "dissolved in a little spirit After an ineffectual trial of turpentine and castor oil in large doses, two grain doses of hemp resin were given" :Case of Infantile Convulsions. - "a single drop of the spirituous tincture, equal to the one-twentieth part of a grain of extract" (etc) - "almond oil several small dark green lumps of hemp resin were voided" :Use in Delirium Tremens. - "I have given the tincture of hemp an extensive trial in this disease"</ref>}} :'''निष्कर्ष''' :मैले प्रयोग गरेका औषधीय तयारीहरू बनाउने विधि समावेश गर्नु उपयोगी हुन सक्छ। :'''रालयुक्त [[अर्क]]''' (resinous extract) सुकाइएको ''गुञ्जा'' (gunjah) को रालयुक्त टुप्पोलाई स्पिरिट (विशिष्ट गुरुत्व ०.८३५) मा सबै राल घुल्ने गरी उमालेर तयार गरिन्छ। त्यसपछि प्राप्त [[टिन्चर]]लाई [[आसवन]] (distillation) वा उम्लिरहेको पानीमाथि राखिएको भाँडोमा बाफद्वारा सुकाइन्छ। यसरी तयार भएको अर्क हल्का तापमा नरम हुन्छ र कुनै अतिरिक्त पदार्थ नमिसाई चक्की (pill) को रूपमा बनाउन सकिन्छ। :'''टिन्चर''' ०.८३५ घनत्व भएको स्पिरिटमा उक्त अर्क घोलेर तयार गरिन्छ। :[[International Narcotics Control Board]]: [https://www.incb.org/incb/uploads/documents/Narcotic-Drugs/1961-Convention/convention_1961_en.pdf (p.46) Single Convention on Narcotic Drugs in 1961 as amended by the 1972 Protocol. (Article 49)] "(d) The use of cannabis, cannabis resin, extracts and tinctures of cannabis" & Revised Schedules including all amendments made by the Commission on Narcotic Drugs in force as of 31 May 1999 (INCB 1961 & 1972 ''[[ibid]]'', p.50)</ref>}} सन् १८४० मा [[Louis Aubert-Roche]] ले [[Bubonic plague|प्लेग]] तथा [[Typhoid fever|टाइफाइड]] विरुद्ध ह्यासिसको सफल प्रयोगबारे प्रतिवेदन प्रकाशित गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" /> यही अवधिमा [[Jacques-Joseph Moreau]] ले ह्यासिससम्बन्धी मनोचिकित्सकीय प्रयोगहरू सञ्चालन गरेका थिए र यसलाई मनोचिकित्सामा प्रयोग गर्न सकिने उत्कृष्ट औषधि भएको विश्वास व्यक्त गरेका थिए।<ref name="EMCDDA08" /> १९औँ शताब्दीमा युरोपका केही साहित्यिक वृत्तहरूमा ह्यासिसले विशेष लोकप्रियता प्राप्त गरेको थियो। सबैभन्दा प्रसिद्ध उदाहरण [[Club des Hashischins]] हो, जुन [[Paris]]मा ह्यासिस तथा अन्य लागूपदार्थहरूको सेवनका लागि समर्पित एउटा क्लब थियो। यसका सदस्यहरूमा [[Théophile Gautier]], [[Jacques-Joseph Moreau|डा. मोरो दे टुर्स]], [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas]], [[Charles Baudelaire]] तथा [[Honoré de Balzac]] जस्ता प्रख्यात लेखकहरू समावेश थिए।<ref name="levin">Levinthal, C. F. (2012). ''Drugs, behavior, and modern society''. (6th ed.). Boston: Pearson College Div.</ref> पछि [[Charles Baudelaire|बोदलेयर]]ले सन् १८६० मा प्रकाशित ''[[Les paradis artificiels]]'' पुस्तकमा अफिम र ह्यासिसको प्रभावमा रहेको मानसिक अवस्थाबारे वर्णन गरेका थिए। लगभग यही समयमा अमेरिकी लेखक [[Fitz Hugh Ludlow]]ले सन् १८५७ मा प्रकाशित ''[[The Hasheesh Eater]]'' पुस्तकमा ह्यासिससँग सम्बन्धित आफ्ना युवावस्थाका सकारात्मक तथा नकारात्मक अनुभवहरू प्रस्तुत गरेका थिए। ह्यासिसको उल्लेख पनि गरिएको छ{{By whom|date=June 2019}} र सन् १८६९ मा जर्मनीमा यसलाई बेहोस बनाउने औषधि (एनेस्थेटिक) का रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। यो विशेषगरी भारतबाट ठूलो परिमाणमा आयात गरिन्थ्यो, जहाँ यसलाई ''चरस'' भनिन्थ्यो। तथापि, त्यतिबेला पनि केही व्यक्तिहरू{{Who|date=June 2019}} ले क्यानाबिसलाई हानिरहित मानेका थिएनन्।<ref name="EMCDDA08" /> सन् १८८० देखि १९०० सम्मको अवधिलाई{{efn|''[[:wikt:banj|बन्ज]]'' (''banj'') भनेर चिनिने पदार्थ<ref name=Rosenthal>{{cite book|author=Franz Rosenthal|editor=Dimitri Gutas|author-link=Franz Rosenthal|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Man_versus_Society_in_Medieval_Islam/M_4QBQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E1%B8%A5ash%C4%ABshiyya&pg=PA176&printsec=frontcover|chapter=Chapter Three The Use of Hashish 2 The History of the Use of Hashish|title= Man Versus Society in Medieval Islam|page=152, 174-175|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|ISBN=9789004270893|quote=certain presumed pharmacological properties of hemp were known to physicians in the Muslim orbit as early as there was a scientific medicine in Islam}}</ref> (यहाँ [[Persian language|फारसी]] शब्द ''bang'' को [[transliteration]] तथा [[arabic]]ीकरण गरिएको रूप)<ref>{{cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/bang-middle-and-new-persian-in-book-pahlavi-also-mang-arabicized-banj-a-kind-of-narcotic-plant/|title=Bang|editor=[[Ehsan Yarshater]]|publisher=[[Encyclopædia Iranica Foundation]]}}</ref> (''[[bhang]]'' [[Hindustani language|हिन्दुस्तानी]] तथा [[Bengali language|बंगाली]] भाषामा<ref>{{cite book|last=Chattopadhyaya|first=U.|location=[[Oakland]]: [[University of California, Santa Barbara]]|date=2026| chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Ganja_Matters/LpXREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=BHANG+HINDUSTANI&pg=PA120&printsec=frontcover|chapter=Chapter 4 An Insurgent Body|title=Ganja Matters Empire and the Pursuits of Cannabis in British India|page=120|publisher=[[University of California Press]]|doi=10.1525/luminos.276|ISBN=9780520425682|quote=Hindustani and Bengali, "bhang" as a noun was used interchangeably, depending on the context - Colloquially - "bhang" refers to the drink, "[[ganja]]" refers to the flowers - Among those who did not use bhang or were uninterested in specifics, the noun was commonly interchanged with "ganja".}}</ref>) – ''mang'' वा ''manga'' बाट व्युत्पन्न भएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|author=Martin Schwartz|date=1989|chapter-url=https://www.google.co.uk/books/edition/Haoma_and_Harmaline/INtzYGQOlFoC?hl=en&gbpv=1&dq=bang+banj+Avestan&pg=PA128&printsec=frontcover|chapter=2 Avestan Terms for the Sauma Plant|title=Haoma and Harmaline The Botanical Identity of the Indo-Iranian Sacred Hallucinogen "soma" and Its Legacy in Religion, Language, and Middle-Eastern Folklore|page=128|publisher=[[University of California Press]]|publication-date=1989|series=Near Eastern Studies|volume=21|ISBN=0-520-09627-4|quote=In the two versions of the first myth, ''Iranian [[Bundahišn]]'' 4:20 - and ''[[Middle Persian literature#"Pahlavi" literature|Zātsparam]]'' 2.7, the word ''mang'' is glossed as 'that which is called ''bang'' '. These data indicate that ''mang'' is the more antique form - '''§221''' - 'psychotropic substance' - (or *''mangā''-) *'[[magic potion]], [[hallucinogen]]'⁷}}</ref> यो पदार्थ [[al-Muzani|अल-मुज़ानी]] (९औँ शताब्दी) तथा [[at-Tahawi|अत-तहावी]] (१०औँ शताब्दी) का लागूऔषध-विरोधी साहित्यको विषय बनेको थियो।<ref name=Rosenthal/> ''Bangue'' लाई ''hashish'' सँग समान ठान्ने उल्लेख (स्रोतहरूले यी दुवै एउटै पदार्थ भएको व्याख्या गरेका छन्) सन् १५९६ को [[Dutch language|डच]] ग्रन्थको अङ्ग्रेजी अनुवादको १८८५ संस्करणका टिप्पणीहरूमा<ref name=Thiel052026>{{cite book|author=Jan Huygen van Linschoten|authorlink=Jan Huygen van Linschoten|editor=P.A. Thiele|date=1885|url=https://books.google.co.uk/books?id=XF9KAAAAYAAJ&vq=hashish&source=gbs_navlinks_s|chapter=The 79 Chapter. Of Bangue|chapter-url=https://books.google.co.uk/books?redir_esc=y&id=XF9KAAAAYAAJ&q=hashish#v=snippet&q=hashish&f=false|title=The Voyage of John Huyghen Van Linschoten to the East Indies: From the Old English Translation of 1598 : the First Book, Containing His Description of the East, Volume 2|publisher=[[Hakluyt Society]]|quote=''Bangue is likewise much used in Turkie and Ægypt, and is made in three sorts, having also three severall names. The first by the Ægyptians is called Assis'',⁵ - ⁵ Hashish (Arab.)}}</ref> तथा सन् १५६३ को अर्को ग्रन्थको १८९१ पुनर्प्रकाशित संस्करणका टिप्पणीहरूमा पनि पाइन्छ।<ref>{{cite book|date=1563|author=Garcia de Orta|author-link=Garcia de Orta|editor=[[:pt:Conde de Ficalho|Conde de Ficalho]]|chapter-url=https://archive.org/details/coloquiosdossimp01ortauoft/page/94/mode/2up?q=cannabis|chapter=Coloquio Octavo Do Bangue|title=Coloquios dos simples e drogas da India|publisher=Impressos por Joannes de Endem [[Viceroy#India|com privelgio do Conde Viso-Rey]], [[Lisbon]]: [[:pt:Academia das Ciências de Lisboa#Fundação|Academia Real das Sciencas de Lisboa]] (1891):[[archive.org]] (2009)|location=[[Goa]]|page=95, 99|quote=A noticia de Orta sombre o emprego excitante e intoxicante do « bangue » - hoje mais conhecido pelo nom arabico de ''hashisch'' - e bastante completa e exacte}}</ref>}} लाई ह्यासिसको औषधीय प्रयोगको चरम अवधि मानिन्छ। यस समयमा ह्यासिसबाट बनेका औषधीय तयारीहरू युरोपका लगभग सबै देश तथा संयुक्त राज्य अमेरिकामा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्थे। त्यस समयमा यसको दुरुपयोगको प्रमाण लगभग अस्तित्वमा थिएन (एसिया र अफ्रिकाबाट प्राप्त व्यापक दुरुपयोगका विवरणहरूको विपरीत)।<ref name="EMCDDA08"/>१९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर युरोप र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ह्यासिसले पीडा, माइग्रेन, [[dysmenorrhea]], [[Whooping cough|कालीखोकी (पर्टुसिस)]], दम (अस्थमा) तथा अनिद्राको उपचारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। यसको दुर्लभ चिकित्सकीय प्रयोगहरूमा पेट दुखाइ, अवसाद, पखाला, भोकमा कमी, [[pruritus]] (चिलाउने समस्या), रक्तस्राव, [[Basedow syndrome]] तथा मलेरियाको उपचार पनि समावेश थियो।<ref name="EMCDDA08"/> पछि, सन् १९६१ को संयुक्त राष्ट्रसंघको [[Single Convention on Narcotic Drugs]] लागू भएपछि ह्यासिसलाई औषधिका रूपमा प्रयोग गर्न कानुनी रूपमा असम्भव बनाइयो, जसका कारण यसको चिकित्सकीय प्रयोग विश्वव्यापी रूपमा निषेध गरियो।२०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा युरोपमा प्रयोग हुने अधिकांश ह्यासिस कश्मीर तथा भारतका अन्य भागहरू, अफगानिस्तान, साथै ग्रीस, सिरिया, नेपाल, लेबनान र टर्कीबाट आउने गर्थ्यो। सन् १९६० को दशकको उत्तरार्ध र १९७० को दशकको प्रारम्भमा यसको बजार उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भयो, जब अधिकांश ह्यासिस पाकिस्तान र अफगानिस्तानबाट आयात हुन थाल्यो। ग्रीसमा २०औँ शताब्दीको प्रारम्भिक दशकहरूमा ह्यासिसको प्रयोग व्यापक थियो। यद्यपि त्यसअघि नै सयौँ वर्षदेखि स्थानीय रूपमा यसको उत्पादन हुँदै आएको थियो, यसको प्रयोग सन् १९१९–२१ को विनाशकारी युद्धपछि टर्कीबाट निष्कासित करिब २५ लाख ग्रीक शरणार्थीहरूको आगमनसँगै चरम अवस्थामा पुगेको थियो। तीमध्ये धेरैले टर्कीमा बसोबास गर्दा "arghilethes" भनिने पानीको पाइप (हुक्का) प्रयोग गरेर नियमित रूपमा ह्यासिस सेवन गर्ने गर्थे। ग्रीस पुगेपछि चरम गरिबी, भीडभाडयुक्त तथा विपन्न शरणार्थी बस्तीहरूमा बस्न बाध्य भएकाले पिरायस (Piraeus) बन्दरगाह सहर, उत्तरी सहर थेसालोनिकी (Thessaloniki) लगायतका ठूला सहरहरूमा "tekethes" भनिने ह्यासिस सेवनस्थलहरूको स्थापना भयो। यसबाट "hasiklithes" भनेर चिनिने ह्यासिस सेवनकर्ताहरूको एउटा उल्लेखनीय सहरी निम्नवर्गीय उपसंस्कृतिको विकास भयो। साथै "[[Rebetiko|rembetika]]" नामक एक सांगीतिक विधा पनि विकसित भयो, जसलाई पूर्वीय शैलीको "अर्बन ब्लुज" मानिन्छ। यो सङ्गीत bouzouki, tzoura तथा baglama, outi (oud) र kanonaki (kanun) जस्ता पूर्वीय वाद्ययन्त्रहरूमा प्रस्तुत गरिन्थ्यो। यसका गीतहरूले "tekethes" मा ह्यासिस सेवनकर्ताको जीवन, शरणार्थीहरूको संघर्ष, सामाजिक अन्याय, आर्थिक अवसरको अभाव, शरणार्थीहरूप्रतिको पूर्वाग्रह तथा समुदायभित्रका प्रेमी–प्रेमिकाहरू र अन्य व्यक्तिहरूबाट हुने विश्वासघातजस्ता विषयहरूलाई चित्रण गर्थे।सन् १९३० को दशकमा ग्रीक प्रहरीले "tekethes" हरू बन्द गरायो र "rembetes" हरूमाथि कारबाही गर्दै उनीहरूलाई कारागारमा राखियो तथा समाजबाट बहिष्कृत गरियो। त्यसपछिका दशकहरूमा ग्रीसमा "[[Rebetiko|rembetika]]" सङ्गीतको उल्लेखनीय पुनर्जागरण भयो। rembetes र hasiklithes का गीतहरू युवा पुस्तासहित धेरै कलाकारहरूले सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा निरन्तर सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्न थाले। यी गीतहरूले त्यस समयको जीवन, सामाजिक यथार्थ तथा समग्र ग्रीक समाजलाई स्पष्ट र यथार्थपरक रूपमा अभिव्यक्त गरेकाले समयसँगै सम्मान र व्यापक लोकप्रियता प्राप्त गरे।<ref name="ChouvyBackground">{{cite journal|last1=Chouvy|first1=Pierre-Arnaud|title=The supply of hashish to Europe|journal=Background Paper Commissioned by the EMCDDA for the 2016 EU Drug Markets Report|url=http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/2373/downloads/EDRM2016%20Background%20paper_CHOUVY_The%20Supply%20of%20Hashish%20to%20Europe.pdf|access-date=2017-07-01|archive-date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819184636/http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/2373/downloads/EDRM2016%20Background%20paper_CHOUVY_The%20Supply%20of%20Hashish%20to%20Europe.pdf|url-status=live}}</ref> ==उत्पादन== चरस एक लागु पदार्थ भएकाले चरस उत्पादन तथा विक्री वितरणलाई कानुनी अपराध मानिन्छ। तै पनि चरसको मुल्यले अन्तराष्ट्रिय बजारमा आकाश छोएको छ। यसकारण हाम्रो देश [[नेपाल]] लगायत विश्वका कतिपय मुलुकमा चरस उत्पादन तथा सङ्कलन प्रयाप्त मात्रामा गरिन्छ। चरस उत्पादन धेरै झंजटिलो भए पनि धेरै कमाइ हुने आशाले कति पय मानिसहरू चरस निकाल्न भाँगोको खेती पनि गर्छन्। चरस हुने मौसममा जंगली भाँगोबाट चरस निकाल्न कतिपय मानिसहरू जंगल मै डेरा बनाएर बसेका पनि देखिएको छ। खास गरेर भाँगोको टुप्पालाई हात खुट्टाले मलेर अथवा पकाएर चरस निकालिन्छ। ==नसाको प्रभाव== चरसको नसा गर्ने व्याक्ती [[मानसिक रोग]]को सिकार त बन्छ नै शारिरिक कमजोरीका साथै विभिन्न [[स्वाँस रोग]]को सिकार बन्न सक्छ। चरसको नसेडी हमेसा डरपोक देखिन्छ। चरसको नयाँ अमलीहरू हाँसेर वेहोस पनि हुन सक्छन्। किन भनें यो नसा नै यस्तो छ नसेडीलाई हँसाउनु र भोक लगाउनु यो नसाको मुख्य लक्षण हो। चरसको नसा गर्ने व्याक्ती मिलनसार व्यवहार राख्ने हुन्छ। कम बोल्ने बोले पनि कुट शब्द प्राय बोल्दैन। चरसको नसेडी हमेसा आफ्नै धुनमा मस्त रहन्छ। ==चरसको अन्य प्रयोग== चरसले भोक लगाउने भएकाले अपच र गेस्टीकका बिमारीहरूले थोरै मात्रामा प्रयोग गर्दा लाभ दायक सावित हुन्छ। यसका साथै घाउमा चरसको धुलो भर्दा घाउ चाँडो पुरिन्छ। ==पदार्थका गुणहरू== सन् २००५ मा युरोप र इजरायलमा जफत गरिएका भारत, लेबनान तथा मोरोक्कोका ह्यासिस नमूनाहरूमा [[tetrahydrocannabinol]] (THC) सँगै उल्लेखनीय मात्रामा [[cannabidiol]] (CBD) र [[cannabinol]] (CBN) पनि पाइयो। केही नमूनाहरूमा CBD को मात्रा THC भन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी थियो। यी तीनै क्यानाबिनोइडहरूको एकसाथ उपस्थिति युरोप र उत्तर अफ्रिकामा उपभोग गरिने ह्यासिसको विशिष्ट रासायनिक प्रोफाइल मानिन्छ। यसको विपरीत, उच्च-शक्तियुक्त अधिकांश क्यानाबिस उत्पादनहरूमा प्रायः THC मात्र पाइन्छ। त्यसैले ह्यासिसका मनोसक्रिय (psychotropic) प्रभावहरू तुलनात्मक रूपमा कम तीव्र र बढी [[sedative]] (शान्तिदायक) प्रकृतिका हुने विश्वास गरिन्छ।<ref>Lumír O. Hanuš, Rina Levy, Dafna De La Vega, Limor Katz, Michael Roman & Pavel Tomíček (08 Jun 2016). [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07929978.2016.1177983?scroll=top&needAccess=true "The main cannabinoids content in hashish samples seized in Israel and Czech Republic"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210911063753/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07929978.2016.1177983?scroll=top&needAccess=true |date=2021-09-11 }} ''tandfonline.org''. p. 182-190. [https://doi.org/10.1080/07929978.2016.1177983 doi:10.1080/07929978.2016.1177983.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420184541/https://brill.com/view/journals/ijps/63/3/article-p182_5.xml |date=2023-04-20 }} Retrieved 10 September 2021.</ref> २१औँ शताब्दीको प्रारम्भतिर [[:wikt:circa|लगभग]] अप्रशोधित रूपमा खेती गरिएका वा भण्डारण गरिएका क्यानाबिसका फूलहरूको [[Potency (pharmacology)|शक्ति (potency)]] उल्लेखनीय रूपमा बढेको थियो, जसमा फूलहरूको तौलको २५% भन्दा बढी THC सम्म पाइने गरेको थियो।<ref>{{Cite journal|last1=ElSohly|first1=Mahmoud A.|last2=Mehmedic|first2=Zlatko|last3=Foster|first3=Susan|last4=Gon|first4=Chandrani|last5=Chandra|first5=Suman|last6=Church|first6=James C.|date=2016-04-01|title=Changes in Cannabis Potency over the Last Two Decades (1995-2014) - Analysis of Current Data in the United States|journal=Biological Psychiatry|volume=79|issue=7|pages=613–619|doi=10.1016/j.biopsych.2016.01.004|issn=0006-3223|pmc=4987131|pmid=26903403}}</ref><ref>{{Cite news|title=Highly Potent Weed Has Swept The Market, Raising Concerns About Health Risks|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/05/15/723656629/highly-potent-weed-has-swept-the-market-raising-concerns-about-health-risks|access-date=2020-10-05|website=NPR.org|language=en|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008212223/https://www.npr.org/sections/health-shots/2019/05/15/723656629/highly-potent-weed-has-swept-the-market-raising-concerns-about-health-risks|url-status=live}}</ref> सन् २०१४ मा जीन–जाक फिलिपी (Jean-Jaques Filippi), मेरी मार्चिनी (Marie Marchini), सेलिन शार्भोज (Céline Charvoz), लोरेन्स दुजुर्दी (Laurence Dujourdy) र निकोलस बाल्दोभिनी (Nicolas Baldovini) द्वारा गरिएको अध्ययन (''Multidimensional analysis of cannabis volatile constituents: Identification of 5,5-dimethyl-1-vinylbicyclo[2.1.1]hexane as a volatile marker of hashish, the resin of Cannabis sativa L.'') मा अनुसन्धानकर्ताहरूले ह्यासिसको विशिष्ट स्वाद र सुगन्धलाई यसको निर्माण प्रक्रियाका क्रममा [[myrcene]] मा हुने पुनर्संरचनासँग सम्बन्धित रहेको निष्कर्ष निकालेका छन्।<ref>Alchimia Blog, ''[https://www.alchimiaweb.com/blogen/hashishene-the-terpene-of-hashish/ Hashishene, the new terpene of cannabis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303050044/https://www.alchimiaweb.com/blogen/hashishene-the-terpene-of-hashish/ |date=2016-03-03 }}''</ref> २१औँ शताब्दीको प्रारम्भमा [[terpene]] ''hashishene'' लाई कच्चा जडीबुटी स्वरूपको क्यानाबिसको तुलनामा ह्यासिसको विशिष्ट गन्ध र सुगन्धका लागि सम्भावित रूपमा जिम्मेवार यौगिकका रूपमा पहिचान गरिएको थियो।<ref>{{Cite journal |last1=Marchini |first1=Marie |last2=Charvoz |first2=Céline |last3=Dujourdy |first3=Laurence |last4=Baldovini |first4=Nicolas |last5=Filippi |first5=Jean-Jacques |date=2014-11-28 |title=Multidimensional analysis of cannabis volatile constituents: identification of 5,5-dimethyl-1-vinylbicyclo[2.1.1]hexane as a volatile marker of hashish, the resin of Cannabis sativa L |journal=Journal of Chromatography A |volume=1370 |pages=200–215 |doi=10.1016/j.chroma.2014.10.045 |issn=1873-3778 |pmid=25454145}}</ref> उत्पादन प्रक्रियाको आधारमा ह्यासिसमा विभिन्न मात्रामा धुलो, फोहोर तथा वनस्पतिका टुक्राहरू मिसिएको हुन सक्छ, जसका कारण यसको बाह्य रूप, बनावट, गन्ध तथा शक्ति (potency) मा उल्लेखनीय भिन्नता देखिन सक्छ। साथै, यसको तौल बढाउन वा बाह्य स्वरूप परिवर्तन गर्न विभिन्न प्रकारका मिसावट (adulterants) पनि थपिने गरिएको पाइन्छ।<ref name="ChouvyBackground" /> == अल्पकालीन प्रभावहरू == [[File:Sebse.jpg|thumb|[[Sebsi]], मोरक्कोमा प्रयोग हुने लामो नली भएको एकल-कश धूम्रपान पाइप]] हासिसको सेवन [[ingestion|मुखमार्फत]] वा [[inhalation|सासमार्फत]] [[smoking|धूम्रपान]] गरेर गर्न सकिन्छ। धूम्रपान गर्दा यसलाई पाइप, [[bong]], [[vaporizer (cannabis)|भेपोराइजर]] वा [[joint (cannabis)|जोइन्ट]] मार्फत सेवन गर्न सकिन्छ, जहाँ यसलाई प्रायः [[tobacco|सुर्ती]]सँग मिसाइन्छ, किनकि शुद्ध हासिस एक्लै राम्रोसँग जल्दैन। [[THC]] को पानीमा घुलनशीलता कम हुने भएकाले बोसोयुक्त भोजन वा खाजासँग सेवन गर्दा यसको प्रभावकारी अवशोषण हुन्छ।<ref name="EMCDDAProfile">{{cite web |title=Cannabis drug profile |url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/cannabis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624121349/http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/cannabis |archive-date=24 June 2018 |access-date=19 May 2017 |website=emcdda.europa.eu}}</ref> उत्पादन प्रक्रियाका क्रममा केही प्रकारका हासिसमा पर्याप्त मात्रामा [[decarboxylation|डिकार्बोक्सिलेसन]] नहुने भएकाले सबै हासिस मुखमार्फत सेवन गर्न उपयुक्त हुँदैन। सामान्यतः यसको सेवन विधि समग्र [[cannabis consumption|भाङ/क्यानाबिसको सेवन]]सँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। हासिसको सक्रिय घटक [[THC]] भएकाले यसको प्रभाव [[cannabis|क्यानाबिस]]को प्रभावसँग समान हुन्छ। धूम्रपान गरेर सेवन गर्दा यसको प्रभाव सामान्यतया १५ मिनेटभित्र महसुस हुन थाल्छ भने मुखमार्फत सेवन गर्दा करिब ३० देखि ६० मिनेटपछि प्रभाव देखिन थाल्छ।<ref name=":0">{{cite web|date=2019-08-01|title=DrugFacts: Marijuana {{!}} National Institute on Drug Abuse (NIDA)|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana|access-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801224354/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana|archive-date=2019-08-01}}</ref> यसको सामान्य प्रभावहरूमा निम्न समावेश छन्:* अनुभूतिमा परिवर्तन; जसमा आरामको अनुभूति, आनन्द ("हाइ") वा [[euphoria|उल्लास]]को अनुभव समावेश हुन्छ।<ref name=":1">{{cite web|date=2021-01-22|title=Marijuana Symptoms and Warning Signs - Addiction Center|url=https://www.addictioncenter.com/drugs/marijuana/symptoms-signs/|access-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122094927/https://www.addictioncenter.com/drugs/marijuana/symptoms-signs/|archive-date=2021-01-22}}</ref>[[file:Clare-314.jpg|200px|right|thumb|रगतभरिएका आँखा क्यानाबिस सेवनको एउटा सामान्य संकेत हुन्।]] * अल्पकालीन स्मरणशक्तिमा कमी<ref name=":1" /> * भोक बढ्नु * [[sense|इन्द्रिय]]हरूको अनुभूतिमा परिवर्तन (रङहरू अझ स्पष्ट देखिनु, आवाजहरू अझ स्पष्ट सुनिनु तथा खानाको स्वाद बढी महसुस हुनु), किनकि यस औषधिले इन्द्रियहरूको गतिविधि बढाउँछ।<ref name=":0" /> * समय र स्थानको अनुभूतिमा परिवर्तन (समय ढिलो बितिरहेको वा दूरी वास्तविकभन्दा लामो लागेको अनुभव हुनु)।<ref name=":0" /> * [[dry mouth|मुख र घाँटी सुक्नु]]<ref name=":1" /> * शारीरिक चालढाल तथा समन्वय गर्ने क्षमता कमजोर हुनु * [[Cognitive deficit|संज्ञानात्मक क्षमतामा कमी]], जसमा प्रतिक्रिया दिन ढिलाइ हुनु पनि समावेश हुन्छ।<ref name=":1" /> * [[Red eye (medicine)|रगतभरिएका आँखा]]<ref name=":1" /> * [[Tachycardia|मुटुको धड्कन तीव्र हुनु]]<ref name=":0" /> * [[orthostatic hypotension]] (उभिँदा रक्तचाप घट्नु) अत्यधिक मात्रा (ओभरडोज) मा सेवन गर्दा देखिन सक्ने दुष्प्रभावहरूमा [[anxiety|चिन्ता]], [[paranoia|प्यारानोइया]] तथा [[panic|आतङ्क (प्यानिक)]] समावेश हुन सक्छन्।<ref name=":1" /> == निर्माण प्रक्रिया == [[File:Récolte de la résine de cannabis, Uttarakhand, Inde 288x512.ogv|thumb|upright|ताजा ''cannabis'' रेजिनबाट चरस बनाउँदै, [[Uttarakhand]], भारत]] हासिस [[cannabinoid]]-समृद्ध ग्रन्थीय रौँहरू, जसलाई [[trichome]] भनिन्छ, बाट तयार गरिन्छ। यसमा क्यानाबिसका फूल तथा पातका विभिन्न मात्राका टुक्राहरू पनि समावेश हुन सक्छन्।<ref>{{cite journal|last1=Gloss|first1=D|title=An Overview of Products and Bias in Research|journal=Neurotherapeutics|date=October 2015|volume=12|issue=4|pages=731–4|doi=10.1007/s13311-015-0370-x|pmid=26202343|pmc=4604179|type=Review}}</ref> परिपक्व पोथी बिरुवाका फूलहरूमा सबैभन्दा धेरै ट्राइकोम पाइन्छ, यद्यपि ट्राइकोम बिरुवाका अन्य भागहरूमा पनि हुन्छन्। क्यानाबिसका केही प्रजातिहरू विशेष रूपमा धेरै मात्रामा ट्राइकोम उत्पादन गर्ने क्षमताका लागि [[cannabis (drug) cultivation|खेती]] गरिन्छन्। ट्राइकोमभित्र रहेका रेजिन भण्डारहरूलाई, जसलाई कहिलेकाहीँ गलत रूपमा [[pollen|परागकण]] भनिन्छ (सहायक सामग्री बिक्रीसम्बन्धी कानुनबाट बच्न विक्रेताहरूले [[sieve|छानिएको]] [[kief]] सङ्कलन गर्ने [[Herb grinder|ग्राइन्डर]]लाई प्रायः "pollen catchers" भन्ने शब्द प्रयोग गर्छन्), विभिन्न विधिहरूद्वारा बिरुवाबाट अलग गरिन्छ। ताजा फूल फुलेको पोथी क्यानाबिस बिरुवाबाट निस्कने टाँसिने रेजिन सङ्कलन गरिन्छ। परम्परागत रूपमा, र आज पनि दुर्गम क्षेत्रहरूमा, फूल लागेको बिरुवालाई दुई हातको बीचमा थिचेर वा रगडेर यो काम गरिन्छ, त्यसपछि प्राप्त टाँसिने रेजिनलाई सानो गोलो आकारमा बनाइन्छ, जसलाई [[charas|चरस]] भनिन्छ। यस विधिबाट कुनै रासायनिक विलायक वा आसवन (डिस्टिलेसन) प्रयोग नगरी सबैभन्दा उच्च मात्रामा क्यानाबिनोइड (THC को मात्रा ६०% सम्म) प्राप्त हुन्छ। सबैभन्दा उच्च गुणस्तरको चरस [[Central Asia|मध्य एशिया]]मा उत्पादन गरिन्छ, र सामान्यतया ससेज-जस्तो लामो आकारमा बिक्री गरिन्छ।<ref>Inciardi, James A. The War on Drugs II (неопр.). — Mountain View, California: McGraw-Hill Education, 1992. — С. 19. — ISBN 1-55934-016-9.</ref> यान्त्रिक पृथकीकरण विधिमा सुकाइएको बिरुवाको सामग्रीबाट ट्राइकोमलाई भौतिक प्रक्रियामार्फत छुट्याइन्छ, जस्तै हातले वा मोटरयुक्त टम्बलर प्रयोग गरी जाली ([[screen]])बाट छानेर। यस प्रविधिलाई "drysifting" भनिन्छ। यसरी प्राप्त हुने धुलोजस्तो पदार्थलाई "kief" वा "drysift" भनिन्छ, जसलाई तापको सहायताले थिचेर हासिसका ठोस खण्ड (ब्लक) मा रूपान्तरण गरिन्छ। यदि किफ शुद्ध छ भने, थिचेपछि यो टाँसिने र लचिलो बन्छ। जब यसमा अत्यधिक मात्रामा शुद्ध THC हुन्छ, अन्तिम उत्पादन लगभग पारदर्शी देखिन सक्छ र मानव शरीरको स्पर्शबाट उत्पन्न हुने तापक्रममै पग्लिन थाल्छ। बरफ-चिसो पानी (ice-water) प्रयोग गरेर ट्राइकोम छुट्याउने विधि पनि अर्को यान्त्रिक पृथकीकरण विधि हो। हालका वर्षहरूमा ताप र दबाब प्रयोग गरेर पृथकीकरण गर्ने, स्थिर-विद्युत् (static electricity) को सहायता लिई छान्ने, तथा ध्वनिक (acoustical) ड्राइ-सिफ्टिङजस्ता नयाँ प्रविधिहरू पनि विकास गरिएका छन्।{{citation needed|date=August 2019}} [[File:American medical hashish(3).jpg|thumb|180px|right|बरफ-चिसो पानीद्वारा निष्कर्षण (ice-water extraction) विधिबाट अलग गरिएका [[Trichome|ट्राइकोमहरू]]]] कम तापक्रममा बिरुवाको सामग्री भंगुर भएपछि ट्राइकोमहरूलाई थामिरहेका डाँठ र पातबाट ती सजिलै छुट्टिन सक्छन्। बिरुवाको सामग्रीलाई बरफ मिसिएको चिसो पानीमा राम्ररी चलाएपछि अलग भएका ट्राइकोमहरू पर्याप्त घना हुने भएकाले प्रायः हलचल रोकिएपछि बरफ-पानीको मिश्रणको तल्लो भागमा बस्छन्, जबकि पात र डाँठका हल्का टुक्राहरू भने सतहमा तैरिरहन्छन्।<ref name="cc">{{cite web|url=http://www.cannabisculture.com/v2/content/how-make-wicked-hash|title=How to Make Wicked hash/Bubble hash|last=Scammel and|first=Liza|author2=Bianca Sind|publisher=Cannabis Culture Magazine|access-date=22 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628043115/http://www.cannabisculture.com/v2/content/how-make-wicked-hash|archive-date=28 June 2011}}</ref> बरफ-चिसो पानी विधिका लागि बरफ, पानी, हलचल (agitation), विभिन्न आकारका जाली भएका फिल्ट्रेसन झोलाहरू तथा बिरुवाको सामग्री आवश्यक पर्छ। बरफ-पानी निष्कर्षण विधिमा रेजिन कडा र भंगुर बन्ने भएकाले यसलाई सजिलै अलग गर्न सकिन्छ। यसले कुनै पनि रासायनिक विलायक प्रयोग नगरी अत्यन्त सफा प्रक्रियामार्फत ठूलो मात्रामा शुद्ध रेजिन निकाल्न सम्भव बनाउँछ, जसबाट अझ बढी शुद्ध हासिस उत्पादन हुन्छ।<ref name="cc"/><ref name="cc2">{{cite web|url=http://www.cannabisculture.com/articles/2789.html|title=Bubble Hash|last=Brady|first=P.|date=February 4, 2003|publisher=Cannabis Culture Magazine|access-date=22 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612235138/http://www.cannabisculture.com/articles/2789.html|archive-date=12 June 2011}}</ref> रासायनिक पृथकीकरण विधिहरूमा सामान्यतया [[solvent|विलायक]] जस्तै [[ethanol]], [[butane]] वा [[hexane]] प्रयोग गरी [[lipophilicity|लिपोफिलिक]] (बोसोमा घुल्ने) रेजिनलाई घोलिन्छ। त्यसपछि बाँकी रहेका बिरुवाका अंशहरूलाई घोलबाट छानेर हटाइन्छ र कम्पोस्टका लागि पठाइन्छ। त्यसपछि विलायकलाई वाष्पीकरण वा उमालेर हटाइन्छ (purged), जसपछि चाहिएको रेजिन बाँकी रहन्छ। यसलाई ''हनी आयल'' (honey oil), ''[[hash oil]]'' वा केवल ''आयल'' भनिन्छ। हनी आयलमा अझै पनि [[wax|मोम]] तथा [[essential oil|आवश्यक तेलहरू]] रहन सक्छन्, जसलाई थप शुद्ध बनाउन [[vacuum distillation|निर्वात आसवन]] गरिन्छ र त्यसबाट ''रेड आयल'' प्राप्त हुन्छ। रासायनिक पृथकीकरणबाट प्राप्त उत्पादनलाई प्रायः ''हनी आयल'' भनेर चिनिन्छ। यद्यपि, प्राविधिक रूपमा यो वास्तविक हासिस होइन, किनकि ''हासिस'' भन्ने शब्द सामान्यतया जालीबाट छानेर निकालिएका ट्राइकोमहरूबाट बनेको उत्पादनका लागि प्रयोग गरिन्छ। यस प्रक्रियामा अधिकांश रेजिन ग्रन्थिहरू (glands) भने अक्षुण्ण रहन्छन्। विलायकरहित (Solventless) ''Rosin'' विधि सन् २०१५ मा फिल सालाजार (Phil Salazar) द्वारा विकास गरिएको थियो। यस विधिमा क्यानाबिसका फूल, ''Dry Sift'' वा ''Ice Water Hash'' लाई पार्चमेन्ट कागज (parchment paper) को बीचमा राखी तताइएका प्लेटयुक्त न्यूम्याटिक वा हाइड्रोलिक प्रेसद्वारा उच्च बल र दबाब दिइन्छ, जसले उत्पादनभित्र रहेको तेललाई बाहिर निकाल्छ। फूल, ''Dry Sift'' वा ''Ice Water Hash'' मा रहेको आर्द्रताले बाफको दबाब उत्पन्न गर्छ, जसले स्रोत सामग्रीबाट तेल बाहिर निकालेर कुनै पनि रासायनिक विलायक प्रयोग नगरी विलायकरहित हासिस उत्पादन तयार गर्छ।<ref>{{cite web |url=https://hightimes.com/news/the-birth-of-rosin/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111220321/https://hightimes.com/news/the-birth-of-rosin/ |archive-date=11 November 2020 |title=The Birth of Rosin |author=Andrew Parker|date=May 8, 2017|website=High Times}}</ref> == गुणस्तर == पातका साना टुक्राहरू दुर्घटनावश वा जानाजानी हासिसमा मिसाइएका हुन सक्छन्। उत्पादन प्रक्रियामा मिसाइने [[adulterant|मिश्रण पदार्थ (adulterants)]] ले सामग्रीको शुद्धता घटाउँछ र अन्तिम उत्पादनलाई प्रायः हरियो रङको बनाउन सक्छ। यदि हासिस असामान्य रूपमा धेरै टाँसिने छ भने, त्यसमा उत्पादनको कुल तौल बढाउन अतिरिक्त तेलहरू मिसाइएको हुन सक्ने संकेत हुन सक्छ। गुणस्तरको सबैभन्दा सामान्य सूचक यसको गन्ध हो। उच्च गुणस्तरको हासिसमा सुगन्धित र मनमोहक बासना हुन्छ, जबकि निम्न गुणस्तरको हासिसमा ढुसी लागेको वा बासी (musty) गन्ध हुन सक्छ।<ref>[https://www.zamnesia.com/blog-how-to-recognise-high-quality-hash-n2188 Zamnesia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418145014/https://www.zamnesia.com/blog-how-to-recognise-high-quality-hash-n2188 |date=2021-04-18 }} How to determine high-quality hash</ref> हासिसमा [[tetrahydrocannabinol]] (THC) को मात्रा लगभग शून्यदेखि ६५% सम्म हुन सक्छ, जबकि [[hash oil]] मा यसको मात्रा ३०% देखि ९०% सम्म हुन सक्छ।<ref>{{Cite book |last=Inciardi |first=James A. |title=The War on Drugs II |year=1992 |publisher=Mayfield Publishing Company |location=[[Mountain View, California|Mountain View]], [[California|CA]] |isbn=1-55934-016-9 |page=19}}</ref> हासिसमा उल्लेखनीय मात्रामा [[CBD]], [[CBN]] तथा अन्य [[cannabinoid|क्यानाबिनोइडहरू]]का सानो मात्राका अंशहरू पनि हुन सक्छन्।<ref>{{cite web|title=The main cannabinoids content in hashish samples seized in Israel and Czech Republic|url=https://lumirlab.com/publication/the-main-cannabinoids-content-in-hashish-samples-seized-in-israel-and-czech-republic/|access-date=2020-06-09|website=Lumir Lab|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609074302/https://lumirlab.com/publication/the-main-cannabinoids-content-in-hashish-samples-seized-in-israel-and-czech-republic/|url-status=live}}</ref> माथि उल्लेख गरिएझैँ, प्रतिस्पर्धा बढ्दै जाँदा तथा नयाँ संकर (हाइब्रिड) क्यानाबिस बिरुवाहरू विकास हुँदै जाँदा हासिसको सामर्थ्य (potency) मा समग्र रूपमा वृद्धि भएको छ।<ref name="ChouvyBackground" /> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[लागु पदार्थ]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} == थप अध्ययन == * ''Hashish!'' — Robert Connell Clarke द्वारा, {{ISBN|0-929349-05-9}} * ''The Hasheesh Eater'' — Fitz Hugh Ludlow द्वारा; पहिलो संस्करण, १८५७ * ''Marihuana: The First Twelve Thousand Years'' — Ernest L. Abel द्वारा, १९८०, {{ISBN|0-306-40496-6}} * Starks, Michael. ''Marijuana Potency''. Berkeley, California: And/Or Press, १९७७। अध्याय ६: "Extraction of THC and Preparation of Hash Oil", पृ.&nbsp;१११–१२२। {{ISBN|0-915904-27-6}} ==बाह्य सूत्र== {{Commonscat|Cannabis}} [[श्रेणी:लागु पदार्थ]] [[श्रेणी:नशालु पदार्थ]] [[श्रेणी:गाँजा]] blaok2k13bqd25kbakmkn3nochhkpqh 10 16848 1364578 1363120 2026-07-03T05:31:48Z Saroj 31493 सफाइ गरियो 1364578 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = क्यानडा | flag alias = Flag of Canada (Pantone).svg | flag alias-1867-official = Flag of the United Kingdom.svg | flag alias-1868 = Canadian Red Ensign (1868–1921).svg | flag alias-1905 = Canadian Red Ensign (1905–1922).svg | flag alias-1907 = Canadian Red Ensign (1907–1921).png | flag alias-1921 = Canadian Red Ensign (1921–1957).svg | flag alias-1957 = Canadian Red Ensign (1957–1965).svg | flag alias-1964 = Flag of Canada (1964).svg | flag alias-1965 = Flag of Canada (WFB 2000).png | flag alias-2004 = Flag of Canada (WFB 2004).gif | flag alias-armed forces = Canadian Forces Flag.svg | link alias-armed forces = Canadian Armed Forces | flag alias-naval = Naval ensign of Canada.svg | link alias-naval = Royal Canadian Navy | flag alias-naval-1868 = Blue Ensign of Canada (1868–1921).svg | flag alias-naval-1911 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-naval-1921 = Canadian Blue Ensign (1921–1957).svg | flag alias-naval-1957 = Canadian Blue Ensign (1957–1965).svg | flag alias-naval-1965 = Flag of Canada (Pantone).svg | flag alias-coast guard = Coastguard Flag of Canada.svg | link alias-coast guard = Canadian Coast Guard | flag alias-air force = Royal Canadian Air Force ensign.svg | flag alias-air force-1924 = Ensign of the Royal Canadian Air Force.svg | link alias-air force = Royal Canadian Air Force | flag alias-army-1939 = Flag of the Canadian Army (1939–1944).svg | flag alias-army-1968 = Flag of the Canadian Army (1968–1998).svg | flag alias-army-1989 = Flag of the Canadian Army (1968–1998).svg | flag alias-army-2013 = Flag of the Canadian Army (2013–2016).svg | flag alias-army = Flag of the Canadian Army.svg | link alias-army = Canadian Army | flag alias-military = Flag of the Canadian Forces.svg | link alias-military = Canadian Armed Forces | flag alias-navy = Naval ensign of Canada.svg | link alias-navy = Royal Canadian Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1867-official | var2 = 1868 | var3 = 1905 | var4 = 1907 | var5 = 1921 | var6 = 1957 | var7 = 1964 | var8 = 1965 | var9 = 2004 | var10 = naval-1868 | var11 = naval-1911 | var12 = naval-1921 | var13 = naval-1957 | var14= naval-1965 | var15 = air force-1924 | var16 = army-1939 | var17 = army-1968 | var18 = army-1989 | var19 = army-2013 | redir1 = CAN | redir2 = Province of Canada | redir3 = Dominion of Canada </noinclude> }} 2rtnxlssw74p5l4czi5ifqyie0b9q31 10 27699 1364579 1294774 2026-07-03T05:32:36Z Saroj 31493 सफाइ गरियो 1364579 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = अस्ट्रेलिया | flag alias = Flag of Australia.svg | flag alias-1903 = Flag of Australia (1903–1908).svg | flag alias-union = Flag of the United Kingdom.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Australia.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Australia.svg | flag alias-naval-1913 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal Australian Navy | flag alias-air force = Air Force Ensign of Australia.svg | link alias-air force = Royal Australian Air Force | link alias-field hockey = {{#ifeq:{{{mw}}}|women's|Hockeyroos|Australia national field hockey team}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1903 | var2 = civil | var3 = naval-1913 | redir1 = AUS | related1 = Australasia </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> ebjyozboyiiw3izhxvphulrffpavcw2 10 27741 1364577 1363137 2026-07-03T05:31:42Z Saroj 31493 सफाइ गरियो 1364577 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = संयुक्त राज्य अमेरिका | flag alias = Flag of the United States.svg | flag alias-1776 = Flag of the United States (1776–1777).svg | flag alias-1777 = Flag of the United States (1777-1795).svg | flag alias-1795 = Flag of the United States (1795–1818).svg | flag alias-1818 = Flag of the United States (1818-1819).svg | flag alias-1819 = Flag of the United States (1819-1820).svg | flag alias-1820 = Flag of the United States (1820-1822).svg | flag alias-1822 = Flag of the United States (1822–1836).svg | flag alias-1836 = Flag of the United States (1836-1837).svg | flag alias-1837 = Flag of the United States (1837-1845).svg | flag alias-1845 = Flag of the United States (1845-1846).svg | flag alias-1846 = Flag of the United States (1846-1847).svg | flag alias-1847 = Flag of the United States (1847-1848).svg | flag alias-1848 = Flag of the United States (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of the United States (1851-1858).svg | flag alias-1858 = Flag of the United States (1858-1859).svg | flag alias-1859 = Flag of the United States (1859-1861).svg | flag alias-1861 = Flag of the United States (1861-1863).svg | flag alias-1863 = Flag of the United States (1863–1865).svg | flag alias-1865 = Flag of the United States (1865-1867).svg | flag alias-1867 = Flag of the United States (1867-1877).svg | flag alias-1877 = Flag of the United States (1877-1890).svg | flag alias-1890 = Flag of the United States (1890-1891).svg | flag alias-1891 = Flag of the United States (1891-1896).svg | flag alias-1896 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = Flag of the United States (1908-1912).svg | flag alias-1912 = Flag of the United States (1912-1959).svg | flag alias-1959 = Flag of the United States (1959–1960).svg | flag alias-1960 = Flag of the United States (Pantone).svg | flag alias-air force = Flag of the United States Air Force.svg | flag alias-coast guard-1799 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1799).png | flag alias-coast guard-1815 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1815).png | flag alias-coast guard-1836 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1836).png | flag alias-coast guard-1841 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1841).png | flag alias-coast guard-1867 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1867).png | flag alias-coast guard-1868 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1868).png | flag alias-coast guard-1915 = Ensign of the United States Coast Guard (1915-1953).png | flag alias-coast guard=Ensign of the United States Coast Guard.svg | link alias-coast guard= {{#switch:{{{variant|}}}|coast guard|coast guard-1915=United States Coast Guard|coast guard-1894=United States Revenue Cutter Service|coast guard-1799|coast guard-1815|coast guard-1836|coast guard-1841|coast guard-1867|coast guard-1868=United States Revenue-Marine|United States Coast Guard}} | flag alias-army = Flag of the United States Army.svg | link alias-naval={{#switch:{{{variant|}}}|navy|coast guard-1915=United States Coast Guard|United States Coast Guard|United States Navy}} | flag alias-navy-1864=Flag of the United States Navy (1864-1959).svg | flag alias-navy=Flag of the United States Navy (official).svg | link alias-navy=United States Navy | link alias-marines= {{#switch:{{{variant|}}}|marines|marines-1914=United States Marine Corps|United States Marine Corps}} | flag alias-marines-1914 = Flag of the United States Marine Corps (1914-1939).png | flag alias-marines = Flag of the United States Marine Corps.svg | link alias-basketball = United States {{{mw|men's}}} national {{{age|}}} basketball team | link alias-field hockey = United States {{{mw|men's}}} national field hockey team | link alias-Australian rules football = United States {{{mw|men's}}} national Australian rules football team | {{#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = USA Selects | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1776 | var2 = 1777 | var3 = 1795 | var4 = 1818 | var5 = 1819 | var6 = 1820 | var7 = 1822 | var8 = 1836 | var9 = 1837 | var10 = 1845 | var11 = 1846 | var12 = 1847 | var13 = 1848 | var14 = 1851 | var15 = 1858 | var16 = 1859 | var17 = 1861 | var18 = 1863 | var19 = 1865 | var20 = 1867 | var21 = 1877 | var22 = 1890 | var23 = 1891 | var24 = 1896 | var25 = 1908 | var26 = 1912 | var27 = 1959 | var28 = 1960 | var29 = coast guard-1915 | var30 = marines-1914 | redir1 = USA | redir2 = US | redir3 = United States of America | redir4 = U.S. </noinclude> }} rl0v13jj1y2p7w12xpfwb4zebd2ejo0 0 42910 1364584 1322277 2026-07-03T09:14:57Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो 1364584 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" | भट्ट |- | प्रकार | [[ब्राह्मण]] थर |- | गोत्र | विभिन्न (मुख्यतः [[गौतम गोत्र|गौतम]], [[आत्रय गोत्र|आत्रय]], [[कश्यप गोत्र|कश्यप]]) |- | प्रवर | विभिन्न |- | धर्म | [[हिन्दू धर्म]] |- | जातीय समूह | [[खस]] |- | भाषा | [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]], [[हिन्दी]] |- | मूल स्थान | [[कुमाउँ मण्डल]], [[उत्तराखण्ड]], [[भारत]] |- | बसोबास | [[नेपाल]], [[भारत]] |- | प्रमुख क्षेत्र | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[डडेलधुरा जिल्ला|डडेलधुरा]], [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]], [[पिथौरागढ]], [[टनकपुर]], [[हल्द्वानी]], [[बरेली]] |- | सम्बन्धित थर | [[पाण्डे]], [[ओली]], [[जैसी]], [[तिवारी]], [[जोशी]], [[पन्त]], [[बिष्ट]] |} '''भट्ट''' पुरातन बर्गिकरण अनुसार [[ब्राह्मण]] जातमा पर्ने थर हो। [[नेपाल]] तथा [[भारत]]को अधिकांश ठाउँमा भट्टहरूको बसोवास पाइन्छ। भट्टहरू नेपाल तथा भारतको विभिन्न भू-भागमा बसोवास गर्दछन् । भट्टहरू प्राय [[ब्राह्मण]] जातिका हुन्छन् । कतै कतै [[क्षेत्री]] भट्ट पनि भेटिएका छन् । भट्टहरूको अलग अलग [[गोत्र]], अलग अलग [[शाखा]], अलग अलग [[प्रवर]] हुन्छ । सबै भट्टहरू एकै वंशका तथा एकै गोत्रका हुँदैनन् । कोही भट्टहरू [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्री छन् भने कुनै भट्ट [[आत्रय गोत्र|आत्रय]] गोत्री छन् । त्यस्तै कुनै भट्टहरू कस्यप गोत्रका पनि छन् । ==गौत गोत्रीय भट्ट== कर्मेन्द्रियलाई वसमा राख्ने प्रजापालक शक्तिशाली [[गायत्री मन्त्र|गायत्री]] मन्त्रको जप गर्ने ऋषिका रूपमा चिनिने [[गौतम ऋषि|गौतम]] ऋषिका सन्तान एक जना मूल पूरूष पण्डित बालराज पाण्डे थिए । उनी [[भारत]]को ज्वालामुखी क्षेत्र काँगडाबाट [[चन्द|चन्द वंशी]] राजा थोहर चन्दको समयमा राजा सोम चन्दसँग काली [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] आएका थिए । सोम चन्द राजा भएपछि पण्डित बालराज पाण्डेलाई देवल भन्ने स्थान वृताको रूपमा सुम्पेपछि उनका सन्तानहरूलाई देवलिया पाण्डे भन्ने गरियो । यि देवलिया पाण्डेहरू चतुर र बुद्धिमान थिए ।<ref name= "गौतम गोत्र"> गौतम गोत्र एकता समाज नेपाल द्वारा प्रकाशित पुस्तक '''गौतम गोत्र''' वंश प्रिय पहिलो संस्करण लेखक राजेश कुमार बटाला</ref> [[मुसलमान]] आधिपत्यको सामु टिक्न कठिन भएकाले कालीकुमाउका विभिन्न ठाउँमा आई पुरोहितको काम गर्दै वृति बढाउँदै गए । राजा सोम चन्दले कालु तडागी फौजदारको सहयोगले चम्पावतका [[खस जाति|खस]] राजालाई हराएर आफ्नो अधिपत्य जमाए पछि झिंगाडका [[जोशी]] सुधानिधी चौवेलाई दिवान, सिमल्टिया पाण्डे [[कस्यप गोत्र|कश्यप]] गोत्रीलाई राजगुरू, देवलिया पाण्डे [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्रीलाई राज पुरोहित, मण्डिया पाण्डेलाई कारवारी र विष्टहरूलाई कारदारको पदवी दिई कार्यक्रम चलाउन्थे ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===नेपाल प्रवेस=== राज्य विस्तारको क्रममा र बसाई सराईको क्रममा बालराजका पाण्डेका सन्तान जयन्त पाण्डे [[डोटी राज्य|डोटी]] राज्यमा गई बसोवास गर्न थाले । बाँकी सन्तान कल्याण, रुद्र, नरेन्द्र, लक्ष्मण, इन्द्र, भूमी, मनोरथ र भगिरथ पाण्डेहरूले कुमाउ क्षेत्रमा नै बसोवास गरेका थिए । ती मध्य केही हालको नेपालको उत्तरी क्षेत्रमा बसोवास गर्न गएका थिए । पाण्डेहरू साधनामा बस्न सक्ने साधक थिए । चार [[वेद]]को पुरा अध्यायन गरेका साथै [[ज्योतिष]] विद्यामा पनि पारंगत थिए भन्ने कुरा कुमाउका प्रसिद्ध इतिहासकार अटकिन्सनको अन्वेषण गजेटियरमा उल्लेख गरेको पाइन्छ । उक्त गजेटियरमा प्रजापालक ओलीहरू विभिन्न दैविक प्रकोपहरूबेट रक्षा गर्दथे । यिनीहरू विभिन्न गाउँहरूबाट [[मङ्सिर|मंसिर]] महिनामा आफ्नो ओल्को (कर) लिन्थे भनिएको छ । साथै आफ्नो योग र बलबाट प्रकृतिमा पर्नजाने विपत्तीहरूलाई रोक्न छेक्न सक्ने क्षमता थियो । खेती पातीको बेला ओला ([[असिना]]) ले नोक्सान हुने भएकोले उक्त असिनालाई रोकी, खेती पातीको रक्षा गरी, आफ्नो क्षेत्र भित्रका किसानको रक्षा गर्दथे । उनिहरू प्रजापालक थिए तन्त्र मन्त्रकै सहायताले चाहेपछि ओला हान्न पनि सक्ने भएकाले ओलाको अपभ्रंस शब्द ओली भनेर चिनिन थाले ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> राहुल सांस्कृत्यायनद्वारा लिखित कुमाउँको इतिहासमा पनि उल्लेख भएको पाइन्छ कि यहाँ २५० प्रकारका [[ब्राह्मण|ब्राह्मणहरू]] छन् । यसको सूची पनि तयार गरेका छन् जसमा प्रथम आस्पदमा पाण्डे र द्वितिय आसपदमा ओली भनि जनाएको छ । कुमाउँ र डोटी क्षेत्रमा धेरैजसो ब्राह्मणहरूले आफ्नो आसपद तथा आफ्नो पैत्रिक परिचय दिन सकेका थिएनन् ति मध्य केही खस ब्राह्मण पनि थिए । आज भोली पनि काली कुमाउका विभिन्न गाउँहरूमा देवलिया पाण्डेका वंशजहरू बसी आएका छन् । काली कुमाउँ, चम्पावत निवासी पाण्डेहरू ओली कै वंशज हुन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===उपाध्यायबाट [[जैसी]] भएको=== डोटी प्रदेश आएका जयन्तदेवका छोरा सुना पाण्डे र त्यसपछि बलिभोज पाण्डे हुन् । सुना पाण्डे [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] तिर गए भने बलिभोज रिंगडा गाउँमा बसे । बैतडी जिल्लाका बादीहरू विभिन्न चाडपर्वहरूमा यस भेगका विभिन्न खानदानीहरूको विरगाथा वर्णन गर्दछन् जसलाई "बर्मो" भनिन्छ । ओलीहरूको बर्मो गर्दा '''पण्डित बडा भोजका नाति प्रजापालकका नाति आकाशका गोला पतालका गडमोरा १६ कला ३६ को निधानी डोटी कुमाउको लगनाखाम दयामाछौ''' भनि उनले गरेका विरगाथाहरू वर्णन गर्दछन् । <ref name= "गौतम गोत्र"/> सुना पाण्डे ओलीलाई ज्ञानी पनि भनिन्थ्यो । उनी पनि तान्त्रिक भएकाले गाउँमा ओल्को (कर) उठाउन हिड्न कठिन भएकाले [[नाङ्लो]]को पखेटा लगाई उड्ने र विभिन्न गाउँबाट ओल्को उठाउने गर्दथे । आकाश मार्गबाट यात्रा गर्दा देवताहरू रिशाउछन् भनेर उनी प्रत्यक देवताहरूको पूजा आजा गर्दथे । सुना पाण्डेका छोरा ध्यानी पाण्डे ओली भए । बरबुल्ले जोशीकी पाँच वर्षकी छोरी देवमती ध्यानी पाण्डेकी बाल सखी थिइन् । सँगै खाने, सँगै सुत्ने र सँगै खेल्ने भएकाले देवमतीका पिताले आफ्नो छोरीको विवाह ध्यानी पाण्डेसँग गरिदिने निर्णय गरेका रहेछन् । यसका साथै ध्यानी पाण्डेले पनि खेल्ने बेलामा देवमतीको औंलामा [[मालु]]को लहरामा बनेको गोलो मुन्द्री जस्तो फेराको अंगुठी लगाई दिएका थिए । तर पछि गएर अंगुठी लगाएको र विवाह गरौंला भनेको कुरा सबैले विर्सेर गए । त्यो बेला ९ वर्षकी कन्याको विवाह गर्ने चलन थियो । देवमती ९ वर्षकी भएपछि [[पाटन नगरपालिका|पाटन]] बस्ने एक जना धनिसैनी पंत नाम गरेका मान्छेले आफ्नो छोराको लागि देवमतीको मगनी गरेछन् । त्यतिबेला ९ वर्षकी कन्यालाई केटाको घरमा लगी राख्ने पछाडी उमेर पुगेपछि विधीपूर्वक विवाह गर्ने चलन थियो अर्थात पहिला सरौलो गर्ने दुई चार जना मान्छे आई केटीलाई केटाको घरमा लग्ने चलन थियो ।ध्यानी पाण्डे ओलीले वरमुनडी (औंठी) हालेकी कन्या धनीसैनी पन्तले लग्न थालेछ । त्यो देखेर ध्यानी पाण्डेका यजमान [[रिख्ले कार्की]]र [[बिष्ठ]]लाई रिस उठेछ । आफ्नो गुरूले वरण गरेकी कन्या लग्न दिन्नौं भनी सबै गाउँले एक जुट भई आफ्नो डोली बोक्ने लोहारलाई समेत साथमा लगेर सरौलो गर्न लागेकी देवमतीलाई बाटैबाट फर्काएर ध्यानी पाण्डेको घरमा राखेका थिए । यजमानहरूले ध्यानी पाण्डेसँग देवमतीबाट जन्मिएक सन्तानलाई खड्केलो अथवा [[जैसी]] नमान्ने, जसरी जसरी पुरोहित मानेकछौं त्यसरी नै मान्नेछौं भन्ने वाचा गरेका थिए । त्यो वाचा पछि ध्यानी पाण्डे ओलीले ती ९ वर्षिय देवमतीसँग विवाह गरेका थिए ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> त्यस पछि समय बित्दै गयो समयले कोल्टो फेर्यो भित्री मनबाट अर्काले विवाह गर्न लागेकी कन्यालाई बिचैबाट ल्याई विवाह गरी जन्मेका बच्चाहरूमा सामाजिक परिवेशले नैरास्यता ल्यायो । पाण्डेहरू ब्राह्मणको कार्यलाई स्थगित गरी खेतीपातीलाई आफ्नो व्यवसाय बनाउन थाले । यो कुरा लगभग वि.सं. १६३० देखि १६३५ सम्मको थियो । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ===पाण्डेबाट भट्ट भएको=== ध्यानी पाण्डेका मामा पाडी गाउँमा बस्ने [[तिवारी]] ब्राह्मण थिए । उनी पछनाली गाउँका पुरोहित बाहुन थिए । तिवारी ब्राह्मण आफू तिर्थ जाने भएकाले घरको र गाईगोरूको हेरचाहका लागि आफ्ना भान्जा ध्यानी पाण्डेलाई राखेर गए । ध्यानी पाण्डे गाईगोरू चराउन गोठाला जान थाले । एक दूधालु गाई वनबाट फर्केर आएपछि गोठको कुनामा आफै दूध दुहुने गर्ने रहेछ । माइजुले [[दूध]] दुहुन जाँदा गाईले दूध नदिने भएकाले उनी भान्जा ध्यानीले कतिबेला दूध निकालेर खाने रहेछन् भन्ने संका गरेर चेवा गर्न थालिन् । एक दिन ध्यानीलाई घरको काममा लगाएर माईजु आफै गोठालो गइन् । बेलुका घर फर्के पछि दूधालु गाईले गोठमा पसेर आफै दूध निकाल्न लागेको देखेर आश्चर्य मानिन् । माइजुले दूध खाने त यहाँ रहेछ भन्दै कोदालीले त्यस ठाउँमा खन्न थालिन् । त्यो ठाउँमा कोदालोले खन्दा रगत बग्न थाल्यो । यो देखेर डरले कोदालो त्यहीं छोडी भागिन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ध्यानी पाण्डे तुरुन्तै गोठमा पसेर बग्न लागेको रगतलाई आफुले लगाएको लुगा निकालेर छोपे । साथै ध्यानीले आफुसँग भएको [[हँसिया]]ले त्यो लुगालाई दबाएर राखेपछि रगत बग्न बन्ध भयो । दैविक चमत्कारले गर्दा लुगा देवताले ओढ्ने आकर्षक लुगा (पटेलो) भयो भने हँसिया पनि कटारो भयो भनिन्छ । भूमीबाट उत्पन्न [[शिव|शिव रुप]] हुनाले ध्यानी पाण्डे [[भूमीराज देवता|भूमीराज]] देवताका प्रिय भएका हुन् । २२ वटा सम्म गल्ति गरे पनि देवताले माफ गर्ने उक्ति छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यसरी ध्यानी पाण्डेका सन्ततीहरू अघाडी बढ्दै गए । ध्यानी पाण्डे ओलीका कान्छा नाति उत्तम पाण्डे ओली भाईहरूसँग जग्गाको बारेमे खिचलो भएका कारण गाउँबाट टाढा दोगडा पातलमा गएर होम कुण्ड थापी होम गर्न थाले । सातौँ दिन पूर्ण आहुतीका बेला '''ताकला निरास जन भयै फलौलो, फूलौलो जहाँ रात त्यहाँ थात गरौंलो''' भन्ने आकाश वाणी भयो । त्यो होम कुण्डबाट प्रसादको रूपमा खीर आयो । ध्यानी पाण्डे ओलीले त्यो खिर खाएकोले यस ठाउँलाई अहिले पनि खिरखेत भनिन्छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> त्यसैले उत्तम पाण्डे ओलीको वंश बढी ज्यादा जनसङ्ख्या छ । अहिले ध्यानी पाण्डे ओलीका सन्तानहरू चार समूहमा विभाजित छन् :- * १) बुढो राठ * २) कस्वा राठ * ३) बाग राठ * ४) दामु राठ निर्णय सिन्धुका अनुसार छ पिण्डको हात छुटेपछि जुठो नलाग्ने भएको र धेरै टाढा बसोवास गर्ने भएकोले अन्य राठहरू भएको पनि पाइन्छ । वि. सं. १९८० मा पाण्डे ओलीहरू जैसी भाट भए भने त्यस पछि भट्टको पदवी पाएकोले भट्ट जात लेख्ने गरेको पाइन्छ । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ===जनसङ्ख्या तथा वासस्थान=== गौतम गोत्रिय भट्टहरू नेपालमा [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा]],[[बझाङ्ग जिल्ला|बझाङ्ग]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] आदीमा बसोवास गर्दछन् भने भारतमा [[पिथौरागढ]], [[बरेली]], [[हल्द्वानी]], [[टनकपुर]] आदी स्थानमा बसोवास गर्दछन् । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{गौतम गोत्र}} [[श्रेणी:थरहरू]] 9w451jzi0bs8ymluir76glc8qy51k4h 0 47477 1364572 1308858 2026-07-02T19:38:08Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो 1364572 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = खड्गबहादुर सिंह | native_name = | image = Khadak Bahadur Singh mantri.jpg | image_size = 220px | caption = खड्गबहादुर सिंहको सालिक, टिकापुर पार्क, कैलाली। | birth_name = खड्गबहादुर सिंह | birth_date = | birth_place = अलाड, डोटी (हाल [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]), नेपाल | death_date = | death_place = | resting_place = | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | occupation = राजनीतिज्ञ | years_active = पञ्चायतकाल | known_for = पञ्चायतकालीन मन्त्री, कैलाली–कञ्चनपुर जग्गा नापी, टिकापुर विकास | title = पूर्वमन्त्री | political_party = निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था | spouse = | children = ४ छोरी | parents = | relatives = | awards = | education = | alma_mater = | website = }} '''खड्गबहादुर सिंह'''<ref>{{Cite web |url=https://nepalitimes.com/tikapur |title=टिकापुर |website=Nepali Times |access-date=३ जुलाई २०२६ }}</ref> नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१७ पुष १मा राजा महेन्द्रले जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] लाई हटाई निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपछि मन्त्री भएका थिए। == प्रारम्भिक जीवन == खड्गबहादुर सिंहको जन्म डोटी तथा हालको [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]सँग सम्बन्धित अलाड क्षेत्रमा भएको उल्लेख पाइन्छ। उनी शौनक गोत्रका सूर्यवंशी ठकुरी परिवारका सदस्य थिए। राणाकालमा उनको परिवार कैलालीको बोगटान तप्पाको जिम्दारीसँग सम्बन्धित रहेको उल्लेख स्थानीय स्रोतहरूमा गरिएको छ।<ref name="खडकबहादुरका साथी ">डोटी राज्यसंग कैलाली कंचनपुरको इतिहास / लेखक वैदिक आर्यन ठकुरी , खडकबहादुर सिंह संग-संगै संगत भएका डोटी घंगालका धन बहादुर मल्लको सम्झना मी रहेको र उनीसंग सम्पर्क गरि लेखेको </ref> == राजनीतिक जीवन == युवावस्थामा सिंह राणा शासनविरोधी गतिविधिबाट प्रभावित भएको उल्लेख पाइन्छ। केही स्थानीय तथा पारिवारिक स्रोतका अनुसार उनी [[नेपाल प्रजा परिषद्]]सँग निकट रही राणा शासनविरुद्ध पर्चा वितरण लगायतका गतिविधिमा संलग्न थिए।<ref name="मन्त्रीकाल ">स्थानीय जान्ने बुझेका मान्छ को भनाई रे कैलाली कंचनपुरको मालपोत /नापी कार्यालयको जानकारी अनुसार </ref> वि.सं. २०१७ सालमा राजा महेन्द्रद्वारा पञ्चायती व्यवस्था लागू भएपछि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए। पञ्चायतकालमा उनी राजा महेन्द्रप्रति निष्ठावान् नेताका रूपमा चिनिन्थे। == मन्त्रीका रूपमा भूमिका == [[File:Map of Kailali Kanchanpur.pdf|thumb|कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लाको नक्सा।]] सिंहको कार्यकालमा वि.सं. २०२१ सालमा [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] तथा वि.सं. २०२४ सालमा [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]मा जग्गा नापी कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो। त्यसबेला भोगचलन गरिरहेका व्यक्तिका नाममा जग्गा दर्ता गर्ने व्यवस्था लागू गरिएको उल्लेख पाइन्छ। यस कार्यक्रमले त्यस क्षेत्रको भूमि प्रशासनलाई व्यवस्थित बनाउन योगदान दिएको मानिन्छ। त्यस समयमा नापी तथा मालपोत कार्यालयहरू अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गत सञ्चालन हुन्थे। == टिकापुर विकास == सिंहले [[टिकापुर]] क्षेत्रको योजनाबद्ध विकास, नयाँ बस्ती विस्तार तथा टिकापुर पार्कको व्यवस्थापनमा भूमिका निर्वाह गरेको उल्लेख स्थानीय इतिहासमा पाइन्छ। टिकापुर टाउन प्लानको प्रारम्भिक अवधिमा पनि उनको योगदान रहेको दाबी गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://kmebs.edu.np/about-us/ |title=About Us |website=Khadga Memorial Secondary School |publisher=Public Educational Trust |access-date=३ जुलाई २०२६ }}</ref> [[File:Map-Nepal-300dpi Tikapur-22.jpg|thumb|टिकापुर क्षेत्रको नक्सा]] == साहित्यिक तथा सांस्कृतिक योगदान == सिंहले पञ्चायती व्यवस्थाको प्रचार–प्रसारका लागि जनजागरणमूलक गीतहरू रचना गरेका थिए। ती गीतहरू गाउँ विकास, राष्ट्रिय एकता तथा पूर्वदेखि पश्चिमसम्म सडक निर्माणजस्ता विषयमा केन्द्रित थिए। उनले ''हुरीको चरा'' नामक पुस्तक पनि लेखेको उल्लेख स्थानीय स्रोतहरूमा पाइन्छ। == व्यक्तिगत जीवन == सिंहको परिवारको वैवाहिक सम्बन्ध सुदूरपश्चिमका विभिन्न मल्ल, शाह तथा शाही परिवारहरूसँग रहेको उल्लेख गरिन्छ। उनका चार छोरी थिए। पारिवारिक स्रोतहरूका अनुसार उनका केही सन्तान तथा आफन्तहरू प्रशासन, सुरक्षा निकाय, राजनीति तथा सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय रहेका छन्। == विरासत == सुदूरपश्चिम, विशेषतः कैलाली र कञ्चनपुर क्षेत्रमा भूमि व्यवस्थापन, टिकापुरको विकास तथा पञ्चायतकालीन प्रशासनिक कार्यसँग उनको नाम जोडिने गरेको पाइन्छ। यद्यपि, उनका जीवन र योगदानबारे विस्तृत अध्ययन तथा स्वतन्त्र ऐतिहासिक स्रोतहरू सीमित छन्। भविष्यमा उपलब्ध हुने विश्वसनीय स्रोतहरूले यस लेखलाई थप समृद्ध बनाउन सक्नेछन्। == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पञ्चायतकालीन राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पञ्चायतकालिन मन्त्री]] r32sjunyzfer12u623ukxwl983jawrh 1364573 1364572 2026-07-02T19:42:44Z Ramesh Deuba 37151 1364573 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = खड्गबहादुर सिंह | native_name = | image = Khadak Bahadur Singh mantri.jpg | image_size = 220px | caption = खड्गबहादुर सिंहको सालिक, टिकापुर पार्क, कैलाली। | birth_name = खड्गबहादुर सिंह | birth_date = | birth_place = अलाड, डोटी (हाल [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]), नेपाल | death_date = | death_place = | resting_place = | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | occupation = राजनीतिज्ञ | years_active = पञ्चायतकाल | known_for = पञ्चायतकालीन मन्त्री, कैलाली–कञ्चनपुर जग्गा नापी, टिकापुर विकास | title = पूर्वमन्त्री | political_party = निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था | spouse = | children = ४ छोरी | parents = | relatives = | awards = | education = | alma_mater = | website = }} '''खड्गबहादुर सिंह'''<ref>{{Cite web |url=https://nepalitimes.com/tikapur |title=टिकापुर |website=Nepali Times |access-date=३ जुलाई २०२६ }}</ref> नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी २०१७ पुष १मा राजा महेन्द्रले जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] लाई हटाई निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपछि मन्त्री भएका थिए। == प्रारम्भिक जीवन == खड्गबहादुर सिंहको जन्म डोटी तथा हालको [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]सँग सम्बन्धित अलाड क्षेत्रमा भएको उल्लेख पाइन्छ। उनी शौनक गोत्रका सूर्यवंशी ठकुरी परिवारका सदस्य थिए। राणाकालमा उनको परिवार कैलालीको बोगटान तप्पाको जिम्दारीसँग सम्बन्धित रहेको उल्लेख स्थानीय स्रोतहरूमा गरिएको छ।<ref name="खडकबहादुरका साथी ">डोटी राज्यसंग कैलाली कंचनपुरको इतिहास / लेखक वैदिक आर्यन ठकुरी , खडकबहादुर सिंह संग-संगै संगत भएका डोटी घंगालका धन बहादुर मल्लको सम्झना मी रहेको र उनीसंग सम्पर्क गरि लेखेको </ref> == राजनीतिक जीवन == युवावस्थामा सिंह राणा शासनविरोधी गतिविधिबाट प्रभावित भएको उल्लेख पाइन्छ। केही स्थानीय तथा पारिवारिक स्रोतका अनुसार उनी [[नेपाल प्रजा परिषद्]]सँग निकट रही राणा शासनविरुद्ध पर्चा वितरण लगायतका गतिविधिमा संलग्न थिए।<ref name="मन्त्रीकाल ">स्थानीय जान्ने बुझेका मान्छ को भनाई रे कैलाली कंचनपुरको मालपोत /नापी कार्यालयको जानकारी अनुसार </ref> वि.सं. २०१७ सालमा राजा महेन्द्रद्वारा पञ्चायती व्यवस्था लागू भएपछि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए। पञ्चायतकालमा उनी राजा महेन्द्रप्रति निष्ठावान् नेताका रूपमा चिनिन्थे। == मन्त्रीका रूपमा भूमिका == [[File:Map of Kailali Kanchanpur.pdf|thumb|कैलाली र कञ्चनपुर जिल्लाको नक्सा।]] सिंहको कार्यकालमा वि.सं. २०२१ सालमा [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] तथा वि.सं. २०२४ सालमा [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]मा जग्गा नापी कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो। त्यसबेला भोगचलन गरिरहेका व्यक्तिका नाममा जग्गा दर्ता गर्ने व्यवस्था लागू गरिएको उल्लेख पाइन्छ। यस कार्यक्रमले त्यस क्षेत्रको भूमि प्रशासनलाई व्यवस्थित बनाउन योगदान दिएको मानिन्छ। त्यस समयमा नापी तथा मालपोत कार्यालयहरू अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गत सञ्चालन हुन्थे। == टिकापुर विकास == सिंहले [[टिकापुर]] क्षेत्रको योजनाबद्ध विकास, नयाँ बस्ती विस्तार तथा टिकापुर पार्कको व्यवस्थापनमा भूमिका निर्वाह गरेको उल्लेख स्थानीय इतिहासमा पाइन्छ। टिकापुर टाउन प्लानको प्रारम्भिक अवधिमा पनि उनको योगदान रहेको दाबी गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://kmebs.edu.np/about-us/ |title=About Us |website=Khadga Memorial Secondary School |publisher=Public Educational Trust |access-date=३ जुलाई २०२६ }}</ref> [[File:Map-Nepal-300dpi Tikapur-22.jpg|thumb|टिकापुर क्षेत्रको नक्सा]] == साहित्यिक तथा सांस्कृतिक योगदान == सिंहले पञ्चायती व्यवस्थाको प्रचार–प्रसारका लागि जनजागरणमूलक गीतहरू रचना गरेका थिए। ती गीतहरू गाउँ विकास, राष्ट्रिय एकता तथा पूर्वदेखि पश्चिमसम्म सडक निर्माणजस्ता विषयमा केन्द्रित थिए। उनले ''हुरीको चरा''<ref>{{Cite web |url=https://madanpuraskar.org/search/monographsview.php?start=1846 |title=Monograph record |website=Madan Puraskar Pustakalaya |access-date=३ जुलाई २०२६ }}</ref> नामक पुस्तक पनि लेखेको उल्लेख स्थानीय स्रोतहरूमा पाइन्छ। == व्यक्तिगत जीवन == सिंहको परिवारको वैवाहिक सम्बन्ध सुदूरपश्चिमका विभिन्न मल्ल, शाह तथा शाही परिवारहरूसँग रहेको उल्लेख गरिन्छ। उनका चार छोरी थिए। पारिवारिक स्रोतहरूका अनुसार उनका केही सन्तान तथा आफन्तहरू प्रशासन, सुरक्षा निकाय, राजनीति तथा सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय रहेका छन्। == विरासत == सुदूरपश्चिम, विशेषतः कैलाली र कञ्चनपुर क्षेत्रमा भूमि व्यवस्थापन, टिकापुरको विकास तथा पञ्चायतकालीन प्रशासनिक कार्यसँग उनको नाम जोडिने गरेको पाइन्छ। यद्यपि, उनका जीवन र योगदानबारे विस्तृत अध्ययन तथा स्वतन्त्र ऐतिहासिक स्रोतहरू सीमित छन्। भविष्यमा उपलब्ध हुने विश्वसनीय स्रोतहरूले यस लेखलाई थप समृद्ध बनाउन सक्नेछन्। == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पञ्चायतकालीन राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पञ्चायतकालिन मन्त्री]] l7ihololbcvjh3gwy302c32weqascpp 0 55309 1364565 1364034 2026-07-02T15:53:24Z Bishaldev100 28807 /* धेरै विप्रेषण भित्राउने देश */ 1364565 wikitext text/x-wiki सामान्यतया कुनै एक स्थानबाट कुनै पनि प्रयोजनको लागि अर्को स्थानसम्म पैसा पठाउने कार्यलाई विप्रेषण भनिन्छ । '''विप्रेषण''' अथवा '''रेमिट्यान्स''' ({{lang-en|Remittance}}) वाह्य [[देश]] मा कार्यरत [[नागरिक]]द्वारा आफ्नो देशमा [[प्रवाह]] हुने [[पुँजी]], [[नगद]] वा [[वित्त|वीत्त]] हो। जब आप्रवासीहरूले आफ्नो कमाईको हिस्सा घरमा नगद वा सामानको रूपमा परिवारलाई पठाउँछन् त्यसलाई रेमिट्यान्स भनेर चिनिन्छ। विगत केही वर्षमा विप्रेषण द्रुत गतिमा बढ्दै गएको छ {{स्रोत नखुलेको}} र अहिले धेरै विकासोन्मुख देशहरूको लागि विदेशी आम्दानीको सबैभन्दा ठूलो स्रोत प्रतिनिधित्व गर्दछ। कम आय भएका देशहरूमा रेमिट्यान्सको प्रवाह कुल घरेलु उत्पादनको ६ प्रतिशत छ।<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/remitt.htm|title=Remittances: Funds for the Folks Back Home|website=अन्तर्राष्ट्रिय मौद्रिक कोष|accessdate=नोभेम्बर ७, २०१९}}</ref> सन् २०१८ मा आप्रवासी कामदारहरूबाट गरिब र विकासशील देशहरूमा करिब ५२९ अर्ब डलरको पैसा हस्तान्तरण भएको थियो जुन २०१७ भन्दा ९.६ प्रतिशतले वृद्धि भएको हो।<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/opinion/remittance-inflows-benefits-outweigh-costs/|title=Remittance inflows: Benefits outweigh costs|date=जून ४, २०१९|access-date=नोभेम्बर १३, २०१९}}</ref> रेमिट्यान्स सीधा व्यक्तिहरूको हातमा प्रवाह हुन्छन् जसलाई सबैभन्दा बढी आवश्यक हुन्छ । प्राय: घर, शिक्षा र स्वास्थ्यमा खर्च साथै साना व्यवसायहरूमा खर्च गरिन्छ। स्वस्थ र उत्तम शिक्षित व्यक्तिहरूले समग्रमा समाज र अर्थतन्त्रलाई फाइदा पुर्‍याउँछन्। विप्रेषणको नकारात्मक पक्ष पनि छ। यसले देशहरूलाई वैश्विक र क्षेत्रीय आर्थिक संकटको लागि बढी जोखिमपूर्ण बनाउँदछ र आत्मनिर्भरता घटाउँदा छ। जब औपचारिक वित्तीय प्रणालीको माध्यमबाट पैसा प्रवाह तबा ठूलो रकम देशमा अनियमित र असुरक्षित रूपमा भित्रिन्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/news/features/remittances-economic-boost-pitfalls|title=Remittances: An Economic Boost with Pitfalls |website=एसियाली विकास बैङ्क|date=मार्च ९, २०१९|access-date=नोभेम्बर १४, २०१९}}</ref> ==धेरै विप्रेषण भित्राउने देश== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: right;" |+रेमिट्यान्सको शीर्ष प्राप्तकर्ता देशहरू (अमेरिकी बिलियन डलर मा)<ref name="Remittances Data World Bank">{{cite web|url=http://www.knomad.org/publication/migration-and-development-brief-29|title=Prospects - Migration & Remittances Data|archive-url=http://www.knomad.org/publication/migration-and-development-brief-29|archive-date=2018-06-15|url-status=dead|accessdate=1 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426152917/http://www.knomad.org/publication/migration-and-development-brief-29 |date=2018-04-26 }}</ref><ref name="Remittances Data World Bank 2016">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1199807908806/4549025-1450455807487/Factbookpart1.pdf|title= Remittances Data|accessdate=12 Jan 2016}}</ref> !Country ! २०१२ !! २०१३ !! २०१४ !! २०१५ !! २०१६ !! २०१७ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|India}} |६८.८२||६९.९६ ||७०.९७||७२.२० |६२.७ |६९ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|China}} |५७.९९||५९.४९||६१.४९||६३.९० |६१.० |६४ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Philippines}} |२४.६१||२६.७||२७.९०||२९.८० |२९.९ |३३ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Mexico}} |२३.३७||२३.०२||२४.५०||२५.७० |२८.५ |३१ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Nigeria}} |२०.६३||२०.८९||२०.८८||२०.८९ |१९.० |२२ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Pakistan}} |१४.०१||१४.६३||१७.८०||२०.१० |१९.८ |२० |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Egypt}} |१९.२४||१७.८३||१९.८३||२०.४० |१६.६ |२० |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Vietnam}} |१०.००||११.००||११.८०||१२.३० |१३.४ |१४ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Bangladesh}} |१४.२४||१३.८६||१५.१०||१५.८० |१३.७ |१३ |- | style="text-align: left;" |{{flagcountry|Nepal}} |५.८८ |६.०१ |५.२९ |५.८ |६.४० |६.६८ |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== [[श्रेणी:अर्थशास्त्र]] [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:अर्थतन्त्रहरू]] g401raj43ipn5mga5kxtpffulj8nqoe 0 75720 1364585 1321932 2026-07-03T09:20:05Z Ramesh Deuba 37151 1364585 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" | बटाला |- | प्रकार | [[खड्ग क्षेत्री]] थर |- | गोत्र | [[गौतम गोत्र|गौतम]] |- | प्रवर | अङ्गिरा, अयस्या, गौतम |- | वेद | [[शुक्ल यजुर्वेद]] |- | शाखा | वाजसनेयी मध्यन्दिन शाखा |- | सूत्र | कात्यायन श्रौतसूत्र, कात्यायन गृह्यसूत्र, बौधायन धर्मसूत्र |- | कुलदेवता | [[दाडे मष्टो]] |- | धर्म | [[हिन्दू धर्म]] |- | देश | [[नेपाल]] |- | क्षेत्र | [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |- | बसोबास | [[अछाम जिल्ला]], [[कालिकोट जिल्ला]], [[डोटी जिल्ला]], [[कैलाली जिल्ला]] लगायत |- | सम्बन्धित | [[चन्द]], [[खड्ग क्षेत्री]] |} '''बटाला''' पश्चिम [[नेपाल]]को एक खड्ग [[क्षेत्री|क्षेत्रिय]] थर हो । खासगरी [[अछाम जिल्ला|अछाम]]को [[बाटुलासेन|बाटुलासैन]] गा.वि.स. वडा नं. ७ झाँतामा बसोवास गर्ने बटाला अछामकै [[पुल्लेतोला|पुलेतोला]] गा.वि.स.को द्वारेपडा, निज्वला, वनसैन [[तोली, अछाम|तोली]] गा.वि.स.को खक्लाना आदि तथा अछामकै [[लयाँटी]] गा.वि.स.मा बसोवास गर्ने गर्ने बटाला, त्यस्तै अछाम जिल्लाको [[बाबला]]को बाब्लीकोटमा बसोवास गर्ने बटाला, र[[कालिकोट जिल्ला|कालीकोट]] जिल्लाको ठिकेमा बसोवास गर्ने बटालाहरू झाँती बटालाका नामले परिचित हुन्छन् । ==झाँती बटालाको उद्गम== झाँती बटालाहरू [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्री, कत्यायन श्राउतसूत्री, कत्यायन गृहशुत्री, वौद्धायन धर्मशुत्री, वाजसानेयी मध्यनी शाखा, [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेद]] तीन प्रवर (अङ्गिरा, अयस्या, [[गौतम ऋषि|गौतम]]) भएका चन्द्रवंशी खड्ग क्षेत्री हुन् । यसरी माथि उल्लेखित [[गोत्र]] - [[सूत्र (हिन्दु धर्म)|शुत्र]] - [[शाखा]] - [[प्रवर]] भएका बटालाहरूको वंशावली खोतल्दा झाँती बटालाको वंश सम्बन्ध प्राचिन कन्नौज सभ्यतासँग जोडिन्छ । त्यस प्राचिन कन्नौज सभ्यता अनुसार [[विक्रम सम्वत्|विक्रमादित्यको सम्वत]]को ७ औँ शाताब्दितिर तत्कालिन अवस्थामा कान्यकुब्ज भनिने कन्नौज क्षेत्रका गौतम गोत्री [[चन्द|चन्द्र]]वंशी राजखानदानको उदय भएको देखिन्छ । राजा चन्द्रदेवका पुर्खाले उक्त राज्यसत्ता स्थापना गरेका हुन् ।<ref name= "गौतम गोत्र">गौतम गोत्र एकता समाज नेपाल द्वारा प्रकाशित पुस्तक "'''[http://madanpuraskar.org/view_book_info.php?id=33414 गौतम गोत्र]''' वंश परिच" पहिलो संस्करण लेखक- राजेश कुमार बटाला</ref> यसरी वर्तमान [[भारत]]को [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] नजिकै पर्ने [[कन्नौज जिल्ला|कन्नौज]]बाट चन्द्रवंशी राजसत्ताको सुरुवात भएको देखिन्छ । करिब ११ औँ शताब्दिमा कन्नौजमा [[मुसलमान]]हरूले आक्रमण गरी [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]]हरूमाथि अत्याचार गर्न थालेपछि कन्नौज छोडेर सोम चन्द लागायतका केही चन्द खलकहरू कन्नौजबाट उत्तर पश्चिममा पर्ने तत्कालिन कत्युर (हालको [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]) राज्यमा प्रवेश गरेका थिए । यसरी कन्नौजबाट कत्युर आएका चन्दहरू मध्य सोम चन्द अत्यन्त चलाख, बहादुर र राजकाजमा अनुभव भएका पुरुष थिए । उनले छोट समयमा नै [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] राजसत्ताको उच्च स्थानसम्म आफ्नो पहुँच बनाए । उनी तत्कालिन कत्युरी राजा वीरदेवकी छोरीसँग विवाह गरी कुमाउँको एक इलाकामा सानो राजवारी चलाउन थाले । विस्तारै सोम चन्दले कत्युर राज्यको चलखेल गर्न थाले र अन्ततः ११ औँ शताब्दिको अन्त्यतिर सोम चन्दले कत्युरी राजसत्ताको अन्त्य गरी आफू [[कत्युर राज्य|कत्युर]]को राजा भए । यसरी ११ औँ शताब्दीको अन्त्यतिरबाट कत्युरमा चन्दवंशको शासन सुरु भयो । ११ औँ शताब्दिमा सोम चन्दले सुरु गरेको चन्द राजवंश त्यस क्षेत्रमा यस प्रकारले चलेखो देखिन्छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> * ११ औँ शताब्दिको अन्त्यदेखि १२ शताब्दिको सुरुसम्म राजा सोम चन्द * १२६१ देखि १२७५ सम्म थोहर चन्द * १३४४ देखि १३७४ सम्म अभय चन्द * १३७८ देखि १४१९ सम्म गरुडज्ञान चन्द * १४३७ देखि १४५० सम्म भारती चन्द * १४८८ देखि १५०३ सम्म किर्ति चन्द * १५४२ देखि १५६३ सम्म कल्याण चन्द * १५६५ देखि १५९७ सम्म रुद्र चन्द * १५९७ देखि १६२१ सम्म लक्ष्मी चन्द * १६३८ देखि १६७८ सम्म बजबहादुर चन्द * १७७९ देखि १७८६ सम्म प्रद्युम्न चन्द (नेपाल एकिकरणको क्रममा गोर्खा सैन्यद्वारा मारिएका) * १७८८ देखि १७९० सम्म महेन्द्र सिंह चन्द यो त कुमाउँमा सोम चन्दले ११ औँ शाताब्दिमा स्थापना गरेको चन्द वंशको कुरा भयो । यसैगरी चन्दहरूका अलग - अलग राजसत्ता [[गढवाल मण्डल|गढवाल]], [[काँगडा]] आदि क्षेत्रमा पनि फैलिएका थिए । त्यस्तै चन्दवंशको एक हाँगा १४ शताब्दितिर कुमाउँ क्षेत्रबाट पूर्व वर्तमान नेपालको [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] जिल्लामा आएको देखिन्छ । त्यसमा मुख्यतया रानादेउ चन्द, उदयदेउ चन्द, भानादेउ चन्द र जसुदेउ चन्द चार भाइ मुख्य मानिन्छन् । उनीहरू बैतडीमा आइ बसोवास गर्न थाले । यसरी बस्ने क्रममा जेठा भाइ रानादेउ मध्य-बैतडी क्षेत्रमा बसोवास गर्न थाले, माइला भाइ उदयदेउ [[तल्ला स्वराड]]मा बसे र साहिला भाइ उदयदेउ बैतडीबाट पूर्वतिर लागेको देखिन्छ । तर, कान्छा भाइ जसुदेउ भने बैतडी मन परेन भन्दै पुनः कुमाउँ तिर फर्किएको इतिहास छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यसरी बैतडी आइ बस्ने क्रममा जेठा भाइ रानादेउ बैतडी क्षेत्रमा राजसत्ता स्थापना गर्न तम्सिए । उनी दलबल निर्माण गर्न थाले तर माहिला भाइ उदयदेउ भने धार्मिक कर्ममा लागे र करिब करिब सन्यासी जस्तै भए । बैतडीमा बसेका दुई भाइ मध्यका जेठा रानादेउ नै झाँती बटालाका वास्तविक पूर्वज हुन् । रानादेउ आफैमा शाहसी, कर्मठ र पुरुषार्थी व्याक्ति थिए । त्यसैले उनले आफ्नै जिवनकालमा मध्य बैतडी क्षेत्रमा चन्दवंशको राजसत्ता स्थापना गरेका थिए । यसरी स्थापना भएको राजसत्ता क्रमशः फैलिदै गयो तर रानादेउको अन्त्यपछि उनका सन्ततिहरूले राज्य भागबण्डा गरी अलग - अलग राज्य लिई शासन गर्न थाले । यसरी बाँडिएका राज्य मध्यको एक राज्यका प्रथम राजा एकल चन्द, द्वुतिय राजा शैकल चन्द भए भने तेश्रो राजा रंग चन्द, चौथो राजा रंगध्वज चन्द र उनका छोरा पाँचौ राजा मदनमाणिक चन्द भएको इतिहास छ । तर, यहाँ उल्लेखित राजाहरूले राज्य गरेको ठाउँ बैतडीको कुन ठाउँ हो भन्ने एकिन हुन सकेको छैन । त्यो राज्य अत्यन्त शक्तिशाली र प्रभावी राज्य थियो भन्ने कुरामा कुनै संका छैन किनकी झाँती बटालाहरूको पाटापत्र अनुसार राजा मदनमाणिक चन्दका बारेमा यस्तो भनिएको छ :-<ref name= "गौतम गोत्र"/> : खिर खण्डित खाओ, मदनमाणिक चन्दको ढोग कसै नजाओ । अर्थात माथि उल्लेखित राजाहरू मध्यका पाँचौ राजा मदनमाणिक चन्द अत्यन्त प्रभावशाली थिए । उनी कसै गरे पनि कसैसँग नझुक्ने निडर र प्रतापी राजा थिए । माथिको उखानले उनको व्यक्तित्व र शक्तिलाई दर्शाउँछ । ==बटाला शब्दको प्रयोग== मदनमाणिक चन्दको तेश्रो पुस्ताका सन्ततीहरूलाई बटाला चन्द भन्न थालिएको इतिहास छ । यस कुरालाई झाँती बटालाको पाटापत्रमा उल्लेख गरिएको निम्न लिखित तथ्यले पुष्टी गर्दछ :-<ref name= "गौतम गोत्र"/> : १. तीनै प्रवर मध्यनी शाखा गौतम गोत्री चन्द्रवंशी : प्रथम राजा ऐकल भया, ऐकलका शैकल : शैकलका रंग भया, रंगका ध्वंगध्वज भया । : ध्वंगध्वजका मदनमाणिक चन्द ।। : २. खीर खण्डित खाओ, मदनमाणिक चन्दका ढोग कसै नजाओ । : मदनमाणिक चन्दका साथ, कसैको नलागोस् खाँडो । : ऐनकी रक्षा पालक, बलियाकी खन्दी खोपाल ।। : ३. पर्वत गाड्न्या, माल सार्न्या, अचाक्ला वैरीका नलिकन्दा झार्न्या । : आकाश बाँडो, पाताल खाँडो, अचाक्ला बैरीका मस्तिष्क झल्काया खाँडो । : ४. खाँडा जुज्या, कटारा जुज्या, जुज्या काट्या अनभाँती । : कालीकुमाउ, चम्पावती, सिंजाओलीगढीमा बाटो लाउँन्या मदनमाणिक चन्दका नाती । माथि उल्लेखित वंशावलीमा विभिन्न [[प्रवर]] मध्य तीनै प्रवर, [[वेद]]का विभिन्न शाखा मध्य [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेद]]को वाजसानेयी मध्यनी [[शाखा]], [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्री, [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]], खड्गक्षेत्री, रानादेउका सन्ततिका विभिन्न राज्यका राजाहरू मध्य एक राज्यका मध्य एक राज्यका प्रथम राजा ऐकल चन्द उनका छोरा शैकल चन्द उनका छोरा रंग चन्द उनका छोरा ध्वंगध्वज चन्द उनका छोरा मदनमाणिक चन्दसम्म आफ्नो राज्य सञ्चालन र विस्तार हुँदै आएको र ती राजाहरू अत्यन्त वीर, पराक्रमी, शाहसी भएको देखिन्छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> राजा मदनमाणिक चन्द अझैं सबैभन्दा लडाकु, पराक्रमी, शाहसी, तेजिला र प्रभावशाली हुनाले राज्य विस्तारको कार्यमा आफ्नो राज्यलाई बढाउन निकै ठुलो योगदान गरेका व्याक्ति थिए भन्ने पुष्टी हुन्छ । खानामा [[खिर|खीर]] खण्डित खाने अर्थात शाही व्यञ्जन खाने, उनको ढोग कसैलाई पनि नजाने, उनलाई सबैले ढोग्नु पर्ने, शरिरमा लामो झगुली पैरन गर्ने, शिरमा पगडी र शिर भुषण पैरन गर्ने, उनलाई कसैले पनि खाँडा चक्र प्रहार गरी भेद्न नसकेको वंशावलीको सातौँ पंक्तिले प्रष्ट पारेको छ । आठौँ पंक्तिमा गरिबको रक्षा गर्ने, कानुनको रक्षा गर्ने, प्रजा र असहायलाई मद्दत गर्ने तर बलियाको खन्दिखोपाल गर्ने अर्थात बैरीको शिर फोर्ने पराक्रमी थिए भनिएको छ । त्यसपछिका पंक्तिले पहाडका टाकुरामा आफ्नो झण्डा गाड्ने, वेंसी अथवा मालमधेशसम्म आफ्नो सिमानी कायम गर्ने, आफूसँग निहुँ खोजी चलखेल र हरकत गर्ने शत्रुहरूको माथै ताकेर खाँडो प्रहार गरी निस्तेज तुल्याउने, आकाशमा बाण प्रहार गर्ने, धर्तिमा खाँडो प्रहार गर्ने, अचाक्ला उप्रदव दुश्मनलाई खाँडो प्रहार गरी शिर भेद्ने । लडाइँको शिलशिलामा खाँडा जुधे, कटारा जुधे, अनेक हातहतियारहरू जुधे उनको दलबलसँग विरोधीहरूको केही नचली सम्पूर्ण हतियार काटेर भाँची नष्ट बनाइदिए । कालिकुमाउ, चम्पावत हुँदै सिंजावलीगढीमा राज्यहरूलाई पराजित गरी बैतडीको सानो राज्यलाई कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलीगढी राज्यहरू माथि विजय हाँसिल गर्ने अभियानको नेतृत्व गरी सामाजिक सम्बन्धको बाटो खोल्ने कलिला, आँटिला, शाहसी, राज्यका सैन्य कमाण्डर सहित रहेका ति कुशल नातीलाई मदनमाणिक चन्दले रजवार, मुक्तियार, काजीजस्तै अतुलनिय "बटाला" उपाधी दिएका थिए । वास्तवमा मदनमाणिक चन्दका नातीले सैन्य शक्तिको आडमा कालिकुमाउँ, चम्पावत, सिंजावलिगढी राज्यहरूसँग रहेको वैमनष्यताको अन्त्य गरी ति राज्यहरूलाई आफ्नो राज्य सामु झुकाई ति राज्यहरूमा आफ्नो राज्यको सामाजिक सम्बन्धको बाटो लाउने काम गरेकाले यो बटाला उपाधी दिइएको हो । बटाला शब्दले बाटोसँग तादाम्यता राख्दछ । वास्तवमा राजा मदनमाणिक चन्दले आफ्ना बहादुर नातिलाई दिएको उपाधी हो बटाला । यो कुरालाई माथि वंशावलीमा उल्लेख भएको अन्तिम पंक्तिले प्रष्ट पारेको छ । अर्थात सिधा शब्दमा भन्नुपर्दा बाटो लगाएकोले बटाला उपाधी दिइएको थियो । बाटो कहाँ लगाए भन्ने कुरा वंशावलीको अन्तिम पंक्तिले स्पष्ट पारेको छ । यसले प्रष्ट पार्छ कि आफ्नो राज्यसँग वैमनष्यता रहेका कालिकुमाउँ राज्य, चम्पावत राज्य, सिंजावलिगढी राज्य माथि सैने हमला गरी, विजय हाँसिल गरी, ति राज्यमा आफ्नो राज्यको सामाजिक सम्बन्धको बाटो खोल्ने काम गर्ने बहादुर नातिलाई राजा मदनमाणिक चन्दले दिएको बटाला उपाधी दिएर विभुषित गरेका थिए ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यसरी विभुषित हुने ति मदनमाणिक चन्दका नातिको नाम झँती चन्द थियो । आफ्ना बाजेले दिएको उपाधीलाई बटाला शब्दलाई उनले गौरवका साथ आफ्नो नामको बीचमा राखे र आफ्नो नाम झँती बटाला चन्द राखे । ति झँती चन्द आफ्नो राज्य अथवा छिमेकी राज्यमा झँती बटाला चन्दका नामले प्रख्यात भए । उनकै पालाबाट बटाला शब्दको सुरु भएको देखिन्छ । ति झँती बटाला चन्दका दुई छोराहरू पनि वीर पुरूष थिए । उनीहरू पनि आफ्नो नामको पछाडी आफ्ना पिताले पाएको उपाधी बटाला जोडेर प्रयोग गर्दथे । त्यस राज्यमा झँती बटाला चन्दका सन्ततिहरूले आफ्नो परिचय आफ्नो बहादुर पिता झँती बटालाको नामसँग जोडेर दिन थाले । [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]का सन्तानहरूले आफ्नो नामको पछाडी गौरव स्वरुप ज.ब.रा. जोडे झैं झँती बटाला चन्दका सन्तानहरूले पनि आफ्नो नामको पछि आफ्ना पिता झँति बटाला चन्दको नाम जोडेर उच्चारण गर्न थाले । यसरी झँती बटाला चन्दका सन्तानहरूले आफ्नो थर [[चन्द]] भन्दा पनि बटाला शब्दलाई आफ्नो परिचयको विषय बनाउन थाले । उनीहरू चन्द भन्दा बटालाका नामले बढी परिचित हुन थाले । कुँवरहरूले [[कुँवर]] शब्दलाई थरको रूपमा प्रयोग गर्न छोडेर उपाधीको रूपमा पाएको [[राणा]] शब्दलाई थर माने झैं झँती चन्दका सन्तानहरूले झँती चन्दलाई उनका बाजेले दिएको बटाला उपाधीलाई आफ्नो थरको रूपमा प्रयोग गर्न थाले र नामको पछाडी चन्दको सट्टा झँती बटाला चन्द भनी प्रयोग गर्न थाले ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ==बटालाहरू बैतडीबाट भागेको== यसरी झँती बटाला चन्दका दुईटा छोरा हरी बटाला चन्द र हिरू बटाला चन्द सैन्य कमाण्डर रहेको राज्यमाथि एक दिन चन्दहरूकै अर्को राज्यको फौंजले आक्रमण गर्दा झँती चन्दका दुई छोरा मध्य कान्छा भाइ हिरू बटाला चन्द लडाईमा काटिए । यसरी भाइ काटिए पछि विरोधीहरूले सारा परिवार नै सखाप गर्ने निश्चित भयो र परिवार जोगाउन जेठा भाइ हरी बटाला चन्द बैतडीको आफ्नो राज्य छोडि गर्भवती अवस्थामा रहेकी भाईकी पत्नी सहित आफ्नो परिवार लगेर बैतडीबाट [[डोटी जिल्ला|डोटी]] तर्फ भागे । डोटीको बुडर भन्ने स्थानमा केही समय बसेर उनी अछामको [[श्रीकोट, अछाम|श्रीकोट]]मा आइपुगे । अछाम श्रीकोटमा केही समय बस्दा त्यहाँ पनि हरि बटाला चन्दको परिवारसँग भएको कुटभारी (त्यो समयको धन सम्पती राख्ने भारी) लुट्न उनको परिवारमाथि आक्रमण भयो । एक्लै आएको हरी बटाला चन्दले लडेर जित्न सम्भव भएन, त्यसैले उनको अगाडि भाग्नुको अर्को विकल्प रहेन । उनी कुटभारी बोकेर राता-रात त्यहाँबा भागे । उनीसँग भएकी उनकी भाइ बुहारी गर्भवती भएकाले भाग्न सकिनन् । उनी त्यहीं छुटिन् र जेठा हरी बटाला चन्द परिवार सहित त्यहाँबाट राता-रात अछामको [[बजगाउँ]] भन्ने ठाउँमा गइ बसे । हरी बटाला चन्द बसेको बजगाउँको त्यो ठाउँलाई अहिले पनि बटालीगडो भनिन्छ । यसरी जहाँ बसे पनि बटाला चन्दहरू आफू झँती बटाला चन्दका सन्तान भएकाले आफ्नो परिचय दिंदा झँती चन्द बटालाका सन्तान अर्थात झाँती चन्द बटाला भनेर दिने गर्दथे । यसरी झाँती शब्द बटाला चन्दहरूका बाजेको नाम भन्दा पनि उनीहरूको परिचय दिने थर जस्तै बन्न गयो । साथै एक्लै भागेर आएकाले आफ्नो थप चन्द हो भन्दा त्यस समयका खोले राजाहरूबाट आक्रमण हुन सक्ने डरले उनले आफ्नो थर चन्द भन्दा पनि बटाला हो भन्न थाले र बटालाको नामले प्रख्यात भए । कुन बटाला भन्दा चन्द्रवंशी गौतम गोत्री झँती चन्द बटालाका सन्तान हौं भनेर परिचय दिनथाले । यही कारणले उनीहरू झाँती बटालाका नामले प्रख्यात भए । यसरी अछामको बजगाउँ पुगेका हरी बटाला त्यहीं बसोवास गर्नथाले । त्यस क्षेत्रमा बस्दा झाँती बटाला भनि परिचित भए । बजगाउँमा हरी बटालारा करिब १/२ पुस्ता बसेको देखिन्छ <ref name= "गौतम गोत्र"/> बजगाउँमा बस्दा त्यहाँ एक जना [[चलाउने]] थरका व्याक्तिसँग झगडा भएपछि बटालाले त्यो चलाउनेलाई मारी दिए । चलाउने मारिएपछि बदला लिन उनीहरू पनि तम्सिए । बटालाले चलाउनेलाई काटी दियो भनेर तत्कालिन खोले राजासँग चलाउनेहरूले उजुर गरे । बटालालाई समातेर कारवाही गर्न सकिन्न भनेर खोलेराजाले चलाउनेलाई भने । बटाला बलियो छ, बरू बदला लिने भए लुकेर तिमीहरू पनि त्यसलाई मार भनि त्यस समयका खोलेराजाले चलाउनेहरूलाई भने । त्यही अनुसार चलाउनेहरू पनि बटालालाई मार्न भनि बाटोमा लुक्न थाले । चलाउनेहरू आफूलाई मार्न भनेर बाटोमा लुकेको थाह पाएर बटालाले चलाउनेहरूलाई त्यहाँबाट लखेटेको बताइन्छ । तर त्यस ठाउँमा लामो समयसम्म बस्द पनि आफ्नो सङ्ख्या नबढ्ने, १२ घर भन्दा नबढ्ने, अकालमा ज्यान जाने जस्ता घटना घट्न थालेपछि बटालाहरू बजगाउँ छोडी कवाल्लेख हुँदै [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मंगलसेन]]को पूर्वपट्टीको चौसाल गाउँ आई बसेको इतिहास छ । चौसालमा बटाला परिवारको अत्यन्त विकास भएको र धन सम्पतिले पनि भरिपूर्ण भएका बटालाहरूले अहिलेसम्मकै सबै भन्दा बढी सम्पन्नता हाँसिल गरेको बताइन्छ । त्यहाँ आई पुग्दासम्म बटाला परिवारमा एक अधेका (घर परिवार बाहेक अरुले देख्न नहुने) महिला थिइन् । चौसालमा बस्दा बटालाहरूमा एक देउता थिए जसको पूजा गर्दा [[दूध]] चढाइन्थ्यो । दूध पनि विहान दूहुने बित्तिकै सबैभन्दा पहिले ति देवतालाई चढाई पूजा गर्ने प्रचलन थियो । एक दिन खेतको [[रोपाई]] थियो । सबै जना विहानै देखि रोपाईको तयारीमा जुटेका थिए । ति अधेका महिला पनि घरायसी काममा व्यस्त थिइन् । भैंसीको दूध भर्खरै दूहेर चुलोमा तताउन लगाइएको थियो । दूध तात्दै थियो यता अधेका आफ्नो काममा व्यस्त थिइन् । त्यही बेला दूध उम्लेको उनलाई थाहै भएन छ । दूध त सबै उम्लेर आगोमा जाने र देवतालाई चढाउनसम्म पनि नरहने भएपछि उनी आत्तिएर पूजाको लागि समेत दूध नरहने भो भन्दै हतारमा त्यो अलिकति बचेको तातो दूध लिएर ति गोप्य देवताको शिलामा खन्याइन् । यसबाट देवता रिसाए । देउता रिसाएपछि बटालाहरूलाई चौसालमा अफल भयो र त्यो ठाउँ छोड्नु पर्यो । चौसालमा अहिलेसम्म पनि बटालाहरूको कुलदेवता पूज्ने ठाउँलाई बटालाको कुलदेउताको थान भनि बाँझै छोडिएको छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> चौसालमा अफल भइ बस्न नभएकोले बटालाहरू चौंसाल छोडी अछामकै मुजाबगर भन्ने गाउँमा गएको भन्ने इतिहास छ । यसरी चौसाल पछि मुजाबगर बसे, त्यहाँबस्दा एक बटालाको विवाह मानाकोटी [[रावल]]की छोरीसँग भएको थियो । एक दिन मानाकोटी रावलको राँगोले रावलकै छोरी ति बटाल्नीलाई मार्न खोज्दा बटाल्नी रुखमा चढेर बचाउ भन्दै कराउन थालिन् । त्यो आवाज सुनी उनका पति बटाला गई रुखमा चढेर मार्के राँगाको दुवै सिङ्ग समातेर फुकाली दिएकाले रक्ताम्य [[राँगो]] दगुरी घरमा गयो । यस राँगाको सिङ्ग किन फुक्लियो भन्दै खोज खबर गर्दा छोरीलाई मार्नलाग्दा ज्वाँइले राँगोको सिङ्ग फुकालेको हो भन्ने थाह पाए । ==बटालाहरूको झाँतामा बसोवास== यो घटना देखे पछि यस्ता सुरवीर बटालाहरूबाट पछि आफूलाई खतरा हुन सक्ने ठानी मानाकोटी रावलले बटालाहरूलाई मुजाबगरबाट भगाउने गोप्य चाल चले । उनीहरूले आफ्ना भैंसी र बटालाहरूका [[भैँसी|भैंसी]] एकै साथ मिलाई माथि तिर चरन राम्रो छ, भैंसी बढी दूध दिन्छन्, त्यहाँको वातावरण पनि राम्रो छ, त्यतै जाउँ उतै बसौंला भन्दै बटालाहरूको सबै परिवार [[बाटुलासेन|बाटुलासैन]]को हुँडोतोला पुर्याए । राति रावलले आफ्ना भैंसीहरू सुटुक्क भँचाएर मुजबगर फर्किए । झाँती बटालाहरू हुँडेतोलामा नै बस्न थाले । यसरी हुँडेतोला पुगेका बटालाहरू विस्तारै विस्तारै अलि माथि माथि चढ्दै बाङ्तडा, ठुलाखला, बस्दै वर्तमानको [[झाँता]] बसेका हुन् । अहिले झाँती बटालाहरू बसेको बाटुलासैनको झाँता भन्ने गाउँको नाम झाँती बटाला बसेको कारणले रहन गएको हो । झाँती बटालाहरू जानुभन्दा पहिले त्यो गाउँको नाम अरू नै थियो ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ==झाँता र झाँती बटाला== अहिले सम्म [[झाँता]] र झाँती बटालाबीचको शब्द सम्बन्धलाई वास्तविक रूपमा अर्थ्याईएको पाइन्न । वास्तवमा चन्दवंशी बटाला चन्दलाई झाँती बटाला भन्नुको वास्तविक कारणलाई थाहै नपाई झाँता गाउँमा बसेकाले झाँती बटाला भनिएको हो भन्ने बुझाइ छ । तर वास्तविकता त्यो हैन । गौतम गोत्री चन्दवंशी बटालालाई झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले देखि नै झाँती भन्ने गरेको इतिहास छ । हालको अछाम जिल्लाको बाटुलासैन गाविस वडा नं. ७ स्थित झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले अछामको श्रीकोटबाट छुटेका बटालाहरू पनि आफुलाई झाँती बटाला भन्दछन् । त्यस्तै झाँता आउनु भन्दा निकै पहिले अछामको बजगाउँ बस्ने बेलामा नै बटालाहरूलाई झाँती बटाला भन्ने गरेको पाइन्छ । बजगाउँमा रहेको बटालाहरूको कुलदेवताको स्थानलाई अहिले पनि झाँती बटालाको मष्टाको थान भन्ने चलन छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> त्यसैले झाँती भन्ने शब्द बटालाहरू अहिलेको झाँता बसेका कारणले भन्दा झाँती बटाला बसेकोले त्यो ठाउँको नाम झाँता रहेको भन्ने प्रष्ट हुन्छ । वर्तमान झाँतामा बटालाहरूको वस्ती र बटालाहरूको इतिहासका बारेमा झाँता गाँउका [[न्यौपाने]] ब्राह्मणका पुराना पण्डितहरू, त्यस्तै बजगाउँ र चौसाल गाउँका पुराना पण्डितहरूले गर्ने सुप्कार यस्तो पनि छ :-<ref name= "गौतम गोत्र"/> : बैतडी गडको चनै ठकुरी हो, गौतम गोत्रै पनि । : बाटोलाई बटालो पथै फेरीगयो, थरै बटालो रया ।। : अघि कटकमा काटिया कान्छा जो सुरवीर भाइ छिया । : भागे अधरात बाँचौला भनि परिवार साथमा लिया ।। : दुश्मनको बिहु बाँचिगो भनि कटकले पिछा हर्यो । : कटक पछि-पछि आफू अघि-अघि झन् उब्बो-उब्बो सर्यो ।। : झर्रा ठकुरी हो ठुलाई राज-काजको तर लुकी लुकी भाग्यो । : छाडिदिया राजकाज त्याग्या पाप-दम्भ बाँचुला भन्न्या लाग्यो ।। : ठाउँ खोज्दै उत्तम माटो-पानी तोल्दै आई पुग्या श्रीकोट उनी । : धन दौलत लुट्न्या वैरीले बस्न दिएनन् तहाँ पनि ।। : हँट्या पूर्व तर्फ पुग्या बजगाउँमा बडो शान्ती छियो जहाँ । : शिखर जग्गा छियो डुँगाला वस्तीमा राईदाई चलाया तहाँ ।। : बुढा हरि र हिरु समेत मेहरमान पुग्या चौसाल कोइली गडा । : चार वर्ष तेइथी बस्या र यि सबै कहलिया क्षेत्री बडा ।। : पराक्रम हर्दै अघि-अघि बढ्दै सर्या उब्बा-उब्बा अनि । : चोखो राम्णो-उच्चो कोटमा वस्ती बसाउँला भन्न्या मानि ।। : कुलान्न्या देउता श्रीदाडेमष्टो साथमा बोकि गया । : बुढो खड्का उग्ली पट्बाँझो पड्याको बुढ्यातोला आई माट्या भया ।। माथि उल्लेखित यो तत्थ्यले प्रष्ट पार्छ कि वास्तवमा बटालाहरू झाँता आई बसेकाले झाँती भएको नभई झाँती बटालाहरू आई बसेकाले पहिले बुढेतोला भनिने ठाँउको नाम झाँता रहन गएको हो । माथि उल्लेखित सुप्कारको अन्तिम पंक्तिले प्रष्टै भनेको छ कि वास्तवमा झाँता पहिले [[बुढा (थर)|बुढा]] र [[खड्का]]को बस्ती थियो । उनीहरू [[हैजा|हल्क्या]]मा परी उग्लेपछि त्यो ठाउँ खाली भई पट्बाँझो परेको थियो । पछि झाँती बटालाहरू आई बसेकाले त्यस ठाउँको नाम झाँता रहन गएको हो ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यसरी झाँता आईसकेपछि झाँताबाट झाँती बटालाहरू [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] जिल्लाको [[रकु]] गाविसको ठिके भन्ने ठाउँमा, अछामकै पुलेतोलाको द्वारेपडा, वनरसैन, निज्वला, तोली, खक्लाना, लयाँटी, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] जिल्लाको [[टीकापुर नगरपालिका|टिकापुर]], [[सुगरखाल|सुँगुरखाल]], [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]], लम्की, जानकी नगर, [[डोटी जिल्ला]]को पूर्बीचौकी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५, [[जाजरकोट जिल्ला]] [[भेरी नगरपालिका]]को वडा नं. १३ कुदु र वडा नम्बर १ कालेगाँऊ,[http://chinarinepal.com/%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE-%E0%A4%AA%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%AE-rukum-paschim/ रुकुम पश्चिम जिल्ला]को [[चौरजहारी नगरपालिका]] वडा नं. ३ स्यालखोला, रुकुम पश्चिम जिल्लाकै [https://aathbiskotmun.gov.np/ आठबिसकोट नगरपालिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210604121604/https://aathbiskotmun.gov.np/ |date=2021-06-04 }}को वडा नं. ९, [[सल्यान जिल्ला]]को [https://bagchaurmun.gov.np/ बागचाैर नगरपालिका] वडा नं. ६ र १०, [[बाँके जिल्ला|बाँके]]को चिसापानी, र [https://raptisonarimun.gov.np/ राप्ती सोनारी गाउँपालिका]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} लगायतका ठाउँहरूमा फैलिएका छन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ==झाँती बटालाहरूको संस्कृति== झाँती बटालाहरू [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेद]]को मध्याण्डिना [[शाखा]] अन्तर्गत रही आफ्नो कर्मकाण्ड गर्ने गर्दछन् । झाँती बटालाहरूका पुर्खा प्राचिन समयको कन्नौजबाट कत्यौर हुँदै तत्कालिन [[खस जाति|खस]] प्रदेश प्रवेस गर्दासम्म विभिन्न ठाउँहरूमा भएको बसाई, त्यहाँको स्थानिय संस्कार-संस्कृतिको प्रभावबाट प्रभावित हुँदै अघि बढ्ने क्रममा अहिले मुलतः अछाम जिल्लामा बसोवास गरिरहेका छन् । बटालाहरूका मुख्य सांस्कृतिक पर्वहरू [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], जेठ पूर्णिमा, [[बिसु पर्व]], [[पुस पन्ध्र|पुष पन्ध्र]], [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[भस्सि जात्रा|भुवा पर्व]], [[रत्यौली]], आदी रहेका छन् । ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===बटालाहरूको कुल देवता=== बटालाहरूको मुल कुल देवता [[दाडे मष्टो]] हो । बटालाहरूको मुल बसोवास रहेको झाँता गाउँमा मैठा थान रहेको छ । दाडेमष्टो वास्तवमा बटालाहरूको फलिफाप गराउने इष्ट, कुलदेवताको रूपमा रही आएको छ । यसको शक्तिसँग तमाम ऐतिहासिक घटनाहरू जोडिएका छन् । एक समयमा बटालाका पुर्खाहरू हैजामा परेर समाप्त हुनलाग्दा एक गर्भवती महिला मात्र गाउँमा रहिन् बाँकी कति मरे कति हैजाबाट जोगिन जंगल तिर भागे । त्यसैबेला बिम्कोटे राजाका सिपाहीहरू तिरो उठाउँदै झाँता आईपुगे । बटालाका तर्फबाट तिरो तिर्ने कोही भएन । जसले तिरो दिन्न त्यसलाई पक्राउ गरेर ल्याउनु भन्ने राजाको आदेश थियो । सोही अनुसार बटालाका तर्फबाट तिरो दिने कोही नभएकोले सिपाहीहरूले तिनै दोजिया महिलालाई पक्राउ गरेर लिन निर्णय गरे ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यही क्रममा उनीहरूले ति महिलालाई पक्रेर अहिलेको भेरगाउँ भन्ने स्थान ल्याएर राखे । त्यही समयमा अचानक हुरी बतास चलेर अनावृष्टी भयो । यो देखेर राजाका सिपाहीहरू आत्तिएर यो के भयो भन्दै साथमा रहेको ज्योतिषलाई हेर्न लगाउँदा ज्योतिषले धुलौटो हेरे । ज्योतिषले यि आज विहान पक्राउ गरेर ल्याएकी बटाल्नीको कुल देउता रिसाएको छ, यिनलाई यहींबाट फिर्ता पठाईदिनु पर्छ अन्यथा यिनको कुल देउता दाडेमष्टाले हाम्रो राजकाजको नाश गर्छ भन्दा सिपाहीहरूले ति बटाल्नीसँग माफी माँगी त्यही ज्योतिषको भनाई अनुरुप पाँच रोत-पाँच खत (पाठा-५, लोहागुर्जा-५, घण्ट-५, गादी-५, पगडी-५) पुर्याइ दाडेमष्टाको पूजागरी ति बटाल्नीलाई [[खनाल]] पण्डितको जिम्मा लगाई सिपाहीहरू गएको र त्यसपछि कहिल्यै पनि तिरो उठाउन नआएको भनाई रहेको छ । <ref name= "गौतम गोत्र"/> बटालाहरूको कुलदेवताको सबैभन्दा ठुलो स्थलको रूपमा अछाम, बाटुलासैन गाविसको झाँताको विद्यालय भन्दा माथि पट्टी रहेको जंगलमा छ । यो स्थानलाई बटालाहरूले पुर्खौं देखि दाडेमष्टाको स्थान मानी पूजा गर्दै आई रहेकाछन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===भगवतीहरू=== झाँती बटालाहरूले मुलरूपमा पूजा गर्ने देवीको रूपमा [[दुर्गा|नवदुर्गा]] र महाकालीलाई लिइन्छ । झाँतामा देवीको मौलो भनेर भाडेचाखा भन्ने ठाउँको तलतिर [[कालिका देवी]]को स्थान (मौलो) छ । यो स्थानमा स्ववंशी शाह र चन्दवंशी बटालाहरूको सामुहिक प्रयासमा मौलो स्थापना गरिएको हो । यस मौलोमा चैते दशैंमा बटालाहरू र बडा दशैंमा शाहहरूको अगुवाइमा दशैं मनाइने र भगवती पूज्ने काम गरिन्छ । बटालाहरूले पूज्ने अन्य भगवतीहरूमा नन्दादेवी, रुपादेवी, डाँडाकाली, वर्जुकी दुर्गा, जाल्पादेवी, साँचुल्ला, कुईकाल्याँ, [[बडिमालिका मन्दिर|बडिमालिका]] आदी हुन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{गौतम गोत्र}} [[श्रेणी:थरहरू]] mnm6yzr2q62vfsxwehbvsvzlzg7b3yl 0 88767 1364586 1336538 2026-07-03T10:14:01Z ~2026-36566-85 79538 1364586 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = माननीय | name = कुलमान घिसिङ | native_name = | native_name_lang = | image = | alt = | caption = ऊर्जा मन्त्रीको रूपमा घिसिङ | party = [[उज्यालो पार्टी नेपाल]] | office1 = [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री]] | term_start1 = २०८२ भदौ ३० | term_end1 = २०८२ पुस २३ | president1 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | primeminister1 = [[सुशीला कार्की]] | predecessor1 = [[दीपक खड्का]] | successor1 = | office2 = [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री]] | term_start2 = २०८२ भदौ ३० | term_end2 = २०८२ पुस २३ | president2 = | primeminister2 = | predecessor2 = [[देवेन्द्र दाहाल]] | successor2 = | office3 = [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] | term_start3 = २०८२ भदौ ३० | term_end3 = २०८२ पुस २३ | president3 = | primeminister3 = | predecessor3 = [[प्रकाशमान सिंह]] | successor3 = | office4 = [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]को प्रमुख कार्यकारी निर्देशक | term_start4 = २०७८ साउन २८ | term_end4 = २०८१ चैत १२ | president4 = [[विद्यादेवी भण्डारी]]<br/> [[रामचन्द्र पौडेल]] | primeminister4 = [[शेर बहादुर देउवा]]<br/>[[पुष्पकमल दाहाल]] | predecessor4 = हितेन्द्रदेव शाक्य | successor4 = हितेन्द्रदेव शाक्य | term_start5 = २०७३ भदौ २९ | term_end5 = २०७७ भदौ ३१ | president5 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | primeminister5 = [[केपी शर्मा ओली]] | predecessor5 = मुकेशराज बाफ्ले | successor5 = लेखनाथ कोइराला (कार्यवाहक) | birth_name = कुलमान घिसिङ | birth_date = {{Birth date and age|1970|11|25}} | birth_place = [[बेथान]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], {{झण्डा|नेपाल}} | alma_mater = राष्ट्रिय प्राविधिक संस्थान, जमसेदपुर (अभियान्त्रिकी स्नातक)<br/>[[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] (अभियान्त्रिकी स्नातकोत्तर) | nickname = | known_for = नेपालमा लोडसेडिङ अन्त्य | honorific_suffix = }} '''कुलमान घिसिङ''' नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्री हुन् । उनले ३० भदौ २०८२ देखि प्रधानमन्त्री [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा रहेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]मा [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]], [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] र [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्रीको रूपमा २०८२ पौष २३ गतेसम्म काम गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=खनाल अर्थमन्त्री, घिसिङ उर्जा सहित तीन मन्त्रालय |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/14/202509141757863784.html?fbclid=IwY2xjawMzv2VleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFOc0E4djk5Y0RNeVRscEUyAR57De4fFTwi6NmIjs4tzUiTx_IINVu8xjwfv-DxTij6pdxLk94iteHLtJWQCQ_aem_7phYSkJBbQ9oiPg9_es7Jw |access-date=३० भदौ २०८२|website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> उनले [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]को प्रबन्ध निर्देशकको रूपमा काम गरिसकेका छन्। उनले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा पदभार ग्रहण गरेपछि दशकौँसम्म प्रति दिन १८ घण्टासम्मको लोडसेडिङ सङ्कट समाधान गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Olsen |first=William C. |url=https://www.google.ca/books/edition/Engaging_Evil/NxeUDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=kulman%20ghising&pg=PA150&printsec=frontcover |title=Engaging Evil: A Moral Anthropology |last2=Csordas |first2=Thomas J. |date=2019-05-03 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78920-214-4 |language=en}}</ref><ref name="kp">{{cite web |title=Duhu welcomes its proud son, Kulman ghising |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-01-30/duhu-welcomes-its-proud-son-kulman-ghising.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802032849/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-01-30/duhu-welcomes-its-proud-son-kulman-ghising.html |archive-date=2017-08-02 |access-date=2017-06-05 |publisher=}}</ref><ref name="afp">{{cite web |title=The Man Who Turned The Lights On In Energy-Starved Nepal |url=http://www.ndtv.com/people/the-man-who-turned-the-lights-on-in-energy-starved-nepal-1661238 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316153024/http://www.ndtv.com/people/the-man-who-turned-the-lights-on-in-energy-starved-nepal-1661238 |archive-date=2017-03-16 |access-date=2017-06-05 |publisher=}}</ref><ref name="nt">{{cite web |title="Power to the people" - Interview - Nepali Times |url=http://nepalitimes.com/article/interview/interview-with-Kulman-Ghising,3409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703005411/http://nepalitimes.com/article/interview/interview-with-Kulman-Ghising,3409 |archive-date=2017-07-03 |access-date=2017-06-06 |website=nepalitimes.com}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == घिसिङको जन्म २०२७ मङ्सिर १० मा पूर्वी [[नेपाल]]को [[रामेछाप जिल्ला]]को [[बेथान]] गाविस (हाल [[सुनापती गाउँपालिका]] वडा नम्बर ४) मा भएको थियो।<ref name=kp2/> बाल्यकालमा डहु माध्यमिक विद्यालयमा अध्ययन गरेका थिए।<ref name=kp2/> पछि उनी काठमाडौँ आएका थिए र सात कक्षादेखि [[झोछेँ टोल]]को बालसेवा माध्यमिक विद्यालयमा पढेका थिए। उनले अमर आदर्श माध्यमिक विद्यालयबाट उच्च माध्यमिक शिक्षा हासिल गरेका थिए भने स्नातकको लागि [[अमृत साइन्स क्याम्पस]]मा पढेका थिए।<ref name=kp/> उहाँले विद्युतीय इन्जिनियर बन्न [[भारत]]को [[जमसेदपुर]] स्थित क्षेत्रीय प्राविधिक संस्थानबाट नि:शुल्क छात्रवृत्ति प्राप्त गरेका थिए। उनले [[पुल्चोक क्याम्पस|पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पस]]बाट स्नातकोत्तर अध्ययन पूरा गरेका थिए।<ref name=kp/> उनले [[पोखरा विश्वविद्यालय]]बाट इएमबिए पनि गरेका थिए।<ref>{{Cite web|author=|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/11/502375|title=कुलमान घिसिङको भित्री कथाः बेथानको ‘ध्वाँसो’ देखि काठमाडौँको लोडसेडिङसम्म |work=|publisher=अनलाइन खबर|date= २०७३ मङ्सिर २|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref> == कार्यकाल == घिसिङलाई २०७३ भदौ २९ मा मन्त्रिपरिषद्को निर्णयबाट [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]को प्रबन्ध निर्देशकको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। नियुक्ति हुनुभन्दा अघि उनी दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि प्राधिकरणमा आबद्ध थिए। नियुक्तिको समयमा, उनी राहुघाट जलविद्युत परियोजनाको परियोजना प्रमुखको रूपमा सेवा गरिरहेका थिए, त्यसअघि [[चिलिमे जलविद्युत केन्द्र|चिलिमे जलविद्युत कम्पनी]]को प्रबन्ध निर्देशक थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=राधा ज्ञवालीले चिलिमेबाट हटाएका कुलमान घिसिङ प्राधिकरणको प्रबन्ध निर्देशक नियुक्त |url=https://bizmandu.com/content/-20517.html |work=|publisher=बिज मान्डु|date=२०७३ भदौ २९|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref> विद्युत व्यापार र वितरणमा अनुभवी, उनले आफ्नो नियुक्ति पछिको एक अन्तर्वार्तामा लोडसेडिङ हटाउनु आफ्नो मुख्य लक्ष्य हुने बताएका थिए।<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://thehimalayantimes.com/business/kulman-ghising-appointed-nepal-electricity-authority-managing-director/|title=Kulman Ghising appointed NEA managing director|date=15 September 2016|publisher=|access-date=24 December 2016|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225080140/http://thehimalayantimes.com/business/kulman-ghising-appointed-nepal-electricity-authority-managing-director/|url-status=live}}</ref> सुक्खा जाडो महिनाहरूमा १८ घण्टासम्म हुने तालिकाबद्ध दैनिक विद्युत कटौती दशकौँदेखि नेपालमा निरन्तर समस्याको रूपमा रहेको थियो।<ref name=kp2>{{Cite web|title=Kulman Ghising: The man who gave us light|url=https://kathmandupost.com/national/2019/02/15/kulman-ghising-the-man-who-gave-us-light|access-date=2020-08-30|website=kathmandupost.com|language=English|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811175705/https://premiumbros.com/lp_wp.html?cid=uLNHClD1-y7k8K_hXLrj61Z7PRTw3X50|url-status=live}}</ref> घिसिङलाई प्राधिकरणको नेतृत्वमा नियुक्त गर्दा, उनले राम्रो व्यवस्थापन र थप समतामूलक विद्युत वितरणमा जोड दिएका थिए। आम जनताको खर्चमा केही ठुला उद्योगहरूलाई २४ घण्टा निर्बाध बिजुली आपूर्ति प्रदान गर्ने नीति अन्त्य गरेर, उनले प्रमुख सहरहरूमा विद्युत कटौती हटाउन सफल भएका थिए, र देशका अन्य भागहरूमा प्रत्येक दिन लगभग दुई घण्टा लोडसेडिङ घटाइदिएका थिए। उनले कम मागको समयमा पानी भण्डारण गर्ने जलविद्युत उत्पादन प्रणालीलाई मर्मत गर्दै कमजोर मर्मतसम्भारका कारण निष्क्रिय रहेका अनलाइन पावर प्लान्टहरू ल्याएका थिए।<ref>{{Cite journal |last=Acharya |first=Chet Narayan |date=2019-02-18 |title=Clean Energy Policy, Planning and Management: Gearing up the Rapid Economic Growth and Sustainable Development in Nepal |journal=Journal of Economic Info |volume=6 |issue=1 |pages=19–25 |doi=10.31580/jei.v6i1.483 |issn=2313-335X|doi-access=free }}</ref> उनले पिक आवरमा उच्च-शक्तिको घरेलु उपकरणहरूको प्रयोगलाई निरुत्साहित गर्न जनचेतना अभियान सुरु गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title='Entire country is now free of loadshedding'|url=https://kathmandupost.com/money/2018/05/14/entire-country-is-now-free-of-loadshedding|access-date=2020-08-30|website=kathmandupost.com|language=English|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921022506/https://kathmandupost.com/money/2018/05/14/entire-country-is-now-free-of-loadshedding|url-status=live}}</ref> २०७५ सम्ममा देशभरि आवासीय र औद्योगिक क्षेत्र दुवैको लागि लोडसेडिङ हटाइएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|url=https://nayapage.com/archives/51321|title=आजदेखि देश लोडसेडिङमुक्त, औद्योगिक क्षेत्रको लोडसेडिङ पनि हट्यो |work=|publisher=नयाँ पेज|date=२०७५ वैशाख ३१|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref> २०७८ साउन २७ मा, कुलमान घिसिङलाई दोस्रो कार्यकालको लागि पुन: नियुक्त गरिएको थियो। यद्यपि, उनको कार्यकाल २०८२ साउन २४ मा समाप्त हुने तालिका भएतापनि, उनलाई २०८१ चैत ११ मा उनलाई पदबाट हटाइएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|url=https://www.ratopati.com/story/513316/kulmans-leap-minister-of-energy-within-seven-months-of-being-dismissed-from-nea-executive-director|title=कुलमानको छलाङ : चैतमा प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकबाट बर्खास्त भए, अहिले मन्त्री बने|work=|publisher=रातोपाटी|date=|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|author=|url=https://deshsanchar.com/2025/03/24/1026755/|title=कुलमान घिसिङलाई बर्खास्त गर्ने सरकारको निर्णय |work=|publisher=देशसञ्चार|date=११ चैत २०८१|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref> उनलाई हटाउने सरकारी निर्णयले व्यापक आलोचना र विरोध निम्त्याएको थियो।<ref name="विरोध">{{Cite web|author=|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c9wpzwkwz1ro|title=कुलमान घिसिङलाई हटाएपछि सडकदेखि संसद्‌सम्म सरकारको विरोध|work=|publisher=[[बीबीसी नेपाली]]|date=|accessdate=३० भदौ २०८२|language=नेपाली}}</ref> २०८१ चैत ११ मा नेपाल विद्युत प्राधिकरणको प्रबन्ध निर्देशकबाट कुलमान घिसिङलाई बर्खास्त गरिएकोमा नेपालभर विरोध प्रदर्शन भएको थियो।<ref name="विरोध"/> समर्थकहरूले सरकारको निर्णयको आलोचना गर्दै, लोडसेडिङ हटाउन उनको सफलतालाई अन्यायपूर्ण भएको बताएका थिए। विरोध प्रदर्शनले सत्तारुढ गठबन्धन भित्र विभाजन प्रकट गरेको थियो, [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का नेताहरूले पनि यस कदमको विरोध गर्दै सम्भावित अशान्तिको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Ghising's dismissal as power utility chief sparks political outcry, street protests |url=https://kathmandupost.com/national/2025/03/26/ghising-s-dismissal-as-power-utility-chief-sparks-political-outcry-street-protests |access-date=2025-03-31 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली इन्जिनियरहरू]] [[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:तामाङ जाति]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] c25bjc98trxlt013eevt53yp0jmxjid 0 96735 1364583 1321559 2026-07-03T09:00:47Z Ramesh Deuba 37151 1364583 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" | पलेउ पाण्डे |- | प्रकार | [[ब्राह्मण]] थर |- | गोत्र | [[गौतम गोत्र|गौतम]] |- | धर्म | [[हिन्दू धर्म]] |- | मूल स्थान | मानली, [[कुमाउँ मण्डल]], [[उत्तराखण्ड]], भारत |- | बसोबास | [[नेपाल]], [[भारत]] |- | प्रमुख क्षेत्र | [[बैतडी जिल्ला]], [[डडेल्धुरा जिल्ला]] |- | सम्बन्धित थर | [[पाण्डे]] |- | कुलदेवता | कैलपाल देवता |} '''पलेउ पाण्डे''' नेपाल तथा [[भारत]]मा बसोवास गर्ने [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्रिय [[ब्राह्मण]] थर हो । पलेउ पाण्डेका पूर्वजहरू आज भन्दा करिब ७०० वर्ष पहिले अर्थात विक्रम संवत १४०० साल पहिले भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यको [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] क्षेत्रको मानली भन्ने गाउँमा बस्दथे । त्यहाँ बस्दा तिनीहरू आफ्नो धर्म अनुसार त्यहाँका वासिन्दा थिए । उनीहरूले अन्य जातिको यजमानी र देवताहरू पूजा गरेर आफ्नो जिविकोपार्जन चलाएका थिए । उनीहरूको खेतीपाती पनि थियो र खेतीपातीको काम गर्नको लागि तल्लो जातको मान्छे राखेका थिए । उनीहरू मध्य एक जना मन्दिर तथा घर बनाउने काममा निपूर्ण डकर्मी थिए । ति डकर्मी आफ्नो जातिका मान्छे (पाण्डे) का घर तथा मन्दिर मात्र बनाउने काम गर्थे तर अन्य जातिका मान्छेको घर बनाउदैनथे । उनले बनाएका मन्दिरहरू निकै सुन्दर थिए । त्यो देखेर त्यहाँका राजा रजौटाहरूले त्यस डकर्मीलाई आफ्नो काममा लगाउने विचार गरे र त्यो कुरा सुनाए । तर ति डकर्मी पाण्डेले पाण्डेय ब्राह्मण बाहेक अरुको काम गर्न अस्विकार गरे । त्यस बेला ति रजौटाहरूको निकै रवाफ चल्दथ्यो । त्यसैले रजौटाहरूले डकर्मी पाण्डेको दाहिने हात काटिदिए । त्यसपछि पाण्डेका पुर्खाहरूको एक नाउलो (कुवा) बनाउन बाँकी नै थियो । त्यो कुवा बनाउने तिनै हात काटिएका डकर्मीको जिम्मा लगाइएको थियो । ति डकर्मीले आफू गारो बनाउन नसक्ने हुनाले आफ्नी छोरीलाई खटाए । बायाँ हातले नै एक सुन्दर नाउलो (कुवा) बनाउन सफल भए । त्यस नाउलोलाई अहिले पनि बायाँहाते नाउलो भन्ने गरिन्छ । त्यो नाउलो मानलीमा अझैं सुरक्षित छ । ति डकर्मीले त्यो नाउलो बनाउन सफल भएको थाह पाएर त्यहाँका रजौटाहरूले उनको बायाँ हात पनि काटिदिए ।<ref name= "पुस्तक">गौतम गोत्र एकता समाज नेपाल द्वारा प्रकाशित पुस्तक '''गौतम गोत्र''' वंश परिचय पहिलो संस्करण, लेखक राजेश कुमार बटाला</ref> ===नेपाल प्रवेस=== मानलीका रजौटाहरूको अमानवीय कार्य देखेर असह्य भई गौतम गोत्रिय पाण्डेहरूका पुर्वजहरू मध्य केहिले त्यो ठाउँ छोडेर हालको [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] जिल्लाको ठुणा भन्ने आए । त्यो ठाउँमा अजयमेरू राजा राज्य गर्दथे । पाण्डेहरू दुई भाइ थिए एक भाईकी स्वास्नी देख्नम अत्यन्तै सुन्दर थिइन् । ति पाण्डेकी स्वास्नीको सुन्दरता देखेर राजा अजयमेरुले जबरजस्ती हरण गरेर लगे । ति आईमाईले बाटोमा नै आत्महत्या गरेर मरिन् । राजा अजयेमेरुको त्यस्तो कार्य देखेर असह्य भई त्यो ठाउँ पनि छोडेर गए । <ref name= "पुस्तक"/> ती दुई भाइ मध्य जसकी श्रीमतीलाई राजा अजयमेरुले हरण गरेको थियो तिनले एउटा [[बिष्ट]]को छोरीसँग विवाह गरेर [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] जिल्लाको लिस्किटा भन्ने ठाउँमा बस्ती बनाए । अर्का भाइ जोगी भएर बैतडी जिल्लाकै श्रीकोट भन्ने ठाउँमा बस्ती गरे । जेठा भाइ हरिराज र माइला भाइ धर्मदासले पाण्डेय बैतडी जिल्लाको कोलेउडा भन्ने ठाउँमा बस्ती गरे । त्यसबेला कोलेउडामा [[कोली]], ढिमरामा [[चन्द]], चौपाडी कुंवर गाउँमा [[कुँवर]] आदी जातिहरू बस्दथे । कोलेउडाको उत्तर पश्चिम पारीपट्टी काशी चन्दका छोरा हरी चन्द भन्ने राज्य गर्दथे त्यस ठाउँलाई पत्थरकोट भनेर चिनिन्छ ।<ref name= "पुस्तक"/> ==कोलेउडामा बस्ती== पत्थरकोटका राजा हरिचन्दले कोलेउडामा नयाँ बस्ती देखेर आफ्ना मान्छे पठाएर ती मान्छेले पलेउ पाण्डेका पूर्वजको सबै हालखबर बुझी जेठा भाईको नाम हरीराज हो भन्ने बताए । यसरी आफ्नो नाम सँग मेल खाएको र उत्तम खान्दानी ब्राह्मण बुझी उनीसँग मितेरी लगाई मित्र बनाए । हालको गुणना र प्यानी भन्ने ठाउँको जग्गा दाइजो दिएर आफ्नो राज्य गरे पाउ पाला उब्जाई खानु भन्ने हुकुम दिए । यसरी ती हरी चन्द राजाको राज्य गरी अरु ब्राह्मणहरूले गरेको यज्ञबाट आर्जन भएको सबै धनले पाण्डेयका पूर्जहरू कोलेउडा हालको [[कैलपाल]] गाविस रुपल्लीमा रहन थाले । ==कैलपाल देवताको आगमन== एक दिनको कुरा हो, कोलेउडाका पाण्डे, कोली र कुंवर भैंसी लगेर लेक गएका थिए । त्यो दिन बरङ्ली भन्ने ठाउँमा कैलपाल देवताको पूजा भईरहेको थियो । पूजामा [[सल्लो]]को लिसो (खोटो) बाठ बत्ति बालिएको थियो र कुरोको पातिले पूजा भईरहेको थियो । तर देवताको शक्ति भने अपार थियो जुन अहिले पनि विद्यमान छ । त्यहाँका मानिसहरूको इच्छा अनुसार देवताले मन्दिर अगाडि नै [[बाघ]] र [[बँदेल]] जस्ता जनावरहरू खडा गरी दिएको थियो । देवताको त्यस्तो शक्ति देखेर पाण्डे, कुंवर र कोली "यस्ता देउता हाम्रो गाउँमा भएको भए हामीले घिउको बत्ती बालेर चामलले पूजा गर्ने थियौं" भनी एक आपसमा कुरा गर्न थाले । तीनको त्यो कुरा सुनी देवता प्रसन्न भई तुरुन्तै कम्मान लिई तिनीहरूलाई आजको मितीले छ दिन भित्र तिम्रो गाउँमा आउने छु भन्ने बचन दिए । त्यस समयमा कोलेउडाको बसकट्टे भन्ने ठाउँमा निलपाल देउताको मन्दिर थियो । निलपाल देवताका धामी कोली थिए । तिनीहरू देउताको त्यो बचन सुनी खुशी भएर तुरुन्तै भैंसी ल्याएर घरमा आए । तेश्रो दिनमा बरङ्लीबाट एउठा ध्वजा उडेर आयो । त्यो ध्वजा जहाँ हाल कैलपाल देवताको मन्दिर छ त्यहाँ रोकियो । त्यो कुरा कुंवर गाउँका कुंवरले पाण्डेका पूर्वजलाई सुनाए । पाण्डेले गएर हेर्दा ध्वजाको फेद तिर एउटा लिङ्ग फुटेको देखे र [[असुरो]]को स्याउलाले छोपेर आए । कोलीको आरनमा गएर एक ताउली बनाउन लगाए । त्यो ताउली लिएर त्यो देवताको लिङ्गलाई छोपे । पछि सबै जना मिलेर मन्दिर बनाए । पाण्डेलाई पूजारी बनाएर पूजा आरम्भ गरे । <ref name= "पुस्तक"/> कैलपाल देवताको पूजा अहिले सम्म चलिरहेको छ र यस गाविसको नाम पनि यसै मन्दिरको नामले कैलपाल गाविस राखिएको छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[पाण्डे]] {{गौतम गोत्र}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:थरहरू]] 8u27yxofhfcqx0kbg7tlbac2wmtc53e 0 100433 1364580 1364505 2026-07-03T05:33:22Z Saroj 31493 /* ब्राकेट */ उद्यतन गरियो 1364580 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |June 29 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |June 30 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |June 28 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |June 29 – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |July 2 – [[Toronto]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |July 2 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |July 1 – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |July 1 – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |June 29 – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |June 30 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |June 30 – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |July 1 – [[Atlanta]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |July 3 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|CPV}}| |July 3 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|AUS}}||{{#invoke:flag|fb|EGY}}| |July 2 – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |July 3 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|{{#invoke:flag|fb|COL}}||{{#invoke:flag|fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |July 4 – [[Philadelphia]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}||{{#invoke:flag|fb|FRA}}| |July 4 – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|CAN}}||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |July 6 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |July 6 – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |July 5 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||{{#invoke:flag|fb|NOR}}| |July 5 – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |July 7 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |July 7 – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |July 9 – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |July 10 – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |July 11 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |July 11 – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |July 14 – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |July 15 – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |July 19 – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |July 18 – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] id1nxrbjq6twv1ludwo53i1y9953908 1364581 1364580 2026-07-03T06:44:39Z Nirjal stha 14613 /* नक आउट चरण */ 1364581 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[Toronto]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[Atlanta]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|CPV}}| |जुलाई ३ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|AUS}}||{{#invoke:flag|fb|EGY}}| |जुलाई २ – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|{{#invoke:flag|fb|COL}}||{{#invoke:flag|fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[Philadelphia]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}||{{#invoke:flag|fb|FRA}}| |जुलाई ४ – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|CAN}}||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |जुलाई ६ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |जुलाई ६ – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |जुलाई ५ – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||{{#invoke:flag|fb|NOR}}| |जुलाई ५ – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |जुलाई ७ – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |जुलाई ७ – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |जुलाई १० – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |जुलाई ११ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |जुलाई ११ – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |जुलाई १४ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |जुलाई १५ – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |जुलाई १९ – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] pdm86jpeq1rk8gdo825p7zx03sgbqd0 1364582 1364581 2026-07-03T06:53:47Z Nirjal stha 14613 /* ब्राकेट */ 1364582 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको बाह्र समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एल)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। ===समूह ए === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group A}} === समूह बि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group B}} ===समूह सि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group C}} ===समूह डि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group D}} ===समूह इ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group E}} ===समूह एफ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group F}} ===समूह जि === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group G}} ===समूह एच === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group H}} ===समूह आइ === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group I}} ===समूह जे === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group J}} ===समूह के === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group K}} ===समूह एल === {{2026 FIFA World Cup group tables|Group L}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|3rd place}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === The tournament bracket is shown below, with bold denoting the winners of each match. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[Atlanta]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|CPV}}| |जुलाई ३ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|AUS}}||{{#invoke:flag|fb|EGY}}| |जुलाई २ – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|{{#invoke:flag|fb|COL}}||{{#invoke:flag|fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[Philadelphia]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}||{{#invoke:flag|fb|FRA}}| |जुलाई ४ – [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|CAN}}||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |जुलाई ६ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |जुलाई ६ – [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |जुलाई ५ – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||{{#invoke:flag|fb|NOR}}| |जुलाई ५ – [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |जुलाई ७ – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 86||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 88| |जुलाई ७ – [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 87| <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 89||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 90| |जुलाई १० – [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 93||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 94| |जुलाई ११ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 91||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 92| |जुलाई ११ – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 95||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 96| <!--Semifinals--> |जुलाई १४ – [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |जुलाई १५ – [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |जुलाई १९ – [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] o8j68o7nr94ggq9p1ptw6j36ji1ejvk 0 132165 1364587 1364558 2026-07-03T10:15:26Z Bishaldev100 28807 /* आर्सेनल */ 1364587 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = एमिलियानो मार्टिनेज | image = 1 Emiliano Martínez 2018 (cropped).jpg | caption = Martínez with [[Arsenal F.C.|Arsenal]] in 2018 | full_name = Damián Emiliano Martínez<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Argentina (ARG) |publisher=FIFA |page=1 |date=18 December 2022 |access-date=19 December 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|9|2|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/158626/emiliano-martinez |title=Emiliano Martinez: Overview |publisher=ESPN |access-date=30 August 2020}}</ref> | birth_place = [[Mar del Plata]], अर्जेन्टिना | height = 1.95 m<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4245/Emiliano-Mart%C3%ADnez/overview |title=Emiliano Martínez: Overview |publisher=Premier League |access-date=30 August 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214174410/https://www.premierleague.com/players/4245/Emiliano-Mart%C3%ADnez/overview |date=14 February 2019 }}</ref> | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलकिपर]] | currentclub = [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] | clubnumber = 1 | youthyears1 = 2008–2010 | youthclubs1 = [[Club Atlético Independiente|Independiente]] | youthyears2 = 2010–2012 | youthclubs2 = [[Arsenal F.C. Academy|Arsenal]] | years1 = 2012–2020 | clubs1 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] | caps1 = 15 | goals1 = 0 | years2 = 2012 | clubs2 = → [[Oxford United F.C.|Oxford United]] (loan) | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 2013–2014 | clubs3 = → [[Sheffield Wednesday F.C.|Sheffield Wednesday]] (loan) | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2015 | clubs4 = → [[Rotherham United F.C.|Rotherham United]] (loan) | caps4 = 8 | goals4 = 0 | years5 = 2015–2016 | clubs5 = → [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]] (loan) | caps5 = 13 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2018 | clubs6 = → [[Getafe CF|Getafe]] (loan) | caps6 = 5 | goals6 = 0 | years7 = 2019 | clubs7 = → [[Reading F.C.|Reading]] (loan) | caps7 = 18 | goals7 = 0 | years8 = 2020– | clubs8 = [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] | caps8 = 102 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = [[Argentina national under-17 football team|Argentina U17]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2011 | nationalteam2 = [[Argentina national under-20 football team|Argentina U20]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2021– | nationalteam3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps3 = 28 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 20:16, 8 April 2023 (UTC) | nationalteam-update = 28 March 2023 | medaltemplates = {{medalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|ARG}}}} {{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|Winner|[[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]]|}} {{MedalComp|[[Copa América]]}} {{Medal|W|[[२०२१ कोपा अमेरिका|२०२१]]|}} {{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}} {{Medal|W|[[2022 Finalissima|2022]]|}} }} '''डेमियन एमिलियानो मार्टीनेज''' (जन्म: २ सेप्टेम्बर १९९२ ) एक अर्जेन्टिनी व्यवसायिक [[फुटबल खेल|फुटबलर]] हुन्। उनी [[प्रिमियर लिग]] क्लब [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना राष्ट्रिय टिम]] लागि [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलकिपरको]] रूपमा खेल्छन्। उनलाई विश्वका उत्कृष्ट गोलकिपरमध्ये एक मानिन्छ । <ref>{{Cite web|url=https://claretvillans.com/2023/03/06/emi-martinez-named-2022s-best-fifa-mens-goalkeeper/.|title=Emi Martinez named 2022’s Best FIFA Men’s Goalkeeper}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/64568155|title=Aston Villa: How Emi Martinez became world’s best goalkeeper}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.marca.com/en/football/copa-america/2021/07/09/60e777e1ca4741df7b8b45fe.html|title=Emiliano Martinez: Argentina's trump card in their quest for Copa America glory}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/best-goalkeepers-world/|title=Best goalkeepers in the world 2023}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-10-best-goalkeepers-in-the-world|title=Ranked! The 10 best goalkeepers in the world right now}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.besoccer.com/competition/rankings/premier_league/2023/best-goalkeepers|title=Premier League recent best goalkeepers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230410230330/https://www.besoccer.com/competition/rankings/premier_league/2023/best-goalkeepers |date=2023-04-10 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/emiliano-martinez-the-fifa-best-awards-2022-world-cup-qatar-argentina|title=Emiliano Martinez: The penalty specialist}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/bNnFqnlAaEOhCv340S7taA|title=FIFA: Emiliano Martinez Golden Glove Award. FIFA World Cup Qatar 2022™}}</ref> मार्टिनेजले जुनियर अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा अर्जेन्टिनाको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। उनले अन्डर-१७ र अन्डर-२० लेभलमा खेले। उ उनले अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टिममा २०२१ मा [[२०२१ कोपा अमेरिका]]मा पहिलो पटक खेल्ने मौका पाए, उनले [[२०२१ कोपा अमेरिका|गोल्डेन ग्लोभ]] ट्रफी जित्न र फाइनलमा क्लिन शिट राख्दै [[२०२१ कोपा अमेरिका]] जिताए। मार्टिनेजले [[२०२२ फिफा विश्वकप]] जित्न सफल भए। उक्त प्रतियोगितामा उनले फिफा विश्वकपको उत्कृष्ट गोलकिपरको अवार्ड, प्रतियोगितामा आफ्नो प्रदर्शनको लागि [[२०२२ फिफा विश्वकप|गोल्डेन ग्लोभ]] पनि जिते। <ref name=":3">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/football/watch-emiliano-martinez-makes-lewd-gesture-with-the-golden-glove-award/|title=Watch: Emiliano Martinez makes lewd gesture with the Golden Glove award|date=19 December 2022|website=The Indian Express|accessdate=20 December 2022}}</ref> यी उपलब्धिहरूका लागि, उनी २०२२ मा उत्कृष्ट फिफा गोलकिपर घोषित भए। == क्लब क्यारियर == === इन्डिपेन्डियन्ट === मार डेल प्लाटामा जन्मेका मार्टिनेजले आफ्नो करियर को सुरुवात इन्डिपेन्डियन्टको युवा टोलीबाट खेलेर गरेका थिए। २००९ मा, उनको १७ औं जन्मदिनको लगत्तै, उनलाई [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] मा परीक्षणको लागि आमन्त्रित गरियो, र सुरुमा युवा अनुबंध प्रस्ताव गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2020/jul/30/emiliano-martinez-chance-arsenal-sacrifices-fa-cup-final-chelsea|title=Emiliano Martínez seizes chance at Arsenal to make sacrifices worthwhile|date=30 July 2020|work=The Guardian}}</ref> === आर्सेनल === परीक्षणमा क्लबमा राम्रो छाप बनाएपछि र श्रम अनुमति स्वीकृत भएपछी, मार्टिनेज औपचारिक रूपमा जुलाई २०१० मा आर्सेनल खेलाडीको रूपमा दर्ता भएको थियो <ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2237883-emiliano-martinez-who-is-arsenals-champions-league-debutant-goalkeeper|title=Emiliano Martinez: Who Is Arsenal's Champions League Debutant Goalkeeper?|last=McNicholas|first=James|website=Bleacher Report|language=en|accessdate=2023-03-10}}</ref> === एस्टन भिल्ला === १६ सेप्टेम्बर २०२० मा, मार्टिनेज प्रिमियर लिग क्लब एस्टन भिल्लामा २० मिलियन पाउण्ड को सम्झौतामा अनुबन्ध भए। <ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/arsenal-20m-emiliano-martinez-transfer-goalkeeper-aston-villa-a4548496.html|title=Arsenal confirm £20m Emiliano Martinez transfer as goalkeeper joins Aston Villa|last=Dutton|first=Tom|date=16 September 2020|work=Evening Standard|access-date=22 September 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240102171044/https://www.standard.co.uk/sport/football/arsenal-ps20m-emiliano-martinez-transfer-goalkeeper-aston-villa-a4548496.html |date=2 January 2024 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.express.co.uk/sport/football/1336233/Arsenal-transfer-news-Emiliano-Martinez-Aston-Villa-Thomas-Partey-Houssem-Aouar|title=Arsenal receive £20m cash injection towards Thomas Partey and Houssem Aouar transfers|last=Taylor|first=Ryan|date=16 September 2020|work=Daily Express|access-date=22 September 2020}}</ref> उनले चार वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। <ref>{{Cite news|url=https://www.goal.com/en/news/martinez-departs-arsenal-goalkeeper-joins-aston-villa-20m/14ds7i6bu0ova140bu8bge4a3n|title=Martinez completes £20m transfer to Aston Villa from Arsenal|last=Smith|first=Emma|date=16 September 2020|work=Goal|access-date=16 September 2020}}</ref> २१ सेप्टेम्बरमा, मार्टिनेजले शेफिल्ड युनाइतेड विरुद्धको खेलमा एस्टन भिल्लाका लागि डेब्यु गरे, उक्त खेलमा उनले जोन लुन्डस्ट्रमको पेनाल्टी रोकेका थिए र एस्टन भिल्ला १–० ले विजयी भयो । <ref>{{Cite news|url=https://talksport.com/football/762954/emiliano-martinez-aston-villa-save-penalty-sheffield-united-arsenal-move/#:~:text=Emiliano%20Martinez%20made%20an%20instant,but%20his%20blushes%20were%20spared.|title=Emiliano Martinez has dream debut after leaving Arsenal saving penalty in Aston Villa's win against Sheffield United|last=Fordham|first=John|date=21 September 2020|work=Talksport|access-date=21 September 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/53958650|title=Aston Villa vs. Sheffield United|last=Hafez|first=Shamoon|date=21 September 2020|work=BBC Sport|access-date=21 September 2020}}</ref> एस्टन भिल्लामा आफ्नो पहिलो सिजनमा, मार्टिनेजले प्रिमियर लिगको एक सिजनमा क्लिन सिटका लागि ब्राड फ्रिडेलको क्लब कीर्तिमान १५ को साथ बराबरी गरे <ref>{{Cite web|url=https://www.birminghammail.co.uk/sport/football/match-reports/aston-villa-everton-live-score-20588435|title=Aston Villa 0 Everton 0 recap and ratings from Villa Park|last=Preece|first=Ashley|date=13 May 2021|website=Birmingham Live|accessdate=23 May 2021}}</ref> उनी एस्टन भिल्ला सपोर्टर्स प्लेयर अफ द सिजन पनि घोषित भए। <ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/may/Martinez-voted-Supporters-Player-of-the-Season-/|title=Martinez voted Supporters' Player of the Season 🏆|publisher=Aston Villa F.C.|accessdate=23 May 2021}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय करियर == [[चित्र:Emiliano_Martínez_vs_Colombia,_1-2-2022.jpg|अङ्गुठाकार| मार्टिनेज २०२२ मा [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिनाबाट]] खेल्दै]] == सम्मान == '''आर्सेनल''' * [[एफए कप]] : २०१९–२० <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/53546100|title=Arsenal 2–1 Chelsea|last=McNulty|first=Phil|date=1 August 2020|work=BBC Sport|access-date=1 August 2020}}</ref> * एफए कम्युनिटी शिल्ड : २०१४, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/28647186|title=Arsenal 3–0 Manchester City|last=Sanghera|first=Mandeep|date=10 August 2014|work=BBC Sport|access-date=30 August 2020}}</ref> २०१५, <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/33667216|title=Arsenal 1–0 Chelsea|last=Cryer|first=Andy|date=2 August 2015|work=BBC Sport|access-date=30 August 2020}}</ref> २०२० <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/53871874|title=Arsenal 1–1 Liverpool|last=Sanders|first=Emma|date=29 August 2020|work=BBC Sport|access-date=30 August 2020}}</ref> '''अर्जेन्टिना''' * [[फिफा विश्वकप]] : [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]] <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|title=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|last=Murray|first=Scott|date=18 December 2022|work=The Guardian|access-date=18 December 2022}}</ref> * [[कोपा अमेरिका]] : [[२०२१ कोपा अमेरिका|२०२१]] <ref name="Copa América final">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live|title=Argentina 1–0 Brazil: Copa América final – live!|last=Graham|first=Bryan Armen|date=11 July 2021|work=The Guardian|access-date=11 July 2021}}</ref> * CONMEBOL–UEFA कप अफ च्याम्पियन्स : २०२२ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/61653337|title=Italy 0–3 Argentina: Messi and Di Maria shine in impressive Finalissima win|date=1 June 2022|work=BBC Sport|access-date=2 June 2022}}</ref> '''व्यक्तिगत''' * उत्कृष्ट फिफा पुरुष गोलकिपर : २०२२ <ref name="Emiliano Martinez wins 2022 Best FIFA Men's Goalkeeper">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/tbffa-2022-the-best-fifa-mens-goalkeeper-martinez-bounou-courtois|title=World Cup hero Martinez wins Best FIFA Men's Goalkeeper honour|date=27 February 2023|website=FIFA.com|publisher=Fédération Internationale de Football Association|accessdate=27 February 2023}}</ref> * फिफा विश्वकप गोल्डेन ग्लोभ : [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]] <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lionel-messi-argentina-wins-golden-ball-award-best-player-fifa-world-cup-qatar-2022|title=Messi makes Golden Ball history|date=18 December 2022|publisher=FIFA|accessdate=18 December 2022}}</ref> * कोपा अमेरिका गोल्डेन ग्लोभ: [[२०२१ कोपा अमेरिका|२०२१]] <ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.goal.com/en/news/lionel-messi-and-neymar-best-players-all-awards-at-the-2021-copa-/1h3ou80it43zd1b57w5wrplbev|title='Lionel Messi and Neymar best players' – All awards at the 2021 Copa America|last=Muralidharan|first=Ashwin|date=11 July 2021|work=Goal|access-date=11 July 2021}}</ref> * [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] प्लेयर अफ द सिजन: २०२०–२१ <ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2021/may/Martinez-voted-Supporters-Player-of-the-Season-/|title=Martinez voted Supporters' Player of the Season 🏆|date=23 May 2021|publisher=Aston Villa F.C.|accessdate=23 May 2021}}</ref> * कोपा अमेरिका टिम अफ द टूर्नामेंट: [[२०२१ कोपा अमेरिका|२०२१]] <ref>{{Cite news|url=https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/|title=Uno por uno, el equipo ideal de la CONMEBOL Copa América 2021 elegido por el GET|date=13 July 2021|access-date=13 July 2021|publisher=Copa América|language=es}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714034039/https://copaamerica.com/es/noticias/equipo-ideal-get-conmebol-copa-america-2021/ |date=14 July 2021 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] kau2dw6no6dyg5fevqs4wzp7b84e60l 3 150660 1364563 2026-07-02T14:04:40Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1364563 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Hira adhikariज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८६३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Hira adhikari|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:४९, २ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) tvow0v8e7fjm67gxepcjf9zcrc4ttby 0 150662 1364567 2026-07-02T18:07:58Z Ramesh Deuba 37151 नया लेख 1364567 wikitext text/x-wiki [[Image:Manu chillum italian chillum chapora goa.jpg|thumb|right|इटालीमा निर्मित चिलम]] [[File:Chillam.JPG|thumb|परम्परागत माटोको चिलम, [[जोरहाट]], [[असम]]को चौक बजारमा बिक्रीका लागि प्रदर्शन गरिएको]] '''चिलम''', '''चिलाम''' वा '''सुल्पा''' परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिने सोझो शंक्वाकार [[धूम्रपान पाइप]] हो, जुन सामान्यतः माटो वा नरम ढुङ्गा (जस्तै [[Soapstone|स्टियाटाइट]] वा [[Catlinite|क्याटलिनाइट]]) बाट बनाइन्छ। यो [[नेपाल]] र [[भारत]]मा [[गाँजा]] सेवन गर्न व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>[http://www.trocadero.com/paha/items/495809/item495809store.html A bidri chillum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305055757/http://www.trocadero.com/paha/items/495809/item495809store.html |date=2016-03-05 }}</ref><ref>Dolf Hartsuiker. John van Zijl of Plumstead, South Africa was the first person to smoke from a marble chillum. [http://www.adolphus.nl/sadhus/stories/holysmoke.html Holy Smoke] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011184141/http://adolphus.nl/sadhus/stories/holysmoke.html |date=2007-10-11 }} since last 5000 years by ''Sadhus, Nagas and Yogis of India''</ref> चिलमको डाँठभित्र धूम्रपान सामग्री बाहिर निस्किन नदिन सानो ढुङ्गालाई प्रायः अवरोधक (स्टपर) का रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यस प्रकारको पाइपको प्रयोग अफ्रिकासम्म फैलिएको थियो, र सन् १९६० को दशकदेखि अमेरिकामा पनि परिचित हुन थाल्यो। चिलम पाइप [[Rastafari]] धार्मिक अनुष्ठानहरूमा पनि प्रयोग गरिन्छ। ==इतिहास== का अनुसार अफ्रिकामा मानिसहरूले लामो समयदेखि [[भाङ (लागूपदार्थ)|भाङ]] र पछि सुर्ती सेवन गर्न चिलम-जस्तै पाइपहरू प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस प्रयोजनका लागि लौका (गर्ड) तथा विभिन्न जनावरका सिङहरू प्रायः प्रयोग गरिन्थे, जबकि शंक्वाकार कटोरी (बोल) विशेषगरी [[युगान्डा]]मा सामान्य रूपमा प्रचलित थियो। यस्ता पाइपहरूमध्ये सबैभन्दा प्रसिद्धमध्ये एक हात्तीदाँतबाट बनेको शंक्वाकार पाइप हो, जुन [[बुगान्डा]]का सम्राट (राजा म्टेसा) को स्वामित्वमा रहेको थियो।<ref name="dunhill">{{cite book|last1=Dunhill|first1=Alfred|title=The Pipe Book|date=1924|publisher=A. & C. Black|location=London}}</ref> हालको समयमा चिलमलाई [[Rastafari movement|रास्ताफारी आन्दोलन]]का अनुयायीहरूले धार्मिक संस्कार (साक्रामेन्ट) का अवसरहरूमा पनि प्रयोग गर्ने गरेका छन्।<ref>[http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20020224/arts/arts1.html Spotlight on Rastafarian sects] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214125910/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20020224/arts/arts1.html |date=2008-02-14 }}</ref><ref>[http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030427/ent/ent3.html 'Rasta in Transition' launched at Livity Restaurant] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114102815/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20030427/ent/ent3.html |date=2009-01-14 }}</ref> ==रास्ताफारी धार्मिक अनुष्ठान== [[Rastafari|रास्ताफारी]] समुदायका "रिजनिङ सेसन" (''reasoning sessions'') भनिने बैठकहरू तथा [[Grounation Day|ग्राउनेसन डे]] समारोहहरूमा चिलम प्रयोग गरिन्छ। यो सामान्यतया गाईको सिङ वा शंक्वाकार काठको टुक्राबाट बनाइन्छ, जसमा लामो धुवाँ तान्ने नली जडान गरिएको हुन्छ ताकि धुवाँ सासमार्फत भित्र लिनुअघि केही चिसिन सकोस्। कहिलेकाहीँ पानीद्वारा धुवाँ फिल्टर गर्ने कक्षयुक्त [[बङ]]-जस्तो चिलमलाई [[Chalice (pipe)|च्यालिस]] पनि भनिन्छ। चिलममा [[गाँजा]] सेवन गर्नुअघि रास्ताफारी अनुयायीहरूले ईश्वरप्रति धन्यवाद र स्तुति अर्पण गर्छन्, जसलाई रास्ताफारी परम्परामा [[Jah|जाह]] भनेर सम्बोधन गरिन्छ।<ref>[http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_spirit1.shtml The Rastafarians by Leonard E. Barrett 1988]</ref> ==सन्दर्भ== {{reflist|2}} {{Wiktionary|चिलम}} {{DEFAULTSORT:Chillum (Pipe)}} 2lzr52sm9x9rohlvzirdc5tcv6e7jl3 3 150665 1364574 2026-07-02T21:16:09Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1364574 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Amrit syanbooज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८६७]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Amrit syanboo|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०३:०१, ३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) 9h0krrav57bg3he1zzdz8uru3ra09j8