विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1365450 1362225 2026-07-09T04:51:48Z Bishaldev100 28807 /* पर्यटन */ 1365450 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |date=2023-04-06 }}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र दरबारमार्ग सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|[[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]] चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] ay4ic8vgx7pfg7nqjiz59k66krzksdn 0 6405 1365446 1364894 2026-07-09T04:34:15Z Rajeeb bastola 39875 1365446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =रणबहादुर शाह | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | image =Rana Bahadur Shah.jpg | caption = | reign =१८३४ मंसिर ४ – १८५५ फाल्गुण २६ | full name = | predecessor =[[प्रतापसिंह शाह]] | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | spouse = [[कान्तवती]]<br />[[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] | issue = | dynasty = | father =[[प्रतापसिंह शाह]] | mother = [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी शाह]] | birth_date =१८३२ जेठ १३ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ (३० वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | coronation = १८३४ पौष<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''रणबहादुर शाह''' नेपालका शाहबंशीय राजा थिए। [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप शाह]]को देहान्तपछि उनका अढाई वर्षका बालक छोरा रणबहादुर शाह नेपालको राजा भए। उनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले अभिभावकका रूपमा नयाबी पद ग्रहण गरेर शासनको वागडोर हातमा लिइन्। राजेन्द्रलक्ष्मीको देहान्तपछि रण बहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गरे। रणबहादुर शाहलाई इतिहासकारहरूले अविवेकी, हतार गर्ने स्वभावका, सत्य असत्य छुट्टयाउने विवेक नभएका, अदूरदर्शी भनी टिप्पणी गरेका छन्। तर जीवनको उत्तरार्द्धमा यिनमा राजनीतिक व्यवहार विकसित भएको थियो।<ref name=":0" /> १८६३ साल वैशाख महिनामा आफ्नै सहोदर भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले हानेको खुकुरीको चोटबाट यिनको मृत्यु भयो। नेपालको इतिहासमा बढ्ता भूल गर्ने राजा रणबहादुर शाह नै मानिन्छन् । उनको कार्यकालमा नेपालले लामो समयसम्म पीडा भोग्नुपर्यो । परराष्ट्र सम्बन्धको सन्तुलन बिग्रन गयो, नेपालको निर्माण गर्ने वीरहरूले कुनै सारपूर्ण कामबिना ज्यान गुमाउनु परेको थियो ।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९०</ref> ==जीवन== बडा महाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का नाती तथा [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]]का छोरा राजा रणबहादुर शाह सानैमा नेपालको राजा भएका थिए भने अत्यन्तै सन्की स्वभावका थिए। === राजेन्द्र लक्ष्मीको नायवी === यिनको बाल्यकालमा यिनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]]ले यिनको नायबी ग्रहण गरी पश्चिममा तनहू, लम्जुङ तथा कास्कीको एकिकरण अभियान सञ्चालन गरेकी थिइन। === बहादुर शाहको नायवी === {{मुख्य|बहादुर शाह}} [[चित्र:Rana Bdr Shah.jpg|thumb|रणबहादुर शाहको तस्बार]] [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|रानी राजेन्द्रलक्ष्मी]]को देहान्त पछि रणबहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजाकी बहिनी सँग वैवाहिक संबन्ध बनाइ पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, बझाङ, हुदै [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]] गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। नेपाल एकिकरणको अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्ण काल मानिन्छ। वि.सं १८४९ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] भयो। पछि बहदुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएका राजकुमारको रण बहादुर शाहको लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। ===स्वतन्त्र राजा रणबहादुर === बहादुर शाहको हत्या पछि शासन आफ्नो हातमा लिएका रणबहादुरले शासन गर्न जानेनन् । उनी चञ्चल मतिका थिए। ===गद्दीत्याग === उनले कान्तिमति तर्फबाट जन्मने छोरालाई राजा बनाउने बाचा गरेर कान्तिमतिसँग विवाह गरेका थिए। कान्तिमतिबाटै गीर्वाणयुद्ध को जन्म भयो। कान्तिमतिलाई त्यतिबेला बिफर रोगले समात्यो। उनले आफू जीवित छँदै आफ्नो छोरा गीर्वाणलाई राजा बनाउन जोड दिन थालिन्। सो कामको लागि पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]लाई काठमाडौं बोलाई गीर्वाणयुद्धको राज्याभिषेक गराए। जेठा छोरा रणोद्योत शाह हुँदाहुँदै वि.सं. १८५५ माघ सुदि १५ रोज ४ मा त्यस विषयको ताम्रपत्रमा ९४ जना प्रतिष्ठित भारदारहरूको सही गराएर रणबहादुर शाहले राजपाट त्यागे। छोरा गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई राजा बनाई जोगी बनेर हिंडे । जोगी बने पनि यिनी राजनीतिबाट अलग हुन् सकेनन् । रानी कान्तिमतिको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रदै गएकाले उपचारार्थ देवीदेवताको भाकल, दान, स्वस्तिशान्ती गराउन थालियो। त्यसैबेला कान्तिमतिलाई शीतला (बिफर) रोगले आक्रान्त पार्यो। त्यो रोगलाई निको पार्न विभिन्न भाकल गरि देवदेवीको पूजामा बढी समय र खर्च लाग्न थाल्यो। === बनारस निर्वासन === उनले आफूलाई बनारसमै कैद गर्न खोज्ने [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायतको हत्या गरे। ===मुख्तियार === बनारसबाट फर्केर रणबहादुर शाहले आफूलाई छोरा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको मुख्तियार घोषित गरेर राजपाट चलाउन थाले। बि.सं १८६२ फागुन १७ गते रणबहादुर शाहले राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको लालमोहर लगाई विधिपूर्वक मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिकको पदभार ग्रहण गरे। बनारस बाट फर्किएको दुई वर्षसम्म सर्वाधिकार सम्पन्न भएर पनि औपचारिक रुपमा कुनै पद पनि ग्रहण नगरी राज्य सत्ता बाट बाहिरै रहिरहेका रणबहादुर शाहलाई अहिले औपचारिक रुपमा मुख्तियारको पदभार ग्रहण गर्न प्रेरित गरियो। सर्दार भीमसेन थापा र अन्य सल्लाहकारहरूको सहायताबाट नेपाल आएर शासन संचालनको भार आफ्नो हातमा लिएपछि रणबहादुर शाह आफै मुख्तियार भएका थिए। तत्कालीन महाराजाधिराज आफ्ना बाबु (रणबहादुर शाह) लाई देशको मुख्तियारी सुम्पे भनी जारी गरेको लालमोहरले यस कुरालाई प्रमाणित गद्छ। यस बेलादेखि संवत्‌ १८६३ साल वेशाखमा उनका भाइ चौ० शेरबहादुर शाहले तरवारले हानी हत्या नगरेसम्म रणबहादुर शाहले मुख्तियार भइ शासन संचालन गरे। मुख्तियार भएर कार्य संचालन गर्दौ उनले फौजी संगठन निमित्त भनेए ब्राह्लण र देव, देवताको गुठी [[बासठ्ठीहरण|विर्ताहरण]], [[किपट]] हरण गरे। यसबाट उनी फेरि एक पटक व्राह्मण वर्गको बीचमा अप्रिय हुन थाले । ==रानीहरु== रणबहादुर शाहका पाँच जना रानीहरु थिए । जेठी पत्नी [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]], माइली पत्नी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा]], साइँली पत्नी कान्तिमति, काइँली पत्नी चन्द्रवती र कान्छी पत्नी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरसुन्दरी]] । ब्राह्मणकि छोरी कान्तिमति प्रती यिनको बढी प्रेम भएकोले यिनकै इच्छा अनुसार वि.सं. १८५५ आश्विन १९ गते गिर्वाणयुद्द विक्रम शाहलाई राजा घोषित गरी आफू धर्मकर्मतिर लागे । ==मृत्यु== १८६३ वैशाख १४ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो । रणबहादुरले दोषी देखिएका त्रिभुवन खवासलाई काट्न र आफ्नै भाइ शेरबहादुर शाहको आँखा फोर्न आदेश दिए ।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> रिसको झोकमा रणबहादुर शाह उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे। त्यसै बेला [[भीमसेन थापा]] भात खाएर आइपुगे। रणबहादुर शाहको लाससँगै १४ जना र पछि २ जना सती गए । == निर्माण == उनले टुँडिखेल नजिकै जगन्नाथ मन्दिर निर्माण गरे ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/106454|title=मजलिसको आँखा– १७ जगन्नाथ मन्दिर|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन २, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516113049/https://archive.himalkhabar.com/106454 |date=2022-05-16 }}</ref>{{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [https://www.ebookmela.co.in/download/श्री-५-रणबहादुर-शाह-shree-5-rana-bahadur-shah-by-chittaranjan-nepali श्री ५ रणबहादुर शाह By Chittaranjan Nepali]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भण्डारखाल पर्व]] lshh2v0bzqjzpkrx911a4hm955y3irn 1365447 1365446 2026-07-09T04:40:25Z Rajeeb bastola 39875 1365447 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =रणबहादुर शाह | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | image =Rana Bahadur Shah.jpg | caption = | reign =१८३४ मंसिर ४ – १८५५ फाल्गुण २६ | full name = | predecessor =[[प्रतापसिंह शाह]] | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | spouse = [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा देवी]]<br />[[कान्तवती]]<br />[[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] | issue = | dynasty = | father =[[प्रतापसिंह शाह]] | mother = [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी शाह]] | birth_date =१८३२ जेठ १३ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ (३० वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | coronation = १८३४ पौष<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''रणबहादुर शाह''' नेपालका शाहबंशीय राजा थिए। [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप शाह]]को देहान्तपछि उनका अढाई वर्षका बालक छोरा रणबहादुर शाह नेपालको राजा भए। उनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले अभिभावकका रूपमा नयाबी पद ग्रहण गरेर शासनको वागडोर हातमा लिइन्। राजेन्द्रलक्ष्मीको देहान्तपछि रण बहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गरे। रणबहादुर शाहलाई इतिहासकारहरूले अविवेकी, हतार गर्ने स्वभावका, सत्य असत्य छुट्टयाउने विवेक नभएका, अदूरदर्शी भनी टिप्पणी गरेका छन्। तर जीवनको उत्तरार्द्धमा यिनमा राजनीतिक व्यवहार विकसित भएको थियो।<ref name=":0" /> १८६३ साल वैशाख महिनामा आफ्नै सहोदर भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले हानेको खुकुरीको चोटबाट यिनको मृत्यु भयो। नेपालको इतिहासमा बढ्ता भूल गर्ने राजा रणबहादुर शाह नै मानिन्छन् । उनको कार्यकालमा नेपालले लामो समयसम्म पीडा भोग्नुपर्यो । परराष्ट्र सम्बन्धको सन्तुलन बिग्रन गयो, नेपालको निर्माण गर्ने वीरहरूले कुनै सारपूर्ण कामबिना ज्यान गुमाउनु परेको थियो ।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९०</ref> ==जीवन== बडा महाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का नाती तथा [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]]का छोरा राजा रणबहादुर शाह सानैमा नेपालको राजा भएका थिए भने अत्यन्तै सन्की स्वभावका थिए। === राजेन्द्र लक्ष्मीको नायवी === यिनको बाल्यकालमा यिनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]]ले यिनको नायबी ग्रहण गरी पश्चिममा तनहू, लम्जुङ तथा कास्कीको एकिकरण अभियान सञ्चालन गरेकी थिइन। === बहादुर शाहको नायवी === {{मुख्य|बहादुर शाह}} [[चित्र:Rana Bdr Shah.jpg|thumb|रणबहादुर शाहको तस्बार]] [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|रानी राजेन्द्रलक्ष्मी]]को देहान्त पछि रणबहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजाकी बहिनी सँग वैवाहिक संबन्ध बनाइ पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, बझाङ, हुदै [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]] गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। नेपाल एकिकरणको अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्ण काल मानिन्छ। वि.सं १८४९ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] भयो। पछि बहदुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएका राजकुमारको रण बहादुर शाहको लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। ===स्वतन्त्र राजा रणबहादुर === बहादुर शाहको हत्या पछि शासन आफ्नो हातमा लिएका रणबहादुरले शासन गर्न जानेनन् । उनी चञ्चल मतिका थिए। ===गद्दीत्याग === उनले कान्तिमति तर्फबाट जन्मने छोरालाई राजा बनाउने बाचा गरेर कान्तिमतिसँग विवाह गरेका थिए। कान्तिमतिबाटै गीर्वाणयुद्ध को जन्म भयो। कान्तिमतिलाई त्यतिबेला बिफर रोगले समात्यो। उनले आफू जीवित छँदै आफ्नो छोरा गीर्वाणलाई राजा बनाउन जोड दिन थालिन्। सो कामको लागि पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]लाई काठमाडौं बोलाई गीर्वाणयुद्धको राज्याभिषेक गराए। जेठा छोरा रणोद्योत शाह हुँदाहुँदै वि.सं. १८५५ माघ सुदि १५ रोज ४ मा त्यस विषयको ताम्रपत्रमा ९४ जना प्रतिष्ठित भारदारहरूको सही गराएर रणबहादुर शाहले राजपाट त्यागे। छोरा गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई राजा बनाई जोगी बनेर हिंडे । जोगी बने पनि यिनी राजनीतिबाट अलग हुन् सकेनन् । रानी कान्तिमतिको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रदै गएकाले उपचारार्थ देवीदेवताको भाकल, दान, स्वस्तिशान्ती गराउन थालियो। त्यसैबेला कान्तिमतिलाई शीतला (बिफर) रोगले आक्रान्त पार्यो। त्यो रोगलाई निको पार्न विभिन्न भाकल गरि देवदेवीको पूजामा बढी समय र खर्च लाग्न थाल्यो। === बनारस निर्वासन === उनले आफूलाई बनारसमै कैद गर्न खोज्ने [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायतको हत्या गरे। ===मुख्तियार === बनारसबाट फर्केर रणबहादुर शाहले आफूलाई छोरा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको मुख्तियार घोषित गरेर राजपाट चलाउन थाले। बि.सं १८६२ फागुन १७ गते रणबहादुर शाहले राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको लालमोहर लगाई विधिपूर्वक मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिकको पदभार ग्रहण गरे। बनारस बाट फर्किएको दुई वर्षसम्म सर्वाधिकार सम्पन्न भएर पनि औपचारिक रुपमा कुनै पद पनि ग्रहण नगरी राज्य सत्ता बाट बाहिरै रहिरहेका रणबहादुर शाहलाई अहिले औपचारिक रुपमा मुख्तियारको पदभार ग्रहण गर्न प्रेरित गरियो। सर्दार भीमसेन थापा र अन्य सल्लाहकारहरूको सहायताबाट नेपाल आएर शासन संचालनको भार आफ्नो हातमा लिएपछि रणबहादुर शाह आफै मुख्तियार भएका थिए। तत्कालीन महाराजाधिराज आफ्ना बाबु (रणबहादुर शाह) लाई देशको मुख्तियारी सुम्पे भनी जारी गरेको लालमोहरले यस कुरालाई प्रमाणित गद्छ। यस बेलादेखि संवत्‌ १८६३ साल वेशाखमा उनका भाइ चौ० शेरबहादुर शाहले तरवारले हानी हत्या नगरेसम्म रणबहादुर शाहले मुख्तियार भइ शासन संचालन गरे। मुख्तियार भएर कार्य संचालन गर्दौ उनले फौजी संगठन निमित्त भनेए ब्राह्लण र देव, देवताको गुठी [[बासठ्ठीहरण|विर्ताहरण]], [[किपट]] हरण गरे। यसबाट उनी फेरि एक पटक व्राह्मण वर्गको बीचमा अप्रिय हुन थाले । ==रानीहरु== रणबहादुर शाहका पाँच जना रानीहरु थिए । जेठी पत्नी [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]], माइली पत्नी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा]], साइँली पत्नी कान्तिमति, काइँली पत्नी चन्द्रवती र कान्छी पत्नी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरसुन्दरी]] । ब्राह्मणकि छोरी कान्तिमति प्रती यिनको बढी प्रेम भएकोले यिनकै इच्छा अनुसार वि.सं. १८५५ आश्विन १९ गते गिर्वाणयुद्द विक्रम शाहलाई राजा घोषित गरी आफू धर्मकर्मतिर लागे । ==मृत्यु== १८६३ वैशाख १४ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो । रणबहादुरले दोषी देखिएका त्रिभुवन खवासलाई काट्न र आफ्नै भाइ शेरबहादुर शाहको आँखा फोर्न आदेश दिए ।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> रिसको झोकमा रणबहादुर शाह उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे। त्यसै बेला [[भीमसेन थापा]] भात खाएर आइपुगे। रणबहादुर शाहको लाससँगै १४ जना र पछि २ जना सती गए । == निर्माण == उनले टुँडिखेल नजिकै जगन्नाथ मन्दिर निर्माण गरे ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/106454|title=मजलिसको आँखा– १७ जगन्नाथ मन्दिर|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन २, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516113049/https://archive.himalkhabar.com/106454 |date=2022-05-16 }}</ref>{{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [https://www.ebookmela.co.in/download/श्री-५-रणबहादुर-शाह-shree-5-rana-bahadur-shah-by-chittaranjan-nepali श्री ५ रणबहादुर शाह By Chittaranjan Nepali]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भण्डारखाल पर्व]] mdh4gl7mzkfeqm2tp7qe2zlolik3ccn 1365448 1365447 2026-07-09T04:44:36Z Rajeeb bastola 39875 1365448 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =रणबहादुर शाह | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | image =Rana Bahadur Shah.jpg | caption = | reign =१८३४ मंसिर ४ – १८५५ फाल्गुण २६ | full name = | predecessor =[[प्रतापसिंह शाह]] | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | spouse = [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी]]<br />[[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा देवी]]<br />[[कान्तवती]]<br />[[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] | issue = | dynasty = | father =[[प्रतापसिंह शाह]] | mother = [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी शाह]] | birth_date =१८३२ जेठ १३ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ (३० वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | coronation = १८३४ पौष<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''रणबहादुर शाह''' नेपालका शाहबंशीय राजा थिए। [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप शाह]]को देहान्तपछि उनका अढाई वर्षका बालक छोरा रणबहादुर शाह नेपालको राजा भए। उनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले अभिभावकका रूपमा नयाबी पद ग्रहण गरेर शासनको वागडोर हातमा लिइन्। राजेन्द्रलक्ष्मीको देहान्तपछि रण बहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गरे। रणबहादुर शाहलाई इतिहासकारहरूले अविवेकी, हतार गर्ने स्वभावका, सत्य असत्य छुट्टयाउने विवेक नभएका, अदूरदर्शी भनी टिप्पणी गरेका छन्। तर जीवनको उत्तरार्द्धमा यिनमा राजनीतिक व्यवहार विकसित भएको थियो।<ref name=":0" /> १८६३ साल वैशाख महिनामा आफ्नै सहोदर भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले हानेको खुकुरीको चोटबाट यिनको मृत्यु भयो। नेपालको इतिहासमा बढ्ता भूल गर्ने राजा रणबहादुर शाह नै मानिन्छन् । उनको कार्यकालमा नेपालले लामो समयसम्म पीडा भोग्नुपर्यो । परराष्ट्र सम्बन्धको सन्तुलन बिग्रन गयो, नेपालको निर्माण गर्ने वीरहरूले कुनै सारपूर्ण कामबिना ज्यान गुमाउनु परेको थियो ।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९०</ref> ==जीवन== बडा महाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का नाती तथा [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]]का छोरा राजा रणबहादुर शाह सानैमा नेपालको राजा भएका थिए भने अत्यन्तै सन्की स्वभावका थिए। === राजेन्द्र लक्ष्मीको नायवी === यिनको बाल्यकालमा यिनकी माता [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]]ले यिनको नायबी ग्रहण गरी पश्चिममा तनहू, लम्जुङ तथा कास्कीको एकिकरण अभियान सञ्चालन गरेकी थिइन। === बहादुर शाहको नायवी === {{मुख्य|बहादुर शाह}} [[चित्र:Rana Bdr Shah.jpg|thumb|रणबहादुर शाहको तस्बार]] [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|रानी राजेन्द्रलक्ष्मी]]को देहान्त पछि रणबहादुर शाहका काका तथा बडामहाराजाधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह]]का महिला छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजाकी बहिनी सँग वैवाहिक संबन्ध बनाइ पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, बझाङ, हुदै [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]] गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। नेपाल एकिकरणको अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्ण काल मानिन्छ। वि.सं १८४९ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] भयो। पछि बहदुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएका राजकुमारको रण बहादुर शाहको लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। ===स्वतन्त्र राजा रणबहादुर === बहादुर शाहको हत्या पछि शासन आफ्नो हातमा लिएका रणबहादुरले शासन गर्न जानेनन् । उनी चञ्चल मतिका थिए। ===गद्दीत्याग === उनले कान्तिमति तर्फबाट जन्मने छोरालाई राजा बनाउने बाचा गरेर कान्तिमतिसँग विवाह गरेका थिए। कान्तिमतिबाटै गीर्वाणयुद्ध को जन्म भयो। कान्तिमतिलाई त्यतिबेला बिफर रोगले समात्यो। उनले आफू जीवित छँदै आफ्नो छोरा गीर्वाणलाई राजा बनाउन जोड दिन थालिन्। सो कामको लागि पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]लाई काठमाडौं बोलाई गीर्वाणयुद्धको राज्याभिषेक गराए। जेठा छोरा रणोद्योत शाह हुँदाहुँदै वि.सं. १८५५ माघ सुदि १५ रोज ४ मा त्यस विषयको ताम्रपत्रमा ९४ जना प्रतिष्ठित भारदारहरूको सही गराएर रणबहादुर शाहले राजपाट त्यागे। छोरा गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई राजा बनाई जोगी बनेर हिंडे । जोगी बने पनि यिनी राजनीतिबाट अलग हुन् सकेनन् । रानी कान्तिमतिको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रदै गएकाले उपचारार्थ देवीदेवताको भाकल, दान, स्वस्तिशान्ती गराउन थालियो। त्यसैबेला कान्तिमतिलाई शीतला (बिफर) रोगले आक्रान्त पार्यो। त्यो रोगलाई निको पार्न विभिन्न भाकल गरि देवदेवीको पूजामा बढी समय र खर्च लाग्न थाल्यो। === बनारस निर्वासन === उनले आफूलाई बनारसमै कैद गर्न खोज्ने [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायतको हत्या गरे। ===मुख्तियार === बनारसबाट फर्केर रणबहादुर शाहले आफूलाई छोरा राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रमको मुख्तियार घोषित गरेर राजपाट चलाउन थाले। बि.सं १८६२ फागुन १७ गते रणबहादुर शाहले राजा गीर्वाणयुद्धविक्रम शाहको लालमोहर लगाई विधिपूर्वक मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिकको पदभार ग्रहण गरे। बनारस बाट फर्किएको दुई वर्षसम्म सर्वाधिकार सम्पन्न भएर पनि औपचारिक रुपमा कुनै पद पनि ग्रहण नगरी राज्य सत्ता बाट बाहिरै रहिरहेका रणबहादुर शाहलाई अहिले औपचारिक रुपमा मुख्तियारको पदभार ग्रहण गर्न प्रेरित गरियो। सर्दार भीमसेन थापा र अन्य सल्लाहकारहरूको सहायताबाट नेपाल आएर शासन संचालनको भार आफ्नो हातमा लिएपछि रणबहादुर शाह आफै मुख्तियार भएका थिए। तत्कालीन महाराजाधिराज आफ्ना बाबु (रणबहादुर शाह) लाई देशको मुख्तियारी सुम्पे भनी जारी गरेको लालमोहरले यस कुरालाई प्रमाणित गद्छ। यस बेलादेखि संवत्‌ १८६३ साल वेशाखमा उनका भाइ चौ० शेरबहादुर शाहले तरवारले हानी हत्या नगरेसम्म रणबहादुर शाहले मुख्तियार भइ शासन संचालन गरे। मुख्तियार भएर कार्य संचालन गर्दौ उनले फौजी संगठन निमित्त भनेए ब्राह्लण र देव, देवताको गुठी [[बासठ्ठीहरण|विर्ताहरण]], [[किपट]] हरण गरे। यसबाट उनी फेरि एक पटक व्राह्मण वर्गको बीचमा अप्रिय हुन थाले । ==रानीहरु== रणबहादुर शाहका पाँच जना रानीहरु थिए । जेठी पत्नी [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]], माइली पत्नी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा]], साइँली पत्नी कान्तिमति, काइँली पत्नी चन्द्रवती र कान्छी पत्नी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरसुन्दरी]] । ब्राह्मणकि छोरी कान्तिमति प्रती यिनको बढी प्रेम भएकोले यिनकै इच्छा अनुसार वि.सं. १८५५ आश्विन १९ गते गिर्वाणयुद्द विक्रम शाहलाई राजा घोषित गरी आफू धर्मकर्मतिर लागे । ==मृत्यु== १८६३ वैशाख १४ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो । रणबहादुरले दोषी देखिएका त्रिभुवन खवासलाई काट्न र आफ्नै भाइ शेरबहादुर शाहको आँखा फोर्न आदेश दिए ।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०२</ref> रिसको झोकमा रणबहादुर शाह उनकै भाइ [[शेरबहादुर शाह]]बाट काटिए भने शेरबहादुर शाहलाई तत्कालै रणबहादुर शाहका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|काजी बालनरसिंह कुँवर]]ले ढाले र घिच्रो रेटे। त्यसै बेला [[भीमसेन थापा]] भात खाएर आइपुगे। रणबहादुर शाहको लाससँगै १४ जना र पछि २ जना सती गए । == निर्माण == उनले टुँडिखेल नजिकै जगन्नाथ मन्दिर निर्माण गरे ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/106454|title=मजलिसको आँखा– १७ जगन्नाथ मन्दिर|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन २, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516113049/https://archive.himalkhabar.com/106454 |date=2022-05-16 }}</ref>{{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [https://www.ebookmela.co.in/download/श्री-५-रणबहादुर-शाह-shree-5-rana-bahadur-shah-by-chittaranjan-nepali श्री ५ रणबहादुर शाह By Chittaranjan Nepali]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भण्डारखाल पर्व]] tqw15k3ezj0vonvjz9du1jbps2yxjxo 0 6409 1365449 1331745 2026-07-09T04:51:37Z Rajeeb bastola 39875 1365449 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = राजेन्द्र विक्रम शाह | image = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg | caption = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | successor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]] | father = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश |reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &ndash; १९०४ बैशाख ३१ | birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २० | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |death_date =विसं १९३८ साउन ३०<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> |death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation= |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ताप्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्तासङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते। राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}</ref> करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवारभित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो । [[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]] == वाल्यकाल == वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए। == राजकाज == वि.सं. १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए। ==शासनकाल == ===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन=== गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो। भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === माथवर सिंह थापा === मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] === कोतपर्व === मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो। ===भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले "युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने " व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्। [[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए। भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो। === काशीयात्रा === === अलौ पर्व === मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]] अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। ===नजरबन्द === १८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो। पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे। ==मृत्यु == पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो। == चलचित्र == [[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालको इतिहास]] {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] 2if4f88g5jhfwqbvc8zwxstos3t3lxu 1365452 1365449 2026-07-09T04:53:38Z Rajeeb bastola 39875 1365452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = राजेन्द्र विक्रम शाह | image = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg | caption = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | successor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]<br />[[राज्यलक्ष्मी देवी]] | father = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश |reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &ndash; १९०४ बैशाख ३१ | birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २० | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |death_date =विसं १९३८ साउन ३०<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> |death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation= |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ताप्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्तासङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते। राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}</ref> करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवारभित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो । [[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]] == वाल्यकाल == वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए। == राजकाज == वि.सं. १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए। ==शासनकाल == ===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन=== गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो। भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === माथवर सिंह थापा === मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] === कोतपर्व === मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो। ===भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले "युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने " व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्। [[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए। भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो। === काशीयात्रा === === अलौ पर्व === मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]] अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। ===नजरबन्द === १८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो। पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे। ==मृत्यु == पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो। == चलचित्र == [[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालको इतिहास]] {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] b15sgojej83cv7w7e3uqpo66222nggx 0 6836 1365442 1334910 2026-07-09T04:05:28Z Bishaldev100 28807 /* ३८ सालको पर्व */ 1365442 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = पृथ्वी वीर विक्रम शाह | image = Prithvi Bir Bikram Shah standing (cropped).png | caption = राजा पृथ्वी वीर विक्रमको तस्बिर | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | successor = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] | house = [[शाह वंश]] | father = [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]] | mother = [[ललित राजेश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी|ललिता राज्य लक्ष्मी देवी शाह]] | house-type = वंश | reign = वि.सं. १९३८ जेठ ०६ &ndash; वि.सं. १९६८ मङ्सिर १६ | birth_date = वि.सं.१९३२ भदौ ०४ | death_date = वि.सं. १९६८ मङ्सिर २६ (३६ वर्ष) | coronation = वि.सं. १९३८ मङ्सिर १८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal9.htm Royal Ark]</ref> | spouse = रमण राज्य लक्ष्मी देवी शाह<br/>दिव्यश्वरी लक्ष्मी देवी शाह<br>किर्ती राज्य लक्ष्मी देवी शाह<br>दुर्गा राज्य लक्ष्मी देवी शाह | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_place=[[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''पृथ्वी वीर विक्रम शाह''' नेपालका सातौं [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा हुन्। यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाहका जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि वि.सं. १९३८ को श्रावण महिनामा राजा भएका थिए। यिनको मृत्यु वि.सं. १९६८ मा २९ वर्षको शासनकालपछि भएको थियो। == जन्म तथा प्रारम्भिक जीवन == यिनको वि.सं. १९३२ मा युवराज श्री ५ [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का जेठा सुपुत्रको रूपमा जन्म भएको थियो। १९३८ जेठ ६ मा राजा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्यु पछि यिनी ६ वर्षको उमेरमा यिनका हजुरबुवा श्री ५ सुरेन्द्रको मृत्युपछि राजा भएका थिए।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> [[file:Bir Shumsher with his wife and two daughters, King Prithvi Bir Bikram in middle.png|thumb|उनको विवाह वीर शमशेरका दुई छोरीसँग भएको थियो।]] राजा पृथ्वीवीरविक्रमको राज्याभिषेक विसं १९३८ मार्ग १८ (मार्ग शुक्ल एकादशी) मा सम्पन्न भयो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> == शासनकाल == यिनको पालामा भएका प्रमुख केही घटनाहरू तथा निर्माण कार्यहरूः ===३८ सालको पर्व=== {{main|३८ सालको पर्व}}३८ सालको पर्वमा यी बालक राजा पृथ्वी वीर विक्रमको हत्या गरी यिनका काका माहिला साहेवज्यू [[नरेन्द्र बिक्रम शाह|नरेन्द्र विक्रम शाह]] राजा, मामा [[जगतजङ्ग राणा|जगतजंग राणा]] श्री ३ महाराज र पदमजंग राणा प्रधान सेनापति हुने योजना थियो। === ४२ सालको पर्व === {{main|४२ सालको पर्व}} प्रधानमन्त्री [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप सिंह]]को समयमा वि.सं. १९४२ मा भारतको इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारले रावलपिन्डीमा आयोजना हुने परेडमा सभागी हुन नेपाललाई समेत निम्तो दियो । त्यसको जिम्मेवारी [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]लाई दिइएको थियो । वीर शमशेरले आफूसँग रहेका सैनिकहरूको साथमा फाइदा उठाई काका [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप सिंह]]को हत्या गरे। जंगबहादुरको छोरा [[जगतजङ्ग राणा]] र नाति युद्धप्रताप जंग (नाति जर्नेल)को समेत हत्या गरियो। जंगबहादुरको छोराभाइहरू आफ्नो प्राण बचाउन कतिपय बाहिर भागे र उनीहरूको प्रधानमन्त्री हुने रोलक्रम समाप्त भयो । यो सबै घटना वि.सं. १९४२ सालमा घटेको हुनाले यसलाई ४२ सालको पर्व भनिन्छ।<ref>सामान्य ज्ञान : भिम राना जिज्ञासु</ref> === ५८ सालको पर्व === १९५८ मा कमाण्डर इन्चिफ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेरले]] श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देव शमशेर]]लाई पदच्युत गरे। राजा पृथ्वी वीर विक्रम देव शमशेरलाई हटाएर चन्द्र शमशेरलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने पक्षमा नभएता पनि उनलाई धम्कि दिएर सो कार्यको लागि बाध्य बनाइयो । ====अन्य घटना === * [[वीर अस्पताल]], [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घन्टाघर]] निर्माण, [[गोरखापत्र]] प्रकाशन, [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]] मा राजाको बसोबास == प्रधानमन्त्रीहरू == यिनको शासनकालमा प्रधानमन्त्री बनेकाहरूको सुची यसप्रकार छ। {| class="wikitable" |+ ! !प्रधानमन्त्री !पदावधि सुरु !पदावधी अन्त्य |- | |[[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप]] |१९३३ |१९४२ |- | |[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमशेर]] |१९४२ |१९५७ |- | |[[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशमशेर]] |१९५७ |१९५८ |- | |[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर]] |१९५८ |१९७८ |} * == सम्मान == * [[गोरखा दक्षिण बाहु]] [[चित्र:Prithvi Bir Bikram Shah Statue Bhadrakali.jpg|thumb|[[सिंहदरबार|सिंह दरबार]] अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक]] [[चित्र:Inscription of Statue of Prithvi Bir Bikram Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख]] == मृत्यु == उनको वि सम् १९६८ पुष २६ आइतबार मा मृत्यु भयो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर]]द्वारा मन्दविष को प्रयोग गरी उनको हत्या गरिएको शंका गरिन्छ। <br />{{नेपालको शाह राजवंश}} <gallery> Horse_rider2.jpg|[[सिंहदरबार|सिंह दरबार]] अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक Prithvi Bir Bikram Shah Statue Bhadrakali.jpg|thumb|[[सिंहदरबार|सिंह दरबार]] अगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराज पृथ्वी वीर विक्रमको शालिक Inscription of Statue of Prithvi Bir Bikram Bhadrakali.jpg|thumb|सिंह दरबारअगाडि भद्रकालीमा रहेको महाराजा पृथ्वी वीर विक्रमको शालिकको शिलालेख </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] 90whjrfl0sno9dabbqjo4dlfos7zwc3 0 7030 1365266 1362408 2026-07-08T12:24:34Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365266 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको प्रमुख राजमार्ग}} {{Infobox road | name = | country = NPL | type = NH | route = 01 | length_km = 1027.67 | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q3595565|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = महेन्द्र राजमार्ग (रातो रङमा) | terminus_a = [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]] <br>{{jct|country=IND|NH|327B}} | terminus_b = [[महेन्द्रनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]]<Br>{{jct|country=IND|NH|9}} | junction = {{jct|country=NPL|NH|02}} [[मेची राजमार्ग]] (चारआली) <br> {{jct|country=NPL|NH|04}} ([[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|73}} (सुरुङ्गा) <br> {{jct|country=NPL|NH|78}} (दमक, उर्लाबारी)<br> {{jct|country=NPL|NH|76}} (दमक)<br> {{jct|country=NPL|NH|08}} [[कोशी राजमार्ग]] ([[इटहरी]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|05}} [[हुलाकी राजमार्ग]] (लौकाही, कञ्चनपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|14}} (बरियार) <br> {{jct|country=NPL|NH|16}} [[सगरमाथा राजमार्ग]] (कदमहा) <br> {{jct|country=NPL|NH|20}} [[सिद्धिचरण राजमार्ग]] (चौंल, मिर्चैया)<br> {{jct|country=NPL|NH|13}} [[बिपी राजमार्ग]] ([[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|32}} (नवलपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|36}} (चन्द्रनिगाहपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|35}} (मान) <br> {{jct|country=NPL|NH|41}} [[त्रिभुवन राजमार्ग]] (पथलैया, हेटौंडा) <br> {{jct|country=NPL|NH|09}} ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|42}} ([[भण्डारा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|44}} [[मदन आश्रित राजमार्ग]] (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|77}} (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|45}} (दलदले)<br> {{jct|country=NPL|NH|72}} ([[दुम्किबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|46}} (भुमही)<br> {{jct|country=NPL|NH|47}} [[सिद्धार्थ राजमार्ग]] ([[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]])<br> {{jct|country=NPL|NH|52}} ([[सालझण्डी]])<br> {{jct|country=NPL|NH|50}} (जीतपुर)<br> {{jct|country=NPL|NH|55}} [[राप्ती राजमार्ग]] ([[सतबरिया]])<br> {{jct|country=NPL|NH|58}} [[रत्न राजमार्ग]] ([[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]])<br> {{jct|country=NPL|NH|66}} [[महाकाली राजमार्ग]] ([[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]])<br> | ahn = {{Jct|country=ASIA|AH|2}} | alternate_name = | next_type = NH | next_route = 02 | previous_type = NH | previous_route = 80 | established= १९६७ }} '''महेन्द्र राजमार्ग''' वा '''राष्ट्रिय राजमार्ग ०१''' जसलाई '''पूर्व–पश्चिम राजमार्ग''' पनि भनिन्छ, नेपालको [[मधेश प्रदेश|तराई]] भौगोलिक क्षेत्र भएर जाने प्रमुख राजमार्ग हो। यो पूर्वमा [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] देखि पश्चिममा [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म फैलिएको छ र देशको सम्पूर्ण चौडाइलाई जोड्दछ। यो नेपालको सबैभन्दा लामो राजमार्ग हो र विभिन्न देशहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएको हो।<ref name="Highways in Nepal">{{cite web| url=http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| title=Highways in Nepal| publisher=Adarsha Nepal Adventure| access-date=2010-05-18| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| archive-date=2013-07-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php |date=2013-07-03 }}</ref> यस राजमार्गको नाम राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]को नामबाट राखिएको हो। == विवरण == महेन्द्र राजमार्ग प्रायः दुबैतर्फ एक-एक लेनको सडक हो। यो नेपालको पूर्वाधारको एक प्रमुख आधार हो किनभने यो बन्नुअघि पूर्व-पश्चिम यात्राका लागि [[राणा शासन]] कालमा बनेको [[हुलाकी राजमार्ग]], महँगो र सीमित हवाई यात्रा वा भारतीय रेल र बसको प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता थियो। यो राजमार्गले [[तराई]] क्षेत्रलाई पूर्वदेखि पश्चिमसम्म {{convert|1030|km}} भन्दा बढी दूरीमा पार गर्दछ।<ref name=woodhatch>{{cite book|url = https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |url-access = registration |page = [https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/450 450] |quote = Mahendra Highway. | title =Nepal handbook |year = 1999 |via = Internet Archive | work =Western Nepal p. 29, Junctions p. 44, Length p. 238, Overview p. 373, Nepalganj p. 394 -398, Terai east of Sapt Kosi p. 401, Janakpur p. 436, Eastern Nepal p. 450 | first=Tom | last=Woodhatch | publisher = Footprint Handbooks |access-date = 2010-05-18}}</ref> यसले नेपाललाई पूर्वमा [[काँकडभिट्टा]] ([[मेचीनगर नगरपालिका]]) देखि पश्चिममा महेन्द्रनगर (भीमदत्त) सम्म जोड्दछ। [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] र [[चितवन उपत्यका]] यस राजमार्गको मध्य भागमा अवस्थित छन्। यस राजमार्गमा र यसको आसपास रहेका प्रमुख गन्तव्यहरू [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]], [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[वीरगञ्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]], [[नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], र [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हुन्।<ref name="Highways in Nepal"/> महेन्द्र राजमार्गमा पर्ने अन्य सहरहरूमा [[बिर्तामोड]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[लहान नगरपालिका|लहान]], [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]], [[नारायणगढ]] र [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] पर्दछन्। यस राजमार्गको दक्षिणमा नेपाल र भारतबीचका पाँचवटा आधिकारिक सीमा नाकाहरू रहेका छन्।<ref name=woodhatch/> यस राजमार्गमा ५०० भन्दा बढी पुलहरू रहेका छन्।<ref name=":0" /> नेपालका सीमित "राजमार्गहरू" मध्ये धेरैजसोको अवस्था उपेक्षित छ। [[पृथ्वी राजमार्ग]] लगायत सबैभन्दा व्यस्त राजमार्गहरूले अत्यधिक ट्राफिक चापको समस्या झेल्नु परिरहेको छ। यो राजमार्गले [[कर्णाली प्रदेश]] बाहेक नेपालका सबै [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] भएर जान्छ। महेन्द्र राजमार्गले तराईका २० जिल्लाहरूमध्ये [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] बाहेक सबै जिल्लाहरूलाई छुन्छ। यसले दुईवटा पहाडी जिल्लाहरू [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]लाई पनि छुन्छ। यो राजमार्ग हाल संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एसियाली राजमार्ग परियोजनाको एक भाग हो।<ref name="Kamat">Kamat, Rahul [http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609 The Great Asian Highway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117233246/http://projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609|date=2010-01-17}}, Project Monitor website, 31 January 2005. Retrieved 2009-05-05</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Highway Network {{!}} goTaiping |url=https://www.gotaiping.com/asian-highway-network/ |access-date=2022-08-02 |language=en}}</ref> == इतिहास == राणा कालमा पूर्व-पश्चिम क्षेत्र जोड्ने राजमार्ग मुख्य रूपमा हुलाकी राजमार्गमा मात्र सीमित थियो। तर यो राजमार्ग पूर्ण रूपमा पक्की वा कालोपत्रे सडक थिएन। यो पश्चिममा [[राप्ती नदी]] सम्म मात्र सीमित थियो र [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] चार जिल्लालाई समावेश गरेको थिएन जुन [[नयाँ मुलुक]]को नामले प्रसिद्ध थियो।<ref name=":0" /> घना जङ्गल र उत्तर-दक्षिणतिर पुलहरू नभएका कारण नेपालीहरूलाई [[चितवन जिल्ला|चितवन]] वा नयाँ मुलुकका जिल्लाहरूमा एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जाँदा भारतीय क्षेत्र हुँदै यात्रा गर्न बाध्यता थियो।<ref name=":0" /> यो भारतमाथिको निर्भरता अन्त्य गर्नका लागि [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले पूर्व-पश्चिम राजमार्गको अवधारणा ल्याउएका थिए, जसको नाम उनकै नाममा राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=RAI |first=HEMLATA |date=2000-09-06 |title=The east is east, and west is west- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=10942#.Ytnu6UxBzDc |access-date=2022-07-22 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> पर्याप्त बजेटको अभावमा यो विभिन्न देशहरूको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":14">{{Cite web |last=गौतम |first=युवराज |title=राजा महेन्द्रको सपना |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html |access-date=2022-06-30 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=नेपाली}}</ref> राजा महेन्द्रले सुरुमा भारतलाई यो राजमार्ग बनाउन अनुरोध गरेका थिए। तर भारतले अस्वीकार गरेपछि [[सोभियत सङ्घ]] को सहयोग खोजिएको थियो। भारतले पनि [[ढल्केबर]] देखि बाराको पथलैया सम्मको सडक सोभियत सङ्घले बनाएको देखेर आकर्षित भएको थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title='Promising new beginning in Russia-Nepal relations' |url=https://kathmandupost.com/interviews/2015/09/30/promising-new-beginning-in-russia-nepal-relations |access-date=2022-06-30 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यसैगरी मेची–ढल्केबर (झापा देखि जनकपुर) खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो,<ref>{{Cite web |title=Agreement on Construction of East West Highway |url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6127/Agreement+on+Construction+of+East+West+Highway |access-date=2022-06-30 |website=mea.gov.in |language=english}}</ref> जबकि हेटौँडा–नारायणगढ खण्ड अमेरिकी सहयोग मार्फत [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बनाएको थियो र नारायणगढ–बुटवल खण्ड बेलायतले बनाएको थियो।<ref name=":2">{{Cite book |url=https://searchworks.stanford.edu/view/12333270 |title=UK aid for road-building in Nepal: East-West Highway |date=2012 |publisher=Adam Matthew Digital |editor-last=Adam Matthew Digital (Firm) |location=Marlborough, Wiltshire}}</ref> अन्तमा बुटवल–कोहलपुर खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":0">Pulipaka, S., NR, A. S., Harshini, M., Deepalakshmi, V. R., & Korrapati, K. (2018). India’s development assistance and connectivity projects in Nepal.</ref> वि.सं २०१९ वैशाख १ मा राजा महेन्द्रले [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] मा राजमार्गको शिलान्यास गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै |url=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns= |access-date=2022-06-30 |website=[[हाम्रो पात्रो]]}}</ref> यो राजमार्गलाई पछि राजा महेन्द्रको सम्मानमा महेन्द्र राजमार्ग नाम दिइएको थियो। यो राजमार्गले देशको समग्र सामाजिक-आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान दिएको छ।<ref>Rankin, K., Sigdel, T., Rai, L., Kunwar, S., & Hamal, P. (2017). Political economies and political rationalities of road building in Nepal. ''Studies in Nepali History and Society'', ''22''(1), 43-84.</ref><ref>Hörmann, André (2021). Mahendra highway. Salzgeber, Deutschland .</ref><ref name=":0" /> यो राजमार्गको निर्माण परियोजना २०१९ मा सुरु भएको थियो र २०५६ मा पश्चिमी खण्ड पूरा भएसँगै पूरै राजमार्ग सम्पन्न भएको थियो। हाल यो राजमार्गलाई चार लेनमा विस्तार गर्ने काम भइरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=महेन्द्र राजमार्ग चार लेन बनाइने |url=https://annapurnapost.com/news/mhendr-raajmaarg-caar-len-bnaaine-105076 |access-date=2022-07-21 |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == खण्डहरू (पूर्व देखि पश्चिम) == === मेचीनगर (काँकडभिट्टा) देखि ढल्केबर === [[File:D9rZY4FU4AAyVYl.jpg|alt=Jhapa portion of EW Highway (h01)|thumb|महेन्द्र राजमार्गको झापा खण्ड]] यो राजमार्गको खण्ड भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो। निर्माण कार्य सन् १९६६ मा सुरु भई सन् १९७१ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":0" /> [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] दक्षिण-पूर्वी नेपालमा अवस्थित छ र यो नेपाल-भारत सीमामा पर्छ। [[मेची नदी]] (महानन्दा नदीको सहायक नदी) ले सीमा बनाएको छ।<ref name="reed">{{cite book|url =https://books.google.com/books?id=lcbUIOTcE18C&q=Mahendra+Highway+Nepalganj&pg=PA361 | title = The rough guide to Nepal | work = Nepalganj p. 361, Mahendranagar p. 374, Janakpur p. 388, Kankarbhitta p. 400, Itahar p. 442 | last=David Reed, James McConnachie | year = 2002 | publisher = Rough Guides | isbn = 9781858288994 |access-date = 2010-05-18}}</ref> भारतीय खण्डमा यो सडक [[पानीट्याङ्की]], [[बागडोग्रा]] र [[सिलगढी]] हुँदै अघि बढ्छ। [[File:Koshi Barrage -00003921.jpg|alt=Koshi Barrage|left|thumb|कोशी ब्यारेज]] मेचीनगर (काँकडभिट्टा) बाट राजमार्ग {{convert|108|km}} सम्म अपेक्षाकृत सहज रूपमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] सम्म पुग्छ। मेचीनगरबाट {{convert|20|km}} पश्चिममा चारआलीमा [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जाने र बिर्तामोडमा [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] जाने सडक चोक छन्। बाटोमा खादम नदी (इटहरीबाट {{convert|10|km}} पूर्व), रातुवा नदी (दमक नजिक) लगायत थुप्रै खोलाहरू पार गर्नुपर्छ।<ref name="woodhatch" /> इटहरी सडक मिलन बिन्दु हो, जहाँबाट दक्षिणमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] (नेपाल-भारत सीमातर्फ) र उत्तरमा [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] तथा [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] जाने बाटोहरू छन्।<ref name="woodhatch" /> [[कोशी ब्यारेज]] इटहरीबाट {{convert|42.2|km}} दूरीमा छ। महेन्द्र राजमार्गले भारदह र भन्ताबारीबीच कोशी ब्यारेजमाथि पार गर्छ।<ref name="reed" /> [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] महेन्द्र राजमार्गबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ। आरक्षणको कार्यालय कुसाहमा छ, जुन राजमार्गबाट {{convert|3|km}} भित्र पर्छ।<ref name="reed" /> [[File:Under Construction Mahendra Highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग सरलाहीमा (६ लेन निर्माणाधीन)]] [[File:National highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग चन्द्रपुर, रौतहट]] === ढल्केबरदेखि हेटौँडा === महेन्द्र राजमार्ग तराईको भू–भाग हुँदै पश्चिमतर्फ अघि बढ्छ। यो राजमार्गले [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] जङ्सनभन्दा {{convert|43|km}} पूर्व [[बलान नदी]] र त्यसको {{convert|14|km}} पछि [[कमला नदी]] पार गर्दछ।<ref name=reed/> सयभन्दा बढी मन्दिरहरू भएको सहर जनकपुर, [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]]बाट {{convert|169|km}} र [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट {{convert|106|km}} को दूरीमा रहेको छ।<ref name=woodhatch/> जनकपुर महेन्द्र राजमार्गको ढल्केबर जङ्सनबाट {{convert|25|km}} दक्षिणमा पर्दछ। हिन्दु इतिहासले जनकपुरलाई प्राचीन [[मिथिला राज्य|मिथिला]]को राजधानीको रूपमा पहिचान गर्दछ।<ref name=reed/> [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]मा यो राजमार्ग [[विपी राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जुन हाल काठमाडौँलाई तराई क्षेत्रसँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हो। पथलैयामा महेन्द्र राजमार्गले [[त्रिभुवन राजपथ]]लाई भेट्छ, जुन भारतीय सीमानाका [[रक्सौल]]/[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट ३० किलोमिटर उत्तरमा पर्दछ। यस जङ्सनबाट काठमाडौँ राजमार्ग भएर {{convert|253|km}} उत्तरमा रहेको छ। यी दुई राजमार्गहरू मिलेर [[चुरे]] पार गर्दै [[चितवन उपत्यका]]को [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] पुग्छन्। यस राजमार्गको १०९ किलोमिटर लामो ढल्केबर–पथलैया खण्ड [[सोभियत सङ्घ]]ले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":1" /> यस्तै, त्रिभुवन राजपथको भाग रहेको पथलैया–हेटौँडा खण्ड भारतले सन् १९५६ मा निर्माण सम्पन्न गरेको थियो, तर यसलाई सन् १९६५ मा मात्र नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref name="woodhatch2">{{cite book |last=Woodhatch |first=Tom |url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |title=Nepal handbook |work=p. 431 |publisher=Footprint Handbooks |year=1999 |isbn=9781900949446 |page=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/431 431] |quote=Tribhuvan Highway. |access-date=18 May 2010 |url-access=registration}}</ref><ref name=":0" /> === हेटौँडादेखि नारायणगढ === हेटौँडाको बुद्ध चोकमा महेन्द्र राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ छुट्टिन्छन् र महेन्द्र राजमार्ग पश्चिमतर्फ [[नारायणगढ]] तर्फ लाग्दछ। सडकको यो खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]]को सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यो राजमार्गले टिकौली जङ्गल पार गर्दै [[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]लाई [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]सँग जोड्दछ। नारायणगढ चोकमा यो खण्ड [[मुग्लिन]] जोड्ने [[मदन आश्रित राजमार्ग]]सँग भेटिन्छ। यो खण्ड नारायणगढ स्थित [[नारायणी नदी]]को पुलमा गएर टुङ्गिन्छ। [[File:Mahendra Rajmarg0471 Butwal.JPG|thumb|बुटवलमा महेन्द्र राजमार्ग]] [[File:Pathlaiya, Nepal.jpg|thumb|[[बारा जिल्ला]]को पथलैयामा महेन्द्र राजमार्ग]] === नारायणगढदेखि बुटवल === राजमार्गको यो खण्ड [[संयुक्त अधिराज्य]] (बेलायत) को आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":2" /> [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[चुरे]]को फेदीमा [[तिनाउ नदी]]को पश्चिमी किनारमा अवस्थित छ।<ref name="woodhatch" /> बुटवलमा यो राजमार्ग [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जसले दक्षिणमा नेपाल–भारत सीमामा पर्ने [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]], [[सुनौली]], र [[महाराजगञ्ज, उत्तर प्रदेश|महाराजगञ्ज]] तथा उत्तरमा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्दछ। यो खण्ड [[नवलपरासी जिल्ला]] (पूर्व र पश्चिम) भएर जान्छ, जहाँ यस राजमार्गको मध्यविन्दु पर्दछ। यो खण्ड बुटवलको लखन थापा चोकमा गएर टुङ्गिन्छ। यसको निर्माण कार्य संयुक्त अधिराज्यको सार्वजनिक भवन र निर्माण मन्त्रालयद्वारा गरिएको थियो। ५ वर्षको अवधिमा यसको अनुमानित लागत करिब ४२.५ लाख पाउन्ड स्टर्लिङ रहेको थियो, जसमध्ये आधा अनुदान र आधा २५ वर्षमा फिर्ता गर्ने गरी ब्याजमुक्त ऋणका रूपमा उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings. |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1968/jun/20/nepal-east-west-highway}}</ref> यसको निर्माणलाई दुई खण्डमा विभाजन गरिएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |title=Film 8487 : Highway construction in Nepal during 1970s. |url=https://www.youtube.com/watch?v=p3umg6J1ibQ}}</ref> सन् १९७० मार्च १० सम्ममा निर्माण गर्नुपर्ने ७५ माइलमध्ये ३० माइल जङ्गल फँडानी र सर्भेक्षण भइसकेको थियो भने करिब १२ माइल सडक निर्माणाधीन अवस्थामा थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings1970 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1970/mar/10/nepal-east-west-highway#column_1106}}</ref> सन् १९७२ सम्ममा पश्चिमी खण्डको निर्माण सम्पन्न भई उद्घाटन गरिएको थियो भने त्यसको तीन वर्षपछि पूर्वी खण्डको काम पनि सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":3" /> === बुटवलदेखि कोहलपुर === मेची–ढल्केबर खण्ड जस्तै यो खण्ड पनि भारतको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यद्यपि, पूर्वी खण्डको काम सम्पन्न भएपछि मात्र यो खण्ड निर्माण गर्ने सम्झौता भएको थियो। यसको निर्माण सन् १९७२ मा सुरु भई सन् १९७६ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=1972-06-15 |title=Agreement Between The Government Of India And His Majesty's Government Of Nepal For The Construction of Butwal- Nepalganj Sector Of Mahendra Rajmarg |url=http://mea.gov.in/Portal/LegalTreatiesDoc/NP72B1577.pdf |website=नेपालका परराष्ट्र मन्त्रालय (भारत)}}</ref> यो खण्ड बुटवलको महेन्द्र चोकबाट पश्चिमतर्फ सुरु हुन्छ। राजमार्ग बुटवलबाट उत्तरतर्फ मोडिएर ३५० मिटरको उकालो पार गर्दै दुधवा पहाड छिचोलेर [[भित्री मधेश]]मा पर्ने देउखुरी उपत्यका प्रवेश गर्दछ। त्यसपछि यसले [[राप्ती नदी|पश्चिम राप्ती नदी]] पार गर्दछ। नदी पार गर्ने बित्तिकै (हेटौँडाबाट २९१ किमीको दूरीमा) राजमार्ग [[भालुवाङ]] पुग्छ, जहाँबाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] र [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] जिल्लाहरूका लागि छुट्छ। महेन्द्र राजमार्ग पुनः पश्चिमतर्फ मोडिएर देउखुरी उपत्यका हुँदै राप्ती नदीको तल्लो तटीय क्षेत्र पछ्याउँदै अघि बढ्छ। भालुवाङबाट २७ किमी पश्चिममा रहेको [[लमही नगरपालिका|लमही]]बाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[दाङ उपत्यका]], [[दाङ विमानस्थल]] र [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] सहरका लागि जान्छ। लमहीबाट ३५ किमी अगाडि बढेपछि [[राप्ती राजमार्ग]] सुरु हुन्छ, जसले उत्तरतर्फ [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] जिल्लाहरूलाई जोड्दछ। === कोहलपुरदेखि महेन्द्रनगर === हेटौँडाबाट ४२८ किलोमिटर पश्चिममा रहेको [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]], एउटा महत्त्वपूर्ण विन्दु हो। यहाँबाट दक्षिणतर्फ {{convert|13|km}} को दूरीमा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] र भारतीय सीमा पर्दछ भने उत्तरतर्फ [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] जाने सडक रहेको छ। कोहलपुरबाट राजमार्ग कुसुम–इलाका जङ्गल भएर अघि बढ्छ, जसलाई [[बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को सम्भावित विस्तार क्षेत्रको रूपमा हेरिएको छ।<ref name="reed" /> [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]]मा [[कर्णाली नदी]] पार गरेपछि राजमार्ग पश्चिमतर्फ भारतको सिमानामा रहेको [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म पुग्छ र [[महाकाली नदी]]को ब्यारेज पार गर्दछ। चिसापानी र भीमदत्तबीचको सडक खण्डको अवस्था केही कमजोर रहेको छ। भीमदत्तबाट भारतको [[उत्तराखण्ड]]को पहिलो सहर [[बनबसा]]सम्म {{convert|4|km}} को विस्तार सडक रहेको छ।<ref name="reed" /> साथै, महेन्द्रनगर–टनकपुर लिङ्क रोडले यस राजमार्गलाई टनकपुर ब्यारेजसँग जोड्दछ। यस खण्डमा जम्मा २२ वटा पुलहरू रहेका छन्, जसको निर्माण कार्य सन् १९९६ मा सुरु भई सन् २००० मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>Jayanta Kumar Ray, India’s Foreign Relations, 1947–2007 (New Delhi: Routledge, 2011), p. 451.</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=onyAfyzvuXYC&dq=kohalpur+mahakali+section+mahendra+highway+india&pg=PA214 |title=Relations of NDA and UPA with Neighbours |date=2010 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-212-1060-7 |pages=214 |language=en}}</ref> == प्रमुख विन्दुहरू == {| class="wikitable" |+ {{Jct|country=NPL|NH|01}} (महेन्द्र राजमार्ग) |- ! प्रदेश !! जिल्ला !! मिलन–स्थान !! किमी (माइल) |- |rowspan="3"|[[कोशी प्रदेश]] ||[[झापा जिल्ला|झापा]]|| ⬇ [[मेची पुल]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|02}}–चारआली<br>{{Jct|country=NPL|NH|04}}–[[बिर्तामोड]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|07}}–[[सुरुङ्गा]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|09}}–दोमुखा<br>{{Jct|country=NPL|NH|76}}–[[दमक]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|78}}–[[उर्लाबारी]]||{{convert|0|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|12|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|21|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|29|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|32|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|53|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|56|km|mi|2|abbr=on}} |- | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|08}}–[[इटहरी]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|07}}–झुम्का </span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[लौकही]]|| {{convert|93|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|101|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|119|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|16}}–कदमहा चोक||{{convert|151|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|152|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|193|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="5"|[[मधेश प्रदेश]]|| [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[लहान नगरपालिका|लहान]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–चोहर्वा <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|80}}–बस्तीपुर चोक</span> ||{{convert|197|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|219|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|225|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|234|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] ||<span style="background-color:#ffdead"> {{Jct|country=NPL|NH|79}}–गोदार</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|30}}–धारापानी <br>{{Jct|country=NPL|NH|22}}–[[ढल्केबर]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|26}}–जमुनीबास <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|24}}–लालगढ</span> ||{{convert|241|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|249|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|258|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|261|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|266|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|13}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] <br> {{Jct|country=NPL|NH|28}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|32}}–नवलपुर||{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|301|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]|| {{Jct|country=NPL|NH|36}}–[[चन्द्रनिगाहपुर]] ||{{convert|328|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[बारा जिल्ला|बारा]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|33}}–[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] </span><br>{{Jct|country=NPL|NH|35}}–मनमत <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–पथलैया||{{convert|350|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|359|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|369|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="2"| [[बागमती प्रदेश]]||[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|09}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]||{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[चितवन जिल्ला|चितवन]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|42}}–[[भण्डारा]]</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–गोन्द्राङ <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–हाकिम चोक, पुलचोक <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–[[नारायणगढ]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–नारायणगढ||{{convert|453|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|474|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|476|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[नवलपुर जिल्ला|नवलपरासी पूर्व]]|| {{Jct|country=NPL|NH|45}}–डण्डा <br>{{Jct|country=NPL|NH|72}}–[[दुम्किबास]]|| {{convert|503|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|539|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="7"|[[लुम्बिनी प्रदेश]]||[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी पश्चिम]]||{{Jct|country=NPL|NH|46}}–भुमही||{{convert|565|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]]|| {{Jct|country=NPL|NH|47}}–[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|52}}–[[सालझण्डी]]||{{convert|593|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|619|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]]|| {{Jct|country=NPL|NH|50}}–जितपुर <br>{{Jct|country=NPL|NH|51}}–गोरुसिङ्गे||{{convert|625|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|639|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]]||{{Jct|country=NPL|NH|71}}–[[भालुवाङ]]|| |- |[[दाङ जिल्ला|दाङ]]||{{Jct|country=NPL|NH|53}}–[[भालुवाङ]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|54}}–[[लमही नगरपालिका|लमही]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|55}}–अमेलिया|| |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]]||{{Jct|country=NPL|NH|58}}–[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]|| |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]]|| {{Jct|country=NPL|NH|59}}–भुरीगाउँ|| |- |rowspan="2"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]||[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]|| {{Jct|country=NPL|NH|62}}–[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|65}}–स्याउली बजार <br>{{Jct|country=NPL|NH|66}}–[[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[दैजी]]|| |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|67}}–गड्डाचौकी <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–गड्डाचौकी || |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] 5b7torrg2kryp69aw4cti9lf96yetfg 1365267 1365266 2026-07-08T12:24:57Z Bishaldev100 28807 /* खण्डहरू (पूर्व देखि पश्चिम) */ 1365267 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको प्रमुख राजमार्ग}} {{Infobox road | name = | country = NPL | type = NH | route = 01 | length_km = 1027.67 | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q3595565|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = महेन्द्र राजमार्ग (रातो रङमा) | terminus_a = [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]] <br>{{jct|country=IND|NH|327B}} | terminus_b = [[महेन्द्रनगर]] [[File:Flag of Nepal.svg|alt=|20x20px|Flag of Nepal]]<Br>{{jct|country=IND|NH|9}} | junction = {{jct|country=NPL|NH|02}} [[मेची राजमार्ग]] (चारआली) <br> {{jct|country=NPL|NH|04}} ([[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|73}} (सुरुङ्गा) <br> {{jct|country=NPL|NH|78}} (दमक, उर्लाबारी)<br> {{jct|country=NPL|NH|76}} (दमक)<br> {{jct|country=NPL|NH|08}} [[कोशी राजमार्ग]] ([[इटहरी]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|05}} [[हुलाकी राजमार्ग]] (लौकाही, कञ्चनपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|14}} (बरियार) <br> {{jct|country=NPL|NH|16}} [[सगरमाथा राजमार्ग]] (कदमहा) <br> {{jct|country=NPL|NH|20}} [[सिद्धिचरण राजमार्ग]] (चौंल, मिर्चैया)<br> {{jct|country=NPL|NH|13}} [[बिपी राजमार्ग]] ([[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|32}} (नवलपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|36}} (चन्द्रनिगाहपुर) <br> {{jct|country=NPL|NH|35}} (मान) <br> {{jct|country=NPL|NH|41}} [[त्रिभुवन राजमार्ग]] (पथलैया, हेटौंडा) <br> {{jct|country=NPL|NH|09}} ([[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|42}} ([[भण्डारा]]) <br> {{jct|country=NPL|NH|44}} [[मदन आश्रित राजमार्ग]] (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|77}} (नारायणगढ)<br> {{jct|country=NPL|NH|45}} (दलदले)<br> {{jct|country=NPL|NH|72}} ([[दुम्किबास]])<br> {{jct|country=NPL|NH|46}} (भुमही)<br> {{jct|country=NPL|NH|47}} [[सिद्धार्थ राजमार्ग]] ([[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]])<br> {{jct|country=NPL|NH|52}} ([[सालझण्डी]])<br> {{jct|country=NPL|NH|50}} (जीतपुर)<br> {{jct|country=NPL|NH|55}} [[राप्ती राजमार्ग]] ([[सतबरिया]])<br> {{jct|country=NPL|NH|58}} [[रत्न राजमार्ग]] ([[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]])<br> {{jct|country=NPL|NH|66}} [[महाकाली राजमार्ग]] ([[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]])<br> | ahn = {{Jct|country=ASIA|AH|2}} | alternate_name = | next_type = NH | next_route = 02 | previous_type = NH | previous_route = 80 | established= १९६७ }} '''महेन्द्र राजमार्ग''' वा '''राष्ट्रिय राजमार्ग ०१''' जसलाई '''पूर्व–पश्चिम राजमार्ग''' पनि भनिन्छ, नेपालको [[मधेश प्रदेश|तराई]] भौगोलिक क्षेत्र भएर जाने प्रमुख राजमार्ग हो। यो पूर्वमा [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] देखि पश्चिममा [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म फैलिएको छ र देशको सम्पूर्ण चौडाइलाई जोड्दछ। यो नेपालको सबैभन्दा लामो राजमार्ग हो र विभिन्न देशहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएको हो।<ref name="Highways in Nepal">{{cite web| url=http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| title=Highways in Nepal| publisher=Adarsha Nepal Adventure| access-date=2010-05-18| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php| archive-date=2013-07-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php |date=2013-07-03 }}</ref> यस राजमार्गको नाम राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]को नामबाट राखिएको हो। == विवरण == महेन्द्र राजमार्ग प्रायः दुबैतर्फ एक-एक लेनको सडक हो। यो नेपालको पूर्वाधारको एक प्रमुख आधार हो किनभने यो बन्नुअघि पूर्व-पश्चिम यात्राका लागि [[राणा शासन]] कालमा बनेको [[हुलाकी राजमार्ग]], महँगो र सीमित हवाई यात्रा वा भारतीय रेल र बसको प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता थियो। यो राजमार्गले [[तराई]] क्षेत्रलाई पूर्वदेखि पश्चिमसम्म {{convert|1030|km}} भन्दा बढी दूरीमा पार गर्दछ।<ref name=woodhatch>{{cite book|url = https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |url-access = registration |page = [https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/450 450] |quote = Mahendra Highway. | title =Nepal handbook |year = 1999 |via = Internet Archive | work =Western Nepal p. 29, Junctions p. 44, Length p. 238, Overview p. 373, Nepalganj p. 394 -398, Terai east of Sapt Kosi p. 401, Janakpur p. 436, Eastern Nepal p. 450 | first=Tom | last=Woodhatch | publisher = Footprint Handbooks |access-date = 2010-05-18}}</ref> यसले नेपाललाई पूर्वमा [[काँकडभिट्टा]] ([[मेचीनगर नगरपालिका]]) देखि पश्चिममा महेन्द्रनगर (भीमदत्त) सम्म जोड्दछ। [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] र [[चितवन उपत्यका]] यस राजमार्गको मध्य भागमा अवस्थित छन्। यस राजमार्गमा र यसको आसपास रहेका प्रमुख गन्तव्यहरू [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]], [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[वीरगञ्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]], [[नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], र [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हुन्।<ref name="Highways in Nepal"/> महेन्द्र राजमार्गमा पर्ने अन्य सहरहरूमा [[बिर्तामोड]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[लहान नगरपालिका|लहान]], [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]], [[नारायणगढ]] र [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]] पर्दछन्। यस राजमार्गको दक्षिणमा नेपाल र भारतबीचका पाँचवटा आधिकारिक सीमा नाकाहरू रहेका छन्।<ref name=woodhatch/> यस राजमार्गमा ५०० भन्दा बढी पुलहरू रहेका छन्।<ref name=":0" /> नेपालका सीमित "राजमार्गहरू" मध्ये धेरैजसोको अवस्था उपेक्षित छ। [[पृथ्वी राजमार्ग]] लगायत सबैभन्दा व्यस्त राजमार्गहरूले अत्यधिक ट्राफिक चापको समस्या झेल्नु परिरहेको छ। यो राजमार्गले [[कर्णाली प्रदेश]] बाहेक नेपालका सबै [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] भएर जान्छ। महेन्द्र राजमार्गले तराईका २० जिल्लाहरूमध्ये [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] बाहेक सबै जिल्लाहरूलाई छुन्छ। यसले दुईवटा पहाडी जिल्लाहरू [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]लाई पनि छुन्छ। यो राजमार्ग हाल संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एसियाली राजमार्ग परियोजनाको एक भाग हो।<ref name="Kamat">Kamat, Rahul [http://www.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609 The Great Asian Highway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117233246/http://projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=8609|date=2010-01-17}}, Project Monitor website, 31 January 2005. Retrieved 2009-05-05</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Highway Network {{!}} goTaiping |url=https://www.gotaiping.com/asian-highway-network/ |access-date=2022-08-02 |language=en}}</ref> == इतिहास == राणा कालमा पूर्व-पश्चिम क्षेत्र जोड्ने राजमार्ग मुख्य रूपमा हुलाकी राजमार्गमा मात्र सीमित थियो। तर यो राजमार्ग पूर्ण रूपमा पक्की वा कालोपत्रे सडक थिएन। यो पश्चिममा [[राप्ती नदी]] सम्म मात्र सीमित थियो र [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] चार जिल्लालाई समावेश गरेको थिएन जुन [[नयाँ मुलुक]]को नामले प्रसिद्ध थियो।<ref name=":0" /> घना जङ्गल र उत्तर-दक्षिणतिर पुलहरू नभएका कारण नेपालीहरूलाई [[चितवन जिल्ला|चितवन]] वा नयाँ मुलुकका जिल्लाहरूमा एक जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जाँदा भारतीय क्षेत्र हुँदै यात्रा गर्न बाध्यता थियो।<ref name=":0" /> यो भारतमाथिको निर्भरता अन्त्य गर्नका लागि [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले पूर्व-पश्चिम राजमार्गको अवधारणा ल्याउएका थिए, जसको नाम उनकै नाममा राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=RAI |first=HEMLATA |date=2000-09-06 |title=The east is east, and west is west- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=10942#.Ytnu6UxBzDc |access-date=2022-07-22 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> पर्याप्त बजेटको अभावमा यो विभिन्न देशहरूको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":14">{{Cite web |last=गौतम |first=युवराज |title=राजा महेन्द्रको सपना |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html |access-date=2022-06-30 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=नेपाली}}</ref> राजा महेन्द्रले सुरुमा भारतलाई यो राजमार्ग बनाउन अनुरोध गरेका थिए। तर भारतले अस्वीकार गरेपछि [[सोभियत सङ्घ]] को सहयोग खोजिएको थियो। भारतले पनि [[ढल्केबर]] देखि बाराको पथलैया सम्मको सडक सोभियत सङ्घले बनाएको देखेर आकर्षित भएको थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title='Promising new beginning in Russia-Nepal relations' |url=https://kathmandupost.com/interviews/2015/09/30/promising-new-beginning-in-russia-nepal-relations |access-date=2022-06-30 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यसैगरी मेची–ढल्केबर (झापा देखि जनकपुर) खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो,<ref>{{Cite web |title=Agreement on Construction of East West Highway |url=https://mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6127/Agreement+on+Construction+of+East+West+Highway |access-date=2022-06-30 |website=mea.gov.in |language=english}}</ref> जबकि हेटौँडा–नारायणगढ खण्ड अमेरिकी सहयोग मार्फत [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले बनाएको थियो र नारायणगढ–बुटवल खण्ड बेलायतले बनाएको थियो।<ref name=":2">{{Cite book |url=https://searchworks.stanford.edu/view/12333270 |title=UK aid for road-building in Nepal: East-West Highway |date=2012 |publisher=Adam Matthew Digital |editor-last=Adam Matthew Digital (Firm) |location=Marlborough, Wiltshire}}</ref> अन्तमा बुटवल–कोहलपुर खण्ड भारतले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":0">Pulipaka, S., NR, A. S., Harshini, M., Deepalakshmi, V. R., & Korrapati, K. (2018). India’s development assistance and connectivity projects in Nepal.</ref> वि.सं २०१९ वैशाख १ मा राजा महेन्द्रले [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] मा राजमार्गको शिलान्यास गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै |url=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns= |access-date=2022-06-30 |website=[[हाम्रो पात्रो]]}}</ref> यो राजमार्गलाई पछि राजा महेन्द्रको सम्मानमा महेन्द्र राजमार्ग नाम दिइएको थियो। यो राजमार्गले देशको समग्र सामाजिक-आर्थिक विकासमा ठूलो योगदान दिएको छ।<ref>Rankin, K., Sigdel, T., Rai, L., Kunwar, S., & Hamal, P. (2017). Political economies and political rationalities of road building in Nepal. ''Studies in Nepali History and Society'', ''22''(1), 43-84.</ref><ref>Hörmann, André (2021). Mahendra highway. Salzgeber, Deutschland .</ref><ref name=":0" /> यो राजमार्गको निर्माण परियोजना २०१९ मा सुरु भएको थियो र २०५६ मा पश्चिमी खण्ड पूरा भएसँगै पूरै राजमार्ग सम्पन्न भएको थियो। हाल यो राजमार्गलाई चार लेनमा विस्तार गर्ने काम भइरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=महेन्द्र राजमार्ग चार लेन बनाइने |url=https://annapurnapost.com/news/mhendr-raajmaarg-caar-len-bnaaine-105076 |access-date=2022-07-21 |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == खण्डहरू (पूर्व देखि पश्चिम) == === मेचीनगर (काँकडभिट्टा) देखि ढल्केबर === [[File:D9rZY4FU4AAyVYl.jpg|alt=Jhapa portion of EW Highway (h01)|thumb|महेन्द्र राजमार्गको झापा खण्ड]] यो राजमार्गको खण्ड भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो। निर्माण कार्य सन् १९६६ मा सुरु भई सन् १९७१ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":0" /> [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] दक्षिण-पूर्वी नेपालमा अवस्थित छ र यो नेपाल-भारत सीमामा पर्छ। [[मेची नदी]] (महानन्दा नदीको सहायक नदी) ले सीमा बनाएको छ।<ref name="reed">{{cite book|url =https://books.google.com/books?id=lcbUIOTcE18C&q=Mahendra+Highway+Nepalganj&pg=PA361 | title = The rough guide to Nepal | work = Nepalganj p. 361, Mahendranagar p. 374, Janakpur p. 388, Kankarbhitta p. 400, Itahar p. 442 | last=David Reed, James McConnachie | year = 2002 | publisher = Rough Guides | isbn = 9781858288994 |access-date = 2010-05-18}}</ref> भारतीय खण्डमा यो सडक [[पानीट्याङ्की]], [[बागडोग्रा]] र [[सिलगढी]] हुँदै अघि बढ्छ। [[File:Koshi Barrage -00003921.jpg|alt=Koshi Barrage|left|thumb|[[कोशी बाँध|कोशी ब्यारेज]]]] मेचीनगर (काँकडभिट्टा) बाट राजमार्ग {{convert|108|km}} सम्म अपेक्षाकृत सहज रूपमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] सम्म पुग्छ। मेचीनगरबाट {{convert|20|km}} पश्चिममा चारआलीमा [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जाने र बिर्तामोडमा [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] जाने सडक चोक छन्। बाटोमा खादम नदी (इटहरीबाट {{convert|10|km}} पूर्व), रातुवा नदी (दमक नजिक) लगायत थुप्रै खोलाहरू पार गर्नुपर्छ।<ref name="woodhatch" /> इटहरी सडक मिलन बिन्दु हो, जहाँबाट दक्षिणमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] (नेपाल-भारत सीमातर्फ) र उत्तरमा [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] तथा [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] जाने बाटोहरू छन्।<ref name="woodhatch" /> [[कोशी ब्यारेज]] इटहरीबाट {{convert|42.2|km}} दूरीमा छ। महेन्द्र राजमार्गले भारदह र भन्ताबारीबीच कोशी ब्यारेजमाथि पार गर्छ।<ref name="reed" /> [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] महेन्द्र राजमार्गबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ। आरक्षणको कार्यालय कुसाहमा छ, जुन राजमार्गबाट {{convert|3|km}} भित्र पर्छ।<ref name="reed" /> [[File:Under Construction Mahendra Highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग सरलाहीमा (६ लेन निर्माणाधीन)]] [[File:National highway.jpg|thumb|महेन्द्र राजमार्ग चन्द्रपुर, रौतहट]] === ढल्केबरदेखि हेटौँडा === महेन्द्र राजमार्ग तराईको भू–भाग हुँदै पश्चिमतर्फ अघि बढ्छ। यो राजमार्गले [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] जङ्सनभन्दा {{convert|43|km}} पूर्व [[बलान नदी]] र त्यसको {{convert|14|km}} पछि [[कमला नदी]] पार गर्दछ।<ref name=reed/> सयभन्दा बढी मन्दिरहरू भएको सहर जनकपुर, [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर ]]बाट {{convert|169|km}} र [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट {{convert|106|km}} को दूरीमा रहेको छ।<ref name=woodhatch/> जनकपुर महेन्द्र राजमार्गको ढल्केबर जङ्सनबाट {{convert|25|km}} दक्षिणमा पर्दछ। हिन्दु इतिहासले जनकपुरलाई प्राचीन [[मिथिला राज्य|मिथिला]]को राजधानीको रूपमा पहिचान गर्दछ।<ref name=reed/> [[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]मा यो राजमार्ग [[विपी राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जुन हाल काठमाडौँलाई तराई क्षेत्रसँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हो। पथलैयामा महेन्द्र राजमार्गले [[त्रिभुवन राजपथ]]लाई भेट्छ, जुन भारतीय सीमानाका [[रक्सौल]]/[[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]बाट ३० किलोमिटर उत्तरमा पर्दछ। यस जङ्सनबाट काठमाडौँ राजमार्ग भएर {{convert|253|km}} उत्तरमा रहेको छ। यी दुई राजमार्गहरू मिलेर [[चुरे]] पार गर्दै [[चितवन उपत्यका]]को [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] पुग्छन्। यस राजमार्गको १०९ किलोमिटर लामो ढल्केबर–पथलैया खण्ड [[सोभियत सङ्घ]]ले निर्माण गरेको थियो।<ref name=":1" /> यस्तै, त्रिभुवन राजपथको भाग रहेको पथलैया–हेटौँडा खण्ड भारतले सन् १९५६ मा निर्माण सम्पन्न गरेको थियो, तर यसलाई सन् १९६५ मा मात्र नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref name="woodhatch2">{{cite book |last=Woodhatch |first=Tom |url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |title=Nepal handbook |work=p. 431 |publisher=Footprint Handbooks |year=1999 |isbn=9781900949446 |page=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/431 431] |quote=Tribhuvan Highway. |access-date=18 May 2010 |url-access=registration}}</ref><ref name=":0" /> === हेटौँडादेखि नारायणगढ === हेटौँडाको बुद्ध चोकमा महेन्द्र राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ छुट्टिन्छन् र महेन्द्र राजमार्ग पश्चिमतर्फ [[नारायणगढ]] तर्फ लाग्दछ। सडकको यो खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]]को सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यो राजमार्गले टिकौली जङ्गल पार गर्दै [[रत्ननगर नगरपालिका|रत्ननगर]]लाई [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]सँग जोड्दछ। नारायणगढ चोकमा यो खण्ड [[मुग्लिन]] जोड्ने [[मदन आश्रित राजमार्ग]]सँग भेटिन्छ। यो खण्ड नारायणगढ स्थित [[नारायणी नदी]]को पुलमा गएर टुङ्गिन्छ। [[File:Mahendra Rajmarg0471 Butwal.JPG|thumb|बुटवलमा महेन्द्र राजमार्ग]] [[File:Pathlaiya, Nepal.jpg|thumb|[[बारा जिल्ला]]को पथलैयामा महेन्द्र राजमार्ग]] === नारायणगढदेखि बुटवल === राजमार्गको यो खण्ड [[संयुक्त अधिराज्य]] (बेलायत) को आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको थियो।<ref name=":2" /> [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[चुरे]]को फेदीमा [[तिनाउ नदी]]को पश्चिमी किनारमा अवस्थित छ।<ref name="woodhatch" /> बुटवलमा यो राजमार्ग [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]सँग जोडिन्छ, जसले दक्षिणमा नेपाल–भारत सीमामा पर्ने [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]], [[सुनौली]], र [[महाराजगञ्ज, उत्तर प्रदेश|महाराजगञ्ज]] तथा उत्तरमा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्दछ। यो खण्ड [[नवलपरासी जिल्ला]] (पूर्व र पश्चिम) भएर जान्छ, जहाँ यस राजमार्गको मध्यविन्दु पर्दछ। यो खण्ड बुटवलको लखन थापा चोकमा गएर टुङ्गिन्छ। यसको निर्माण कार्य संयुक्त अधिराज्यको सार्वजनिक भवन र निर्माण मन्त्रालयद्वारा गरिएको थियो। ५ वर्षको अवधिमा यसको अनुमानित लागत करिब ४२.५ लाख पाउन्ड स्टर्लिङ रहेको थियो, जसमध्ये आधा अनुदान र आधा २५ वर्षमा फिर्ता गर्ने गरी ब्याजमुक्त ऋणका रूपमा उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings. |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1968/jun/20/nepal-east-west-highway}}</ref> यसको निर्माणलाई दुई खण्डमा विभाजन गरिएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |title=Film 8487 : Highway construction in Nepal during 1970s. |url=https://www.youtube.com/watch?v=p3umg6J1ibQ}}</ref> सन् १९७० मार्च १० सम्ममा निर्माण गर्नुपर्ने ७५ माइलमध्ये ३० माइल जङ्गल फँडानी र सर्भेक्षण भइसकेको थियो भने करिब १२ माइल सडक निर्माणाधीन अवस्थामा थियो।<ref>{{Cite web |title=Archived records of parliamentary proceedings1970 |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1970/mar/10/nepal-east-west-highway#column_1106}}</ref> सन् १९७२ सम्ममा पश्चिमी खण्डको निर्माण सम्पन्न भई उद्घाटन गरिएको थियो भने त्यसको तीन वर्षपछि पूर्वी खण्डको काम पनि सम्पन्न भएको थियो।<ref name=":3" /> === बुटवलदेखि कोहलपुर === मेची–ढल्केबर खण्ड जस्तै यो खण्ड पनि भारतको आर्थिक सहयोगमा निर्माण गरिएको हो। यद्यपि, पूर्वी खण्डको काम सम्पन्न भएपछि मात्र यो खण्ड निर्माण गर्ने सम्झौता भएको थियो। यसको निर्माण सन् १९७२ मा सुरु भई सन् १९७६ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=1972-06-15 |title=Agreement Between The Government Of India And His Majesty's Government Of Nepal For The Construction of Butwal- Nepalganj Sector Of Mahendra Rajmarg |url=http://mea.gov.in/Portal/LegalTreatiesDoc/NP72B1577.pdf |website=नेपालका परराष्ट्र मन्त्रालय (भारत)}}</ref> यो खण्ड बुटवलको महेन्द्र चोकबाट पश्चिमतर्फ सुरु हुन्छ। राजमार्ग बुटवलबाट उत्तरतर्फ मोडिएर ३५० मिटरको उकालो पार गर्दै दुधवा पहाड छिचोलेर [[भित्री मधेश]]मा पर्ने देउखुरी उपत्यका प्रवेश गर्दछ। त्यसपछि यसले [[राप्ती नदी|पश्चिम राप्ती नदी]] पार गर्दछ। नदी पार गर्ने बित्तिकै (हेटौँडाबाट २९१ किमीको दूरीमा) राजमार्ग [[भालुवाङ]] पुग्छ, जहाँबाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] र [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] जिल्लाहरूका लागि छुट्छ। महेन्द्र राजमार्ग पुनः पश्चिमतर्फ मोडिएर देउखुरी उपत्यका हुँदै राप्ती नदीको तल्लो तटीय क्षेत्र पछ्याउँदै अघि बढ्छ। भालुवाङबाट २७ किमी पश्चिममा रहेको [[लमही नगरपालिका|लमही]]बाट एउटा सहायक सडक उत्तरतर्फ [[दाङ उपत्यका]], [[दाङ विमानस्थल]] र [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]] सहरका लागि जान्छ। लमहीबाट ३५ किमी अगाडि बढेपछि [[राप्ती राजमार्ग]] सुरु हुन्छ, जसले उत्तरतर्फ [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] जिल्लाहरूलाई जोड्दछ। === कोहलपुरदेखि महेन्द्रनगर === हेटौँडाबाट ४२८ किलोमिटर पश्चिममा रहेको [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]], एउटा महत्त्वपूर्ण विन्दु हो। यहाँबाट दक्षिणतर्फ {{convert|13|km}} को दूरीमा [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] र भारतीय सीमा पर्दछ भने उत्तरतर्फ [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] जाने सडक रहेको छ। कोहलपुरबाट राजमार्ग कुसुम–इलाका जङ्गल भएर अघि बढ्छ, जसलाई [[बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को सम्भावित विस्तार क्षेत्रको रूपमा हेरिएको छ।<ref name="reed" /> [[चिसापानी, बाँके|चिसापानी]]मा [[कर्णाली नदी]] पार गरेपछि राजमार्ग पश्चिमतर्फ भारतको सिमानामा रहेको [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (महेन्द्रनगर) सम्म पुग्छ र [[महाकाली नदी]]को ब्यारेज पार गर्दछ। चिसापानी र भीमदत्तबीचको सडक खण्डको अवस्था केही कमजोर रहेको छ। भीमदत्तबाट भारतको [[उत्तराखण्ड]]को पहिलो सहर [[बनबसा]]सम्म {{convert|4|km}} को विस्तार सडक रहेको छ।<ref name="reed" /> साथै, महेन्द्रनगर–टनकपुर लिङ्क रोडले यस राजमार्गलाई टनकपुर ब्यारेजसँग जोड्दछ। यस खण्डमा जम्मा २२ वटा पुलहरू रहेका छन्, जसको निर्माण कार्य सन् १९९६ मा सुरु भई सन् २००० मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>Jayanta Kumar Ray, India’s Foreign Relations, 1947–2007 (New Delhi: Routledge, 2011), p. 451.</ref><ref>{{Cite book |last=Singh |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=onyAfyzvuXYC&dq=kohalpur+mahakali+section+mahendra+highway+india&pg=PA214 |title=Relations of NDA and UPA with Neighbours |date=2010 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=978-81-212-1060-7 |pages=214 |language=en}}</ref> == प्रमुख विन्दुहरू == {| class="wikitable" |+ {{Jct|country=NPL|NH|01}} (महेन्द्र राजमार्ग) |- ! प्रदेश !! जिल्ला !! मिलन–स्थान !! किमी (माइल) |- |rowspan="3"|[[कोशी प्रदेश]] ||[[झापा जिल्ला|झापा]]|| ⬇ [[मेची पुल]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|02}}–चारआली<br>{{Jct|country=NPL|NH|04}}–[[बिर्तामोड]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|07}}–[[सुरुङ्गा]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|09}}–दोमुखा<br>{{Jct|country=NPL|NH|76}}–[[दमक]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|78}}–[[उर्लाबारी]]||{{convert|0|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|12|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|21|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|29|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|32|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|53|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|56|km|mi|2|abbr=on}} |- | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|08}}–[[इटहरी]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|07}}–झुम्का </span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[लौकही]]|| {{convert|93|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|101|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|119|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[कञ्चनरूप नगरपालिका|कञ्चनरूप]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|16}}–कदमहा चोक||{{convert|151|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|152|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|193|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="5"|[[मधेश प्रदेश]]|| [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]]||{{Jct|country=NPL|NH|14}}–[[लहान नगरपालिका|लहान]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–चोहर्वा <br>{{Jct|country=NPL|NH|20}}–[[मिर्चैया नगरपालिका|मिर्चैया]] <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|80}}–बस्तीपुर चोक</span> ||{{convert|197|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|219|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|225|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|234|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] ||<span style="background-color:#ffdead"> {{Jct|country=NPL|NH|79}}–गोदार</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|30}}–धारापानी <br>{{Jct|country=NPL|NH|22}}–[[ढल्केबर]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|26}}–जमुनीबास <br><span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|24}}–लालगढ</span> ||{{convert|241|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|249|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|258|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|261|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|266|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]]||{{Jct|country=NPL|NH|13}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]] <br> {{Jct|country=NPL|NH|28}}–[[बर्दिबास नगरपालिका|बर्दिबास]]<br> {{Jct|country=NPL|NH|32}}–नवलपुर||{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|273|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|301|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]|| {{Jct|country=NPL|NH|36}}–[[चन्द्रनिगाहपुर]] ||{{convert|328|km|mi|2|abbr=on}}<br> |- |[[बारा जिल्ला|बारा]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|33}}–[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] </span><br>{{Jct|country=NPL|NH|35}}–मनमत <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–पथलैया||{{convert|350|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|359|km|mi|2|abbr=on}}<br> {{convert|369|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="2"| [[बागमती प्रदेश]]||[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|09}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|41}}–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]||{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|403|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[चितवन जिल्ला|चितवन]]|| <span style="background-color:#ffdead">{{Jct|country=NPL|NH|42}}–[[भण्डारा]]</span> <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–गोन्द्राङ <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–हाकिम चोक, पुलचोक <br>{{Jct|country=NPL|NH|77}}–[[नारायणगढ]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|44}}–नारायणगढ||{{convert|453|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|474|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|476|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|480|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[नवलपुर जिल्ला|नवलपरासी पूर्व]]|| {{Jct|country=NPL|NH|45}}–डण्डा <br>{{Jct|country=NPL|NH|72}}–[[दुम्किबास]]|| {{convert|503|km|mi|2|abbr=on}} <br>{{convert|539|km|mi|2|abbr=on}} |- |rowspan="7"|[[लुम्बिनी प्रदेश]]||[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी पश्चिम]]||{{Jct|country=NPL|NH|46}}–भुमही||{{convert|565|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]]|| {{Jct|country=NPL|NH|47}}–[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|52}}–[[सालझण्डी]]||{{convert|593|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|619|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]]|| {{Jct|country=NPL|NH|50}}–जितपुर <br>{{Jct|country=NPL|NH|51}}–गोरुसिङ्गे||{{convert|625|km|mi|2|abbr=on}}<br>{{convert|639|km|mi|2|abbr=on}} |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]]||{{Jct|country=NPL|NH|71}}–[[भालुवाङ]]|| |- |[[दाङ जिल्ला|दाङ]]||{{Jct|country=NPL|NH|53}}–[[भालुवाङ]]<br>{{Jct|country=NPL|NH|54}}–[[लमही नगरपालिका|लमही]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|55}}–अमेलिया|| |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]]||{{Jct|country=NPL|NH|58}}–[[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]|| |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]]|| {{Jct|country=NPL|NH|59}}–भुरीगाउँ|| |- |rowspan="2"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]||[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]]|| {{Jct|country=NPL|NH|62}}–[[लम्कीचुहा नगरपालिका|लम्कीचुहा]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|65}}–स्याउली बजार <br>{{Jct|country=NPL|NH|66}}–[[अत्तरिया नगरपालिका|अत्तरिया]] <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–[[दैजी]]|| |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]|| {{Jct|country=NPL|NH|67}}–गड्डाचौकी <br>{{Jct|country=NPL|NH|05}}–गड्डाचौकी || |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] tbg58f8hm5lei5lwzacs4vgilfo9rnq 0 9032 1365482 1309350 2026-07-09T07:02:00Z Bishaldev100 28807 1365482 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} नीराजन रायमाझी [[नेपाल]]का [[भकुन्डो|फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनको जन्म २०३६ माघ १५मा [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]को [[जोरपाटी]]मा भएको हो। उनका पिता रामसुन्दर र माता गंगा रायमाझि हुनुहुन्छ। उनले सन् २००३ फेब्रुअरीदेखि [[जर्मनी]]को [[ओर्नेक]] टिमका लागि खेलेका थिए। [[श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] {{stub}} i5rvly89tcz5xznok8umucjy18ahfv0 1365483 1365482 2026-07-09T07:03:08Z Bishaldev100 28807 1365483 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox football biography | name = निराजन रायमाझी | image = | caption = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1980|1|29|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | height = | position = [[Forward (association football)|Striker]] | years1 = 1997–2001 | clubs1 = [[Ranipokhari Corner Team|Ranipokhari Corner]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2002–2003 | clubs2 = [[Friends Club]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 2003–2004 | clubs3 = [[SC Union 03 Altona|SC Union 03]] | caps3 = | goals3 = | years4 = 2004–2006 | clubs4 = [[Friends Club]] | caps4 = | goals4 = | years5 = 2006–2015 | clubs5 = [[New Road Team]] | caps5 = | goals5 = | nationalyears1 = 1999–2010 | nationalteam1 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps1 = 21 | nationalgoals1 = 13 | club-update = | nationalteam-update = }} नीराजन रायमाझी [[नेपाल]]का [[भकुन्डो|फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनको जन्म २०३६ माघ १५मा [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]को [[जोरपाटी]]मा भएको हो। उनका पिता रामसुन्दर र माता गंगा रायमाझि हुनुहुन्छ। उनले सन् २००३ फेब्रुअरीदेखि [[जर्मनी]]को [[ओर्नेक]] टिमका लागि खेलेका थिए। [[श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] {{stub}} 5uhuhr0rmgsr2enfcc097r9d6iwm461 1365484 1365483 2026-07-09T07:05:35Z Bishaldev100 28807 1365484 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox football biography | name = निराजन रायमाझी | image = | caption = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1980|1|29|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | height = | position = [[Forward (association football)|Striker]] | years1 = 1997–2001 | clubs1 = [[आरसीटि क्लब]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2002–2003 | clubs2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 2003–2004 | clubs3 = [[SC Union 03 Altona|SC Union 03]] | caps3 = | goals3 = | years4 = 2004–2006 | clubs4 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] | caps4 = | goals4 = | years5 = 2006–2015 | clubs5 = [[एनआरटी क्लब]] | caps5 = | goals5 = | nationalyears1 = 1999–2010 | nationalteam1 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps1 = 21 | nationalgoals1 = 13 | club-update = | nationalteam-update = }} नीराजन रायमाझी [[नेपाल]]का [[भकुन्डो|फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनको जन्म २०३६ माघ १५मा [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]को [[जोरपाटी]]मा भएको हो। उनका पिता रामसुन्दर र माता गंगा रायमाझि हुनुहुन्छ। उनले सन् २००३ फेब्रुअरीदेखि [[जर्मनी]]को [[ओर्नेक]] टिमका लागि खेलेका थिए। [[श्रेणी:नेपाली खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] {{stub}} 2eu0htqcvuzseyzmcdokuubm3jvpifj 0 13521 1365480 371727 2026-07-09T06:57:53Z Bishaldev100 28807 1365480 wikitext text/x-wiki '''गणितज्ञ''' त्यस व्यक्तिलाई भनिन्छ जसको अध्ययन र अनुसंधानको प्राथमिक क्षेत्र [[गणित]] हुन्छ। [[चित्र:Leonhard Euler 2.jpg|thumb|left|[[लियोनार्ड यूलर]] एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ ]] [[चित्र:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|center|[[सर आईजक न्यूटन]] एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ .]] {{stub}} {{Commonscat|Mathematicians}} [[श्रेणी:विज्ञान]] 6l6fyyhism7bow7nz5l2fda2gt0pkdb 1365481 1365480 2026-07-09T06:58:12Z Bishaldev100 28807 1365481 wikitext text/x-wiki '''गणितज्ञ''' त्यस व्यक्तिलाई भनिन्छ जसको अध्ययन र अनुसंधानको प्राथमिक क्षेत्र [[गणित]] हुन्छ। [[चित्र:Leonhard Euler 2.jpg|thumb|[[लियोनार्ड यूलर]] एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ ]] [[चित्र:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|center|[[सर आईजक न्यूटन]] एकजना प्रसिद्ध गणितज्ञ .]] {{stub}} {{Commonscat|Mathematicians}} [[श्रेणी:विज्ञान]] qx1qiibcey7xe869ym4zdfodh64ulen 0 47208 1365462 1101833 2026-07-09T06:12:22Z Bishaldev100 28807 1365462 wikitext text/x-wiki {{मेटाउने|1}}{{Orphan|date=मार्च २०१२}} {{Infobox officeholder | name = सेप ब्लाटर | image = Sepp Blatter (2009).jpg | imagesize = 200px | caption = Sepp Blatter in 2009 | order = 8th | office = फिफाका अध्यक्ष | term_start = 8 June 1998 | term_end = | predecessor = [[João Havelange]] | successor = Incumbent | birth_date = {{birth date and age|1936|3|10|df=y}} | birth_place = [[Visp]], Valais, स्विजरल्यान्ड | death_date = | birthname = Joseph Scheiße Blatter | nationality = [[Swiss nationality law|Swiss]] | spouse = Graziella Bianca<br><small>(m. 2002–2004)</small> | children = Corinne Blatter{{cn|date=June 2011}} | alma_mater = [[University of Lausanne]] | residence = जुरिच, [[स्विजरल्यान्ड]] }} '''सेप ब्लाटर''' {{stub}} {{Commonscat|Joseph Blatter}} [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:फिफाका अध्यक्ष]] [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] r067rlz9xyuakdrdsrdrra3teox4pg6 1365463 1365462 2026-07-09T06:13:48Z Bishaldev100 28807 1365463 wikitext text/x-wiki {{Db-short}}{{Orphan|date=मार्च २०१२}} {{Infobox officeholder | name = सेप ब्लाटर | image = Sepp Blatter (2009).jpg | imagesize = 200px | caption = Sepp Blatter in 2009 | order = 8th | office = फिफाका अध्यक्ष | term_start = 8 June 1998 | term_end = | predecessor = [[João Havelange]] | successor = Incumbent | birth_date = {{birth date and age|1936|3|10|df=y}} | birth_place = [[Visp]], Valais, स्विजरल्यान्ड | death_date = | birthname = Joseph Scheiße Blatter | nationality = [[Swiss nationality law|Swiss]] | spouse = Graziella Bianca<br><small>(m. 2002–2004)</small> | children = Corinne Blatter{{cn|date=June 2011}} | alma_mater = [[University of Lausanne]] | residence = जुरिच, [[स्विजरल्यान्ड]] }} '''सेप ब्लाटर''' {{stub}} {{Commonscat|Joseph Blatter}} [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:फिफाका अध्यक्ष]] [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] kagy7m045iy3bjt3f3xvhfgra4ya5v0 0 47397 1365280 1319244 2026-07-08T12:50:49Z Bishaldev100 28807 /* वृत्ती /सेवा */ 1365280 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = केशर शमशेर जङ्ग बहादुर राणा | image= Kaiser Shamsher Jang Bahadur Rana.jpg | order = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] | office = | term_start = वि.सं. २००७ बैशाख ३० | term_end = वि.सं. २००८ कार्तिक ३० | predecessor = [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा|बबर शम्शेर राणा]] | successor = [[किरण शमशेर राणा]] | birth_date = वि.सं. | birth_place = | death_date = वि.सं २०२१ जेष्ठ २५ | death_place = |spouse =कृष्ण चन्द्रदेवी राणा |relations= [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] (पिता) |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] }} '''केशर सम्शेर राणा''' नेपालका विद्वान व्यक्ति तथा पूर्वमन्त्री थिए। राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]का छोरा केशर सम्शेर अन्तिम राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शम्शेर]]का पालामा सेनाको दोस्रो कमाण्डर जंगीलाठ थिए। प्रजातन्त्रको स्थापना पछि यिनी नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति बनेका थिए। यिनले आफ्नै निवास [[केशर महल]]मा [[केसर पुस्तकालय|केशर पुस्तकालय]]को स्थापना गरेका थिए। यिनले बनाएको केशरमहल स्थित [[स्वप्न बगैंचा]] [[:en:Garden of Dreams|Garden of Dreams]] विश्वप्रसिद्ध बगैंचाहरूमा पर्दछ। गोग्राहा बजारलाई [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] नामाङ्करण यिनले गरेका हुन्। == वृत्ती /सेवा == १९५८: [[मेजर जनरल]]<br>१९७७: लेफ्टिनेन्ट [[जर्नेल|जनरल]]<br>१९७९-१९८७: [[काठमाडौँ|काठमाडौ नगरपालिका]]को अध्यक्ष<br>१९९१-२००२: दक्षिण कमान्डिङ जनरल<br>२००२-२००४: पूर्वी कमान्डिङ जनरल<br>२००४-२००५ [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]]<br>२००७-२००९: प्रधानसेनापति <br>२००७-२०११: [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षामन्त्री]] <br>२००८-२००९: अर्थ मन्त्री <br>२०१२ [[अतिरथी|फिल्ड मार्सल]] === परामर्शदाता सभा (२००९) === २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] र अर्थ बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990|title=श्री ५ महाराजाधिराजका सेक्रेटरीयट नारायणहीटी दरवार काठमाडौंको परामर्शदाताहरुको काम कर्तव्य|last=नारायण|first=गोविन्द|date=२००९ भाद्र १०|work=नेपाल गजेट|author-link=गोविन्द नारायण}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :त्रिशक्ति पट्ट]] [[श्रेणी:अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]] {{stub}} [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] ri2xtqkvhyh4iawpim2w0wy98dtim6x 1365281 1365280 2026-07-08T12:51:25Z Bishaldev100 28807 /* परामर्शदाता सभा (२००९) */ 1365281 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = केशर शमशेर जङ्ग बहादुर राणा | image= Kaiser Shamsher Jang Bahadur Rana.jpg | order = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] | office = | term_start = वि.सं. २००७ बैशाख ३० | term_end = वि.सं. २००८ कार्तिक ३० | predecessor = [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा|बबर शम्शेर राणा]] | successor = [[किरण शमशेर राणा]] | birth_date = वि.सं. | birth_place = | death_date = वि.सं २०२१ जेष्ठ २५ | death_place = |spouse =कृष्ण चन्द्रदेवी राणा |relations= [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] (पिता) |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] }} '''केशर सम्शेर राणा''' नेपालका विद्वान व्यक्ति तथा पूर्वमन्त्री थिए। राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]का छोरा केशर सम्शेर अन्तिम राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शम्शेर]]का पालामा सेनाको दोस्रो कमाण्डर जंगीलाठ थिए। प्रजातन्त्रको स्थापना पछि यिनी नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति बनेका थिए। यिनले आफ्नै निवास [[केशर महल]]मा [[केसर पुस्तकालय|केशर पुस्तकालय]]को स्थापना गरेका थिए। यिनले बनाएको केशरमहल स्थित [[स्वप्न बगैंचा]] [[:en:Garden of Dreams|Garden of Dreams]] विश्वप्रसिद्ध बगैंचाहरूमा पर्दछ। गोग्राहा बजारलाई [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] नामाङ्करण यिनले गरेका हुन्। == वृत्ती /सेवा == १९५८: [[मेजर जनरल]]<br>१९७७: लेफ्टिनेन्ट [[जर्नेल|जनरल]]<br>१९७९-१९८७: [[काठमाडौँ|काठमाडौ नगरपालिका]]को अध्यक्ष<br>१९९१-२००२: दक्षिण कमान्डिङ जनरल<br>२००२-२००४: पूर्वी कमान्डिङ जनरल<br>२००४-२००५ [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]]<br>२००७-२००९: प्रधानसेनापति <br>२००७-२०११: [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षामन्त्री]] <br>२००८-२००९: अर्थ मन्त्री <br>२०१२ [[अतिरथी|फिल्ड मार्सल]] === परामर्शदाता सभा (२००९) === २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा केशर शमशेरलाई [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] र अर्थ बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990|title=श्री ५ महाराजाधिराजका सेक्रेटरीयट नारायणहीटी दरवार काठमाडौंको परामर्शदाताहरुको काम कर्तव्य|last=नारायण|first=गोविन्द|date=२००९ भाद्र १०|work=नेपाल गजेट|author-link=गोविन्द नारायण}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :त्रिशक्ति पट्ट]] [[श्रेणी:अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]] {{stub}} [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] rq1whcnc2fe56vpyd909pap3spbrndf 0 47399 1365270 1275410 2026-07-08T12:33:28Z Bishaldev100 28807 /* राजनीति */ 1365270 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>[https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm]</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990 २००९ भाद्र १०को राजपत्र]</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437 २०१० असार ४ को राजपत्र]</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए। ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} eph7s00lwcl7h6wq2pcj3uv4x7tbksf 1365271 1365270 2026-07-08T12:34:25Z Bishaldev100 28807 /* राजनीति */ 1365271 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>[https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm]</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990 २००९ भाद्र १०को राजपत्र]</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437 २०१० असार ४ को राजपत्र]</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} s02mfzcmav2x4q61d3lncps8ikg467b 1365272 1365271 2026-07-08T12:38:21Z Bishaldev100 28807 /* राजनीति */ 1365272 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>[https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm]</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990 २००९ भाद्र १०को राजपत्र]</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437|title=शाही घोषणा|last=शमशेर|first=तिलक|date=२०१० असार ४|work=नेपाल राजपत्र|publisher=[[मुद्रण विभाग (नेपाल)]]}}</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} b2ms47i2ffw56d00sd6uwpxu5w0sgqm 1365273 1365272 2026-07-08T12:41:51Z Bishaldev100 28807 1365273 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>{{Cite news|url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm|title=Kaski and Lamajung|last=Buyers|first=Christopher |date=|work=|publisher=Royal Ark}}</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990 २००९ भाद्र १०को राजपत्र]</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437|title=शाही घोषणा|last=शमशेर|first=तिलक|date=२०१० असार ४|work=नेपाल राजपत्र|publisher=[[मुद्रण विभाग (नेपाल)]]}}</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} e8jbm3f8w2wkxsqn4yilmuilshn44q6 1365274 1365273 2026-07-08T12:45:23Z Bishaldev100 28807 /* राजनीति */ 1365274 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>{{Cite news|url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm|title=Kaski and Lamajung|last=Buyers|first=Christopher |date=|work=|publisher=Royal Ark}}</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990|title=श्री ५ महाराजाधिराजका सेक्रेटरीयट नारायणहीटी दरवार काठमाडौंको परामर्शदाताहरुको काम कर्तव्य|last=नारायण|first=गोविन्द| author-link =गोविन्द नारायण | date=२००९ भाद्र १०|work=नेपाल गजेट}}</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437|title=शाही घोषणा|last=शमशेर|first=तिलक|date=२०१० असार ४|work=नेपाल राजपत्र|publisher=[[मुद्रण विभाग (नेपाल)]]}}</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} qbveflhbycm8b76cjc5pn2gzjvb84vf 0 53773 1365287 1178230 2026-07-08T13:06:49Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[विवाहको उमेर]] पृष्ठलाई [[पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची]]मा सारियो 1178230 wikitext text/x-wiki '''पहिलो विवाहको उमेर''' ([[:en:Age at first marriage|Age at first marriage]])पहिलो विवाह गरेको उमेर त्यस व्यक्तिको विवाहको उमेर हो।देश अनुसार विवाहको उमेर सरकारले नै तोकिदिएको हुन्छ। नेपालमा [[मुलुकी ऐन]] अनुसार विवाहको उमेरलाई अभिभावकको स्वीकृतिमा १८ वर्ष र अभिभावकको स्वीकृति बगेर २० वर्ष तोकिएको छ। यसरी कानुनले विवाहको उमेर निर्धारण गरिको भएपनि १५ देखि १९ वर्षको उमेरमा पहिलो विवाह गर्नेहरु ४८.९ प्रतिशत रहेको तथ्यांक छ। <ref name=census1>[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf जनगणना २०६८] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=2013-04-18 }}</ref> नेपालको कुनै कुनै समुदायमा अझैपनि बाल विवाह पुर्णरूपमा हट्न सकेको छैन। बाल विवाह रोक्न सरकारी तथा गैर-सरकारी तवरबाट विभिन्न प्रयासहरु पनि भइरहेकै छन। "बीस पारी बिहाबारी" जस्ता नारा बनाइ जनचेतना प्रसारण पनि गर्दै आएका हुन्। सपवमािसपवबिपाविबव छ। <ref name=census1> </ref> {{stub}} ==सन्दर्भ सामग्री== <references/> ==बाहिरी सूत्र== * [http://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf United Nations World Marriage Patterns २०००] * [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_03/1-06032008-EN-AP.PDF Europe: Eurostat numbers for २००६] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या]] [[श्रेणी:जनस्वास्थ्य]] he1c4gm081b2bj16ajl2nyyxherxuka 1365289 1365287 2026-07-08T13:09:34Z पर्वत सुवेदी 31224 1365289 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। 4p0fxz4ve1tjj1jkzsm713cpftg2sh0 1365417 1365289 2026-07-08T13:16:31Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1365417 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरुन|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कोटे डिभोरी|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुटी|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|इक्वेटोरियल गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरिट्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|इस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|माउरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेशेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामास|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलीज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भाडोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हैटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकारागुआ|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|त्रिनिदाद र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|काजाकिस्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिजस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिंगापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्याण्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी तिमुर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिख्टेंस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्याण्ड्स|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्याण्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओशिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर [[Median|मध्यक]] (median) हो, [[Arithmetic mean|औसत]] (mean) होइन। छड्के अक्षर (Italics) मा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाती|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्शल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्याण्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पापुआ न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन टापु|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|तुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअतु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] io79brgmwudjbysm8g89b7lkbaee870 1365419 1365417 2026-07-08T13:18:39Z पर्वत सुवेदी 31224 /* अफ्रिका */ 1365419 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामास|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलीज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भाडोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हैटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकारागुआ|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|त्रिनिदाद र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|काजाकिस्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिजस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिंगापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्याण्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी तिमुर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिख्टेंस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्याण्ड्स|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्याण्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओशिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर [[Median|मध्यक]] (median) हो, [[Arithmetic mean|औसत]] (mean) होइन। छड्के अक्षर (Italics) मा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाती|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्शल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्याण्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पापुआ न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन टापु|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|तुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअतु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] cydb9h4fqnut8w1sroiwp4eit1xu9uq 1365420 1365419 2026-07-08T13:19:40Z पर्वत सुवेदी 31224 /* अमेरिका क्षेत्र */ 1365420 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|काजाकिस्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिजस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिंगापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्याण्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी तिमुर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिख्टेंस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्याण्ड्स|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्याण्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओशिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर [[Median|मध्यक]] (median) हो, [[Arithmetic mean|औसत]] (mean) होइन। छड्के अक्षर (Italics) मा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाती|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्शल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्याण्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पापुआ न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन टापु|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|तुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअतु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] o0e8pctdiw40b76ada4aty49go1w63q 1365421 1365420 2026-07-08T13:20:54Z पर्वत सुवेदी 31224 /* एसिया */ 1365421 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिख्टेंस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्याण्ड्स|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्याण्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओशिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर [[Median|मध्यक]] (median) हो, [[Arithmetic mean|औसत]] (mean) होइन। छड्के अक्षर (Italics) मा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाती|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्शल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्याण्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पापुआ न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन टापु|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|तुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअतु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] cduf0j09qx7gckumlfeyao0zxkxrhnq 1365422 1365421 2026-07-08T13:21:38Z पर्वत सुवेदी 31224 /* युरोप */ 1365422 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिस्टेनस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्यान्ड|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्यान्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओशिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर [[Median|मध्यक]] (median) हो, [[Arithmetic mean|औसत]] (mean) होइन। छड्के अक्षर (Italics) मा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाती|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्शल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्याण्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पापुआ न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन टापु|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|तुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअतु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] a6o52xlicrxhio05i2plxnitxuepgno 1365423 1365422 2026-07-08T13:23:14Z पर्वत सुवेदी 31224 /* ओसिनिया */ 1365423 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिस्टेनस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्यान्ड|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्यान्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओसिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर मध्यक हो, औसत]] होइन। छड्के अक्षरमा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाटी|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्सल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्यान्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पपुवा न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन द्वीप|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|टुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअटु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} ==References== {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] chcvpj8446fpm4x5ichvep56dl4o5ac 1365424 1365423 2026-07-08T13:23:41Z पर्वत सुवेदी 31224 1365424 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिस्टेनस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्यान्ड|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्यान्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओसिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर मध्यक हो, औसत]] होइन। छड्के अक्षरमा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाटी|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्सल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्यान्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पपुवा न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन द्वीप|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|टुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअटु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] 92e0c3cso9x3hanp5gq4q1bvh45tjp1 0 53800 1365465 676742 2026-07-09T06:17:46Z Bishaldev100 28807 1365465 wikitext text/x-wiki '''प्रधानन्यायाधीश''' कुनै पनि देशको [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का प्रमुख न्यायाधीश हुन । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] * [[भारतको प्रधान न्यायाधीश]] {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालको न्याय प्रशासन]] n0v9vx4pf0ksyq3xrk97x54pi39l5pn 1365468 1365465 2026-07-09T06:28:47Z Bishaldev100 28807 1365468 wikitext text/x-wiki '''प्रधानन्यायाधीश''' कुनै पनि देशको [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का प्रमुख न्यायाधीश हुन। धेरै देशहरूमा, प्रधान न्यायाधीश राष्ट्रपतिको पदपछि दोस्रो स्थानमा हुन्छन् (वा यदि उपराष्ट्रपति छन् भने तेस्रो स्थानमा)। उदाहरणका लागि, यदि क्यानडाका गभर्नर जनरलले पदको कर्तव्यहरू पूरा गर्न असमर्थ छन् भने, क्यानडाका प्रधान न्यायाधीशले गभर्नर जनरलको कर्तव्यहरू पूरा गर्छन्। भारतमा, मृत्यु, राजीनामा वा बर्खास्तगीको कारणले [[भारतको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिले कार्य सञ्चालन गर्न असमर्थ भएमा प्रधान न्यायाधीशले कार्यवाहक राष्ट्रपतिको रूपमा काम गर्छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] * [[भारतको प्रधान न्यायाधीश]] {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालको न्याय प्रशासन]] tatkkfy8ovuyl5ykpg7u8dm8skqe639 1365469 1365468 2026-07-09T06:33:43Z Bishaldev100 28807 1365469 wikitext text/x-wiki '''प्रधानन्यायाधीश''' कुनै पनि देशको [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का प्रमुख न्यायाधीश हुन। धेरै देशहरूमा, प्रधान न्यायाधीश राष्ट्रपतिको पदपछि दोस्रो स्थानमा हुन्छन् (वा यदि उपराष्ट्रपति छन् भने तेस्रो स्थानमा)। उदाहरणका लागि, यदि क्यानडाका गभर्नर जनरलले पदको कर्तव्यहरू पूरा गर्न असमर्थ छन् भने, क्यानडाका प्रधान न्यायाधीशले गभर्नर जनरलको कर्तव्यहरू पूरा गर्छन्। भारतमा, मृत्यु, राजीनामा वा बर्खास्तगीको कारणले [[भारतको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिले कार्य सञ्चालन गर्न असमर्थ भएमा प्रधान न्यायाधीशले कार्यवाहक राष्ट्रपतिको रूपमा काम गर्छन्। सर्वोच्च अदालतमा उनीहरूको आन्तरिक भूमिका बाहेक, उनीहरूसँग राज्यका उच्च अधिकारीहरूलाई [[पदको शपथ|शपथग्रहण]] गराउने जस्ता अतिरिक्त जिम्मेवारीहरू हुन सक्छन्; उदाहरणका लागि, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का प्रधान न्यायाधीशले परम्परागत रूपमा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]]को शपथग्रहण समारोहमा पदको [[शपथ|शपथग्रहण]] गर्छन्, जसरी [[दक्षिण अफ्रिका]]का प्रधान न्यायाधीशले दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपतिको उद्घाटन समारोहमा गर्छन्। संयुक्त राज्य अमेरिका जस्ता केही देशहरूमा, प्रधान न्यायाधीशले राष्ट्रपतिको [[महाभियोग]]को मुद्दाको समयमा जस्ता केही विधायी मामिलाहरूको अध्यक्षता गर्ने जिम्मेवारी पनि लिन्छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] * [[भारतको प्रधान न्यायाधीश]] {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालको न्याय प्रशासन]] a6elx970fnykwdudbx2lxcmuce4piz3 0 53846 1365451 1321228 2026-07-09T04:53:01Z Bishaldev100 28807 /* पाँचतारे होटलहरू(*****) */ 1365451 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मे २०१३}} नेपालमा विभिन्न स्तरका विभिन्न होटलहरू छन्। [[File:Shanker.jpg|thumb|होटल Sankar, [[Kathmandu]]]] ==पाँचतारे होटलहरू(*****)== # [[होटल याक एण्ड यती]], दरवार मार्ग # [[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]], बौद्ध # [[सोल्टी क्राउन प्लाजा]], ताहाचल # [[र्याडिसन होटल]], [[लाजिम्पाट]] # [[होटल सांग्रिला]], [[लाजिम्पाट]] # [[मल्ल होटल]], [[ठमेल]] # [[होटल अन्नपुर्ण]], दरवार मार्ग # [[एभरेष्ट होटल]], नयाँबानेश्वर # [[ले मेरिडियन काठमाण्डौं]], गोकर्ण ==चार तारे होटलहरू(****)== # [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], [[लाजिम्पाट]] # [[होटल हिमालय]], कुपण्डोल, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] # [[होटल बैशाली]], [[ठमेल]] # [[ग्राण्ड होटल]] # [[बीग होटल]] , विराटनगर # [[होटल शेर्पा]], दरवार मार्ग # [[दरबार होटल]], दरवार मार्ग # [[रत्ना होटल]] , विराटनगर # [[होटल ह्यारीसन]] , विराटनगर # [https://www.hotelsarowar.com/ होटल सरोवर], पोखरा ==तीन तारे होटलहरू(***)== # [[समसारा रिसर्ट]], ठमेल # [[काठमाडौँ गेष्ट हाउस]] # [[गार्डेन होटल]] # [[मार्कोपोलो व्यापार होटल]] # [[होटल माउन्टेन]] # [[होटल हारती]] # [[होटल मनाङ]] # [[समिट होटल]] # [[होटल मर्स्याङ्दी]] # [[होटल सेन्टर प्वाइन्ट]] # [[होटल गाङजोङ]] # [[होटल तिब्बत]] # [[रोयल सिंगी होटल]] #(hotel indreni himalaya) ==अन्य होटलहरू== # [[द्वारिकाज होटल]] बत्तीसपुतली # [[होटल स्पेस माउन्टेन]], [[नगरकोट]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * http://www.होटलnepal.com/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.tourismnepal.org/होटलs-in-nepal/होटलs-in-kathmandu.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:नेपालका होटलहरू]] 9lk40f54dl9mjc09tpasvto1mc5zx1k 0 53847 1365454 1206276 2026-07-09T04:54:15Z Bishaldev100 28807 1365454 wikitext text/x-wiki {{dead end|date=मे २०१३}} {{Orphan|date=मे २०१३}} '''द्वारिकाज हेरिटेज होटल''' काठमाडौंमा रहेको [[नेपालका होटलहरू|होटल]] हो। पाँच तारे स्तरको यो होटलमा ७६ वटा डिलक्स कोठाहरू उपलब्ध छन्। यस होटलमा दैनिक ३ हजार भन्दा बढी व्यक्तिहरूको आवत जावत रहन्छ। ३० वर्ष लगाएर निर्माण गरिएको यो होटलले यूनेस्कोबाट एसिया प्यासिफिक क्षेत्रको सम्पदा पुरस्कार प्राप्त गरेको छ।<ref name=UNESCO>{{cite web|url=http://www.unescobkk.org/culture/world-heritage-and-immovable-heritage/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2009/2006/project-entries/awards-jury-commendation-for-innovation/nepal/|title=UNESCO Asia-Pacific Heritage Awards for Culture Heritage Conservation: 2006 Awards Jury Commendation for Innovation Entries}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320020920/http://www.unescobkk.org/culture/world-heritage-and-immovable-heritage/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2009/2006/project-entries/awards-jury-commendation-for-innovation/nepal/ |date=2012-03-20 }}</ref> पुराना भवनमा प्रयोग गरिएका काष्ठकलाहरूको सङ्ग्रह गरी द्वारिका श्रेष्ठले यो होटलको निर्माण गरेका हुन्।<ref name=Interview>{{cite web|title=Interaction with Ambica Shrestha of Dwarika's Hotel and Resorts|url=http://e4nepal.com/social-entrepreneur/ambica-shrestha/|accessdate=3 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614201423/http://e4nepal.com/social-entrepreneur/ambica-shrestha/ |date=14 June 2011 }}</ref> यसमा खासगरी नेवारी प्रविधिका तेलिय ईँटको प्रयोग गरिएको छ। ==ग्रन्थसूची== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.dwarikas.com/ Dwarika's Hotel] Homepage *[http://www.flickr.com/photos/28408551@N02/sets/72157622014555345/ Photographs] [[श्रेणी:नेपालका होटलहरू]] {{stub}} fyyixnnezlft0kmgakv1xyihwhnywhn 0 54109 1365427 1319204 2026-07-08T17:57:27Z ~2026-38957-92 79715 /* जीवनी */ 1365427 wikitext text/x-wiki [[File:Krishna Prasad Parajuli.jpg|thumb|Poet Krishna Prasad Parajuli]] {{Notability}} {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = कृष्णप्रसाद पराजुली | image = | image_size = 200px | alt = | caption = कृष्णप्रसाद पराजुली | pseudonym = | birth_name = | birth_date = १९९२ असार २४ गते<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = काभ्रेपलाञ्चोक, भ्रमरकोट | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = त्रिवि शिक्षण अस्पताल काठमाडौँ | resting_place = पशुपति आर्यघाट | occupation = भाषा, साहित्य | language = नेपाली, | nationality = नेपाली | ethnicity = | citizenship = नेपाली | education = आचार्य | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = ५ | relatives = | awards = | religion = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''कृष्णप्रसाद पराजुली''' (वि.सं. १९९२-२०७०) नेपाली साहित्यकार थिए ।<ref name=nagarik1> [http://nagariknews.com/society/story/16020 बिते साहित्यकार पराजुली], नागरिक दैनिक </ref> उनका बालसाहित्य/कविता/समालोचना/व्याकरण लगायत विभिन्न विधाका ३ दर्जन जति कृति प्रकाशित छन् । ==जीवनी== जन्मः वि० सं० १९९२ असार २४; जुलाई ८, १९३५, भमरकोट, काभ्रे । निधनः वि० सं० २०७० चैत २० गते; शिक्षण अस्पताल, काठमाडाैँ । बाबुआमाः पशुपतिप्रसाद पराजुली, महादेवी पराजुली । परिवारः श्रीमती नीरा पराजुली, छोरीहरू शारदा अधिकारी, शान्ता शर्मा, शाम्भवी पौडेल, छोरा शाश्वत र सौजन्य । अध्ययन-अनुभवः २००६ सालमा निजामती मध्यमा (११ पास), २०१० सालमा प्रवेशिका (स्वणर्पदक), २०१३ सालमा विशारद, २०२० मा साहित्यरत्न (प्रथम श्रेणी), कृतिगत आ धारमा त्रि०वि० मा प्राध्यापन, विविध कार्यशालामा सहभागी एवं विशेषज्ञ, विभिन्न शोधपत्र तथा सृजनात्मक पत्रको निर्देशन, सयौँ-सयौँ प्रतिभालाई मार्गनिर्देशन । कार्य र सेवाः २००५-०६ सालदेखि स्वतन्त्र शिक्षण, २००७-०८ सालदेखि साहित्यिक-शैक्षिक अभियानमा सक्रिय, गाउँ-जिल्लामा विद्यालय-पुस्तकालय आदिको स्थापना र सञ्चालन, नेपाल पुस्ताकालय सङ्घ, साहित्यिक परिवार, नेपाल प्रगतिशील लेखक सङ्घ आदिमा पदाधिकारी तथा कार्यकारी सदस्य । २०५७ सालदेखि विभिन्न रोगले आक्रान्त रहँदै आएको समयमा पनि दर्जनौँ कृतिको लेखन-प्रकाशनद्वारा नेपाली भाषासाहित्यको सेवा साधनामा समर्पित । २०१७ देखि नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठानमा सेवासम्बद्ध, नेपाल राष्ट्रिय विद्यापीठमा प्रधानाध्यापक, प्राचार्य र सहरजिस्ट्रार, त्रिभुवन स्मारक समितिमा सम्पादक, जुद्धोदय मा० वि० मा शिक्षक, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, नेपाली केन्द्रीय विभागमा प्राध्यापन—सहप्राध्यापकसम्म र पाठ्यक्रम विकास केन्द्रमा नेपाली विशेषज्ञ, सुनकोसी साहित्य प्रतिष्ठानमा संस्थापक अध्यक्ष, विभिन्न साहित्यिक संस्थामा आजीवन तथा सम्मानित सदस्य र सल्लाहकार । सम्मानः राष्ट्रिय स्तरमा विभिन्न रूपबाट सयौ“को सङ्ख्यामा सम्मानित तथा अभिनन्दित, २०४४ मा धुलिखेलमा सार्वजनिक अभिनन्दन, २०६४ को जगदम्बाश्री पुरस्कारद्वारा सम्मानित, २०६५ मा काभ्रेको भकुण्डेबेसीमा सार्वजनिक अभिनन्दन तथा अग्रपूजन, २०६६ मा सार्वजनिक पचहत्तरौँ मङ्गलोत्सव, सम्मान र अभिनन्दन, सन् २०१० मा संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र बेलायतमा सम्मान तथा अभिनन्दन, सुप्रबल गोरखा दक्षिणबाहु । ==संलग्नता == कृष्णप्रसाद पराजुली [[प्रगतिशिल लेखक सङ्घ]]का सदस्य, [[साहित्यिक परिवार]]का साहित्य मन्त्री आदि थिए । ==मौलिक कृति== [[File:नाला-पानी कविता.png|thumb|नाला-पानी कविता, महेन्द्र माला, कक्षा-६, प्रकाशित मिति वि.सं २०३६ साल]] उनका मौलिक कृतिहरु निम्न रहेका छन -<br> १) पन्ध्र तारा र नेपाली साहित्य (जीवन सँग्रह, वि.सं. २०२४)<br> २) नौबेली (कथा सँग्रह, वि.सं. २०२८)<br> ३) सय थुङ्गा फुल (कविता सँग्रह, वि.सं. २०४४)<br> ४) आँखाभरि सपना मुटुभरि गीत (गीत सँग्रह)<br> ५) भाषाको माया (भाषिक अनुसन्धान, वि.सं. २०४४)<br> ६) नेपाली अध्ययन तथा अभिव्यक्ति (भाषा, वि.सं. २०२७)<br> ७) प्रयोगात्मक भाषात्व नेपाली (व्याकरण, वि.सं. २०३५)<br> ८) [[राम्रो रचना, मीठो नेपाली]] (व्याकरण, वि.सं. २०२३)<br> ९) नेपाली उखान र गाउँखाने कथा (सँग्रह, वि.सं. २०३९)<br> १०) पूर्व एक नम्बर (स्थान परिचय, वि.सं. २०२२)<br> ११) बादलका बुट्टाहरू (कविता सँग्रह, वि.सं. २०४५)<br> १२) फूलपात (निबन्ध र पत्र परिचय, वि.सं. २०४४)<br> १३) जूनतारा (बालकाव्य, वि.सं. २०४५)<br> १४) सुनकेस्रा (बालकथा सँग्रंह, वि.सं. २०२८)<br> १७) सुनौला तीन कुरा (बालकथा सँग्रह, वि.सं. २०२७)<br> १८) रमाइला नानी (बाल कविता सँग्रह, भाग १ र २- वि.सं. २०२२मा र तेस्रो-वि.सं. २०२७)<br> १९) हिमाली डाँफे (बालकथा सँग्रह, वि.सं. २०४४)<br> २०) सात गेडीको कथा (कथा सँग्रह, वि.सं. २०२५)<br> २१) नेपाली व्यवहारिक व्याकरण (व्याकरण, वि.सं. २०२३) ==सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति== पराजुलीद्वारा सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति यी हुन्-<br> १) नेरावि (सामयिक सङ्कलन, प्रधान सम्पादक)<br> २) ज्ञान सागर (सामयिक सङ्कलन, सम्पादक)<br> ३) पालुवा त्रैमासिक (सम्पादन)<br> ४) बालक (मासिक, हाल: त्रैमासिक-सम्पादन, वि.सं. २०२७)<br> ८) भञ्ज्याङ्गका सुसेली (कविता, सम्पादन)<br> ९) कलिलो घाम (कविता सँग्रह-सम्पादन, वि.सं. २०२७)<br> १०) वाङ्मय (अर्द्धवार्षिक, सह-सम्पादन)<br> ११) कविता (त्रैमासिक, सहायक सम्पादन)<br> १२) नेपाली बृहत शब्दकोष (सम्पादक, वि.सं. २०४०)<br> १३) अठोट (कविता सँग्रह, सम्पादक, वि.सं. २०४४)<br> १४) विभिन्न पत्र-पत्रिकाहरूमा कथा, समालोचना, कविता, निबन्ध, आदि प्रकाशित ==पुरस्कार, मान-सम्मान, पदक== उनले पाएका केही पुरस्कार, मान-सम्मान, पदक यी हुन्- * राष्ट्रिय बालकोष पुरस्कार (वि.सं. २०४४) * बालहितकारी पुरस्कार (वि.सं. २०४५) * कविता प्रतियोगितामा स्वर्ण पदक (वि.सं. २०२२) * ने.प्र.प्र. द्वारा आयोजित कविता महोत्सवमा पुरस्कृत (वि.सं. २०२५) * झपट पुरस्कार (वि.सं. २०४६) * हरिहरशास्त्री साबित्री देवी पुरस्कार (वि.सं. २०४७) * [[जगदम्बाश्री पुरस्कार]] (वि.सं. २०६४) * विभिन्न व्यक्ति, सङ्घ, संस्थाद्वारा अभिनन्दन (वि.सं. २०४६/३/२४) पराजुलीको २०७० चैत्र २० गते ७८ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा निधन भयो। पराजुली मधुमेहबाट ग्रसित थिए। <ref name=nagarik1> </ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाहिरी लिङ्कहरू== * [http://www.madanpuraskar.org/guthi/jagdambashree_winner.php मदन पुरस्कार गुठी] * [http://madanpuraskar.org/view_books_written.php?author=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%80 कृष्णप्रसाद पराजुली द्वारा लेखिएका पुस्तकहरू] [[श्रेणी:भाषाशास्त्री]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:व्याकरणविद्]] fdfi5ga1axt1byzt9p4inb2qss1i78t 1365428 1365427 2026-07-08T18:00:48Z ~2026-38957-92 79715 1365428 wikitext text/x-wiki [[File:Krishna Prasad Parajuli.jpg|thumb|Poet Krishna Prasad Parajuli]] {{Notability}} {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = कृष्णप्रसाद पराजुली | image = | image_size = 200px | alt = | caption = कृष्णप्रसाद पराजुली | pseudonym = | birth_name = | birth_date = १९९२ असार २४ गते<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = काभ्रेपलाञ्चोक, भ्रमरकोट | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = त्रिवि शिक्षण अस्पताल काठमाडौँ | resting_place = पशुपति आर्यघाट | occupation = भाषा, साहित्य | language = नेपाली, | nationality = नेपाली | ethnicity = | citizenship = नेपाली | education = आचार्य | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = ५ | relatives = | awards = | religion = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''कृष्णप्रसाद पराजुली''' (वि.सं. १९९२-२०७०) नेपाली साहित्यकार थिए ।<ref name=nagarik1> [http://nagariknews.com/society/story/16020 बिते साहित्यकार पराजुली], नागरिक दैनिक </ref> उनका बालसाहित्य/कविता/समालोचना/व्याकरण लगायत विभिन्न विधाका ३ दर्जन जति कृति प्रकाशित छन् । ==जीवनी== जन्मः वि० सं० १९९२ असार २४; जुलाई ८, १९३५, भमरकोट, काभ्रे । निधनः वि० सं० २०७० चैत २० गते; शिक्षण अस्पताल, काठमाडाैँ । बाबुआमाः पशुपतिप्रसाद पराजुली, महादेवी पराजुली । परिवारः श्रीमती नीरा पराजुली, छोरीहरू शारदा अधिकारी, शान्ता शर्मा, शाम्भवी पौडेल, छोरा शाश्वत र सौजन्य । अध्ययन-अनुभवः २००६ सालमा निजामती मध्यमा (११ पास), २०१० सालमा प्रवेशिका (स्वणर्पदक), २०१३ सालमा विशारद, २०२० मा साहित्यरत्न (प्रथम श्रेणी), कृतिगत आ धारमा त्रि०वि० मा प्राध्यापन, विविध कार्यशालामा सहभागी एवं विशेषज्ञ, विभिन्न शोधपत्र तथा सृजनात्मक पत्रको निर्देशन, सयौँ-सयौँ प्रतिभालाई मार्गनिर्देशन । कार्य र सेवाः २००५-०६ सालदेखि स्वतन्त्र शिक्षण, २००७-०८ सालदेखि साहित्यिक-शैक्षिक अभियानमा सक्रिय, गाउँ-जिल्लामा विद्यालय-पुस्तकालय आदिको स्थापना र सञ्चालन, नेपाल पुस्ताकालय सङ्घ, साहित्यिक परिवार, नेपाल प्रगतिशील लेखक सङ्घ आदिमा पदाधिकारी तथा कार्यकारी सदस्य । २०५७ सालदेखि विभिन्न रोगले आक्रान्त रहँदै आएको समयमा पनि दर्जनौँ कृतिको लेखन-प्रकाशनद्वारा नेपाली भाषासाहित्यको सेवा साधनामा समर्पित । २०१७ देखि नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठानमा सेवासम्बद्ध, नेपाल राष्ट्रिय विद्यापीठमा प्रधानाध्यापक, प्राचार्य र सहरजिस्ट्रार, त्रिभुवन स्मारक समितिमा सम्पादक, जुद्धोदय मा० वि० मा शिक्षक, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, नेपाली केन्द्रीय विभागमा प्राध्यापन—सहप्राध्यापकसम्म र पाठ्यक्रम विकास केन्द्रमा नेपाली विशेषज्ञ, सुनकोसी साहित्य प्रतिष्ठानमा संस्थापक अध्यक्ष, विभिन्न साहित्यिक संस्थामा आजीवन तथा सम्मानित सदस्य र सल्लाहकार । सम्मानः राष्ट्रिय स्तरमा विभिन्न रूपबाट सयौ“को सङ्ख्यामा सम्मानित तथा अभिनन्दित, २०४४ मा धुलिखेलमा सार्वजनिक अभिनन्दन, २०६४ को जगदम्बाश्री पुरस्कारद्वारा सम्मानित, २०६५ मा काभ्रेको भकुण्डेबेसीमा सार्वजनिक अभिनन्दन तथा अग्रपूजन, २०६६ मा सार्वजनिक पचहत्तरौँ मङ्गलोत्सव, सम्मान र अभिनन्दन, सन् २०१० मा संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र बेलायतमा सम्मान तथा अभिनन्दन, सुप्रबल गोरखा दक्षिणबाहु । ==संलग्नता == कृष्णप्रसाद पराजुली [[प्रगतिशिल लेखक सङ्घ]]का सदस्य, [[साहित्यिक परिवार]]का साहित्य मन्त्री आदि थिए । ==मौलिक कृति== [[File:नाला-पानी कविता.png|thumb|नाला-पानी कविता, महेन्द्र माला, कक्षा-६, प्रकाशित मिति वि.सं २०३६ साल]] उनका मौलिक कृतिहरु निम्न रहेका छन -<br> १) पन्ध्र तारा र नेपाली साहित्य (जीवन सँग्रह, वि.सं. २०२४)<br> २) नौबेली (कथा सँग्रह, वि.सं. २०२८)<br> ३) सय थुङ्गा फुल (कविता सँग्रह, वि.सं. २०४४)<br> ४) आँखाभरि सपना मुटुभरि गीत (गीत सँग्रह)<br> ५) भाषाको माया (भाषिक अनुसन्धान, वि.सं. २०४४)<br> ६) नेपाली अध्ययन तथा अभिव्यक्ति (भाषा, वि.सं. २०२७)<br> ७) प्रयोगात्मक भाषात्व नेपाली (व्याकरण, वि.सं. २०३५)<br> ८) [[राम्रो रचना, मीठो नेपाली]] (व्याकरण, वि.सं. २०२३)<br> ९) नेपाली उखान र गाउँखाने कथा (सँग्रह, वि.सं. २०३९)<br> १०) पूर्व एक नम्बर (स्थान परिचय, वि.सं. २०२२)<br> ११) बादलका बुट्टाहरू (कविता सँग्रह, वि.सं. २०४५)<br> १२) फूलपात (निबन्ध र पत्र परिचय, वि.सं. २०४४)<br> १३) जूनतारा (बालकाव्य, वि.सं. २०४५)<br> १४) सुनकेस्रा (बालकथा सँग्रंह, वि.सं. २०२८)<br> १७) सुनौला तीन कुरा (बालकथा सँग्रह, वि.सं. २०२७)<br> १८) रमाइला नानी (बाल कविता सँग्रह, भाग १ र २- वि.सं. २०२२मा र तेस्रो-वि.सं. २०२७)<br> १९) हिमाली डाँफे (बालकथा सँग्रह, वि.सं. २०४४)<br> २०) सात गेडीको कथा (कथा सँग्रह, वि.सं. २०२५)<br> २१) नेपाली व्यवहारिक व्याकरण (व्याकरण, वि.सं. २०२३) ==सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति== पराजुलीद्वारा सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति यी हुन्-<br> १) नेरावि (सामयिक सङ्कलन, प्रधान सम्पादक)<br> २) ज्ञान सागर (सामयिक सङ्कलन, सम्पादक)<br> ३) पालुवा त्रैमासिक (सम्पादन)<br> ४) बालक (मासिक, हाल: त्रैमासिक-सम्पादन, वि.सं. २०२७)<br> ८) भञ्ज्याङ्गका सुसेली (कविता, सम्पादन)<br> ९) कलिलो घाम (कविता सँग्रह-सम्पादन, वि.सं. २०२७)<br> १०) वाङ्मय (अर्द्धवार्षिक, सह-सम्पादन)<br> ११) कविता (त्रैमासिक, सहायक सम्पादन)<br> १२) नेपाली बृहत शब्दकोष (सम्पादक, वि.सं. २०४०)<br> १३) अठोट (कविता सँग्रह, सम्पादक, वि.सं. २०४४)<br> १४) विभिन्न पत्र-पत्रिकाहरूमा कथा, समालोचना, कविता, निबन्ध, आदि प्रकाशित ==पुरस्कार, मान-सम्मान, पदक== उनले पाएका केही पुरस्कार, मान-सम्मान, पदक यी हुन्- * राष्ट्रिय बालकोष पुरस्कार (वि.सं. २०४४) * बालहितकारी पुरस्कार (वि.सं. २०४५) * कविता प्रतियोगितामा स्वर्ण पदक (वि.सं. २०२२) * ने.प्र.प्र. द्वारा आयोजित कविता महोत्सवमा पुरस्कृत (वि.सं. २०२५) * झपट पुरस्कार (वि.सं. २०४६) * हरिहरशास्त्री साबित्री देवी पुरस्कार (वि.सं. २०४७) * [[जगदम्बाश्री पुरस्कार]] (वि.सं. २०६४) * विभिन्न व्यक्ति, सङ्घ, संस्थाद्वारा अभिनन्दन (वि.सं. २०४६/३/२४) पराजुलीको २०७० चैत्र २० गते ७८ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा निधन भयो। पराजुली मधुमेहबाट ग्रसित थिए। <ref name=nagarik1> </ref> पराजुलीका बारेमा विभिन्न विद्वानहरूको अभिव्यक्ति श्री पराजुलीले नेपाली साहित्यका क्षेत्रमा सेवा गर्न थालेको धेरै भयो औ अझ धेरै कालसम्म नेपाली साहित्यका तथा शिक्षाका क्षेत्रमा आधुनिक रीतिले लेखिएका उहाँका पुस्तकहरू होलान् । … पराजुलीजीको म अभिनन्दन गर्दछु । सूर्यविक्रम ज्ञवाली म कृष्णप्रसाद पराजुलीको मुक्त कण्ठले प्रशंसा गर्दछु । … म विश्वस्त भएर उहाँको सफलता देख्न चाहन्छु । बालकृष्ण सम मलाई कृष्णप्रसाद पराजुलीको मीठो नेपाली मन पर्छ । पारसमणि प्रधान पराजुली आफ्नै खुट्टामा उभिएर आफ्नै परिश्रमले भुइँमा जरा फैलाएका व्यक्ति हुन् । ज्ञान र बुद्धि कसैका पेवा हैनन् । जसले मेहनत र अध्ययन गर्छ, उसैले तिनलाई वरण गर्छ । सिद्धिचरण श्रेष्ठ कृष्णप्रसाद पराजुली रसमाधुर्य आलोकका कवि हुन् । पराजुलीका कविताहरूमा विचार-सौन्दर्यको व्यापक अभिव्यञ्जना भएको छ । उनका सान्ध्य-सङ्गीत लयमा आधारित राग-माधुर्यप्रधान कविताहरू उच्च कोटिका छन् । कवि भाइ पराजुलीको रससिद्ध लेखनीको म प्रारम्भदेखि नै प्रशंसक छु । केदारमान व्यथित पराजुलीजी गाउँघरमा जन्मिएर लोकसाहित्यसँग भिज्ने र नेपाली भाषाको आफ्नै अभिव्यञ्जनाशक्ति बुझ्ने साहित्यकारमध्ये एक हुनुहुन्छ । राष्ट्रकवि माधव घिमिरे श्री कृष्णप्रसाद पराजुली मूर्धन्य साहित्यकार हुनुहुन्छ । नेपाली भाषा-साहित्यले उहाँबाट महŒवपूणर् योगदान पाएको छ । काभ्रे जिल्लाले उहाँलाई पाएर गौरव गरेको कुरा मैले महसुस गरेको छु । शैलेन्द्रकुमार उपाध्याय नेपाली भाषा, कविता, गीत, निबन्ध, कथा र बालसाहित्यका क्षेत्रमा सुपरिचित कृष्णप्रसाद पराजुलीज्यूको छोटो, छरितो र मीठो भाषा तथा सरल, सुबोध र रसिला साहित्यिक कृतिहरूले नेपाली भाषा र साहित्यको विकासमा पुर्‍याएको उल्लेखनीय योगदानको म हार्दिक सराहना गर्दछु । महेशकुमार उपाध्याय, पूर्वउपकुलपति, त्रि० वि० नेपाली भाषा-साहित्यमा निरन्तर साधनारत कृष्णप्रसाद पराजुलीले ‘उदय’ पत्रिकालाई पनि रचना दिएर सहयोग गर्नुभएको थियो । भाषासाहित्यमा समर्पित प्रतिभाशाली पराजुलीको समुन्नतिमा शुभकामना व्यक्त गर्दछु । काशीबहादुर श्रेष्ठ बज्दै रहोस् सधैँ कृष्ण ! तिम्रो मुरली मुरलीको सुरमा गँुज्यो मीठो नेपाली जनकविकेशरी धर्मराज थापा कृष्णप्रसाद पराजुलीलाई म श्रेष्ठतर र सामान्य नेपालीभन्दा पृथक् सृजनशील स्रष्टाका रूपमा स्वीकार गर्छु । उहाँका लेखनीका प्रत्येक शब्दले राम्रा र स्तरीय कविता-काव्यात्मक विचारहरू देशका सामु प्रस्तुत गरेर उहाँको सम्पूणर् जीवनलाई सार्थक तथा गरिमामय तुल्याएका छन् । म जीवनलाई बहुधा स्वीकृतिपरक दृष्टिले हेर्ने गर्छु । श्री पराजुलीले सार्थक र सृजनशील उपलब्धि देखाउनुभएको छ । मदनमणि दीक्षित कृष्णप्रसाद पराजुलीले नेपाली भाषा-साहित्यको जेजति सेवा गर्नुभएको छ, आज कसैले उहाँको बारे लेखोस्-नलेखोस्, मेरो दृष्टिमा उहाँ साहित्यिक दृष्टिले अजर-अमर हुनुहुन्छ । पूणर्प्रसाद ब्रा≈मण पराजुलीज्यूले नेपाली साहित्यका विभिन्न विधामा आफ्नो सीप दर्साउनुभएको छ । भाषाका क्षेत्रमा त उहाँको देन अद्वितीय छ । खास गरी भाषालाई क्लिष्टताको फन्दाबाट जोगाएर सरलताको देउरालीमा तान्ने तपस्वीहरूमध्ये उहाँ अग्रणी हुनुहुन्छ । प्रा० बालकृष्ण पोखरेल सबैभन्दा निपुण र दक्ष देखिन्छन् पराजुलीका भाषिक संरचनाकार । नेपाली वाङ्मयमा उनीबाट सिर्जनात्मक साहित्यले जे-जस्तो पायो त्योभन्दा बढी पाएको छ बालसाहित्यले र बालसाहित्यलाई उनले जे-जति गुन लगाए त्यसभन्दा बढी योगदान पुर्‍याएका छन् भाषिक संरचनाको फाँटमा । कृष्णचन्द्रसिंह प्रधान मलाई सबभन्दा बढ्ता त कृष्णप्रसाद पराजुलीको बालरचना नै मन पर्छ । नेपाली जगत्लाई उहाँले के दिनुभयो भनेर कसैले सोध्यो भने म भन्दछु— मुख्यतः उहाँ नेपाली बालसाहित्यका अमर रचनाकार हुनुहुन्छ । त्यसपछि नेपाली भाषा र साहित्यका क्षेत्रमा उहाँले हिजो र आज पनि दिँदै आएको योगदानको भूमिका महŒवपूणर् म ठान्दछु । डा० वासुदेव त्रिपाठी सारस्वत साधनामा समर्पित व्यक्तिहरूको दृष्टिकोण एकाङ्की नभएर बहुमुखी, व्यापक र विशाल हुन्छ । पराजुलीज्यूका योगदानको फाँट पनि फराकिलो छ । भाषा र व्याकरणबाहेक कथा, कविता, बालसाहित्य र निबन्धको फाँटमा उहाँले उत्तिकै सफलता पाउनुभएको छ र नेपाली वाङ्मयको संवृद्धिमा यस योगदानले भाउ पाएको छ । डा० डिल्लीराम तिमसिना कवि कृष्णप्रसाद पराजुली स्वभावका सरल, शरीरका साधारण र व्यवसायका शुद्ध, शुभ्र र स्नेहशील भएर आफ्नो समस्त जीवन साहित्यको सेवामा समर्पण गरिरहनुभएको छ । यस्ता व्यक्तिको स्वाभिमान राष्ट्रको ठूलो पुँजी हुन्छ । डा० तारानाथ शर्मा कृष्णप्रसाद पराजुली नेपाली भाषा-साहित्य र शिक्षाको क्षेत्रमा एक सुपरिचित नाम हो । उहाँको निश्छल स्वभाव, कमलो मन अनि सजिलो र मीठो बोलीको व्यक्तित्वले साथीभाइका माझ खास ठाउँ ओगटेको छ । उहाँको भाषिक शिल्प र साधना गौरवको कुरा छ । डा० बल्लभमणि दाहाल राम्रो रचना ः मीठो नेपालीका सफल र सुन्दर नमुना नेपाली लोकगीतको आलोकमा पाइन्छ । डा० चूडामणि बन्धु पराजुली मानववादी मूल्यमा आस्था राखी विश्वासका स्वर गुँजाइरहेका छन् भने सङ्घर्ष र विद्रोहका थोत्रा नाराका ठाउँमा गम्भीर र संयत भएर आफ्नो प्रगतिकामी चेतना फिँजाइरहेका छन् । तसर्थ कवि तथा गीतकार पराजुली मानवीय मूल्य र सामाजिक संचेतना भएका संवेदनशील तथा आस्थावान् स्रष्टा हुन् । डा० केशव उपाध्याय कृष्णप्रसाद पराजुली राम्रो रचना र मीठो नेपालीका निम्ति साह्रै राम्रो उदाहरण हुनुहुन्छ । कविता र लेखका विभिन्न विधामा मात्रात्मकका साथै गुणात्मक रूपबाट समेत उहाँले औधी सराहनीय योगदान पुर्‍याउँदै आउनुभएको छ । असल विचारका र निरन्तर साधनारत रहन सक्ने उहाँका गुणबाट हामीले सिक्नै पर्छ । केटाकेटीदेखि प्रौढसम्मका लागि र साधारण शिक्षितदेखि विद्वान्हरूसम्मका लागि अत्यन्त उपयोगी सामग्री निरन्तर दिइरहन सक्नु पनि उहाँको ठूलो विशेषता हो । श्यामप्रसाद शर्मा पराजुली कोमल भावका धनी छन् । उनका कोमल भाव कवितामा मात्र होइन, भाषा-व्याकरणमा समेत रसाएका हुन्छन् । बालसाहित्यमा त उनको नाम अग्रपङ्क्तिमा नै आउँछ । मुक्तक, गीत र खण्डकाव्य पनि यही विशेषताले गर्दा आँखाभरि र मनभरि खेलिरहन पाएका छन् । प्रा० ठाकुर पराजुली जीवनको धेरै नजिकबाट सिर्जेको साहित्य लिएर २००७ सालपछिको दशकमा साहित्याकाशमा देखा परेका कवि-रचनाकारहरूमा पराजुली जिन्दगीका एक जना गायक हुनुका साथै यथार्थवादी चिन्तकका रूपमा प्रतिस्थापित भएका छन् । माधवलाल कर्माचार्य नेपाली लेखक हुनेले जति नै पाका उनी किन नहुन् सधैँ नै नेपाली लेख्न सिकिरहनुपर्छ । सिक्नलाई पढिरहनुपर्ने हुन्छ— बालकृष्ण सम, चक्रपाणि चालिसे, महानन्द सापकोटा, रूपनारायण सिंह, शिवकुमार राई, बालकृष्ण पोखरेल, पारसमणि प्रधान आदिका लेखाइहरूलाई । उनीहरूका लेखाइमा हामी उनीहरूका नेपाली भाषाप्रतिका माया, भक्ति र निरीक्षा पढ्छौँ । यस्तै एक पाठ्यपुस्तक मान्छौँ पराजुलीज्यूलाई । इन्द्रबहादुर राई साहित्यमा बहुआयामिक सृजनशीलता भएका स्रष्टाहरूमा कृष्णप्रसाद पराजुली अग्रिम स्थानमा हुनुहुन्छ । गीत, कविता, कथा, निबन्ध, लोकसाहित्य, बालसाहित्य आदि सबै विधामा उहाँको कलम सशक्त छ । साहित्यमा लोकभावना, सरलता, सुबोधता उहाँका वैशिष्ट्य हुन् । मोदनाथ प्रश्रित पराजुलीको नैसर्गिक सरलता, स्वनिणर्ित लक्ष्यप्रतिको समर्पण र अविभाजित लगनशीलताबाट म प्रभावित भइसकेको हुँ । … जे लेखे पनि उहाँ आफ्नो लेखनदायित्वमा सधैँ निष्ठावान् नै रहनुभयो भन्ने मेरो विश्वास छ । डा० दुर्गाप्रसाद भण्डारी नेपाली वाङ्मयका अनन्य साधक कृष्णप्रसाद पराजुली बहुमुखी प्रतिभासम्पन्न व्यक्ति हुन् । उनको सृजनात्मकता गीत-कविता, कथा, निबन्ध, समालोचना, भाषा-व्याकरण, बालसाहित्य, लोकसाहित्य, शब्दकोश, सम्पादन आदि क्षेत्रमा व्याप्त छ । उनको अथक कलमले सन्देशमूलक, प्रयोजनपूणर् र सार्थक किसिमका सयौँ रचना सिर्जेको छ । भाषा र व्याकरणसम्बन्धी उनको पुस्तक राम्रो रचना ः मीठो नेपाली नेपालीका अत्यन्त लोकप्रिय ग्रन्थमध्ये एक हो । प्रा० मोहनराज शर्मा वास्तवमा पराजुलीजी लेखकका रूपमा जति शुद्ध, मीठो र राम्रो हुनुहुन्छ, मान्छेका रूपमा पनि त्यत्तिकै शुद्ध, मीठो र राम्रो हुनुहुन्छ— त्यो सुनमा सुगन्धको संयोग हो र यो संयोग सदा कायम रहोस् भन्ने कामना गर्दछु । डा० कुमारबहादुर जोशी म ‘उत्साह’ मासिकको कविता-सम्पादक भएर काम गरेको बेला उहाँ पनि ‘उत्साह’ को केही समयसम्म भाषा-सम्पादक रहनुभएको थियो । त्यतिखेर मैले उहाँको सान्निध्यको मौका पाएकी छु । म उहाँलाई जनसंवेदनशील, युवा पिँढीप्रति सहानुभूतिपूणर् र प्रेरक साहित्यकार मान्दछु । पारिजात कृष्णप्रसाद पराजुली नेपाली भाषालाई सरस र सरल बनाउन योगदान गर्ने एक कुशल शिल्पी हुन् । यसबाहेक नेपालको लोकपरम्परामा लोकसाहित्य तथा बालसाहित्यमा उनको उल्लेखनीय योगदान छ । यिनै कुराको लागि नेपाली समाजले उनलाई आदर गर्दछ । खगेन्द्र सङ्ग्रौला पराजुलीज्यू आफ्नै सीप र कलाले, आफ्नै प्रतिभा र साधनाले, आफ्नै योग्यता र क्षमताले, आफ्नै त्याग र तपस्याले आज नेपाली भाषा-साहित्यका एक उज्ज्वल नक्षत्रका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । आफ्नै ज्ञानालोकले आलोकित हुनुहुन्छ । प्रा० शिवगोपाल रिसाल कृष्णप्रसाद पराजुली नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिका स्वनामधन्य प्रतिभा हुन् । उनले नेपाली भाषालाई सहज र सरल बनाउन उल्लेख्य प्रयत्न गरेका छन् । नेपाली भाषाको मौलिकतालाई तिक्खर पार्दै यसको अभिव्यक्तिगत तीक्ष्णताको पहिचान गर्दै भाषाको सरल रूप निर्धारण गर्न उनले गरेको योगदान भाषाक्षेत्रमा काम गर्नेहरूका लागि प्रेरणा भएको छ । ग·ाप्रसाद उप्रेती कृष्णप्रसाद पराजुली स्वावलम्बन, स्वाध्यायन, स्वलेखन, अभ्यास, मनग्य सरल स्वाभिमान आदिजस्ता गुणहरूको अर्को नाम हो । उहाँलाई नेपाली भाषा र साहित्यका श्रद्धेय साधकका रूपमा सहजै सम्बोधन गर्न सकिन्छ । आनन्ददेव भट्ट सुन्दर शब्दशøया र भावस्थापन गर्ने कलामा पराजुली अपराजेय छन् । पराजुलीको गीतको स्वरलहरी नेपाल र नेपालीको मायामा र भाखामा पर-परसम्म पुगेको र मधुर ढङ्गले बजेको सुनिन्छ । राममणि रिसाल नाटकीय प्रभाव दिएर कथाको निर्माण गर्ने कथाकार कृष्णप्रसाद पराजुली नौबेलीमा समाजप्रति सचेष्ट एक गम्भीर द्रष्टाका रूपमा देखिन्छन् । उनका कथाहरूमा समाजको प्रतिविम्ब जीवन्त छ । डा० दयाराम श्रेष्ठ कवि पराजुलीका काव्यकृतिहरूमा एकातिर प्रणयरागको मृदुल स्वर छ त अर्कातिर प्रगतिचेत र राष्ट्र ब्यूँझाइएको तीव्रता । कविको मार्मिक हृदयस्पर्शी भावलाई कोमलकान्त पदावलीले शुद्ध भाषामा अभिव्यञ्जित गरेको पाइन्छ । उनका मृदु र कोमलकान्त पदावली बङ्गलाका रवीन्द्रनाथ र हिन्दीका प्रसाद, पन्त र गेय गुणमा महादेवी वर्मासित कुम जोर्न पुगेका छन् । लक्खीदेवी सुन्दास उहाँको भाषा र साहित्यप्रतिको लगन र सेवासँग त सुरुदेखि नै परिचित छु । उहाँका बालसाहित्य— बालगीत, बालकविता र बालकथाहरूका सुमधुर सङ्गीत र तिनका रूपशैलीको स्वादप्रति म लोभिएको छु । उहाँको भाषा-साहित्यको सेवा र गहिरो निष्ठाबाट म प्रभावित छु । रमेश विकल पराजुली गीत, कविता, मुक्तक लेखेर औपचारिकता व्यक्त गर्न मात्र होइन, व्यावहारिक रूप दिन पनि खोज्छन् । त्यसैले मित्र-मण्डली खडा गरेर नेपाली साहित्यको विकासमा जागरूक हुने युवक कवि मोतीरामकमो व्यक्तित्वसित पराजुलीको व्यक्तित्व तुलना गर्न मन लाग्छ । भरतराज पन्त भाषा-व्याकरणविषयमा कृष्णप्रसाद पराजुली नेपाली पाठकजगत्मा सुपरिचित नाम भएको छ । नेपाली बालसाहित्यको नाम लिँदा पहिलो सङ्ख्या पराजुलीमा नै पुगेर अडिन्छ । नेपाली वाङ्मयका विभिन्न विधामा कलम चलाउन सक्ने प्रतिभा पाएका पराजुलीमा— “नेपाली भाषा र साहित्यलाई सजाउने एउटा सिङ्गै पूmलबारीको आवश्यकता धेरै अघिदेखि अनुभव गरिएको थियो”— भावना जसरी उब्जियो, साँच्चै त्यो पूरा भएको छ । डा० तुलसी भट्टराई पराजुली साहित्य र शिक्षा भनेपछि मरिमेट्नु हुन्छ । अति नै परिश्रमी, साधनारत र लागेको लाग्यै गर्ने उहाँको बानीले उहाँलाई साहित्य र शिक्षाको खानी बनाएको छ । टी० आर० विश्वकर्मा साहित्यिक क्षेत्रको भन्दा व्यक्तिगत सम्बन्धको हिसाबले हामी दुवै जना निकै लामो समयसम्म एउटा काममा लागेका छौँ । सङ्क्षेपमा उहाँको भाषा तथा विषयवस्तुगत सरलता एवं स्पष्टताले मलाई ज्यादै आकर्षित गर्दछ । वासु शशी राम्रो रचना ः मीठो नेपालीको पक्ष लिएर भाषासौन्दर्य र गठिलो प्रबन्धनमा विश्वास गर्ने कवि पराजुलीका आँखाभरि सपना र मुटुभरि गीत सलबलाएका छन् । भावतीक्ष्णता र अभिव्यक्तिगत मिठास यिनको काव्यगत विशेषता हो । प्रा० गोपीकृष्ण शर्मा कृष्णप्रसाद पराजुली नेपाली साहित्यका सुपरिचित स्रष्टा हुन् । नेपाली भाषाको लेखनलाई शुद्ध, स्तरीय र सुरुचिपूणर् बनाउन पराजुलीले व्यक्तिगत र संस्थागत रूपबाट गरेको योगदान अतुलनीय रहेको छ । मातृभाषाको श्रीवृद्धिका निम्ति उनले आफ्नो सम्पूणर् जीवनकै लगानी गरेका छन् भन्नु अत्युक्ति हुँदैन । रोचक घिमिरे , सम्पादक, रचना कृष्णप्रसाद पराजुली ! व्यक्ति एक, व्यक्तित्व अनेक कवि-लेखक, अनुसन्धाता, शिक्षक-प्राध्यापक, व्याकरणविद्, साहित्यिक पत्रकार आफ्ना सबै कर्मक्षेत्रका प्रतिष्ठित सरल, सहज र मृदुभाषी भन्छन् नि— आँखामा हाले पनि नबिझाउने हो, एउटा त्यस्तै दुर्लभ व्यक्तित्व सर्वोपरि— एउटा असल मान्छे तिम्रो जय होस् ! नगेन्द्रराज शर्मा, सम्पादक, अभिव्यक्ति कतिपय साहित्यकारले आफ्नै श्रम, साधना र स्वाध्ययनका भरमा आफ्ना साहित्यिक व्यक्तित्वको निर्माण गरेका हुन्छन्, कवि-प्रतिभाका रूपमा प्रसिद्धि पाएका हुन्छन् । यस्तै साहित्यकारहरूमध्ये पर्छन् कृष्णप्रसाद पराजुली । घनश्याम क“डेल कवि पराजुलीको प्रभावले कथाको गद्य पनि कोमल र कवितात्मक बनाएको छ । … संक्षिप्त कायविस्तार, सरल कथानक संचरना र सरस प्रस्तुतीकरण कथकार पराजुलीका प्राप्ति हुन् । प्रा० राजेन्द्र सुवेदी मिलनशील, हँसमुख र सरल प्रकृतिका पराजुलीसँग दुई-चार कुरा गर्नेबित्तिकै नजिकिन सकिन्छ । समाजसेवा र साहित्यसेवा नै प्रमुख लक्ष्य रहेका पराजुली सबैलाई मित्र बनाउन चाहन्छन् र उनी सबैका मित्र हुन् । घटराज भट्टराई आफ्नो गाउँजिल्लामा पुस्तकालय, विद्यालयको स्थापनामा विशेष सक्रिय हुनुभएका पराजुलीले राजधानीमा पनि नेपाल पुस्तकालय सङ्घको सङ्गठन-सचिव, साहित्यिक परिवारको मन्त्री, प्रगतिशील नेपाल लेखकसङ्घको कार्यकारी सदस्य, त्रिभुवन स्मारक समितिको सदस्य, नेपाल बालसाहित्य समाजको सदस्य आदि पदमा रही तत्तत् क्षेत्रमा आफ्नो उत्साह र योगदान देखाउनुभएको छ । गोविन्द गिरी ॅप्रेरणा’ उहाँ दुई ‘प’ हुनुहुन्छ भन्नेचाहिँ थाहा पाएँ । परिश्रमी पराजुली । ‘जिनियस इज् नाइन्टीनाइन परसेन्ट पर्सपिरेशन वन् परसेन्ट इन्सपिरेशन’ भन्ने अङ्ग्रेजी उहाँमा शत प्रतिशत लागू हुन्छ । दुर्गाप्रसाद श्रेष्ठ नेपाली कविताको फाँटमा पराजुली जीवनप्रतिको स्वच्छ आस्था र विश्वास एवं सृजनशीलता र साधनामयतामा उठेका कवि हुन् । मोहन सिटौला नेपाली भाषाव्याकरण र साहित्यका अथक साधक, साहित्यका बहुविध क्षेत्र र विधामा सिद्धहस्त बहुआयामिक व्यक्तित्वका धनी कृष्णप्रसाद पराजुली साहित्य र साधनालाई नै जनता, समाज र राष्ट्रको रूपान्तरण एवं प्रगतिको एउटा सशक्त साधन मानेर इमानदारीका साथ आफ्नो सम्पूणर् जीवन यसैमा समर्पित गर्दै आउनुभएको छ । सुललित, सरल शैली र प्रगतिशील विचारको सटीक एवं कलात्मक विम्बन साहित्यकार पराजुलीको आफ्नै विशिष्ट र मौलिक पहिचान बनिसकेको छ । म उहाँको समुज्ज्वल भविष्य, सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दछु । निनु चापागाईं सरस, सरल, शीतल, शान्त भावचिन्तनका शालीन धार, कवि कृष्णप्रसाद पराजुलीका काव्यिक सार ! तेजेश्वरबाबु ग्वङ्गः कृष्णप्रसाद पराजुलीका बालकथाको स्तर र यसप्रति उनको रुचि प्रशंसनीय छ । उनी नेपाली बालकथाको क्षेत्रमा यस्ता समयमा प्रवेश गरेका हुन् जुन बेला बालसाहित्य उपेक्षितप्रायः थियो र यस क्षेत्रमा कलम समाउने मानिसकै पनि अभाव थियो । उनले बसालेकै डोबमा उनीपछिका धेरै बालकथाकारले बालकथा लेख्दै रहे । यो उनका कथाको सफल ग्रहणको उदाहरण हो । भिक्टर प्रधान कृष्णप्रसाद पराजुलीका आस्थाका आयाम ग्रन्थको अनुहार यहाँहरूले देख्नुभएको छ र यस ग्रन्थभित्र जे-जति सामग्री छन्— बौद्धिक सामग्री ती हामी बिस्तारै पढ्दै जानेछौँ । दाहाल यज्ञनिधि कहिले-कहिले हामी जेठको मध्याह्नजस्तो जिन्दगीको अत्यासलाग्दो धूपमा रन्थनिरहेका हुन्छौँ । बस, त्यस बेला एक थाल मनको हरियाली पस्केर हामीमा बाँड, कविताको तरल स्पन्दन गिलासहरूमा भरेर पिउन देऊ । हामी मनहरूले भावनाको अभिषेक गर्नेछौँ तिमीलाई र तिम्रो चिरायुको कामना गर्नेछौँ । सुधा त्रिपाठी कवि पराजुलीको ललित भाषाशैली बालसाहित्यका लागि सहज अनुकरणयोग्य हुनाले उनीहरूलाई सृजनधर्ममा लाग्न पनि कविका कृतिले प्रेरित गरिरहेका छन् । …. समाजका प्रौढ वा वृद्ध संरक्षकले तोते बोलीमा लोली मिलाउँदा वा कोक्रो मच्चाउँदा अनि थैथै गर्दा वा अगेनाका डिलमा बसेर उँघी-उँघी केटाकेटी खेलाउँदा बोलेका कुरा नै नानीको भाषामा लयबद्ध गरेकाले कवि पराजुलीको सफलताले आफ्नो शिखर छोएको छ । शिवप्रसाद सत्याल ॅपीठ’ भाषाको माया सरल भाषामा लेखिएको भाषालाई सरल र सुन्दर बनाउने कृति हो, पठनीय र मननीय । नेपाली अङ्ग्रेजी जुनसुकै भाषामा खेल्ने होस्; प्रशासन, शिक्षण जता लागेको व्यक्ति होस्— आफ्नो भाषाप्रति यति संवेदनशील हुनु आवश्यक छ । यो पुस्तक राम्रो रचना ः मीठो नेपालीजस्तै पठनीय छ । डा० गोविन्दराज भट्टराई श्री कृष्णप्रसाद पराजुली र मैले उही वर्ष प्रतिष्ठित पुरस्कार (जगदम्बाश्री र मदन पुरस्कार) पायौँ । पत्रकारहरूले उहाँबारे सोधे— “कस्तो लाग्यो ?” मैले भनेँ— “मैले मदन पुरस्कार पाएको भन्दा बढी खुसी उहाँले जगदम्बाश्री पुरस्कार पाएकोमा लाग्यो ।” उहाँको आजीवन साहित्यसेवा र योगदानप्रतिको मेरो मूल्याङ्कन र श्रद्धा यही हो । जगदीश घिमिरे पराजुलीजी मैले सम्झेसम्म साँच्चै अँध्यारो चिरेर उज्यालोतिर जगमगाउने एउटा नक्षत्र हुनुहुन्छ । अझै गति चलचिरहोस् । प्रगतिपथमा उहाँ लम्किरहनुहोस् । उज्यालो निरन्तर बढिरहोस् ! केवलपुरे किसान काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको भमरकोट गाउँमा जन्मिनुभएका कृष्णप्रसाद पराजुली देशका एक जना चेतनशील लेखक, समाजसेवी र शिक्षणसेवामा समर्पित जिउँदो नाम हो । जिल्लाका दृष्टिकोणले हेर्दा र मूल्याङ्कन गर्दा त्यस्तो प्राज्ञिक र साहित्यिक व्यक्तित्वलाई सशक्त हस्ताक्षर र नेतृत्वदायी व्यक्तिका रूपमा नै स्वकिार्न सकिन्छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाहिरी लिङ्कहरू== * [http://www.madanpuraskar.org/guthi/jagdambashree_winner.php मदन पुरस्कार गुठी] * [http://madanpuraskar.org/view_books_written.php?author=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%80 कृष्णप्रसाद पराजुली द्वारा लेखिएका पुस्तकहरू] [[श्रेणी:भाषाशास्त्री]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:व्याकरणविद्]] 9120kiv5jdxoyaq9wem2715xww9uonp 0 55225 1365441 1173647 2026-07-09T04:04:50Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365441 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |image=Trailokya Bikram Shah.jpg |caption=युवराज त्रैलोक्य विक्रम शाह |name=युवराज त्रैलोक्य विक्रम शाह<!--(in most common usage)--> |title=युवराज|suc-type=|full name=|house=[[शाह वंश|शाह वंशीय ]] (by birth)|type=Dynasty |father= [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |mother=[[त्रैलोक्य राज्य लक्ष्मी|त्रैलोक्य राज्य लक्ष्मी देवी]] |spouse=तारा राज्य लक्ष्मी देवी<br/>[[ललित राजेश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी]]<br />सोमगर्व दिव्यश्वरी राज्य लक्ष्मी देवी |issue=[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|राजा पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]<br/>Princess Pran<br />Princess Lalpati<br/> (''among others'') |birth_date={{Birth date|1847|11|30| वि.सं १९०४ मंसिर १६ मंगलवार df=yes}} |birth_place=[[हनुमानढोका |हनुमानढोका दरबार ]], [[बसन्तपुर, काठमाडौँ]] |death_date=वि.सं. १९३४ चैत १२<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>{{Death date and age|1878|3|30|1847|11|30|df=yes}} |death_place=[[हनुमानढोका दरबार]], [[बसन्तपुर, काठमाडौँ]] |religion=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''युवराज त्रैलोक्य विक्रम शाह''' नेपालको [[शाह वंश]]का [[युवराज]] थिए। राजा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]]का जेठा छोराको रूपमा वि.सं.१९०४ मंसिर महिनामा जन्मिएका थिए। उनी र उनका भाइ [[नरेन्द्र बिक्रम शाह]] राणाका हातमा गएको राजकीय अधिकार फर्काउन कृयाशिल रहे । त्यसैले राणाहरु त्रैलोक्यप्रति सशंकित भए। त्रैलोक्य राजा नबन्दै उनको निधन वि.सं.१९३४ मा ३० वर्षको अल्पायु उमेरमा नै भएको हुँदा उनका छोरा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] नेपालका राजा बने । यिनलाई [[धीर शमशेर राणा|धीर शमसेर]]ले विष प्रयोग गरेर मारेका हुन् भन्ने पनि अनुमान इतिहासकारहरूको छ । उनको विवाह जंगबहादुरका छोरीहरू तारा र ललितसँग भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:सन् १८४७ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:शाहवंश]] {{stub}} 0xk4titiya11z9zcop9im1z58qzmtpe 0 55246 1365455 1276610 2026-07-09T04:54:38Z Bishaldev100 28807 1365455 wikitext text/x-wiki {{Infobox hotel | hotel_name = शङ्कर होटल | logo = | logo_width = 250px | logo_caption = | image = Shanker.jpg | image_width = 250px | caption = | location = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | map_type =Nepal | latd = 27 | latm = 43 | lats =6 | latNS =N | longd= 85 | longm= 19 | longs=12 | longEW=E | opening_date = १९६४ | stars = Heritage | diamonds = | closing_date = | developer = स्व. राम शङ्कर श्रेष्ठ | architect = [[कुमार नरसिंह राणा]] | operator = होटल शङ्कर प्रालि | owner = | number_of_restaurants = २ | number_of_rooms = ९४ | number_of_suites = १२ | floor_area = | floors = ४ | parking = बाहिर | website = [http://www.shankerhotel.com.np www.shankerhotel.com.np] | footnotes = }} '''शङ्कर होटल''' काठमाडौँमा अवस्थित सम्पदा [[नेपालका होटलहरू|होटल]] हो। यो [[राणाकालीन दरबारहरू|राणाकालीन दरवार]]मा निर्माण भएको छ। अग्नि सम्शेर राणाको [[लाजिम्पाट दरबार]] दरवारलाई कलात्मक ढङ्गले सजाएर रामशङ्कर श्रेष्ठले यसको निर्माण गरेका हुन्।<ref>[http://www.nepal-uncovered.com/class/nepal/shanker.php Nepal Uncovered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128132636/http://www.nepal-uncovered.com/class/nepal/shanker.php |date=2012-11-28 }}</ref> == चित्र == <gallery> चित्र:Agni Bhawan (Hotel Shanker, Kathmandu after 1964).jpg|File photo of Agni Bhawan from the 1920s (now known as Hotel Shanker, Kathmandu) चित्र:Late Mr. Ram Shanker Shrestha, Founder of Hotel Shanker.jpg|'''शङ्कर होटलका संस्थापक, श्री [[राम शङ्कर श्रेष्ठ]]''' चित्र:Hotel Shanker in the 1970, post refurbishment.jpg|Reverse angle of the building of Hotel Shanker </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.shankerhotel.com.np शङ्कर होटलको वेवसाइट] [[श्रेणी:नेपालका होटलहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका होटलहरू]] mxtdn464ewm1t21xjb81ilixcvv1498 0 61336 1365485 1280252 2026-07-09T07:44:48Z Janak Bhatta 10885 /* चित्र दिर्घा */ चित्र जोडियो 1365485 wikitext text/x-wiki विकिपिडियाबाट, एक स्वतन्त्र विश्वकोश {{Infobox prepared food | name = म:म:<br> | image = momo_nepal.jpg | caption = एक प्लेट साधारण मःमः अचारसँग | alternate_name =མོག་མོག, momo | main_ingredient = पीठो , पानी, मासु, सागसब्जी | variations = स्टिम मःमः, कोथे मःमः, झोल मःमः, सि मःमः(चिल्लि मःमः), फ्राइ मःमः, चिकेन मःमः, भेज मःमः, बफ मःमः, पोर्क मःमः, खसी मःमः, चिज मःमः, खुवा मःमः, चकलेट मःमः, | calories = 350 to 1000 (35 to 100 per piece) | other = }} '''मःमः''' एक प्रकारको बाफद्वारा पकाइने र भित्र भरिएको [[:en:Tibetan_cuisine|तिब्बती]] र [[:en:Nepali_cuisine|नेपाली]] खाद्यवस्तु हो। यो [[भारत]], [[भुटान]] र [[बङ्गलादेश|बंगलादेश]] लगायत छिमेकी देशहरुमा पनि चर्चित छ। धेरैजसो तिब्ब्ती मःमः [[:en:Jiaozi|जिआओजी]] जस्तै अर्धचन्द्राकारका हुन्छन्, जब धेरैजसो नेपाली मःमः [[:en:Baozi|बाओजी]] जस्तै गोलाकारका  हुन्छन्। मःमःलाई सामान्यतया धेरै [[:en:South_Asian_cuisine|दक्षिण एसियाली खाना]]हरूमा प्रयोग गरिने [[मसला]] र [[जडीबुटी]]हरूबाट प्रभावित [[:en:South_Asian_pickle|अचार]] को रूपमा चिनिन्छ। यो सूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ, जस्तै झोल मोमो र [[:en:Mokthuk|मोक्थुक]]मा। ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Momo nepal.jpg File:Kothey momo.JPG File:Momo101.jpg File:Momo ring.jpg Image:Plateful of Momo in Nepal.jpg File:Buff Momo 2.jpg File:A plate of Chicken Momos with soup.jpg|चिकन मम: साथै सुपको चित्र File:C-Momo – Spicy Chilly Momo of Nepal.jpg File:Steam Momo – Traditional Nepalese Dumpling.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Momos}} [[श्रेणी:खानेकुरा]] [[श्रेणी:नेपाली परिकार]] [[श्रेणी:नेपाली खाना]] [[श्रेणी:भारतीय खाना]] e93mpn8meck1noleuepric83loll9jt 0 62133 1365268 1267847 2026-07-08T12:28:54Z Bishaldev100 28807 1365268 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam |dam_name= कोशी बाँध |image= Koshi.jpg |caption= कोशी बाँध (Kosi Barrage) |official_name= |crosses= [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] |reservoir= |locale= नेपाल भारत सीमाना |maint= जल संसाधन विकास बिभाग (बिहार जल बोर्ड) |length= ११५० मिटर |height= २५ मिटर |width= |began= |open= सन् १९५६ |closed= |bridge_carries=[[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] |bridge_width= |bridge_clearance= |bridge_traffic= |bridge_toll= |bridge_id= |map_cue= |map_image= |map_text= |map_width= |coordinates= {{Coord|26.5263|N|86.9269|E|format=dms}} |lat= |long= |extra= }} '''कोशी बाँध''' अथवा '''कोशी ब्यारेज''' पूर्वी नेपालको [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]माथि बनाइएको बाँध हो । यो नेपाल-भारत सीमाक्षेत्रमा नेपालको [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] र [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] जिल्लाको बीचमा बनेको छ । यो बाँध नेपाल-भारतीय सीमा नजिकै रहेको छ । यो बाँध सन् १९५८ देखि सन् १९६२ को बिचमा बनाइएको थियो ।<ref>{{Cite web |title=Koshi Barrack over the largest river of Nepal |url=http://bossnepal.com/koshi-barrack-largest-river-nepal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529201659/http://bossnepal.com/koshi-barrack-largest-river-nepal/ |archive-date=2024-05-29 |access-date=2018-05-29 |website=Boss Nepal |language=en-US}}</ref> २५ अप्रिल १९५४ मा नेपाल र भारत सरकार बीच कोशी सम्झौतामा हस्ताक्षर भएपछि यसको निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=30 September 2008 |title=Sorrow of Bihar |url=http://egov.eletsonline.com/2008/10/the-sorrow-of-bihar/ |access-date=2018-05-29 |website=egov.eletsonline.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> यो ब्यारेज भारतको जोसेफ एण्ड कम्पनी लिमिटेडले डिजाइन र निर्माण गरेको हो। [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] ब्यारेजबाट लगभग ३-४ माइल उत्तरमा छ। यो नेपालमा रहेता पनि सम्झौता अनुरूप सय वर्षसम्म भारतीय अधिकारीहरु द्वारा नियन्त्रित छ । यस बाँधमा ५६ ढोकाहरू रहेका छन्, जसलाई पानीको बहावको आधारमा खोल्ने र लगाउने गरिन्छ । खासगरी यसको अधिकार भारतिय अधिकारीहरूसँग भएकाले नेपालले चाहेर पनि आफुले चाहेका बेलामा खोल्न वा बन्द गर्न सक्दैन । त्यसैले कुनै बेला बाढि, पहिरो आयो भने र नेपाली भूमी जलमल्ल भयो भने नेपाली पक्षले भारतीय पक्षहरूलाई सुचना दिनुपर्ने भएको हो । जसको कारण कहिलेकाहीँ ढिला पनि हुनेगरेको इतिहास पनि छ । ''बिहारको दुख ''को उपनामले परिचित नेपालको कोशी नदीबाट हुने प्रकोपबाट बच्न भारतले त आफ्नो दुनो सोझाएर नेपालीको खेतिपाती नष्ट गरेर नेपाली किसानका आँखामा आँशु झार्दै आइरहेको कुरा जान्दाजान्दै पनि सम्बन्धित निकाय कानमा तेल हालेर बसीरहेको आभाष नेपाली जनतालाई भइरहेको छ । {{stub}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== कोशी बाँध 2065 साल भदौ 2 गते पूर्वी तटीय क्षेत्रका केही भागहरू बढीले भत्काइएको थियो । {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालका बाँधहरू]] [[श्रेणी:नेपालको वातावरण]] [[श्रेणी:नेपालमा पानी]] molw1i2ozd7uqug7skr1u57vhlrun6k 1365269 1365268 2026-07-08T12:29:47Z Bishaldev100 28807 1365269 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam |dam_name= कोशी बाँध |image= Koshi.jpg |caption= कोशी बाँध (Kosi Barrage) |official_name= |crosses= [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] |reservoir= |locale= नेपाल भारत सीमाना |maint= जल संसाधन विकास बिभाग (बिहार जल बोर्ड) |length= ११५० मिटर |height= २५ मिटर |width= |began= |open= सन् १९५६ |closed= |bridge_carries=[[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] |bridge_width= |bridge_clearance= |bridge_traffic= |bridge_toll= |bridge_id= |map_cue= |map_image= |map_text= |map_width= |coordinates= {{Coord|26.5263|N|86.9269|E|format=dms}} |lat= |long= |extra= }} '''कोशी बाँध''' अथवा '''कोशी ब्यारेज''' पूर्वी नेपालको [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]माथि बनाइएको बाँध हो । यो नेपाल-भारत सीमाक्षेत्रमा नेपालको [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] र [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] जिल्लाको बीचमा बनेको छ । यो बाँध नेपाल-भारतीय सीमा नजिकै रहेको छ । यो बाँध सन् १९५८ देखि सन् १९६२ को बिचमा बनाइएको थियो ।<ref>{{Cite web |title=Koshi Barrack over the largest river of Nepal |url=http://bossnepal.com/koshi-barrack-largest-river-nepal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529201659/http://bossnepal.com/koshi-barrack-largest-river-nepal/ |archive-date=2024-05-29 |access-date=2018-05-29 |website=Boss Nepal |language=en-US}}</ref> २५ अप्रिल १९५४ मा नेपाल र भारत सरकार बीच कोशी सम्झौतामा हस्ताक्षर भएपछि यसको निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=30 September 2008 |title=Sorrow of Bihar |url=http://egov.eletsonline.com/2008/10/the-sorrow-of-bihar/ |access-date=2018-05-29 |website=egov.eletsonline.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US}}</ref> यो ब्यारेज भारतको जोसेफ एण्ड कम्पनी लिमिटेडले डिजाइन र निर्माण गरेको हो। [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]] ब्यारेजबाट लगभग ३-४ माइल उत्तरमा छ। यो नेपालमा रहेता पनि सम्झौता अनुरूप सय वर्षसम्म भारतीय अधिकारीहरु द्वारा नियन्त्रित छ । यस बाँधमा ५६ ढोकाहरू रहेका छन्, जसलाई पानीको बहावको आधारमा खोल्ने र लगाउने गरिन्छ । खासगरी यसको अधिकार भारतिय अधिकारीहरूसँग भएकाले नेपालले चाहेर पनि आफुले चाहेका बेलामा खोल्न वा बन्द गर्न सक्दैन । त्यसैले कुनै बेला बाढि, पहिरो आयो भने र नेपाली भूमी जलमल्ल भयो भने नेपाली पक्षले भारतीय पक्षहरूलाई सुचना दिनुपर्ने भएको हो । जसको कारण कहिलेकाहीँ ढिला पनि हुनेगरेको इतिहास पनि छ । ''बिहारको दुख ''को उपनामले परिचित नेपालको कोशी नदीबाट हुने प्रकोपबाट बच्न भारतले त आफ्नो दुनो सोझाएर नेपालीको खेतिपाती नष्ट गरेर नेपाली किसानका आँखामा आँशु झार्दै आइरहेको कुरा जान्दाजान्दै पनि सम्बन्धित निकाय कानमा तेल हालेर बसीरहेको आभाष नेपाली जनतालाई भइरहेको छ । {{stub}} कोशी बाँध २०६५ साल भदौ २ गते पूर्वी तटीय क्षेत्रका केही भागहरू बढीले भत्काइएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालका बाँधहरू]] [[श्रेणी:नेपालको वातावरण]] [[श्रेणी:नेपालमा पानी]] 2kgexul0ccp50ku6m3z49hpfltdocsx 0 68572 1365506 1363620 2026-07-09T11:15:07Z Bishaldev100 28807 /* म्यानचेस्टर युनाइटेड */ 1365506 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = एन्जेल डी मारिया | image = Ángel Di María 2018.jpg | image_size = 250px | caption = डी मारिया २०१८ फिफा विश्वकप मा | fullname = एन्जेल फाबियान डी मारिया हर्नान्डेज<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=10 June 2018 |accessdate=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|2|14|df=y}} | birth_place = रोसारियो, [[अर्जेन्टिना]] | height = १.७८ मी<ref name=FIFA /> | position = [[Midfielder#Winger|विङ्गर]]<br>[[Midfielder#Attacking midfielder|आक्रमण अग्रपंक्तिमा]] | currentclub = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब]] | clubnumber = ११ | youthyears1 = १९९१–१९९२ | youthclubs1 = टोरिटो | youthyears2 = १९९२–२००५ | youthclubs2 = [[रोसारियो सेन्ट्रल]] | years1 = २००५–२००७ | clubs1 = [[रोसारियो सेन्ट्रल]] | caps1 = ३५ | goals1 = ६ | years2 = २००७–२०१० | clubs2 = [[S.L. Benfica|बेनिफीका]] | caps2 = ७६ | goals2 = ७ | years3 = २०१०–२०१४ | clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps3 = १२४ | goals3 = २२ | years4 = २०१४–२०१५ | clubs4 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|मेनच्यास्टर युनाइटेड]] | caps4 = २७ | goals4 = ३ | years5 = २०१५– | clubs5 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट जर्मेन]] | caps5 = ११७ | goals5 = ३९ | nationalyears1 = २००७ | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना यु२०]] | nationalcaps1 = १३ | nationalgoals1 = ३ | nationalyears2 = २००८ | nationalteam2 = [[Argentina national under-23 football team|अर्जेन्टिना यु२३]] | nationalcaps2 = ६ | nationalgoals2 = २ | nationalyears3 = २००८– | nationalteam3 = [[Argentina national football team|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps3 = ९७ | nationalgoals3 = २० | club-update = ८ मे २०१८ | nationalteam-update = ३० जुन २०१८ | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[Association football|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fb|ARG}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|२०१४ ब्राजिल]]|}} {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका]]}} {{Medal|RU|[[2015 Copa América|२०१५ चिली]]|}} {{Medal|RU|[[Copa América Centenario|२०१६ अमेरिका]]|}} {{MedalCompetition|[[ओलम्पिक गेम]]}} {{MedalGold|[[2008 Summer Olympics|२००८ बेजिङ्ग]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|टिम]]}} }} '''एन्जेल फाबियान डी मारिया हर्नान्डेज''' (जन्म: १४ फेब्रुअरी १९८८) [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]का खेलाडी हुन् साथै उनी हाल इटालीको क्लब [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]<ref name="मारिया">[http://www.nagariknews.com/sports/football/story/23564/23564.html डी मारिया रियालबाट विदा!]</ref> का लागि [[सेरिए आ|सिरि ए ]] लिग खेल्दैछन । उनी [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]]का साथै [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#आक्रमक मध्यपंक्ति|आक्रमक मध्यपंक्ति]]मा पनि खेल खेल्न सक्छन । ==प्रारम्भिक जीवन== ==क्लब करिअर== ===रोजारियो सेन्ट्रल === ===रियल मड्रिड=== ====२०१०-११: डेब्यु सिजन==== ====२०११-१२: ला लिग विजय==== ====२०१२-१४: ला डेसिमा र कोपा डेल रे उपाधी ==== ===म्यानचेस्टर युनाइटेड === २६ अगस्त २०१४ मा, डि मारियाले म्यानचेस्टर युनाइटेडसँग £ ५९.७ मिलियन पाउण्डको ट्रान्सफर शुल्कको लागि पाँच-वर्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जुन सबै समयको [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|सबैभन्दा महँगो स्थानान्तरणहरू]] मध्ये एक हो र त्यतिबेलाको ब्रिटिश क्लबले तिरेको उच्चतम शुल्क हो।.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/aug/26/angel-di-maria-completes-move-to-manchester-united|title=Ángel di María completes record £59.7m move to Manchester United|last=Jackson|first=Jamie|date=26 August 2014|work=The Guardian|access-date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/angel-di-maria-to-manchester-united-latest-597m-winger-undergoing-medical-9690914.html|title=Angel di Maria to Manchester United: Premier League club sign Argentine winger in record £59.7m deal|last=Hirst|first=Paul|date=26 August 2014|work=The Independent|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/angel-di-maria-to-manchester-united-latest-597m-winger-undergoing-medical-9690914.html|archive-date=7 May 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/11056019/ngel-di-Maria-signs-for-Manchester-United-in-59.7-million-deal.html|title=Ángel di María signs for Manchester United in £59.7&nbsp;million deal|last=Ogden|first=Mark|date=26 August 2014|work=The Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/11056019/ngel-di-Maria-signs-for-Manchester-United-in-59.7-million-deal.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> उनले युनाइटेडमा ७ नम्बरको जर्सी पाएका थिए, जुन पहिले [[जर्ज बेस्ट]], [[ब्रायन रोबसन]], [[एरिक क्यान्टोना]], [[डेभिड बेक्ह्याम|डेभिड बेकह्याम]] र [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] जस्ता क्लब लिजेन्डहरूले लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711|title=Cristiano Ronaldo exclusive|last=McDonnell|first=David|date=29 September 2007|work=The Mirror|access-date=2 September 2014}}</ref> यद्यपि, उनले रियल म्याड्रिडका फ्यानहरूलाई खुला पत्रमा भने कि उसले कहिल्यै रियल म्याड्रिड छोड्न चाहँदैनथ्यो, तर यसको बोर्ड असहयोगी र अनुचित भएको थियो: "कसैलाई म मन नपर्न सक्छ"।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/aug/27/angel-di-maria-manchester-united-real-madrid-letter|title=Ángel di María admits: It was never my desire to leave Real Madrid|last=Jackson|first=Jamie|date=27 August 2014|newspaper=The Guardian}}</ref> डि मारियाले ३० अगस्टमा [[बर्नली फुटबल क्लब|बर्नली]]सँग ०–० को बराबरीमा डेब्यु गरेका थिए, जसमा ७० मिनेटपछि [[एन्डरसन]]को विकल्पमा उनी आएका थिए।<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/11065565/Angel-Di-Maria-makes-his-Premier-League-debut-how-did-he-fare-in-Manchester-Uniteds-draw-at-Burnley.html|title=Angel Di Maria makes his Premier League debut|last=Ogden|first=Mark|date=30 August 2014|work=The Telegraph|access-date=30 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/11065565/Angel-Di-Maria-makes-his-Premier-League-debut-how-did-he-fare-in-Manchester-Uniteds-draw-at-Burnley.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> १४ सेप्टेम्बर मा [[क्वीन्स पार्क रेंजर्स]]माथि ४–० को जित हासिल गरेको खेलमा उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरे\।.<ref name="MUTD- QPR">{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/313422/report|title=Manchester United click again as they crush Queens Park Rangers|date=14 September 2014|work=Sky Sports|access-date=14 September 2014}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr|title=Man Utd 4–0 QPR|date=14 September 2014|access-date=14 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915164922/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr|archive-date=15 September 2014|publisher=Premier League|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915164922/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr |date=15 September 2014 }}</ref> उनले त्यही खेलमामार्टा [[जुआन माटा]]लाई असिस्ट पनि दिएका थिए , र र [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चुनिएका थिए।<ref name="MUTD- QPR" /> अर्को खेलमा, [[लेस्टर सिटी फुटबल क्लब|लेस्टर सिटी]] विरुद्ध २१ सेप्टेम्बरमा, उनले फेरि गोल गरे र अर्को सहयोग प्रदान गरे, यद्यपि युनाइटेड ले खेल ५–३ ले हार्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29196081|title=Leicester 5–3 Man Utd|last1=Lewis|first1=Aimee|date=21 September 2014|access-date=14 October 2014|publisher=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)}}</ref> ===पेरिस सेन्ट जर्मेन=== ====स्थानान्तरण ==== ====२०१६-२०२०: घरेलु सफलता ==== ====२०२० असिस्ट रेकर्ड र बिदाइ==== ===युभेन्टस === ==अन्तर्राष्ट्रिय करिअर== ===युवा टिम=== ===सिनियर === ====२०१० विश्व कप==== ====२०११ कोपा अमेरिका==== ====२०१४ फिफा विश्वकप==== ====२०१५ कोपा अमेरिका==== ====कोपा अमेरिका सेन्टेनारियो==== ====२०१८ फिफा विश्वकप==== ====२०१९ कोपा अमेरिका==== ====२०२१ कोपा अमेरिका==== ====२०२२ कोपा अमेरिका-युएफा युरो च्याम्पियन कप==== ====२०२२ फिफा विश्वकप==== २०२२ नोबेम्बर ११ मा, डि मारिया, कतार हुने [[२०२२ फिफा विश्वकप]]को लागी अर्जेन्टिनी टिममा छनोट भए। <ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-de-la-seleccion-argentina-para-qatar-2022ok |title=Lista de convocados de la Selección Argentina para Qatar 2022 |trans-title=Argentina's squad list for Qatar 2022 |publisher=Argentine Football Association |access-date=11 November 2022 |language=es}}</ref> नोभेम्बर २६ मा, समूह चरणको मेक्सिको बिरुद्धको दोस्रो खेलमा उनले मेसीलाई असिस्ट गरे। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले २-० ले जित्यो।<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/i-threw-him-a-turd-angel-di-maria-stunned-by-lionel-messi-genius-after-wonderstrike-for-argentina-ag_sto9247740/story.shtml |title=Angel Di Maria stunned by Lionel Messi after World Cup wonderstrike for Argentina against Mexico: 'I threw him a ****' |publisher=eurosport.com |last1=Mackenzie |first1=Alasdair |date=27 November 2022 |access-date=19 December 2022 }}</ref> डिसेम्बर १८ मा, [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल]]मा उनले फ्रान्स विरुद्ध दोस्रो गोल गरे। अतिरिक्त समयमा ३-३ बराबरी भएको खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो र तेस्रो गोल [[लियोनल मेसी]]ले गरेका थिए। पेनाल्टी सुट आउटमा अर्जेन्टिनाले फ्रान्सलाई ४-२ ले पराजित गर्दै ३६ वर्षपछि विश्वकप जित्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-qatar-2022-tournament-review-argentina-messi-mbappe-morocco-croatia-japan|title=A ground-breaking World Cup with a fairy tale ending|publisher=FIFA|accessdate=18 December 2022}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{Reflist|colwidth=30em}} ==बाह्य लिंक== {{Commons category|Ángel Di María|एन्जेल डी मारिया}} {{Commonscat|Ángel Di María}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] 9uw5w6ujpcgerpk40wgwjvzh7fq39xm 0 69323 1365474 1266803 2026-07-09T06:50:43Z Bishaldev100 28807 1365474 wikitext text/x-wiki [[विद्युत परिपथ|बिधुत परिपथ]] मा बहने पोटेन्सियल फरक वा बिधुत चाप/[[भोल्टेज]] को मात्रा नाप्ने बिधुतिय उपकरणलाई भोल्टमिटर भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एमिटर]] [[चित्र:Old Volt Meter pic3.JPG|thumb|left|250px|भोल्टमिटर]] [[श्रेणी:विज्ञान]] mh7ldho7tkcs0oi70j392fchblktl8r 1365477 1365474 2026-07-09T06:53:13Z Bishaldev100 28807 1365477 wikitext text/x-wiki [[विद्युत परिपथ|बिधुत परिपथ]] मा बहने पोटेन्सियल फरक वा बिधुत चाप/[[भोल्टेज]] को मात्रा नाप्ने बिधुतिय उपकरणलाई '''भोल्टमिटर''' भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एमिटर]] [[चित्र:Old Volt Meter pic3.JPG|thumb|left|250px|भोल्टमिटर]] [[श्रेणी:विज्ञान]] jkm6or0t4jcloo9vxhokx58j6cwsblt 0 69326 1365475 696505 2026-07-09T06:51:12Z Bishaldev100 28807 1365475 wikitext text/x-wiki [[File:AmmeterPC.jpg|thumb|एमिटर ]][[विद्युत परिपथ]]मा बिधुत वा करेन्ट प्रवाहको मात्रा मापन गर्ने बिधुतिय उपकरणलाई एमिटर भनिन्छ । यसलाई विद्युत परिपथमा श्रेणिक्रममा जडान गरिन्व्ह्ह । यसले बिधुतको मात्रालाई [[एम्पियर]] एकाइमा देखाउँछ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[भोल्टमिटर]] [[श्रेणी:विज्ञान]] d8ptdj1fbxxalgtg7nv1q8rtlctcz6s 1365476 1365475 2026-07-09T06:52:53Z Bishaldev100 28807 1365476 wikitext text/x-wiki [[File:AmmeterPC.jpg|thumb|एमिटर ]][[विद्युत परिपथ]]मा बिधुत वा करेन्ट प्रवाहको मात्रा मापन गर्ने बिधुतिय उपकरणलाई एमिटर भनिन्छ । यसलाई विद्युत परिपथमा श्रेणिक्रममा जडान गरिन्छ । यसले बिधुतको मात्रालाई [[एम्पियर]] एकाइमा देखाउँछ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[भोल्टमिटर]] [[श्रेणी:विज्ञान]] p3700o1cxw0l3aeji3udhr0h4ymvfyc 1365478 1365476 2026-07-09T06:53:28Z Bishaldev100 28807 1365478 wikitext text/x-wiki [[File:AmmeterPC.jpg|thumb|एमिटर ]][[विद्युत परिपथ]]मा बिधुत वा करेन्ट प्रवाहको मात्रा मापन गर्ने बिधुतिय उपकरणलाई '''एमिटर''' भनिन्छ। यसलाई विद्युत परिपथमा श्रेणिक्रममा जडान गरिन्छ । यसले बिधुतको मात्रालाई [[एम्पियर]] एकाइमा देखाउँछ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[भोल्टमिटर]] [[श्रेणी:विज्ञान]] aupag107ycmkm8c3lljquoqb3vwmsl8 0 74920 1365283 1013192 2026-07-08T13:01:42Z पर्वत सुवेदी 31224 1365283 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|मञ्जुरी बिना वा इच्छा विपरीत गराइने विवाह}} [[File:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|thumb|right|२०औँ शताब्दीको सुरुवाततिरको एक व्यङ्ग्यात्मक पत्रिका 'मुल्ला नस्राद्दिन' मा अजरबैजानी जबरजस्ती विवाहको परम्परामाथि गरिएको प्रहार। यो कार्टुनको शीर्षक 'स्वतन्त्र प्रेम' राखिएको छ। यस चित्रलाई दायाँबाट बायाँतर्फ पढ्नुपर्छ। दायाँतर्फको पहिलो चित्रमा: "यदि तिमी राजीखुसी जाँदैनौ भने, म तिमीलाई जबरजस्ती लैजानेछु"। अर्को चित्रमा: धर्मगुरु भन्छन्: "हे महिला, तिमी केही बोल्दैनौ भने, यसको अर्थ तिम्रो सहमति छ जस्तो देखिन्छ। भगवानको आदेशले म तिम्रो विवाह यी भद्रभलाद्मीसँग गराइदिन्छु"।]] [[File:V.V.Pukirev - The Arranged Marriage.jpg|thumb|असमान विवाह, रूसी कलाकार [[पुकिरेभ]] द्वारा कोरिएको १९औँ शताब्दीको एक चित्र। यसले एउटा यस्तो मागी विवाहलाई देखाउँछ जहाँ एक युवा केटीलाई उनको इच्छा विपरीत विवाह गर्न बाध्य पारिएको छ।]] [[File:Forced Marriage Unit campaign July 2012 (7555353844).jpg|thumb|जबरजस्ती विवाह विरुद्धको अभियान]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} '''जबरजस्ती विवाह''' भन्नाले यस्तो [[विवाह]]लाई जनाउँछ जसमा विवाह गर्ने पक्षहरू मध्ये एक वा दुवैको सहमति हुँदैन वा उनीहरूको इच्छा विपरीत विवाह गराइन्छ। यदि दुवै पक्षले पूर्ण सहमतिमा विवाह गरेका हुन् भने पनि, पछि गएर उनीहरू मध्ये कसैलाई इच्छा विपरीत विवाह सम्बन्धमै रहिरहन बाध्य पारिन्छ भने त्यसलाई पनि जबरजस्ती विवाह मानिन्छ।<ref name="about">{{cite web |title=Arranged/Forced Marriage |url=https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |website=[[Fraidy Reiss#Activism|Unchained At Last]] |access-date=6 October 2022 |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008003158/https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |url-status=live }}</ref> जबरजस्ती विवाह, [[मागी विवाह]] भन्दा फरक हुन्छ। मागी विवाहमा दुलहा र दुलही दुवैले आफ्ना आमाबुबा वा लमी जस्ता तेस्रो पक्षको सहयोगमा जीवनसाथी खोज्न र छनोट गर्न सहमति दिएका हुन्छन्। विवाहका लागि बाध्य पार्न प्रत्यक्ष शारीरिक हिंसादेखि आर्थिक दबाब र मानसिक दबाब सम्मका विभिन्न उपायहरू अपनाउने गरिन्छ।<ref>{{cite journal |last1=Sharp |first1=Nicola |title=Forced Marriage in the UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities |journal=Refuge |location=London |url=https://www.policyreview.tv/media/documents/LI294_NICOLA_SHARP.pdf |pages=6, 10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810210841/http://www.refuge.org.uk/files/1001-Forced-Marriage-Middle-East-North-East-Africa.pdf |archive-date=10 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forced marriage and human trafficking: What you need to know |url=https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2025/December/forced-marriage-and-human-trafficking_-what-you-need-to-know.html |access-date=2026-04-02 |website=United Nations : Office on Drugs and Crime |language=en}}</ref> यद्यपि हाल अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको व्यापक रूपमा निन्दा गरिन्छ, तापनि विश्वका विभिन्न संस्कृतिहरूमा, विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]] र [[अफ्रिका]]का केही भागहरूमा अझै पनि जबरजस्ती विवाह हुने गरेको छ। कतिपय विद्वानहरू "जबरजस्ती विवाह" शब्दको प्रयोग प्रति असहमति जनाउँछन्, किनभने यसले पूर्ण रूपमा विपरित अनुभवका लागि विवाहका सहमतिजनक र वैध शब्दहरू (जस्तै पति/पत्नी) प्रयोग गर्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Bunting |first1=Annie |title='Forced Marriage' in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes |journal=Canadian Journal of Human Rights |url=https://cjhr.ca/?page_id=1153 |page=179 |quote=... the term marriage should be avoided because the crime in Sierra Leone was 'one of sexual slavery, poorly veiled by the euphemism ''marriage''.' |archive-date=1 August 2023 |access-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174443/https://cjhr.ca/articles/vol-1-no-1-2012/forced-marriage-in-conflict-situations-researching-and-prosecuting-old-harms-and-new-crimes/ |url-status=live }}</ref> यसको सट्टा '''जबरजस्ती दाम्पत्य सम्बन्ध''' र '''वैवाहिक दासता''' जस्ता वैकल्पिक शब्दहरू प्रस्ताव गरिएका छन्।<ref>{{cite journal |author1=Jenni Millbank |title=Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law |date=7 February 2011|ssrn=1757283 |journal=Columbia Journal of Gender and Law }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Dauvergne |first1=Catherine |author-link1=Catherine Dauvergne |title=Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law |date=2 March 2010 |ssrn=1563842 |journal=Modern Law Review |volume=73 |pages=57–88 |doi=10.1111/j.1468-2230.2009.00784.x |hdl=10453/10487 |s2cid=143663015 |hdl-access=free }}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]ले जबरजस्ती विवाहलाई [[मानव अधिकारको उल्लङ्घन]]को एक रूप मान्दछ, किनभने यसले व्यक्तिको [[स्वतन्त्र इच्छा]] र [[स्वायत्तता]]को सिद्धान्तको उल्लङ्घन गर्दछ। [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८]]मा जीवनसाथी रोज्ने र स्वतन्त्र रूपमा विवाह बन्धनमा बाँधिने व्यक्तिको अधिकार उनको जीवन, [[मर्यादा]] र मानिसको रूपमा [[कानुनको अगाडि समानता]]का लागि केन्द्रबिन्दु भएको मान्दछ।<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |title=Ethics – Forced Marriages: Introduction |publisher=BBC |date=1 January 1970 |access-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903060233/http://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |archive-date=3 September 2015 |url-status=live}}</ref> [[रोमन क्याथोलिक चर्च]]ले जबरजस्ती विवाहलाई विवाह खारेज गर्ने आधार मान्दछ। विवाह वैध हुनका लागि दुवै पक्षले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो सहमति दिनुपर्छ। दासता उन्मूलन सम्बन्धी पूरक महासन्धिले पनि दुवै पक्षलाई अस्वीकार गर्ने अधिकार बिनाको विवाहलाई निषेध गर्दछ<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 1, (c)</ref> र यस्तो हुन नदिन [[विवाहको न्यूनतम उमेर]] तोक्न माग गर्दछ।<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 2</ref> त्यसैगरी, [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]]ले जबरजस्ती विवाहलाई आधुनिक दासताको एक रूपको रूपमा मान्यता दिएको छ।<ref>{{Cite web |work=International Labour Organization and Walk Free Foundation |date=2017 |title=Global Estimates of Modern Slavery |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |access-date=11 July 2023 |archive-date=28 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628130327/https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |url-status=live }}</ref> सन् २००९ मा, सिएरा लियोनका लागि विशेष अदालतको पुनरावेदन इजलासले युद्धको समयमा "जबरजस्ती विवाह" का लागि महिलाहरूलाई अपहरण र बन्धक बनाउने कार्यलाई मानवता विरुद्धको नयाँ अपराध ठहर गरेको थियो। सिएरा लियोन विशेष अदालतको ट्रायल चेम्बरले चार्ल्स टेलरको मुद्दाको फैसलामा 'जबरजस्ती विवाह' शब्दको प्रयोगबाट बच्नुपर्ने र बरु युद्धको समयमा यस्तो अभ्यासलाई 'वैवाहिक दासता'को रूपमा वर्णन गरिनुपर्ने उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite journal |author1=Micaela Frulli |title=Advancing International Criminal Law: The Special Court for Sierra Leone Recognizes Forced Marriage as a 'New' Crime Against Humanity |journal=Journal of International Criminal Justice |date=31 October 2008|ssrn=2014731 }}</ref> सन् २०१३ मा, संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय मानव अधिकार परिषद्ले [[बालविवाह]], बाल्यकालमा हुने विवाह र जबरजस्ती विवाह विरुद्ध पहिलो प्रस्ताव पारित गरेको थियो। यो प्रस्तावले बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहलाई मानवाधिकारको उल्लङ्घनको रूपमा स्वीकार गरेको छ, जसले "व्यक्तिहरूलाई सबै प्रकारका हिंसाबाट मुक्त भई जीवन बिताउन बाधा पुर्‍याउँछ र शिक्षाको अधिकार, र यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य लगायत स्वास्थ्यको उच्चतम प्राप्य मापदण्डको अधिकार जस्ता मानवाधिकारहरूको उपभोगमा प्रतिकूल असर पार्छ"। साथै, यसले "सन् २०१५ पछिको विकास एजेन्डाको छलफलमा बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहको अन्त्यलाई विचार गरिनुपर्ने" कुरा पनि उल्लेख गरेको छ।<ref>{{cite news | url=https://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | work=Huffington Post | first=Hunter | last=Stuart | title=Country With The Most Child Brides Won't Agree To End Forced Child Marriage | date=16 October 2013 | access-date=28 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131026105411/http://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | archive-date=26 October 2013 | url-status=live}}</ref> यस हानिकारक अभ्यासको उन्मूलन संयुक्त राष्ट्र सङ्घको दिगो विकास लक्ष्य ५को प्रमुख लक्ष्यहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web|title=Sustainable Development Goal 5: Gender equality|url=https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|access-date=23 September 2020|website=UN Women|language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126102330/https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|url-status=live}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फौजदारी अपराध]] [[श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाहरू‎‎]] 2r6l5gtui5nfm96m1gw56be06h8av41 1365284 1365283 2026-07-08T13:02:08Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365284 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|मञ्जुरी बिना वा इच्छा विपरीत गराइने विवाह}} [[File:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|thumb|right|२०औँ शताब्दीको सुरुवाततिरको एक व्यङ्ग्यात्मक पत्रिका 'मुल्ला नस्राद्दिन' मा अजरबैजानी जबरजस्ती विवाहको परम्परामाथि गरिएको प्रहार। यो कार्टुनको शीर्षक 'स्वतन्त्र प्रेम' राखिएको छ। यस चित्रलाई दायाँबाट बायाँतर्फ पढ्नुपर्छ। दायाँतर्फको पहिलो चित्रमा: "यदि तिमी राजीखुसी जाँदैनौ भने, म तिमीलाई जबरजस्ती लैजानेछु"। अर्को चित्रमा: धर्मगुरु भन्छन्: "हे महिला, तिमी केही बोल्दैनौ भने, यसको अर्थ तिम्रो सहमति छ जस्तो देखिन्छ। भगवानको आदेशले म तिम्रो विवाह यी भद्रभलाद्मीसँग गराइदिन्छु"।]] [[File:V.V.Pukirev - The Arranged Marriage.jpg|thumb|असमान विवाह, रूसी कलाकार [[पुकिरेभ]] द्वारा कोरिएको १९औँ शताब्दीको एक चित्र। यसले एउटा यस्तो मागी विवाहलाई देखाउँछ जहाँ एक युवा केटीलाई उनको इच्छा विपरीत विवाह गर्न बाध्य पारिएको छ।]] [[File:Forced Marriage Unit campaign July 2012 (7555353844).jpg|thumb|जबरजस्ती विवाह विरुद्धको अभियान]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} '''जबरजस्ती विवाह''' भन्नाले यस्तो [[विवाह]]लाई जनाउँछ जसमा विवाह गर्ने पक्षहरू मध्ये एक वा दुवैको सहमति हुँदैन वा उनीहरूको इच्छा विपरीत विवाह गराइन्छ। यदि दुवै पक्षले पूर्ण सहमतिमा विवाह गरेका हुन् भने पनि, पछि गएर उनीहरू मध्ये कसैलाई इच्छा विपरीत विवाह सम्बन्धमै रहिरहन बाध्य पारिन्छ भने त्यसलाई पनि जबरजस्ती विवाह मानिन्छ।<ref name="about">{{cite web |title=Arranged/Forced Marriage |url=https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |website=[[Fraidy Reiss#Activism|Unchained At Last]] |access-date=6 October 2022 |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008003158/https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |url-status=live }}</ref> जबरजस्ती विवाह, [[मागी विवाह]] भन्दा फरक हुन्छ। मागी विवाहमा दुलहा र दुलही दुवैले आफ्ना आमाबुबा वा लमी जस्ता तेस्रो पक्षको सहयोगमा जीवनसाथी खोज्न र छनोट गर्न सहमति दिएका हुन्छन्। विवाहका लागि बाध्य पार्न प्रत्यक्ष शारीरिक हिंसादेखि आर्थिक दबाब र मानसिक दबाब सम्मका विभिन्न उपायहरू अपनाउने गरिन्छ।<ref>{{cite journal |last1=Sharp |first1=Nicola |title=Forced Marriage in the UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities |journal=Refuge |location=London |url=https://www.policyreview.tv/media/documents/LI294_NICOLA_SHARP.pdf |pages=6, 10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810210841/http://www.refuge.org.uk/files/1001-Forced-Marriage-Middle-East-North-East-Africa.pdf |archive-date=10 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forced marriage and human trafficking: What you need to know |url=https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2025/December/forced-marriage-and-human-trafficking_-what-you-need-to-know.html |access-date=2026-04-02 |website=United Nations : Office on Drugs and Crime |language=en}}</ref> यद्यपि हाल अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको व्यापक रूपमा निन्दा गरिन्छ, तापनि विश्वका विभिन्न संस्कृतिहरूमा, विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]] र [[अफ्रिका]]का केही भागहरूमा अझै पनि जबरजस्ती विवाह हुने गरेको छ। कतिपय विद्वानहरू "जबरजस्ती विवाह" शब्दको प्रयोग प्रति असहमति जनाउँछन्, किनभने यसले पूर्ण रूपमा विपरित अनुभवका लागि विवाहका सहमतिजनक र वैध शब्दहरू (जस्तै पति/पत्नी) प्रयोग गर्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Bunting |first1=Annie |title='Forced Marriage' in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes |journal=Canadian Journal of Human Rights |url=https://cjhr.ca/?page_id=1153 |page=179 |quote=... the term marriage should be avoided because the crime in Sierra Leone was 'one of sexual slavery, poorly veiled by the euphemism ''marriage''.' |archive-date=1 August 2023 |access-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174443/https://cjhr.ca/articles/vol-1-no-1-2012/forced-marriage-in-conflict-situations-researching-and-prosecuting-old-harms-and-new-crimes/ |url-status=live }}</ref> यसको सट्टा '''जबरजस्ती दाम्पत्य सम्बन्ध''' र '''वैवाहिक दासता''' जस्ता वैकल्पिक शब्दहरू प्रस्ताव गरिएका छन्।<ref>{{cite journal |author1=Jenni Millbank |title=Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law |date=7 February 2011|ssrn=1757283 |journal=Columbia Journal of Gender and Law }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Dauvergne |first1=Catherine |author-link1=Catherine Dauvergne |title=Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law |date=2 March 2010 |ssrn=1563842 |journal=Modern Law Review |volume=73 |pages=57–88 |doi=10.1111/j.1468-2230.2009.00784.x |hdl=10453/10487 |s2cid=143663015 |hdl-access=free }}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]ले जबरजस्ती विवाहलाई [[मानव अधिकारको उल्लङ्घन]]को एक रूप मान्दछ, किनभने यसले व्यक्तिको [[स्वतन्त्र इच्छा]] र [[स्वायत्तता]]को सिद्धान्तको उल्लङ्घन गर्दछ। [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८]]मा जीवनसाथी रोज्ने र स्वतन्त्र रूपमा विवाह बन्धनमा बाँधिने व्यक्तिको अधिकार उनको जीवन, [[मर्यादा]] र मानिसको रूपमा [[कानुनको अगाडि समानता]]का लागि केन्द्रबिन्दु भएको मान्दछ।<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |title=Ethics – Forced Marriages: Introduction |publisher=BBC |date=1 January 1970 |access-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903060233/http://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |archive-date=3 September 2015 |url-status=live}}</ref> [[रोमन क्याथोलिक चर्च]]ले जबरजस्ती विवाहलाई विवाह खारेज गर्ने आधार मान्दछ। विवाह वैध हुनका लागि दुवै पक्षले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो सहमति दिनुपर्छ। दासता उन्मूलन सम्बन्धी पूरक महासन्धिले पनि दुवै पक्षलाई अस्वीकार गर्ने अधिकार बिनाको विवाहलाई निषेध गर्दछ<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 1, (c)</ref> र यस्तो हुन नदिन [[विवाहको न्यूनतम उमेर]] तोक्न माग गर्दछ।<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 2</ref> त्यसैगरी, [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]]ले जबरजस्ती विवाहलाई आधुनिक दासताको एक रूपको रूपमा मान्यता दिएको छ।<ref>{{Cite web |work=International Labour Organization and Walk Free Foundation |date=2017 |title=Global Estimates of Modern Slavery |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |access-date=11 July 2023 |archive-date=28 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628130327/https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |url-status=live }}</ref> सन् २००९ मा, सिएरा लियोनका लागि विशेष अदालतको पुनरावेदन इजलासले युद्धको समयमा "जबरजस्ती विवाह" का लागि महिलाहरूलाई अपहरण र बन्धक बनाउने कार्यलाई मानवता विरुद्धको नयाँ अपराध ठहर गरेको थियो। सिएरा लियोन विशेष अदालतको ट्रायल चेम्बरले चार्ल्स टेलरको मुद्दाको फैसलामा 'जबरजस्ती विवाह' शब्दको प्रयोगबाट बच्नुपर्ने र बरु युद्धको समयमा यस्तो अभ्यासलाई 'वैवाहिक दासता'को रूपमा वर्णन गरिनुपर्ने उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite journal |author1=Micaela Frulli |title=Advancing International Criminal Law: The Special Court for Sierra Leone Recognizes Forced Marriage as a 'New' Crime Against Humanity |journal=Journal of International Criminal Justice |date=31 October 2008|ssrn=2014731 }}</ref> सन् २०१३ मा, संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय मानव अधिकार परिषद्ले [[बालविवाह]], बाल्यकालमा हुने विवाह र जबरजस्ती विवाह विरुद्ध पहिलो प्रस्ताव पारित गरेको थियो। यो प्रस्तावले बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहलाई मानवाधिकारको उल्लङ्घनको रूपमा स्वीकार गरेको छ, जसले "व्यक्तिहरूलाई सबै प्रकारका हिंसाबाट मुक्त भई जीवन बिताउन बाधा पुर्‍याउँछ र शिक्षाको अधिकार, र यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य लगायत स्वास्थ्यको उच्चतम प्राप्य मापदण्डको अधिकार जस्ता मानवाधिकारहरूको उपभोगमा प्रतिकूल असर पार्छ"। साथै, यसले "सन् २०१५ पछिको विकास एजेन्डाको छलफलमा बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहको अन्त्यलाई विचार गरिनुपर्ने" कुरा पनि उल्लेख गरेको छ।<ref>{{cite news | url=https://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | work=Huffington Post | first=Hunter | last=Stuart | title=Country With The Most Child Brides Won't Agree To End Forced Child Marriage | date=16 October 2013 | access-date=28 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131026105411/http://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | archive-date=26 October 2013 | url-status=live}}</ref> यस हानिकारक अभ्यासको उन्मूलन संयुक्त राष्ट्र सङ्घको दिगो विकास लक्ष्य ५को प्रमुख लक्ष्यहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web|title=Sustainable Development Goal 5: Gender equality|url=https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|access-date=23 September 2020|website=UN Women|language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126102330/https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|url-status=live}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फौजदारी अपराध]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाहरू‎‎]] t4qd6z4jrnbfb59a821nfnd5xiapb8n 0 80434 1365479 1345922 2026-07-09T06:55:58Z Bishaldev100 28807 1365479 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gasoline_in_mason_jar.jpg|अङ्गुठाकार|Gasoline in a glass jar]] '''पेट्रोल''' यो अतिप्रज्वलनशिल तरल पदार्थ हो । यो [[भटभटे|मोटरसाइकल]] , गाडि तथा ट्याक्सि चलाउन प्रयोग गरिन्छ । यो प्राकृतिक [[इन्धन]] हो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[मटितेल]] *[[डिजेल]] *[[पेट्रोल इन्जिन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:पेट्रोलियम पदार्थहरू]] cfuffitjxo7kguojre9l78t2y48ccgz 0 81856 1365439 1356524 2026-07-09T03:57:55Z Rajeeb bastola 39875 /* अतिप्राचीन */ 1365439 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = वाराणसी | native_name = Varanasi | other_name = काशी, बनारस | official_name = काशीका केही पबित्र ठाँऊहरू | image_skyline = Varanasi_collage.png | image_alt = | image_caption = वाराणसी | nickname = भारतको अध्यात्मिक राजधानी | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश भित्र वाराणसी | latd = 25.28 | longd = 82.96 | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{Flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[प्रदेश|राज्य]] | subdivision_name1 = उत्तर प्रदेश | subdivision_type2 = [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[वाराणसी जिल्ला|वाराणसी]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = ([[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]]) | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3131 | elevation_footnotes = | elevation_m = 80.71 | population_total = 1,201,815 | population_as_of = २०११ | population_rank = [[भारतका प्रसिद्ध सहरहरूको सूचि |३०औ]] | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,435,113 ([[List of million-plus urban agglomerations in India|32nd]]) | population_metro_footnotes = <!-- UA --><ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=12 May 2014}}</ref> | population_demonym = | population_footnote =<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above |publisher=Government of India |accessdate=12 May 2014}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|आइएसटि]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|पिन]] | postal_code = 221 001 to** (** area code) | area_code_type = टेलीफोन कोड | area_code = 0542 | registration_plate = UP 65 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 0.926 (2011) [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = साक्षरता (२०११) | blank2_info_sec1 = 80.12%<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/city/153-varanasi.html | title=Varanasi City Census 2011 data | publisher=census2011.co.in | accessdate=11 April 2014}}</ref> | website = {{URL|varanasi.nic.in}} | footnotes = |settlement_type = {{nowrap|[[महानगरीय_क्षेत्र]]}}|translit_lang1 = }} '''वाराणसी''', जसलाई '''काशी''' र '''बनारस'''' पनि भनिन्छ, [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित एउटा प्राचीन शहर हो। यो [[हिन्दु धर्म ]]मा एक धेरै महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल हो, र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म]]हरूका लागि पनि एक तीर्थस्थल हो [१] हिन्दू मान्यता अनुसार यसलाई "अविमुक्त क्षेत्र" भनिन्छ।<ref>{{cite web |last1=Sumit |first1=Shakya |title=Varanasi Me Ghumne Ki Jagah {{!}} वाराणसी में घूमने की जगह |url=https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |website=Ghoomte Raho |publisher=GhoomteRaho |accessdate=30 October 2023 |date=30 अक्टूबर 2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218093539/https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |date=18 February 2024 }}</ref> वाराणसी संसारको प्राचीन बसोबास सहरहरू मध्ये एक हो। काशी नरेश (काशीका महाराजा) वाराणसी शहरको मुख्य सांस्कृतिक संरक्षक र सबै धार्मिक गतिविधिहरूको अभिन्न अंग हो।<ref name = Goodearth>{{cite book | first = स्वाति | last = मित्रा | title = गुड अर्थ वाराणसी सिटी गाइड | url = https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse | publisher = आयशर गुडार्थ लि. | year = २००२ | isbn = 9788187780045 | page = २१६ }}</ref> वाराणसीको संस्कृतिको गंगा नदी र यसको धार्मिक महत्वसँग अटूट सम्बन्ध छ। यो सहर हजारौं वर्षदेखि भारत विशेष गरी [[उत्तर भारत]]को सांस्कृतिक र धार्मिक केन्द्रको रूपमा रहेको छ। हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतको बनारस घरानाको जन्म र विकास वाराणसीमै भएको थियो। वाराणसीमा [[कबीर|कबीर साहेब]] , वल्लभाचार्य, [[सन्त रविदास|रविदास]], [[स्वामी रामानन्दाचार्य|स्वामी रामानन्द]], त्रालङ्गा स्वामी, शिवानन्द गोस्वामी, [[प्रेमचन्द|मुन्शी प्रेमचन्द]], जयशंकर प्रसाद, आचार्य रामचन्द्र शुक्ल, पण्डित [[रवि शंकर]], गिरिजा देवी, पंडित हरिप्रसाद चौरसिया र [[बिस्मिल्ला खाँन|उस्ताद बिस्मिल्ला खान]] आदि लगायत भारतका धेरै दार्शनिक, कवि, लेखक, संगीतकारहरू बसेका छन्। [[तुलसीदास|गोस्वामी तुलसीदास]]ले हिन्दू धर्मको सबैभन्दा सम्मानित मध्येको पुस्तक [[रामचरितमानस]] यहाँ नै लेखेका थिए र [[गौतम बुद्ध]]ले समेत आफ्नो पहिलो उपदेश यहाँ [[सारनाथ]]मा दिएका थिए। वाराणसी चार प्रमुख विश्वविद्यालयहरूको घर हो : [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय]], महात्मा गांधी काशी विद्यापीठ, सेंट्रल इंस्टीट्यूट ऑफ हाइयर टिबेटियन स्टडीज़ र [[सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वविद्यालय]] । यहाँका बासिन्दाहरू मुख्यतया काशिका [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] बोल्छन्, जुन [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]कै एक बोली हो। वाराणसीलाई प्रायः 'मन्दिरहरूको शहर', 'भारतको धार्मिक राजधानी', 'भगवान शिवको शहर', 'दीपहरूको शहर', 'ज्ञानको शहर' आदि विशेषणहरूद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। प्रसिद्ध अमेरिकी लेखक [[मार्क ट्वेन]] लेख्छन्: "बनारस इतिहास भन्दा पुरानो छ, परम्परा भन्दा पुरानो, किम्वदन्ती (लेजेण्ड )भन्दा पुरानो, र एकसाथ राख्दा त्यो संग्रह भन्दा दोब्बर पुरानो छ।"<ref name=bsfw>{{cite book |last=लैनोय|first=रिचर्ड|title=बनारस-सीन फ़्रॉम विदिन|url=https://archive.org/details/benaresseenfromw0000lann|publisher=वॉशींग्टन प्रेस विश्वविद्यालय |pages=ब्लैक फ्लैप|date=अक्टूबर, १९९९|isbn=029597835X | oclc = 42919796 |nopp=true}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi |title=वाराणसी|publisher=[[ब्रिटैनिका विश्वकोश]] |accessdate=३ June २००८}}</ref> == इतिहास == पौराणिक कथा अनुसार, काशी शहर [[हिन्दु]] [[भगवान]] [[शिव]] द्वारा लगभग ५००० वर्ष पहिले स्थापना भएको थियो<ref name="bsfw"/>, जसको कारण यो आज एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो। यो हिन्दुहरुको पवित्र सप्तपुरी मध्येको एक हो । [[स्कन्द पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]] र सबैभन्दा पुरानो वेद, [[ऋग्वेद]]लगायत धेरै हिन्दू ग्रन्थहरूमा यो शहरको उल्लेख छ। सामान्यतया, वाराणसी शहर लगभग ३००० वर्ष पुरानो मानिन्छ, तर हिन्दू परम्परा अनुसार, काशी यो भन्दा धेरै पुरानो मानिन्छ।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4784056.stm |title=द रिलीजियस कैपिटल ऑफ हिन्दुइज़्म |first=देबबानी| second = मजूमदार|publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]] |date= ७ मार्च २००६|accessdate=२ अप्रैल २००७}}</ref> यो शहर मलमल र रेशमी कपडा, अत्तर, हात्तीको दाँत र शिल्प को लागी एक व्यापार र औद्योगिक केन्द्र भएको छ। [[गौतम बुद्ध]]को समयमा (जन्म ५६७ ईसापूर्व), वाराणसी काशी राज्यको राजधानी थियो। बनारसको दशाश्वमेध घाट नजिकैको शीतला माताको मन्दिर अर्कावंशी क्षत्रियहरूले बनाएका थिए। प्रख्यात चिनियाँ यात्री [[हुयान साङ|ह्वेन त्सांग]]ले यस सहरलाई धार्मिक, शैक्षिक र कलात्मक गतिविधिको केन्द्रको रूपमा वर्णन गर्दै गंगा नदीको किनारमा ५ किलोमिटरसम्म यसको विस्तारको बारेमा लेखेका छन्। आधुनिक काशी राज्य काशी राजा मन्साराम सिंह द्वारा १७२५ ईस्वी मा स्थापित भएको थियो। उनका छोरा राजा बलवंत सिंह थिए जसले १७७० ईस्वी सम्म बनारस (काशी) राज्यमा शासन गरे। १४ अगस्ट १७८१ मा वारेन हेस्टिङ्सले बनारसमा आक्रमण गर्दा राजा चेत सिंहले अङ्ग्रेजी सेनासँग लडाइँ गरे र आफ्नो ज्यान जोगाउन वारेन हेस्टिङ्सले बनारसबाट रातको अन्धकारमा नारीको भेषमा भाग्नुपर्‍यो। वारेन हेस्टिङ्सले थप सेना बोलाएर काशीमा फेरि आक्रमण गरे, जसमा राजा चेत सिंह पराजित भए र उनलाई बनारसबाट ग्वालियरमा निर्वासन गर्नुपर्‍यो।राजा चेत सिंह जीवनभर बनारस फर्कन सकेनन् । काशीका राजा चेत सिंहको निर्वासनमा २९ मार्च, १८१० मा ग्वालियरमा मृत्यु भयो। ===विभूतिहरू === प्राचीन कालदेखि नै काशीमा समय-समयमा धेरै महान् व्यक्तित्वहरू देखा परेका वा बसेका छन्। ती मध्ये केही निम्नानुसार छन्: [[कबीर|संत कबीर ]],[[स्वामी रामानन्दाचार्य]] , [[सन्त रविदास]], [[अगस्त्य ऋषि|महर्षि अगस्त्य]] , [[धन्वन्तरी ]], [[गौतम बुद्ध]] , बाबा किनराम , [[रानी लक्ष्मीबाई]] , [[पाणिनि|पाणिनी ]], पार्श्वनाथ , [[पतञ्जलि ]], वल्लभचार्य, शंकराचार्य, [[तुलसीदास]], [[व्यास|महर्षि वेदव्यास]] </div> === प्राचीन काशी === ==== अतिप्राचीन ==== काशी [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित धेरै पुरानो सहर हो। यो जतिको पुरानो सहरहरू संसारमा कमै छन्। हजारौं वर्षअघि केही छोटो कद र कालो वर्णका मानिसले यस सहरको जग बसालेका थिए। त्यसपछि यहाँ लुगा र चाँदीको व्यापार सुरु भयो । केही समयपछि पश्चिमबाट आएका अग्ला गोराहरूले उनीहरूको सहर खोसे। यिनीहरु महान लडाकु थिए, उनीहरुसँग न घर थियो न अचल सम्पत्ति । उनीहरूले आफूलाई [[आर्य]] अर्थात् श्रेष्ठ र महान भन्थे। आर्यहरूको आफ्नै जात र परिवार थियो।त्यसपछि उनीहरुको एक राजपरिवार पनि काशी आए । त्यतिबेला उनको एक शाही परिवार काशी नजिकैको [[अयोध्या]]मा पनि बसोबास गरेका थिए। जसलाई राजा इक्ष्वाकुको कुल भनिन्छ, अर्थात् [[सूर्यवंश|सूर्यवंशी]] <ref name="उपाध्याय">{{cite book |last = उपाध्याय |first = भगवतशरण |authorlink = |coauthors = |editor = |others = |title = भारत के नगरों की कहानी |origdate = |origyear = |origmonth = |url = http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |format = अजिल्द |access-date = |edition = |date = २६ |year = २००५ |month = मार्च |publisher = राजपाल एंड सन्स |location = |language = |id = ISBN 81-7028-593-3 |doi = ६५७ |pages = ७२ |chapter = |chapterurl = |quote = पतितपावनी गंगा के तट पर बसी काशी बड़ी पुरानी नगरी है। इतने प्राचीन नगर संसार में बहुत नहीं हैं। आज से हजारों बरस पहले नाटे कद के साँवले लोगों ने इस नगर की नींव डाली थी। तभी यहाँ कपड़े और चाँदी का व्यापार शुरू हुआ। वे नाटे कद के साँवले लोग शान्ति और प्रेम के पुजारी थे। .... |archive-date = 2 अक्तूबर 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111002101319/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |url-status = }}</ref> काशीमा चन्द्रवंशको स्थापना भएको थियो। भरत राजकुलका [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] राजाहरूले काशी नगरमा सयौं वर्षसम्म शासन गरे। काशी त्यसबेला आर्यहरूको पूर्वी सहरहरू मध्येको एक थियो, पूर्वमा तिनीहरूको शासनको सिमाना। त्यसभन्दा पर पूर्वको देश अपवित्र मानिन्थ्यो। ==== महाभारत काल ==== [[चित्र:Benares 1890.jpg|thumb|250px||बनारसको तेल चित्रकला, १८९० ]] [[महाभारत]] कालमा काशी भारतको समृद्ध जिल्ला मध्ये एक थियो। [[महाभारत]]मा वर्णित कथा अनुसार एक स्वयंवरमा [[पाण्डव]] र [[कौरव]]का हजुरबुवा [[भीष्म]]ले काशीका राजाका तीन छोरी [[अम्बा (महाभारत)|अम्बा]], [[अंबिका|अम्बिका]] र [[अम्बालिका]]लाई अपहरण गरेका थिए । यस अपहरणले काशी र [[हस्तिनापुर]] बीचको वैमनस्य निम्त्यायो। कर्णले दुर्योधनको लागि काशी राजकुमारीलाई पनि जबरजस्ती अपहरण गरेको थियो, जसका कारण काशी राजाले महाभारत युद्धमा पाण्डवहरूको पक्षमा लडेका थिए। पछि, गंगाको बाढीले हस्तिनापुरलाई डुबायो, त्यसपछि पाण्डवहरूका वंशजहरू वर्तमान [[प्रयागराज जिल्ला|इलाहाबाद]] जिल्लाको [[यमुना नदी|यमुना]]को किनारमा कौशाम्बीमा नयाँ राजधानी बनाएर बसोबास गरे। उनको राज्यलाई वत्स भनिन्थ्यो र काशीमाथि वत्सको नियन्त्रण थियो। ==== उत्तर वैदिक काल ==== यसपछि ब्रह्मदत्त नामक राजपरिवारले काशीलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए। त्यस वंशमा महान् विद्वानहरू शासक भए र ज्ञान र विद्वत्ता ब्राह्मणहरूबाट क्षत्रियहरूमा गयो। उनका समकालीन पञ्जाबका कैकेय वंशका राजा अश्वपति थिए। त्यसबेला [[गङ्गा नदी|गंगा]]-[[यमुना नदी|यमुना]] दोआबमा शासन गर्ने [[पाञ्चाल]]हरूमध्ये राजा प्रवाहन जयबलीले पनि आफ्नो ज्ञानको डंका बजाएका थिए। यसै अवधिमा जनकपुर, [[मिथिला]]को विदेहका शासक जनक थिए, जसको दरबारमा [[याज्ञवल्क्य]]जस्ता विद्वान ऋषिहरू र [[वाचक्नवी गार्गी|गार्गी]] जस्ता विद्वान महिलाहरूले शास्त्रहरू अध्ययन गर्थे। उनका समकालीन काशी राज्यका राजा अजातशत्रु थिए।<ref name="उपाध्याय"/>उहाँ आत्मा र ईश्वरको ज्ञानमा अद्वितीय हुनुहुन्थ्यो। त्यसबेला देशमा ब्रह्म र जीवनको सम्बन्ध, जन्म र मृत्यु, लोक र परलोकको बारेमा विचार चलिरहेको थियो । यी विचारहरूलाई [[उपनिषद्]] भनिन्छ। यस कारणले यस अवधिलाई उपनिषद काल पनि भनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} t974u42ehex2lahdlp8tnmoqv3o9lr0 0 87796 1365473 1357232 2026-07-09T06:47:09Z Bishaldev100 28807 1365473 wikitext text/x-wiki '''एकलौटी व्यवसाय''' ({{lang-en|sole proprietorship}}) भन्नाले यस्तो [[व्यवसाय|व्यवसायिक संस्था]]लाई जनाउँदछ जसमा मात्र एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ। एकल व्यवसायलाई [[कानूनी व्यक्ति]] मानिदैन। । यस्तो फर्ममा मालिकले संस्थाको सम्पूर्ण कुरालाई प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्ने गर्दछ भने मालिक नै व्यवसायको सम्पूर्ण वित्तीय कारोबारको लागि जवाफदेयी हुन्छ ।<ref>{{Cite web |title=What is the difference between a business being sole proprietor and a Limited Liability Company (LLC)? {{!}} Falmouth ME |url=https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |access-date=2024-01-30 |website=www.falmouthme.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240130103240/https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |date=2024-01-30 }}</ref> ==नाफा नोक्सान== एकलौटी फर्मको नाफा–नोक्सान व्यवस्थापनका मुख्य बुँदाहरू: * नाफामा पूर्ण अधिकार: व्यवसायले कमाएको सम्पूर्ण [[खुद नाफा]]माथि मालिकको मात्रै एकल अधिकार हुन्छ। यो रकम उनी आफ्नो व्यक्तिगत खर्चका लागि प्रयोग गर्न वा व्यवसायमै पुन: लगानी गर्न सक्छन्। * नोक्सानको पूर्ण दायित्व: यदि व्यवसाय घाटामा गएमा वा नोक्सान भएमा, उक्त घाटा मालिक एक्लैले बेहोर्नु पर्छ। * असीमित दायित्व: नोक्सान वा तिर्नुपर्ने दायित्व फर्मको सम्पत्तिले मात्र पुगेन भने, मालिकको व्यक्तिगत सम्पत्ति (जस्तै: घर, जग्गा, व्यक्तिगत बैंक खाता) समेत बिक्री गरेर वा प्रयोग गरेर ऋण तिर्नुपर्ने हुन्छ। * आयकरको गणना: फर्मको नाफालाई मालिककै व्यक्तिगत आम्दानी मानिन्छ। उक्त नाफामा फर्मको नाममा नभई व्यक्तिको व्यक्तिगत आयकर स्ल्याब अनुसार कर लाग्छ। * अनौपचारिक हिसाब-किताब: [[साझेदारी]], [[कम्पनी]] वा संस्थाजस्तो नाफा बाँडफाँडको लिखित कानुनी सम्झौता एकलौटी फर्ममा हुँदैन। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[साझेदारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यापार]] 3660a0ipbzg973c6tj1j2ru32ui5grm 0 92434 1365457 1299082 2026-07-09T04:58:43Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365457 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= लाजिम्पाट दरबार |image=Hotel Shanker in the 1970, post refurbishment.jpg |caption= लाजिम्पाट दरबार (राणा शासनमा अग्नि भवन भनियो) |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= काठमाण्डौ |location_town= [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] |location_country= नेपाल |architect= पछिल्लो संरचना [[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]]द्वारा |client=''काजी'' [[वीरकेशर पाँडे]], [[वीर शम्शेर जबरा]] |engineer= |construction_start_date= |completion_date=१८९४ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र गिलेवा |style= नवशास्त्रीय वास्तुकला एवम् युरोपेली वास्तुकला |size= }} '''लाजिम्पाट दरबार''', वा '''अग्नि भवन''' काठमाडौंमा स्थित एक [[पाँडे वंश]]को दरबार थियो जसलाई [[राणा शासन|राणावंश]]ले हत्यायो । यो दरबार काजी [[वीरकेशर पाँडे]]को निज निवास थियो । जुन पछि वीर शम्शेर र त्यसपछि अग्नि शम्शेरले लिए ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/97173|title=मजलिसको आँखा–१०, लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल|last=दीक्षित|first=कमल|date=फाल्गुण ३०, २०७१|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास== दरबार नारायणहिटी राजदरबार नजिकै अवस्थित छ ।<ref name="THE HISTORIC DURBARS OF KATHMANDU">{{cite web |url=http://www.shankerhotel.com.np/blog/2014/10/19/the-historic-durbars-of-kathmandu/|title=THE HISTORIC DURBARS OF KATHMANDU |date=2014-10-19 |accessdate=2015-06-05}}</ref> ===पाँडे वंश=== जसरी थापाथली [[थापा वंश]]को थलो थियो त्यसरी नै [[लाजिम्पाट]] [[पाँडे वंश]]को थलो थियो । [[कोत पर्व]]पश्चात राणावंशी शासकहरूका मामा काजी कर्णेल त्रिविक्रम सिंह थापाले यस दरबार कब्जा गरे र २८ वर्ष सन् १८७५ सम्म बसोबास गरे ।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book |last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=2007 |title=Ranakalin Pramukh Atihasik Darbarharu|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|url=http://www.amazon.com/Ranakalin-Pramukh-Atihasik-Darbarharu-Historical/dp/B00CWSP1U2/ref=asap_bc?ie=UTF8|language=Nepali|location= |publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=978-9994611027|access-date=2015 }}</ref> === राणावंश=== [[File:Agni Bhawan (Hotel Shanker, Kathmandu after 1964).jpg|thumb|लाजिम्पाट दरबार (अग्निभवन पनि भनिन्छ) १९६४ पश्चात]] मामा काजी कर्णेल त्रिविक्रम सिंह थापाले सन् १८७५ मा बनारस प्रस्थान गरे । सन् १८८६ मा [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशम्शेर]]ले आफ्नो भाइ जीत शम्शेरका लागि पुरानो भवन भत्काइ नयाँ भवन बनाए । जीत शम्शेरको देहान्त सन् १९१३ मा भएपछि [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शम्शेर]]का छोरा अग्निशम्शेरले पाए । त्यसैले यो भवनलाई '''अग्निभवन''' पनि भनिन्छ ।<ref name="THE HISTORIC DURBARS OF KATHMANDU"/> अग्निशम्शेरको देहान्त भएपछि यस भवनलाई होटल शङ्करमा परिणत गरियो ।<ref name="PurushottamShamsher2007"/> ==होटल शङ्कर== [[File:Shanker.jpg|thumb|होटल शङ्कर जुन पहिले लाजिम्पाट दरबार थियो]] होटल शङ्कर जुन पहिले लाजिम्पाट दरबार थियो । पछिल्लो संरचना [[राणा शासन]]मा [[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]]द्वारा वीर शम्शेरको लागि बनाइयो। ==स्रोतहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सम्पदाहरू]] 764a6s36rkq7g1zrssj7pghfro6ei8r 0 102275 1365486 1363254 2026-07-09T07:57:08Z Janak Bhatta 10885 /* दृश्य कुञ्ज */ चित्र जोडियो 1365486 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = सेल रोटी | image = Sel Roti.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = | country = [[नेपाल]] | region = | national_cuisine = [[नेपाल]], [[भारत]] | creator = | course = | type = [[रोटी]] | served = | main_ingredient = [[चामलको पिठो]], [[पानी]], [[चिनी]], [[मैदा]], [[दूध|दुध]], [[नौनी]], आदि | variations = | calories = | other = }} '''सेल रोटी''' सेल रोटी नेपालको परम्परागत मिठाई हो। यो चामलको पिठो, दूध, चिनी र घ्यू मिसाएर गोलाकार आकारमा तारेको हुन्छ। विशेष गरी तिहार जस्ता पर्वमा सेल रोटी बनाइन्छ। यसले हाम्रो संस्कृति र परिवारको एकता झल्काउँछ। नेपाल लगायत भारतका [[सिक्किम]], [[दार्जिलिङ]] तथा [[भुटान]] मा पनि सेल रोटी प्रचलित रहेको छ। ==बनाउने तरिका== यस सेल रोटी छोटकरी भन्नू पर्दा चामलको पिठोबाट बनाउने गरिन्छ। यस सेल रोटि बनाउदा चामलको पिठोमा आवश्यक अनुसार दूध, घ्यूँ, तेल, चिनी, नौनी, सुजी, मैदा तथा अन्य आवश्यक सामाग्रीहरूको मीश्रण गरी आवश्यक पानीमा मुस्ने गरिन्छ। <ref>{{cite web |url=http://theweek.myrepublica.com/details.php?news_id=24967 |title=प्रतिलिपी |accessdate=२०१०-२२-०६ |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714143749/http://theweek.myrepublica.com/details.php?news_id=24967 |archivedate=२०२१-०७-१४ |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714143749/http://theweek.myrepublica.com/details.php?news_id=24967 |date=2011-07-14 }}</ref>त्यसपछि मुसेर राखिएको गिलो तरल मिश्रति पिठोलाई तातिएको तेल तथा घ्यूमा हालेर पकाइन्छ। सेल रोटीलाई सामान्य कोठा तापक्रममा २० दिनससम्म भण्डारण गर्न सकिन्छ। सेल्टो रोटी प्रायः घरबाट टाढा रहेका पारिवारिक सदस्यहरूलाई विशेष उपहारको रूपमा वा पूजामा प्रसादको रूपमा प्रयोग हुँदै आइरहेको छ। <gallery mode="packed"> File:Sel Roti cooking in progress, Lohorung food.jpg|कराइमा सेल हाल्दै File:Sell roti.JPG|सेल रोटी पोल्दै एक महिला </gallery> ==अवसर== सेल रोटी मुख्य गरी नेपाली समुदायमा [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]] जस्ता ठूला चाड पर्वहरूमा प्रयोग गरिन्छ। सेल रोटी नेपाली समुदायहरूको विशेष खालको एक परिकार हो। यो नेपाली समुदायमा दशै तिहारमा मात्र नभई [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]] लगायत अन्य साना ठूला सम्पुर्ण खाले पर्वहरूमा प्रयोग हुँदै आइरहेको छ। सेल रोटी नेपाल लगाएत भारतका [[दार्जिलिङ]], [[सिक्किम]] तथा सिलिगुडी जस्ता ठाउँहरूमा पनि प्रसिद्ध रहेको छ ।<ref name=weallnepali>[http://www.weallnepali.com/recipe/Khaja/sel-roti-nepalese-traditional-bread सेल रोटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606001612/http://www.weallnepali.com/recipe/Khaja/sel-roti-nepalese-traditional-bread |date=2012-06-06 }} वि अल नेपाली</ref> ==दृश्य कुञ्ज== नेपाली सेल रोटीका तस्बीरहरू <gallery mode="packed"> File:Sel roti, Nepalese food.jpg File:DUIPIPA LHOTELLINE.jpg File:Sail roti nepali cuisine- Kind of sweet chappati fried in oil- 2013-08-10 00-31.jpg File:सेल रोटी.JPG File:Nepali Cuisine.jpg File:Sel Roti Nepal.jpg File:Sel Roti1.jpg File:Selroti-.jpg File:Cookingselroti.jpg </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *{{commonscat-inline}} {{नेपाली परम्परागत खानाका परिकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाली परम्परागत खानाका परिकारहरू]] [[श्रेणी:रोटी]] 9d8syrqox2xaxg67zfzhdnbyoimr9z7 0 103819 1365456 1353810 2026-07-09T04:56:36Z Bishaldev100 28807 1365456 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = लाजिम्पाट <br>लाजिमपट<br> |other_name = राजपत्तन |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = नगर |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा लाजिम्पाटको अवस्थिति <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चल]] |subdivision_name1 = [[बागमती अञ्चल|बागमती]] |subdivision_type2 = [[जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = 1991 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9481 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +5:45 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd= 27|latm = 42|lats = 54|latNS = N |longd= 85|longm = 18|longs = 36|longEW = E |coordinates_display = title |coordinates_type = region:NP_type:city_source:GNS-enwiki |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = पोष्टल कोड(Postal Code) |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[चित्र:Shanker.jpg|thumb| [[लाजिम्पाट दरबार]], अहिले [[शङ्कर होटल|होटल शङ्कर]] हो ]] '''लाजिम्पाट''' [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]]को एक आवासिय क्षेत्र हो । दुईसय वर्षअघिको ''''पाँडेथली'''<nowiki/>' आज लाजिम्पाटको नामले सुप्रसिद्ध छ। [[थापा वंश|थापा]]हरू बस्ने क्षेत्रलाई '[[थापाथली]]' भने झैं त्यस इलाकामा केही पाँडेहरू बसोबास गर्ने हुनाले त्यसलाई पाँडेथली या पाँडेगाउँ भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} मजलिसको आँखा–१० लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2024-07-09 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> यो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]]को नजिक छ र विभिन्न होटल, दुतावासको अवस्थितिले परिचित छ । [[लाजिम्पाट दरबार]] यही रहेको छ जुन अहिले [[शंकर होटल|होटल शंकर]]मा परिणत भएको छ ।   लाजिम्पाटको एक सिमा [[ठमेल]]सँग जोडिएको छ भने अर्को तिर प्रधानमन्त्रि, प्रधानन्यायधिश र सभामुखको आवास रहेको [[बालुवाटार]] क्षेत्र छ । == नामाकारण == ===सत्यमोहन जोशीको राय=== संस्कृतको ‘राजपत्तन’ (राजधानी) अपभ्रंश भएर लाजिम्पाट भएको हो ।<ref>{{Citation |last=sacho sacho channel |title=कसरि भयो रजपतनको नाम लाजिम्पाट !!!सुन्नुहोस इतिहासविद शताब्दि पुरुष सत्यमोहन जोशी बाट |date=2019-09-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_LFNd7usrw8 |access-date=2025-12-19}}</ref> === डा. प्रेम सिंह बस्न्यातको राय === लाजिम्पाट ‘लाजिम’ र ‘पट’ मिलेर बनेको हो। ‘लाजिम’ भनेको ‘राजा’ र ‘पट’ भनेको ‘दरबार’ हो। किरातकालमा ‘राजदरबार’ बुझाउन ‘लाजिमपट’ भन्दाभन्दै कालान्तरमा लाजिम्पाट भएको हो ।<ref>{{Cite web |title=जोशीको दाबीमा असहमति |url=https://ekantipur.com/pathakmanch/2019/03/22/15532342944273415.html |access-date=2025-12-19 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> === डा. महेशराज पन्तको राय === ब्रिटिस राजदुतको आवास (लजिङ, {{lang-en|Lodging}}) र पार्ट ({{lang-en|Part}}) बाट यो स्थानको नाम लाजिम्पाट रहेको हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]] [[श्रेणी:काठमाडौँका आवासीय क्षेत्रहरू]] k7uu1xqjxm42yfbq9fwasmvqif6hdnk 0 104978 1365286 1361605 2026-07-08T13:04:10Z Bishaldev100 28807 /* प्रहरी महानिरिक्षक */ 1365286 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम |data2 = [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम |data3 = विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग जाँढी हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी (लेफ्टिनेन्ट जर्नेल)मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं श्रीपेच लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] dq2o0xibe4crmze8t610kca9z901d3h 1365418 1365286 2026-07-08T13:16:40Z Bishaldev100 28807 /* प्रहरी महानिरिक्षक */ 1365418 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम |data2 = [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम |data3 = विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी (लेफ्टिनेन्ट जर्नेल)मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं श्रीपेच लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] pxjvxz44kvmniilddh1tnchi64pg2tj 0 107976 1365487 1277104 2026-07-09T08:02:01Z Bishaldev100 28807 1365487 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Presidente_da_Coreia_do_Sul,_Park_Geun-hye,_visita_o_Brasil_-_c.jpg|अङ्गुठाकार|ब्राजिलका राष्ट्रपति [[दिलमा रुसेफ|डिल्मा रुसेफ]] (बायाँ) र दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई|पार्क गेन-हे]] (दायाँ) दुवैलाई क्रमशः २०१६ र २०१७ मा महाभियोग लगाइयो र पदबाट हटाइयो।]] '''महाभियोग''' सार्वजनिक पदाधिकारीमाथि व्यवस्थापिकाले गर्ने अभियोजनको एक प्रक्रिया हो, जसले पदाधिकारीलाई खराब आचरण गरेको पाइएमा पदच्यूत गर्दछ।<ref name="EBrit">{{Cite web |title=impeachment {{!}} Definition, Process, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/impeachment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117172738/https://www.britannica.com/topic/impeachment |archive-date=17 November 2021 |access-date=2020-11-15 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Landau|editor1-first=Sidney|editor2-last=Brantley|editor2-first=Sheila|editor3-last=Davis|editor3-first=Samuel|editor4-last=Koenigsberg|editor4-first=Ruth|title=Funk & Wagnall's Standard Desk Dictionary|volume=1|date=1997|publisher=Harper & Row, Publishers, Inc.|location=United States|isbn=978-0-308-10353-5|page=322|edition=1996|language=English|quote=1. To charge (a high public official) before a legally constituted tribunal with crime or misdemeanor in office. 2. To bring discredit upon the honesty or validity of.}}</ref> == देश अनुसारको अभ्यास == === नेपाल === [[नेपाल]]मा राष्ट्रपति उपराष्ट्रपति सभामुख स‌ंवैधानिक अ‌ंगका प्रमुख तथा पदाधिकारी र सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश तथा न्यायाधीशहरुका खराब आचरण वा पद तथा शक्तिको दुरुपयोग गरेको पाइएमा महाभियोग लगाउन सकिने व्यवस्था छ ।<ref>http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222171359/http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> === भारत === [[भारतीय संविधान]]मा, सर्वोच्च अदालत वा उच्च अदालतका राष्ट्रपति र न्यायाधीशहरूलाई हटाउन महाभियोग प्रयोग गरिन्छ। संविधानको धारा ६१, १२४ (४), (५), २१७ र २१८ मा यसको उल्लेख छ। नियम अनुसार, महाभियोग प्रस्ताव संसदको कुनै पनि सदनमा ल्याउन सकिन्छ। तर [[लोक सभा|लोकसभा]]मा प्रस्तुत गर्न कम्तिमा १०० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ र [[राज्‍य सभा|राज्यसभा]]मा कम्तिमा ५० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ। यसपछि, यदि त्यो सदनको सभामुख वा अध्यक्षले प्रस्ताव स्वीकार गर्छन् (उनीहरूले यसलाई अस्वीकार पनि गर्न सक्छन्), तब आरोपहरूको छानबिन गर्न तीन सदस्यीय समिति गठन गरिन्छ। त्यो समितिमा सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश, उच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश र सभामुख वा अध्यक्षले सो मुद्दाको लागि उपयुक्त ठानेका एक प्रतिष्ठित व्यक्ति समावेश हुन्छन्। === संयुक्त राज्य अमेरिका === संघीय प्रणालीमा, [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान]]को धारा एकले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्स लाई "महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" र सिनेटलाई "सबै महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" प्रदान गर्दछ।<ref>''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm House Practice: A Guide to the Rules, Precedents and Procedures of the House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209191843/https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm|date=9 February 2021}}'', chap. 27 (Impeachment). [[U.S. Government Publishing Office]], p. 594 (quoting U.S. Const. art. I, Sec. 2, cl. 5; Sec. 3, cl. 6.).</ref> अमेरिकी हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सले १७८९ देखि आधिकारिक रुपमा २२ पटक महाभियोग लगाएको छ: राष्ट्रपतिहरूका लागि चार पटक, संघीय न्यायाधीशहरूका लागि पन्ध्र पटक, क्याबिनेट सेक्रेटरी (मन्त्री स्तरीय अधिकृत) का लागि दुई पटक, र एक पटक सिनेटरका लागि।<ref name="U.S. Senate: Impeachment">{{cite web |title=U.S. Senate: Impeachment |url=https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318005651/https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |archive-date=18 March 2021 |access-date=19 September 2018 |website=www.senate.gov}}</ref> २२ मध्ये, सिनेटले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सद्वारा महाभियोग लगाइएका ८ अधिकारीहरू(सबै संघीय न्यायाधीशहरू) लाई पदबाट हटाउन मतदान गर्यो।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> राष्ट्रपतिहरूको सिनेटमा चार महाभियोग मुद्दाहरू थिए: १८६८ मा एन्ड्रयू जोनसन, १९९८ मा [[बिल क्लिन्टन]] बिरुद्ध , र [[डोनाल्ड ट्रम्प]] बिरुद्ध २०१९ मा र फेरि २०२१ मा।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|title=The Impeachment Proceedings That Came Before|author=Maggie Astor|date=13 January 2021|newspaper=The New York Times|access-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307041923/https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|archive-date=7 March 2021|url-status=live}}</ref> सबै चार महाभियोगहरू सिनेटमा निर्दोष साबित भए।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]] विरुद्ध पनि महाभियोग प्रक्रिया सुरु गरिएको थियो, तर महाभियोग मतदानबाट बच्न उनले १९७४ मा राजीनामा दिए।<ref>{{cite book|title=The Federal Impeachment Process: A Constitutional and Historical Analysis|last=Gerhardt|first=Michael J.|publisher=University of Chicago Press|date=2000|isbn=9780226289571|url=https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh/page/27 27]|quote=attempted Impeachment of William O. Douglas.}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ar3o7ed74pddzwr8qzv583zn2ugksd3 1365488 1365487 2026-07-09T08:10:10Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1365488 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Presidente_da_Coreia_do_Sul,_Park_Geun-hye,_visita_o_Brasil_-_c.jpg|अङ्गुठाकार|ब्राजिलका राष्ट्रपति [[दिलमा रुसेफ|डिल्मा रुसेफ]] (बायाँ) र दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई|पार्क गेन-हे]] (दायाँ) दुवैलाई क्रमशः २०१६ र २०१७ मा महाभियोग लगाइयो र पदबाट हटाइयो।]] '''महाभियोग''' सार्वजनिक पदाधिकारीमाथि व्यवस्थापिकाले गर्ने अभियोजनको एक प्रक्रिया हो, जसले पदाधिकारीलाई खराब आचरण गरेको पाइएमा पदच्यूत गर्दछ।<ref name="EBrit">{{Cite web |title=impeachment {{!}} Definition, Process, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/impeachment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117172738/https://www.britannica.com/topic/impeachment |archive-date=17 November 2021 |access-date=2020-11-15 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Landau|editor1-first=Sidney|editor2-last=Brantley|editor2-first=Sheila|editor3-last=Davis|editor3-first=Samuel|editor4-last=Koenigsberg|editor4-first=Ruth|title=Funk & Wagnall's Standard Desk Dictionary|volume=1|date=1997|publisher=Harper & Row, Publishers, Inc.|location=United States|isbn=978-0-308-10353-5|page=322|edition=1996|language=English|quote=1. To charge (a high public official) before a legally constituted tribunal with crime or misdemeanor in office. 2. To bring discredit upon the honesty or validity of.}}</ref> == देश अनुसारको अभ्यास == === नेपाल === [[नेपाल]]मा राष्ट्रपति उपराष्ट्रपति सभामुख स‌ंवैधानिक अ‌ंगका प्रमुख तथा पदाधिकारी र सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश तथा न्यायाधीशहरुका खराब आचरण वा पद तथा शक्तिको दुरुपयोग गरेको पाइएमा महाभियोग लगाउन सकिने व्यवस्था छ ।<ref>http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222171359/http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> === भारत === [[भारतीय संविधान]]मा, सर्वोच्च अदालत वा उच्च अदालतका राष्ट्रपति र न्यायाधीशहरूलाई हटाउन महाभियोग प्रयोग गरिन्छ। संविधानको धारा ६१, १२४ (४), (५), २१७ र २१८ मा यसको उल्लेख छ। नियम अनुसार, महाभियोग प्रस्ताव संसदको कुनै पनि सदनमा ल्याउन सकिन्छ। तर [[लोक सभा|लोकसभा]]मा प्रस्तुत गर्न कम्तिमा १०० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ र [[राज्‍य सभा|राज्यसभा]]मा कम्तिमा ५० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ। यसपछि, यदि त्यो सदनको सभामुख वा अध्यक्षले प्रस्ताव स्वीकार गर्छन् (उनीहरूले यसलाई अस्वीकार पनि गर्न सक्छन्), तब आरोपहरूको छानबिन गर्न तीन सदस्यीय समिति गठन गरिन्छ। त्यो समितिमा सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश, उच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश र सभामुख वा अध्यक्षले सो मुद्दाको लागि उपयुक्त ठानेका एक प्रतिष्ठित व्यक्ति समावेश हुन्छन्। === संयुक्त राज्य अमेरिका === संघीय प्रणालीमा, [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान]]को धारा एकले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्स लाई "महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" र सिनेटलाई "सबै महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" प्रदान गर्दछ।<ref>''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm House Practice: A Guide to the Rules, Precedents and Procedures of the House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209191843/https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm|date=9 February 2021}}'', chap. 27 (Impeachment). [[U.S. Government Publishing Office]], p. 594 (quoting U.S. Const. art. I, Sec. 2, cl. 5; Sec. 3, cl. 6.).</ref> अमेरिकी हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सले १७८९ देखि आधिकारिक रुपमा २२ पटक महाभियोग लगाएको छ: राष्ट्रपतिहरूका लागि चार पटक, संघीय न्यायाधीशहरूका लागि पन्ध्र पटक, क्याबिनेट सेक्रेटरी (मन्त्री स्तरीय अधिकृत) का लागि दुई पटक, र एक पटक सिनेटरका लागि।<ref name="U.S. Senate: Impeachment">{{cite web |title=U.S. Senate: Impeachment |url=https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318005651/https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |archive-date=18 March 2021 |access-date=19 September 2018 |website=www.senate.gov}}</ref> २२ मध्ये, सिनेटले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सद्वारा महाभियोग लगाइएका ८ अधिकारीहरू(सबै संघीय न्यायाधीशहरू) लाई पदबाट हटाउन मतदान गर्यो।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> राष्ट्रपतिहरूको सिनेटमा चार महाभियोग मुद्दाहरू थिए: १८६८ मा एन्ड्रयू जोनसन, १९९८ मा [[बिल क्लिन्टन]] बिरुद्ध , र [[डोनाल्ड ट्रम्प]] बिरुद्ध २०१९ मा र फेरि २०२१ मा।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|title=The Impeachment Proceedings That Came Before|author=Maggie Astor|date=13 January 2021|newspaper=The New York Times|access-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307041923/https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|archive-date=7 March 2021|url-status=live}}</ref> सबै चार महाभियोगहरू सिनेटमा निर्दोष साबित भए।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]] विरुद्ध पनि महाभियोग प्रक्रिया सुरु गरिएको थियो, तर महाभियोग मतदानबाट बच्न उनले १९७४ मा राजीनामा दिए।<ref>{{cite book|title=The Federal Impeachment Process: A Constitutional and Historical Analysis|last=Gerhardt|first=Michael J.|publisher=University of Chicago Press|date=2000|isbn=9780226289571|url=https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh/page/27 27]|quote=attempted Impeachment of William O. Douglas.}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:महाभियोग]] ejcdupxln1zhg1gy4vly4d7sujgrwxy 1365489 1365488 2026-07-09T08:10:19Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1365489 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Presidente_da_Coreia_do_Sul,_Park_Geun-hye,_visita_o_Brasil_-_c.jpg|अङ्गुठाकार|ब्राजिलका राष्ट्रपति [[दिलमा रुसेफ|डिल्मा रुसेफ]] (बायाँ) र दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई|पार्क गेन-हे]] (दायाँ) दुवैलाई क्रमशः २०१६ र २०१७ मा महाभियोग लगाइयो र पदबाट हटाइयो।]] '''महाभियोग''' सार्वजनिक पदाधिकारीमाथि व्यवस्थापिकाले गर्ने अभियोजनको एक प्रक्रिया हो, जसले पदाधिकारीलाई खराब आचरण गरेको पाइएमा पदच्यूत गर्दछ।<ref name="EBrit">{{Cite web |title=impeachment {{!}} Definition, Process, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/impeachment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117172738/https://www.britannica.com/topic/impeachment |archive-date=17 November 2021 |access-date=2020-11-15 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Landau|editor1-first=Sidney|editor2-last=Brantley|editor2-first=Sheila|editor3-last=Davis|editor3-first=Samuel|editor4-last=Koenigsberg|editor4-first=Ruth|title=Funk & Wagnall's Standard Desk Dictionary|volume=1|date=1997|publisher=Harper & Row, Publishers, Inc.|location=United States|isbn=978-0-308-10353-5|page=322|edition=1996|language=English|quote=1. To charge (a high public official) before a legally constituted tribunal with crime or misdemeanor in office. 2. To bring discredit upon the honesty or validity of.}}</ref> == देश अनुसारको अभ्यास == === नेपाल === [[नेपाल]]मा राष्ट्रपति उपराष्ट्रपति सभामुख स‌ंवैधानिक अ‌ंगका प्रमुख तथा पदाधिकारी र सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश तथा न्यायाधीशहरुका खराब आचरण वा पद तथा शक्तिको दुरुपयोग गरेको पाइएमा महाभियोग लगाउन सकिने व्यवस्था छ ।<ref>http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222171359/http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2018/02/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E2%80%8C%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> === भारत === [[भारतीय संविधान]]मा, सर्वोच्च अदालत वा उच्च अदालतका राष्ट्रपति र न्यायाधीशहरूलाई हटाउन महाभियोग प्रयोग गरिन्छ। संविधानको धारा ६१, १२४ (४), (५), २१७ र २१८ मा यसको उल्लेख छ। नियम अनुसार, महाभियोग प्रस्ताव संसदको कुनै पनि सदनमा ल्याउन सकिन्छ। तर [[लोक सभा|लोकसभा]]मा प्रस्तुत गर्न कम्तिमा १०० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ र [[राज्‍य सभा|राज्यसभा]]मा कम्तिमा ५० सांसदको हस्ताक्षर आवश्यक पर्दछ। यसपछि, यदि त्यो सदनको सभामुख वा अध्यक्षले प्रस्ताव स्वीकार गर्छन् (उनीहरूले यसलाई अस्वीकार पनि गर्न सक्छन्), तब आरोपहरूको छानबिन गर्न तीन सदस्यीय समिति गठन गरिन्छ। त्यो समितिमा सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश, उच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश र सभामुख वा अध्यक्षले सो मुद्दाको लागि उपयुक्त ठानेका एक प्रतिष्ठित व्यक्ति समावेश हुन्छन्। === संयुक्त राज्य अमेरिका === संघीय प्रणालीमा, [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान]]को धारा एकले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्स लाई "महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" र सिनेटलाई "सबै महाभियोग लगाउने एकमात्र शक्ति" प्रदान गर्दछ।<ref>''[https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm House Practice: A Guide to the Rules, Precedents and Procedures of the House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209191843/https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-112/html/GPO-HPRACTICE-112-28.htm|date=9 February 2021}}'', chap. 27 (Impeachment). [[U.S. Government Publishing Office]], p. 594 (quoting U.S. Const. art. I, Sec. 2, cl. 5; Sec. 3, cl. 6.).</ref> अमेरिकी हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सले १७८९ देखि आधिकारिक रुपमा २२ पटक महाभियोग लगाएको छ: राष्ट्रपतिहरूका लागि चार पटक, संघीय न्यायाधीशहरूका लागि पन्ध्र पटक, क्याबिनेट सेक्रेटरी (मन्त्री स्तरीय अधिकृत) का लागि दुई पटक, र एक पटक सिनेटरका लागि।<ref name="U.S. Senate: Impeachment">{{cite web |title=U.S. Senate: Impeachment |url=https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318005651/https://www.senate.gov/about/powers-procedures/impeachment/impeachment-list.htm |archive-date=18 March 2021 |access-date=19 September 2018 |website=www.senate.gov}}</ref> २२ मध्ये, सिनेटले हाउस अफ रेप्रिजेन्टेटिब्सद्वारा महाभियोग लगाइएका ८ अधिकारीहरू(सबै संघीय न्यायाधीशहरू) लाई पदबाट हटाउन मतदान गर्यो।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> राष्ट्रपतिहरूको सिनेटमा चार महाभियोग मुद्दाहरू थिए: १८६८ मा एन्ड्रयू जोनसन, १९९८ मा [[बिल क्लिन्टन]] बिरुद्ध , र [[डोनाल्ड ट्रम्प]] बिरुद्ध २०१९ मा र फेरि २०२१ मा।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|title=The Impeachment Proceedings That Came Before|author=Maggie Astor|date=13 January 2021|newspaper=The New York Times|access-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307041923/https://www.nytimes.com/2021/01/13/us/politics/which-presidents-have-been-impeached.html|archive-date=7 March 2021|url-status=live}}</ref> सबै चार महाभियोगहरू सिनेटमा निर्दोष साबित भए।<ref name="U.S. Senate: Impeachment" /> [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]] विरुद्ध पनि महाभियोग प्रक्रिया सुरु गरिएको थियो, तर महाभियोग मतदानबाट बच्न उनले १९७४ मा राजीनामा दिए।<ref>{{cite book|title=The Federal Impeachment Process: A Constitutional and Historical Analysis|last=Gerhardt|first=Michael J.|publisher=University of Chicago Press|date=2000|isbn=9780226289571|url=https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/federalimpeachme00gerh/page/27 27]|quote=attempted Impeachment of William O. Douglas.}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:महाभियोग| ]] glrexle52hmo5f4p6yf4spnmsgb4unn 0 111904 1365282 1363189 2026-07-08T12:55:06Z Bishaldev100 28807 1365282 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name =गोविन्द नारायण |honorific-suffix = |image = |alt = |caption = Govind Narain (left), 1981 |order = ८ औं |office = गभर्नर, कर्नाटक |term_start = 2 August 1977 |term_end = 15 April 1983 |lieutenant = |predecessor = [[Uma Shankar Dikshit]] |successor = [[A. N. Banerji]] | |birth_date = {{Birth date|1916|5|5|df=yes}} |birth_place = [[Mainpuri]], [[ब्रिटिस राज]] |death_date = {{Death date and age|2012|4|3|1916|5|5|df=yes}} |death_place = नयाँ दिल्ली, भारत }} '''गोविन्द नारायण''', आईसीएस (५ मे १९१६-३ अप्रिल २०१२) एक भारतीय निजामती कर्मचारी थिए जो [[कर्नाटक]]को ८ औँ गभर्नर थिए। उनले वि.सं. २००७ देखि २०११ सम्म [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|नेपालका राजा त्रिभुवनका]] सल्लाहकार र सचिवको रूपमा पनि काम गरे। उनले पहिले भारतको रक्षा सचिव (१९७३ देखि १९७५), भारतको गृह सचिव (१९७१ देखि १९७३) र [[उत्तर प्रदेश]]को [[मुख्य सचिव]] (१९५८ देखि १९६१) को रूपमा सेवा गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=4 April 2012 |title=Bangladesh war-era Home Secretary Govind Narain dies |url=http://www.dnaindia.com/india/report_bangladesh-war-era-home-secretary-govind-narain-dies_1671506}}</ref> == राजनीतिक क्यारियर == उनलाई कर्नाटकको राज्यपाल नियुक्त गरिएको थियो र उनले १९७७ देखि १९८३ सम्म उक्त पद सम्हालेका थिए। उनलाई २००९ मा [[पद्म विभूषण|पद्मविभूषण]]बाट सम्मानित गरिएको थियो। == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:सन् १९१६ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१२ मा मृत्यु]] hps3iu5q7oijgktp00pprk7q9uagugn 0 124477 1365464 1059853 2026-07-09T06:15:00Z Bishaldev100 28807 1365464 wikitext text/x-wiki {{Db-short}}ध्वनि प्रदुषण भनेको सवारी साधन, औधोगिक प्रतिष्ठान,तोपगोला आदिबाट निस्कने ध्वनिका कारण हुने पदूषण ध्वनि प्रदुषण हो l lw7itj93c5vcnpvp1afp60llc657jqe 0 127002 1365429 1365160 2026-07-08T19:16:56Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ आधिकारिक रूपमा '''आलिङ ब्राउत होलान'''को रूपमा उच्चारित 1365429 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = अर्लिङ ब्राउत होलान| image = FC RB Salzburg versus SV Mattersburg (4. Juli 2019) 29.jpg | caption = Haaland with [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] in 2019 | full_name = Erling Braut Haaland<ref>{{cite web |title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland |trans-title=The reason he changed from Håland to Haaland |language=no |newspaper=Dagbladet |date=19 September 2019 |access-date=19 December 2019 |url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp |archive-date=3 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203185824/https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp |url-status=live }}</ref> | birth_name = Erling Braut Håland<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Norway |publisher=FIFA |page=13 |date=13 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |archive-date=6 February 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |date=6 February 2020 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|7|21|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |title=Erling Haaland: Overview |publisher=ESPN |access-date=27 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127150717/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Leeds]], [[West Yorkshire]], England | height = 1.95 m<ref>{{cite web |url=https://www.mancity.com/citytv/mens/inside-city-398-erling-haaland-special-63790731 |title=Inside City 398: Erling Haaland Special |publisher=Manchester City F.C. |date=14 June 2022 |access-date=16 June 2022}} 4 minutes 50 seconds in.</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] | currentclub = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2005–2016 | youthclubs1 = [[Bryne FK|Bryne]] | youthyears2 = 2017 | youthclubs2 = [[Molde FK|Molde]] | years1 = 2015–2016 | clubs1 = [[Bryne FK 2|Bryne 2]] | caps1 = 14 | goals1 = 18 | years2 = 2016–2017 | clubs2 = [[Bryne FK|Bryne]] | caps2 = 16 | goals2 = 0 | years3 = 2017 | clubs3 = [[Molde FK 2|Molde 2]] | caps3 = 4 | goals3 = 2 | years4 = 2017–2019 | clubs4 = [[Molde FK|Molde]] | caps4 = 39 | goals4 = 14 | years5 = 2019–2020 | clubs5 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] | caps5 = 16 | goals5 = 17 | years6 = 2020–2022 | clubs6 = [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड|बोरुसिया डर्टमन्ड]] | caps6 = 67 | goals6 = 62 | years7 = 2022– | clubs7 =[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | caps7 = 6 | goals7 = 10 <!-- PREMIER LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY --> | nationalyears1 = 2015 | nationalteam1 = Norway U15 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2016 | nationalteam2 = [[Norway national under-16 football team|Norway U16]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2017 | nationalteam3 = [[Norway national under-17 football team|Norway U17]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2017 | nationalteam4 = [[Norway national under-18 football team|Norway U18]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 6 | nationalyears5 = 2018 | nationalteam5 = [[Norway national under-19 football team|Norway U19]] | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalyears6 = 2019 | nationalteam6 = [[Norway national under-20 football team|Norway U20]] | nationalcaps6 = 5 | nationalgoals6 = 11 | nationalyears7 = 2018 | nationalteam7 = [[Norway national under-21 football team|Norway U21]] | nationalcaps7 = 3 | nationalgoals7 = 0 | nationalyears8 = 2019– | nationalteam8 = [[Norway national football team|Norway]] | nationalcaps8 = 21 | nationalgoals8 = 20 | club-update = 19:31, 3 September 2022 (UTC) | nationalteam-update = 15:59, 27 August 2022 (UTC) }} '''अर्लिङ ब्राउत होलान''' ( né '''Håland'''{{IPA-no|ˈhoːlɑn|}} ; जन्म २१ जुलाई २०००) एक नर्वेली व्यवासायिक [[फुटबल खेल|फुटबल खेलाडी]] हुन्। उनले प्रिमियर लिग क्लब [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] र [[नर्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|नर्वे राष्ट्रिय टोलीका]] लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। विश्वका उत्कृष्ट खेलाडीहरू मध्ये एक मानिन्छ, उनी आफ्नो एथलेटिकिज्म, गति र फिनिशिङका लागि परिचित छन्। <ref>{{Cite web|url=https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning|title=Is Erling Haaland the best striker in the world?|date=25 November 2020|publisher=Optus Sport|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416231302/https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning|archivedate=16 April 2021|accessdate=13 March 2021}}</ref> हल्यान्ड युवा प्रणालीबाट आएर ब्राइनको बैकल्पिक र सिनियर टिममा समावेश भए। उनी २०१७ मा उनी मोल्डे गए, जहाँ उनले दुई सिजन बिताए। हालान्डले जनवरी २०१९ मा अस्ट्रियाको बुन्डेसलिगा मा रेड बुल साल्जबर्गसँग सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, दुईवटा लिग उपाधि र एउटा अस्ट्रियन कप जिते। डिसेम्बर २०१९मा, उनी जर्मन [[बुन्डेसलिगा]] क्लब [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड|बोरुसिया डर्टमुन्डमा]] गए, जहाँ उनले २०२०-२१ मा डि.एफ.बि- पोकल जितेका थिए। == बाल्यकाल == एर्लिङ ब्राउट हालान्डको जन्म २१ जुलाई २००० मा इङ्गल्याण्डको वेस्ट योर्कशायरको लीड्समा भएको थियो<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/news/4672503/premier-league-clubs-publish-202526-retained-lists |title=Premier League clubs publish 2025/26 retained lists |publisher=Premier League |date=10 June 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |title=Erling Haaland: Overview |work=ESPN |access-date=27 November 2020 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127150717/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland |url-status=live}}</ref> <!-- DO NOT REMOVE "West Yorkshire", there are multiple "Leeds" in England, one cannot force a user to click the link to know which Leeds is meant here per "MOS:FORCELINK". Also, DO NOT LINK, see "MOS:GEOLINK" for further guidance -->, उनका बुबा अल्फी हालान्ड लिड्स युनाइटेडबाट खेलिरहेका थिए।<ref name="Cross">{{cite news |url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-leeds-united-manutd-14854128 |title=Wonderkid Haaland would pick Leeds United over Man Utd every time |last=Cross |first=Beren |date=9 July 2018 |website=Leeds Live |access-date=22 November 2019 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231306/https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-molde-leeds-united-14854128 |url-status=live}}</ref> फलस्वरूप, हालान्ड लिड्सको समर्थकको रूपमा हुर्केका थिए।<ref name="Cross"/> २००४ मा, तीन वर्षको उमेरमा, उनी नर्वेमा रहेको आफ्ना आमाबाबुको गृहनगर [[ब्रायन]]मा सरे। <ref>{{Cite web |last=Hansen |first=Ole Jonny Eriksrud |date=29 November 2018 |title=Erling Braut Haaland: – Har sagt til meg selv at jeg vil bli verdens beste spiller |url=http://nettavisen.no/artikkel/3423560463|access-date=31 October 2020 |website=Nettavisen |language=no|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231307/https://www.nettavisen.no/artikkel/erling-braut-haaland-har-sagt-til-meg-selv-at-jeg-vil-bli-verdens-beste-spiller/s/12-95-3423560463|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Rose |first=Gary |date=2 October 2019 |title=Erling Braut Haaland: Is Red Bull Salzburg striker really 'the next Zlatan Ibrahimovic'? |url=https://www.bbc.com/sport/football/49885026 |publisher=BBC Sport |access-date=28 October 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002060355/https://www.bbc.com/sport/football/49885026 |url-status=live}}</ref> उनकी आमा ग्री मारिता ब्राउट १९९० को दशकमा नर्वेमा राष्ट्रिय हेप्टाथलन च्याम्पियन थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-erling-haalands-family-life-214805117.html|title=Inside Erling Haaland's Family Life: Father, Mother, Siblings|author=Farah Ben Gamra|date=16 June 2026|website=Sports.yahoo.com|access-date=27 June 2026}}</ref> == क्लब क्यारियर == === ब्रायन === हल्यान्डले पाँच वर्षको उमेरमा उनको गृहनगर क्लब ब्रायनको एकेडेमीमा सुरु गरे। <ref>{{cite news |last1=Godø |first1=Øyvind |title=Slik ble Erling Braut Haaland en av heteste fotballspillere – Han kunne ikke løpe skikkelig |url=https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154 |newspaper=Dagbladet |access-date=2 September 2020 |date=30 January 2020 |archive-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130134208/https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154 |url-status=live }}</ref><ref name="BL Background">{{cite web |title=Erling Haaland's journey: from Bryne to Borussia Dortmund |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652 |publisher=Bundesliga |access-date=2 September 2020 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531212502/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652 }}</ref> २०१५-१६ को सिजनको बेलामा, उनले ब्रायनको बैकल्पिक टिमबाट खेले र १५ खेलबाट १८ गोल गरे।<ref name="auto">{{Cite web |title=In Profile: Erling Braut Håland |website=FOTBALLBEN |date=13 July 2018 |access-date=13 July 2018 |url=https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland# |archive-date=13 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713173626/https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713173626/https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland |date=13 July 2018 }}</ref> === मोल्ड === === रेड बुल साल्जबर्ग === === बोरुसिया डर्टमन्ड === === म्यानचेस्टर सिटी === [[चित्र:Haaland_and_Rodri_warm_up_2022.jpeg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Haaland_and_Rodri_warm_up_2022.jpeg/176px-Haaland_and_Rodri_warm_up_2022.jpeg|thumb|228x228px| हालान्ड २०२२ मा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटीसँग]] वार्मअप गर्दै]] २०२२ मे २० मा, प्रिमियर लिग क्लब म्यान्चेस्टर सिटिले उनीहरू हल्यान्डलाईइ भित्राउन सम्झौता गरेको घोषणा गर्यो। <ref>{{cite news |title=Erling Haaland: Manchester City agree to sign Norway striker from Borussia Dortmund for £51.2m |url=https://www.bbc.com/sport/football/60819647 |date=10 May 2022 |access-date=10 May 2022 |website=BBC Sport}}</ref> यो सम्झौतालाई १३ जुनमा सिटिले हल्यान्डले ५ वर्षे करार अनुसार १ जुलाईमा क्लबमा आउने घोषणा गरेर औपचारिकता दिइयो। <ref>{{cite web |date=13 June 2022 |access-date=13 June 2022 |title= City Complete Haaland Transfer |url=https://www.mancity.com/news/mens/erling-haaland-manchester-city-transfer-complete-63790702|publisher=Manchester City F.C.}}</ref> उनले २०२२ एफए कम्युनिटी सिल्डमा लिभरपुललाई ३-१ ले पराजित गरेको खेलमा ९० मिनेट खेल्दै ३० जुलाईमा पहिलो खेल खेले। <ref>{{cite web |last=Bosher |first=Luke |url=https://theathletic.com/3463035/2022/07/30/pep-guardiola-erling-haaland-manchester-city/ |title=Guardiola after Man City's Community Shield defeat: ‘It is good for Haaland to see the reality in a new country’ |date=30 July 2022 |access-date=2 October 2022 |work=The Athletic}}</ref> ७ अगस्टमा, उनले वेस्ट ह्याम बिरुद्धको २-० को जितमा २ गोल गरे। <ref>{{cite web |date=7 August 2022 |title=Erling Haaland ‘born to score goals', says Pep Guardiola after City victory |url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/07/erling-haaland-born-to-score-goals-says-pep-guardiola-after-city-victory |access-date=8 August 2022 |work=The Guardian}}</ref> २७ अगस्टमा, हल्यान्डले क्रिस्टल प्यालेस विरुद्धको ४-२ को जितमा प्रिमियर लिगमा पहिलो ह्याट्रिक गरे। <ref>{{cite web |date=27 August 2022 |title=Haaland's 19-minute Manchester City hat-trick puts out Crystal Palace's fire |url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/27/manchester-city-crystal-palace-premier-league-match-report |access-date=27 August 2022 |work=The Guardian}}</ref> चार दिन पछि, नोटिनघाम फरेस्ट विरुद्ध ६-० को जितमा उनले दोस्रो ह्याट्रिक गरे। <ref>{{cite web |date=27 August 2022 |title=Erling Haaland scores perfect hat-trick against Nottingham Forest |url=https://www.skysports.com/watch/video/sports/football/12686519/haalands-perfect-hat-trick-flattens-forest |access-date=27 August 2022 |website=Sky Sports}}</ref> । यसबाट उनी सबैभन्दा छिटो दुई ह्याट्रिक गरेको खेलाडी भए, जुन यसभन्दा अगाडि १४ खेलमा भएको थियो।;<ref>{{cite web |date=31 August 2022|title=Haaland scores hat-trick as Manchester City hit Nottingham Forest for six |url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/31/manchester-city-nottingham-forest-premier-league-match-report |access-date=31 August 2022|work=The Guardian}}</ref> उनी अगस्ट महिनाको लागि "प्रिमियर लिग प्लेयर अफ द मन्थ" चुनिए। <ref name="voted">{{cite web |title=Haaland voted August EA SPORTS Player of the Month |url=http://www.premierleague.com/news/2787350 |access-date=16 September 2022 |date=16 September 2022 |publisher=Premier League}}</ref> ६ सेप्टेम्बरमा, उनले सेभिल्ला बिरुद्ध २ गोल गर्दै क्लबको लागि च्याम्पियन्स लिगको पहिलो खेल खेले। उनी च्याम्पियन्स लिगमा २० खेल खेलेर २५ गोल गर्ने पहिलो खेलाडी भए। <ref>{{cite web |last=Sutcliffe |first=Steve |title=Sevilla 0–4 Manchester City: Erling Haaland scores twice in comfortable win for Pep Guardiola's side |url=https://www.bbc.com/sport/football/62800316 |work=BBC Sport |date=6 September 2022 |access-date=6 September 2022}}</ref><ref>{{cite web |last=Dawson |first=Rob |title=Erling Haaland, Man City's Champions League quest off to a flying start with big win over Sevilla |url=https://www.espn.com/soccer/blog-the-match/story/4740153/erling-haalandman-citys-champions-league-quest-off-to-a-flying-start-with-big-win-over-sevilla |publisher=ESPN |date=6 September 2022 |access-date=6 September 2022}}</ref> २ अक्टोबरमा, हल्यान्ड प्रिमियर लिग इतिहासमा लगातार तीन होम गेममा ह्याट्रिक गर्ने पहिलो खेलाडी भए। म्यान्चेस्टर युनाइटेड विरुद्धको ६-३ को जितमा उनले ३ गोल र २ असिस्ट गरेका थिए।<ref>{{cite web |last=Gastelum |first=Andrew |url=https://www.si.com/soccer/2022/10/02/erling-haaland-hat-trick-manchester-derby-city-foden-video |title=Man City's Erling Haaland, Phil Foden Net Hat Tricks in Manchester Derby |date=2 October 2022 |access-date=2 October 2022 |work=Sports Illustrated}}</ref> उनी प्रिमियर लिग इतिहासमा सबै भन्दा छिटो ३ ह्याट्रिक गर्ने खेलाडी भए, उनले ८ लिग खेलमा ३ [[ह्याट्रिक]] गरेका थिए। यसभन्दा अगाडि यो कीर्तिमान ४८ लिग खेलमा थियो जुन १९९८ मा [[माइकल ओवेन]]को नाममा थियो। <ref>{{Cite web |title=Watch: Erling Haaland's City hat-tricks |url=https://www.mancity.com/citytv/mens/erling-haaland-manchester-city-hat-tricks-63800396 |access-date=2022-10-04 |website=www.mancity.com |language=en}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय करियर == === २०१५–२०१८: युवा === === २०१९–२०२१: पहिलो प्रमुख प्रतियोगिता === === २०२१–२०२४: नेसन्स लिगका उच्च गोलकर्ता र नर्वेको उच्च गोलकर्ता === === २०२५–२०२६: पहिलो विश्वकप === [[चित्र:Erling_Haaland_June_2025.jpg|अङ्गुठाकार|Haaland with [[Norway national football team|Norway]] in 2025]] ६ जुन २०२५ मा, हालान्डले इटाली विरुद्धको विश्वकप छनोट खेलमा नर्वेको लागि ३-० को जितमा अन्तिम गोल गरे, जसले २५ वर्षमा इटालियनहरूमाथि राष्ट्रको पहिलो जित सुनिश्चित गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/world-cup-qualifying-haaland-leads-norway-its-first-win-vs-italy-25-years|title=World Cup qualifying: Haaland leads Norway to its first win vs. Italy in 25 years|date=12 June 2025|access-date=12 June 2025|publisher=Fox Sports}}</ref> सेप्टेम्बर ९ मा, उनले मोल्डोभामाथि ११-१ को जितमा पाँच गोल गरे र थप दुई गोलमा सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46208975/erling-haaland-scores-5-norway-keep-pressure-italy|title=Erling Haaland scores 5 as Norway keep pressure on Italy|date=9 September 2025|work=ESPN|access-date=9 September 2025}}</ref> एक महिना पछि, अक्टोबर ११ मा, उनले इजरायलमाथि ५-० को जितमा ह्याट्रिक गरे, २१ औं शताब्दीमा ५० अन्तर्राष्ट्रिय गोल पूरा गर्ने सबैभन्दा छिटो खेलाडी बने र केनको ७१ खेलको तुलनामा केवल ४६ खेलमा कोसेढुङ्गा हासिल गरेर [[ह्यारी केन]]को रेकर्ड तोडे।<ref>{{cite web |last=Stewart |first=Ben |date=12 October 2025 |title=Erling Haaland obliterates goalscoring record once held by Harry Kane & Neymar |url=https://www.planetfootball.com/manchester-city/erling-haaland-obliterates-goalscoring-record-harry-kane-neymar |access-date=12 October 2025 |publisher=Planet Football}}</ref> उनी ५० भन्दा कम खेलमा ५० अन्तर्राष्ट्रिय गोल पूरा गर्ने छैटौं खेलाडी बने।<ref name=":8" /> १६ नोभेम्बरमा, हालान्डले इटालीमाथि ४-१ को अवे जितमा दुई गोल गरे, आठ जितका साथ २०२६ फिफा विश्वकपमा आफ्नो राष्ट्रको स्थान सुरक्षित गरे, जुन [[१९९८ फिफा विश्वकप|१९९८]] पछि पहिलो पटक विश्वकपमा उपस्थित भएको थियो। <ref>{{cite web |last=Begley |first=Emlyn |date=16 November 2025 |title=How Haaland fired Norway to the World Cup |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cpv18vznj78o |access-date=16 November 2025 |publisher=BBC Sport}}</ref> हालान्डले विश्वकप छनोट अभियान १६ गोलका साथ समाप्त गरे, नर्वेका सबै आठ खेलमा गोल गर्दै, र एकल विश्वकप छनोट अभियानको लागि २०१८ छनोटबाट [[रोबर्ट लेवान्डोस्की|रोबर्ट लेवान्डोव्स्की]]को रेकर्ड तालिकाको बराबरी गरे।<ref>{{cite web |date=16 November 2025 |title=Italy 1–4 Norway: Haaland double caps World Cup qualification in style |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-world-cup-qualifiers/articles/italy-1-4-norway-haaland-double-caps-world-cup-qualification-in-style-2025-11-16 |access-date=16 November 2025 |publisher=beIN SPORTS}}</ref> हालान्ड पोर्चुगलका पाउलेटापछि लगातार आठ विश्वकप छनोट खेलमा गोल गर्ने दोस्रो खेलाडी पनि बने।<ref>{{Cite web |last=Gonzalez |first=Dante |date=16 November 2025 |title=Erling Haaland reaches incredible goalscoring record in World Cup qualifiers not even Messi or Ronaldo achieved |url=https://worldsoccertalk.com/news/erling-haaland-reaches-incredible-goalscoring-record-in-world-cup-qualifiers-not-even-messi-or-ronaldo-achieved/ |access-date=6 July 2026 |website=World Soccer Talk |language=en-US}}</ref> उनले १९६२ मा अब्दुल घानी मिन्हातको लगातार ११ अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गोल गर्ने कीर्तिमान बराबरी गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/erling-haaland-consecutive-goals-record-international-football/864cf4abdba8c55afb7ee48a|title=Erling Haaland equals consecutive goals record held for over 60 years which neither Messi nor Ronaldo could touch|last=Bonn|first=Kyle|date=16 November 2025|access-date=16 November 2025|website=Sporting News}}</ref> १६ जुन २०२६ मा, हालान्डले इराक विरुद्ध फिफा विश्वकपमा डेब्यू गरे, दुई गोल गरे र ४-१ को जितमा [[प्लेयर अफ द म्याच]] घोषित भए।<ref>{{cite web |date=17 June 2026 |title=Haaland brace helps guide Norway past Iraq |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/iraq-norway-highlights-match-report |publisher=FIFA}}</ref> जुन २३ मा नर्वेको दोस्रो समूह चरणको खेलमा, हालान्डले फेरि दुई गोल गरे र [[सेनेगल राष्ट्रिय फुटबल टोली|सेनेगल]]माथि ३-२ को जितमा प्लेयर अफ द म्याच घोषित भए, विश्वकपमा आफ्नो देशको सर्वकालीन सर्वाधिक गोलकर्ता बने, र नर्वेको नकआउट चरणमा छनोट सुनिश्चित गरे।<ref>{{cite web |date=23 June 2026 |title=Haaland helps fire Norway into knockouts |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/norway-senegal-match-report-highlights |publisher=FIFA}}</ref> == खेल्ने शैली == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Erling Braut Haaland}} [[श्रेणी:बुन्डेसलिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:बोरुसिया डर्टमन्डका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नर्वेली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] rii1ea0ytka8web7u2zsdf9nbewqpif 0 128705 1365436 1364499 2026-07-09T00:54:13Z हिमाल सुवेदी 30817 1365436 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = [[Ángel María Villar]]<br />[[David Chung (football executive)|David Chung]]<br />[[Salman Bin Ibrahim Al-Khalifa|Salman Bin Khalifa]] | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = [[Brig-Glis|Brig]], [[Valais]], स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] [[Order of Friendship]] | spouse = Leena Al Ashqar | children = 4 | alma_mater = [[University of Fribourg]] | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] [[श्रेणी:अन्तराष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी सदस्यहरू]] 8a1bteqv91uep4v1envsawuknckhac2 1365437 1365436 2026-07-09T00:56:59Z हिमाल सुवेदी 30817 हिमाल सुवेदी ले [[जियानी इन्फेन्टिनो]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[जान्नी इन्फान्तिनो]] मा सारेको हो: dʒanni iɱfanˈtiːno = आधिकारिक उच्चारण अनुसार नाम सारिएको 1365436 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = [[Ángel María Villar]]<br />[[David Chung (football executive)|David Chung]]<br />[[Salman Bin Ibrahim Al-Khalifa|Salman Bin Khalifa]] | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = [[Brig-Glis|Brig]], [[Valais]], स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] [[Order of Friendship]] | spouse = Leena Al Ashqar | children = 4 | alma_mater = [[University of Fribourg]] | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] [[श्रेणी:अन्तराष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी सदस्यहरू]] 8a1bteqv91uep4v1envsawuknckhac2 1365438 1365437 2026-07-09T00:57:20Z हिमाल सुवेदी 30817 1365438 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = [[Ángel María Villar]]<br />[[David Chung (football executive)|David Chung]]<br />[[Salman Bin Ibrahim Al-Khalifa|Salman Bin Khalifa]] | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = [[Brig-Glis|Brig]], [[Valais]], स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] [[Order of Friendship]] | spouse = Leena Al Ashqar | children = 4 | alma_mater = [[University of Fribourg]] | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] ef4lwe0bmr50iy1h6lrdty0xcaqkx1e 1365458 1365438 2026-07-09T06:04:48Z Bishaldev100 28807 /* युएफा */ 1365458 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = [[Ángel María Villar]]<br />[[David Chung (football executive)|David Chung]]<br />[[Salman Bin Ibrahim Al-Khalifa|Salman Bin Khalifa]] | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = [[Brig-Glis|Brig]], [[Valais]], स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] [[Order of Friendship]] | spouse = Leena Al Ashqar | children = 4 | alma_mater = [[University of Fribourg]] | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === इन्फान्टिनोले अगस्ट २००० मा [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] मा(युएफा) काम गर्न थाले र जनवरी २००४ मा युएफाको कानूनी मामिला र क्लब लाइसेन्सिङ डिभिजनको निर्देशकको रूपमा नियुक्त भए। उनी २००७ मा युएफाको उपमहासचिव र अक्टोबर २००९ मा युएफाको महासचिव बनेका थिए।<ref name=":02" /><ref name=":2">{{Cite web |date=26 October 2015 |title=UEFA Executive Committee supports UEFA General Secretary Gianni Infantino for FIFA presidency |url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=2299017.html |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> त्यहाँ रहँदा, युएफाले वित्तीय निष्पक्ष खेलको सुरुवात गर्‍यो र साना राष्ट्रिय संघहरूलाई व्यावसायिक सहयोगमा सुधार ल्यायो।<ref name=":2" /> इन्फान्टिनोले युएफा [[युइएफए युरो २०१६|युरो २०१६]] लाई २४ टोलीमा विस्तार गरे<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/25/sports/soccer/gianni-infantino-fifa-president-election.html|title=In FIFA Pitch, Gianni Infantino Pushes Expansion and Continuity|last=Borden|first=Sam|date=24 February 2016|newspaper=The New York Times|access-date=26 February 2016|issn=0362-4331}}</ref> र युएफा नेशन्स लिग र युएफा [[युइएफए युरो २०२०|युरो २०२०]] को अवधारणामा भूमिका खेले, जुन संख्या ११ मा घटाउनु अघि १३ युरोपेली राष्ट्रहरूमा हुने उद्देश्यले गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Thirteen cities to host UEFA EURO 2020 |url=http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604110029/http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |archive-date=4 June 2014 |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] n2myi1bdvtppytk1bmilac65ov1sids 1365459 1365458 2026-07-09T06:07:55Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365459 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = [[Ángel María Villar]]<br />[[David Chung (football executive)|David Chung]]<br />सलमान बिन इब्राहिम अल-खलिफा | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = ब्रिग-ग्लिस, भेलास, स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] अर्डर अफ फ्रेन्डसिप | spouse = लिना अल अस्कर | children = 4 | alma_mater = युनिभर्सिटी अफ फ्रिबर्ग | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === इन्फान्टिनोले अगस्ट २००० मा [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] मा(युएफा) काम गर्न थाले र जनवरी २००४ मा युएफाको कानूनी मामिला र क्लब लाइसेन्सिङ डिभिजनको निर्देशकको रूपमा नियुक्त भए। उनी २००७ मा युएफाको उपमहासचिव र अक्टोबर २००९ मा युएफाको महासचिव बनेका थिए।<ref name=":02" /><ref name=":2">{{Cite web |date=26 October 2015 |title=UEFA Executive Committee supports UEFA General Secretary Gianni Infantino for FIFA presidency |url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=2299017.html |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> त्यहाँ रहँदा, युएफाले वित्तीय निष्पक्ष खेलको सुरुवात गर्‍यो र साना राष्ट्रिय संघहरूलाई व्यावसायिक सहयोगमा सुधार ल्यायो।<ref name=":2" /> इन्फान्टिनोले युएफा [[युइएफए युरो २०१६|युरो २०१६]] लाई २४ टोलीमा विस्तार गरे<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/25/sports/soccer/gianni-infantino-fifa-president-election.html|title=In FIFA Pitch, Gianni Infantino Pushes Expansion and Continuity|last=Borden|first=Sam|date=24 February 2016|newspaper=The New York Times|access-date=26 February 2016|issn=0362-4331}}</ref> र युएफा नेशन्स लिग र युएफा [[युइएफए युरो २०२०|युरो २०२०]] को अवधारणामा भूमिका खेले, जुन संख्या ११ मा घटाउनु अघि १३ युरोपेली राष्ट्रहरूमा हुने उद्देश्यले गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Thirteen cities to host UEFA EURO 2020 |url=http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604110029/http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |archive-date=4 June 2014 |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] ooq64flowc4hq3c49zup3x0vuprfmir 1365460 1365459 2026-07-09T06:09:15Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365460 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = एन्जेल मारिया भिल्लर<br />डेभिड चुङ<br />सलमान बिन इब्राहिम अल-खलिफा | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = ब्रिग-ग्लिस, भेलास, स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] अर्डर अफ फ्रेन्डसिप | spouse = लिना अल अस्कर | children = 4 | alma_mater = युनिभर्सिटी अफ फ्रिबर्ग | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === इन्फान्टिनोले अगस्ट २००० मा [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] मा(युएफा) काम गर्न थाले र जनवरी २००४ मा युएफाको कानूनी मामिला र क्लब लाइसेन्सिङ डिभिजनको निर्देशकको रूपमा नियुक्त भए। उनी २००७ मा युएफाको उपमहासचिव र अक्टोबर २००९ मा युएफाको महासचिव बनेका थिए।<ref name=":02" /><ref name=":2">{{Cite web |date=26 October 2015 |title=UEFA Executive Committee supports UEFA General Secretary Gianni Infantino for FIFA presidency |url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=2299017.html |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> त्यहाँ रहँदा, युएफाले वित्तीय निष्पक्ष खेलको सुरुवात गर्‍यो र साना राष्ट्रिय संघहरूलाई व्यावसायिक सहयोगमा सुधार ल्यायो।<ref name=":2" /> इन्फान्टिनोले युएफा [[युइएफए युरो २०१६|युरो २०१६]] लाई २४ टोलीमा विस्तार गरे<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/25/sports/soccer/gianni-infantino-fifa-president-election.html|title=In FIFA Pitch, Gianni Infantino Pushes Expansion and Continuity|last=Borden|first=Sam|date=24 February 2016|newspaper=The New York Times|access-date=26 February 2016|issn=0362-4331}}</ref> र युएफा नेशन्स लिग र युएफा [[युइएफए युरो २०२०|युरो २०२०]] को अवधारणामा भूमिका खेले, जुन संख्या ११ मा घटाउनु अघि १३ युरोपेली राष्ट्रहरूमा हुने उद्देश्यले गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Thirteen cities to host UEFA EURO 2020 |url=http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604110029/http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |archive-date=4 June 2014 |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] p58w9wqskz8romuvzmd8hlekdixkqjl 1365461 1365460 2026-07-09T06:09:46Z Bishaldev100 28807 1365461 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जान्नी इन्फान्तिनो | native_name = Gianni Infantino | image = Gianni Infantino 2019.jpg | caption = सन् २०१८ मा इन्फान्तिनो | office = फिफा अध्यक्ष | vice_president = एन्जेल मारिया भिल्लर<br />डेभिड चुङ<br />सलमान बिन इब्राहिम अल-खलिफा | term_start = २६ फेब्रुअरी २०१६ | term_end = | predecessor = [[Issa Hayatou]] {{small|(कार्यकारी)}} | successor = | birth_name = Giovanni Vincenzo Infantino | birth_date = {{birth date and age|df=y|1970|3|23}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200921061531/https://www.fifa.com/who-we-are/the-president/gianni-infantino/ FIFA.com]</ref> | birth_place = ब्रिग-ग्लिस, भेलास, स्विजरल्यान्ड | death_date = | death_place = | awards = [[File:Orden of Friendship.png|25px]] अर्डर अफ फ्रेन्डसिप | spouse = लिना अल अस्कर | children = 4 | alma_mater = युनिभर्सिटी अफ फ्रिबर्ग | signature = Gianni Infantino autograph.svg }} '''जोभान्नी भिन्सेन्जो इन्फान्तिनो (Giovanni Vincenzo Infantino)''' ( {{IPA-it|dʒoˈvanni vinˈtʃɛntso iɱfanˈtiːno}} ; जन्म २३ मार्च १९७०) स्विस-इटालेली<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}</ref><ref name="FIFA_president">{{Cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|title=Gianni Infantino elected FIFA President|date=26 February 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227072841/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=2/news=gianni-infantino-elected-fifa-president-2767180.html|archive-date=27 February 2016|publisher=FIFA.com}}</ref> [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रशासक तथा [[फिफा]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। सन् २०१६ को फेब्रुअरीमा भएको फिफाको विशेष अधिवेशनबाट उनी अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए। उनी २०१९ जुन मा पुनः फिफा अध्यक्षको रुपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/gianni-infantino-is-re-elected-as-fifa-president-until-2023|title=Who We Are – News – Gianni Infantino is re-elected as FIFA President until 2023|website=FIFA|accessdate=5 June 2019}}</ref> जनवरी २०२० मा, उनी अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक समितिको सदस्य निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/news/ioc-session-elects-three-new-members|title=IOC Session elects three new Members – Olympic News|date=10 January 2020|website=International Olympic Committee|accessdate=10 January 2020}}</ref> == बाल्यकाल == इन्फान्तिनोको जन्म २३ मार्च १९७० मा <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> ब्रिग, स्विट्जरल्यान्डमा भएको थियो। <ref name="fifapresprofile">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/who-we-are/fifa-president/gianni-infantino/|title=The President – Gianni Infantino|website=FIFA|accessdate=22 December 2020}}</ref> उनी क्यालाब्रिया र लोम्बार्डीका इटालेली आप्रवासी आमाबाबुको छोरा थिए।। <ref name="sportmediaset">{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/infantino-l-avvocato-di-origini-calabresi-che-tifava-inter_1090615-201602a.shtml|title=Infantino, l'avvocato di origini calabresi che tifava Inter|date=26 February 2016|publisher=sportmediaset.it|language=it}}</ref> उनले फ्राइबर्ग विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्ययन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/26/gianni-infantino-fifa-president|title=Everything you need to know about Gianni Infantino, the new Fifa president|date=26 February 2016|website=The Guardian|accessdate=27 February 2016}}</ref> उनी [[इटालेली भाषा|इटालियन]], [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] र [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]मा धाराप्रवाह छन्, र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तुगाली]] र [[अरबी भाषा|अरबी]] पनि बोल्छन्। <ref name="fifapresprofile" /> == करियर == इन्फान्टिनोले "युनिभर्सिटी अफ न्युचटेल"मा इन्टरनेशनल सेन्टर फर स्पोर्ट्स स्टडिजको महासचिवको रूपमा काम गरेका थिए। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html|title=Gianni Infantino|date=8 January 2010|website=UEFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html|archivedate=16 January 2015|accessdate=26 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20150116221330/http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid%3D942561.html "Gianni Infantino"]. ''UEFA.com''. 8 January 2010. Archived from [http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=942561.html the original] on 16 January 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2016</span>.</cite></ref> === युएफा === इन्फान्टिनोले अगस्ट २००० मा [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] मा(युएफा) काम गर्न थाले र जनवरी २००४ मा युएफाको कानूनी मामिला र क्लब लाइसेन्सिङ डिभिजनको निर्देशकको रूपमा नियुक्त भए। उनी २००७ मा युएफाको उपमहासचिव र अक्टोबर २००९ मा युएफाको महासचिव बनेका थिए।<ref name=":02" /><ref name=":2">{{Cite web |date=26 October 2015 |title=UEFA Executive Committee supports UEFA General Secretary Gianni Infantino for FIFA presidency |url=http://www.uefa.org/about-uefa/news/newsid=2299017.html |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> त्यहाँ रहँदा, युएफाले वित्तीय निष्पक्ष खेलको सुरुवात गर्‍यो र साना राष्ट्रिय संघहरूलाई व्यावसायिक सहयोगमा सुधार ल्यायो।<ref name=":2" /> इन्फान्टिनोले युएफा [[युइएफए युरो २०१६|युरो २०१६]] लाई २४ टोलीमा विस्तार गरे<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/02/25/sports/soccer/gianni-infantino-fifa-president-election.html|title=In FIFA Pitch, Gianni Infantino Pushes Expansion and Continuity|last=Borden|first=Sam|date=24 February 2016|newspaper=The New York Times|access-date=26 February 2016|issn=0362-4331}}</ref> र युएफा नेशन्स लिग र युएफा [[युइएफए युरो २०२०|युरो २०२०]] को अवधारणामा भूमिका खेले, जुन संख्या ११ मा घटाउनु अघि १३ युरोपेली राष्ट्रहरूमा हुने उद्देश्यले गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Thirteen cities to host UEFA EURO 2020 |url=http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604110029/http://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/newsid=1913839.html |archive-date=4 June 2014 |access-date=26 February 2016 |website=[[UEFA]]}}</ref> === फिफा === [[चित्र:Vladimir_Putin_(2018-06-13)_06.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी राष्ट्रपति]] [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुटिनसँग]] ६८औँ फिफा कांग्रेस, १३ जुन २०१८ मा]] [[चित्र:2018_FIFA_World_Cup_opening_ceremony_(2018-06-14)_29.jpg|thumb| इन्फान्टिनो [[मोहम्मद बिन सलमान]], [[निकोलस सारकोजी|निकोलस सार्कोजी]] र जुआन कार्लोस भेरेलासँग रुसमा [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपमा]], १४ जुन २०१८]] [[चित्र:President_Trump_Departs_for_North_Carolina_(48708002696)_(cropped).jpg|thumb| २०१९मा [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[डोनाल्ड ट्रम्प]]सँग इन्फान्तिनो]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{टिप्पणीसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा अध्यक्षहरू]] j35hwztrw99591wgkbwkjty86rc1a1u 0 136623 1365265 1365260 2026-07-08T12:22:17Z Bishaldev100 28807 1365265 wikitext text/x-wiki [[File:Dhurbe; Wild Asian Elephant.jpg|thumb|धुर्बे]] '''धुर्बे''' नेपालको [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा रहेको जङ्गली भाले हात्ती हो। यसले सन् २००९ देखि २०१२ सम्मको चार वर्षको अवधिमा १६ जनाको ज्यान लिइ ५० भन्दा बढी घर भत्काइदिएको थियो । सन् २०१३ मा सो हात्ती हराएको थियो तर पछि फेरी समय–समयमा देखा पर्ने गरेको छ। <ref name="kp01">{{Cite web |title=Dhurbe spotted in Chitwan National Park |url=https://kathmandupost.com/national/2018/04/16/dhurbe-spotted-in-chitwan-national-park |access-date=2021-10-27}}</ref> हात्तीको नाम त्यसले मारेको सिपाहीको नाममा राखिएको हो। <ref>{{Cite web |last=Duncan |first=Andrew |title=On the road in West Nepal |url=https://www.nepalitimes.com/here-now/on-the-road-in-west-nepal/ |access-date=2021-10-27}}</ref> हात्तीले आक्रमण गर्न थाले पछि यसको ठाउँ ट्र्याक गर्न रेडियो कलर लागइएको थियो, तर केही हप्ता पछि त्यो रेडियोले काम गर्न बन्द गरेको थियो। सन् २०१२मा हात्तीले धेरै मानिसहरू मारेपछि अधिकारीहरूले यसलाई पागल घोषित गरी मार्ने निर्णय गरेका थिए। हात्ती मार्न [[नेपाली सेना]] र [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]का ९३ जना जवान खटिएका थिए तर हात्ती फेला पार्न सकेन। <ref>{{Cite web |title=Nepali Gov't officials divided over how to deal with killer elephant {{!}} THEAsiaN |url=http://www.theasian.asia/archives/53955 |access-date=2021-10-27}}</ref> अधिकारीहरूले धुर्वे घाइते भए पनि भागेर बाँचेको दाबी गरेका थिए। <ref>{{Cite web |last=Rijal |first=Prahlad |date=2018-04-15 |title=Lovesick wild tusker-Dhrube elopes with female elephant |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/lovesick-wild-tusker-dhrube-elopes-with-female-elephant |access-date=2021-10-27 |website=The Himalayan Times}}</ref> धुर्बे सन् २०१८मा फेरी देखा पर्यो र सोहि वर्ष, तीर्थमनकालीस्थित चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको सैनिक चौकीमा घुसेर पोथी हात्तीलाई भगाएर लिएर लग्यो। सोही बेला धुर्बेले, पारस गज नामको भाले हात्तीलाई आक्रमण गरी घाइते बनाएको थियो । सन् २०२० मा, धुर्वेलाई ट्र्याक गर्न फेरि रेडियो कलर लगाउन प्रयास गरिएको थियो। <ref name="rv01" /> सन् २०२१ को अप्रिलमा गैँडा गणना गरिरहेको सर्वेक्षण टोलीलाई धुर्बेले आक्रमण गरेको थियो। त्यस घटनामा कुनै गम्भीर मानवीय क्षति भएन तर सर्वेक्षण भने अवरुद्ध भएको थियो। <ref name="rv01">{{Cite web |last=Newsroom |date=2021-04-06 |title=Rhino census in Chitwan affected after a wild elephant attacks counting team (Nepal) |url=https://rhinoreview.org/rhino-census-in-chitwan-affected-after-a-wild-elephant-attacks-counting-team-nepal/ |access-date=2021-10-27 |website=Rhino Review }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027104001/https://rhinoreview.org/rhino-census-in-chitwan-affected-after-a-wild-elephant-attacks-counting-team-nepal/ |date=2021-10-27 }}</ref> अक्टोबर २०२१ मा, धुर्बे एक पोथी हात्तीसँगै देखा परेको थियो। <ref name="kp01"/> ==मानवीय क्षति== हाल सम्म ध्रुवे हात्तीले २५ जनाको ज्यान लिइ सकेको छ। अन्तिम पटक २०८३ असार २० गते ध्रुवेले भरतपुर महानगरपालिका वाड नं. २३ का २१ वर्षीया आशिका बोटे र चार वर्षीय भरत बोटेको ज्यान लिएको थियो। वि. सं. २०७४ मा नेपाली सेनाका एक सेनानीलाई आक्रमण गरेर मारेपछि ध्रुवेले झन्डै नौ वर्षपछि दुई आमाछोराको ज्यान लिएको हो।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/social/393150 |title=<!-- २५ जना मान्छे मारेको ध्रुवे हात्तीको दाह्रा काट्ने तयारी --> |website=Setopati Online |publisher=Setopati Sanchar Pvt. Ltd. |language=ne |access-date=08 July 2026 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जङ्गली जनावरहरू]] [[श्रेणी:जङ्गली भाले हात्ती]] 0dp33y4xzjngq1rofykt1r5cjjkmnmv 0 140749 1365440 1321321 2026-07-09T04:02:47Z Rajeeb bastola 39875 /* पञ्चायत */ 1365440 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = नेपाली लोकतन्त्र आन्दोलन | subtitle = | image = Nepalese Constituent Assembly Building.jpg | caption = [[नेपालको सङ्घीय संसद]] | date = २००७–२०६५ | place = [[नेपाली]] | causes = राजनीतिक दमन; जनसहभागिता; जीवनको स्तर | goals = बहुदलीय व्यवस्था; लोकतन्त्र; राजतन्त्रको उन्मूलन | methods = सडक आन्दोलनकारी; विद्रोह; कालो दिवसको परिचय | result = राजतन्त्रको उन्मूलन; लोकतन्त्र | side1 = [[नेपाल सरकार]] | side2 = [[जनआन्दोलन (स्पष्टता)|जनआन्दोलन]] | side3 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] | leadfigures1 = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | leadfigures2 = गैर-केन्द्रीकृत नेतृत्व | leadfigures3 = [[पुष्पकमल दाहाल]] }} '''नेपाल लोकतन्त्र आन्दोलन''' २०औँ शताब्दीदेखि २००८सम्मका राजनीतिक पहल र आन्दोलनहरूको शृङ्खलाको संयोजन थियो जसले नेपालमा प्रतिनिधित्वात्मक लोकतन्त्र, [[बहुदलीय प्रणाली|बहुदलीय राजनीतिक प्रणाली]] स्थापना र राजतन्त्रको उन्मूलनको वकालत गऱ्यो। यसले तिनवटा प्रमुख आन्दोलनहरू देखेको छ, [[सात सालको क्रान्ति|सन् १९५१ को क्रान्ति]], [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|जन आन्दोलन]] र [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|लोकतन्त्र आन्दोलन]] जसले अन्ततः [[शाह वंश|शाह राजतन्त्र]] उन्मूलन गऱ्यो, नेपाललाई [[गणतन्त्र]] परिणत गऱ्यो र [[बहुदलीय प्रणाली|बहुदलीय द्विसदनीय लोकतन्त्र]] पुनः परिचय दियो। नेपालमा लोकतन्त्रका लागि राष्ट्रिय आन्दोलनको सुरुवात २०औँ शताब्दीको मध्यमा लामो समयदेखि स्थापित नेपाली शाही परिवार [[राणा वंश|राणा]] शासन निष्कासन गर्नु थियो जुन [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय राष्ट्रवादी आन्दोलन]] जातीय र राजनीतिक घटनाक्रमबाट प्रभावित थियो। यद्यपि, लोकतन्त्रको यो अवधि सन् १९६० मा समाप्त भयो र हालैका लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई उन्मूलन गर्दै, [[राजनीतिक दल|राजनीतिक दलहरू]] प्रतिबन्ध लगाउँदै र केही प्रकारका अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता प्रतिबन्धित गर्दै [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] प्रणाली लागु गरियो।<ref name=":0" /> == २००७ सालको जनवादी आन्दोलन == २०औँ शताब्दीको मध्यमा नेपालको शिक्षा प्रणालीको विस्तारले गर्दा देशमा [[साक्षरता|साक्षरता दर]] र उच्च शिक्षा प्राप्तिको बढ्दो स्तरका कारण नेपालमा शिक्षित अभिजात वर्गको उदय भएको देखियो। [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता]] पछि, राजनीतिक दलहरू स्थापित भए र छिमेकी नेपालमा [[राणा वंश|राणा राजतन्त्र]] विरुद्ध सङ्गठित सङ्घर्षमा संलग्न भए। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना सन् १९४९ मा लोकतन्त्र र जन गणतन्त्र स्थापना गर्ने लक्ष्यका साथ भएको थियो। यसको विपरित, नेपाली काङ्ग्रेस पार्टी, पछि नेपाली काङ्ग्रेस, सन् १९४७ मा गठन भएको थियो र राणा राजतन्त्र विरुद्ध सशस्त्र क्रान्ति गर्न नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको समर्थन प्राप्त गरेको थियो। महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय र घरेलु दबाबमा, शाही परिवार र नेपाली काङ्ग्रेसले सन् १९५१ को दिल्ली सम्झौता भनेर चिनिने लोकतन्त्रको शान्तिपूर्ण र स्थिर सङ्क्रमण स्थापना गर्न सहमत भए। संवैधानिक राजतन्त्र ढाँचामा एक सङ्क्रमकालीन सरकार स्थापना गरियो, र राणा शासनको उन्मूलन गर्नमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको र सामाजिक-लोकतान्त्रिक आधारमा चलेको नेपाली काङ्ग्रेस पार्टीले चुनाव जित्यो। डिसेम्बर १९६० मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] संसद विघटन गरे र राजनीतिक दल र पुलिसलाई जेलमा रहेका राजनीतिक दलका सदस्य र राष्ट्रिय मन्त्रीमण्डलका सदस्यहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने योजना बनाए। == पञ्चायत == राजाले साम्प्रदायिक तहमा प्रत्यक्ष निर्वाचन गराउने गरी राजनैतिक शक्तिको पुनर्गठन गर्ने [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायती शासन प्रणाली]] लागु गरे। जबकि पञ्चायत कानूनले औपचारिक रूपमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सुनिश्चितता गर्यो, यो शाही परिवारको आलोचनालाई निषेध गर्ने महिमाको अपराध कानून सहित धेरै शाही कानूनहरू मार्फत प्रतिबन्धित गरिएको थियो।<ref name=":0">{{Cite book|title=The rise of ethnic politics in Nepal : democracy in the margins|date=2010|location=London}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHangen,_Susan_I.2010">Hangen, Susan I. (2010). ''The rise of ethnic politics in Nepal : democracy in the margins''. London: Routledge. [[आइएसबिएन|ISBN]]&nbsp;[[विशेष: पुस्तक स्रोत/978-0-415-77884-8|<bdi>978-0-415-77884-8</bdi>]]. [[ड्रेकुला|OCLC]]&nbsp;[[oclc:311756366|311756366]].</cite></ref> राजाले [[कार्यकारिणी|कार्यकारी शक्ति]] पाएको बेला राजनीतिक सुधारहरूले संसदको स्वायत्तता र अधिकारलाई पुनर्संरचना र कटौती गर्यो। राजनैतिक प्रतिनिधिहरूलाई सम्राटप्रतिको आफ्नो वफादारीमा कडाईका साथ अनुगमन गरिएको थियो, र राजनीतिक प्रतिनिधित्व साँघुरो थियो।<ref name=":3">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1986 |title=Crisis in Nepal's Partyless Panchayat System: The Case for More Democracy |journal=Pacific Affairs |volume=59 |issue=3 |pages=429–454 |doi=10.2307/2758328 |jstor=2758328}}</ref> १९७९ मा विद्यार्थी आन्दोलनमा लोकप्रिय असन्तुष्टि बढ्यो जसले पञ्चायत प्रणालीको भविष्यमा जनमत सङ्ग्रहको नेतृत्व गर्यो जसको परिणामस्वरूप पञ्चायत प्रणालीलाई सानो संस्थागत सुधारहरू सहितको रक्षा गरियो। == २०४६ जनआन्दोलन == भारतसँगको व्यापार विवादपछि मूल्यवृद्धि र उपभोग्य वस्तुको अभावमा सातवटा राजनीतिक गुट र नेपाली कांग्रेसको गठबन्धनले नेपालमा लोकतन्त्रको पुनःस्थापनाको प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ।<ref name=":2">{{Cite book|title=Conflict, education and People's War in Nepal|location=London}}</ref> अप्रिल १९९० मा, विद्यार्थीहरू, मानवअधिकार सङ्गठनहरू र व्यावसायिक सङ्घहरूले विरोध प्रदर्शन गरे जसको कारण विश्वविद्यालय र विद्यालयहरू बन्द भए।<ref name=":2" /> यो विरोध पहिलो जनआन्दोलन, वा जनआन्दोलनमा परिणत भयो जसले राजालाई संवैधानिक लोकतन्त्रको ढाँचामा बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनर्स्थापित गर्न दबाब दियो।<ref>{{Cite journal |last=Hachhethu |first=Krishna |date=1994 |title=Transition to Democracy in Nepal: negotiations behind constitution making, 1990 |url=http://www.thlib.org/static/reprints/contributions/CNAS_21_01_04.pdf |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=21 |pages=91–126 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419164652/https://www.thlib.org/static/reprints/contributions/CNAS_21_01_04.pdf |date=2025-04-19 }}</ref> नेपालको बहुधार्मिक र भाषिक जनसङ्ख्याको बावजुद यसको संविधानले नेपाललाई हिन्दु राष्ट्र घोषणा गर्‍यो र [[नेपाली भाषा|नेपालीलाई]] आधिकारिक भाषाको रूपमा घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite journal |last=Bhattachan |first=Krishna |date=2005 |title=Nepal: From absolute monarchy to "democracy" and back -- The need for Inclusive Democracy |journal=The International Journal of Inclusive Democracy |volume=1, 4 |pages=1–6}}</ref> == नेपाली गृहयुद्ध == [[माओवादी जनयुद्ध|नेपाली गृहयुद्ध]] लोकतान्त्रिक सरकार र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)]] को अर्धसैनिक शाखाबीचको शान्ति वार्ताको परिणाम थियो।<ref>{{Cite book|title=Understanding and influencing public support for insurgency and terrorism|date=2012|location=Santa Monica, CA}}</ref> यसले लगभग ३०,००० विद्रोह लडाकुहरूको निर्माणमा परिणत गर्यो र लगभग १३,००० हताहत भयो र हजारौँको लागि बेपत्ता भयो।<ref name=":5">{{Cite book|title=Understanding and influencing public support for insurgency and terrorism|location=Santa Monica, CA}}</ref><ref>{{Cite web |title=17,800 people died during conflict period, says Ministry of Peace - Nepal |url=https://reliefweb.int/report/nepal/17800-people-died-during-conflict-period-says-ministry-peace |access-date=2020-05-29 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> नेपालको लोकतन्त्रको पहिलो दशक बारम्बार सरकार परिवर्तन, पार्टीभित्रको आन्तरिक लडाइ र [[भ्रष्टाचार|भ्रष्टाचारका]] कारण अशान्त मानिन्छ।<ref name="RAND">{{Cite book|title=Understanding and influencing public support for insurgency and terrorism|date=2012|location=Santa Monica, CA}}</ref> == लोकतन्त्र आन्दोलन == सन् २००१ मा [[दरबार हत्याकाण्ड|राजा बिरेन्द्र र उनको परिवारको हत्या]], विपक्षीलाई कडाइका साथ नियन्त्रण गर्दै, समाचार र मिडिया सङ्गठनहरूलाई सेन्सर गर्दै र देशका केही भागहरूमा दूरसञ्चार बन्द गर्दै, बहुदलीय लोकतन्त्रलाई पूर्ववर्ती राजाद्वारा आपतकालको स्थितिमा राखिएको थियो। गृहयुद्ध सैन्य र राजनीतिक गतिरोधमा विकसित भयो जुन सन् २००५ मा समाप्त भयो। राजनीतिक र आर्थिक अवस्थाको विरोधमा प्रदर्शनले नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]] अनुमानित १,००,००० देखि २,००,००० र सम्पूर्ण देशमा ५० लाखलाई आकर्षित गऱ्यो।<ref name=":4">{{Cite journal |last=Routledge |first=Paul |date=May 2010 |title=Nineteen Days in April: Urban Protest and Democracy in Nepal |journal=Urban Studies |language=en |volume=47 |issue=6 |pages=1279–1299 |bibcode=2010UrbSt..47.1279R |doi=10.1177/0042098009360221 |issn=0042-0980 |s2cid=54903610}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[सात सालको क्रान्ति]] * [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] a0dbntj80fkaq6gnbrfwpwk2qcogwlx 0 146538 1365470 1315577 2026-07-09T06:44:16Z Bishaldev100 28807 1365470 wikitext text/x-wiki '''व्यवसाय''' भन्नाले आफ्नो जीविकोपार्जन वा नाफा कमाउने उद्देश्यले वस्तु वा सेवा उत्पादन गर्ने, किन्न–बेच्ने अभ्यास हो। == स्वामित्त्व प्रकार == * '''[[एकलौटी व्यवसाय|एकल प्रोप्रायटरशिप]]''' * '''[[साझेदारी|पार्टनरशिप]]''' * '''कर्पोरेसन''' * '''[[सहकारी]]''' ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} pe3tdeh1tuo9guhapolcxzaug04eral 1365471 1365470 2026-07-09T06:45:50Z Bishaldev100 28807 /* स्वामित्त्व प्रकार */ 1365471 wikitext text/x-wiki '''व्यवसाय''' भन्नाले आफ्नो जीविकोपार्जन वा नाफा कमाउने उद्देश्यले वस्तु वा सेवा उत्पादन गर्ने, किन्न–बेच्ने अभ्यास हो। == स्वामित्त्व प्रकार == * '''[[एकलौटी व्यवसाय|एकल प्रोप्रायटरशिप]]''': एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ। यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ। * '''[[साझेदारी|पार्टनरशिप]]''': दुई वा सो भन्दा बढी पक्षहरू साझेदारको रूपमा आपसी उद्देश्य पूर्तिको लागि एकिकृत रूपमा समन्वयकारी तरिकाले कार्य गर्ने गर्दछन्। * '''कर्पोरेसन''' * '''[[सहकारी]]''' ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} nmjsakac52w0tx143emzwa250k7l5oc 1365472 1365471 2026-07-09T06:46:33Z Bishaldev100 28807 /* स्वामित्त्व प्रकार */ 1365472 wikitext text/x-wiki '''व्यवसाय''' भन्नाले आफ्नो जीविकोपार्जन वा नाफा कमाउने उद्देश्यले वस्तु वा सेवा उत्पादन गर्ने, किन्न–बेच्ने अभ्यास हो। == स्वामित्त्व प्रकार == * '''[[एकलौटी व्यवसाय|एकल प्रोप्रायटरशिप]]''': एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ। यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ। * '''[[साझेदारी|पार्टनरशिप]]''': दुई वा सो भन्दा बढी पक्षहरू साझेदारको रूपमा आपसी उद्देश्य पूर्तिको लागि एकिकृत रूपमा समन्वयकारी तरिकाले कार्य गर्ने गर्दछन्। * '''कर्पोरेसन''' * '''[[सहकारी]]''': समान आर्थिक स्तर, इच्छा, रुचि र आवश्यकता भएका तथा एउटा निश्चित भौगोलिक सिमा भित्र बसोवास गर्ने वा समान प्रकृतिका कार्यमा संलग्न भएका मानिसहरूले आपसि हितका निम्ती आर्थिक कारोवार गर्न स्थापित गरिएको संस्था ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} j5xbz64xg58hefwkwhfpajun8pyrkuv 0 150504 1365466 1361052 2026-07-09T06:23:23Z Bishaldev100 28807 1365466 wikitext text/x-wiki {{शीमे-ले१०|article='नेपालको निसानछाप'}}निशान छाप नेपाल सरकार अथवा नेपालको राज्य संयन्त्रमा प्रयोग गर्ने नेपाल सरकारको लोगो हो .<ref>{{Cite web |title=नेपाल सरकार निशान छाप । |url=https://mofaga.gov.np/detail/1900 |access-date=2026-06-10 |website=mofaga.gov.np |language=np}}</ref> oe3dkcga81fvspdww1tw1q2fmg9pj3d 1365467 1365466 2026-07-09T06:23:59Z Bishaldev100 28807 1365467 wikitext text/x-wiki {{शीमे-ले१०|article=नेपालको निसानछाप}}निशान छाप नेपाल सरकार अथवा नेपालको राज्य संयन्त्रमा प्रयोग गर्ने नेपाल सरकारको लोगो हो .<ref>{{Cite web |title=नेपाल सरकार निशान छाप । |url=https://mofaga.gov.np/detail/1900 |access-date=2026-06-10 |website=mofaga.gov.np |language=np}}</ref> k0c31d7docdz1taksg0pn1kagshz4xu 0 150746 1365275 2026-07-08T12:47:08Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|महिलामा गर्भधारण गर्ने क्षमता कम हुनु वा नहुनु}} {{Infobox medical condition (new) | name = महिला बाँझोपन | synonyms = | image = Age and female fertility.svg | caption = बाँझोपन, अनियमित महिनावारी, रजोनिवृत्तिमा पुग्ने महिलाहरूक... 1365275 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महिलामा गर्भधारण गर्ने क्षमता कम हुनु वा नहुनु}} {{Infobox medical condition (new) | name = महिला बाँझोपन | synonyms = | image = Age and female fertility.svg | caption = बाँझोपन, अनियमित महिनावारी, रजोनिवृत्तिमा पुग्ने महिलाहरूको संचयी प्रतिशत र औसत उमेर (सन् २००२) | pronounce = | field = [[स्त्रीरोग विज्ञान]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''महिला बाँझोपन'''ले महिलाहरूमा हुने [[बाँझोपन]]लाई जनाउँछ, जुन नियमित यौनसम्पर्क पछि पनि [[गर्भधारण]] गर्न नसक्ने अवस्था हो। सन् २०२१ मा, यसले विश्वव्यापी रूपमा अनुमानित ११ करोड महिलाहरूलाई प्रभावित गरेको थियो। यो सन् १९९० यता यसको व्यापकतामा ८४.४४% को वृद्धि हो, र यो क्रम अझै बढ्दै जाने अनुमान गरिएको छ। यस प्रकारको वृद्धिले जनसङ्ख्याको संरचनात्मक बुढ्यौली र विभिन्न जोखिम कारकहरू जस्तै ढिलो उमेरमा बच्चा जन्माउनु, व्यावसायिक तनाव, र [[वातावरणीय प्रदूषण]]को प्रभावलाई झल्काउँछ।<ref name="Liu2025">{{cite journal |last1=Liu |first1=J |last2=Qin |first2=Y |last3=Liu |first3=H |last4=Liu |first4=Y |last5=Yang |first5=Y |last6=Ning |first6=Y |last7=Ye |first7=H |title=Global, regional, and national burden of female infertility and trends from 1990 to 2021 with projections to 2050 based on the GBD 2021 analysis. |journal=Scientific reports |date=21 May 2025 |volume=15 |issue=1 |pages=17559 |doi=10.1038/s41598-025-01498-x |pmid=40394053}}</ref><ref name="Debelu">{{cite journal |last1=Debelu |first1=D |last2=Mengistu |first2=DA |last3=Aschalew |first3=A |last4=Mengistie |first4=B |last5=Deriba |first5=W |title=Global Public Health Implications of Traffic Related Air Pollution: Systematic Review. |journal=Environmental Health Insights |date=2024 |volume=18 |issue=2 |article-number=11786302241272403 |doi=10.1177/11786302241272403 |pmid=39192968 |pmc=11348364 |bibcode=2024EnvHI..1872403D }}</ref><ref name="Ward">{{cite journal |last1=Ward |first1=G |last2=Correia Watts |first2=MP |last3=Hansson |first3=SR |title=The unintended consequences of modernity: Pollution and its effect on reproductive, maternal and fetal health. |journal=Pregnancy Hypertension |date=June 2025 |volume=40 |article-number=101204 |doi=10.1016/j.preghy.2025.101204 |pmid=40015200}}</ref> महिला बाँझोपनको दर क्षेत्र अनुसार व्यापक रूपमा फरक पर्दछ, विशेष गरी उच्च-मध्यम सामाजिक-जनसाङ्ख्यिकीय सूचकाङ्क भएका क्षेत्रहरूमा यसको जोखिम बढी देखिन्छ। यसले विकसित देशहरूमा प्रत्येक सात जोडीमध्ये एक र विकासोन्मुख देशहरूमा प्रत्येक चार जोडीमध्ये एक जोडीलाई प्रभावित गर्दछ। उत्तर अफ्रिका र [[मध्य पूर्व]] जस्ता क्षेत्रहरूमा प्राथमिक बाँझोपन (पहिलो पटक पनि गर्भ बस्न नसक्ने) को दर उच्च छ तर द्वितीयक बाँझोपन (पहिले गर्भ बसेर पछि बस्न नसक्ने) को दर कम छ; जबकि केन्द्रीय र पूर्वी युरोप तथा मध्य एसियामा प्राथमिक बाँझोपनको दर कम र द्वितीयक बाँझोपनको व्यापकता बढी देखिएको छ।<ref name="Liu2025"/> महिलाको प्रजनन क्षमता विभिन्न तत्वहरूबाट प्रभावित हुन्छ, जसमा पाठेघरको बनावटमा हुने खराबी, [[हर्मोन]], रोग, पोषणको अवस्था,<ref>{{cite journal |last1=Skoracka |first1=K |last2=Ratajczak |first2=AE |last3=Rychter |first3=AM |last4=Dobrowolska |first4=A |last5=Krela-Kaźmierczak |first5=I |title=Female Fertility and the Nutritional Approach: The Most Essential Aspects. |journal=Advances in nutrition (Bethesda, Md.) |date=1 December 2021 |volume=12 |issue=6 |pages=2372-2386 |doi=10.1093/advances/nmab068 |pmid=34139003}}</ref> र [[प्रदूषण]] समावेश छन्।<ref>{{cite journal |last1=Popescu |first1=CD |last2=Sima |first2=RM |last3=Poenaru |first3=MO |last4=Constantin |first4=AA |last5=Gorecki |first5=GP |last6=Diaconescu |first6=AS |last7=Mihai |first7=M |last8=Toma |first8=CV |last9=Pleș |first9=L |title=Environmental Pollution, Endocrine Disruptors, and Metabolic Status: Impact on Female Fertility—A Narrative Review |journal=Reproductive Medicine |date=18 November 2025 |volume=6 |issue=4 |pages=37 |doi=10.3390/reprodmed6040037 |url=https://www.mdpi.com/2673-3897/6/4/37 |language=en |issn=2673-3897}}</ref><ref name="Debelu" /><ref name="Ward" /> बाँझोपनले संसारभरका महिलाहरूलाई असर गर्छ, र यसका कारण महिलाहरूले भोग्नुपर्ने सामाजिक लाञ्छनाहरू क्षेत्र अनुसार फरक-फरक हुन सक्छन्।<ref name="Mascarenhas, M.N. 2012">{{cite journal |author1=Mascarenhas M.N. |author2=Flaxman S.R. |author3=Boerma T. |author4=Vanderpoel S. |author5=Stevens G.A. | year = 2012 | title = National, Regional, and Global Trends in Infertility Prevalence Since 1990: A Systematic Analysis of 277 Health Surveys | journal = PLOS Med | volume = 9 | issue = 12| article-number = e1001356 | doi = 10.1371/journal.pmed.1001356 |pmid=23271957 |pmc=3525527 |doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाँझोपन]] 9z87jh02el5f9cv9w6ypqbfubpl2ibt 1365276 1365275 2026-07-08T12:47:21Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[महिला निसन्तानपन]] पृष्ठलाई [[महिला बाँझोपन]]मा सारियो 1365275 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महिलामा गर्भधारण गर्ने क्षमता कम हुनु वा नहुनु}} {{Infobox medical condition (new) | name = महिला बाँझोपन | synonyms = | image = Age and female fertility.svg | caption = बाँझोपन, अनियमित महिनावारी, रजोनिवृत्तिमा पुग्ने महिलाहरूको संचयी प्रतिशत र औसत उमेर (सन् २००२) | pronounce = | field = [[स्त्रीरोग विज्ञान]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''महिला बाँझोपन'''ले महिलाहरूमा हुने [[बाँझोपन]]लाई जनाउँछ, जुन नियमित यौनसम्पर्क पछि पनि [[गर्भधारण]] गर्न नसक्ने अवस्था हो। सन् २०२१ मा, यसले विश्वव्यापी रूपमा अनुमानित ११ करोड महिलाहरूलाई प्रभावित गरेको थियो। यो सन् १९९० यता यसको व्यापकतामा ८४.४४% को वृद्धि हो, र यो क्रम अझै बढ्दै जाने अनुमान गरिएको छ। यस प्रकारको वृद्धिले जनसङ्ख्याको संरचनात्मक बुढ्यौली र विभिन्न जोखिम कारकहरू जस्तै ढिलो उमेरमा बच्चा जन्माउनु, व्यावसायिक तनाव, र [[वातावरणीय प्रदूषण]]को प्रभावलाई झल्काउँछ।<ref name="Liu2025">{{cite journal |last1=Liu |first1=J |last2=Qin |first2=Y |last3=Liu |first3=H |last4=Liu |first4=Y |last5=Yang |first5=Y |last6=Ning |first6=Y |last7=Ye |first7=H |title=Global, regional, and national burden of female infertility and trends from 1990 to 2021 with projections to 2050 based on the GBD 2021 analysis. |journal=Scientific reports |date=21 May 2025 |volume=15 |issue=1 |pages=17559 |doi=10.1038/s41598-025-01498-x |pmid=40394053}}</ref><ref name="Debelu">{{cite journal |last1=Debelu |first1=D |last2=Mengistu |first2=DA |last3=Aschalew |first3=A |last4=Mengistie |first4=B |last5=Deriba |first5=W |title=Global Public Health Implications of Traffic Related Air Pollution: Systematic Review. |journal=Environmental Health Insights |date=2024 |volume=18 |issue=2 |article-number=11786302241272403 |doi=10.1177/11786302241272403 |pmid=39192968 |pmc=11348364 |bibcode=2024EnvHI..1872403D }}</ref><ref name="Ward">{{cite journal |last1=Ward |first1=G |last2=Correia Watts |first2=MP |last3=Hansson |first3=SR |title=The unintended consequences of modernity: Pollution and its effect on reproductive, maternal and fetal health. |journal=Pregnancy Hypertension |date=June 2025 |volume=40 |article-number=101204 |doi=10.1016/j.preghy.2025.101204 |pmid=40015200}}</ref> महिला बाँझोपनको दर क्षेत्र अनुसार व्यापक रूपमा फरक पर्दछ, विशेष गरी उच्च-मध्यम सामाजिक-जनसाङ्ख्यिकीय सूचकाङ्क भएका क्षेत्रहरूमा यसको जोखिम बढी देखिन्छ। यसले विकसित देशहरूमा प्रत्येक सात जोडीमध्ये एक र विकासोन्मुख देशहरूमा प्रत्येक चार जोडीमध्ये एक जोडीलाई प्रभावित गर्दछ। उत्तर अफ्रिका र [[मध्य पूर्व]] जस्ता क्षेत्रहरूमा प्राथमिक बाँझोपन (पहिलो पटक पनि गर्भ बस्न नसक्ने) को दर उच्च छ तर द्वितीयक बाँझोपन (पहिले गर्भ बसेर पछि बस्न नसक्ने) को दर कम छ; जबकि केन्द्रीय र पूर्वी युरोप तथा मध्य एसियामा प्राथमिक बाँझोपनको दर कम र द्वितीयक बाँझोपनको व्यापकता बढी देखिएको छ।<ref name="Liu2025"/> महिलाको प्रजनन क्षमता विभिन्न तत्वहरूबाट प्रभावित हुन्छ, जसमा पाठेघरको बनावटमा हुने खराबी, [[हर्मोन]], रोग, पोषणको अवस्था,<ref>{{cite journal |last1=Skoracka |first1=K |last2=Ratajczak |first2=AE |last3=Rychter |first3=AM |last4=Dobrowolska |first4=A |last5=Krela-Kaźmierczak |first5=I |title=Female Fertility and the Nutritional Approach: The Most Essential Aspects. |journal=Advances in nutrition (Bethesda, Md.) |date=1 December 2021 |volume=12 |issue=6 |pages=2372-2386 |doi=10.1093/advances/nmab068 |pmid=34139003}}</ref> र [[प्रदूषण]] समावेश छन्।<ref>{{cite journal |last1=Popescu |first1=CD |last2=Sima |first2=RM |last3=Poenaru |first3=MO |last4=Constantin |first4=AA |last5=Gorecki |first5=GP |last6=Diaconescu |first6=AS |last7=Mihai |first7=M |last8=Toma |first8=CV |last9=Pleș |first9=L |title=Environmental Pollution, Endocrine Disruptors, and Metabolic Status: Impact on Female Fertility—A Narrative Review |journal=Reproductive Medicine |date=18 November 2025 |volume=6 |issue=4 |pages=37 |doi=10.3390/reprodmed6040037 |url=https://www.mdpi.com/2673-3897/6/4/37 |language=en |issn=2673-3897}}</ref><ref name="Debelu" /><ref name="Ward" /> बाँझोपनले संसारभरका महिलाहरूलाई असर गर्छ, र यसका कारण महिलाहरूले भोग्नुपर्ने सामाजिक लाञ्छनाहरू क्षेत्र अनुसार फरक-फरक हुन सक्छन्।<ref name="Mascarenhas, M.N. 2012">{{cite journal |author1=Mascarenhas M.N. |author2=Flaxman S.R. |author3=Boerma T. |author4=Vanderpoel S. |author5=Stevens G.A. | year = 2012 | title = National, Regional, and Global Trends in Infertility Prevalence Since 1990: A Systematic Analysis of 277 Health Surveys | journal = PLOS Med | volume = 9 | issue = 12| article-number = e1001356 | doi = 10.1371/journal.pmed.1001356 |pmid=23271957 |pmc=3525527 |doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाँझोपन]] 9z87jh02el5f9cv9w6ypqbfubpl2ibt 0 150747 1365277 2026-07-08T12:47:21Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[महिला निसन्तानपन]] पृष्ठलाई [[महिला बाँझोपन]]मा सारियो 1365277 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[महिला बाँझोपन]] fwd01amd4hzp6d70yuq4xrif4dc0jdm 14 150748 1365278 2026-07-08T12:48:33Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: नयाँ श्रेणी 1365278 wikitext text/x-wiki नयाँ श्रेणी ajgisxhx5bmzcsav9peslm3ip5kkjz4 1 150749 1365279 2026-07-08T12:49:48Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365279 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 1 150750 1365285 2026-07-08T13:02:22Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365285 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 0 150751 1365288 2026-07-08T13:06:49Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[विवाहको उमेर]] पृष्ठलाई [[पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची]]मा सारियो 1365288 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची]] e5errbb10lvptzopsgqt9gazcaikxc8 10 150752 1365290 2022-12-02T21:58:08Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:AFM]] to [[Template:Age at first marriage row]]: expand for clarity 1365290 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Age at first marriage row]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} claai0ky6bopxy9zbl1mbq9vh7ndex6 1365291 1365290 2026-07-08T13:10:56Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:AFM]] बाट १ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1365290 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Age at first marriage row]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} claai0ky6bopxy9zbl1mbq9vh7ndex6 10 150753 1365292 2017-07-18T22:14:00Z en>Bungle 0 created template for table items on [[List of countries by age at first marriage]] 1365292 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left |{{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|raw}}}|{{efn|name={{{fn|raw}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan = 2 align=center {{!}} {{{2}}} | align=center {{!}} {{{2}}} {{!!}} align=center {{!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|raw}}}|{{{avg|raw}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2}} round 1 }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|raw}}}|<ref name={{{ref|raw}}} }} /> </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] </noinclude> h4u1tkivh90nfjwn4lr1pjdlh95ewmo 1365293 1365292 2017-07-18T22:20:42Z en>Bungle 0 corrections 1365293 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |{{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan = 2 align=center {{!}} {{{2}}} | align=center {{!}} {{{2}}} {{!!}} align=center {{!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2}} round 1 }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|}}}|<ref name={{{ref}}}/> }} </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] </noinclude> 1zo0zk3hr8yhmqskqqu04et8bq9w0xo 1365294 1365293 2017-07-18T22:25:29Z en>Bungle 0 revision 1365294 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan = 2 align=center {{!}} {{{2}}} | align=center {{!}} {{{2}}} {{!!}} align=center {{!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|}}}|{{ref|{{{ref}}}}} }} </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] </noinclude> nwuayk814904l2nth2o5oz3he8t8nyn 1365295 1365294 2017-07-19T07:13:55Z en>Bungle 0 remove central alignment 1365295 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{!}} {{{2}}} | {{!}} {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|}}}|<ref name={{{ref|}}}/>}} }} </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] </noinclude> pkcwow2e2r7r1yda8f0jksyffyobvhl 1365296 1365295 2017-07-19T07:14:48Z en>Bungle 0 remove pipe 1365296 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|}}}|<ref name={{{ref|}}}/>}} }} </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] </noinclude> 3ilnvk00guxwakpc9wlaa21zlh828v8 1365297 1365296 2017-07-19T07:29:13Z en>Bungle 0 minor fixes and example 1365297 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }} {{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} ||{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} ||{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{{4}}} ||{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }} </includeonly> <noinclude> Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Country !! Men !! Women !! Average !! Year !! Source {{AFM|Brazil|30|27|2013|ref=brazil|fn=test}} {{AFM|Canada|31.1|29.1|2008|ref=canada|avg=30.1}} |} ===Notes=== {{notelist|refs= {{efn|name=test|This is a footnote}} }} ===References=== {{reflist|refs= <ref name="brazil">{{cite web|url=http://un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriage.htm|title=United Nations World Marriage Patterns 2000|publisher=United Nations}}</ref> <ref name="canada">[http://www4.hrsdc.gc.ca/.3ndic.1t.4r@-eng.jsp?iid=78 Family Life - Marriage / Indicators of Well-being in Canada]</ref> }} </noinclude> 37wpcjqwitagjw06kiy4anye8c1i9wr 1365298 1365297 2017-07-19T10:08:54Z en>Bungle 0 styling 1365298 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> ==Usage== Template for managing table items on [[List of countries by age at first marriage]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Country !! Men !! Women !! Average !! Year !! Source {{AFM|Brazil|30|27|2013|ref=brazil|fn=test}} {{AFM|Canada|31.1|29.1|2008|ref=canada|avg=30.1}} |} ===Notes=== {{notelist|refs= {{efn|name=test|This is a footnote}} }} ===References=== {{reflist|refs= <ref name="brazil">{{cite web|url=http://un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriage.htm|title=United Nations World Marriage Patterns 2000|publisher=United Nations}}</ref> <ref name="canada">[http://www4.hrsdc.gc.ca/.3ndic.1t.4r@-eng.jsp?iid=78 Family Life - Marriage / Indicators of Well-being in Canada]</ref> }} </noinclude> 4lau465aw8c6gcecbs117aj8i5f8nsc 1365299 1365298 2017-07-19T10:20:52Z en>Bungle 0 move documentation 1365299 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> oy9da7yuzgv6irzh49kr3fqu4icc6tn 1365300 1365299 2017-07-19T19:35:51Z en>Bungle 0 add age gap column 1365300 wikitext text/x-wiki <includeonly>|- |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ge7sel14kus61rcr68eqr293m7vbqig 1365301 1365300 2017-07-20T19:42:56Z en>Bungle 0 added style parameter (italic or bold) 1365301 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|raw}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 1cpw88ad50o835qjxl5brn39vxbz1ad 1365302 1365301 2017-07-22T21:40:08Z en>Bungle 0 include missing pipe if two values equal 1365302 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 14vpviys11iwlf7f7304u0ewzuis816 1365303 1365302 2019-01-20T17:51:11Z en>Bungle 0 add data for age ratio 1365303 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in the {{{1}}}|{{sup|([[Marriage in the {{{1}}}|more info]])}}|{{#ifexist:Marriage in {{{1}}}|{{sup|([[Marriage in {{{1}}}|more info]])}}}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 8iq18bxbkf3zky8hytw5ag9pxw7x46c 1365304 1365303 2020-01-05T15:56:48Z en>Bungle 0 use countryarticle template to reduce article exist checks 1365304 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> h38xpt70ahkksbbljni8j25asg4c0gp 1365305 1365304 2021-06-07T23:46:35Z en>Guarapiranga 0 {{country article}} change 1365305 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}} {{{1}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 87xfsy2q47vcxbqazj9p7u2ff48as0n 1365306 1365305 2021-06-07T23:49:26Z en>Guarapiranga 0 fix 1365306 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 90i6s1iixvc6u3g3094cie29i8ekng6 1365307 1365306 2022-12-02T21:58:08Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:AFM]] to [[Template:Age at first marriage row]]: expand for clarity 1365306 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flagcountry|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 90i6s1iixvc6u3g3094cie29i8ekng6 1365308 1365307 2024-07-29T20:37:28Z en>Danny 1994 0 1365308 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flag country|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> knmireuz0a4fqvfdx5u6wek7uwf6mz1 1365309 1365308 2026-07-08T13:11:19Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:Age_at_first_marriage_row]] बाट १७ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1365308 wikitext text/x-wiki <includeonly>|-{{#switch: {{{style|}}} |italic=style="font-style:italic;" |bold=style="font-weight: bold;" }} |align=left {{!}} {{#ifeq:{{{flag|raw}}}|no|{{noflag|[[{{{1}}}]]}}|{{flag country|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{fn|}}}|{{efn|name={{{fn}}}}} }} {{#ifexist:Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|{{sup|([[Marriage in {{Countryarticle|{{{1}}}}}{{{1}}}|more info]])}}}} |{{#ifeq: {{{2}}} | {{{3}}} | colspan=2 align=center {{!}} {{{2}}} | {{{2}}} {{!!}} {{{3}}} }} |{{#if:{{{avg|}}}|{{{avg}}}|{{#expr:({{{2}}}+{{{3}}})/2 round 1}} }} ||{{#iferror:{{#expr: {{{2}}} - {{{3}}}}}}} |{{#expr:({{{2}}}/{{{3}}}) round 2}} |{{{4}}} |{{#if:{{{ref|}}}|{{refn|name={{{ref}}}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> knmireuz0a4fqvfdx5u6wek7uwf6mz1 10 150754 1365310 2005-04-10T09:46:37Z en>とある白い猫 0 1365310 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}flaglarge.png|20pxzmpng|20pxzmpng|20pxzmqzmqzmqzmqzmqzmqz:{{{1}}flaglarge.png|20pxzmpng|20pxzmpng|20pxzmqzmqzmqzmqzmqzmqz:{{{1}}flaglarge.png|20pxzmpng|20pxzmpng|20pxzmqzmqzmqzmqzmqzmqz:{{{1}}flaglarge.png|20pxzmpng|20pxzmpng|20pxzmqzmqzmqzmqzmqzmqz:{{{1}}flaglarge.png|20p 6p5goalc4xwyysk5mo27edf33475n07 1365311 1365310 2005-04-10T09:47:57Z en>とある白い猫 0 1365311 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}flaglarge.png|20px|e:{2{1}]] [[e:{2{1}]] 7xxd68tvpi2jk9kfyc0motcnhbij4i6 1365312 1365311 2005-04-11T06:08:25Z en>とある白い猫 0 1365312 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}]|{{{3}}}]] 5vznqf8qv3z8u5hr670653axjgog4bh 1365313 1365312 2005-04-11T06:09:59Z en>とある白い猫 0 1365313 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]] d6p28g3yxmg25g06il2xu9ifxy0o37a 1365314 1365313 2005-04-11T06:18:15Z en>とある白い猫 0 1365314 wikitext text/x-wiki {{{if:defined|{{{3}}}|[[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]]}}} {{{if:defined|{{{2}}}|[[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}|{{{2}}}]]}}} {{{if:defined|{{{1}}}|[[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{1}}}|{{{1}}}]]}}} 3rqso09y5obqcsnw8v0qzkx6p0cugt6 1365315 1365314 2005-04-11T06:20:41Z en>とある白い猫 0 1365315 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{if:defined|{{{2}}}|{{{2}}}{{{if:defined|{{{3}}}| |{{{3}}}]] 2q4zq2qxt6t7zq421bvs6pg8y060gt3 1365316 1365315 2005-04-11T06:21:35Z en>とある白い猫 0 1365316 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{if:defined|2|{{{2}}}|{{{3}}}]] 551qa8bsmb6tny250idq2o95f8em5nn 1365317 1365316 2005-04-11T06:22:06Z en>とある白い猫 0 1365317 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{if:defined|2|{{{2}}}}}}|{{{3}}}]] 2xvjo5zaek4vnhzfai49m3sp4c6sxvx 1365318 1365317 2005-04-11T06:24:38Z en>とある白い猫 0 1365318 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}{{{if:defined|extrainfo|{{{extrainfo}}}}}}]] 9vlgcmq3ptu4g3ocbx0o4k3my11k8be 1365319 1365318 2005-04-11T06:26:13Z en>とある白い猫 0 1365319 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}]] {{{if:defined|3}}} r0qwah65a8slban4g3zd1lyq6ywtuny 1365320 1365319 2005-04-11T11:29:02Z en>とある白い猫 0 1365320 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]] d6p28g3yxmg25g06il2xu9ifxy0o37a 1365321 1365320 2005-04-11T11:33:05Z en>とある白い猫 0 1365321 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}]] k97702f1ke3gcvbuh8mnpppcqr2zn2h 1365322 1365321 2005-04-11T11:42:39Z en>とある白い猫 0 1365322 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{$1}}}_flag_large.png|20px|{{{$1}}}]] [[{{{$2-}}}]] 8qd3nimrc9v094xycqkeggso3fb9def 1365323 1365322 2005-04-11T11:45:44Z en>とある白い猫 0 1365323 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{1}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]] d6p28g3yxmg25g06il2xu9ifxy0o37a 1365324 1365323 2005-07-15T13:25:53Z en>とある白い猫 0 1365324 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{3}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]] asu8csicjmc9fe3atf43514vswtms0e 1365325 1365324 2005-07-28T15:51:39Z en>とある白い猫 0 1365325 wikitext text/x-wiki <!--[[Image:{{{1}}}_flag_large.png|20px|{{{3}}}]] [[{{{2}}}|{{{3}}}]]--> {{country|flagcountry|{{{3}}}}} 99uqr2d0wi0nfqc2iqbvr4uaru0cinc 1365326 1365325 2005-08-02T20:10:00Z en>SEWilco 0 Conversion to Template:Flagcountry with comment marking template in case of subst: 1365326 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry --> {{country|flagcountry|{{{1}}}}} g0u750vmjax8h8c1njuny2h8glzyds4 1365327 1365326 2005-08-02T20:11:52Z en>SEWilco 0 Template:Flag2 moved to Template:Flagcountry 1365326 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry --> {{country|flagcountry|{{{1}}}}} g0u750vmjax8h8c1njuny2h8glzyds4 1365328 1365327 2005-08-06T16:48:20Z en>SEWilco 0 Copied country_flagcountry code 1365328 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry --> [[Image:{{country_flag_alias_{{{1}}}}}|25px|{{country_alias_{{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country_alias_{{{1}}}}}|{{country_shortname_alias_{{{1}}}}}]] isj6pqnkokqgcnd2qfecobwaex2bi7u 1365329 1365328 2005-08-06T16:53:26Z en>SEWilco 0 test flagcountry again 1365329 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry --> {{country|flagcountry|{{{1}}}}} g0u750vmjax8h8c1njuny2h8glzyds4 1365330 1365329 2005-08-06T16:55:02Z en>SEWilco 0 Removing blank line which breaks Table Wiki 1365330 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry --> {{country|flagcountry|{{{1}}}}} r4xcaamiz378s51ngh56gf1q6vq03ue 1365331 1365330 2005-08-06T16:55:37Z en>SEWilco 0 removed space which caused display as preformatted 1365331 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry -->{{country|flagcountry|{{{1}}}}} 6c7p3nw88rjmv24bgiq8ioenvz2fwt1 1365332 1365331 2005-11-15T13:00:56Z en>SEWilco 0 add size and name options 1365332 wikitext text/x-wiki <!-- Template:flagcountry -->{{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}} psb3kcv25bx67ctkn13yfl8gqym2k3v 1365333 1365332 2006-07-09T19:38:11Z en>Reinyday 0 category addition 1365333 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}} <noinclude> [[Category:Flag templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Counntry templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7ityasm2iou49gv5ngz0hhokker318h 1365334 1365333 2006-07-09T19:38:40Z en>Reinyday 0 typo fix 1365334 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}} <noinclude> [[Category:Flag templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> re0o0rmvikupltki3ujp4ok9ddl4mih 1365335 1365334 2006-07-09T19:45:56Z en>Reinyday 0 category update 1365335 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}} <noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3jmqx9ce193lz4t8pacujof1s2q0t9u 1365336 1365335 2006-07-09T21:54:46Z en>Reinyday 0 formatting fix 1365336 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jb9mvcjmoq4xuz36zu9icx9zdyx0koq 1365337 1365336 2006-07-25T02:44:53Z en>Ryulong 0 1365337 wikitext text/x-wiki {{country_flagcountry|{{{1}}}|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 93os7h32dk6b05wotm4cl3q7ktdb1hp 1365338 1365337 2006-07-25T02:45:06Z en>Ryulong 0 1365338 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size|}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name|}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5baeg4y73am6ljvcj4ypk2n35r33zo5 1365339 1365338 2006-07-25T03:26:57Z en>Ryulong 0 rv to last version before my own 1365339 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jb9mvcjmoq4xuz36zu9icx9zdyx0koq 1365340 1365339 2006-11-08T20:25:30Z en>The wub 0 re-categorisation per [[WP:CFD|CFD]] using [[WP:AWB|AWB]] 1365340 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country and territory templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2ff01a8denmmpgaln5ch2opt7akzrd2 1365341 1365340 2007-01-07T11:25:45Z en>Wknight94 0 Protected Template:Flagcountry: Highly used template that needs long-term protection in my opinion [edit=sysop:move=sysop] 1365340 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country and territory templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2ff01a8denmmpgaln5ch2opt7akzrd2 1365342 1365341 2007-01-07T11:40:53Z en>Wknight94 0 hprotected 1365342 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country and territory templates|{{PAGENAME}}]] {{hprotected}} [[Category:Disambiguation and redirection templates|Flagcountry]]</noinclude> 1gyuh0hfg24v9jr8bi50swtgof9jhld 1365343 1365342 2007-01-07T11:43:39Z en>Wknight94 0 woops, copy/pasted too much 1365343 wikitext text/x-wiki {{country|flagcountry|{{{1}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country and territory templates|{{PAGENAME}}]] {{hprotected}}</noinclude> dpcfngsy22c9ghoaaspxix0s0ws5ox2 1365344 1365343 2007-01-25T17:13:30Z en>Ligulem 0 Switching to use new template code from [[template:flagcountry2]]. Per [[Wikipedia:WikiProject Flag Template/January 2007 rework]] 1365344 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}} | country flagcountry2 | countryname = {{{1}}} | variant = {{{2|}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] [[Category:Country and territory templates|{{PAGENAME}}]] {{hprotected}}</noinclude> t6s3yi5kyznwfp8l12lsxelj5ktwfp2 1365345 1365344 2007-01-25T17:21:51Z en>Ligulem 0 [[WP:DOC]] 1365345 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}} | country flagcountry2 | countryname = {{{1}}} | variant = {{{2|}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude>{{/doc}} {{hprotected}}</noinclude> dqwog2q8j8bp5gqm4g07hv145k4iorg 1365346 1365345 2007-08-26T04:40:42Z en>Andrwsc 0 remove unneeded parm; make variant a named parameter also; change doc format 1365346 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}} | country flagcountry2 | variant = {{{variant|{{{2|}}}}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude>{{hprotected}}{{template doc}}</noinclude> 6z8owanxsv6t9386t5julsowub9bloz 1365347 1365346 2007-09-14T01:39:08Z en>MZMcBride 0 updated template 1365347 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}} | country flagcountry2 | variant = {{{variant|{{{2|}}}}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude> {{pp-template|small=yes}} {{template doc}} </noinclude> fl164v9yag17duntglhpd8zyli4qtwt 1365348 1365347 2007-10-03T06:10:16Z en>Pathoschild 0 {{documentation}}, moved some content to subpage 1365348 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}} | country flagcountry2 | variant = {{{variant|{{{2|}}}}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7m0toaz81d0k84jzmqeukiwbkf0l5si 1365349 1365348 2010-08-11T04:51:01Z en>Andrwsc 0 avoid redirect & reduce size for high-use template 1365349 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> s25s6cnwqhpfa977bsj98mmq5j89k5e 1365350 1365349 2014-12-13T15:18:45Z en>Redrose64 0 proposed for merge; see [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2014 December 10#Flag templates]] 1365350 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Tfm/dated|page=Flagcountry|otherpage=Flag|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2014 December 10#Flag templates|help=off}}</noinclude>{{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7el6u9chyv7fowlpr3zweehlhuce0ke 1365351 1365350 2014-12-18T05:54:22Z en>Plastikspork 0 Closing 1365351 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> s25s6cnwqhpfa977bsj98mmq5j89k5e 1365352 1365351 2015-02-16T01:18:18Z en>Mr. Stradivarius 0 Changed protection level of Template:Flagcountry: [[WP:High-risk templates|Highly visible template]]: allow template editors ([Edit=Allow only template editors and admins] (indefinite) [Move=Allow only template editors and admins] (indefinite)) 1365351 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> s25s6cnwqhpfa977bsj98mmq5j89k5e 1365353 1365352 2020-07-17T15:28:45Z en>Jonesey95 0 Adding unknown parameter tracking through [[:Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters]] using [[Module:check for unknown parameters]] 1365353 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> gn3dtsc1y6c3jezvphtekw4u77jqn67 1365354 1365353 2024-06-17T10:49:37Z en>Ahecht 0 Ahecht moved page [[Template:Flagcountry]] to [[Template:Flag country]] without leaving a redirect: Per [[WP:TPN]] and recent moves of [[Special:Diff/1226113114|Template:Flag icon]], [[Special:Diff/1226112999|Template:Flag decoration]], [[Special:Diff/1226069457|Template:Flag athlete]], [[Special:Diff/1224871472|Template:Flag medalist]], etc (using [[:en:User:Ahecht/sandbox/Scripts/pageswap|pageswap]]) 1365353 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flagcountry/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> gn3dtsc1y6c3jezvphtekw4u77jqn67 1365355 1365354 2024-07-28T10:36:18Z en>Danny 1994 0 Updated flag template name to avoid the template redirect. 1365355 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flag country/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5ttzf95ic6p5x1uyrlml6fbk6xi6ij9 1365356 1365355 2026-07-08T13:13:11Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:Flag_country]] बाट ४६ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1365355 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1}}}|flag country/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5ttzf95ic6p5x1uyrlml6fbk6xi6ij9 10 150755 1365357 2005-06-16T16:44:49Z en>SEWilco 0 new version with longer country name 1365357 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|20px|{{country alias {{{1}}}}}]] [[{{country alias {{{1}}}}}]] r8n6dj7tp50egqrt5du496njeg9tvda 1365358 1365357 2005-06-16T16:55:42Z en>SEWilco 0 Add shortname for dealing with long formal names 1365358 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|20px|{{country alias {{{1}}}}}]] [[{{country alias {{{1}}}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}]] hot6iu7nbxp3xj6tyyq12jfhtvx5bl6 1365359 1365358 2005-06-24T18:33:25Z en>SEWilco 0 25px 1365359 wikitext text/x-wiki <!-- country_flagcountry -->[[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|25px|{{country alias {{{1}}}}}]] [[{{country alias {{{1}}}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}]] p2kiflapw4oy89nntsekzjssovyj7rn 1365360 1365359 2005-07-07T17:40:48Z en>Aris Katsaris 0 Making the space non-breaking. As for template names, I think it makes it actually more readable to use the lower dashes, so that they won't be confused for parameters. 1365360 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country_flag_alias_{{{1}}}}}|25px|{{country_alias_{{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country_alias_{{{1}}}}}|{{country_shortname_alias_{{{1}}}}}]] dtfo35abh6oot4jkjp2kqsf6o7liiev 1365361 1365360 2005-09-10T20:26:09Z en>Dbenbenn 0 limit image height to 15px, for flags with wierd ratios 1365361 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|25x15px|{{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}]] 94xgyhzdgnfmssjwv0s8youkyd8i58d 1365362 1365361 2005-11-15T13:03:09Z en>SEWilco 0 Add optional parameters size and name 1365362 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{size|25x15px}}|{{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{{name|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}}]] smscztmkph6o18w72mb1isbf7tfyquy 1365363 1365362 2005-11-15T13:03:43Z en>SEWilco 0 fix wk 1365363 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{{size|25x15px}}}|{{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{{name|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}}]] gn9yp4s37au0echt54ayjwufn5s0c1p 1365364 1365363 2005-11-15T13:16:08Z en>SEWilco 0 wrap optional parameters in 'if' 1365364 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{if|{{{size|}}}|{{{size}}}|25x15px}}|{{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{if|{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] 4o8smun2ts3pkc005m672wowz6hhhri 1365365 1365364 2005-11-16T01:44:13Z en>Chanheigeorge 0 Add "Flag of" to image caption 1365365 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{if|{{{size|}}}|{{{size}}}|25x15px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{if|{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] 681h92hcyj4xzvjpobjapgto6kzc27h 1365366 1365365 2005-12-06T08:46:52Z en>Wiki-vr 0 flag width 1365366 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{if|{{{size|}}}|{{{size}}}|25px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{if|{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] hdxiprm8mdmr0gokmn8pbpjvc67xnjt 1365367 1365366 2005-12-06T15:34:32Z en>SEWilco 0 rv to 25x15px. This is needed due to effects of some narrow flags. 1365367 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{if|{{{size|}}}|{{{size}}}|25x15px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{if|{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] 681h92hcyj4xzvjpobjapgto6kzc27h 1365368 1365367 2005-12-14T20:30:44Z en>Ligulem 0 if -> [[template talk:qif|qif]] - qif is the server friendlier variant of if 1365368 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{size|}}}|then={{{size}}}|else=25x15px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{name|}}}|then={{{name}}}|else={{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] mjuwbm4392htw6h8ytgpgbkymrrt0ul 1365369 1365368 2006-01-17T21:56:51Z en>Aris Katsaris 0 Too little height leeway caused too much width leeway, making lists look bad 1365369 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{size|}}}|then={{{size}}}|else=22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{name|}}}|then={{{name}}}|else={{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] 1ty3qj7fjmwzn5is4tw74w85acuh2sr 1365370 1365369 2006-01-21T23:01:10Z en>Dbenbenn 0 remove unnecessary {{qif}} calls; use default parameter values instead 1365370 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{{size|22x20px}}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{{name|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}}]] 9vvze9ydagdv1xu6qjtmk3m2vqg14ea 1365371 1365370 2006-01-21T23:01:44Z en>Dbenbenn 0 Reverted edits by [[Special:Contributions/Dbenbenn|Dbenbenn]] ([[User talk:Dbenbenn|talk]]) to last version by Aris Katsaris 1365371 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{size|}}}|then={{{size}}}|else=22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{qif|test={{{name|}}}|then={{{name}}}|else={{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] 1ty3qj7fjmwzn5is4tw74w85acuh2sr 1365372 1365371 2006-04-14T11:23:21Z en>Freakofnurture 0 deqififying 1365372 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{{name|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}}]] 74nh28z53fxsann9ks7aa2y6m1lnrt2 1365373 1365372 2006-04-14T11:26:52Z en>Freakofnurture 0 -.- 1365373 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]] maju33tbiyz94z1eoyyj7wg9x4jjx8j 1365374 1365373 2006-12-20T16:54:20Z en>Renamed user ixgysjijel 0 {{protected template}} 1365374 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> {{Protected template}} [[Category:Flag templates|*]] </noinclude> otoeoa4up3fkg4txluto7jna7kwn7xw 1365375 1365374 2007-01-04T13:12:48Z en>CBDunkerson 0 Rework logic to accept 'data' either from sub-templates or passed parameters 1365375 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{flag|{{country flag alias {{{1}}}}}}}}|{{{size|22x20px}}}|Flag of {{{alias|{{country alias {{{1}}}}}}}}]]&nbsp;[[{{{alias|{{country alias {{{1}}}}}}}}|{{{name|{{{shortname|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}}}}}]]<noinclude> {{Protected template}} [[Category:Flag templates|*]] </noinclude> esc7y7hkdfi6ag6thk8gxgb413k3udx 1365376 1365375 2007-01-04T13:15:04Z en>CBDunkerson 0 Revert - Not working correctly 1365376 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> {{Protected template}} [[Category:Flag templates|*]] </noinclude> otoeoa4up3fkg4txluto7jna7kwn7xw 1365377 1365376 2007-01-08T10:40:20Z en>Ligulem 0 new 1365377 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{flag alias}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias}}} }}]] i04hppijthj8lbg5q1xjbmrkvhyzqr2 1365378 1365377 2007-01-08T13:05:53Z en>Ligulem 0 1365378 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{flag alias}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is a replacement for [[template:country flagcountry]] </noinclude> rumi4bcgx00o7gd1qrxr9dmz69uluxv 1365379 1365378 2007-01-08T18:37:21Z en>Ligulem 0 1365379 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{flag alias}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is a replacement for [[template:country flagcountry]] ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> j45q866hb4tyg817lmo9t7jplxbvggk 1365380 1365379 2007-01-11T12:47:42Z en>Ligulem 0 reformat code 1365380 wikitext text/x-wiki [[Image:{{{flag alias}}}|{{ #if:{{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is a replacement for [[template:country flagcountry]] ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> ps9c9oy2xclh4m2du5lftfqd6efxkns 1365381 1365380 2007-01-11T12:53:43Z en>Ligulem 0 +variant 1365381 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is a replacement for [[template:country flagcountry]] ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> g7ts7m5ni27lokaad9eez37kqdquhtr 1365382 1365381 2007-01-12T15:02:14Z en>Ligulem 0 used in... 1365382 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is used in [[template:country2]]. It's a replacement for [[template:country flagcountry]]. ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> et5xgxy9r1iqinzux8opbt8jn8w9jpy 1365383 1365382 2007-01-19T17:38:00Z en>Ligulem 0 Protected Template:Country flagcountry2: semiprotect [edit=autoconfirmed:move=sysop] 1365382 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is used in [[template:country2]]. It's a replacement for [[template:country flagcountry]]. ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> et5xgxy9r1iqinzux8opbt8jn8w9jpy 1365384 1365383 2007-01-19T23:39:44Z en>Ligulem 0 Protected Template:Country flagcountry2: high use [edit=sysop:move=sysop] 1365382 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude> == Note == This template is used in [[template:country2]]. It's a replacement for [[template:country flagcountry]]. ''This is work in progress. See [[User:Ligulem/work/flag templates rework]] for more information.'' </noinclude> et5xgxy9r1iqinzux8opbt8jn8w9jpy 1365385 1365384 2007-01-21T23:43:05Z en>Ligulem 0 [[WP:DOC]] 1365385 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude>{{/doc}}</noinclude> 3rsw5o5g0ox7o07arm45952qwlkqqqt 1365386 1365385 2007-01-27T16:54:46Z en>Ligulem 0 Unprotected Template:Country flagcountry: no longer high use 1365386 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> {{Protected template}} [[Category:Flag templates|*]] </noinclude> otoeoa4up3fkg4txluto7jna7kwn7xw 1365387 1365386 2007-01-27T16:55:05Z en>Ligulem 0 rm {{Protected template}} 1365387 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> [[Category:Flag templates|*]] </noinclude> 586ym7hy5ym2qk59i10i66omlqurelu 1365388 1365387 2007-02-13T17:54:29Z en>Ligulem 0 Changing the default size to 22x15px per [[template talk:flagicon#Vatican City]]. Intention: Quadratic flags shall show the same height as long flags like those for Italy or France 1365388 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x15px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude>{{/doc}}</noinclude> 3rx80qnlndowxrucjulyc8pez2vypoi 1365389 1365388 2007-02-14T07:40:43Z en>Ligulem 0 Reverting self. Per consensus for 22x20px at [[template talk:flagicon#Vatican City]] 1365389 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude>{{/doc}}</noinclude> 3rsw5o5g0ox7o07arm45952qwlkqqqt 1365390 1365389 2007-02-21T23:42:13Z en>David Kernow 0 category indexing 1365390 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> [[Category:Flag templates| ]] </noinclude> a89j5cjr7x4jdptm7gr3s3ojaqjp41n 1365391 1365390 2007-05-14T09:55:42Z en>TadejM 0 +iw: [[sl:Predloga:Država zastavadržave]] 1365391 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> [[Category:Flag templates| ]] [[sl:Predloga:Država zastavadržave]] </noinclude> 5uafvsug2crvk2p5vbrmr9edzlsmr13 1365392 1365391 2007-06-18T06:15:13Z en>Andrwsc 0 use MediaWiki syntax to consistently border all icons 1365392 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|Flag of {{{alias}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias}}} }}]]<noinclude>{{/doc}}</noinclude> htw97tkvepwhfvmn5enxjcp8230gs69 1365393 1365392 2007-07-27T06:13:00Z en>Andrwsc 0 make shortname alias optional (only needed if different from alias), add alt attribute (optional - defaults to same as before), and update doc 1365393 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias|{{{alias}}}}}} }}]]<noinclude>{{protected template}}{{template doc}}</noinclude> s8p1w530ke4i5ro4o0263hdzxvgvpsv 1365394 1365393 2007-08-26T06:05:32Z en>Andrwsc 0 moved [[Template:Country flagcountry]] to [[Template:Country flagcountry2]]: merging page histories 1365394 wikitext text/x-wiki [[Image:{{country flag alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|Flag of {{country alias {{{1}}}}}]]&nbsp;[[{{country alias {{{1}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{country shortname alias {{{1}}}}}}}]]<noinclude> [[Category:Flag templates| ]] [[sl:Predloga:Država zastavadržave]] </noinclude> 5uafvsug2crvk2p5vbrmr9edzlsmr13 1365395 1365394 2007-08-26T06:06:38Z en>Andrwsc 0 restore last pre-merge version 1365395 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias|{{{alias}}}}}} }}]]<noinclude>{{protected template}}{{template doc}}</noinclude> s8p1w530ke4i5ro4o0263hdzxvgvpsv 1365396 1365395 2007-10-04T20:03:45Z en>Andrwsc 0 update for documentation and for CSS class to disable display of flag icon 1365396 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias|{{{alias}}}}}} }}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 453i0rxwfbrkvgc3mghog1c9ha0md6m 1365397 1365396 2007-10-04T20:04:11Z en>Andrwsc 0 Protected Template:Country flagcountry2: very high use [edit=sysop:move=sysop] 1365396 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias|{{{alias}}}}}} }}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 453i0rxwfbrkvgc3mghog1c9ha0md6m 1365398 1365397 2007-10-05T05:13:10Z en>Andrwsc 0 remove CSS span for now - breaks some pages 1365398 wikitext text/x-wiki [[Image:{{ #if: {{{variant|}}} | {{{flag alias-{{{variant}}}}}} | {{{flag alias}}} }}|{{ #if: {{{size|}}} | {{{size}}} | 22x20px }}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;[[{{{alias}}}|{{ #if: {{{name|}}} | {{{name}}} | {{{shortname alias|{{{alias}}}}}} }}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> mo8lwddrn7bmf4qu83n8m8xwfex88qk 1365399 1365398 2008-01-25T17:32:13Z en>Andrwsc 0 span icon image with CSS class; remove whitespace to reduce template size — even a few bytes helps for pages with hundreds of transclusions 1365399 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{#if:{{{variant|}}}|{{{flag alias-{{{variant}}}}}}|{{{flag alias}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|border|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> oqoen14qahi6ay0ejh48hzz4i4ed9n7 1365400 1365399 2008-04-09T19:16:26Z en>Andrwsc 0 allow for optional border rendering 1365400 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}}|{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> s2g6zgsof4bywi0bf8ifx7ylfq43r1p 1365401 1365400 2008-04-09T23:35:13Z en>Andrwsc 0 fix for MediaWiki bug when no image border, inside wiki table 1365401 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |{{{alt attribute|Flag of {{{alias}}}}}}]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> a6z56bhm4e26snmdklyx546cs726ssi 1365402 1365401 2008-09-22T20:15:12Z en>Andrwsc 0 remove alt text for image per [[Wikipedia:WikiProject Accessibility]] concerns in [[Wikipedia talk:WikiProject Flag Template]] discussion 1365402 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} ]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> hrwg80adkx25tsnixubj6oq64p4m0gl 1365403 1365402 2009-07-13T17:26:32Z en>Andrwsc 0 pre request at [[WP:WPFT]], better for screen readers 1365403 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[Image:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |link=]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> agij2eaff0q8c7dszk9l9c3om857djf 1365404 1365403 2009-09-21T19:23:35Z en>Andrwsc 0 need both alt= and link= for decorative images 1365404 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 2q93osulxos2zi9du7fcbdv7hv48mbc 1365405 1365404 2010-08-11T04:34:49Z en>Andrwsc 0 moved [[Template:Country flagcountry2]] to [[Template:Flagcountry/core]]: more appropriate name for internal template 1365404 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|22x20px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 2q93osulxos2zi9du7fcbdv7hv48mbc 1365406 1365405 2013-07-09T17:37:47Z en>Andrwsc 0 alignment with [[Template:Flag/core]] 1365406 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;{{#ifeq:{{{size}}}|20x16px|&nbsp;}}{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> ecod7u5lz9z9rvlxefrh7iz9dljh90a 1365407 1365406 2015-02-16T01:18:23Z en>Mr. Stradivarius 0 Changed protection level of Template:Flagcountry/core: [[WP:High-risk templates|Highly visible template]]: allow template editors ([Edit=Allow only template editors and admins] (indefinite) [Move=Allow only template editors and admins] (indefinite)) 1365406 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;{{#ifeq:{{{size}}}|20x16px|&nbsp;}}{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> ecod7u5lz9z9rvlxefrh7iz9dljh90a 1365408 1365407 2015-03-15T21:16:33Z en>SiBr4 0 Fixed Switzerland/Vatican spacing 1365408 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;{{#ifeq:{{{size}}}|23x16px|&nbsp;}}{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}</span>[[{{{alias}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 6v4fwh70s7akz6liqbnhdqbee3vos00 1365409 1365408 2016-11-06T17:58:30Z en>GPHemsley 0 Add support for {{{link alias-{{{variant}}}}}} parameter. 1365409 wikitext text/x-wiki <span class="flagicon">[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |alt=|link=]]&nbsp;{{#ifeq:{{{size}}}|23x16px|&nbsp;}}{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}</span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<noinclude>{{documentation}}</noinclude> pe9fn06rn3rliga4g8phabzx2n6012i 1365410 1365409 2019-06-17T15:10:23Z en>Urhixidur 0 adding datasortkey span (see :fr:Modèle:Pays/callback and :fr:Wikipédia:Demande_d'intervention_sur_une_page_protégée/Archives/18#Modèle:Pays/callback_(d_·_h_·_j_·_↵)) 1365410 wikitext text/x-wiki <span class="datasortkey" data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#ifeq:{{{size}}}|23x16px|&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> l7xx9nklgtufe9hxdnds9tvwvd5kz8g 1365411 1365410 2019-10-22T22:42:08Z en>S.A. Julio 0 /* top */adjust logic for spacing 1365411 wikitext text/x-wiki <span class="datasortkey" data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|23x15px}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> b3mccezv6lg9v92wdvs1r3udz2w9x6q 1365412 1365411 2019-10-22T23:20:06Z en>S.A. Julio 0 /* top */adjusting for improved method to define custom flag sizes 1365412 wikitext text/x-wiki <span class="datasortkey" data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|{{{size flag alias-{{{variant}}}|{{#if:{{{variant|}}}|23x15px|{{{size flag alias|23x15px}}}}}}}}}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> f7wnr1i8ettvntwommjy68om0nx71an 1365413 1365412 2023-09-04T21:39:51Z en>Pppery 0 Per edit request 1365413 wikitext text/x-wiki <span class="datasortkey" data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|{{{size flag alias-{{{variant}}}|{{#if:{{{variant|}}}|23x15px|{{{size flag alias|23x15px}}}}}}}}}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg|Flag of Switzerland (Pantone).svg|Flag of Vatican City State - 2023 version.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 3o5dp6ebjqrvomktebtesgmjx8dnmjj 1365414 1365413 2024-06-17T10:49:38Z en>Ahecht 0 Ahecht moved page [[Template:Flagcountry/core]] to [[Template:Flag country/core]] without leaving a redirect: Per [[WP:TPN]] and recent moves of [[Special:Diff/1226113114|Template:Flag icon]], [[Special:Diff/1226112999|Template:Flag decoration]], [[Special:Diff/1226069457|Template:Flag athlete]], [[Special:Diff/1224871472|Template:Flag medalist]], etc (using [[:en:User:Ahecht/sandbox/Scripts/pageswap|pageswap]]) 1365413 wikitext text/x-wiki <span class="datasortkey" data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|{{{size flag alias-{{{variant}}}|{{#if:{{{variant|}}}|23x15px|{{{size flag alias|23x15px}}}}}}}}}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg|Flag of Switzerland (Pantone).svg|Flag of Vatican City State - 2023 version.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 3o5dp6ebjqrvomktebtesgmjx8dnmjj 1365415 1365414 2024-08-08T22:59:28Z en>Izno 0 remove unnecessary class 1365415 wikitext text/x-wiki <span data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|{{{size flag alias-{{{variant}}}|{{#if:{{{variant|}}}|23x15px|{{{size flag alias|23x15px}}}}}}}}}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg|Flag of Switzerland (Pantone).svg|Flag of Vatican City State - 2023 version.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> co3j4nf6rqoykj0gi5vzyvsrk0pmul7 1365416 1365415 2026-07-08T13:14:23Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:Flag_country/core]] बाट ५९ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1365415 wikitext text/x-wiki <span data-sort-value="{{{sortkey|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}}"><!-- --><span class="flagicon"><!-- -->[[File:{{{flag alias-{{{variant}}}|{{{flag alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|{{{size}}}|{{{size flag alias-{{{variant}}}|{{#if:{{{variant|}}}|23x15px|{{{size flag alias|23x15px}}}}}}}}}}|<!-- -->{{{border-{{{variant}}}|{{{border|border}}}}}} |<!-- -->alt=|<!-- -->link=]]&nbsp;<!-- -->{{#switch:{{{flag alias}}}|Flag of Switzerland.svg|Flag of the Vatican City.svg|Flag of Switzerland (Pantone).svg|Flag of Vatican City State - 2023 version.svg=&nbsp;}}<!-- -->{{#ifeq:{{{alias}}}|Nepal|&nbsp;&nbsp;}}<!-- --></span>[[{{{link alias-{{{variant}}}|{{{alias}}}}}}|<!-- -->{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{shortname alias|{{{alias}}}}}}}}]]<!-- --></span><noinclude>{{documentation}}</noinclude> co3j4nf6rqoykj0gi5vzyvsrk0pmul7 1 150756 1365425 2026-07-08T17:29:31Z हिमाल सुवेदी 30817 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365425 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 1 150757 1365426 2026-07-08T17:29:46Z हिमाल सुवेदी 30817 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365426 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 0 150758 1365430 2026-07-08T21:25:27Z Global214McKinney Rancher 79718 "[[:hi:Special:Redirect/revision/6580352|मैकिनी, टेक्सास]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1365430 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |एरिया कोड | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk}}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 390a70uc51lnu7dpdx5da325lj24ybk 1365431 1365430 2026-07-08T21:25:52Z Global214McKinney Rancher 79718 1365431 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |एरिया कोड | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk}}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] kt3wzhnmzg491xrovyyity907rxwwlf 1365432 1365431 2026-07-08T21:26:56Z Global214McKinney Rancher 79718 1365432 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |टेलिफोन | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk}}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 2afnm0dluo2zegss3oznfpcxz4ownde 1365433 1365432 2026-07-08T21:27:48Z Global214McKinney Rancher 79718 1365433 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |तीन-अंकको नम्बर जसले टेलिफोन सेवा क्षेत्रहरू मध्ये एकलाई पहिचान गर्दछ | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk}}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] dab1x1n2cd1zgcih1btkv5psqk9m1hp 1365434 1365433 2026-07-08T21:28:16Z Global214McKinney Rancher 79718 1365434 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |तीन-अंकको नम्बर जसले टेलिफोन सेवा क्षेत्रहरू मध्ये एकलाई पहिचान गर्दछ Area code | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk}}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] sfegdqohwmi3h27h8tfszzbhox8jr1f 3 150759 1365435 2026-07-08T22:07:36Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1365435 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Bir Bdr Rawatज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८८४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bir Bdr Rawat|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०३:५२, ९ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) mrgnhhtdikpuvgg3gqwyz76an7zssu0 0 150760 1365443 2026-07-09T04:29:29Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1343179347|Hyatt Regency Kathmandu]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1365443 wikitext text/x-wiki '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित पाँच तारा रिसोर्ट हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en}}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 8d8fjco5qppzfggnkxq8yqivjf7gqgw 1365444 1365443 2026-07-09T04:29:43Z Bishaldev100 28807 1365444 wikitext text/x-wiki '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित पाँच तारा रिसोर्ट हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en}}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] ja8m639kwaj108m3ifj9jl8pb9vkn39 1365445 1365444 2026-07-09T04:30:25Z Bishaldev100 28807 1365445 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hyatt_Regency_Kathmandu_Hotel.jpg|अङ्गुठाकार|318x318पिक्सेल|हयात रिजेन्सी होटल काठमाडौँ ]] '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित पाँच तारा रिसोर्ट हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en}}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] ihftdzli4jkdbao8hhs1eeq3so6x7vt 1365453 1365445 2026-07-09T04:53:54Z Bishaldev100 28807 1365453 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hyatt_Regency_Kathmandu_Hotel.jpg|अङ्गुठाकार|318x318पिक्सेल|हयात रिजेन्सी होटल काठमाडौँ ]] '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित [[नेपालका होटलहरू|पाँच तारा रिसोर्ट]] हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en}}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] n3p9r88sdb1raqbgmh2727thhr7q0gv 14 150761 1365490 2026-07-09T08:10:41Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{श्रेणी मुख्य|महाभियोग}} 1365490 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी मुख्य|महाभियोग}} l9uc8w7gy7v5jm43zg7w2zsog5na9r4 0 150762 1365491 2026-07-09T09:15:18Z Suresh Prashad Awasthi 79725 नयाँ पृष्ठ: {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नया... 1365491 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] ii1qrcmtdo57nx02r9hln5hlngixed0 1365492 1365491 2026-07-09T10:15:20Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365492 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | logo = Radio Ninglashaini Logo.jpg | logo_size = 200px | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] pf50cf88rsnatj57mrwcb6v9ni64tux 1365493 1365492 2026-07-09T10:17:19Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365493 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | logo = File:Radio Ninglashaini Logo.jpg | logo_size = 200px | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] 3tzfen3c7o9ou7e6roon9v0r18my3km 1365494 1365493 2026-07-09T10:27:10Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365494 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = }} [[फाइल:Radio Ninglashaini Logo.jpg|thumb|center|250px|रेडियो निङ्गलाशैनीको लोगो]] '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] jwhe1irkvzgc563lpkjfr7ehlvox7cq 1365495 1365494 2026-07-09T10:29:53Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365495 wikitext text/x-wiki {{रेडियो स्टेसन ढाँचा | नाम = रेडियो निङ्गलाशैनी | चित्र = Radio Ninglashaini Logo.jpg | चित्र_साइज = 250px | नारा = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | आवृत्ति = ९४ मेगाहर्ज | पहिलो प्रसारण = वि.सं. २०७० | रेडियोको प्रकार= समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | प्रसारण क्षमता = ५०० वाट | स्वामित्व = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | अनुमति प्राप्त = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | अपरेटर = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेलधुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। k9n9w822dhxlbue8g0emtl7q3o90p8u 1365499 1365495 2026-07-09T10:35:22Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365499 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | चित्र = Radio Ninglashaini Logo.jpg | चित्र_साइज = 220px | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = www.radioninglashaini.com.np }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक सञ्चार माध्यम हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य प्रसारण केन्द्र (स्टेशन) बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। == प्रसारण क्षमता र क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली मार्फत ५०० वाट प्रसारण क्षमताका साथ प्रसारण भइरहेको छ। यो रेडियो बैतडी जिल्लाका १० वटै स्थानीय तहका साथै छिमेकी जिल्ला दार्चुला (करिब ९० प्रतिशत भूभाग), डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा, कञ्चनपुरको दोधारा र कर्णाली प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरूमा समेत सुन्न सकिन्छ। == उद्देश्य तथा दृष्टिकोण == ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने उद्देश्यले स्थापित यस रेडियोले समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने दृष्टिकोण राखेको छ। युवा पुस्ताको सञ्चारमा पहुँच पुर्‍याई सभ्य समाज निर्माण गर्ने, विकास निर्माणका काममा सकारात्मक खबरदारी गर्ने, र समाजमा रहेका कुरीति तथा अन्धविश्वास हटाउन पहल गर्ने यसका मुख्य उद्देश्यहरू रहेका छन्। == कार्यक्रम तथा सहकार्य == स्थापनाकालदेखि नै यस रेडियोले सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। स्थानीय भाषा (डोटेली/नेपाली) मा समेत समाचार र कार्यक्रम प्रसारण गर्ने यस रेडियोले विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसले उज्यालो ९० नेटवर्क, बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल, इक्वेल एक्सेस नेपाल, एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल, युएनएफपीए (UNFPA), मर्सीकोर नेपाल, सुआहारा, सञ्चारिका समूह, स्वास्थ्य कार्यालय बैतडी तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशका विभिन्न मन्त्रालयहरूसँग साझेदारी गरी सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। == संस्थागत विवरण र जनशक्ति == * '''सञ्चालक संस्था:''' अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. * '''लाइसेन्स नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय) * '''प्रबन्ध निर्देशक:''' महेश अवस्थी * '''कार्यकारी निर्देशक:''' सुरेश अवस्थी * '''स्टेशन म्यानेजर:''' भगीरथ अवस्थी * '''बजार व्यवस्थापक:''' दीपक महरा * '''प्राविधिक प्रमुख:''' गोविन्द पन्त * '''प्रोडक्सन:''' देवकी जोशी == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] 7in5gof9nfs1hvgzgc4jddtkph86egi 1365501 1365499 2026-07-09T10:40:41Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365501 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = www.radioninglashaini.com.np }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक सञ्चार माध्यम हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य प्रसारण केन्द्र (स्टेशन) बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। == प्रसारण क्षमता र क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली मार्फत ५०० वाट प्रसारण क्षमताका साथ प्रसारण भइरहेको छ। यो रेडियो बैतडी जिल्लाका १० वटै स्थानीय तहका साथै छिमेकी जिल्ला दार्चुला (करिब ९० प्रतिशत भूभाग), डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा, कञ्चनपुरको दोधारा र कर्णाली प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरूमा समेत सुन्न सकिन्छ। == उद्देश्य तथा दृष्टिकोण == ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने उद्देश्यले स्थापित यस रेडियोले समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने दृष्टिकोण राखेको छ। युवा पुस्ताको सञ्चारमा पहुँच पुर्‍याई सभ्य समाज निर्माण गर्ने, विकास निर्माणका काममा सकारात्मक खबरदारी गर्ने, र समाजमा रहेका कुरीति तथा अन्धविश्वास हटाउन पहल गर्ने यसका मुख्य उद्देश्यहरू रहेका छन्। == कार्यक्रम तथा सहकार्य == स्थापनाकालदेखि नै यस रेडियोले सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। स्थानीय भाषा (डोटेली/नेपाली) मा समेत समाचार र कार्यक्रम प्रसारण गर्ने यस रेडियोले विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसले उज्यालो ९० नेटवर्क, बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल, इक्वेल एक्सेस नेपाल, एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल, युएनएफपीए (UNFPA), मर्सीकोर नेपाल, सुआहारा, सञ्चारिका समूह, स्वास्थ्य कार्यालय बैतडी तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशका विभिन्न मन्त्रालयहरूसँग साझेदारी गरी सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। == संस्थागत विवरण र जनशक्ति == * '''सञ्चालक संस्था:''' अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. * '''लाइसेन्स नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय) * '''प्रबन्ध निर्देशक:''' महेश अवस्थी * '''कार्यकारी निर्देशक:''' सुरेश अवस्थी * '''स्टेशन म्यानेजर:''' भगीरथ अवस्थी * '''बजार व्यवस्थापक:''' दीपक महरा * '''प्राविधिक प्रमुख:''' गोविन्द पन्त * '''प्रोडक्सन:''' देवकी जोशी == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] l8rdlaojp4l2pvj1tcko9fgf6d25y4h 1365502 1365501 2026-07-09T10:43:10Z Suresh Prashad Awasthi 79725 1365502 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = www.radioninglashaini.com.np }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] 1xjk88sr4ahy3n234r5absqaeb4zvqf 1365503 1365502 2026-07-09T11:03:51Z Saroj 31493 शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले७|शीमे ले७]])। 1365503 wikitext text/x-wiki {{db-corp|help=off}} {{Infobox radio station | name = रेडियो निङ्गलाशैनी | frequency = ९४ मेगाहर्ज | city = दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोला, बैतडी | country = नेपाल | format = समाचार, सूचना, शिक्षा र मनोरञ्जन | slogan = "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" | power = ५०० वाट | airdate = वि.सं. २०७० | operator = अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. | owner = महेश अवस्थी (प्रबन्ध निर्देशक) | website = www.radioninglashaini.com.np }} '''रेडियो निङ्गलाशैनी ९४ मेगाहर्ज''' सुदूरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लामा अवस्थित एक प्रतिष्ठित तथा लोकप्रिय एफएम रेडियो स्टेशन हो। "सञ्चार नयाँ पुस्ताको" भन्ने मूल नाराका साथ यो रेडियो वि.सं. २०७० देखि निरन्तर प्रसारणमा रहेको छ। अनिरुद्र प्रसारण प्रा. लि. द्वारा सञ्चालित यस रेडियोको मुख्य स्टेशन बैतडीको दशरथचन्द नगरपालिका वडा नं. १, गुरुखोलामा रहेको छ। ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूको सूचनामा पहुँच पुर्‍याउने र आवाजविहीनहरूको आवाज बन्ने मुख्य उद्देश्यका साथ यो रेडियो स्थापना भएको हो। == प्रसारण क्षमता तथा कभरेज क्षेत्र == रेडियो निङ्गलाशैनी जिल्लाकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको अडियो प्रसारण माध्यम हो। बैतडी जिल्लाको अग्लो स्थान सतबाँझबाट अपलिङ्क प्रणाली (Uplink System) मार्फत '''५०० वाट''' क्षमताका साथ यो रेडियो प्रसारण हुन्छ। यसको पहुँच सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशका निम्न क्षेत्रहरूमा रहेको छ: * '''बैतडी जिल्ला:''' जिल्लाका सबै १० वटै स्थानीय तहहरू। * '''दार्चुला जिल्ला:''' जिल्लाको ९० प्रतिशतभन्दा बढी भूभाग। * '''अन्य जिल्लाहरू:''' डडेल्धुरा, बझाङ, डोटी, अछाम, बाजुरा तथा कञ्चनपुरको दोधारा क्षेत्र। * '''कर्णाली प्रदेश:''' प्रदेशका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरू। == लक्ष्य, दृष्टिकोण तथा उद्देश्य == === लक्ष्य === सञ्चारको पहुँचबाट टाढा रहेका ग्रामीण नागरिक र विशेष गरी युवा पुस्तालाई सञ्चार माध्यमसँग जोड्दै एक सबल, समुन्नत र सभ्य समाजको निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य रहेको छ। === दृष्टिकोण === समाजका हरेक वर्गको समानुपातिक विकास हुनुपर्छ र राज्यका हरेक निकायमा सबैको पहुँच पुग्नुपर्छ भन्ने दृष्टिकोणका साथ सबै पक्षसँग हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने नीति रेडियोले लिएको छ। === मुख्य उद्देश्यहरू === * समाजका सीमान्तकृत र आवाजविहीन वर्गको आवाजलाई बुलन्द पार्ने। * विकास निर्माणका कार्यहरूमा सकारात्मक खबरदारी गरी जनतालाई सुसूचित गराउने। * समाजमा व्याप्त कुरीति, अन्धविश्वास र विकृतिहरू हटाउन सञ्चार माध्यमको तर्फबाट पहल गर्ने। * समाजका सकारात्मक पक्ष र रैथाने स्रोतहरूको खोजी गरी समुन्नत समाज निर्माणमा योगदान दिने। == कार्यक्रम तथा स्थानीय साझेदारी == यस रेडियोले स्थापनाकालदेखि नै सूचना, समाचार, शिक्षा र मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू प्रसारण गर्दै आएको छ। स्थानीय पहिचान र संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्न यसले नेपाली भाषाका साथै स्थानीय (डोटेली) भाषामा समेत समाचार र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू उत्पादन तथा प्रसारण गर्ने गर्दछ। === प्रमुख साझेदार संस्थाहरू === रेडियो निङ्गलाशैनीले स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। यसका केही प्रमुख साझेदारहरू यसप्रकार छन्: {| class="wikitable" |- ! राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरू !! स्थानीय तथा सरकारी निकायहरू |- | * उज्यालो ९० नेटवर्क * बीबीसी मिडिया एक्सन नेपाल * इक्वेल एक्सेस नेपाल * एन्टेना फाउण्डेसन नेपाल * युएनएफपीए (UNFPA) * मर्सीकोर नेपाल | * सुदूरपश्चिम प्रदेशका मन्त्रालयहरू * जिल्ला समन्वय समिति र स्थानीय तहहरू * स्वास्थ्य कार्यालय, बैतडी * डिभिजन वन कार्यालय, बैतडी * शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ * सञ्चारिका समूह |} == संस्थागत व्यवस्थापन तथा जनशक्ति == रेडियो निङ्गलाशैनीमा लामो समयदेखि पत्रकारिता र रेडियो विधामा आबद्ध दक्ष सञ्चारकर्मी तथा प्राविधिकहरू कार्यरत छन्। व्यवस्थापकीय नेतृत्व र कर्मचारी विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! क्र.सं. !! कर्मचारीको नाम !! पद / जिम्मेवारी |- | १ || '''महेश अवस्थी''' || प्रबन्ध निर्देशक |- | २ || '''सुरेश अवस्थी''' || कार्यकारी निर्देशक |- | ३ || '''भगीरथ अवस्थी''' || स्टेशन म्यानेजर |- | ४ || '''दीपक महरा''' || बजार व्यवस्थापक |- | ५ || '''गोविन्द पन्त''' || प्राविधिक प्रमुख |- | ६ || '''देवकी जोशी''' || प्रोडक्सन |- | ७ || '''कबिराज भट्ट''' || कार्यालय सहयोगी |} == कानुनी तथा आधिकारिक विवरण == * '''इजाजतपत्र (लाइसेन्स) नम्बर:''' ६१८/२०६८/६९ (सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल सरकार) * '''समाज कल्याण परिषद् आबद्धता नं:''' १६६२४ * '''स्थायी लेखा नम्बर (PAN):''' ६०१०१३०४५ (मूल्य अभिवृद्धि कर कार्यालय, कञ्चनपुर) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका एफएम रेडियोहरू]] [[श्रेणी:बैतडी जिल्ला]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७० मा स्थापित संस्थाहरू]] imif2v00z2z4arckndzq0s4w2tj28h0 0 150763 1365496 2026-07-09T10:32:40Z Nabin K. Sapkota 13090 नयाँ पृष्ठ: '''साङ्गे छेल्त्रिम''' [[भुटान]]का अभिनेता तथा [[:en:RRoyal Bhutan Army|रोयल भुटान आर्मी]] अन्तर्गतको [[:en:Royal Bodyguard of Bhutan|रोयल बडीगार्ड अफ भुटान]]का पूर्व [[:en:RCaptain rank|कप्तान]] हुन्।<ref>{{Cite news |date=2023-09-07 |title=Bhutanese actor Sangay Tsheltrim reve... 1365496 wikitext text/x-wiki '''साङ्गे छेल्त्रिम''' [[भुटान]]का अभिनेता तथा [[:en:RRoyal Bhutan Army|रोयल भुटान आर्मी]] अन्तर्गतको [[:en:Royal Bodyguard of Bhutan|रोयल बडीगार्ड अफ भुटान]]का पूर्व [[:en:RCaptain rank|कप्तान]] हुन्।<ref>{{Cite news |date=2023-09-07 |title=Bhutanese actor Sangay Tsheltrim reveals his experience of working on Shah Rukh Khan's 'Jawan': SRK's very good with action scenes |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bhutanese-actor-sangay-tsheltrim-reveals-his-experience-of-working-on-shah-rukh-khans-jawan-srks-very-good-with-action-scenes/articleshow/103475514.cms?from=mdr |access-date=2023-12-16 |issn=0971-8257}}</ref> {{Infobox person | name = साङ्गे छेल्त्रिम | image = File:Sangay Tsheltrim - a Bhutanese actor 02.jpg | image_caption = साङ्गे छेल्त्रिम | other_names = मिस्टर भुटान, मिस्टर एसिया | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[फुन्छोलिङ]], [[चुख्खा जिल्ला]], भुटान | children = | spouse = खेन्दुम दोर्जी | relatives = | years_active = २०१८–हालसम्म | occupation = अभिनेता | known_for = | website = }} == करियर == छेल्त्रिमले मुख्य रूपमा भुटानी तथा हिन्दी चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका छन्। उनले आफ्नो अभिनय यात्रा भुटानी चलचित्र ''सिङ्गे'' बाट सुरु गरेका थिए, जुन व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो। उनले [[सलमान खान]]सँग चलचित्र ''[[राधे]]'' मार्फत बलिउडमा डेब्यु गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2021-05-15 |title=Did you know Radhe villain Sangay Tsheltrim was a Bhutanese army officer? See pics of his transformation |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/did-you-know-radhe-villain-sangay-tsheltrim-was-a-bhutanese-army-officer-see-pics-of-his-transformation-101621048128692.html |access-date=2023-12-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> त्यसै वर्ष उनले हैदर खानद्वारा निर्देशित वृत्तचित्र ''रोहिङ्ग्या'' मा मुख्य भूमिकामा अभिनय गरेका थिए। उनले आफ्नो दोस्रो भुटानी चलचित्र ''लिङपो'' (अनुवाद: ''मेजर'')मा अभिनय गरेका थिए, जुन देशभर अत्यन्त सफल भएको थियो। यो चलचित्र पनि हैदर खानद्वारा निर्देशित थियो र यो उनको भुटानी चलचित्र निर्देशनको पहिलो प्रयास थियो। सोही वर्ष उनले [[साहरुख खान]]सँग चलचित्र ''जवान'' मा प्रहरी अधिकृतको भूमिकामा अभिनय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Bhatnagar |first=Akash |date=2023-09-13 |title=Did you know Shah Rukh Khan's Bhutanese co-star Sangay Tsheltrim is a real life 'Jawan'? |url=https://www.bollywoodbubble.com/bollywood-news/did-you-know-shah-rukh-khan-co-star-sangay-tsheltrim-is-real-life-jawan/ |access-date=2023-12-16 |website=Bollywood Bubble |language=en-US}}</ref> == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! भाषा ! टिप्पणी |- | २०१८ || ''सिङ्गे'' || || जोङखा || |- | rowspan="2"|२०२१ || ''राधे'' || लोटा || rowspan="2"|[[हिन्दी]] || |- | ''रोहिङ्ग्या'' || मेजर अर्जुन || |- | rowspan="4"|२०२३ || ''लिङपो'' || || जोङखा|| |- | ''एजेन्ट'' || खालिद || तेलुगु || |- | ''द फ्रिलानसर '' || गुरुङ थापा || rowspan="3"|[[हिन्दी]] || टेलिभिजन शृङ्खला |- | ''जवान'' || जुजु || |- | २०२४ || ''रुस्लन'' || ली || |- | २०२५ || ''अखण्ड २ ' || जनरल सियाङ ली || तेलुगु || |- | २०२६ || ''अल्फा'' || कप्तान भूपेन रावत || [[हिन्दी]] || |} == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:जीवित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:भुटानी पुरुष अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भुटानी सैनिकहरू]] dwwirjjpnkl4pf75pr8u6am1jx0rvrd 1365497 1365496 2026-07-09T10:35:06Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:जीवित व्यक्तिहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन]] जोडियो 1365497 wikitext text/x-wiki '''साङ्गे छेल्त्रिम''' [[भुटान]]का अभिनेता तथा [[:en:RRoyal Bhutan Army|रोयल भुटान आर्मी]] अन्तर्गतको [[:en:Royal Bodyguard of Bhutan|रोयल बडीगार्ड अफ भुटान]]का पूर्व [[:en:RCaptain rank|कप्तान]] हुन्।<ref>{{Cite news |date=2023-09-07 |title=Bhutanese actor Sangay Tsheltrim reveals his experience of working on Shah Rukh Khan's 'Jawan': SRK's very good with action scenes |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bhutanese-actor-sangay-tsheltrim-reveals-his-experience-of-working-on-shah-rukh-khans-jawan-srks-very-good-with-action-scenes/articleshow/103475514.cms?from=mdr |access-date=2023-12-16 |issn=0971-8257}}</ref> {{Infobox person | name = साङ्गे छेल्त्रिम | image = File:Sangay Tsheltrim - a Bhutanese actor 02.jpg | image_caption = साङ्गे छेल्त्रिम | other_names = मिस्टर भुटान, मिस्टर एसिया | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[फुन्छोलिङ]], [[चुख्खा जिल्ला]], भुटान | children = | spouse = खेन्दुम दोर्जी | relatives = | years_active = २०१८–हालसम्म | occupation = अभिनेता | known_for = | website = }} == करियर == छेल्त्रिमले मुख्य रूपमा भुटानी तथा हिन्दी चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका छन्। उनले आफ्नो अभिनय यात्रा भुटानी चलचित्र ''सिङ्गे'' बाट सुरु गरेका थिए, जुन व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो। उनले [[सलमान खान]]सँग चलचित्र ''[[राधे]]'' मार्फत बलिउडमा डेब्यु गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2021-05-15 |title=Did you know Radhe villain Sangay Tsheltrim was a Bhutanese army officer? See pics of his transformation |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/did-you-know-radhe-villain-sangay-tsheltrim-was-a-bhutanese-army-officer-see-pics-of-his-transformation-101621048128692.html |access-date=2023-12-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> त्यसै वर्ष उनले हैदर खानद्वारा निर्देशित वृत्तचित्र ''रोहिङ्ग्या'' मा मुख्य भूमिकामा अभिनय गरेका थिए। उनले आफ्नो दोस्रो भुटानी चलचित्र ''लिङपो'' (अनुवाद: ''मेजर'')मा अभिनय गरेका थिए, जुन देशभर अत्यन्त सफल भएको थियो। यो चलचित्र पनि हैदर खानद्वारा निर्देशित थियो र यो उनको भुटानी चलचित्र निर्देशनको पहिलो प्रयास थियो। सोही वर्ष उनले [[साहरुख खान]]सँग चलचित्र ''जवान'' मा प्रहरी अधिकृतको भूमिकामा अभिनय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Bhatnagar |first=Akash |date=2023-09-13 |title=Did you know Shah Rukh Khan's Bhutanese co-star Sangay Tsheltrim is a real life 'Jawan'? |url=https://www.bollywoodbubble.com/bollywood-news/did-you-know-shah-rukh-khan-co-star-sangay-tsheltrim-is-real-life-jawan/ |access-date=2023-12-16 |website=Bollywood Bubble |language=en-US}}</ref> == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! भाषा ! टिप्पणी |- | २०१८ || ''सिङ्गे'' || || जोङखा || |- | rowspan="2"|२०२१ || ''राधे'' || लोटा || rowspan="2"|[[हिन्दी]] || |- | ''रोहिङ्ग्या'' || मेजर अर्जुन || |- | rowspan="4"|२०२३ || ''लिङपो'' || || जोङखा|| |- | ''एजेन्ट'' || खालिद || तेलुगु || |- | ''द फ्रिलानसर '' || गुरुङ थापा || rowspan="3"|[[हिन्दी]] || टेलिभिजन शृङ्खला |- | ''जवान'' || जुजु || |- | २०२४ || ''रुस्लन'' || ली || |- | २०२५ || ''अखण्ड २ ' || जनरल सियाङ ली || तेलुगु || |- | २०२६ || ''अल्फा'' || कप्तान भूपेन रावत || [[हिन्दी]] || |} == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन]] [[श्रेणी:भुटानी पुरुष अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भुटानी सैनिकहरू]] kn2v808zw2zcpncghmehfa81pbc2n51 14 150764 1365498 2026-07-09T10:35:20Z Nabin K. Sapkota 13090 नयाँ पृष्ठ: भुटानी सैनिकहरू 1365498 wikitext text/x-wiki भुटानी सैनिकहरू 9phhkaet37os4z5oglf1fc5yz1n0ula 14 150765 1365500 2026-07-09T10:35:35Z Nabin K. Sapkota 13090 नयाँ पृष्ठ: भुटानी पुरुष अभिनेताहरू 1365500 wikitext text/x-wiki भुटानी पुरुष अभिनेताहरू b54bfxyxx5s6hmgzwdm55tml91udltj 3 150766 1365504 2026-07-09T11:03:53Z Saroj 31493 अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने नामाङ्कन [[:रेडियो निङ्गलाशैनी]]। 1365504 wikitext text/x-wiki == स्वागतम्! == नमस्कार, Suresh Prashad Awasthi, विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ! म आशा गर्दछु कि तपाईँलाई विकिपिडिया मनपर्‍यो र यहाँ रमाउनु हुनेछ। दुर्भाग्यवस, तपाईँले सृजना गर्नुभएको मध्ये एक वा बढी पृष्ठहरू, जस्तो कि [[रेडियो निङ्गलाशैनी]], विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:दिशानिर्देशहरू|सामग्री दिशानिर्देश]] अनुरूप नहुन सक्छ, र यसलाई सुरक्षित गर्न सकिदैन। सङ्क्षेपमा भन्नुपर्दा, लेखको शीर्षक [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|उल्लेखनीय]] र पहिले नै [[विकिपिडिया:विश्वसनीय स्रोत पहिचान|विश्वसनीय]] तथा [[विकिपिडिया:तेस्रो-पक्ष स्रोतहरू|स्वतन्त्र स्रोतहरू]]द्वारा प्रकाशित भएको हुनुपर्दछ। कृपया [[विकिपिडिया:लेख सृजना|लेख सृजना]] प्रक्रियाको विस्तृत सर्वेक्षणको लागि '''[[विकिपिडिया:तपाईँको पहिलो लेख|तपाईँको पहिलो लेख]]''' समीक्षा गर्नुहोस्। एक लेख सृजना गर्न मद्दतको लागि '''[[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख विजार्ड]]''' तपाईँलाई उपलब्ध छ, जहाँ लेखलाई समीक्षा र प्रकाशनको लागि विचार गरिनेछ। अरू कसैले सृजना गर्न सक्ने नयाँ लेखलाई कसरी अनुरोध गर्ने भन्ने बारेमा जानकारीको लागि, '''[[विकिपिडिया:अनुरोध गरिएका लेखहरू|अनुरोध गरिएका लेखहरू]]''' हेर्नुहोस्। यदि तपाईँ अलमलिनु भएको खण्डमा, '''[[विकिपिडिया:चिया घर|चिया घर]]'''मा आउनुहोस्, जहाँ अनुभवी विकिपिडियनहरूले तपाईँलाई प्रक्रियाहरूका बारेमा मद्दत गर्न सक्छन्। विकिपिडियामा नयाँ हुनुहुन्छ? कृपया हाम्रो [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] वा सम्पादन सम्बन्धी आधारभूत कुराहरू सिक्न [[विकिपिडिया:योगदान|विकिपिडिया पृष्ठमा योगदान]] हेर्नुहोस्। तल लेख सृजनाको बारेमा केहि अन्य सहयोगी पृष्ठहरू दिइएको छ। * [[विकिपिडिया:नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने|नयाँ पृष्ठ कसरी बनाउने]] * [[विकिपिडिया:योगदान|तपाईँको पहिलो लेख]] * [[विकिपिडिया:नेपालीमा राम्रा लेख लेख्नको निम्ति सहायता|राम्रा लेख कसरी लेख्ने]] * [[विकिपिडिया:पञ्च स्तम्भ|विकिपिडियाका पाँच स्तम्भ]] * [[मद्दत:सहायता|सहायता पृष्ठ]] * [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] म आशा गर्दछु कि तपाईँ एक [[विकिपिडिया:विकिपिडियन|विकिपिडियन]] भएर सम्पादन गर्दा रमाउनुभयो होला! कृपया वार्ता पृष्ठहरूमा जहिले पनि चारवटा टिल्डहरू (<nowiki>~~~~</nowiki>); प्रयोग गरेर आफ्नो नामको हस्ताक्षर गर्नुहोला यसले स्वतः तपाईँको नाम र मिति सहितको हस्ताक्षर उत्पन्न गर्दछ। यदि तपाईँसँग केहि प्रश्नहरू छन् भने कृपया मलाई मेरो वार्ता पृष्ठमा सोध्न सक्नुहुन्छ<!-- ढाँचा:प्रथम लेख --> वा आफ्नो प्रश्न सहित तपाईँ यो पृष्ठमा '''{{tl|मद्दत}}''' ढाँचा राख्न सक्नुहुन्छ, र तपाईँको प्रश्नहरूको जवाफ चाँडैनै कसैले दिनुहुनेछ। फेरि, स्वागत छ!&nbsp;[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४८, ९ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) ==[[:रेडियो निङ्गलाशैनी]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:रेडियो निङ्गलाशैनी]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक कम्पनी, निगम वा संगठनलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:रेडियो निङ्गलाशैनी|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B+%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४८, ९ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) jbr5yf2gpmjt9vux1f2g4ty2ad2nf4m 0 150767 1365505 2026-07-09T11:05:22Z KnowledgeBuilder26 79726 नयाँ पृष्ठ: {{Short description|भारतीय किकबक्सर}} {{Infobox sportsperson | name = हर्ष भारती | image = Harsh bharti kickboxer.jpg | caption = हर्ष भारती | nationality = भारतीय | birth_place = हिमाचल प्रदेश, भारत | sport = किकबक्सिङ | event = फुल कन्ट्याक्ट | weight_class = −५१ किलोग्राम | team = ह... 1365505 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय किकबक्सर}} {{Infobox sportsperson | name = हर्ष भारती | image = Harsh bharti kickboxer.jpg | caption = हर्ष भारती | nationality = भारतीय | birth_place = हिमाचल प्रदेश, भारत | sport = किकबक्सिङ | event = फुल कन्ट्याक्ट | weight_class = −५१ किलोग्राम | team = हिमाचल प्रदेश }} '''हर्ष भारती''' हिमाचल प्रदेशका एक भारतीय किकबक्सर हुन्। उनी पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा प्रतिस्पर्धा गर्छन्। उनले वाको इन्डिया किकबक्सिङ फेडरेशनद्वारा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय, राष्ट्रिय तथा वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिताहरूमा पदक जितेका छन्। == खेल जीवन == भारतीले जुनियर स्तरबाट राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्न थाले। सन् २०२२ मा कोलकातामा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा स्वर्ण पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1333 |title=Junior National Kickboxing Championship 2022 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstverdict.com/harsh-bharti-won-gold-medal-in-junior-kick-boxing-competition |title=Harsh Bharti won gold medal in junior kickboxing competition |work=First Verdict |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२३ मा झारखण्डको राँचीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=National Kickboxing Championship 2023 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२४ मा पश्चिम बंगालको सिलिगुडीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा कांस्य पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=Juniors National Kickboxing Championship 2024 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२५ मा छत्तीसगढको रायपुरमा आयोजित वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=2409 |title=Senior National Kickboxing Championship 2025 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> == प्रमुख उपलब्धिहरू == {| class="wikitable" ! वर्ष ! प्रतियोगिता ! विधा ! पदक |- | २०२२ | जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | स्वर्ण |- | २०२३ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |- | २०२४ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | कांस्य |- | २०२५ | वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | वरिष्ठ −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |} == बाह्य कडी == * [https://kickboxer-harsh.online आधिकारिक वेबसाइट] * [https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti Liquipedia मा हर्ष भारती] == सन्दर्भ == {{Reflist}} bfwhpy3awsnn4445m8didtephutf8a8