विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 2776 1365656 1356079 2026-07-11T05:34:06Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365656 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline =Jajarkot durbar.jpg | image_alt = | image_caption =[[जाजरकोट दरबार]] | image_map = Jajarkot Karnali locator.png | map_alt = | map_caption = कर्णाली प्रदेशमा जाजरकोट जिल्लाको अवस्थिति (गाढा पहेँलो) | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = {{coord|28.7|82.2333|}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | parts_type = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तहहरू]] | parts_style = coll | p1 = [[नेपालका सहरहरूको सूची|'''नगरपालिका''']] | p2 = [[भेरी नगरपालिका|भेरी]] | p3 = [[छेडागाड नगरपालिका|छेडागाड]] | p4 = [[नलगाड नगरपालिका|नलगाड]] | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिका''']] | p18 = [[शिवालय गाउँपालिका|शिवालय]] | p19 = [[बारेकोट गाउँपालिका|बारेकोट]] | p20 = [[जुनीचाँदे गाउँपालिका|जुनीचाँदे]] | p21 = [[कुसे गाउँपालिका|कुसे]] | established_title = स्थापना | established_date =वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] <small> ([[भेरी नगरपालिका]]) | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name2 = १ सिट{{collapsible list|bullets=on|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]]}} | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = २ सिट {{collapsible list|bullets=on|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १ (ख)]]|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १ (ख)]]}} | government_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://daojajarkot.moha.gov.np/ |title=जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जाजरकोट}}</ref> | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], जाजरकोट | area_footnotes = | area_total_km2 = 2230 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=65|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 189360 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | population_blank1_title = घरधुरी | population_blank1 =37466 | demographics_type1 = [[जनसाङ्ख्यिकी]] | demographics1_title1 = जातीय समूहहरू | demographics1_info1 = [[क्षेत्री]], [[कामी जाति|कामी]], [[ठकुरी]], [[मगर जाति|मगर]] | demographics1_title2 = महिला ♀ | demographics1_info2 = ५०.३% | demographics1_title3 = पुरुष ♂ ९८.७१/१०० महिला | demographics1_info3 = | demographics_type2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | demographics2_title1 = प्रतिव्यक्ति आय | demographics2_info1 = | demographics2_title2 = गरिबी दर | demographics2_info2 = | demographics2_title3 = [[साक्षरता दर]] | demographics2_info3 = ७६.२% | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]](हरू) | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०८९ | website = [https://daojajarkot.moha.gov.np/ जिप्रका, जाजरकोट] [http://ddcjajarkot.gov.np जिसस, जाजरकोट ] | footnotes = }} '''जाजरकोट जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्लाको सदरमुकाम [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३० वर्ग किलोमिटर (८६० वर्ग माइल) रहेको छ भने [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या १,८९,३६० रहेको छ। ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशितोष्ण किसमको हावापानी पाइने गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://dccjajarkot.gov.np/ |title=जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय |access-date=2023-04-20 |website=जाजरकोट }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006020407/https://dccjajarkot.gov.np/ |date=2024-10-06 }}</ref> ==नामाकरण== झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले यो ठाउँमा चारैतिर बाक्लो झारजङ्गल भएको र बिचमा कोट जस्तो परेको डाँडा भएकोले यसलाई झारकोट भन्दा भन्दै जाजरकोट भएको भन्ने भनाइ छ। ==इतिहास== पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरूले एउटा विशाल राज्यको स्थापना गरेको पाइन्छ। अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो। धेरै राजाहरूले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो। सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोटमा राज्य]] सञ्चालन गरेका थिए। ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रूपमा विकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गङ्गा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पूर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो। पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रूपमा मान्यता दिएको र [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन २०१७]] अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ। == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |title = |align = center |clear = |direction = |percentages = pagr |state = |type = |shading = off |width = |subbox = |pop_name = |year_name = जनगणना वर्ष (वि.सं) |percent_name = |footnote = |source = सिटी पपुलेसन<ref>{{cite web |title=NEPAL: Administrative Division |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> |graph-pos = bottom |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |२०३८|99,312 |२०४८|113,958 |२०५८|134,868 |२०६८|171,304 |२०७८|189,365 }} [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, जाजरकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९,३६० थियो। जनसङ्ख्याको ११.४१% ५ वर्ष मुनिका छन्। यहाँको [[साक्षरता दर]] ७५.५०% रहेको छ भने र लिङ्ग अनुपात प्रति १००० पुरुषमा १०१३ महिला छन्। नगरपालिकाहरूमा १०४,६९१ (५५.२९%) बसोबास गर्दछन्।<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Karnali Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Karnali_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption=जाजरकोट जिल्लाका जातजातिहरू (वि.सं २०७८)<ref name="caste"/> |label1 = [[क्षेत्री]] |value1 = 39.29 |color1 = red |label2 = [[कामी जाति|कामी]] |value2 = 22.62 |color2 = salmon |label3 = [[ठकुरी]] |value3 = 16.25 |color3 = crimson |label4 = [[मगर जाति|मगर]] |value4 = 8.94 |color4 = darkturquoise |label5 = [[बाहुन]] |value5 = 4.50 |color5 = orange |label6 = [[दमाई जाति|दमाई]] |value6 = 3.93 |color6 = darksalmon |label7 = [[सार्की जाति|सार्की]] |value7 = 2.07 |color7 = lightsalmon |label8 = दसनमी |value8 = 1.08 |color8 = darkorange |label9 = अन्य|value9 = 1.32 |color9 = grey }} खस जातिले जनसङ्ख्याको बहुमत ओगटेका छन्, जुन जनसङ्ख्याको ९०% हो। [[क्षेत्री]]हरूले जनसङ्ख्याको ३९% ओगटेका छन्, जबकि खस दलितहरूले जनसङ्ख्याको २९% ओगटेका छन्। मगरहरूले जनसङ्ख्याको ९% ओगटेका छन्।<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, ९८.३५% जनसङ्ख्याले नेपालीलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्।<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> {{bar box | title = जाजरकोट जिल्लाको धर्मगत तथ्याङ्क (वि.सं २०७८)<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> | titlebar = #Fcd116 | left1 = धर्म | right1 = प्रतिशत | float = right | bars = {{bar percent|[[नेपालमा हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|darkorange|98.65}} {{bar percent|[[नेपालमा बुद्ध धर्म|बुद्ध]]|dodgerblue|0.93}} {{bar percent|अन्य वा उल्लेख नभएका|black|0.42}} }} {{clear}} == प्रशासनिक विभाजन == जाजरकोट जिल्लामा ७ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२३ असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+जाजरकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[भेरी नगरपालिका]] |[[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]], [[पुन्मा]], [[जगतीपुर]] र [[भुर]] |१३ |[[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] |३७,८९२ |२१९.७७ |१७० |- |२ |[[छेडागाड नगरपालिका]] |[[साल्मा]], [[दसेरा]], [[सुवानाउली]], [[झाप्रा]], [[कार्कीगाउँ]] र [[पजारु]] (३-९) |१३ |[[कार्कीगाउँ]] |३७,८७७ |२८४.०२ |१३० |- |३ |[[नलगाड नगरपालिका]] |[[डाँडागाउँ, जाजरकोट|डाँडागाउँ]], [[लहँ]], [[खगेनकोट]], [[रग्दा]] र [[भगवती, जाजरकोट|भगवती टोल]] |१३ |[[खगेनकोट]] |२८,९२२ |३८७.४४ |७५ |- |४ |[[शिवालय गाउँपालिका]] |[[सिमा]], [[थालारैकर]] र [[जुँगाथापाचौर]] |९ |[[सिमा]] |१४,७७६ |१३४.२६ |११० |- |५ |[[बारेकोट गाउँपालिका]] |[[रामिडाँडा]], [[रोकायागाउँ]], [[नायकबाडा]] र [[सक्ला]] |९ |[[नायकबाडा]] |२२,००५ |५७७.०५ |३८ |- |६ |[[जुनीचाँदे गाउँपालिका]] |[[मजकोट]], [[गर्खाकोट]], [[दह, जाजरकोट|दह]] र [[कोर्ताङ]] |११ |[[मजकोट]] |२३,७७१ |२७३.९७ |८७ |- |७ |[[कुसे गाउँपालिका]] |[[टालेगाउँ]], [[अर्छानी]], [[ढिमे]], [[पैंक]] र [[पजारु]] (१,२) |९ |[[ढिमे]] |२३,०५८ |२७३.९७ |८४ |} [[Image:NepalJajarkotDistrictmap.png|thumb|right|300px|जाजरकोट जिल्लाका साविकका गाविसहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Jajarkot District|जाजरकोट जिल्ला}} * {{statoids|id=ynp|title=नेपालका जिल्लाहरू}} {{coord|28.7|N|82.2333|E|source:kolossus-ptwiki|display=title}} {{जाजरकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला| ]] haib6bh83fwuhyd8aopizcd48h6hcvk 0 4127 1365635 1324484 2026-07-11T02:07:14Z ~2026-39115-37 79750 नेपाली पात्रोको अद्यावधिक स्रोत थपियो। 1365635 wikitext text/x-wiki '''विक्रम सम्बत''' हिन्दू [[हिन्दु पञ्चाङ्ग|पञ्चाङ्ग]]मा आधारित [[नेपाल]]को राष्ट्रिय पात्रो हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= भीमप्रसाद गुरागाँई |शीर्षक=विक्रम संवत् र नेपाली पात्रो|युआरएल=https://www.prasashan.com/2019/04/14/114766/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> विक्रम संवत् [[भारत]]का विभिन्न राज्यहरूमा पनि प्रचलनमा रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=रामप्रसाद धिताल|शीर्षक=नयाँ वर्षको सेरोफेरो|युआरएल=http://thahakhabar.com/news/13699/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> यो प्राचीन [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] परम्परा र वैदिक समयाङ्कनमा आधारित शौर्य पात्रो हो। यो [[इस्वी सम्वत्]] (अङ्ग्रेजी पात्रो) भन्दा ५६ वर्ष ८ महिना १५ दिन अगाडि छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=वेदराज पन्त|शीर्षक=संवत्सरको अनुक्रमिक परम्परा र वर्ष|युआरएल=https://www.nepaljapan.com/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली जापान|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> यस पात्रोमा वर्षको सुरूवात [[वैशाख]]को पहिलो दिनबाट हुन्छ। नयाँ वर्षको सुरूवात सामान्यतया ग्रेगोरी पात्रोको अप्रिल महिनाको १३ वा १४ तारिकमा पर्दछ। विक्रम सम्बत सूर्यसँग सम्बन्धित भएकाले विक्रम सम्बतमा ग्रह नक्षत्रका नाम पनि महिनाहरूसँग सम्बन्धित छन्। विक्रम सम्बत नेपालको आदि संवत् समेत हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसरी सुरु भयो विक्रम संवत्|युआरएल=https://www.lokaantar.com/story/40571/2018/4/14/main-news/bikram|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकान्तर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> ==विक्रम सम्बतको नेपालमा प्रचलन== नेपालमा यस सम्बत् को प्रयोग आधिकारिक रूपमा [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले प्रयोग गरे पनि [[राम शाह]]को पाला र त्यो भन्दा अगाडि प्रयोग भएका धेरै उदाहारहरू छन् । नेपालमा [[शक संवत्|शक सम्बत]] तथा [[नेपाल सम्वत्|नेपाल सम्वत]] प्रयोग पनि हुने गर्दथ्यो अनि शक सम्बत १८२३ मा त्यस शक सम्बतलाई आधिकारीक प्रयोगबाट हटाईयो र विक्रम सम्बतको १९५८ औँ सालमा यो नेपालको आधिकारिक सम्बत बन्न पुग्यो भन्ने कसै कसैको भनाइ छ तर लिच्छवी, मल्ल काल, सेन वंश का कतिपय शिलालेखहरूमा तथा [[पृथ्वीनारायण शाह]] का प्रारम्भिक शिलालेखहरूमा विक्रम सम्बत रहेकोले यो कथन झुटो ठहरिन्छ । प्रमाणको लागि तल का अनुच्छेद हरू पढे थाहा हुन्छ । नेपाल अंग्रेज युद्ध ताका का अधिकांश कागज पत्रमा विक्रम सम्बत प्रयोग भएको यथार्थ लाई त्यतिकै छोप्न सकिन्न । पृथ्वीनारायण शाह देखि [[भीमसेन थापा]] हुदै [[कोत पर्व]] सम्म का अधिकांश कागजात हरू हेरे विक्रम सम्बतको व्यापक प्रयोग देख्न सकिन्छ । ==राजा विक्रमादित्य== विक्रमादित्य राजाको बारेमा नेपालमा प्रचलित वंशावलीमा उल्लेख भेटिन्छ । तत्कालीन श्री ५ को सरकार पुरातत्व विभागबाट प्रकाशित श्री नयनाथ पौड्यालबाट सम्पादित भाषा वंशावलीमा धर्मागत राजाको शासनकालमा राजा धर्मागतको नामले राजप्रासादको दक्षिणतर्फ चतुर्मुख नारायण स्थापित गरी जोडी धारा (हालको नारायणहिटी) बनाई तीर्थ समेत चलाएको र त्यसैबेलादेखि विक्रम सम्बत प्रचलनमा आएको भन्ने उल्लेख छ । त्यस्तै [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला]] को नालामा उत्तरापुर राज्यको नाउँमा विक्रमादित्य राजाले राज्य गरेको ऐतिहासिक ठाउँमा मेला लाग्ने गरेको किंवदन्ती पनि छ । विक्रमादित्य राजाले राज्य गरेको ऐतिहासिक ठाउँमा साँखुको [[बज्रयोगिनी मन्दिर]] परिसरको केही माथि विक्रमादित्य राजाको टाउकाको पूजा युगौंदेखि बज्राचार्य वंशका पुजारीले गरिआएका छन् । यस क्षेत्रमा विक्रमादित्य राजाको कुनै अस्तित्व नभएको भए यसरी विक्रमादित्यको मूर्तिको पूजाआजा गरेर बस्नुपर्ने कुनै कारण हुँदैनथ्यो । यिनै चक्रवर्ती राजाले नेपाललाई विस्तार गर्दै काशीसम्म पुगेका र काशीमा विश्वनाथको मन्दिर स्थापना गरेका थिए भन्ने कुरा [[स्कन्द पुराण]]को हिमवत्खण्ड पुस्तकमा उल्लेख छ । योगी नरहरिनाथले "श्री वीर पालःनृपतिःततः अभूत तस्मात अभूत विक्रमपाल भूपः"भन्ने उल्लेख गर्दै देवमाला वंशावलीमा कुनै चक्रवर्ती राजा विक्रमादित्यको बत्तीसपुतली राम मन्दिर भएको ठाउँमा राजसिंहासन थियो भन्ने पाइन्छ भन्नुभएको छ । पशुपति पुराणमा उल्लेख छ- 'अथ सूर्यवंश प्रभावोन्नेपाले किराँत राजन निर्जित्य लिच्छवि वंश प्रवर्तते' अर्थात् सूर्यवंशी लिच्छविको प्रभावले किराँत राजालाई जिती लिच्छवि वंश सुरू भएपछि लिच्छवि वंशका पहिला राजा धर्मपाल, भूमिबर्मा, विक्रमादित्य आदि नामबाट पुकारिने राजाको शासनकालदेखि नै विक्रम सम्बत सुरू भएको मानिन्छ । विक्रम सम्बत, शाके सम्बत भन्दा १३५ वर्ष जेठो, नेपाल सम्बत भन्दा ९३६ वर्ष जेठो र ईस्वी सम्बत भन्दा ५७ वर्ष जेठो छ । [[:en:Vikram_Samvat|विक्रम सम्बत भारतको उज्जैन बाट चलनमा आएको हो]] । प्राप्त प्रमाणको आधारमा नेपाल सम्बतको उठान नेपालमै भएको हो । वैदिककालदेखि तिथिको आधारमा चल्दै आएको विक्रम सम्बतमा तिथिहरू थपघट भइरहने हुनाले शासन व्यवस्थामा धेरै अप्ठ्यारो हुने हुँदा ज्योतिषहरूको सल्लाह र सुझावमा सजिलोका लागि चन्द्र शमशेरले गतेमा लेख्ने चलन चलाएका हुन् । नेपाल सम्बत र शक सम्बतहरू अध्यावधि तिथिको आधारमा मात्र चलेका छन् । विक्रम सम्बत १९६१ सालदेखिको मेष संक्रान्तिलाई वैशाख १ गते मानी त्यसैको आधारमा महिनाहरूका दिनहरू निर्धारण गरिएका हुन् । मीन राशि समाप्त भई मेष राशि प्रारभ्भ हुनासाथ वैशाख महिना सुरू हुन्छ । == अभिलेख == विक्रम सम्बत हिमवत्खण्ड एकीकरण पूर्वका नेपालका विभिन्न साना राज्यहरूमा प्रचलित रहेको र विशाल नेपालको सिर्जना भएपछि पनि विक्रम सम्बत नेपालको राष्ट्रिय सम्बतको रूपमा स्थापित भएको छ । पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यका एकीकरण गरेपछि विक्रम सम्बत १८२५ को वसन्तपुर दरबारको अभिलेखमा- 'राजा पृथ्वीनाराणको वंश गुहृयेकाली र पशुपतिका दुई पाउका धुलाका प्रसादले स्थिर भइरहोस्' उल्लेख गरेका थिए । लिच्छवी शासनकालमा निर्मित हरिसिद्धि मन्दिरमा विक्रम सम्बत ७११ उल्लेख भएको वंशावली छ र विक्रम सम्बत ९४५ मा हरिसिद्धि नाटक मञ्चन भएको हरिसिद्धि उपपुराणमा उल्लेख छ । [[जयस्थिति मल्ल]]को पालाको सुवर्णपत्रमा 'विक्रम राजवर्ष १४४८ श्रीमत नेपालीकेः श्रेयोस्तु' उल्लेख छ । मोरङका राजा हरिश्चन्द्र सेन र वृषसेनको स्याहामोहरमा विक्रम सम्बत १७१९ पौष वदी ४, मकवानपुरका राजा मानिकसेनले विक्रम सम्बत १७८४ कार्तिक शुदी ७, विजयपुरमा बुद्धिकर्ण राईले विक्रम सम्बत १८२४ नेपाली भाषामा लेखिएका कैयौँ प्रमाणहरू भएको कुरा इतिहासविद् शंकरमान राजवंशीले पुरातìव सङ्ग्रह -२०१८)मा प्रकाशित गराएका छन् । फर्पिङमा कनकेशरको ढोका फेरेर मुकुट चढाएको अंकित अभिलेखमा विक्रम सम्बत १२९७ उल्लेख छ । गोरखाको रामेश्वर मन्दिरको रामशाहको अभिलेखमा विक्रम सम्बत १६९३ उल्लेख छ । अछामको वरदादेवी मन्दिरमा विक्रम सम्बत १७७९ पौष उल्लेख छ । भक्तपुर दरबार नजीकैको गहिरो धाराको पश्चिम पटि्टको भित्तामा विक्रम सम्बत १७३५ र भक्तपुर दरबारको तलेजु चोकको देवद्वारको तोरणको स्वर्ण पट्टामा विक्रम सम्बत १७४१ र भक्तपुरको डोलेश्वर महादेवको मन्दिरमा विक्रमाब्द १७६४ साथै नेपाल सम्बत ८२८ माघ उल्लेख भएको र भक्तपुर राजदरबार कुमारी चोकमा जितामित्र मल्लको अभिलेखमा विक्रम सम्बत १७३४ उल्लेख भएको कुरा नयनाथ पौडेलले अभिलेख संग्रहमा उल्लेख गर्नुभएको छ । राजा भूपतेन्द्र मल्लले विक्रम सम्बत १७६३ उल्लेख गरेको कुरा भूवनलाल प्रधानले उल्लेख गर्नुभएको र जयप्रकाश मल्लले विक्रम सम्बत १८१४ मा पृथ्वीनारायणलाई खस नेपाली भाषामा धर्मपत्र गरी दिएको कुरा इतिहासविद् नयराज पन्तले 'इतिहास संशोधनको प्रमाण प्रमेय'मा उल्लेख गर्नुभएको छ । विक्रम सम्बत नेपालको राष्ट्रिय सम्बतको रूपमा प्रचलित हुँदै आएकाले जंगबहादुरले [[मुलुकी ऐन]]लाई विक्रम सम्बत १९१० मा सङ्ग्रह गरी विक्रम सम्बत नै उल्लेख गरेका छन् । कतिपय व्यक्तिले विक्रम सम्बत नेपालको सम्बत नै होइन भनेकाले यसबारेमा केही तथ्यहरू उजागर गरिनु अत्यावश्यक छ । विक्रम सम्बत १९३७ मा भारत गुजरातका विद्वान खोजकर्ता पं.भगवानलाल इन्द्रजी नेपालमा आई यहाँबाट २३ वटा अभिलेख खोजी लगी लिच्छविकालमा उल्लेखित सम्बतहरूलाई विक्रम सम्बत ठहर्‍याएका थिए । त्यसै गरी [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]का इतिहासका प्राध्यापक राधागोविन्द बासकले भारतको उत्तरपूर्व भागको इतिहासमा लेखेका छन- 'मानदेवको पालाको सम्बत ३८६ को चाँगुको अभिलेखको सम्बत 'विक्रम सम्बत हो । यसरी विक्रम सम्बत ३८६ देखि प्रारम्भ भएर चपली गाउँमा रहेको अभिलेखमा लेखिएको सम्बत ४८९ सम्मका सम्बत विक्रम सम्बत हुन् । ' यसैगरी नेपालका खोजकर्ता शंकरमान राजवंशीले पूर्व लिच्छविकाल र उत्तर लिच्छविकालका सम्बतहरू शक सम्बत होइनन् भन्दै लिच्छविकालका अभिलेखमा उल्लेखित सम्बतहरूलाई विक्रम सम्बत मानेका छन् तर कतिपय इतिहासकारहरूले मानदेव प्रथमको शासनकालमा उल्लेखित चाँगुनारायणलगायत लिच्छवि शासनकालका सम्पूर्ण सम्बत सम्बन्धित अभिलेखहरूलाई कार्तिकादि सम्बत हुन् भन्दै शक सम्बत भनेका छन् । यसले गर्दा इतिहास लेखनमा धेरै भ्रम सिर्जना भएको छ किनकि शक सम्बत कार्तिकादि नभएर चैत्र शुक्ल प्रतिपदाबाट मात्र प्रारम्भ हुने भएकाले शक सम्बतलाई जबरजस्त कार्तिकादि भन्न मिल्दैन । त्यसो भएकाले चाँगुनारायण लगायत लिच्छवि शासनकालका उल्लेखित सम्बतहरू विक्रम सम्बत नै मानिन्छन् । विक्रम सम्बत भारतको उज्जैनबाटै उठान भएको भनेका छन् । यदि त्यसो हुँदो हो त त्यस्ता पराक्रमी राजाका बारेमा केही न केही प्रमाण त्यहाँ भेटिन्थे तर छैनन् । विक्रम सम्बत यस क्षेत्रको प्रचलित सम्बत भएको कुरो राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यका एकीकरण गरेपछि विक्रम सम्बत १८२५ को वसन्तपुर दरबारमा लेखेका अभिलेखबाटै प्रमाणित हुन्छ । इतिहासकार दिनेशराज पन्तले 'राजीवलोचन जोशीका बराज्यू' नामक पुस्तकमा विक्रम सम्बत १७२१ मा लमजुङमा वीरमर्दन शाह राजा थिए र विक्रम सम्बत १७४१ मा लमजुङमा केहरिनारायण शाह राजा थिए । केहरिनारायणका नाति वीरमर्दन शाह हुन् । विक्रम सम्बत १७९६ मा पृथ्वीनारायण शाहसँग चेपेघाटमा सन्धि गर्ने लमजुङे राजा रिपुमर्दन शाह हुन् भनी (पूर्णिमा १० पूणराङ्क ३९) उल्लेख गर्दै विक्रम सम्बत १७२१ मा वीरमर्दन शाहका दरबारमा जोतिषी काम गरी रागिनासमा विर्ता पाईर् बस्याका सदानन जोशी हुन् भनेर त्यतिबेला विक्रम सम्बत चलनचल्तीमा लोकप्रिय भएको कुरा उल्लेख गर्नुभएको छ । इतिहासकार ज्ञानमणि नेपाल लेख्छन्- 'विक्रम सम्बतको प्रचलन मध्यकालमा बाइसी, चौबीसी, सेन, मल्ल, शाह राजाहरूले चलाउँदै आएका थिए । केन्द्रका तीन सहरका मल्ल राज्यहरूमा पनि पूर्व मल्लकालदेखि नै अभिलेख, हस्तलिखित, पाण्डुलिपिका वाक्यहरूमा विक्रम सम्बतको प्रयोग हुँदैआएको थियो । भक्तपुरमा नववर्ष प्रारम्भ हुँदा धूमधामसाथ बिस्केट जात्रा मनाइन्छ । तराईमा थारूहरू वैशाख सुरू हुने दिनदेखि नै सिरुवाजात्रा मनाउँछन् ।' त्यस्तै अरुणकुमार पाण्डे लेख्छन्- 'सृष्टिको आरम्भमा सूर्य लगायतका ग्रह नक्षत्र शून्य अवस्थामा रहेको र त्यही शून्यमा विक्रम सम्बतको गणना पद्धति सुरू हुन्छ । विक्रम सम्बत विश्व ब्रहृमाण्डका ग्रहगति र प्रकृतिसँग सापेक्ष छ । नेपालमा विक्रम सम्बतले सबै जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति र विविधतालाई समिटेको छ । ' ईस्वीपूर्व ३०० तिरका चन्द्रगुप्त मौर्यको विषयमा कौटिल्य जस्ता विद्वान र मेगस्थनीज तथा फाहियानको यात्रा वर्णनमा उल्लेख भएको पाइन्छ भने सन् ४०० तिर चन्द्रगुप्त राजाको विषयमा कालीदास जस्ता विद्वानहरूले आफ्ना कृतिहरूमा उल्लेख गरेका छन् । समुन्द्रगुप्तको विषयमा प्रयागको शिलालेख प्रसिद्ध छ, शक सम्बत उठान गर्ने कनिष्कको बारेमा पनि धेरै प्रमाण पाइन्छन् भने त्यहाँ विक्रमादित्य राजाको पनि अस्तित्व भएको भए कुनै न कुनै शिलालेख वा त्यसबेलाका कविहरूले लेखेका केही न केही प्रमाणहरू भेटिन्थे होलान् तर त्यस्ता प्रमाणहरू केही पाइँदैन । चौथो शताब्दितिर उज्जैनको राजा भई सन् ४०० तिर चन्द्रगुप्त द्वितीयले अयोध्यालाई आफ्नो कब्जामा लिई राजधानी बनाएपछि तामाका सिक्कामा चन्द्रगुप्त द्वितीयले आफूलाई 'विक्रमादित्य' अंकित गराएका थिए । त्यत्तिकै आधारमा उनी नै विक्रम सम्बतका प्रणेता थिए भन्न मिल्दैन । नेपालका लिच्छवि राजाहरूसँग मगदका गुप्त राजाहरू अत्यन्तै प्रभावित भएकाले चन्द्रगुप्त प्रथमले नेपालका लिच्छवि राजाकी कन्यासँग वैवाहिक सम्बन्ध जोडेका हुनाले सन् ३३० तिर आफ्नो मुद्रामा 'लिच्छवयः' र 'लिच्छवि दौहित्री' अंकित गरेको कुराले नेपालका लिच्छवि राजाहरूको पराक्रमको प्रभावले चन्द्रगुप्त द्वितीयले 'विक्रमादित्य'को उपाधि पनि अवलम्बन् गरिएको हुनसक्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ तर चन्द्रगुप्त द्वितीयले चौथो शताब्दिमा आफूलाई विक्रमादित्य उपाधिबाट विभूषित गर्दैमा विक्रम सम्बत भारतबाटै उठान भएको थियो भन्न सकिँदैन । इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यले लेख्नु भएको छ- 'जुन समय ई.पू. ५८ वर्षमा यो सम्बत् उठान भएको थियो उस समयमा भारतको उज्जयनीमा राजा विक्रमादित्यको अस्तित्व देखिँदैन।' उज्जयनीका खण्डहरूको उत्खनन् हुँदा पनि त्यस समयमा विक्रमादित्य भएको चिन्ह भेटिएको छैन । ' फलतः विक्रम सम्बत हिमवत्खण्ड नेपालको आदि र मौलिक सम्बत भएकाले यसले युगौदेखि कुनै पनि प्रकारको औपनिवेसिक प्रभावमा पर्न परेको छैन । त्यसैले विक्रम सम्बत नेपालको गौरवमय पहिचान हो । ==सौर्यमानक== {{Main|सौर्यमानक विक्रम सम्वत्}} सन् १९०३ अप्रिल १३ तारिखका दिन राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमसेरले विक्रम सम्वत् १९६० बैशाख कृष्ण द्वितिया तिथिका दिन बैशाख १ गते सौर्यमानक पात्रो सुरु गरे । नेपालको औपचारिक कामकाजमा प्रयोग हुने सौर्यमानक विक्रम संवत् हो । यो [[संक्रान्ति]]मा आधारित छ । ==चन्द्रमानक== {{Main|चन्द्रमानक विक्रम सम्वत्}} परम्परागत प्रचलनमा विक्रम संवत् चन्द्रमानक संवत् हो । विसं १९६० अघि विक्रम संवत् चन्द्रमानक मात्र थियो । यद्यपि अहिले पनि चाड पर्व, संस्कृति, संस्कार, रीतिथिति लगायतका धार्मिक एवं सांस्कृतिक गतिविधिका लागि चन्द्रमानक पात्रोकै प्रयोग गरिन्छ । भारतमा विक्रम संवत् नव वर्ष चैत्र शुक्ल प्रतिपदा तिथिका दिन मनाइने गरिन्छ । ==बारहरु== {| table border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" ! क्र.सं. || नाम || |- | १ || [[आइतवार]] || |- | २ || [[सोमवार]] || |- | ३ || [[मङ्गलवार|मंगलवार]] || |- | ४ || [[बुधवार]] || |- | ५ || [[बिहीवार]] || |- | ६ || [[शुक्रवार]] || |- | ७ || [[शनिवार]] || |} ==महिनाहरू== {| table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" ! क्र.सं. || नाम || अरु नाम|| दिनहरू |- | १ || [[वैशाख|बैशाख]] || - || ३० / ३१ |- | २ || [[जेठ]] || ज्येष्ठ || ३१ / ३२ |- | ३ || [[असार]] || आशाढ, आषाड || ३१ / ३२ |- | ४ || साउन || [[साउन|श्रावण]] || ३१ / ३२ |- | ५ || [[भदौ]] || भाद्र, भाद्रपद || ३०/३१ / ३२ |- | ६ || [[असोज]] || आश्विन, कुआर || ३० / ३१ |- | ७ || [[कात्तिक]] || कार्तिक || २९ / ३० |- | ८ || [[मङ्सिर|मंसिर]] || मार्गशिर्ष, मार्ग, अग्रहायण, || २९ / ३० |- | ९ || पुष || [[पुस|पौष]] || २९ / ३० |- | १० || [[माघ]] || - || २९ / ३० |- | ११ || [[फागुन]] || फाल्गुण || २९ / ३० |- | १२ || चैत || [[चैत|चैत्र]] || ३० / ३१ |} ==वर्ष== {{Main|विक्रम संवत् वर्ष सूची}} हाल विक्रम संवत्‌मा एक्काइसौँ शताब्दी चल्दैछ र एक्काइसौँ शतब्दीका वर्षहरू देहायका छन् । :[[विसं २१००]] - [[विसं २०९९]] - [[विसं २०९८]] - [[विसं २०९७]] - [[विसं २०९६]] - [[विसं २०९५]] - [[विसं २०९४]] - [[विसं २०९३]] - [[विसं २०९२]] - [[विसं २०९१]] :[[विसं २०९०]] - [[विसं २०८९]] - [[विसं २०८८]] - [[विसं २०८७]] - [[विसं २०८६]] - [[विसं २०८५]] - [[विसं २०८४]] - [[विसं २०८३]] - [[विसं २०८२]] - [[विसं २०८१]] :[[विसं २०८०]] - [[विसं २०७९]] - [[विसं २०७८]] - [[विसं २०७७]] - [[विसं २०७६]] - [[विसं २०७५]] - [[विसं २०७४]] - [[विसं २०७३]] - [[विसं २०७२]] - [[विसं २०७१]] :[[विसं २०७०]] - [[विसं २०६९]] - [[विसं २०६८]] - [[विसं २०६७]] - [[विसं २०६६]] - [[विसं २०६५]] - [[विसं २०६४]] - [[विसं २०६३]] - [[विसं २०६२]] - [[विसं २०६१]] :[[विसं २०६०]] - [[विसं २०५९]] - [[विसं २०५८]] - [[विसं २०५७]] - [[विसं २०५६]] - [[विसं २०५५]] - [[विसं २०५४]] - [[विसं २०५३]] - [[विसं २०५२]] - [[विसं २०५१]] :[[विसं २०५०]] - [[विसं २०४९]] - [[विसं २०४८]] - [[विसं २०४७]] - [[विसं २०४६]] - [[विसं २०४५]] - [[विसं २०४४]] - [[विसं २०४३]] - [[विसं २०४२]] - [[विसं २०४१]] :[[विसं २०४०]] - [[विसं २०३९]] - [[विसं २०३८]] - [[विसं २०३७]] - [[विसं २०३६]] - [[विसं २०३५]] - [[विसं २०३४]] - [[विसं २०३३]] - [[विसं २०३२]] - [[विसं २०३१]] :[[विसं २०३०]] - [[विसं २०२९]] - [[विसं २०२८]] - [[विसं २०२७]] - [[विसं २०२६]] - [[विसं २०२५]] - [[विसं २०२४]] - [[विसं २०२३]] - [[विसं २०२२]] - [[विसं २०२१]] :[[विसं २०२०]] - [[विसं २०१९]] - [[विसं २०१८]] - [[विसं २०१७]] - [[विसं २०१६]] - [[विसं २०१५]] - [[विसं २०१४]] - [[विसं २०१३]] - [[विसं २०१२]] - [[विसं २०११]] :[[विसं २०१०]] - [[विसं २००९]] - [[विसं २००८]] - [[विसं २००७]] - [[विसं २००६]] - [[विसं २००५]] - [[विसं २००४]] - [[विसं २००३]] - [[विसं २००२]] - [[विसं २००१]] ==बाह्य कडीहरू== *[https://nepalidatetoday.co/ Nepali Date Today] *[https://nepalicalendar.rat32.com Nepali Calendar] *[http://www.nepalipatro.com.np New and Old Nepalese Calendars, Date Conversion Nepali to English and Vice Versa] * [http://www.baghchal.com.np/MeroPatro/ Nepali Calendar for mobile phone] * [https://merokalam.com/nepali-calendar/ Interactive Nepali Calendar with BS/AD dates, holidays, PDF download and calendar sync] * [http://www.beeandy.de/english/computer.html Downloadable Nepali Calendar in .ics format] * [http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=65533&cat_id=18] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504032658/http://gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=65533&cat_id=18 |date=2012-05-04 }}-विक्रम सम्बत नेपालको मौलिक सम्बत :दीर्घराज प्रसाई * [https://aim4slam.com/happy-new-year-wishes-nepal/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220114082702/https://aim4slam.com/happy-new-year-wishes-nepal/ |date=2022-01-14 }}- नव वर्ष को शुभकामना ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सम्वत्}} [[श्रेणी:समय]] [[श्रेणी:संवत्]] [[श्रेणी:महिनाहरू‎]] [[श्रेणी:विक्रम सम्वत्]] [[श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्ग]] 4w4v4wd8eg7yr8cjg0i31jw0edwuqqu 0 5517 1365681 1364451 2026-07-11T07:20:13Z ~2026-39377-05 79755 1365681 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = कर्णाली नदी | name_native = | name_native_lang = | name_other = घाघरा | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Karnali river.JPG | image_size = | image_caption = [[नेपाल]]मा कर्णाली नदी | map = River Ganges and tributaries.png | map_size = | map_caption = नेपालको नक्सामा कर्णाली, घाघरा र गण्डकी नदी | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = [[चीन]], [[नेपाल]], [[भारत]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|1080|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|2990|m3/s|cuft/s|abbr=on}} |discharge2_location=नेपाल | discharge2_avg = {{convert|1369|m3/s|cuft/s|abbr=on}} <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = माप्चोचोङ्गो हिमनदी | source1_location = तिब्बत, [[चीन]] | source1_coordinates= | source1_elevation = {{convert|3962|m|abbr=on}} | mouth = [[गङ्गा नदी|गङ्ग]] | mouth_location = रेभेलगञ्ज, [[भारत]] | mouth_coordinates = {{coord|25|45|11|N|84|39|59|E|type:river_region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|127950|km2}} | tributaries_left = [[भेरी नदी|भेरी]], सरयू, [[राप्ती नदी|राप्ती]], छोटी गण्डक | tributaries_right = [[सेती नदी|सेती]], दहावार, शारदा, [[बुढीगङ्गा नदी|बुढिगङ्गा]] | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''कर्णाली नदी''' (भारतमा '''घाघरा नदी''' पनि भनिन्छ) [[तिब्बत]]को समुद्र सतहबाट ३९६२ मिटर उचाईँमा रहेको "माप्चोचोङ्गो" नामको [[हिमनदी]]बाट निस्केर [[मानसरोवर|मानसरोवर ताल]]लाई रक्षा गर्न बनेको रक्षक तालसंगै रहेको मयुरको मुखबाट कर्णाली नदी उत्पत्ति भएको छ | त्यस पछि नेपालमा प्रवेश गरेपछी [[मुगु जिल्ला]]मा यो "करन धखोला" अथवा [[मुगु कर्णाली]]सँग मिसिन्छ।<ref name="jain+al2007">{{cite book |author1=Jain, S.K. |author2=Agarwal, P.K. |author3=Singh, V.P. |year=2007 |title=Hydrology and Water Resources of India |publisher=Springer |location=The Netherlands |isbn=978-1-4020-5179-1 |url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&pg=PR5}}</ref> त्यसै कारण खोलाको नामबाट नै यो नदीको नाम कर्णाली नदी रहन गएको अनुमान छ। यो नदी [[बाजुरा जिल्ला]] र [[हुम्ला जिल्ला]]को सिमाना हँदै [[कालिकोट जिल्ला|कालीकोट जिल्ला]]मा पुग्दासम्म यसका धेरै सहायक नदी नालाहरूले गर्दा यसले खोलाबाट नदिको रूप लिन्छ। [[मुगु जिल्ला]]मा रहेको [[राराताल|रारा ताल]]को पानी यो नदीमा मिसिदैँ यसले विशाल रूप लिन्छ। त्यसै गरी हुम्ला र बाजुराको सिमानामा यो हुम्ला कर्णाली र [[बुढीगङ्गा नदी|बुढीगङ्गा]]मा गएर मिसिन्छ। कालीकोटको लालीघाटमा आएर यो नदीमा [[जुम्ला जिल्ला]]बाट आएको तिला नदी मिसिन्छ। यसैगरी अन्य साना खोला नालाहरू साथमा लिएर यो नदी [[दैलेख जिल्ला]] र [[अछाम जिल्ला]] सुर्खेत जिल्ला र कैलाली को सिमाना हुदै अगाडि बढ्छ र भारतमा गएर मिसिन्छ। ==नदीको विस्तार== [[File:Lake Manasarovar.jpg|thumb|कर्णाली नदीको स्रोत]] [[File:Saryu.JPG|thumb|[[अयोध्या जिल्ला|फैजाबाद]]मा घाघरा नदी (जसलाई सरायू नदी पनि भनिन्छ)]] [[File:Mansarovar.jpg|thumb|कर्णाली नदीको स्रोतको नजिक रहेको तिब्बतमा अवस्थित [[मानसरोवर|मानसरोवर ताल]]]] दैलेख र अछामका अन्य सहायक नदी नालाहरूलाई साधमा लिँदै यो नदी दैलेख, अछाम र [[सुर्खेत जिल्ला]]को सिमानामा पर्ने कल्यानकाँध नामक स्थानमा आएर यो नदीले आफ्नो बाटो बदलेर उल्टो फर्केको छ, जसले गर्दा पश्चिमबाट पूर्व तर्फ बग्दै गरेको यो नदी फेरी पश्चिम तिर फर्केर जान्छ। यसै गरी यो नदी अब सुर्खेत र अछाम जिल्लाको सिमाना हुँदै [[डोटी जिल्ला]]को सिमानामा पुग्छ। त्यहाँ यो नदीमा डोटीबाट आएको [[सेती नदी]] मिसिन्छ। त्यस पछि कर्णाली नदी फर्केर फेरी पूर्व तिर बग्न थाल्दछ। अब कर्णाली नदीले डोटी र अछामलाई छोडेर सुर्खेत र [[कैलाली जिल्ला]]को सिमानामा बग्न थाल्छ। कैलाली र सुर्खेतको सिमानामा पर्ने "कुइने घाट" नामक स्थानमा आएर यो नदीमा सुर्खेत तिरबाट आएको [[भेरी नदी]] मिसिन पुग्छ।<ref>{{cite web|author=|title=सुन्दर कर्णाली नदी|url=https://www.newsofnepal.com/2020/12/07/367355/|language=नेपाली |work=|website=नेपाल समाचारपत्र|date=|accessdate=२१ असोज २०७९}}</ref> यो नदीले सुर्खेतको [[चौकुने गाउँपालिका]]मा करिब एक फन्को मारेको छ । पूर्वतिरको हल्का भाग छुँदै यो नदी बगेको छ । त्यसपछि यो नदी कैलाली र सुर्खेतको सिमाना छुट्ट्याउदै [[कर्णाली चिसापानी]] भन्ने ठाउँमा आउँछ। त्यहाँबाट यो नदीले आफ्नो पहाडी बाटो छोडेर तराइको मैदानमा प्रवेश गर्छ। अब यो नदीले [[बर्दिया जिल्ला]]मा प्रवेश गरि सकेको हुन्छ। बर्दियामा आए पछि यो नदीमा [[बबई नदी|बबई]] र सानी भेरी गरी दुइवटा नदीहरू मिसिएका छन्।<ref>{{Cite web|url=http://wildlifenepal.com/2008/01/15/karnali-river/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080120131557/http://wildlifenepal.com/2008/01/15/karnali-river/|url-status=dead|title=Karnali River: Longest River of Nepal « Wildlife in West Nepal<!-- Bot generated title -->|archive-date=January 20, 2008}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यसका साथै यो नदी [[भारत]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँ आएर यो नदी आफू पनि दुई भागमा बाँडीएको छ। एक शाखालाई कौरियाला घाटको नाम दिएको छ भने अर्को शाखालाई भारतमा [[:hi:घागरा नदी|घागरा नदी]]को नाम दिएको छ। भारतमा यो नदिमा अन्य सहायक नदीहरू मिसिन्छन् जस्तै:- [[महाकाली नदी]] जसलाई भारतमा शारदा नदी भनिन्छ। कौरियाला घाट नामको नदी [[अयोध्या]]भएर बगेको छ। अयोध्यामा यो नदीलाई सर्यौँ नदीको नाम दिइएको छ। घागरा नदी [[बिहार]]को [[छपरा]]मा गएर [[गङ्गा नदी]]मा गएर मिलेको छ। त्यहाँबाट यो नदीको नाम गंगा नदी नै रहन गएको छ। अन्तमा [[पश्चिम बङ्गालका जिल्लाहरू|पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[कोलकाता]] सहर (जसको पुरानो नाम कलकत्ता हो) नजिकै रहेको [[गङ्गा नदी|गङ्गा सागर]] नामक स्थानमा यो नदी समुन्द्रमा मिलेको छ। ==सहायक नदीहरू== नेपालको सबैभन्दा लामो नदी कर्णाली नदी हो। यसका सहायक नदीहरू : [[हुम्ला कर्णाली]], [[मुगु कर्णाली]], [[ठूली भेरी]], [[सानीभेरी नदी]], [[तिला]], [[बुढीगङ्गा नदी|बुढीगंगा नदी]] र [[सेती नदी]] हुन्। कर्णाली नदीको नेपालभित्रको लम्बाइ लगभग ५०७ कि.मी. र जलप्रवाहित क्षेत्र ४९,००० वर्ग कि.मी. छ। ==कर्णाली नदीमा पाइने जलिय जीवहरू== कर्णाली नदीमा पाइने मुख्य जलिय जीव त [[माछा]] नै हो। कर्णाली नदीको माछा अरु नदीको माछा भन्दा बढी स्वादिष्ट हुन्छ। यो नदीमा पाइने माछाहरूमा अँसाला माछा मुख्य हो, साधारणतया १० देखि १५ किलोसम्म वजन भएको अँसाला माछा कर्णाली नदीमा धेरै पाइन्छ। यसका साथै यो नदीमा माछाका अन्य धेरै प्रजातीहरू रहेका छन् जस्तै:- सट्टा माछा (यसको वजन ५० देखि १५० किलोसम्म भएको अनुमान गरिन्छ), टोटे माछा (यो माछा भकुण्डो जस्तै गोलो र मोटो हुन्छ), बाम माछा (यो माछा देख्दा सर्प जस्तै देखिन्छ), खोली माछा (यो माछा सानो तर स्वादिष्ट माछा हो प्राय खोलाको पानीमा पनि पाइने भएकाले यसलाई खोली माछा भनीएको हो), आदी। यस्तै कर्णाली नदीमा गर्मीको मौसममा कैलाली जिल्लाको छेउ छाउ तिर [[गोही]]हरू पनि भेटाउन सकिन्छ। पहिले कर्णाली नदीमा गोहीहरू प्रसस्त मात्रामा भएको तर अब गोहीको सिकार गरिने भएका कारण यो जीव कर्णाली नदीमा लोप हुदै गएको छ। यस्तै कर्णाली नदीमा कहिले काहीँ पानी विरालोहरू पनि भेटिएको सुन्नमा आउँछ। ==बाँध तथा पुलहरू== [[File:Karnali Bridge.JPG|thumb|कर्णाली बाँध]] कर्णाली नदीमा साना ठुला [[झुलुङ्गे पुल]], [[काठे पुल]] धेरै छन। यी मध्ये [[कैलाली जिल्ला]]को कर्णाली चिसापानीमा पूर्व पश्चिम राजमार्ग अन्तरगत पर्ने [[कर्णाली पुल]] मुख्य हो। कर्णाली पुललाई विश्वकै दोस्रो एक खम्बे पुल मानिएको छ। यो पुल ५०० मीटर लामो छ। यसका साथै झुलुङ्गे पुलहरूमा कुइने पुल, जङ्गलघाट पुल, टटाली पुल, डुङ्गेश्वार पुल, टुनी बगर पुल, राकम—कर्णाली पुल, खिड्की ज्यूला पुल, लालीघाट पुल, रेँगीलघाट पुल, भात्तडी पुल, आदी धेरै झुलुङ्गे पुल निर्माण भै सकेका छन् भने धेरै जसो झुलुङ्गे पुलहरू निर्माण कार्य भै रहेको छ। [[गेरुवा पुल]] नेपालकै सबैभन्दा लामो पूल हो। कर्णाली नदीमा बाँध बनाएर बिजुली निकाल्ने योजना २०४० सालमा पारित भएको भए पनि आजसम्म कुनै कार्य भएको छैन। सर्वे गर्ने क्रममा कैलाली जिल्लाको बाँका भन्ने ठाउँलाई बाँध निर्माण स्थलको लागि छनौट गरेर केही काम पनि गराईए पछि त्यतिकै छोडीएको छ भने [[दैलेख जिल्ला]]को सियाला भन्ने ठाउँलाई पनि बाँध निर्माण स्थलको लागि छनौट गरिएको छ तर आजसम्म कुनै सक्रिय कामको थालनी भएको छैन। ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Lake Manasarovar.jpg|कर्णाली नदीको मुहान [[मानसरोवर|मानसरोवर ताल]] File:Mansarovar.jpg|[[तिब्बत]]को [[मानसरोवर|मानसरोवर ताल]] नजिककर्णाली नदीको मुहान File:Fish from Karnali river.JPG|कैलाली चिसापानिमा बेच्न राखिएका माछाहरू File:Fish from Karnali river1.JPG|कैलाली चिसापानीका माछा File:Karnali river in Kailali.jpg|कर्णाली चिसापानी पुल File:Karnali Bridge 5.JPG|कर्णाली पुल चिसापानी कैलाली File:Karnali Bridge 6.JPG|कर्णाली चिसापानी Image:कर्णाली पुल.jpg|कर्णाली चिसापानीमा रहेको विश्वको दोस्रो पुल कर्णाली पुल </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालका प्रमुख नदीहरूको सूची|नेपालका नदीहरूको सूची]] {{RiversOfNepal}} {{Commonscat|Ghaghara River}} [[श्रेणी:नेपालका नदीहरू]] [[श्रेणी:नेपालको जलस्रोत]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:एसियाका अन्तर्राष्ट्रिय नदीहरू]] [[श्रेणी:तिब्बतका नदीहरू]] 106zg9w77wfx7gu1mv0zgrw3gy7nl45 0 7624 1365636 1364467 2026-07-11T02:40:36Z ~2026-39218-75 79751 /* नेपाल प्रहरीको इतिहास */ पूर्व महानिरीक्षक शैलेश थापा क्षेत्री --- हालको महानिरीक्षक दान बहादुर कार्की 1365636 wikitext text/x-wiki {{Infobox law enforcement agency | doc = autocatoff | agencyname = नेपाल प्रहरी | nativename = | nativenamea = | nativenamer = | commonname = | abbreviation = | fictional = | patch = | patchcaption = | logo = | logocaption = | badge = | badgecaption = | flag = | flagcaption = | imagesize = 150 | motto = "सत्य सेवा सुरक्षणम" (संस्कृत ) "सत्य , सेवा , सुरक्षा " (नेपाली ) "truth , service , security " (English) | mottotranslated = | mission = | formedyear = विसं २०१२ | formedmonthday = आश्विन | preceding1 = | dissolved = | superseding = | employees = ६०,२१८ | volunteers = | budget = | legalpersonality = | country = नेपाल | countryabbr = | national = Yes | federal = | international = | divtype = | divname = | divdab = | subdivtype = | subdivname = | subdivdab = | map = | mapcaption = | sizearea = | sizepopulation = | legaljuris = | governingbody = | governingbodyscnd = | constitution1 = | police = Yes | local = | military = | provost = | gendarmerie = | religious = | speciality1 = | secret = | overviewtype = | overviewbody = | headquarters = | hqlocmap = | hqlocmapwidth = | hqlocmapheight = | hqlocmapborder = | hqlocleft = | hqloctop = | hqlocmappoptitle = | sworntype = | sworn = | unsworntype = | unsworn = | multinational = | electeetype = | minister1name = | minister1pfo = | chief1name = दान बहादुर कार्की | chief1position = [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|प्रहरी महानिरीक्षक]] | parentagency = | child1agency = | unittype = | unitname = | officetype = | officename = | provideragency = | uniformedas = | stationtype = | stations = | airbases = | lockuptype = | lockups = | vehicle1type = | vehicles1 = | boat1type = | boats1 = | aircraft1type = | aircraft1 = | animal1type = | animals1 = | person1name = | person1reason = | person1type = | programme1 = | activity1name = | activitytype = | anniversary1 = | award1 = | website = {{URL|http://nepalpolice.gov.np/ne.html|नेपालपुलिस.गव.एनपी}} | footnotes = | reference = }} '''नेपाल प्रहरी''' नेपालको गैर-सैनिक प्रहरी सेवा हो । यसको औपचारिक स्थापना वि.सं २०१२ सालको 'प्रहरी ऐन' जारी भएपछि आश्विन महिनामा भएको हो । ==नेपाल प्रहरीको इतिहास== ===प्रहरी सङ्गठनको सुरुवात=== शान्ति-सुरक्षा कार्यमा प्रहरीलाई व्यवस्थित रूपमा परिचालन गर्ने कार्य सन् १९१४ देखि शुरू भएको थियो । यसै साल [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले पहिलो पुलिस सवाल जारी गरी [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]को शान्ति-सुरक्षा कायम गर्ने जिम्मा प्रहरीलाई सुम्पेका थिए । अगष्ट १९१४ मा [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले अङ्ग्रेज सरकारलाई ८००० फौज तत्कालै सहयोग पठाउन स्वीकार गरे। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] कै शासनकालमा सन् १९२८ सम्ममा [[तराई]]का अन्य जिल्लाहरूमा पुलिस गोश्वरा, थाना तथा चौकीहरू स्थापना गर्न [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले विभिन्न सवालहरू जारी गराए। सन् १९१९ (वि.सं. १९७६ पौष)को अन्त्यतिर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले काठमाडौँ उपत्यकाको शान्ति-सुरक्षाको व्यवस्था प्रहरीलाई सुम्पिने हेतू जिल्ला-पुलिस इन्स्पेक्टर सवाल जारी गरे। यस सवालले [[काठमाडौँ|काठमाडौँ उपत्यका]]मा शान्ति-सुरक्षाका निमित्त एउटा सदर पुलिस गोश्वरा, ६ थाना र १७ चौकी खडा गरी सदर पुलिस गोश्वारा हनुमान ढोकामा स्थापना गरीयो भने ६ थानामध्ये चार थानाहरू क्षेत्रपाटी, [[असन, काठमाडौँ|असन]], कालभैरव र जैसीदेवलमा तथा बाँकी २ थाना ललितपुर र भक्तपुरमा एक एक खडा गरिए। बाँकी चौकीहरू उपत्यकाको शहरी क्षेत्र वरिपरि स्थापना गरिए। ===नेपाल पुलिस फोर्स गठन=== २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाईएको थियो। [[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|तोरण शमशेर ज.ब.रा.]] पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए। सन १९५५ मा प्रहरी व्यवस्थामा बिद्यमान कमजोरीलाई हटाइ यसलाई सङ्गठनात्मक रूपमा सुदृढ पार्न तत्कालिन [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट प्रहरी सुधार आयोगको गठन भयो। यसको सुझावको आधारमा सन् १९५५ (वि.सं. २०१२)मा प्रहरी सङ्गठनलाई नेपाल पुलिस फोर्सको रूपमा बैधानिक स्वरूप प्रदान गरियो। ==पद तथा श्रेणी बिभाजन== '''राजपत्राङ्कीत''' * प्रहरी महानिरीक्षक * प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक * प्रहरी नायब महानिरीक्षक * प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक * प्रहरी उपरीक्षक * प्रहरी नायब उपरीक्षक * प्रहरी निरीक्षक '''राजपत्र अनङ्कीत''' * प्रहरी वरिष्ठ नायब निरीक्षक * प्रहरी नायब निरीक्षक * प्रहरी सहायक निरीक्षक * प्रहरी वरिष्ठ हवल्दार * प्रहरी हवल्दार * प्रहरी सहायक हवल्दार * प्रहरी जवान '''श्रेणी बिहिन''' * प्रहरी कार्यालय सहयोगी (परिचर तथा सयस) ==नेपाल प्रहरीका महानिरिक्षकहरू== १. [[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|तोरण शमशेर जबरा]] (२००७ चैत्र - २००७ चैत्र) २. [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] (२००७ चैत्र - २०१० मंसिर) ३. [[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा]] (२०१० मंसिर - २०१२ भाद्र) ४. [[गोपाल शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गोपाल शमशेर जबरा]] (२०१२ भाद्र - २०१३ साउन) ५. [[पूर्ण सिंह खवास]] (२०१३ साउन - २०१४ भाद्र) ६. [[ढुण्डिराज शर्मा]] (२०१४ भाद्र - २०१८ पौष) ७. [[पहल सिंह लामा]] ( २०१८ पौष - २०२३ असार) ८. [[रोमबहादुर थापा|रोम बहादुर थापा]] (२०२३ असार -२०२९ असार) ९. [[खड्गजीत बराल]] (२०२९ असार - २०३५ जेष्ठ) १०. [[दुर्लभकुमार थापा|दुर्लभ कुमार थापा]] (२०३५ साउन - २०३९ जेष्ठ) ११. [[दिलबहादुर लामा]] (२०३९ असार - २०४३ जेष्ठ) १२. [[हेमबहादुर सिंह]] (२०४३ असार - २०४७ जेष्ठ) १३. [[रत्न शमशेर जबरा]] (२०४७ असार - २०४९ फाल्गुण) १४. [[मोतिलाल बोहरा]] ( २०४९ फाल्गुण - २०५३ माघ) १५. [[ध्रुवबहादुर प्रधान]] ( २०५३ चैत्र - २०५४ मंसिर) १६. [[अच्युतकृष्ण खरेल]] ( २०५३ फल्गुण - २०५३ चैत्र/२०५४ मंसिर -२०५७ आश्विन) १७. [[प्रदीप शमशेर जबरा]] ( २०५७ आश्विन -२०५९ पौष) १८. [[श्याम भक्त थापा]] ( २०५९ पौष - २०६३ भाद्र) १९. [[ओम विक्रम राणा]] ( २०६३ भाद्र - २०६५ भाद्र) २०. [[हेमबहादुर गुरूङ]] ( २०६५ आश्विन - २०६५ फाल्गुण) २१. [[रमेश चन्द ठकुरी]] ( २०६५ फाल्गुण - २०६८ जेष्ठ) २२. [[रविन्द्र प्रताप शाह]] ( २०६८ जेष्ठ - २०६९ भाद्र) २३. [[कुवेर सिंह राना]] (२०६९ भाद्र - २०७० कात्तिक) २४. [[उपेन्द्रकान्त अर्याल|उपेन्द्र कान्त अर्याल]] (२०७० मंसिर १- २०७३ फागुन २) २५. दिनेश चन्द्र पोखरेल, कार्यकारी २६. [[प्रकाश अर्याल]] २७. [[सर्वेन्द्र खनाल]] (२०७४ चैत्र २८- २०७६माघ २७) २७. [[ठाकुर प्रसाद ज्ञावाली]] (२०७६ माघ २८- २०७७ असार २३) २८. [[शैलेश थापा क्षेत्री|शैलेश थापा]] (२०७७ असार २५ - २०७९ बैशाख १८) २९. धिरज प्रताप सिंह (२०७९ बैशाख १८ - २०७९ चैत्र ९) ३०. वसन्त बहादुर कुंवर (२०७९ चैत्र ९ - २०८१ चैत्र ५) ३१) दिपक थापा (२०८१ चैत्र ५ - २०८२ भदाै १८) ३२) चन्द्रकुबेर खापुङ (२०८२ भदाै १८- २०८२ कार्तिक २६ ) ३३) दानबहादुर कार्की (२०८२ कार्तिक २७- ==सङ्गठनात्मक स्वरूप र प्रशासन== ===प्रहरी प्रधान कार्यालय=== नेपाल प्रहरीको प्रहरी प्रधान कार्यालय काठमाण्डौ महानगरपालिका स्थित नक्सालमा रहेको छ । यो कार्यालय नेपालको आन्तरिक शान्ति सुरक्षाको जिम्मेवारी वहन गर्नेको लागि नेपाल सरकार गृह मन्त्रालयको मातहतमा केन्द्रीय स्तरमा कार्य गर्दछ । अन्य सम्पूर्ण प्रहरी कार्यालयहरू प्रहरी प्रधान कार्यालयको मातहतमा रहने भएकाले यसको बनोट एका तर्फ नियन्त्रक तथा निर्देशक इकाइको रूपमा रहेको छ भने अर्को तर्फ समन्वयात्मक इकाइको रूपमा पनि रहेको छ। यस अर्थमा यसले प्रहरी सङ्गठनको सम्पूर्ण प्रशासन, व्यवस्थापन, परिचालन एवं प्रवाह जस्ता आवश्यकीय कार्य गर्दछ। साथै, सुपरीवेक्षणको काम पनि गर्दछ । देशभरिको विभिन्न भौगोलिक परिवेश अनुसार अवस्थित प्रहरी इकाइहरूको कार्य सञ्चालनमा परिआउने कठिनाइ तथा अवरोधहरूको निराकरण गरी सरल एवं सुलभ प्रणाली विकसित गर्न प्रहरी प्रधान कार्यालय अन्तर्गत पांच वटा विभागहरूको गठन भएको छ । जसमा प्रशासन विभाग, कार्य विभाग, अपराध अनुसन्धान विभाग, मानवश्रोत विभाग,र प्राविधिक सहायता विभाग पर्दछन । ===प्रशासन विभाग=== सङ्गठन भित्र पर्ने सम्पूर्ण प्रशासनिक एवं व्यवस्थापन पक्षसँग सम्बन्धित क्रियाकलापहरू यस विभागको कार्य-क्षेत्रअन्तर्गत कर्मचारीहरूको पदस्थापन, भर्ना, सरुवा, बढुवा, कार्य मुल्यान्कन, तालीम, लत्ता-कपडा वितरण, हात-हतियार वितरण, आर्थिक व्यस्थापन, समेत पर्दछन । एवंरीतले विभागीय नीति निर्माण एवं अनुगमन कार्यहरू समेत पर्दछन्।यस विभागको प्रमुखको रूपमा प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक रहने व्यवस्था रहेको छ। ===कार्य विभाग=== देशमा शान्ति तथा अमन चयन कायम राख्न प्रहरी प्रधान कार्यालयले आफू मातहत रहने गरी मिति २०४५ जेष्ठ २६मा कार्य बिभागको स्थापना गरेको हो। प्रहरी प्रधान कार्यालय अन्तरगतका ५ वटा बिभाग मध्येको एक यो बिभागको मुख्य जिम्मेवारी प्रभावकारी रूपमा प्रहरी र उपलव्ध श्रोत साधनको परिचालन गर्नु हो । हाल समाजमा घटिरहेका अपराधिक क्रियाकलाप रोक्ने, जनतालाई शान्ति सुरक्षाको प्रत्याभुति दिने, राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय बिशिष्ट व्यक्तिहरूको सुरक्षा गर्ने तथा चुलिदै गएको ट्राफिक समस्या समधान गर्न यो बिभाग तल्लीन रहेको छ । यसको अलवा बिभागले आफू मातहतका कार्यालयहरूलाई प्रहरी परिचान संवन्धी निर्देशन, नियन्त्रण, सुपरिवेक्षण गरेर प्रभावकारी रूपमा अनगमन गर्ने गर्दछ । देशमा व्याप्त सशस्त्र, निशस्त्र वा राजनीतिक समुहहरूको बारेमा सूचना सङ्कलन गरी त्यसको प्रभावकारी मूल्याङ्गकन गरेर भविश्यमा हुन सक्ने खतराको समेत यसले पूर्वानुमान गरी प्रहरी परिचालन गर्ने कार्य गर्दछ । === कार्य नीति === देशभर कानुनि राज्य कायम गर्न : * प्रहरी र उपलव्ध साधनको अधिक्तम उपयोग गर्ने * मानवअधिकारको संरक्षण गर्ने * तालीम समन्वय र सामग्रीको मद्दतले क्षमता अभिवृद्धी गर्ने। ==== कार्यहरू ==== * गृह मन्त्रालय तथा प्रहरी महानिरीक्षकबाट प्राप्त नीति निर्देशनहरू कार्यान्वयन गर्ने। * अपराध रोक्न र शान्ति तथा अमन चयन कायम राख्न प्रहरी परिचालन गर्ने। * दिगो शान्ति तथा सुरक्षा प्रदान गर्न व्यापक रूपमा प्रहरी तथा उपलव्ध श्रोत साधन परिचान गर्ने। * राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षाको व्यवस्था गर्ने। * देश भर ट्राफिक व्यवस्थालाई प्रभावकारी बनाउने। * परिचालित प्रहरी इकाईहरूलाई हातहतियार तथा उपकरणहरू उपलव्ध गराउने। * अन्य सरकारी निकायसँग सुरक्षाको समन्वयालाई अभिवृद्धि गर्ने। * दैवि प्रकोप तथा उद्धार कार्यमा प्रहरी परिचान गर्ने। * बिभाग मातहतका निर्देशनालय बिभाग कार्यालयहरूलाई निर्देशन सुपरिवेक्षण अनुगमन तथा कामको मूल्याङ्गकन गर्ने। * देशबाट आतंककारी क्रियाकलाप सञ्चालन गर्ने समुहहरूको खवर सङ्कलन बिश्लेषण अभिलेख तथा सूचना प्रवाह गर्ने। * विशेष प्रहरीको गठन गरी आवश्यक्ता परेको बखत प्रहरी परिचान गर्ने। * मातहत प्रहरी इकाईहरूलाई आवश्यक्ता परको बेला थप मद्दत उपलव्ध गराउने। सुरक्षा सेवा निर्देशनालय परिचय प्रहरी प्रधान कार्यालय, नक्सालमा कार्य विभाग अर्न्तर्गत रहेको सुरक्षा सेवा निर्देशनालय एक मुख्य निर्देशनालय हो। यस निर्देशनालयले विशेष गरी स्वदेशी तथा विदेशी विशिष्ट तथा अति विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने तथा राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय स्तरको सम्मेलन, गोष्ठी तथा महोत्सवको सुरक्षा, विशिष्ट व्यक्तिको लागि व्यक्तिगत सुरक्षा अधिकृत खर्टाई सो वारे खवर सङ्कलन गरी विश्लेषणको आधारमा सुरक्षा व्यवस्था पूनर्मूल्यांकन गर्न सिफारिश गर्ने समेत काम गर्दछ। सम्माननीय राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति प्रधान मन्त्रीज्यूको औपचारीक तथा अनौपचारिक कार्यक्रम एवं राष्ट्रप्रमूखको नेपाल भ्रमणको अवसरमा सुरक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्यले २०५४ सालमा प्र.प्र.का. अपराध अनुसन्धान विभाग अर्न्तगत रहेको सुरक्षा शाखा, सामान्य सुरक्षा उप-शाखा र विशिष्ठ व्यक्तिको सुरक्षा शाखाको ५३ जनाको दरवन्दीबाट सुरक्षा महाशाखा हुँदै सुरक्षा सेवा निर्देशनालय कार्य विभाग अर्न्तर्गत राखी विशेष सुरक्षा सम्वन्धी काम काज गर्दै आइरहेको। मिति २०६१।०१।१७ गतेको तत्कालीन श्री ५को सरकार -मन्त्री परिषद)को निर्णयले पुनः प्रउ-१, प्रनाउ-५, प्रनि-१२ समेत ७० जनाको दरबन्दी थप भई २४९ जनाको दरबन्दी भएकोमा मिति २०६६/०७/०४ गते प्र.ना.म.नि.को दरवन्दी कायम भई हाल सुरक्षा सेवा निर्देशनालय कायम भई कार्य सम्पादन हुँदै आएको। === काम कर्तव्यहरूः- === स्वदेशी र बिदेशी अतिविशिष्ट र विशिष्ट व्यक्तिहरूको भ्रमणको समयमा सुरक्षा व्यबस्था मिलाउने। विशिष्ट व्यक्तिहरूको लागि सुरक्षा व्यबस्था मिलाउन। कार्यालयले सम्पादन गर्दै गरेका कामहरूः- नेपालका सम्माननीय राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्रीज्यूको औपचारिक तथा अनौपचारिक कार्यक्रम, निवासस्थान तथा कार्यालयको सुरक्षा एवं विदेशी राष्ट्राध्यक्ष, सरकार प्रमुख, मन्त्री, महामहिम राजदूत तथा अन्य पदाधिकारीहरू नेपाल भ्रमणमा पाल्नु हुंदा सम्वन्धित निकायहरूसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क तथा समन्वय राखी विमानस्थल, सवारी मार्ग, निवासस्थान र समारोहस्थलको सुरक्षा व्यवस्थाका साथै राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय स्तरका विशिष्ट व्यक्तिहरूका लागि व्यक्तिगत सुरक्षा अधिकृत (एकाई) माग भएमा खतराको मूल्यांकन गरी व्यक्तिगत सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने। राष्ट्रिय एवं अन्तराष्ट्रिय स्तरका सभा, सम्मेलन, गोष्ठी, प्रदर्शनी, महोत्सव आदिमा खतराको मूल्यांकन गरी सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने। संविधान सभाको अधिवेशनको लागि प्रहरी कर्मचारी -मर्यादापालक) खर्टाई आवश्यक सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने। विशिष्ट व्यक्तिहरू निजी तथा सरकारीको कामको सिलसिलामा राजधानी वाहिर हुने कार्यक्रममा सम्वन्धित जि.प्र.का.हरूसँग समन्वय गरी सुदृढ सुरक्षा व्यवस्था मिलाउने। विशिष्ट व्यक्तिहरूको सुरक्षार्थ खटिएका प्रहरी कर्मचारीहरूलाई सुरक्षा सम्वन्धी अनुशिक्षण कार्यक्रम ६/६ महिनामा फायरिङ्ग समेत गराउनुका साथै स्वदेशी तथा विदेशी सुरक्षा विशेषज्ञहरूबाट प्रशिक्षण प्रदान गरिदै आएको। ===अपराध अनुसन्धान विभाग=== पृष्ठभूमि लोक कल्याणकारी राज्यको अवधारणा अनुरूप नागरिकको जिउ धनको सुरक्षा गर्न, शान्ति सुव्यवस्था कायम गर्न, मानव अधिकारको संरक्षण गर्न एवं जनकल्याणकारी सेवाहरू प्रदान गर्ने संागठनिक उदेश्य पूर्ति गर्न नेपाल प्रहरी सङ्गठन भित्र विभिन्न विभाग, निर्देशनालय, व्यूरो, तथा महाशाखा शाखाहरूको स्थापना गरिएको छ। यसै अनुरूप अपराध अनुसन्धान विभाग पनि एक महत्त्वपूर्ण विभाग हो। अपराधिक क्षेत्रमा देखिएको चुनौतिहरूको सामना गर्न अपराध अनुसन्धान विभागको स्थापना हुनु पर्ने भन्ने प्रहरी सुझाव आयोग वि.सं.२००८को सुझाव अनुसार वि.सं. २००८ सालमा Central Intelligence Bureau स्थापनाभई एउटा महाशाखाको रूपमा काम गर्दै आएकोमा वि.सं.२०४९ साल पछि यस अपराध अनुसन्धान विभागको स्थापना भएको पाईन्छ। नेपाल प्रहरीको प्रशासनिक सङ्गठनात्मक संरचना अनुसार अपराध अनुसन्धान विभाग प्रहरी प्रधान कार्यालयको प्रत्यक्ष मातहतमा रहेको छ। प्रहरीमा उपलव्ध साधन श्रोतलाई प्रभावकारी ढंगबाट परिचालन गरी अपराध अनुसन्धान तथा नियन्त्रण गर्ने यस विभागको प्रमुख उदेश्य रहेको छ। यसका लागि प्रहरी प्रधान कार्यालय अपराध अनुसन्धान विभाग तथा मातहतमा ४०१, काठमाडौँ उपत्यका भित्र १७१ र सो वाहेक पाँचवटा क्षेत्रिय प्रहरी कार्यालयहरूमा १७११ गरी अपराध अनुसन्धान समूह तर्फजम्मा २३७५ जना कर्मचारीहरूको दरवन्दी रहेको छ जुन नेपाल प्रहरीको कूल दरवन्दी संख्या ५६०६९को ४.२३ प्रतिशत मात्र हो। यसरी सिमित श्रोत र साधनका वावजुद पनि यस अपराध अनुसन्धान विभागले देशका ७५ वटै जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरू, १४ अञ्चल प्रहरी कार्यालयहरू, ५ क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालयहरू तथा महानगरीय प्रहरी आयुक्तको कार्यालयबाट भएको अपराध अनुसन्धान तथा नियन्त्रण कार्यको निरीक्षण, अनुगमन तथा सुपरिवेक्षण गरी सांगठनिक लक्ष्य पूर्तिकालागि अहम भूमिका निर्वाह गर्दै आइरहेको छ। अतः यस कार्यलाई समयानुकुल प्रभावकारी बनाउन यस विभाग अर्न्तर्गत अपराध अनुसन्धान व्यूरो तथा नियन्त्रण व्यूरो स्थापना हुनुका साथै उक्त व्यूरोहरू मातहत रहनेगरी विभिन्न महाशाखाहरू, शाखाहरू रहेका छन्। त्यसैगरी नेपाल सरकारको मिति २०६५।०९।०६ गतेको निर्णयअनुसार यस विभाग मातहतमा प्र.ना.म.नि.प्रमुख रहने गरी महिला तथा बालवालिका सेवा निर्देशनालयको पनि स्थापना भएको छ । लक्ष्यहरू प्रचलित राष्ट्रिय तथा अर्न्तराष्ट्रिय कानुनी व्यवस्था अनुसार उक्त कानुनको अधिनमारही प्रभावकारी ढंगबाट अपराध नियन्त्रण तथा अनुसन्धानगर्दै आमनागरिकहरूलाई न्यायको प्रत्याभूति दिलाउनु यस विभागको मूख्य लक्ष रहेको छ। ==== उद्देश्यहरू ==== कुनै पनि सङ्गठनले आफ्नो लक्षपूर्तिका लागि विभिन्न उद्देश्य तथा कार्य योजनाहरू तय गरेको हुन्छ। यसै अनुरूप अपराध अनुसन्धान विभागको पनि मूख्य रूपमा निम्न उद्देश्यहरू रहेका छन्। * अपराध अनुसन्धान तथा नियन्त्रणको क्षेत्रमा राष्ट्रिय नीति तर्जुमा गर्ने। * अपराध अनुसन्धान सम्वन्धी नीति निर्देशन र आदेश जारी गरी मातहत अनुसन्धानकर्ता तथा अनुसन्धान सम्वन्धी निकायलाई कार्यान्वयन गर्न लगाउने। * राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका अपराध नियन्त्रण गर्ने निकायसँग सम्पर्क र समन्वय गर्ने। * अपराध अनुसन्धान र नियन्त्रणमा भएको कार्य पद्धती, प्रगती विवरणको मूल्याकन गर्न मातहत निकायको निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण गर्ने। * अनुसन्धान अधिकृतहरूको पदस्थापना, कार्यक्षमताको मूल्यांकन गर्ने र सोको आधारमा पुरस्कार तथा दण्ड सजायको व्यवस्था गर्ने गराउने। * अपराध अनुसन्धानमा दक्ष जनशक्तिको आवश्यक क्षेत्र पहिचान गरी सोही वमोजिम तालीमको व्यवस्था गर्ने। * राष्ट्रिय तथा सम्वद्ध अर्न्तराष्ट्रिय स्तरका सम्पूर्ण अपराधिक अभिलेख एवं तथ्याङ्क राख्ने साथै सो अभिलेखको विश्लेषण गर्ने र सोही आधारमा अपराध अनुसन्धान सम्वन्धी नीति तथा योजना तर्जुमागरी लागू गर्ने गराउने। * कुनै एक क्षेत्र, अञ्चल र जिल्लाको भौगोलिक सीमाभन्दा वढी क्षेत्रमा प्रभाव पार्ने किसिमका जघन्य प्रकृतिका अपराधहरूको अवस्था अनुसार अनुसन्धान गर्ने र अन्तर क्षेत्रवीच समन्वय र सहयोग उपलव्ध गराउने भूमिका निर्वाह गर्ने। * मातहत निकायहरूबाट समाधान हुन र गर्न नसकेका मुद्धा तथा घटनाको केन्द्रबाटै अनुसन्धान गर्न अपरिहार्य भएमा कुनै पनि मुद्धाको अनुसन्धान गर्ने। * पीडित पक्षको उद्धार सम्वन्धी गतिविधीमा प्रभावकारीता ल्याउन विभिन्न कार्यक्रमहरू लागू गर्ने, अपराध स्थिति अनुसन्धानको व्यवस्था आदि विषयमा र्सवसाधारणलाई जानकारी वा सूचना प्रवाहको व्यवस्था मिलाउने। * क्षेत्र लगायत अञ्चल र जिल्लाका अनुसन्धान शाखालाई आवश्यक पर्ने वैज्ञानिक तथा अन्य श्रोत साधनहरूको समुचित व्यवस्था मिलाउने। * [[इन्टरपोल]] सम्वन्धी कार्यलाई सुढृढगरी अन्तर्राष्ट्रिय अपराधीहरूको अभिलेख राख्ने साथै सो सम्वन्धी गतिविधी वारेमा जानकारी हासिल गर्ने। * हाल संचालनमा रहेको सामुदायिक प्रहरी सेवालाई प्रभावकारी अपराध नियन्त्रणका लागि भावी कार्ययोजनाको रूपमा विकशित गर्ने। == कम्प्यूटर निर्देशनालय == सूचना प्रविधिको आजको युगमा नेपाल प्रहरीलाई पनि सूचना प्रबिधिको क्षेत्रमा अझ बढी सशक्त र समयानुकुल बनाई सूचना प्रबिधिमा भएका विकासक्रम संगै आवश्यकतानुसार नेपाल प्रहरी लाई सोही अनुरुप परिमार्जित गर्दै सो को उच्चत्‌म प्रयोग गर्ने अभिप्रायले नेपाल प्रहरीमा गठन भएको कम्प्यूटर निर्देशनालयबाट स्थापनाकाल देखि नै नेपाल प्रहरी सङ्गठनको लक्ष्य प्राप्तिको लागि सूचना प्रबिधिको क्षेत्रमा आवश्यकतानुसारको योगदान पुर्‍याउदै आईरहेको छ । नेपाल प्रहरीको लागि आवश्यक कम्प्यूटर तथा सोसँग सम्बन्धी उपकरणहरू खरिद गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक राय सुझाव प्रदान गर्ने, खरिद भई आएका उपकरणहरूको चेक जांच गरी सो को सुरक्षित भण्डारण गर्ने, प्राथमिकताको आधारमा माग भई आए अनुसार विभिन्न प्रहरी कार्यालयहरूमा कम्प्यूटर र अन्य उपकरणहरू वितरण गरी सो को नियमित अनुगमन गर्ने कार्य यस निर्देशनालयले गर्दै आईरहेको छ । यसका अलावा विभिन्न प्रहरी कार्यालयहरूबाट माग भए अनुसार सो कार्यालयहरुका लागि आवश्यक Software तयार गर्ने र नेपाल प्रहरीमा कार्यरत प्रहरी कर्मचारीहरूलाई कम्प्यूटर सम्बन्धी विभिन्न तालिमहरु सञ्चालन गरी कम्प्यूटर सम्बन्धी आवश्यक ज्ञान र शीप प्रदान गर्ने कार्य समेत यस निर्देशनालयबाट गरिदै आएको छ । === '''प्रहरी प्रधान कार्यालय, कम्प्यूटर निर्देशनालयको काम कर्तब्य''' === * विश्वमा तीब्र रूपले विकास भैरहेको कम्प्यूटर प्रबिधिको अध्ययन गरी नेपाल प्रहरीलाई आवश्यक आर्थिक तथा प्राबिधिक रूपमा उपयुक्त प्रणाली अबलम्बन गर्न सुझाव पेश गर्ने साथै कम्प्यूटर तथा इलेक्ट्रोनिक्स क्षेत्रमा आवश्यक प्राबिधिक सल्लाह प्रदान गर्ने । * नेपाल प्रहरीको आवश्यकता बमोजिम बिभाग, सचिवालय, निर्देशनालय, महाशाखा,शाखा एंव नेपाल प्रहरीका अन्य इकाईहरूमा प्राबिधिक सर्वेक्षण गरी त्यहांको आवश्यकता पहिचान गरी प्राथमिकताको आधारमा कम्प्यूटर सुबिधा क्रमशः उपलब्ध गराउदै लैजाने साथै ती इकाईहरूको माग र कामको प्रकृति अनुसार उपयूक्त कम्प्यूटर सफ्टवेयर विकास गरी जडान गरी दिने । * कम्प्युटर निर्देशनालयको कामको सम्बन्धमा बार्षिक कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने र स्वीकृत कार्यक्रम अनुसार कार्य सञ्चालन गर्ने, गराउने । * मातहतका महाशाखा, शाखा, उपशाखाहरूको कार्यपद्धतिबारे गहीरो जानकारी राख्ने तथा प्राबिधिक कठिनाई वा समस्या उत्पन्न भएको अबस्थामा आवश्यक सल्लाह एंव सुझाव प्रदान गरी उक्त समस्या समाधान गर्ने । * कम्प्यूटर सम्बन्धी आवश्यक उपकरणहरू खरीद गरी सोको भण्डारको ब्यवस्था मिलाउने । * नेपाल प्रहरीको विभिन्न निकायहरूमा छरिएर रहेका कम्प्यूटरहरूलाई एकबद्ध गरी एकिकृत कम्प्यूटर प्रणालीमा विकास गर्दै लैजाने । * मातहतका प्रहरी कर्मचारीहरूको कार्य प्रगतीको मूल्यांकन, निरीक्षण र सुपरीवेक्षण गर्ने । * नेपाल प्रहरीको विभिन्न इकाईहरूमा कार्यरत कम्प्यूटर प्राबिधिक प्रहरी कर्मचारीहरूको सरुवा, बढुवा मुल्यांकन तथा सुपरीवेक्षण गर्ने । * कम्प्यूटर बितरित प्रहरी इकाईहरूमा कार्यरत प्राबिधिक कर्मचारीहरु लगायत नेपाल प्रहरीका प्रहरी कर्मचारीहरूलाई आवश्यकता अनुसार कम्प्यूटर बिषयमा सीप तथा ज्ञान प्रदान गराउन साथै दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्न बार्षिक तालीम क्यालेन्डर तयार गरी राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको तत्वाधानमा कम्प्यूटर निर्देशनालयमा तालीम सञ्चालन गर्ने । * नेपाल प्रहरीको आवश्यकता अनुरुप कम्प्यूटर तथा यसका सहायक उपकरणहरू र इलेक्ट्रोनिक्स उपकरणहरू खरीद गर्नुपर्दा उपयुक्त किसिमको Specificationतयार गरी खरीद गर्नको लागि सम्बन्धित निकायसंग समन्वय कायम गरी आवश्यक कार्य गर्ने । * कम्प्यूटर प्रबिधिमा द्रुत गतिमा भइरहेको विकास एवं परिर्वतनले गर्दा कम्प्यूटरनिर्देशनालयमा कार्यरत प्रहरी अधिकृतहरूलाई समय सापेक्ष उन्नत तालीम, सेमिनार,उच्च शिक्षा, गोष्ठी आदिको ब्यबस्था मिलाई दिन मजकुर प्रमनिको कार्यालय मार्फत सम्बन्धित निकायमा अनुरोध गरी पत्राचार गर्ने । * नेपाल प्रहरीको विभिन्न इकाईहरूमा बितरण गरीएको कम्प्यूटर र यसका सहायक उपकरणहरूको आवश्यक रेखदेख, नियन्त्रण, अनुगमन, तथा मर्मत आदिको मासिक प्रतिबेदन प्रमनिको कार्यालयमा पेश गर्ने तथा मर्मत कार्यको लागि आवश्यक पर्ने बजेटको ब्यबस्था प्रमनिको कार्यालय मार्फत गर्ने । * प्रहरी सङ्गठनका विभिन्न कार्यालयहरु तथा अन्य सम्बन्धित निकायहरूसँग सूचना आदान प्रदान गर्न उपयूक्त ब्यबस्थापकीय सूचना प्रणाली (Management Information System) विकास गर्ने तथा तथ्यांक, सूचनाको सुरक्षा गर्ने र गोपनियता कायम गर्ने । * मातहतका प्रहरी कर्मचारीहरूको कार्य प्रगतीको मुल्याङ्कन गर्ने, निरीक्षण गर्ने,सुपरीवेक्षण गर्ने साथै कर्मचारीहरूको वृत्ति विकासको अबसर प्रदान गर्न आवश्यक ब्यबस्था मिलाउने । ===मानवश्रोत विभाग=== स्थापना : २०६१ साल बैशाख १७ गतेको मन्त्री परिषद्को निर्णयले मानवश्रोत विकास विभागको स्थापना भएको हो। उद्धेश्य : प्रहरी सङ्गठन भित्र रहेको मानवश्रोत (Human Resource)को व्यवस्थापन गरी सङ्गठनको जनशक्तिलाई चुस्त र दक्ष बनाउने उद्देश्य अनुरूप यो विभागको स्थापना गरिएको हो। मुख्य जिम्मेवारी : प्रहरी कर्मचारीलाई आवश्यक पर्ने प्रशिक्षणका क्षेत्रमा देखिएका वाधा व्यवधानहरूको पहिचान गरी समयानुकूलको प्रशिक्षण नीति तय गर्ने। विभिन्न किसिमका स्वदेश तथा विदेशमा सञ्चालन गरिने तालीम, प्रशिक्षण, सेमिनार, गोष्ठीहरूमा भाग लिने योग्य प्रहरी कर्मचारीको मनोनयन सिफारिश गर्ने। मौजुदा प्रशिक्षण पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तकहरूलाई परिमार्जन गर्दै लगी सङ्गठनका लागि दक्ष जनशक्तिको उत्पादन गर्ने। मानवश्रोत व्यवस्थापनका क्षेत्रमा देखिएका समस्या बाधा, व्यवधानहरूको मूल्याङ्कन गरी राय सुझाव पेश गर्ने। ===क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालय=== नेपालका ५ वटै क्षेत्रहरूमा १/१ क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालय गरी जम्मा ५ वटा क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालयहरू रहेका छन्। प्रहरी नायब महानिरिक्षक यस कार्यालयका प्रमुखको रूपमा रहेका छन्। यस कार्यालयले आफ्नो क्षेत्र भरिको शान्ति-सुव्यवस्था, अपराध-नियन्त्रण, अपराध-अनुसन्धान, आफ्नो मातहतका कार्यालयलाई नियन्त्रण, निर्देशन, आवश्यक व्यवस्थापन तथा समन्वयकर्ताको समेत जिम्मेवारी लिएको छ। यस कार्यालय अन्तर्गत क्षेत्रिय प्रहरी गण तथा गुल्महरू, विमानस्थल सुरक्षा गार्डहरू तथा जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरू समेत रहेका छन्। ==सन्दर्भ== * नेपाल प्रहरीको इतिहास, प्रहरी प्रधान कार्यालय, २०५२ * [http://nepalpolice.gov.np नेपाल प्रहरीको वेभसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080702022536/http://nepalpolice.gov.np/ |date=2008-07-02 }} {{नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाली सेना]] * [[नेपाली सैनिक विमान सेवा]] * [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|नेपाल ससस्त्र प्रहरी बल]] * [[नेपाल सशस्त्र वनरक्षक|नेपाल ससस्त्र वनरक्षक]] * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपालका शसस्त्र शुरक्षा बलहरू| ]] [[श्रेणी:नेपालका सुरक्षा निकायहरू]] 4f9gpfo8d97sdhclrp2z0izsg054iiv 0 15889 1365600 1343077 2026-07-10T14:59:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365600 wikitext text/x-wiki {{Infobox dependency | name = | settlement_type = [[बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू|बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]] | linking_name = {{पृष्ठको नाम}} | image_flag = Flag of the British Virgin Islands.svg | flag_size = 130px | flag_link = बेलायती भर्जिन टापुको झण्डा | image_seal = Coat of arms of the British Virgin Islands.svg | seal_size = 75px | seal_type = निशान छाप | seal_link = बेलायती भर्जिन टापुको निशान छाप | motto = ''भिजिलाते'' ([[रोमन भाषा|ल्याटिन]]) | anthem = "[[गड सेभ द किङ]]"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;"></div><br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | song_type = '''क्षेत्रीय गीत''' | song = "[[ओ, ब्युटिफुल भर्जन आइल्यान्ड्स]]" | image_map = British Virgin Islands on the globe (Americas centered).svg | map_caption = {{map caption|location_color=रातोमा}} | mapsize = 290px | image_map2 = British Virgin Islands locator.svg | mapsize2 = 250px | subdivision_type = [[सार्वभौम राज्य]] | subdivision_name = {{flag|संयुक्त अधिराज्य}} | established_title = {{nowrap|उपनिवेश अगाडि}} | established_date = [[डच वेस्ट इन्डिज]] | established_title2 = बेलायती उपनिवेश | established_date2 = सन् १६७२ | established_title3 = [[संयुक्त अधिराज्य]]लाई [[कुपर टापु (बेलायती भर्जिन टापु)|कुपर टापु]] बिक्री गरेको | established_date3 = | established_title4 = छुट्टै उपनिवेश | established_date4 = सन् १९६० | established_title5 = स्वशासन | established_date5 = सन् १९६७ | official_languages = [[दक्षिण अमेरिकी अङ्ग्रेजी|अङ्ग्रेजी]] | demonym = | capital = [[रोड टाउन]] | coordinates = {{Coord|18|25|53|N|64|37|23|W|type:city}} | largest_city = [[राजधानी]] | ethnic_groups = ७६.९% [[अश्वेत क्यारिबियाली|अश्वेत]]<br />५.६% [[ल्याटिन अमेरिकी]]<br />५.४% [[श्वेत क्यारिबियाली|श्वेत]]<br />५.४% [[बहुजातीय|मिश्रित]]<br />२.१% [[हिन्द-क्यारिबियन|भारतीय]]<br />४.६% अन्य | ethnic_groups_year = सन् २०१०<ref name=ReferenceB /> | government_type =संसदीय [[आश्रित क्षेत्र|आश्रित]] [[संवैधानिक राजतन्त्र]] | leader_title1 = [[संयुक्त अधिराज्यको राजा|राजा]] | leader_name1 = [[चार्ल्स तृतीय]] | leader_title2 = [प्रमुख | leader_name2 = [[डेनियल प्रुस]] | leader_title3 = उपप्रमुख | leader_name3 = डेभिड आर्चर | leader_title4 = [[ब्रिटिस भर्जिन टापुको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader_name4 = [[नटालियो ह्विट्ली]] | legislature = [[ब्रिटिस भर्जिन टापुको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभा]] | national_representation = [[संयुक्त अधिराज्य सरकार]] | national_representation_type1 = [[युरोप, उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका र समुद्रपार क्षेत्रहरूको लागि मन्त्री|मन्त्री]] | national_representation1 = [[स्टेफन डुगाटी]] | area_km2 = 153 | area_rank = | area_sq_mi = 59 <!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --> | percent_water = १.६ | elevation_max_m = ५२१ | population_estimate = ३०,०३० | population_census = २८,०५४<ref name="ReferenceB">The BVI Beacon "Portrait of a population: 2010 Census published" p. 4, 20 November 2014</ref> | population_estimate_year = सन् २०१९ | population_estimate_rank = २२२औँ | population_census_year = सन् २०१० | population_density_km2 = 260 | population_density_sq_mi = 673 <!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --> | population_density_rank = ६८औँ | GDP_PPP = $५० करोड<ref name="ReferenceD">{{Cite CIA World Factbook|country=British Virgin Islands|date=22 April 2022|year=2022}}</ref> | GDP_PPP_year = सन् २०१७ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $३४,२०० | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = | GDP_nominal_year = सन् २०१७ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = | Gini_year = | Gini_change = <!-- बढ्दो/घट्दो/स्थिर --> | Gini_ref = | HDI = <!-- ०.९८१ --> | HDI_year = <2019-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = <!-- घट्दो/बढ्दो/स्थिर --> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[अमेरिकी डलर]] | currency_code = $ | timezone = [[आन्ध्र समय क्षेत्र]] | utc_offset = -४:०० | date_format = दिन/महिना/वर्ष | drives_on = बायाँ | calling_code = +१ -२८४ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = | cctld = [[.भिजी]] |website=https://gov.vg/}} '''बेलायती भर्जिन टापु'''<ref name="cia.gov">{{Cite CIA World Factbook|country=British Virgin Islands|access-date= 13 July 2019|year=2019}}</ref> वा आधिकारिक रूपमा '''भर्जिन टापु'''<ref>[http://www.legislation.gov.uk/uksi/2007/1678/pdfs/uksi_20071678_en.pdf भर्जिन टापुको संविधान, सन् २००७]'', अनुसार यसको आधिकारिक नाम ''भर्जिन टापु'' हो।</ref> [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]]मा अवस्थित एक [[बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू|बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]] हो। यसको पूर्वमा [[पोर्तो रिको]] र [[अमेरिकी भर्जिन टापु]] र उत्तर पश्चिमा [[एङ्गुइला]] पर्दछ। यी टापुहरू भौगोलिक रूपमा [[भर्जिन टापु द्वीपसमूह]]को भाग हुन् जुन लघुत्तम एन्टिल्सको लिवार्ड टापु र [[वेस्ट इन्डिज]]को भागमा अवस्थित छन्। ब्रिटिस भर्जिन टापुहरू टोर्टोला, भर्जिन गोर्डा, एनेगाडा र जोस्ट भान डाइकका मुख्य टापुहरू सहित ५० भन्दा बढी अन्य साना टापुहरू र प्रवालीहरू मिलेर बनेको छ। लगभग १६ टापुहरूमा बसोबास गरिएको छ।<ref name="Encyclopedia Britannica - BVI">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands |title=Encyclopedia Britannica - BVI |access-date= 13 July 2019}}</ref> यसको [[राजधानी]], रोड टाउन हो जुन टोर्टोलामा पर्दछ जुन सबैभन्दा ठूलो टापु हो।<ref name="cia.gov"/> यो लगभग २० किलोमिटर (१२ माइल) लामो र ५ किलोमिटर (३ माइल) चौडा छ। सन् २०१० को जनगणना अनुसार यी टापुहरूको जनसङ्ख्या २८,०५४ थियो, जसमध्ये २३,४९१ टोर्टोलामा बस्थे; हालको अनुमान अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ३५,८०२ (जुलाई २०१८) रहेको छ।<ref name="cia.gov"/> यस क्षेत्रको अर्थव्यवस्थामा पर्यटन र वित्तीय सेवाहरूको अत्यधिक प्रभुत्व छ। वित्तीय सेवाहरूको सन्दर्भमा, यो क्षेत्र कर चोरी र सम्पत्ति लुकाउनको लागि एक प्रमुख केन्द्रको रूपमा चिनिन्छ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-12-16 |title=Dirty money's hiding spots: How corruption funds disappear overseas -… |url=https://www.transparency.org/en/news/dirty-money-hiding-spots-how-corruption-funds-disappear-overseas-billions-africa-assets |website=Transparency.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-26 |title=British Virgin Islands corruption scandal threatens its dependable tax haven reputation - ICIJ |url=https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/british-virgin-islands-corruption-scandal-threatens-its-dependable-tax-haven-reputation/ |website=ICIJ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Butts |first=Dylan |date=2024-10-16 |title=Overseas UK territories are the 'biggest enablers of corporate tax abuse,' tax advocacy group says |url=https://www.cnbc.com/2024/10/17/corporate-tax-abuse-highest-in-overseas-uk-territories-tjn-says.html#:~:text=Law%20and%20Regulations-,Overseas%20UK%20territories%20are%20the%20'biggest%20enablers%20of%20corporate,abuse,'%20tax%20advocacy%20group%20says&text=Advocacy%20group%20the%20Tax%20Justice,corporations%20underpay%20corporate%20income%20tax. |website=CNBC |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=British Virgin Islands|बेलायती भर्जिन टापु}} ; आधिकारिक वेबसाइट *[https://web.archive.org/web/20101126111940/http://www.bvi.gov.vg/ सरकार] *[http://www.bvi.org.uk/ बेलायती भर्जिन टापु - लन्डन कार्यालय] *[http://www.bvinationalparkstrust.org/ राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322093118/http://www.bvinationalparkstrust.org/ |date=2014-03-22 }}—आधिकारिक वेबसाइट *[http://www.bvifsc.vg/ वित्तीय सेवा आयोग]—आधिकारिक वेबसाइट *[http://www.bviports.org/ टापु बन्दरगाह प्राधिकरण]—आधिकारिक वेबसाइट *[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands/ बेलायती भर्जिन टापु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109103648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands |date=2021-01-09 }}। ''[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]''। [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]। ; विकिमिडिया सामग्री *{{Wikiatlas|British Virgin Islands|बेलायती भर्जिन टापु}} [[श्रेणी:बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू| ]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] lv5xqq0yzno7p83pqon08zgiyxykkpi 0 24164 1365625 1299085 2026-07-10T20:02:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365625 wikitext text/x-wiki {{about|ऋतु}} {{Infobox temperate season |title=वसन्त |image=Spring season in Kanazawa City, Ishikawa Prefecture; April 2017 (17).jpg |caption= वसन्त ऋतुमा पुलेका चेरीका फूलहरू |sdate1=२२ सेप्टेमबर – २१ डिसेम्बर |sdate2=१ सेप्टेमबर – ३० नोभेम्बर |sdate3=१ अगस्ट – ३१ अक्टुबर |ndate1=२० मार्च – २१ जुन |ndate2=१ मार्च – ३१ मे |ndate3=१ फेब्रुअरी – ३० अप्रिल }} [[File:Colorful spring garden.jpg|thumb|left|बसन्त ऋतुमा फुलेका फूलहरू]] [[File:Heliopsis_July_2011-2.jpg|thumb|left|वसन्त प्रारम्भको दिनमा खुशी, ऊर्जा र आशावादको प्रतीकका रूपमा पहेँलो फूल दिने अर्जेन्टिनाको चलन धेरै देशहरूमा फैलिएको छ।]] {{मौसम}} '''वसन्त ऋतु''' [[शिशिर ऋतु]] र [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]को बिचमा आउने तथा ६ वटा ( पश्चिमी सभ्यतामा ४ वटा) [[ऋतु]]हरूमा मनमोहक ऋतु हो । वसन्त भन्नाले बहार (यौवनावस्था) भन्ने बुझिन्छ । वसन्त ऋतुमा प्रकृतीको बहार आउँछ । [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]को महान ग्रन्थ [[श्रीमद्भगवद गीता|गीता]]मा भगवान श्री [[कृष्ण]]ले अर्जुनलाई "म ऋतुहरूमा वसन्त ऋतु हुँ" भनेका छन्। पौराणिक तथा आधुनिक कविहरूले बसन्त ऋतु माथी सयौँ कविताहरू लेखेका पाइन्छन । बसन्तमा न गर्मी न चिसो ठिक कै मौसम हुन्छ। प्रकृतीले नौलो काँचुली बदल्छ । हिन्दू महिनाहरूको २ महिना [[चैत|चैत्र]] र [[वैशाख|बैसाख]] महिना बसन्त ऋतु भित्र पर्दछन । बसन्त ऋतु सबैभन्दा राम्रो, रमाइला र मनमोहक ऋतु हो। बसन्त ऋतुमा सबै बोटबिरुवाहरूको पुरानो पात झर्‍छ र नयाँ पात पलाउँछ। बसन्त ऋतिमा जतात्यतै हरियाली हुन्छ। यो ऋतुलाई सबैले मन पराउँछ।त्यसैले यस ऋतुलाई ऋतुराज पनि भनिन्छ। ==मौसम गणना== {{further|Meteorological seasons}} [[मौसमविद्]] ले सामान्यतया धेरै हावापानी क्षेत्रहरूमा चार ऋतुहरू परिभाषित गर्छन्: वसन्त, गर्मी, शरद (पतन), र जाडो। यी मासिक आधारमा तिनीहरूको औसत तापक्रमको मानद्वारा निर्धारण गरिन्छ, प्रत्येक ऋतु तीन क्यालेन्डर महिनाहरूमा रहन्छ। परिभाषा अनुसार तीन सबैभन्दा तातो महिनाहरू [[गर्मी]] हुन्, तीन सबैभन्दा चिसो महिनाहरू [[जाडो]] हुन्, र बीचमा पर्ने अन्तरहरू वसन्त र [[शरद ऋतु]] हुन्। त्यसैले मौसम विज्ञान वसन्त विभिन्न क्षेत्रहरूमा फरक मितिहरूमा सुरु हुन सक्छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[संयुक्त अधिराज्य]] मा, वसन्त महिनाहरू मार्च, अप्रिल र मे हुन्।<ref>{{cite web |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Spring |title=Spring|work=Glossary of Meteorology|access-date=5 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Met Office: Spring|url=https://www.metoffice.gov.uk/learning/seasons/spring|access-date=5 March 2018}}</ref> [[आयरल्याण्ड]] मा, [[आइरिस क्यालेन्डर]] अनुसार, वसन्त ऋतुलाई प्रायः फेब्रुअरी, मार्च र अप्रिलको रूपमा परिभाषित गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.durbanresidence.com/blog/seasons-in-ireland/|title=Get ready for the seasons in Ireland|website=www.durbanresidence.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607094811/https://www.durbanresidence.com/blog/seasons-in-ireland/ |date=2020-06-07 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thejournal.ie/readme/when-does-spring-really-start-1299726-Feb2014/|title=Column: When does spring really start? Let's clear this is up once and for all.|first=Conor|last=Farrell|website=TheJournal.ie|date=5 February 2014 }}</ref> [[स्वीडेन]] मा, मौसमविद्हरूले वसन्त ऋतुको सुरुवातलाई लगातार सात दिनसम्म औसत २४ घण्टाको तापक्रम शून्य डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुने पहिलो अवसरको रूपमा परिभाषित गर्छन्, त्यसैले मिति अक्षांश र उचाइ अनुसार फरक हुन्छ (तर १५ फेब्रुअरी भन्दा पहिले र ३१ जुलाई भन्दा पछि होइन)।<ref>{{cite web |url=https://www.smhi.se/en/weather/observations/season-map/ |title=Season arrival dates, Swedish Meteorological and Hydrological Institute|access-date=20 March 2023}}</ref> [[अस्ट्रेलिया]] मा,<ref>{{cite web|title=Australian Bureau of Meteorology – Climate Glossary – Seasons|url=http://www.bom.gov.au/climate/glossary/seasons.shtml|website=Australian Bureau of Meteorology|publisher=bom.gov.au|access-date=18 March 2022}}</ref> [[न्यूजील्याण्ड]],<ref>{{cite news |last1=Gorman |first1=Paul |date=2 September 2019 |title=When does spring officially start in NZ? It's complicated |work=Stuff |url=https://www.stuff.co.nz/science/115457756/when-does-spring-officially-start-in-nz-its-complicated |access-date=18 December 2023}}</ref> [[दक्षिण अफ्रिका]]<ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/dailynews/news/western-and-southern-parts-of-south-africa-had-a-colder-june-and-july-this-winter-b63a43bd-094c-4a9d-aac8-567f026445fb |title=Western and southern parts of South Africa had a colder June and July this winter |first=Thobeka |last=Ngema |date=23 August 2023 |website=[[Independent Online]]}}</ref><ref>{{cite web | url=https://southafrica-info.com/land/south-africa-weather-climate/#:~:text=Spring%20%E2%80%93%20September%2C%20October%2C%20November&text=In%20spring%20South%20Africa%20warms,typical%20of%20its%20Mediterranean%20climate | title=South Africa's weather and climate | date=28 February 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/weather/1-september-is-technically-not-spring-day/ | title=1 September: Today is technically not 'Spring Day' | date=September 2022 }}</ref> र [[ब्राजिल]] वसन्त महिनाहरू सेप्टेम्बर, अक्टोबर र नोभेम्बर हुन्।==खगोलीय र सौर्य गणना== उत्तरी गोलार्धमा (जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र बेलायत जस्ता देशहरू सहित), <ref>{{cite web |title=Met Office: Spring|url=https://www.metoffice.gov.uk/learning/seasons/spring|access-date=5 मार्च २०१८}}</ref> सौर्य गणना परम्परागत रूपमा प्रत्येक ऋतुको मध्यबिन्दुहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संक्रांति र विषुवहरूसँग प्रयोग गरिन्थ्यो, यद्यपि, खगोलीय [[मार्च विषुव|वर्तमान विषुव]] (१९ र २१ मार्च बीच फरक) वसन्तको पहिलो दिनलाई [[ग्रीष्म संक्रांति]] (जुन २१ को आसपास) गर्मीको पहिलो दिनको रूपमा चिन्ह लगाइएको रूपमा लिन सकिन्छ। [[Season#Solar|solar]] गणना अनुसार, वसन्त ऋतु १ फेब्रुअरी देखि सुरु भएर [[मे दिन]] गर्मीको पहिलो दिनसम्म रहन्छ, जसमा खगोलीय गणना जस्तै ऋतुको सुरुवातको रूपमा नभई गर्मी र जाडो संक्रांतिलाई क्रमशः [[मध्य गर्मी]] र [[मध्य जाडो]] को रूपमा चिन्ह लगाइन्छ।फारसी संस्कृतिमा वसन्तको पहिलो दिन पहिलो महिनाको पहिलो दिन हो (जसलाई [[फार्भार्डिन]] भनिन्छ) जुन २० वा २१ मार्चमा सुरु हुन्छ। [[चिनियाँ पात्रो|परम्परागत चिनियाँ पात्रो]] मा, [[चुन (ऋतु)|"वसन्त" ऋतु]] ({{lang|zh|{{linktext|春}}}}) मा [[लिचुन]] (३–५ फेब्रुअरी) बीचका दिनहरू हुन्छन्, [[चुनफेन]] (२०–२२ मार्च) लाई यसको मध्यबिन्दुको रूपमा लिइन्छ, त्यसपछि [[लिक्सिया]] (५–७ मे) मा समाप्त हुन्छ। त्यस्तै गरी, [[सेल्टिक परम्परा]] अनुसार, जुन केवल दिनको उज्यालो र दिउँसोको सूर्यको शक्तिमा आधारित छ, वसन्त फेब्रुअरीको सुरुमा ([[इम्बोल्क]] वा [[क्यान्डलमास]] नजिक) सुरु हुन्छ र मेको सुरुमा ([[बेल्टेन]]) सम्म जारी रहन्छ, [[सेन्ट प्याट्रिक दिवस]] (१७ मार्च) लाई वसन्तको मध्य दिन मानिन्छ।<ref name="Danaher">{{cite book |last=Danaher |first=Kevin |date=1972 |title=The Year in Ireland: Irish Calendar Customs |location=Dublin |publisher=Mercier |isbn=1-85635-093-2 |page=65}}</ref> स्वर्गीय [[रोमन गणतन्त्र]] विद्वान मार्कस टेरेन्टियस भारो ले वसन्तलाई [[रोमन क्यालेन्डर#दिन|आइडिस]] [[फेब्रुअरी ७]] (फेब्रुअरी ८) को आइडिस अघिको आठौं दिन (८ मे) सम्मको रूपमा परिभाषित गरे।<ref name="Varro37BC">{{cite wikisource |author=Varro |author-link=Varro |title=Res Rusticae (Country Matters) |volume=Book 1 |orig-date=c. 37 BCE |plainchapter=4 Concerning the Agricultural Seasons}}</ref>[[भारत]] मा वसन्त ऋतु सांस्कृतिक रूपमा मार्च र अप्रिल महिनामा हुन्छ, जसको औसत तापक्रम लगभग ३२° सेल्सियस हुन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://gupshups.org/seasons-in-india/|title=भारतमा ऋतुहरू {{!}} भारतमा महिनाहरू सहित विभिन्न प्रकारका ऋतुहरू|website=gupshups|date=अक्टोबर २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420140604/https://gupshups.org/seasons-in-india/ |date=2020-04-20 }}</ref> भारतका केही मानिसहरू विशेष गरी कर्नाटक राज्यका मानिसहरूले आफ्नो नयाँ वर्ष वसन्त ऋतुमा मनाउँछन्, [[उगादी]]।==पारिस्थितिक गणना== वसन्त ऋतुको सुरुवात सधैं निश्चित क्यालेन्डर मितिहरूद्वारा निर्धारण गरिँदैन। वसन्त ऋतुको [[फेनोलोजी|फेनोलोजिकल]] वा [[पारिस्थितिकी|पारिस्थितिक]] परिभाषा जैविक सूचकहरूसँग सम्बन्धित छ, जस्तै विभिन्न वनस्पति प्रजातिहरूको फूल फुल्ने, जनावरहरूको गतिविधि, र सूक्ष्म [[वनस्पति]] फस्टाउनको लागि तापक्रममा पुगेको माटोको विशेष गन्ध। यी सूचकहरू, वसन्तको सुरुवातसँगै, स्थानीय [[जलवायु]] र विशेष वर्षको विशिष्ट [[मौसम]] अनुसार फरक हुन्छन्। इङ्गल्याण्ड, वेल्स र उत्तरी आयरल्याण्डमा, [[नेशनल ट्रस्ट]] ले [[ब्लोसमवाच]] अभियान चलाउँछ, जसले मानिसहरूलाई मौसमको आगमनको प्रारम्भिक सूचकको रूपमा, एकअर्कासँग फूलको छविहरू साझा गर्न प्रोत्साहित गर्दछ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-04-24 |title=Blossom watch day: National Trust urges UK to share blooms |url=http://www.theguardian.com/environment/2021/apr/24/blossom-watch-day-national-trust-urges-uk-to-share-blooms |access-date=2022-07-15 |website=the Guardian |language=en}}</ref> केही पारिस्थितिकीविद्हरूले वर्षलाई छ ऋतुमा विभाजन गर्छन्। वसन्त ऋतुको अतिरिक्त, पारिस्थितिक गणनाले हाइबरनल (जाडो) र वसन्त (वसन्त) ऋतुहरू बीचको पहिलेको छुट्टै प्रिभर्नल (प्रारम्भिक वा पूर्व-वसन्त) ऋतु पहिचान गर्दछ। यो त्यस्तो समय हो जब क्रोकस जस्ता सबैभन्दा कडा फूलहरू मात्र फूल्छन्, कहिलेकाहीँ जमिनमा अझै केही हिउँको आवरण हुँदा।<ref>{{cite web | author = Allaby, Michael | title = A Dictionary of Zoology | year = 1999 | url = http://www.encyclopedia.com/doc/1O8-prevernal.html | access-date= 30 May 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130602225322/http://www.encyclopedia.com/doc/1O8-prevernal.html | archive-date = 2 June 2013 | url-status=live}}</ref> ==प्राकृतिक घटनाहरू== [[File:1950- Springtime average temperature changes - US contiguous 48.svg|thumb|As a result of [[Climate change|global warming]], average springtime temperatures have risen in the 48 contiguous US states since the middle of the 20th century.<ref name=YahooNews_20250320>{{cite news |last1=Bebernes |first1=Mike |title=How climate change is making spring warmer, rainier and earlier |url=https://www.yahoo.com/news/how-climate-change-is-making-spring-warmer-rainier-and-earlier-213740724.html |agency=Yahoo News |date=20 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322223840/https://www.yahoo.com/news/how-climate-change-is-making-spring-warmer-rainier-and-earlier-213740724.html |archive-date=22 March 2025 |url-status=live }} News source cites data source: NOAA.</ref>]] [[File:Camino entre el bosque de cerezos en flor.jpg|thumb|right|Hundreds of [[Prunus cerasus|sour cherry]] blooming in [[Extremadura]], [[Spain]], during spring]] [[File:Chablais.jpg|thumb|Late April in the [[Alps]]. At high elevations<ref>[https://hydrologicalatlas.ch/downloads/01/content/Tafel_311.pdf "Mean Snow Depths, 1983–2002" (maps, see April)], [https://hydrologicalatlas.ch ''Hydrological Atlas of Switzerland''], [[Federal Office for the Environment]]</ref> (or latitudes),<ref>{{cite journal |date= June 1999 |title=Snow Depth on Arctic Sea Ice |url=https://www.researchgate.net/publication/241392751 |journal=[[Journal of Climate]] |volume=12 |issue= 6|pages=1814–1829 |doi=10.1175/1520-0442(1999)012<1814:SDOASI>2.0.CO;2 |bibcode=1999JCli...12.1814W |access-date=6 May 2021 |quote=The deepest snow is just north of Greenland and Ellesmere Island, peaking in early June at more than 40 cm|last1=Warren |first1=Stephen G. |last2=Rigor |first2=Ignatius G. |last3=Untersteiner |first3=Norbert |last4=Radionov |first4=Vladimir F. |last5=Bryazgin |first5=Nikolay N. |last6=Aleksandrov |first6=Yevgeniy I. |last7=Colony |first7=Roger |doi-access=free }}</ref> spring is often the snowiest period of the year.]] [[File:Spring in Stockholm 2016 (2).jpg|thumb|A [[willow]] in [[Stockholm]] in April 2016]] [[File:Kevadkülv.jpg|thumb|[[रोप्ने]] वसन्त ऋतुमा [[इस्टोनियामा]]]] [[File:Spring season in Kanazawa City, Ishikawa Prefecture; April 2017 (15).jpg|thumb|[[जापान]]]] मा [[चेरी ब्लसम]] का फूलेका रूखहरू सामान्यतया हिउँ नभएका क्षेत्रहरूमा, "वसन्त" फेब्रुअरी (उत्तरी गोलार्ध) वा अगस्ट (दक्षिणी गोलार्ध) मा सुरु हुन सक्छ, जुन पतझड म्याग्नोलिया, चेरी र क्विन्सको फूलले घोषणा गर्दछ। वसन्तको सुरुवातमा, [[पृथ्वी]] को अक्षले सूर्यको सापेक्षमा आफ्नो झुकाव बढाउँदैछ, र सम्बन्धित गोलार्धको लागि दिनको उज्यालोको लम्बाइ द्रुत रूपमा बढ्छ। गोलार्ध उल्लेखनीय रूपमा न्यानो हुन थाल्छ, जसले गर्दा नयाँ बिरुवाको वृद्धि "बसन्त ऋतु" बाट सुरु हुन्छ, जसले गर्दा मौसमको नाम दिइएको छ।<ref>{{cite web |last1=Hiskey |first1=Daven |title=Why Do We Call the Seasons Spring, Summer, Fall and Winter? |url=http://mentalfloss.com/article/52813/how-did-seasons-get-their-names |website=Mental Floss |access-date=8 August 2019 |date=26 September 2013}}</ref> कुनै पनि [[हिउँ]] पग्लन थाल्छ, बहाव सँगसँगै बग्ने खोलाहरू फुल्छन् र कुनै पनि [[हिउँ]] कम गम्भीर हुन्छ। हिउँ नभएको र दुर्लभ हिउँ नभएको हावापानीमा, हावा र जमिनको तापक्रम द्रुत गतिमा बढ्छ। धेरै फूल फुल्ने बिरुवाहरू वर्षको यस समयमा, लामो क्रमिक रूपमा फुल्छन्, कहिलेकाहीँ जमिनमा हिउँ हुँदा सुरु हुन्छ र गर्मीको सुरुवातसम्म जारी रहन्छ।<ref>{{cite web |title=How do flowers bloom? |url=http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=1909 |website=UCSB Science Line |publisher=[[University of California, Santa Barbara|UC Santa Barbara]] |access-date=9 August 2019 |date=25 December 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920193911/http://scienceline.ucsb.edu/getkey.php?key=1909 |date=20 September 2015 }}</ref> सामान्यतया हिउँ नभएका क्षेत्रहरूमा, "वसन्त" फेब्रुअरी (उत्तरी गोलार्ध) वा अगस्ट (दक्षिणी गोलार्ध) मा सुरु हुन सक्छ, जुन पातलो म्याग्नोलिया, चेरी र क्विन्सको फूलले शुरू हुन्छ।<ref>{{cite web |last1=Lelong-Lehoang |first1=Claire |title=Flower trees – top 5 spring-blooming shrubs and trees |url=https://www.nature-and-garden.com/gardening/trees-that-bloom-in-spring.html |website=Nature & Garden |access-date=9 September 2019 |date=11 October 2019}}</ref>धेरै समशीतोष्ण क्षेत्रहरूमा सुख्खा वसन्त र ओसिलो शरद (पतन) हुन्छ, जसले यस मौसममा फूल फुल्ने गर्दछ, जुन पानीको आवश्यकता र न्यानोपनसँग मिल्दोजुल्दो छ। सबार्क्टिक क्षेत्रहरूमा मे महिनासम्म "वसन्त" अनुभव नहुन सक्छ।वसन्त ऋतु सूर्यको सापेक्षमा पृथ्वीको अक्षको परिवर्तनशील अभिमुखीकरणको कारणले हुने न्यानोपनको परिणाम हो, तर विश्वका धेरै भागहरूमा मौसम अन्य, कम अनुमानित घटनाहरूबाट प्रभावित हुन्छ। वसन्त (वा कुनै पनि ऋतु) मा वर्षाले लामो चक्रहरूसँग सम्बन्धित प्रवृत्तिहरू पछ्याउँछ - जस्तै सौर्य चक्र - वा समुद्री धाराहरू र समुद्री तापक्रमबाट सिर्जना गरिएका घटनाहरू - उदाहरणका लागि, एल निनो प्रभाव र दक्षिणी दोलन सूचकां तल्लो [[अक्षांश]] सेकेन्डबाट तातो हावा आक्रमण गर्न थाल्दा अस्थिर वसन्त मौसम धेरै पटक हुन सक्छ, जबकि चिसो हावा अझै पनि ध्रुवीय क्षेत्र सेकेन्डबाट धकेलिरहेको हुन्छ। वर्षको यस समयमा पहाडी क्षेत्रहरूमा र नजिकै बाढी पनि धेरै हुन्छ, किनभने तातो वर्षाले हिउँ पग्लने प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँछ। उत्तरी अमेरिकामा, टोर्नाडो एली वर्षको यस समयमा सबैभन्दा सक्रिय हुन्छ, विशेष गरी रकी पर्वतहरू ले बढ्दो तातो र चिसो हावाको समूहलाई पूर्वतिर फैलिनबाट रोक्छ, र यसको सट्टा तिनीहरूलाई प्रत्यक्ष द्वन्द्वमा बाध्य पार्छ। टोर्नाडो बाहेक, [[सुपरसेल|सुपरसेल थन्डरस्टर्म]] ले खतरनाक रूपमा ठूलो [[असिना]] र धेरै उच्च हावा पनि उत्पादन गर्न सक्छ, जसको लागि गम्भीर आँधीबेहरी चेतावनी वा टोर्नाडो चेतावनी सामान्यतया जारी गरिन्छ। जाडोमा भन्दा पनि बढी, जेट स्ट्रिम ले वसन्त ऋतुमा अस्थिर र गम्भीर उत्तरी गोलार्धको मौसममा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/jetstream/jet|title=NWS JetStream – The Jet Stream|first=NOAA|last=US Department of Commerce|website=www.weather.gov}}</ref> हालैका दशकहरूमा, मौसमको चरम सीमा अवलोकन गरिएको छ, जसको अर्थ वसन्त ऋतुका धेरै फेनोलोजिकल संकेतहरू धेरै क्षेत्रहरूमा प्रति दशक लगभग दुई दिन पहिले देखा पर्दैछन्। दक्षिणी गोलार्धमा वसन्त ऋतु उत्तरी गोलार्धको वसन्त ऋतु भन्दा धेरै महत्वपूर्ण तरिकाले फरक हुन्छ, जसमा निम्न समावेश छन्: #[[दक्षिणी गोलार्ध]] देशहरू र अन्टार्कटिक क्षेत्र बीच पानीको विस्तृत क्षेत्रहरूको तापक्रम-शमन प्रभाव बिना चिसो हावा ल्याउन सक्ने कुनै स्थल पुल छैन; #धेरैजसो अक्षांशहरूमा दक्षिणी गोलार्धमा समुद्रको विशाल मात्रा; #ठूला जमिन पिण्डहरूद्वारा अविरल रूपमा हावाको परिक्रमा प्रवाह (''the 40s and 50s'') छ; #कुनै बराबर जेट स्ट्रिमहरू छैनन्; र #प्रशान्त महासागरमा उल्टो समुद्री धाराहरूको विशेषताहरू।<ref>{{Cite web|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/ElNino|title=El Niño: Pacific Wind and Current Changes Bring Warm, Wild Weather|date=14 February 2017|website=earthobservatory.nasa.gov}}</ref> ==[[सन्दर्भ]] सूचीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Spring}} == यि पनि हेर्नुहोस् == {{हिन्दू काल गणना}} [[श्रेणी:समय]] [[श्रेणी:ऋतु]] sc60cprsozzwavlo3wrf36cxhw0bh70 0 44355 1365621 1354334 2026-07-10T18:46:13Z Bishaldev100 28807 /* राज्यहरू */ 1365621 wikitext text/x-wiki [[File:River Ganges and tributaries.png|thumb|right|[[गङ्गा नदी]]का सहायक नदीहरूमध्ये [[कर्णाली नदी]]]] [[File:Mandhata Shahi- SAKE-1612.jpg|thumb|[[डोटी राज्य]]का राजाको शिलालेख, [[शक संवत्]] १६१२ (वा १७४७ [[विक्रम सम्वत्|विक्रम संवत्]])मा [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] लिपि प्रयोग गरेर पुरानो [[खस भाषा]] मा 'रैका' मान्धाता शाहीको ताम्र शिलालेख।]] '''बाइसे राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा सार्वभौम रूपमा अवस्थित साना राज्यहरू हन्। यी राज्यहरू [[नेपालको इतिहास|मध्ययुगीन नेपाल]]का खसहरूद्वारा शासित थिए भने आधुनिक नेपालको [[कर्णाली नदी|कर्णाली]]-[[भेरी नदी]]को वरिपरि अवस्थित थिए। वि.सं १८०० देखि १८६६ सम्म [[नेपालको एकीकरण]]को क्रममा बाइसेहरू राज्यहरू [[नेपाल]]मा गाभिएका थिए। [[गोरखा राज्य]]का अन्तिम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासन कालमा नेपालको एकीकरणको प्रयासहरू भएका थिए भने उनको मृत्यु पश्चात् एकीकरणलाई उनका छोरा र नातिले अगाडि बढाएका थिए।<ref>आधारभूत सामान्यज्ञान २०६०, मकालु बुक्स एण्ड स्टेशनर्स</ref> नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे र चौबिसे राज्यहरूका नाम कतिपएमा फरक फरक पाइएका छन्। यि सबै पुस्तकमा भएका नामहरूका राज्यहरू कुनै न कुनै बेला एक पटक स्थापना भएकै थिए। त्यो बेलामा राज्यहरू फुट्ने र जुट्ने काम चलिरहन्थ्यो। बाइसे राज्य भनिएता पनि कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूको सङ्ख्या घटेर कुनै बेला अठार वटा सम्म पुगेको छ भने कुनै बेला बढेर तीसवटा सम्म पनि पुगेको पनि देखिन्छ।<ref name= "Kirtikhamb"/> == नामकरण == जुम्ला राज्यमा ११ वटा पर्वत र ११ वटा नदी भएकाले पहिले पनि [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]]लाई बाइस पाखा भनिन्थ्यो भने जुम्ली जनतालाई बाइस पख्याली भनिन्थ्यो। यस कुरालाई वि.सं. १८०२-१८०८ मा जुम्लाका राजा सुदर्शन शाहको ताम्रपत्र, वि.सं. १८५५ मा सुब्बा भयहरण थापाको आज्ञापत्र र वि.सं. १८७८ मा लेखिएको कल्याल वंशावलीमा उल्लेख गरिएको छ। <ref name= "Kirtikhamb"/> त्यस कारण जुम्ला राज्यको प्रभावमा रहेको र जुम्ला राज्यलाई वार्षिक कर (सिर्तो) बुझाउने सम्पूर्ण कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूलाई बाइसे राज्य भनिएको थियो। यसरी रहेका बाइसी राज्यहरूमा विद्वान भेन्सिटार्टले २२ वटा, कर्कप्याट्रिकले १८ वटा, बुचानन ह्यामिल्टनले २१ वटा, ओल्डफिल्डले १८ वटा र प्रा. डा. राजाराम सुवेदीले ३० वटा नामहरू प्रकाशन गरेका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"> कीर्तिखम्ब पहिलो संस्करण पृष्ठ सङ्ख्या २४- २९ लेखक विश्व के.सी. (पोखरेल)</ref> == राज्यहरू == नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे राज्यहरूका नाम कतिपयमा फरक फरक पाइएका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"/> विभिन्न पुस्तकहरूमा लेखकहरूले प्रकाशित बाइसे राज्यहरूका नामहरू यस प्रकार रहेका छन्।<ref> सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा , कक्षा १२ (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> {| class="wikitable sortable" |+ बाइसी राज्यहरू |- !क्रम !राज्यहरू<ref name"राज्यहरू"> इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १०- १३)</ref> !स्थापना (वि.सं)!! संस्थापक !! विघटन !सन्दर्भ |- |१ | [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] |१४५०|| वि.सं. १४५० मा उत्तमराजका छोरा बलिराजाले जुम्ला राज्यको स्थापना गरेका थिए। |वि.सं. १८४७ मा राजा सूर्यमान शाहको पालामा जुम्ला विशाल नेपालमा विलय भएको थियो। | |- |२ | [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] | १४६१|| वि.सं. १४६१ मा राजा मेदिनी वर्माले जाजरकोटको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा गजेन्द्र शाहको समयमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |३ | [[डोटी राज्य|डोटी]] | १४०९|| वि.सं. १४०९ मा निरयपालले डोटी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | १८४६ मा राज दीप शाहीको शासनकालमा डोटी नेपालमा मिसिएको थियो। | |- |४ | सल्यान | १४७५|| वि.सं. १४४५मा राजा सुमेरुवर्माले सल्यान राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८२५ मा सल्यानका राजा कृष्ण शाहले नेपालको संरक्षकत्व स्वीकार गरेका थिए । | |- |५ | अछाम | १४५३|| वि.सं. १४८५ इन्द्रवर्मा र चन्द्रवर्माले अछाम राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अछामका राजा   देवचन्द्र शाहको समयमा अछाम नेपालमा गाभियो । | |- |६ | रुकुम | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा नरिबमले रुकुम राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा रुकुम नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |७ | बाँफी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा जगदीश वमले बाँफी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा बाँफीलाई नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |८ | दुल्लु | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवमले दुल्लु राज्यको स्थापना गरेका थिएर | वि.सं. १८४६ मा राजा उतिम शाहको राज्यकालमा दुल्लु नेपालको आश्रित राज्य बनेको थियो। | |- |९ | [[फलावाङ]] | || दाङबाट आएका काला सुल्तानबाट स्थापित भएको थियो। | फलावाङ सल्यान राज्यमा गाभिएको थियो। | |- |१० | दैलेख | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवम्मले   दैलेख राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा राजा कर्णशाहीको शासनकालमा दैलेख नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |११ | छिल्लीकोट | १७०३|| वि.सं. १७०३ मा दान बहादुर शाह छिल्लीकोटका राजा थिए। | वि.सं. १८४७ मा राजा वीरभद्र शाहको राज्यकालमा यो नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१२ | मुसिकोट | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा जयतुम्बले मुसिकोट राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं.  १८४६ मा राजा मुकुन्द शाहीको राज्यकालमा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१३ | [[दर्ना]] | १४९४|| वि.सं. १४९४ मा राजा  उदयवर्माले दर्ना राज्यको स्थापना गरेका थिए | वि.सं. १८४७ मा रुद्र शाहीका शासनकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१४ | [[धुलीकोट राज्य|धुलिकोट]] | १६२५|| वि.सं. १६२५ मा राजा प्रभात   रायले धुलिकोट (सुर्खे त) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ भूपनारायण शाहीको   राज्यकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१५ | गजुल | १५५०|| वि.सं. १५५० मा राजा जयासिंहले गजुल (रोल्पा) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१६ | खुम्री | १६२३|| वि.सं. १६२३ मा इन्द्रपालसेनले खुम्री राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१७ | बाजुरा | १६५०|| वि.सं. १६५० मा राजा डुगरसिंहले बाजुरा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अनन्तपालको समयमा बाजुरा राज्य नेपालमा मिसिएको थियो।। | |- |१८ | मालनेटा | १७९०|| वि.सं. १७९० मा मदनराज शाहले मालनेटा राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८६३ मा रूपनारायण शाहको   राज्यकालमा मालनेटा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१९ | [[बझाङ राज्य|बझाङ]] | १५०३|| वि.सं. १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले बझाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा राजा समुन्द्र सिंहले नेपालको अगाडि आत्मसमर्पण गरेका थिए। | |- |२० | दाङ | १५५० || वि.सं. १५५० मा राजा दलीसिंहले दाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा राजा नवलसिंहको   राज्यकालमा दाङ नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२१ | जहारी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा माधववमले जहारी (हालको रुकुम र सल्यान)को स्थापना गरेका थिए। | यसको राजधानी कोटजहारी र चौर जहारीमा थियो । वि.सं. १८४७ मा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२२ | थलारा | १५०३|| १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले थलहारा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४६ मा गजेन्द्रसिंहको   राज्यकालमा थलहारा (हालको [[बझाङ जिल्ला]])मा गाभिएको थियो। | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।   उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # काजी = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 3f9epf9ca2rywlnjrl62flwn0gqzljq 1365668 1365621 2026-07-11T07:06:06Z ~2026-39377-05 79755 /* राज्यहरू */ 1365668 wikitext text/x-wiki [[File:River Ganges and tributaries.png|thumb|right|[[गङ्गा नदी]]का सहायक नदीहरूमध्ये [[कर्णाली नदी]]]] [[File:Mandhata Shahi- SAKE-1612.jpg|thumb|[[डोटी राज्य]]का राजाको शिलालेख, [[शक संवत्]] १६१२ (वा १७४७ [[विक्रम सम्वत्|विक्रम संवत्]])मा [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] लिपि प्रयोग गरेर पुरानो [[खस भाषा]] मा 'रैका' मान्धाता शाहीको ताम्र शिलालेख।]] '''बाइसे राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा सार्वभौम रूपमा अवस्थित साना राज्यहरू हन्। यी राज्यहरू [[नेपालको इतिहास|मध्ययुगीन नेपाल]]का खसहरूद्वारा शासित थिए भने आधुनिक नेपालको [[कर्णाली नदी|कर्णाली]]-[[भेरी नदी]]को वरिपरि अवस्थित थिए। वि.सं १८०० देखि १८६६ सम्म [[नेपालको एकीकरण]]को क्रममा बाइसेहरू राज्यहरू [[नेपाल]]मा गाभिएका थिए। [[गोरखा राज्य]]का अन्तिम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासन कालमा नेपालको एकीकरणको प्रयासहरू भएका थिए भने उनको मृत्यु पश्चात् एकीकरणलाई उनका छोरा र नातिले अगाडि बढाएका थिए।<ref>आधारभूत सामान्यज्ञान २०६०, मकालु बुक्स एण्ड स्टेशनर्स</ref> नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे र चौबिसे राज्यहरूका नाम कतिपएमा फरक फरक पाइएका छन्। यि सबै पुस्तकमा भएका नामहरूका राज्यहरू कुनै न कुनै बेला एक पटक स्थापना भएकै थिए। त्यो बेलामा राज्यहरू फुट्ने र जुट्ने काम चलिरहन्थ्यो। बाइसे राज्य भनिएता पनि कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूको सङ्ख्या घटेर कुनै बेला अठार वटा सम्म पुगेको छ भने कुनै बेला बढेर तीसवटा सम्म पनि पुगेको पनि देखिन्छ।<ref name= "Kirtikhamb"/> == नामकरण == जुम्ला राज्यमा ११ वटा पर्वत र ११ वटा नदी भएकाले पहिले पनि [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]]लाई बाइस पाखा भनिन्थ्यो भने जुम्ली जनतालाई बाइस पख्याली भनिन्थ्यो। यस कुरालाई वि.सं. १८०२-१८०८ मा जुम्लाका राजा सुदर्शन शाहको ताम्रपत्र, वि.सं. १८५५ मा सुब्बा भयहरण थापाको आज्ञापत्र र वि.सं. १८७८ मा लेखिएको कल्याल वंशावलीमा उल्लेख गरिएको छ। <ref name= "Kirtikhamb"/> त्यस कारण जुम्ला राज्यको प्रभावमा रहेको र जुम्ला राज्यलाई वार्षिक कर (सिर्तो) बुझाउने सम्पूर्ण कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूलाई बाइसे राज्य भनिएको थियो। यसरी रहेका बाइसी राज्यहरूमा विद्वान भेन्सिटार्टले २२ वटा, कर्कप्याट्रिकले १८ वटा, बुचानन ह्यामिल्टनले २१ वटा, ओल्डफिल्डले १८ वटा र प्रा. डा. राजाराम सुवेदीले ३० वटा नामहरू प्रकाशन गरेका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"> कीर्तिखम्ब पहिलो संस्करण पृष्ठ सङ्ख्या २४- २९ लेखक विश्व के.सी. (पोखरेल)</ref> == राज्यहरू == नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे राज्यहरूका नाम कतिपयमा फरक फरक पाइएका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"/> विभिन्न पुस्तकहरूमा लेखकहरूले प्रकाशित बाइसे राज्यहरूका नामहरू यस प्रकार रहेका छन्।<ref> सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा , कक्षा १२ (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> {| class="wikitable sortable" |+ बाइसी राज्यहरू |- !क्रम !राज्यहरू<ref name"राज्यहरू"> इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १०- १३)</ref> !स्थापना (वि.सं)!! संस्थापक !! विघटन !सन्दर्भ |- |१ | [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] |१४५०|| वि.सं. १४५० मा उत्तमराजका छोरा बलिराजाले जुम्ला राज्यको स्थापना गरेका थिए। |वि.सं. १८४७ मा राजा सूर्यमान शाहको पालामा जुम्ला विशाल नेपालमा विलय भएको थियो। | |- |२ | [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] | १४६१|| वि.सं. १४६१ मा राजा मेदिनी वर्माले जाजरकोटको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा गजेन्द्र शाहको समयमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |३ | [[डोटी राज्य|डोटी]] | १४०९|| वि.सं. १४०९ मा निरयपालले डोटी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | १८४६ मा राज दीप शाहीको शासनकालमा डोटी नेपालमा मिसिएको थियो। | |- |४ | सल्यान | १४७५|| वि.सं. १४४५मा राजा सुमेरुवर्माले सल्यान राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८२५ मा सल्यानका राजा कृष्ण शाहले नेपालको संरक्षकत्व स्वीकार गरेका थिए । | |- |५ | अछाम | १४५३|| वि.सं. १४८५ इन्द्रवर्मा र चन्द्रवर्माले अछाम राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अछामका राजा   देवचन्द्र शाहको समयमा अछाम नेपालमा गाभियो । | |- |६ | रुकुम | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा नरिबमले रुकुम राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा रुकुम नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |७ | बाँफी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा जगदीश वमले बाँफी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा बाँफीलाई नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |८ | दुल्लु | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवमले दुल्लु राज्यको स्थापना गरेका थिएर | वि.सं. १८४६ मा राजा उतिम शाहको राज्यकालमा दुल्लु नेपालको आश्रित राज्य बनेको थियो। | |- |९ | [[फलावाङ]] | || दाङबाट आएका काला सुल्तानबाट स्थापित भएको थियो। | फलावाङ सल्यान राज्यमा गाभिएको थियो। | |- |१० | दैलेख | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवम्मले दैलेख राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा राजा कर्णशाहीको शासनकालमा दैलेख नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |११ | छिल्लीकोट | १७०३|| वि.सं. १७०३ मा दान बहादुर शाह छिल्लीकोटका राजा थिए। | वि.सं. १८४७ मा राजा वीरभद्र शाहको राज्यकालमा यो नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१२ | मुसिकोट | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा जयतुम्बले मुसिकोट राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं.  १८४६ मा राजा मुकुन्द शाहीको राज्यकालमा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१३ | [[दर्ना]] | १४९४|| वि.सं. १४९४ मा राजा  उदयवर्माले दर्ना राज्यको स्थापना गरेका थिए | वि.सं. १८४७ मा रुद्र शाहीका शासनकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१४ | [[धुलीकोट राज्य|धुलिकोट]] | १६२५|| वि.सं. १६२५ मा राजा प्रभात रायले धुलिकोट (सुर्खेत) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ भूपनारायण शाहीको राज्यकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१५ | गजुल | १५५०|| वि.सं. १५५० मा राजा जयासिंहले गजुल (रोल्पा) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१६ | खुम्री | १६२३|| वि.सं. १६२३ मा इन्द्रपालसेनले खुम्री राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१७ | बाजुरा | १६५०|| वि.सं. १६५० मा राजा डुगरसिंहले बाजुरा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अनन्तपालको समयमा बाजुरा राज्य नेपालमा मिसिएको थियो।। | |- |१८ | मालनेटा | १७९०|| वि.सं. १७९० मा मदनराज शाहले मालनेटा राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८६३ मा रूपनारायण शाहको राज्यकालमा मालनेटा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१९ | [[बझाङ राज्य|बझाङ]] | १५०३|| वि.सं. १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले बझाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा राजा समुन्द्र सिंहले नेपालको अगाडि आत्मसमर्पण गरेका थिए। | |- |२० | दाङ | १५५० || वि.सं. १५५० मा राजा दलीसिंहले दाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा राजा नवलसिंहको राज्यकालमा दाङ नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२१ | जहारी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा माधववमले जहारी (हालको रुकुम र सल्यान)को स्थापना गरेका थिए। | यसको राजधानी कोटजहारी र चौर जहारीमा थियो । वि.सं. १८४७ मा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२२ | थलारा | १५०३|| १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले थलहारा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४६ मा गजेन्द्रसिंहको राज्यकालमा थलहारा (हालको [[बझाङ जिल्ला]])मा गाभिएको थियो। | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।   उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # काजी = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] ml4vool77ts5ukd6t93fwq1nn4wrrdo 1365669 1365668 2026-07-11T07:07:34Z ~2026-39377-05 79755 /* राज्यहरू */ 1365669 wikitext text/x-wiki [[File:River Ganges and tributaries.png|thumb|right|[[गङ्गा नदी]]का सहायक नदीहरूमध्ये [[कर्णाली नदी]]]] [[File:Mandhata Shahi- SAKE-1612.jpg|thumb|[[डोटी राज्य]]का राजाको शिलालेख, [[शक संवत्]] १६१२ (वा १७४७ [[विक्रम सम्वत्|विक्रम संवत्]])मा [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] लिपि प्रयोग गरेर पुरानो [[खस भाषा]] मा 'रैका' मान्धाता शाहीको ताम्र शिलालेख।]] '''बाइसे राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा सार्वभौम रूपमा अवस्थित साना राज्यहरू हन्। यी राज्यहरू [[नेपालको इतिहास|मध्ययुगीन नेपाल]]का खसहरूद्वारा शासित थिए भने आधुनिक नेपालको [[कर्णाली नदी|कर्णाली]]-[[भेरी नदी]]को वरिपरि अवस्थित थिए। वि.सं १८०० देखि १८६६ सम्म [[नेपालको एकीकरण]]को क्रममा बाइसेहरू राज्यहरू [[नेपाल]]मा गाभिएका थिए। [[गोरखा राज्य]]का अन्तिम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासन कालमा नेपालको एकीकरणको प्रयासहरू भएका थिए भने उनको मृत्यु पश्चात् एकीकरणलाई उनका छोरा र नातिले अगाडि बढाएका थिए।<ref>आधारभूत सामान्यज्ञान २०६०, मकालु बुक्स एण्ड स्टेशनर्स</ref> नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे र चौबिसे राज्यहरूका नाम कतिपएमा फरक फरक पाइएका छन्। यि सबै पुस्तकमा भएका नामहरूका राज्यहरू कुनै न कुनै बेला एक पटक स्थापना भएकै थिए। त्यो बेलामा राज्यहरू फुट्ने र जुट्ने काम चलिरहन्थ्यो। बाइसे राज्य भनिएता पनि कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूको सङ्ख्या घटेर कुनै बेला अठार वटा सम्म पुगेको छ भने कुनै बेला बढेर तीसवटा सम्म पनि पुगेको पनि देखिन्छ।<ref name= "Kirtikhamb"/> == नामकरण == जुम्ला राज्यमा ११ वटा पर्वत र ११ वटा नदी भएकाले पहिले पनि [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]]लाई बाइस पाखा भनिन्थ्यो भने जुम्ली जनतालाई बाइस पख्याली भनिन्थ्यो। यस कुरालाई वि.सं. १८०२-१८०८ मा जुम्लाका राजा सुदर्शन शाहको ताम्रपत्र, वि.सं. १८५५ मा सुब्बा भयहरण थापाको आज्ञापत्र र वि.सं. १८७८ मा लेखिएको कल्याल वंशावलीमा उल्लेख गरिएको छ। <ref name= "Kirtikhamb"/> त्यस कारण जुम्ला राज्यको प्रभावमा रहेको र जुम्ला राज्यलाई वार्षिक कर (सिर्तो) बुझाउने सम्पूर्ण कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूलाई बाइसे राज्य भनिएको थियो। यसरी रहेका बाइसी राज्यहरूमा विद्वान भेन्सिटार्टले २२ वटा, कर्कप्याट्रिकले १८ वटा, बुचानन ह्यामिल्टनले २१ वटा, ओल्डफिल्डले १८ वटा र प्रा. डा. राजाराम सुवेदीले ३० वटा नामहरू प्रकाशन गरेका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"> कीर्तिखम्ब पहिलो संस्करण पृष्ठ सङ्ख्या २४- २९ लेखक विश्व के.सी. (पोखरेल)</ref> == राज्यहरू == नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे राज्यहरूका नाम कतिपयमा फरक फरक पाइएका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"/> विभिन्न पुस्तकहरूमा लेखकहरूले प्रकाशित बाइसे राज्यहरूका नामहरू यस प्रकार रहेका छन्।<ref> सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा , कक्षा १२ (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> {| class="wikitable sortable" |+ बाइसी राज्यहरू |- !क्रम !राज्यहरू<ref name"राज्यहरू"> इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १०- १३)</ref> !स्थापना (वि.सं)!! संस्थापक !! विघटन !सन्दर्भ |- |१ | [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] |१४५०|| वि.सं. १४५० मा उत्तमराजका छोरा बलिराजाले जुम्ला राज्यको स्थापना गरेका थिए। |वि.सं. १८४७ मा राजा सूर्यमान शाहको पालामा जुम्ला विशाल नेपालमा विलय भएको थियो। | |- |२ | [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] | १४६१|| वि.सं. १४६१ मा राजा मेदिनी वर्माले जाजरकोटको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा गजेन्द्र शाहको समयमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |३ | [[डोटी राज्य|डोटी]] | १४०९|| वि.सं. १४०९ मा निरयपालले डोटी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | १८४६ मा राज दीप शाहीको शासनकालमा डोटी नेपालमा मिसिएको थियो। | |- |४ | सल्यान | १४७५|| वि.सं. १४४५मा राजा सुमेरुवर्माले सल्यान राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८२५ मा सल्यानका राजा कृष्ण शाहले नेपालको संरक्षकत्व स्वीकार गरेका थिए । | |- |५ | अछाम | १४५३|| वि.सं. १४८५ इन्द्रवर्मा र चन्द्रवर्माले अछाम राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अछामका राजा देवचन्द्र शाहको समयमा अछाम नेपालमा गाभियो । | |- |६ | रुकुम | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा नरिबमले रुकुम राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा रुकुम नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |७ | बाँफी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा जगदीश वमले बाँफी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा बाँफीलाई नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |८ | दुल्लु | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवमले दुल्लु राज्यको स्थापना गरेका थिएर | वि.सं. १८४६ मा राजा उतिम शाहको राज्यकालमा दुल्लु नेपालको आश्रित राज्य बनेको थियो। | |- |९ | [[फलावाङ]] | || दाङबाट आएका काला सुल्तानबाट स्थापित भएको थियो। | फलावाङ सल्यान राज्यमा गाभिएको थियो। | |- |१० | दैलेख | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवम्मले दैलेख राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा राजा कर्णशाहीको शासनकालमा दैलेख नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |११ | छिल्लीकोट | १७०३|| वि.सं. १७०३ मा दान बहादुर शाह छिल्लीकोटका राजा थिए। | वि.सं. १८४७ मा राजा वीरभद्र शाहको राज्यकालमा यो नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१२ | मुसिकोट | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा जयतुम्बले मुसिकोट राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं.  १८४६ मा राजा मुकुन्द शाहीको राज्यकालमा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१३ | [[दर्ना]] | १४९४|| वि.सं. १४९४ मा राजा  उदयवर्माले दर्ना राज्यको स्थापना गरेका थिए | वि.सं. १८४७ मा रुद्र शाहीका शासनकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१४ | [[धुलीकोट राज्य|धुलिकोट]] | १६२५|| वि.सं. १६२५ मा राजा प्रभात रायले धुलिकोट (सुर्खेत) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ भूपनारायण शाहीको राज्यकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१५ | गजुल | १५५०|| वि.सं. १५५० मा राजा जयासिंहले गजुल (रोल्पा) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१६ | खुम्री | १६२३|| वि.सं. १६२३ मा इन्द्रपालसेनले खुम्री राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१७ | बाजुरा | १६५०|| वि.सं. १६५० मा राजा डुगरसिंहले बाजुरा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अनन्तपालको समयमा बाजुरा राज्य नेपालमा मिसिएको थियो।। | |- |१८ | मालनेटा | १७९०|| वि.सं. १७९० मा मदनराज शाहले मालनेटा राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८६३ मा रूपनारायण शाहको राज्यकालमा मालनेटा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१९ | [[बझाङ राज्य|बझाङ]] | १५०३|| वि.सं. १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले बझाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा राजा समुन्द्र सिंहले नेपालको अगाडि आत्मसमर्पण गरेका थिए। | |- |२० | दाङ | १५५० || वि.सं. १५५० मा राजा दलीसिंहले दाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा राजा नवलसिंहको राज्यकालमा दाङ नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२१ | जहारी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा माधववमले जहारी (हालको रुकुम र सल्यान)को स्थापना गरेका थिए। | यसको राजधानी कोटजहारी र चौर जहारीमा थियो । वि.सं. १८४७ मा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२२ | थलारा | १५०३|| १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले थलहारा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४६ मा गजेन्द्रसिंहको राज्यकालमा थलहारा (हालको [[बझाङ जिल्ला]])मा गाभिएको थियो। | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।   उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # काजी = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] glkfcc2wl2rhc5vw8saijms72k6bkew 1365679 1365669 2026-07-11T07:18:14Z ~2026-39377-05 79755 /* राज्यहरू */ 1365679 wikitext text/x-wiki [[File:River Ganges and tributaries.png|thumb|right|[[गङ्गा नदी]]का सहायक नदीहरूमध्ये [[कर्णाली नदी]]]] [[File:Mandhata Shahi- SAKE-1612.jpg|thumb|[[डोटी राज्य]]का राजाको शिलालेख, [[शक संवत्]] १६१२ (वा १७४७ [[विक्रम सम्वत्|विक्रम संवत्]])मा [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] लिपि प्रयोग गरेर पुरानो [[खस भाषा]] मा 'रैका' मान्धाता शाहीको ताम्र शिलालेख।]] '''बाइसे राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा सार्वभौम रूपमा अवस्थित साना राज्यहरू हन्। यी राज्यहरू [[नेपालको इतिहास|मध्ययुगीन नेपाल]]का खसहरूद्वारा शासित थिए भने आधुनिक नेपालको [[कर्णाली नदी|कर्णाली]]-[[भेरी नदी]]को वरिपरि अवस्थित थिए। वि.सं १८०० देखि १८६६ सम्म [[नेपालको एकीकरण]]को क्रममा बाइसेहरू राज्यहरू [[नेपाल]]मा गाभिएका थिए। [[गोरखा राज्य]]का अन्तिम राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को शासन कालमा नेपालको एकीकरणको प्रयासहरू भएका थिए भने उनको मृत्यु पश्चात् एकीकरणलाई उनका छोरा र नातिले अगाडि बढाएका थिए।<ref>आधारभूत सामान्यज्ञान २०६०, मकालु बुक्स एण्ड स्टेशनर्स</ref> नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे र चौबिसे राज्यहरूका नाम कतिपएमा फरक फरक पाइएका छन्। यि सबै पुस्तकमा भएका नामहरूका राज्यहरू कुनै न कुनै बेला एक पटक स्थापना भएकै थिए। त्यो बेलामा राज्यहरू फुट्ने र जुट्ने काम चलिरहन्थ्यो। बाइसे राज्य भनिएता पनि कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूको सङ्ख्या घटेर कुनै बेला अठार वटा सम्म पुगेको छ भने कुनै बेला बढेर तीसवटा सम्म पनि पुगेको पनि देखिन्छ।<ref name= "Kirtikhamb"/> == नामकरण == जुम्ला राज्यमा ११ वटा पर्वत र ११ वटा नदी भएकाले पहिले पनि [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]]लाई बाइस पाखा भनिन्थ्यो भने जुम्ली जनतालाई बाइस पख्याली भनिन्थ्यो। यस कुरालाई वि.सं. १८०२-१८०८ मा जुम्लाका राजा सुदर्शन शाहको ताम्रपत्र, वि.सं. १८५५ मा सुब्बा भयहरण थापाको आज्ञापत्र र वि.सं. १८७८ मा लेखिएको कल्याल वंशावलीमा उल्लेख गरिएको छ। <ref name= "Kirtikhamb"/> त्यस कारण जुम्ला राज्यको प्रभावमा रहेको र जुम्ला राज्यलाई वार्षिक कर (सिर्तो) बुझाउने सम्पूर्ण कर्णाली क्षेत्रका राज्यहरूलाई बाइसे राज्य भनिएको थियो। यसरी रहेका बाइसी राज्यहरूमा विद्वान भेन्सिटार्टले २२ वटा, कर्कप्याट्रिकले १८ वटा, बुचानन ह्यामिल्टनले २१ वटा, ओल्डफिल्डले १८ वटा र प्रा. डा. राजाराम सुवेदीले ३० वटा नामहरू प्रकाशन गरेका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"> कीर्तिखम्ब पहिलो संस्करण पृष्ठ सङ्ख्या २४- २९ लेखक विश्व के.सी. (पोखरेल)</ref> == राज्यहरू == नेपालमा हाल सम्म प्रकाशन भएका विभिन्न पुस्तकहरूमा बाइसे राज्यहरूका नाम कतिपयमा फरक फरक पाइएका छन्।<ref name= "Kirtikhamb"/> विभिन्न पुस्तकहरूमा लेखकहरूले प्रकाशित बाइसे राज्यहरूका नामहरू यस प्रकार रहेका छन्।<ref> सामाजिक अध्ययन तथा जीवनोपयोगी शिक्षा , कक्षा १२ (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> {| class="wikitable sortable" |+ बाइसी राज्यहरू |- !क्रम !राज्यहरू<ref name"राज्यहरू"> इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १०- १३)</ref> !स्थापना (वि.सं)!! संस्थापक !! विघटन !सन्दर्भ |- |१ | [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] |१४५०|| वि.सं. १४५० मा उत्तमराजका छोरा बलिराजाले जुम्ला राज्यको स्थापना गरेका थिए। |वि.सं. १८४७ मा राजा सूर्यमान शाहको पालामा जुम्ला विशाल नेपालमा विलय भएको थियो। | |- |२ | [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] | १४६१|| वि.सं. १४६१ मा राजा मेदिनी वर्माले जाजरकोटको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा गजेन्द्र शाहको समयमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |३ | [[डोटी राज्य|डोटी]] | १४०९|| वि.सं. १४०९ मा निरयपालले डोटी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | १८४६ मा राज दीप शाहीको शासनकालमा डोटी नेपालमा मिसिएको थियो। | |- |४ | सल्यान | १४७५|| वि.सं. १४४५ मा राजा सुमेरु वर्माले सल्यान राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८२५ मा सल्यानका राजा कृष्ण शाहले नेपालको संरक्षकत्व स्वीकार गरेका थिए । | |- |५ | अछाम | १४५३|| वि.सं. १४८५ इन्द्रवर्मा र चन्द्रवर्माले अछाम राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अछामका राजा देवचन्द्र शाहको समयमा अछाम नेपालमा गाभियो । | |- |६ | रुकुम | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा नरिबमले रुकुम राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा रुकुम नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |७ | बाँफी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा जगदीश वमले बाँफी राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा बाँफीलाई नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |८ | दुल्लु | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवमले दुल्लु राज्यको स्थापना गरेका थिएर | वि.सं. १८४६ मा राजा उतिम शाहको राज्यकालमा दुल्लु नेपालको आश्रित राज्य बनेको थियो। | |- |९ | [[फलावाङ]] | || दाङबाट आएका काला सुल्तानबाट स्थापित भएको थियो। | फलावाङ सल्यान राज्यमा गाभिएको थियो। | |- |१० | दैलेख | १४५३|| वि.सं. १४५३ मा राजा मलैवम्मले दैलेख राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ मा राजा कर्णशाहीको शासनकालमा दैलेख नेपालमा मिलाइएको थियो। | |- |११ | छिल्लीकोट | १७०३|| वि.सं. १७०३ मा दान बहादुर शाह छिल्लीकोटका राजा थिए। | वि.सं. १८४७ मा राजा वीरभद्र शाहको राज्यकालमा यो नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१२ | मुसिकोट | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा जयतुम्बले मुसिकोट राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं.  १८४६ मा राजा मुकुन्द शाहीको राज्यकालमा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१३ | [[दर्ना]] | १४९४|| वि.सं. १४९४ मा राजा  उदयवर्माले दर्ना राज्यको स्थापना गरेका थिए | वि.सं. १८४७ मा रुद्र शाहीका शासनकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१४ | [[धुलीकोट राज्य|धुलिकोट]] | १६२५|| वि.सं. १६२५ मा राजा प्रभात रायले धुलिकोट (सुर्खेत) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४६ भूपनारायण शाहीको राज्यकालमा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१५ | गजुल | १५५०|| वि.सं. १५५० मा राजा जयासिंहले गजुल (रोल्पा) राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१६ | खुम्री | १६२३|| वि.सं. १६२३ मा इन्द्रपालसेनले खुम्री राज्यको स्थापना गरेका थिए। | नेपाल एकीकरणको समयमा नेपाल अधिराज्यमा मिलाइएको थियो। | |- |१७ | बाजुरा | १६५०|| वि.सं. १६५० मा राजा डुगरसिंहले बाजुरा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा अनन्तपालको समयमा बाजुरा राज्य नेपालमा मिसिएको थियो।। | |- |१८ | मालनेटा | १७९०|| वि.सं. १७९० मा मदनराज शाहले मालनेटा राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८६३ मा रूपनारायण शाहको राज्यकालमा मालनेटा नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |१९ | [[बझाङ राज्य|बझाङ]] | १५०३|| वि.सं. १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले बझाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४७ मा राजा समुन्द्र सिंहले नेपालको अगाडि आत्मसमर्पण गरेका थिए। | |- |२० | दाङ | १५५० || वि.सं. १५५० मा राजा दलीसिंहले दाङ राज्यको स्थापना गरेका थिए। | वि.सं. १८४३ मा राजा नवलसिंहको राज्यकालमा दाङ नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२१ | जहारी | १४७५|| वि.सं. १४७५ मा राजा माधववमले जहारी (हालको रुकुम र सल्यान)को स्थापना गरेका थिए। | यसको राजधानी कोटजहारी र चौर जहारीमा थियो । वि.सं. १८४७ मा यो राज्य नेपालमा गाभिएको थियो। | |- |२२ | थलारा | १५०३|| १५०३ मा राजा शक्तिसिंहले थलहारा राज्यको स्थापना गरेका थिए । | वि.सं. १८४६ मा गजेन्द्रसिंहको राज्यकालमा थलहारा (हालको [[बझाङ जिल्ला]])मा गाभिएको थियो। | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।   उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # काजी = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 0iqy16rmbpcr8h5wkm7ny5ebke2nk3g 0 47399 1365604 1365274 2026-07-10T16:33:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365604 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = महावीर सम्शेर राणा |image = |image_size = |caption = |nickname = |office2 = गृहमन्त्री, नेपाल |monarch2 = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] |term_start2 = २०१० असार २ |term_end2 = २०१० फागुन ७ |predecessor2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] |successor2 = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |birth_name = |birth_date = सन् २०११ |birth_place = टंगाल दरबार |death_date = 31st May 1987<ref>{{Cite news|url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb7.htm|title=Kaski and Lamajung|last=Buyers|first=Christopher |date=|work=|publisher=Royal Ark}}</ref> |death_place = कलकत्ता |residence = |alma_mater = |years_active = |occupation = राजनीति<br> व्यवसाय |known_for = |nationality = [[नेपाली]] |religion = |spouse = |relatives = |awards = |website = }} [[मेजर जनरल]] '''महावीर सम्शेर ज.ब.रा.''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को २००८ मंसीर १ गतेको मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। यिनी राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम सम्शेर]]का सन्तान हुन्। ==पारिवारिक पृष्ठभुमि == महावीर शमशेर [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]का नाति तथा प्रकाशशमशेरका छोरा थिए। चन्द्र शमशेरले बनाएको [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सि रोलक्रम]]मा, उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका]] राणामा पर्दथे। बि.सं. १९९० मा जुद्धशमशेरले सि-क्लासका राणालाई निष्कासन गर्दा प्रकाश समशेर र उनका सन्तानहरू त्यसमा परे। उनको सर्वस्वहरण भयो।<ref>[https://www.facebook.com/118885648986492/posts/984458489095866/?app=fbl सुनिल उलाक] </ref> त्यसकारण महावीर शमशेर राणाविरोधी आन्दोलनमा लागे। == राजनीति== श्री ३ हुने रोलक्रमबाट हटेपछि महावीर शमशेर राणाविरोधी अभियानमा सहभागी भए। राणा परिवारबाटै [[राणा शासन]] अन्त्यको लागि लागिपर्नेमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]], [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] लागयत उनको नाम आउँछ। उनीहरूले [[नेपाली कांग्रेस]]को आन्दोलनलाई आर्थिक सहयोग गरे। २००७ फागुन ७ मा नेपालमा प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। त्यसपछि मोहनशमशेरको नेतृत्वमा [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा-कांग्रेस संयुक्त सरकार]] बन्यो। २००८ असोजमा यो सरकार विघटन भयो। त्यसपछि बनेको [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा उनी योजना बिकास, बन, खानी तथा विद्युत मन्त्री भएका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2171 २००८ मंसिर ११ को राजपत्र]</ref> २००९ श्रावण ३१ मा राजा त्रिभुवनले गठन गरेको [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू#२००९ साल श्रावण ३० गते गठन भएका परामर्शदात्रीहरू|परामर्शदाता समिति]]मा महावीर शमशेरलाई गृह र योजना तथा विकास बिभागको (मन्त्रालयको) जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1990|title=श्री ५ महाराजाधिराजका सेक्रेटरीयट नारायणहीटी दरवार काठमाडौंको परामर्शदाताहरुको काम कर्तव्य|last=नारायण|first=गोविन्द| author-link =गोविन्द नारायण | date=२००९ भाद्र १०|work=नेपाल गजेट}}</ref> २०१० असार २ मा बनेको मन्त्रीपरिषदमा पनि उनी मन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437|title=शाही घोषणा|last=शमशेर|first=तिलक|date=२०१० असार ४|work=नेपाल राजपत्र|publisher=[[मुद्रण विभाग (नेपाल)]]}}</ref> नेपाल र भारत सरकारबीच १२ वैशाख २०११ (२५ अप्रिल १९५४) मा कोशी सम्झौता भएको थियो। नेपालका तर्फबाट महावीर शमशेर जबरा र भारतका तर्फबाट [[गुलजरीलाल नन्दा|गुल्जारीलाल नन्दा]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Koshi Agreement between India and Nepal |url=https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |archive-date=2 September 2018 |access-date=2018-05-29 |website=Indian Embassy, Nepal |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902040356/https://www.indianembassy.org.np/water-resources/agreement_on_the_Kosi_project_bet_nepal_india_kathmandu_april25_1954.pdf |date=2018-09-02 }}</ref> ==व्यवसाय == महावीर शमशेर नेपालमा हवाइजहाज सेवाको सुरुवात गर्ने व्यक्ति हुन्। हिमालयन एभिएसनको नाममा नेपालमा पहिलो पटक डिसी ३ हवाईजहाज उडेको थियो। नेपालको राजनीति त्यागेर उनी कलकत्तामा व्यवसाय गर्न थाले। [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा टाइगर सिनेमा, डलहौजी प्रोपर्टिज, हुँमायुँ प्रोपर्टिज, हिमालयन एभिएसन, कलकत्ता क्लब, क्लब थ्री हन्ड्रेड जस्ता कम्पनीका उनी मालिक थिए। == वैवाहिक जीवन == ==मृत्यु== उनको मृत्यु मृगौला फेल भएको कारणले भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:भीमशमशेर खलक]] {{stub}} a9j1v3i5xr5u1rmnjus40ixuwewlf0q 0 48746 1365602 1358328 2026-07-10T15:31:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365602 wikitext text/x-wiki {{भारतीय व्यञ्जन}} ''पूरन पूर्ण'' हो वा ''दाल बाटी'', ''तंदूरी रोटी'' होस् वा ''शाही पुलाव'', ''पञ्जाबी खाना'' होस् वा ''मारवाडी खाना'', '''भारतीय भोजन'''को आफ्नो एक विशेषता छ र यसै कारणले आज संसारका सबै ठूला देशहरूमा भारतीय भोजनालय पाइन्छन् जो अत्यन्त लोकप्रिय छन्। विदेशहरूमा प्रायः सप्ताहान्त अथवा अवकाशहरूमा भोजनका लागि मानिस भारतीय भोजनालहरूमा नैं जान अधिक इच्छा गर्दछन्। स्वादिष्ट खाना बनाउनु एक कला हो, यसै कारणवश भारतीय संस्कृतिमा यसलाई ''पाक कला'' भनिएको छ। भारतीय भोजन विभिन्न प्रकारको पाक कलाहरूको संगम हो। यसमा पञ्जाबी खाना, मारवाडी खाना, दक्षिण भारतीय खाना, [[शाकाहार|शाकाहारी]] खाना, [[मांसाहारी]] खाना आदि सबै सम्मिलित छन्। भारतीय ग्रेभी, जसलाई कि प्राय करी/तरी पनि भनिन्छ,को आफ्नो अलग्गै इतिहास छ। यो कुरा जान्दा आश्‍चर्य हुनेछ कि भारतीय करीको इतिहास ५००० वर्ष पुरानो छ। प्राचीन कालमा, जब भारत आउनका लागि केवल खैबर-दर्रा नैं एकमात्र मार्ग थियो किनभनें ती दिनहरूमा समुद्री मार्गको खोज पनि भएको थिएन। यहाँ आउने विदेशी व्यापारीहरूलाई भारतीय भोजन प्रति यति विघ्न चासो थियो कि ती यसलाई पकाउने विधि सिक्ने गरिन्थ्यो र भारतका मोतिहरुका साथै साथ विश्‍वप्रसिद्ध गरम मसाला किनेर आफ्नो साथ लान कहिले पनि भुलेनन्। करी शब्द तमिलका कैकारी, जसको अर्थ हुन्छ विभिन्न मसालहरुका साथ पकाएको सब्जी,बाट बनिएको छ। ब्रिटिश शासनकालमा कैकारी प्रति अंग्रेजहरूलाई यति इच्छा पलायो कि उनले त्यसलाई काट-छाँट गरी सानो पारेर '''करी''' बनाई दिए। आज त यूरोपियन देशहरूमा करी इण्डियन डिशेसको पर्याय बनेको छ। स्रोतः [http://www.agoodplace4all.com/recipes/ भारतीय भोजन अनि पाक कला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409182327/http://agoodplace4all.com/recipes/ |date=2008-04-09 }} == उत्तर भारतीय खाना == * [[कश्मीरी खाना]] ** [[रोगन जोस|रोगन जोश]] * [[पञ्जाबी खाना]] == दक्षिण भारतीय खान == [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारतीय]] खाना भारतका द्रविड राज्यहरुका खानालाई भनिन्छ। यसमा मुख्यतः [[तमिलनाडु|तमिल नाडु]], [[कर्नाटक]], [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[केरल]] राज्य गनिन्छन्। === प्रकार === * [[तमिल खाना]] * [[मलयाली खाना]] * [[कन्नड खाना]] र * [[आन्ध्र खाना]] सामान्यतया यस [[छदराबादी खाना]] गनिंदैन। त्यसको आफ्नो अलग गणना छ। [[इडली]], [[दोसा]], [[सांबर]], [[रसम]], [[उत्तपम]], [[अवियल]], [[वत्ताकुरम]] == मध्य भारतीय खाना == == पश्चिम भारतीय खाना == * [[गुजराती खाना]] ** [[ढोकला]], [[हाँडवो]], [[खांडवी]], [[उन्धीयुं]], [[दाळ ठोकळी]], [[बटाका पौंआ]] === [[मराठी खाना]] === [[पुरण पोळी]], [[आंबट वरण]], पुरण पोली महाराष्ट्रको सांस्कृतिक मिष्टान्न हो। प्रत्येक मङ्गल प्रसंग पुरण पोलीको बिना अधुरो छ। चनाको दाल, गुड र गहुको आटा यी पुरण पोली बनाउने सामग्री हुन्। चनेको दाल उमालेर गुडका साथ मिलाएर पिंधिन्छ। फेरि यी मिश्रण परौठाको प्रकार मुछेर आटामा भरेर आगामा सेकाइन्छ। == पूर्व भारतीय खाना == * [[बङ्गाली खाना]] * [[मैथिल खाना]] ** [[हाल्नु]],[[माछा भात]],[[बओरी]],[[मखानको खीर]],[[सक्रोरी]],[[दहीमाछा]] ,[[दही चिउरा]] , [[तिलकोर]] * [[उत्तर पूर्वको खाना]] ** [[मोमो]], [[थुक्पा]], [[तुंगतप]], [[आंरी]] == पारंपरिक क्षेत्रीय खनपान == === कश्मीरी === * [[यखनी]] * [[कश्मीरी पुलाव]] * [[गुश्तावा]] === पञ्जाबी === * [[तन्दूरी चिकन|तंदूरी चिकन]] * [[तोरीको साग]] * [[दाल मखानी]] * [[छोला भटूरा]] * [[राजमा भात]] === [[अवधी खाना]] === * [[दम पुख्त]] * [[बिरअथवा]] * [[काकोरी कबाब]] * [[शामी कबाब]] * [[मलाई गिलौरी]] === राजस्थानी === * [[दाल बाटी]] * [[चूरमा]] === गुजराती === * [[ढोकला]] * [[खांडवी]] * [[लस्सी]] * [[बाफला]] * [[थेपला]] === मराठी === * [[वडा पाव]] * [[श्रीखंड]] * [[भेलपूर्ण]] === कोंकणी/गोआनी === * [[धनसाक]] * [[विंडालू]] === केरल === * [[अप्पम]] * [[अवियल]] * [[फिश मोली]] === दक्षिण भारतीय === * [[इडली]] * [[सांभर]] * [[मैसूर पाक]] === छदराबादी === * [[छदराबादी बिरअथवा]] * [[हलीम]] * [[दाल गोश्त]] === पूर्वी === * [[भाप्पा इलिश]] * [[माछ झोल]] * [[रसदाना]] * [[संदेश (मिठाई)]] === पूर्वोत्तर === * [[मोमो]] * [[थुपका]] * [[फिश टहरुगा]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[मिठाई]] {{भारतीय खाना}} == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/cookery/indian/ भारतीय व्यञ्जन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421101629/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/cookery/indian/ |date=2012-04-21 }} {{Commonscat|Cuisine of India}} [[श्रेणी:भारतीय खाना]] [[श्रेणी:खान पान]] o0cj2at8teikc0tc7ewq1wrmcy82ovt 0 49482 1365606 1274143 2026-07-10T17:11:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365606 wikitext text/x-wiki {{अनुवादित हिन्दी}} [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्ममा '''मुहूर्त''' एक समय मापन एकाई हो। वर्तमान नेपाली भाषामा यस शब्दलाई कुनै [https://www.voodoo-and-magic.com/lottery-spells/ कार्यलाई आरम्भ] गर्ने शुभ साईतलाई भनिने गरिएको छ । एक मुहूर्त बराबर हुन्छ दुइ [[घडी]] को, वा लगभग ४८ [[मिनट]] को । अमृत/जीव महूर्त र [[ब्रह्म मुहूर्त]] धेरै श्रेष्ठ हुन्छ ; [[ब्रह्म]] मुहूर्त [[सूर्योदय]]देखि पच्चीस नाडीहरू पूर्व, अर्थात लगभग दुइ घण्टा पूर्व हुदछ। यो समय [[योग]] साधना र ध्यान लगाउनको लागि सर्वोत्तम भनिएको छ। '''मुहुर्तहरूका नाम''' {| class="wikitable" !No. !Time !Name !Muhurta |- |1 |06:00 - 06:48 |RUDRA |रुद्र |- |2 |06:48 - 07:36 |AHI |आहि |- |3 |07:36 - 08:24 |MITRA |मित्र |- |4 |08:24 - 09:12 |PITRU |पितॄ |- |5 |09:12 - 10:00 |VASU |वसु |- |6 |10:00 - 10:48 |VARA |वाराह |- |7 |10:48 - 11:36 |VISVADEVA |विश्वेदेवा |- |8 |11:36 - 12:24 |VIDHI |विधि |- |9 |12:24 - 13:12 |SATAMUKHI |सतमुखी |- |10 |13:12 - 14:00 |PURUHUTA |पुरुहूत |- |11 |14:00 - 14:48 |VAHINI |वाहिनी |- |12 |14:48 - 15:36 |NAKTANCARA |नक्तनेरा |- |13 |15:36 - 16:24 |VARUNA |वरुण |- |14 |16:24 - 17:12 |ARYAMA |अर्यमा |- |15 |17:12 - 18:00 |BHAGA |भग |- |16 |18:00 - 18:48 |GIRISHA |गिरीश |- |17 |18:48 - 19:36 |AJAPAD |अजपाद |- |18 | 19:36 - 20:24 |AHIRBUDHNYA |अहिर बुध्न्य |- |19 | 20:24 - 21:12 |PUSA |पुष्य |- |20 |21:12 - 22:00 |ASWINI |अश्विनी |- |21 |22:00 - 22:48 |YAMA |यम |- |22 |22:48 - 23:36 |AGNI |अग्नि |- |23 |23:36 - 24:24 |VIDHATR |विधातॄ |- |24 |24:24 - 01:12 |KANDA |क्ण्ड |- |25 |01:12 - 02:00 |ADITI |अदिति |- |26 |'''02:00''' - 02:48 |JIVA/AMRITA |'''जीव/अमृत''' |- |27 |02:48 - 03:36 |VISNU |विष्णु |- |28 |03:36 - 04:24 |YUMIGADYUTI |युमिगद्युति |- |29 |04:24 - 05:12 |'''BRAHMA''' |'''ब्रह्म''' |- |30 |05:12 - 06:00 |SAMUDRAM |समुद्रम |- |} {{हिन्दू काल गणना}} ==सन्दर्भ== *''Dictionary of Hindu Lore and Legend'' (ISBN ०-५००-५१०८८-१) by Anna Dallapiccola *[http://www.indianastrology.com/hindi/Mahurat/muharat-yogdan.asp कार्य सफलतामा मुहूर्तको योगदान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607025125/http://www.indianastrology.com/hindi/Mahurat/muharat-yogdan.asp |date=2008-06-07 }} ==बाह्य कडीहरू== *[http://vinaymangal.googlepages.com/VedicTimeTravel.pdf वैदिक समय यात्रा, विनय मङ्गल द्वारा विस्तॄत सार ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527230305/http://vinaymangal.googlepages.com/VedicTimeTravel.pdf |date=2008-05-27 }} *[http://hindi.webdunia.com/religion/astrology/muhrat/ आजको मुहूर्त] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217163435/http://hindi.webdunia.com/religion/astrology/muhrat/ |date=2012-02-17 }} [[श्रेणी:हिन्दू दार्शनिक सिद्धान्त]] 6zzzb28aote8d11uwczq1ymxt6bza8j 0 53773 1365596 1365424 2026-07-10T12:48:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365596 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिस्टेनस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्यान्ड|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्यान्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओसिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर मध्यक हो, औसत]] होइन। छड्के अक्षरमा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाटी|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्सल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्यान्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पपुवा न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन द्वीप|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|टुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअटु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |date=1 February 2016 }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title= Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26}}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |date=2016-03-13 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |date=2016-01-19 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] idl30n9mc5bqljjwvj0jjr9l9yqi99j 0 54437 1365626 1338487 2026-07-10T20:12:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365626 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = वानीरा गिरि | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = नेपाली | image = Banira Giri2 (cropped).jpg | caption = वानीरा गिरि | birth_date = {{Birth date|1946|04|11}} | birth_place = [[खरसाङ|खर्साङ]], [[दार्जिलिङ]] | death_date = {{Death date and age|2021|05|23|1946|04|11}} | death_place = [[काठमाडौँ]] | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | nationality = [[नेपाली]] | other_names = | citizenship = | education = [[विद्यावारिधी|विद्यावारिधि]] ([[नेपाली साहित्य]]) | alma_mater = | occupation = शिक्षण, लेखन | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[कविता]], [[उपन्यास]] | notable_works = कारागार, एउटा जिउँदो जङ्गबहादुर, मेरो आविष्कार | style = | influences = | influenced = | home_town = [[काठमाडौँ]] | salary = | height = | weight = | television = | title = | term = | religion = | spouse = शङ्कर गिरी | partner = | children = अपूर्ण गिरि, अपराजिता गिरि | parents = इन्द्रराज गिरि, जानकीदेवी | relatives = | callsign = | awards = रत्नश्री स्वर्ण पदक<br /> [[गोरखा दक्षिण बाहु]] चौथा<br />लोकप्रिया देवी पुरस्कार-२०४८<br /> [[साझा पुरस्कार]] - २०५६<br />महाकवि देवकोटा पुरस्कार - २०७३ | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''वानिरा गिरि''' (वि.सं. २००२ चैत २९ – २०७८ जेठ १०) एक नेपाली साहित्यकार थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/BaniraGiri.html |title=Banira Giri - Nepali poet: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office) |publisher=Loc.gov|date=January 11, 2016|accessdate=2018-04-15}}</ref><ref name="srrasta">{{cite web|url=http://srrasta.blogspot.in/2008/02/blog-post_2259.html|title= वानिरा गिरी : नेपाली लेखकहरूको वैयक्तिक विवरण पुस्तकालय|website=srrasta.blogspot.in|date=Saturday, February 2, 2008 |accessdate=2018-04-15}}</ref><ref name="rabinsxp1">{{cite web|url=https://www.rabinsxp.com/blog/2010/03/%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87.html|title=नारीचुली – देवी शर्मा – प्रेमा शाह – वानिरा गिरी – मीरा प्रधान रेम – भुवन ढुङ्गाना – माया ठकुरी – कुन्ता शर्मा – शान्ति छेत्री – बेन्जु शर्मा – तोया गुरुङ – पद्मावती सिंह – उषा ठाकुर–|trans-title=|first=RABINS|last=LAMICHHANE|website=rabinsxp.com|date=MARCH 28, 2010|accessdate=2018-04-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509203814/https://www.rabinsxp.com/blog/2010/03/%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80%e0%a4%9a%e0%a5%81%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%87.html |date=2019-05-09 }}</ref> उनी [[नेपाली साहित्य]]मा [[विद्यावारिधी]] गर्ने प्रथम नारी स्रष्टा पनि थिइन्।<ref name="poetryinternationalweb">{{cite web|url=https://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23468/23454/Banira-Giri|title=Banira Giri: Nepal|trans-title=|publisher=Poetry International Web|date=|accessdate=2018-048-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115043854/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23468/23454/Banira-Giri |date=2018-01-15 }}</ref><ref name="arthadainik">{{cite web|url=http://www.arthadainik.com/news/4167|title=जसले पहिलो बनेर इतिहास रचे ! नेपालका ४४ महिलाको सूची|publisher=|website=arthadainik.com|date=मङ्गलबार, असार २८, २०७३ साल,|accessdate=2018-04-15}}</ref><ref name="HimalayanVoices">{{Cite web| title = Banira Giri (b. 1946)| work = Himalayan Voices| url = https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/viewdocId=ft729007x1&chunk.id=d0e8862&toc.depth=1&toc.id=d0e8862&brand=ucpress| accessdate = 2018-04-15| date = 1991| 6 = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124180945/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/viewdocId%3Dft729007x1%26chunk.id%3Dd0e8862%26toc.depth%3D1%26toc.id%3Dd0e8862%26brand%3Ducpress |date=2020-11-24 }}</ref><ref name="sajhapost"/> ==प्रारम्भिक जीवन== वानिराको जन्म [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[दार्जिलिङ]]मा भएको थियो। उनको पिताको नाम इन्द्रराज गिरि र माताको नाम जानकीदेवी हो। आफ्नो परिवारको ६ जना सन्तानहरू मध्ये उनी सबैभन्दा कान्छी थिइन्। उनको वालयकालको नाम सत्यदेवी थियो। सात वर्को कलिलो उमेरमै उनकी आमाको देहान्त भएको थियो। उनले पिताको इक्षा अनुरूप विज्ञान विषय लिएर प्रवीणता प्रमाणपत्र तह पढेकी हुन्।<ref name="rabinsxp1"/> [[चित्र:Banira Giri2.jpg|thumb|मिति ९ मङ्सिर, २०६४ मा राष्ट्रिय नाचघर जमल काठमाडौँमा साझा प्रकाशनले आयोजना गरेको वृहत् पुस्तक प्रदर्शनीमा कवि दिनेश अधिकारीका साथमा वानिरा गिरि]] ==शिक्षा तथा कार्य जीवन== चार वर्षर्कै उमेरदेखि [[ढाँचा:देवनागरी वर्णमाला|नेपाली वर्णमाला]] पढ्न थालेकी वानिरा गिरीले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा स्कट मिसन स्कुलबाट उत्तीर्ण गरेकी हुन्। ६ कक्षासम्मको अध्ययनपछि उनी सेन्ट जोसेफ स्कुलमा भर्ना भई सोही स्कुलबाट उनले वि.सं. २०१६ सालमा [[प्रवेशिका परीक्षा]] उत्तीर्ण गरिन्। स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरिसकेपछि श्री ५ महेन्द्र छात्रवृत्ति पाएर उनी मानविकी विषय लिएर स्नातोकोत्तर पढ्न वि.सं. २०२२ सालमा [[काठमाडौँ]] आएकी थिइन्। उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातोकोत्तर र त्यसपछि [[विद्यावारिधी]] पुरा गरिन्। उनले आफ्नो मन पर्ने कवि [[गोपालप्रसाद रिमाल|गोपाल प्रसाद रिमाल]]को काव्यहरूमाथि सोध गरि ‘गोपालप्रसाद रिमालका काव्यमा स्वच्छन्दतावाद’ लाई विद्यावारिधीको विषय बनाइन् जसले गर्दा उनी नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधी गर्ने प्रथम नारी हुन सफल भइन्।<ref name="rabinsxp1"/><ref name="HimalayanVoices"/> ==व्यक्तिगत जीवन== काठमाडौँ आएपछि उनको परिचय शङ्कर गिरिसँग भयो र अन्तत: वि.सं. २०२३ सालमा गिरिसँग उनी वैवाहिक जीवनमा बाँधिन पुगिन्। यिनीहरूको एक छोरा अपूर्ण तथा एक छोरी अपराजिता छन्।<ref name="rabinsxp1"/> ==मृत्यु== वरिष्ठ साहित्यकार तथा लेखक डा वानिरा गिरिको निधन ७५ वर्षको उमेरमा वि.सं.२०७८ साल जेष्ठ १० गते आइतबार राति १० बजे नयाँबानेश्वरस्थित निजामती कर्मचारी अस्पतालमा भएको हो। झण्डै ३ वर्षदेखि अल्जाइमर्स रोगबाट ग्रसित वानीरालाई मृत्युको ३ साताअघि कोरोना पोजिटिभ देखिएको थियो।<ref name="sajhapost">{{cite web|url=https://www.sajhapost.com/2021/05/24/306171.html|title=रहिनन् वरिष्ठ साहित्यकार वानिरा गिरी|trans-title=|first=|last=|website=sajhapost.com|publisher=साझापोष्ट|date=जेष्ठ १०, २०७८|accessdate=2021-04-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524064023/https://www.sajhapost.com/2021/05/24/306171.html |date=2021-05-24 }}</ref><ref name="deshsanchar">{{cite web|url=https://deshsanchar.com/2021/05/24/513007/?fbclid=IwAR3fSIKlBmPRJz8zi3fDO7x9T5d2Y18SCujL2TvqH7Bq8kQfAEXi4M3e1xU|title=अग्रज लेखिका डा. बानिरा गिरिको निधन|trans-title=|first=| last=| website=deshsanchar.com|publisher=देशसञ्चार | date=जेष्ठ १०, २०७८|accessdate=2021-04-24}}</ref><ref name="ekagaj">{{cite web|url=https://ekagaj.com/article/arts/14971?fbclid=IwAR3RycF36FohTMIOk5Rss5LQKNHtG1cK1RjKMRBS7uB9zeTotkp50Jxd_ts|title='कारागार'बाट निस्किइन् वानीरा|trans-title=|first=|last=|website=ekagaj.com|publisher=ईकागज|date=जेष्ठ १०, २०७८|accessdate=2021-04-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524104513/https://ekagaj.com/article/arts/14971?fbclid=IwAR3RycF36FohTMIOk5Rss5LQKNHtG1cK1RjKMRBS7uB9zeTotkp50Jxd_ts |date=2021-05-24 }}</ref> ==लेखन एवम मुख्य कृतिहरू== ===कविता सङ्ग्रह=== * एउटा जिउँदो जङ्गबहादुर * जीवन: थामहरू - २०३४ * शब्दातीत शान्तनु - २०५६ * काठमाडौँं काठमाडौँं ===उपन्यास=== * कारागार - २०३५<ref name="madanpuraskar">{{cite web|url=http://madanpuraskar.org/monographs/|title=कारागार|website=madanpuraskar.org|date=|accessdate=2018-04-1५}}</ref> * निर्बन्ध - २०४४ ===आत्मकथा=== * मेरो आविष्कार - २०४१ === यात्रा संस्मरण === * रोकिनेले आकार दिन सक्दैन === निबन्ध === * पर्वतको अर्को नाम पार्वती * जङ्गल जङ्गल ==पुरस्कार/मान-सम्मान/पदक== * रत्नश्री स्वर्ण पदक * गोरखा दक्षिणबाहु चौथा * लोकप्रिया देवी पुरस्कार-२०४८ * [[साझा पुरस्कार]] - २०५६ * नेपाली साहित्यका विश्व नारी रत्न - <ref name=" khabar">{{cite web|url=http://khabar.jp/2014/04/dr-banira-giri-to-get-5-lakh-reward/|title=" डा गिरीलाई रु पाँच लाख पुरस्कार : विश्व नारी साहित्य सम्मेलन जेठमा हुने"|website=khabar.jp|date=April 8, 2014|accessdate=2018-04-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150917105238/http://khabar.jp/2014/04/dr-banira-giri-to-get-5-lakh-reward/ |date=2015-09-17 }}</ref><ref name="nagariknews">{{cite web|url=http://archive.nagariknews.com/entertainment/other/story/16251.html/|title="पाँच लाखको पुरस्कार वानिरा गिरीलाई "|publisher=नागरिक|website=nagariknews.com|date=मङ्गलबार २५ चैत, २०७०|accessdate=2018-04-15}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="sahityasansar">{{cite web|url=http://www.news.sahityasansar.com/2014/04/biswa-nari-sahitya.html|title=विश्व नारी साहित्य सम्मेलन जेठमा, वानिरा गिरीलाई पाँच लाखको पुरस्कार|website=news.sahityasansar.com|date=|accessdate=2018-04-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930033814/http://www.news.sahityasansar.com/2014/04/biswa-nari-sahitya.html |date=2020-09-30 }}</ref> * महाकवि देवकोटा पुरस्कार - २०७३<ref name="nigarani">{{cite web|url=http://nigarani.com/article/|title=देवकोटा पुरस्कारका लागि पाँच स्रष्टा छनोट|publisher=निगरानी|website=nigarani.com|date=2016-12-14|accessdate=2018-04-15}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nepalkhabar">{{cite web|url=https://nepalkhabar.com/np/news/entertainment/7255/.htm/|title=एक लाख रूपैयाँको देवकोटा पुरस्कार पाउने पाँच स्रष्टा छानिए|publisher=नेपालखबर|website=nepalkhabar.com|date=२९ मङ्सिर २०७३, बुधबार|accessdate=2018-04-15}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="tourism">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.np/ne/newsdetail.php?id=45/|title=प्रेस विज्ञप्ति - महाकवि देवकोटा पुरस्कार - वि.सं. २०७३|publisher=नेपाल सरकार, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय|website=tourism.gov.np|date= २०७३।८।२७|accessdate=2018-04-15}}</ref><ref name="onlinekhabar">{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/12/513595|title=यी हुन् यस वर्षको महाकवि देवकोटा पुरस्कार पाउनेहरू|publisher=|website=onlinekhabar.com|date=२०७३ मङ्सिर २९ गते|accessdate=2018-04-15}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|colwidth=30em}} ==बाह्य कडीहरू== * <span class="plainlinks">[http://kavitakosh.org/kk/वानिरा_गिरी कविता कोश]</span> * [http://www.ekantipur.com/saptahik/article/?id=6040 साहित्यकार डा. बानिरा गिरीको बैंसका बेला]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.onlinekhabar.com/2019/11/811736?fbclid=IwAR0B3ritZTUmSFDFP6HPoc5ia0aAbepBuwThk_fGYgAEwdvXHkgfaiSzfqk#.Xc_cM3pwG0E.facebook विस्मृतिमा बानिरा] {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} {{Authority control|VIAF=69871245}} [[श्रेणी:साहित्यकार]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:साझा पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू]] 45hpacpd67ja5gzntgj5ru1625zdi69 0 81823 1365595 1165617 2026-07-10T12:30:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365595 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = न्युजिल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का २०१५-१६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्युजिल्यान्ड | team2_image = Flag of Sri Lanka.svg | team2_name = श्रीलङ्का | from_date = १० डिसेम्बर २०१५ | to_date = १० जनवरी २०१६ | team1_captain = [[ब्रेन्डन म्याकुलम]] <small>(टेस्ट र पहिलो र दोस्रो एकदिवसीय)</small><br>[[केन विलियम्सन]] <small>(तेस्रो, चौथो र पाचौँ एकदिवसीय र टि२० अन्तराष्ट्रिय)</small> | team2_captain = [[एन्जेलो म्याथ्युस]] <small>(टेस्ट र एकदिवसीय)</small><br>[[दिनेस चान्डिमल]] <small>(टि२०)</small> | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[केन विलियम्सन]] (२६८) | team2_tests_most_runs = [[दिनेश चान्डिमल]] (१९२) | team1_tests_most_wickets = [[तिम साउथी]] (१३) | team2_tests_most_wickets = दुस्मान्था छामीरा (१२) | player_of_test_series = | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = [[मार्टिन गप्टिल]] (३३१) | team2_ODIs_most_runs = [[मिलिन्दा सिरिवार्दाना]] ११७ | team1_ODIs_most_wickets = [[माट्ट हेनरी (क्रिकेट खेलाडी)|माट्ट हेनरी]] (१३) | team2_ODIs_most_wickets = [[नुवान कुलासेकारा]] (४) | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = ० | team1_twenty20s_most_runs = [[मार्टिन गप्टिल]] (१२१) | team2_twenty20s_most_runs = [[एन्जेलो म्याथ्युस]] (८५) | team1_twenty20s_most_wickets = [[ग्रान्ट इलियोट]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[नुवान कुलासेकारा]] (२) | player_of_twenty20_series = }} २०१५ डिसेम्बर देखि २०१६ जनवरी सम्म[[श्रीलङ्का राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|श्रीलङ्का]]ले [[न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|न्युजिल्यान्ड]]को भ्रमण गरेको छ । यस भ्रमणमा रहदा २ टेस्ट, ५ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय र २ टि२० अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेको छ ।<ref name="Matches">{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/about/305/icc-ftp-future-tours-program/future-tours-programme-ftp |title=Sri Lanka will fly again to Kiwi Land |accessdate=26 June 2015 |work=ICC }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924032519/http://www.icc-cricket.com/about/305/icc-ftp-future-tours-program/future-tours-programme-ftp |date=24 September 2015 }}</ref><ref name="Tour">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/story/914119.html |title=ODI cricket returns to Basin Reserve |accessdate=27 August 2015 |work=ESPNCricinfo}}</ref> न्युजिल्यान्डले टेस्ट शृङ्खला २-०, एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय शृङ्खला ३-१ र टि२० अन्तर्राष्ट्रिय शृङ्खला २-० ले जित्यो ।टि२० अन्तर्राष्ट्रियमा पराजित भए सँगै श्रीलङ्काले [[आइसिसी टि२० अन्तर्राष्ट्रिय च्याम्पियनसिप|टि२० वरियताक्रम]]मा प्रथम स्थान १६ महिना पछि गुमाउन पुगेको छ ।<ref name="ranking">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/960173.html |title=West Indies climb to No. 1 in T20 rankings |accessdate=10 January 2016 |work=ESPNCricinfo}}</ref> ==खेलाडीहरू== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=2|टेस्ट !colspan=2|ओडिआई !colspan=2|टि२०आई |- !{{cr|NZ}}<ref>{{cite news |title=New Zealand keep faith in Guptill, Craig |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/946021.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=1 December 2015 |accessdate=1 December 2015 }}</ref> !{{cr|SL}}<ref name="SLsquads">{{cite news |title=Uncapped Jayasundera picked for NZ Tests |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/941739.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=17 November 2015 |accessdate=17 November 2015 }}</ref> !{{cr|NZ}} <ref name="NZODI">{{cite news |title=Boult rested; Nicholls earns maiden call-up |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/952267.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=14 December 2015 |accessdate=14 December 2015 }}</ref> !{{cr|SL}}<ref name="SLsquads" /> !{{cr|NZ}}<ref name="T20 Squad">{{cite news |title=Anderson returns as batsman for T20s |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/956429.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=30 December 2015 |accessdate=30 December 2015 }}</ref> !{{cr|SL}}<ref name="SLsquads" /> |- style="vertical-align:top" | * [[ब्रेन्डन म्याकुलम]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) * [[रोस टेलोर]] (उपकप्तान) * [[ट्रेन्ट बौल्ट]] * डौग ब्रासवेल * मार्क क्राइग * [[मार्टिन गप्टिल]] * टम लथम * [[टिम साउथी]] * बिजे वाट्लिङ ([[विकेट-किपर|वि कि]]) * [[केन विलियम्सन]] * मिचेल सान्टनर * नेइल वाग्नर | * [[एन्जेलो म्याथ्युस]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) * दुश्मान्था छामीरा * [[दिनेश चान्डिमल]] ([[विकेट-किपर|वि कि]]) * [[रङ्गना हेराथ]] * उडारा जयसुन्देसा * [[दिमुथ करुणारत्ने]] * [[सुरङ्गा लक्मल]] * [[कुसल मेन्डिस]] ([[विकेट-किपर|वि कि]]) * दिल्रुवान परेरा * <s>[[कुसल परेरा]]</s> * [[नुवान प्रदीप]] * <s>[[धम्मिका प्रसाद]]</s> * मिलिन्दा सिरिवार्दाना * जेफ्रेए भन्देरसे * किथुरुवान भिथानागे * विश्वा फर्नाड्डो * [[कौशल सिल्भा]] ([[विकेट-किपर|वि कि]]) | * [[ब्रेन्डन म्याकुलम]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) * [[डौउग ब्रासवेल]] * [[मार्टिन गप्टिल]] * [[माट्ट हेनरी (क्रिकेट खेलाडी)|माट्ट हेनरी]] * [[मिचेल म्याक्लेनघान]] * [[एडम मिल्ने]] * [[हेनरी निचोल्स (क्रिकेट खेलाडी)|हेनरी निचोल्स]] * [[लुक रोन्ची]] * [[मिचेल सान्तनर]] * [[ईश सोधि]] * [[रोस टेलोर]] * [[केन विलियम्सन]] * [[जर्ज वोर्कर]] | * [[एन्जेलो म्याथ्युस]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) * दुश्मान्था छामीरा * [[दिनेश चान्डिमल]] ([[विकेट-किपर|वि कि]]) * [[तिलकरत्ने दिलशान]] * दनुस्का गुनाथिलाका * छामारा कपुगेदेरा * [[लासिथ मालिङ्गा]] * [[अजन्था मेन्डिस]] * [[सुरङ्गा लक्मल]] * <s>[[कुसल परेरा]]</s> * [[नुवान प्रदीप]] * <s>[[धम्मिका प्रसाद]]</s> * [[सचिथ्रा सेनानाएके]] * मिलिन्दा सिरिवार्दाना * [[लाहिरु थिरिमान्ने]] * जेफ्रेए भन्देरसे * [[नुवान कुलासेकारा]] | * [[केन विलियम्सन]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) * [[कोरे एन्डरसन]] * [[ट्रेन्ट बौल्ट]] * [[ग्रान्ट इलियोट]] * [[मार्टिन गप्टिल]] * [[माट्ट हेनरी (क्रिकेट खेलाडी)|माट्ट हेनरी]] * [[मिचेल म्याक्लिनघान]] * [[एडम मिल्ने]] * [[कोलिन मुन्रो]] * [[लुक रोन्ची]] ([[विकेट-कीपर|विकि]]) * [[मिचेल सान्टनर]] * [[ईश सोधि]] * <s>[[तिम साउथी]]</s> * [[रोस टेलोर]] | * <s>[[लासिथ मालिङ्गा]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]])</s> * [[दिनेश चान्डिमल]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|कप्तान]]) ([[विकेट-किपर|वि कि]]) * <s>[[कुसल परेरा]] ([[विकेट-किपर|वि कि]])</s> * [[नुवान कुलासेकारा]] * [[सचिथ्रा सेनानाएके]] * मिलिन्दा सिरिवार्दाना * जेफ्रेए भन्देरसे * [[एन्जेलो म्याथ्युस]] * दुश्मान्था छामीरा * [[तिलकरत्ने दिलशान]] * दनुस्का गुनाथिलाका * छामारा कपुगेदेरा * [[शेहान जयसूर्या]] * [[थिसारा परेरा]] * इसुरु उडाना * किथुरुवान भिथानागे |} श्रीलङ्काको टेस्ट खेलाडीको सूचीमा [[धम्मिका प्रसाद]] घाइते भएपछि उनलाई विश्वा फर्नाड्डोले प्रतिस्थापन गरे ।<ref name="Fernando">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/949009.html |title=Uncapped Fernando to replace injured Prasad |accessdate=6 December 2015 |work=ESPNCricinfo}}</ref>। एकदिवसीयमा भने उनलाई [[नुवान कुलासेकारा]]ले प्रतिस्थापन गरेका छन् ।<ref name="Kulasekara">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/953125.html |title=Kulasekara replaces Prasad in ODI squad |accessdate=6 December 2015 |work=ESPNCricinfo}}</ref> प्रतिबन्धित औषधि प्रयोग गरेकाले [[कुसल परेरा]] आइसिसीबाटध प्रतिबन्धमा परेपछि उनको स्थानमा [[कौसल सिल्भा]]लाई बोलाइयो<ref name="Kusal">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/949661.html |title=Kusal Perera tests positive for banned substance, out of NZ tour |publisher=ESPNCricinfo |date=7 December 2015| accessdate=7 December 2015}}</ref> । [[लासिथ मालिङ्गा]]लाई टि२० कप्तानको रूपमा छनौट गरिएको भएपनि उनी घाइते भएका कारण उनको स्थानमा [[दिनेश चान्डिमल]]लाई खेलाइएको थियो ।<ref name="Malinga">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/956287.html |title=Chandimal to stand in for injured Malinga in NZ T20s |publisher=ESPNCricinfo |date=29 December 2015| accessdate=29 December 2015}}</ref> दनुस्का गुनथिलाका र [[सुरङ्गा लक्मल]]लाई पनि टिममा समावेश गरिएको छ ।<ref name="Malinga" /> अन्तिम एकदिवसीयमा माट्ट हेनरीको स्थानमा [[ट्रेन्ट बौल्ट]] मौका दिइएको थियो भने [[जर्ज वोर्कर]]लाई टिमबाट हटाइएको थियोे ।<ref name = "T20 Squad" /> खुट्टामा चोट लागेको कारण [[टिम साउती]] टि२० अन्तर्राष्ट्रियमा खेल्न असमर्थ भए र उनको स्थानमा माट्ट हेनरी टिममा परेका थिए ।<ref name="Southee">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/958579.html |title=Southee ruled out of Sri Lanka T20s |publisher=ESPNCricinfo |date=5 January 2016| accessdate=5 January 2016}}</ref> ==भ्रणम खेल== === तीन दिवसीय: न्युजिल्यान्ड क्रिकेट बोर्ड प्रेसिडेन्ट XI vs श्रीलंकन === {{Test match |date = ३–५ डिसेम्बर |team1 = {{cr-rt|SRI|name=श्रीलंकन}} |team2 = {{cr|NZL|name=न्युजिल्यान्ड क्रिकेट बोर्ड प्रेसिडेन्ट XI}} |time = | score-team1-inns1 = १९३ (७५.२ ओभर) | runs-team1-inns1 = [[दिमुथ करुणारत्ने]] ९३ (१७७) | wickets-team1-inns1 = तिम जोन्स्टन ४/४३ (१६ ओभर) | score-team2-inns1 = ३९९/८d (८४.३ ओभर) | runs-team2-inns1 = बेन स्मिथ ८१ (१०८) | wickets-team2-inns1 = दुस्मान्था छामीरा ४/५७ (१०.३ ओभर) | score-team1-inns2 = २२६/६ (७१ ओभर) | runs-team1-inns2 = उदारा जयसुन्देरा ६३ (१५३) | wickets-team1-inns2 = जेम्स वकेर २/२१ (१२ ओभर) | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = |toss = न्युजिल्यान्ड क्रिकेट बोर्ड प्रेसिडेन्ट XI ले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । |umpires = फिल जोन्स (न्युजिल्यान्ड) र देरेक वाल्कर (न्युजिल्यान्ड) |venue = [[क्विन्सटाउन इभेन्ट्स सेन्टर]] |motm = |notes = |rain = |report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/935441.html स्कोरकार्ड] |result = खेल बराबर । }} == टेस्ट शृङ्खला == ===पहिलो टेस्ट=== {{Test match | date = १०–१४ डिसेम्बर | time = १०:३० | team1 = {{cr-rt|NZL}} | team2 = {{cr|SRI}} | score-team1-inns1 = ४३१/८ (९६.१ ओभर) | runs-team1-inns1 = [[मार्टिन गप्टिल]] १५६ (२३४) | wickets-team1-inns1 = [[सुराङ्गा लक्मल]] ४/११२ (२३.१ ओभर) | score-team2-inns1 = २९४ (११७.१ ओभर) | runs-team2-inns1 = [[दिमुथ करुणारत्ने]] ८४ (१९८) | wickets-team2-inns1 = [[तिम साउथी]] ३/७१ (२७ ओभर) | score-team1-inns2 = २६७/३डि (६५.४ ओभर) | runs-team1-inns2 = टम लथम १०९[[अविजित|*]] (१८०) | wickets-team1-inns2 = [[रङ्गना हेराथ]] २/६२ (११.४ ओभर) | score-team2-inns2 = २८२ (८५.२ ओभर)) | runs-team2-inns2 = [[दिनेश चान्डिमल]] ५८ (१३२) | wickets-team2-inns2 = [[तिम साउथी]] ३/५२ (२१ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड १२२ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914203.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल, दुनेदिन]] | umpires = रिचार्ड केट्लेबरौघ (इङ्ल्यान्ड) र निजेल ल्लोङ्ग (इङ्ल्यान्ड) | motm = [[मार्टिन गप्टिल]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = चौथो दिन १७:०५ मा वर्षाले खेल अवरुद्ध भयो र त्यसपछि उक्त दिनको खेल हुन सकेन । | notes = उडारा जयसुन्देरा (श्रीलङ्का) ले टेस्ट क्रिकेटमा डेब्यु गरे । *''न्युजिल्यान्डका विकेटकिपर [[बिजे वाट्लिङ]]ले [[कुसल मेन्डिस]]को क्याच समातेर आफ्नो करियरको १००औँ टेस्ट क्याच पुगाउन सफल भए ।<ref name="Watling">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/951075.html |title=NZ break through Karunaratne-Chandimal resistance |publisher=ESPNCricinfo |date=11 December 2015| accessdate=11 December 2015}}</ref> }} ===दोस्रो टेस्ट=== {{Test match | date = १८–२२ डिसेम्बर | time = १०:३० | team1 = {{cr-rt|SRI}} | team2 = {{cr|NZL}} | score-team1-inns1 = २९२ (८०.१ ओभर) | runs-team1-inns1 = [[एन्जेलो म्याथ्युस]] ७७ (१२५) | wickets-team1-inns1 = [[तिम साउथी]] ३/६३ (२१ ओभर) | score-team2-inns1 = २३७ (७९.४ ओभर) | runs-team2-inns1 = [[मार्टिन गप्टिल]] ७७(५०) | wickets-team2-inns1 = दुस्मान्था छामीरा ५/४७ (१३ ओभर) | score-team1-inns2 = १३३ (३६.३ ओभर) | runs-team1-inns2 = [[कुसल मेन्डिस]] ४६ (९०) | wickets-team1-inns2 = [[टिम साउथी]] ४/२६ (१२.३ ओभर) | score-team2-inns2 = १८९/५ (५४.३ ओभर) | runs-team2-inns2 = [[केन विलियम्सन]] १०८[[अविजित|*]] (१६४) | wickets-team2-inns2 = दुस्मान्था छामीरा ४/६८ (१७ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ५ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914205.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सेद्दोन पार्क|सेद्दोन पार्क, हामिल्टन]] | umpires = निजेल ल्लोङ्ग (इङ्ल्यान्ड) र पौल रेइफेल (अस्ट्रेलिया) | motm = [[केन विलियम्सन]] (न्युजिल्यान्ड)) | toss = न्युजिल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = पहिलो दिन १६:२९ मा वर्षाले खेल अवरुद्ध भयो र त्यसपछि खेल हुन सकेन । | notes = न्युजिल्यान्डका [[ब्रेन्डन म्याकुलम]]ले डेब्यु देखि लगातार ९९ टेस्ट खेलेर किर्तिमान बनाएका छन् । उनले [[एबी डि भिलियर्स]] (दक्षिण अफ्रिका) को नाममा रहेको ९८ खेलको किर्तिमान उछिन्न सफल भए ।<ref name="McCullum99">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/953069.html |title=A record 99 for McCullum |publisher=ESPNCricinfo |date=18 December 2015| accessdate=18 December 2015}}</ref> * यो टेस्ट न्युजिल्यान्डको लागि १३ औँ अपराजित घरेलु टेस्ट खेल हो । यसभन्दा अघि १९८७ को मार्च देखि १९९१ को मार्च सम्म भएको घरेलु टेस्ट खेलमा अपराजित रहेको किर्तिमान पनि बराबर गरेको छ ।<ref name="2ndTest">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/953745.html |title=Williamson's record ton and NZ's longest unbeaten streak at home |publisher=ESPNCricinfo |date=21 December 2015| accessdate=21 December 2015}}</ref> * [[केन विलियम्सन]]ले न्युजिल्यान्डका क्रिकेट खेलाडीले एक वर्षमा बनाएको सर्वाधिक रन (११७२ रन) को किर्तिमान तोड्न सफल भए ।<ref name="2ndTest" /> }} ==एकदिवसीय शृङ्खला== ===पहिलो एकदिवसीय=== {{Limited overs matches | date = २६ डिसेम्बर | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = १८८ (४७ ओभर) | score2 = १९१/३ (२१ ओभर) | team2 = {{cr|SL}} | runs1 = मिलिन्दा सिरिवार्दाना ६६ (८२) | wickets1 =[[ माट्ट हेनरी]] ४/४९ (१० ओभर) | runs2 = [[मार्टिन गप्टिल]] ७९ (५६) | wickets2 = मिलिन्दा सिरिवार्दाना २/४५ (५ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ७ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914207.html स्कोरकार्ड] | venue = [[हाग्ले ओभल]] | umpires = माइकल गौघ (इङ्ल्यान्ड) र फिल जोन्स (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[माट्ट हेनरी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = [[हेनरी निचोल्स]]ले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रियमा डेब्यु गरे । <ref name="1st ODI">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/952267.html |title=Boult rested; Nicholls earns maiden call-up |publisher=ESPNCricinfo |date=26 December 2015| accessdate=26 December 2015}}</ref> }} ===दोस्रो एकदिवसीय=== {{Limited overs matches | date = २८ डिसेम्बर | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|SL}} | score1 = ११७ (२७.४ ओभर) | score2 = ११८/० (८.२ ओभर) | team2 = {{cr|NZ}} | runs1 = [[नुवान कुलासेकारा]] १९ (२४) | wickets1 = [[माट्ट हेनरी]] ४/३३ (९.४ ओभर) | runs2 = [[मार्टिन गप्टिल]] ९३[[अविजित|*]] (३०) | wickets2 = | result = न्युजिल्यान्ड १० विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914209.html स्कोरकार्ड] | venue = [[हाग्ले ओभल]] | umpires = रिचार्ड इलिङ्ग्रोथ (इङ्ल्यान्ड) र डेरेक वाल्कर (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[मार्टिन गप्टिल]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = जेफ्रे भेन्दारसे (श्रीलङ्का) ले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा डेब्यु गरे । * [[मार्टिन गप्टिल]]ले न्युजिल्यान्डको लागि सर्वाधिक तेज गति (१७ बल) को अर्ध-शतक प्रहार गरे भने समग्रमा सर्वाधिक दोस्रो तेज गतिको किर्तिमान ([[शनथ जयसूर्या]] र [[कुसल परेरा]]) सँग बराबर गरे <ref>{{cite web|url=http://i.stuff.co.nz/sport/cricket/75486647/martin-guptill-sets-record-for-fastest-odi-fifty-by-a-new-zealand-cricketer|title=Martin Guptill sets record for fastest ODI fifty by a New Zealand cricketer|date=28 December 2015|work=Stuff.co.nz|publisher=|accessdate=28 December 2015}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । * न्युजिल्यान्डको रनरेट १४.१६ एकदिवसीय क्रिकेट इतिहासकै दोस्रो धेरै रनरेट हो ।<ref>{{cite web|title=Highest run rate (no qualification)|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283129.html|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|accessdate=28 December 2015}}</ref> * न्युजिल्यान्डले २५० बल बाँकी छदै खेल जितेको थियो । १० विकेटले विजयी भएको अवस्थामा यो तेस्रो भारी अन्तरको जित हो ।<ref>{{cite web|title=Largest margin of victory (by balls remaining)|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283271.html|publisher=[[ESPN Cricinfo]]|accessdate=28 December 2015}}</ref> }} ===तेस्रो एकदिवसीय=== {{Limited overs matches | date = ३१ डिसेम्बर | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = २७६/८ (५० ओभर) | score2 = २७७/२ (४६.२ ओभर) | team2 = {{cr|SL}} | runs1 = [[केन विलियम्सन]] ५९ (७३) | wickets1 = दुस्मान्था छामीरा २/३८ (१० ओभर) | runs2 = [[तिलकरत्ने दिलशान]] ९१ (९२) | wickets2 = [[मिचेल म्याक्लेनघान]] १/३९ (९ ओभर) | result = श्रीलङ्का ८ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914211.html स्कोरकार्ड] | venue = [[स्यास्टन ओभल]] | umpires = बिल्ली बोडन (न्युजिल्यान्ड) र माइकल गौघ (इङ्ल्यान्ड) | motm = दनुस्का गुनथिलाका (श्रीलङ्का) | toss = न्युजिल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = [[तिलकरत्ने दिलशान]] ले श्रीलङ्काली ओपनरले एक वर्षमा बनाएको सर्वाधिक रन (१२०७ रन) को किर्तिमान तोड्न सफल भए ।<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_positionmax1=2;batting_positionmin1=1;batting_positionval1=batting_position;class=2;filter=advanced;orderby=runs;team=8;template=results;type=batting;view=year|title= MOST RUNS BY SL OPENERS IN A YEAR - ODIS|publisher=ESPNCricinfo|date=31 December 2015| accessdate=31 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/956869.html|title= Dilshan's nervous nineties and Sri Lanka's steep chases |publisher=ESPNCricinfo|date=31 December 2015| accessdate=31 December 2015}}</ref> }} ===चौथो एकदिवसीय=== {{Limited overs matches | date = २ जनवरी | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = ७५/३ (९ ओभर) | score2 = | team2 = {{cr|SL}} | runs1 = [[मार्टिन गप्टिल]] २७ (१४) | wickets1 = [[नुवान कुलासेकारा]] १/४ (१ ओभर) | runs2 = | wickets2 = | result = नतिजा विहीन | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914211.html स्कोरकार्ड] | venue = [[स्यास्टन ओभल]] | umpires = बिल्ली बोर्डन (न्युजिल्यान्ड) र रिचार्ड इलिङ्ग्रोथ (इङ्ल्यान्ड) | motm = | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = वर्षाले गर्दा खेल ढिलो सुरु भयो र खेल २४ ओभरमा घटाइएको थियो । १६:२३ मा पुनः वर्षा भयो र त्यसपछि खेल हुन सकेन । | notes = }} ===पाँचौ एकदिवसीय=== {{Limited overs matches | date = ५ जनवरी | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = २९४/५ (५० ओभर) | score2 = २५८ (४७.१ ओभर) | team2 = {{cr|SL}} | runs1 = [[मार्टिन गप्टिल]] १०२ (१०९) | wickets1 = [[नुवान कुलासेकारा]] ३/५३ (१० ओभर) | runs2 = [[एन्जेलो म्याथ्युस]] ९५ (११६) | wickets2 = [[माट्ट हेनरी]] ५/४० (१० ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ३६ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914215.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेए ओभल]] | umpires = बिल्ली बोर्डन (न्युजिल्यान्ड) र माइकल गौघ (इङ्ल्यान्ड) | motm = [[माट्ट हेनरी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = [[तिलकरत्ने दिलशान]]ले ३०० ओडिआई इनिङ खेलेका छन् । उनी ३०० इनिङ खेल्ने श्रीलङ्काको चौथो र समग्रमा बाह्रौँ खेलाडी बन्न सफल भएका छन् । <ref name="5th ODI" /> * श्रीलङ्काका [[एन्जेलो म्याथ्युस]] एकदिवसीय क्रिकेटमा ४००० रन पुरा गर्ने दशौँ खेलाडी बनेका छन् । <ref name="5th ODI">{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/srilanka/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=8;type=team|title=Sri Lanka / Records / One-Day Internationals / Most runs|author=|date=|work=|publisher=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=5 January 2016}}</ref> }} ==टि२० शृङ्खला== ===पहिलो टि२० अन्तर्राष्ट्रिय=== {{Limited overs matches | date = ७ जनवरी | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|NZ}} | score1 = १८२/४ (२० ओभर) | score2 = १७९/९ (२० ओभर) | team2 = {{cr|SL}} | runs1 = [[मार्टिन गप्टिल]] ५८ (३४) | wickets1 = [[नुवान कुलासेकारा]] २/२६ (४ ओभर) | runs2 = दनुस्का गुनथिलाका ४६ (२९) | wickets2 = [[ट्रेन्ट बौल्ट]] ३/२१ (४ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ३ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914217.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेए ओभल]] | umpires = फिल जोन्स (न्युजिल्यान्ड) र डेरेक वाल्कर (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[ट्रेन्ट बौल्ट]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = दनुस्का गुनथिलाका (श्रीलङ्का) ले टि२० अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा डेब्युे । }} ===दोस्रो टि२० अन्तर्राष्ट्रिय=== {{Limited overs matches | date = १० जनवरी | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|SL}} | score1 = १४२/८ (२० ओभर) | score2 = १४७/१ (१० ओभर) | team2 = {{cr|NZ}} | runs1 = [[एन्जेलो म्याथ्युस]] ८१[[अविजित|*]] (४९) | wickets1 = [[ग्रान्ट इलियोट]] ४/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[मार्टिन गप्टिल]] ६३ (२५) | wickets2 = [[थिसारा परेरा]] १/२६ (२ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ९ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914219.html स्कोरकार्ड] | venue = [[इडन पार्क]] | umpires = बिल्ली बोर्डन (न्युजिल्यान्ड) र फिल जोन्स (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[कोलिन मुन्रो]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = न्युजिल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = मार्टिन गप्टिल न्युजिल्यान्डको लागि टि२० अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १५०० रन पूरा गर्ने दोस्रो र समग्रमा चौथो खेलाडी बनेका छन् ।<ref name="2nd T20II" /> <br> *''[[कोलिन मुन्रो]]ले न्युजिल्यान्डको तर्फबाट सबैभन्दा तेज (१४ बल) गतिमा अर्ध-शतक प्रहार गरेका छन् , समग्रमा भने यो दोस्रो छिटो पूरा भएको अर्ध-शतक हो ।<ref name="2nd T20II">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/story/959871.html|title=Munro shatters Guptill's record, NZ crush Sri Lanka|author=|date=|work=|publisher=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=10 January 2016}}</ref> * श्रीलङ्काले १६ महिना पछि टि२० अन्तर्राष्ट्रिय वरियताक्रममा प्रथम स्थान गुमाउन पुगेको छ ।<ref name="ranking" /> }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य लिङ्क== * [http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-sri-lanka-2015-16/content/series/914179.html क्रिकइन्फोमा शृङ्खला गृहपृष्ठ] [[श्रेणी:२०१५-१६ का अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतिस्पर्धाहरू]] plpajeqe61324v0lhmn2mwohzfzk5u6 0 90048 1365688 887133 2026-07-11T10:59:01Z Bishaldev100 28807 1365688 wikitext text/x-wiki {{Db-nocontext}} नेपाली फुटसल सम्बन्धि गतिविधि अवलोकन गर्ने संस्थाको नाम नेपाल फुटसल सङ्घ हो। ==इतिहास== नेपाल फुटसल सङ्घको इतिहास भने त्यति लामो भने रहेको छैन । ==स्रोत== {{नेपालमा फुटसल}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटसल]] b1pdllugw9o9orfkc7crlw180efd0xl 0 90852 1365689 984879 2026-07-11T11:01:07Z Bishaldev100 28807 1365689 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विक्रम लामा | image = Bikram Lama1.png | fullname = विक्रम लामा | birth_date = {{birth date and age|1989|2|23}}<ref>{{Soccerway|bikram-lama/286797}}</ref> | height = 1.80m | position = [[Midfielder]] | currentclub = [[Three Star Club]] | clubnumber = 12 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2011–2023 | clubs1 = [[Three Star Club]] | caps1 = 300 | goals1 = 15 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[Nepal national under-23 football team|Nepal u-23]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012–2023 | nationalteam2 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps2 = 37<ref>{{NFT player|id=51252|access-date=10 October 2021}}</ref> | nationalgoals2 = 0 }}'''विक्रम लामा''' नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्। ==खेल जीवन== ==स्रोत== {{नेपाली फुटबल टिम/२०१६ सोलिडरिटि कप}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] fgqm352m166ksc5oka4886m1dx5c9gl 1365690 1365689 2026-07-11T11:01:34Z Bishaldev100 28807 1365690 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विक्रम लामा | image = Bikram Lama1.png | fullname = विक्रम लामा | birth_date = {{birth date and age|1989|2|23}}<ref>{{Soccerway|bikram-lama/286797}}</ref> | height = 1.80m | position = [[मिडफिल्डर]] | currentclub = [[Three Star Club]] | clubnumber = 12 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2011–2023 | clubs1 = [[Three Star Club]] | caps1 = 300 | goals1 = 15 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[Nepal national under-23 football team|Nepal u-23]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012–2023 | nationalteam2 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps2 = 37<ref>{{NFT player|id=51252|access-date=10 October 2021}}</ref> | nationalgoals2 = 0 }}'''विक्रम लामा''' नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्। ==खेल जीवन== ==स्रोत== {{नेपाली फुटबल टिम/२०१६ सोलिडरिटि कप}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] hn4hp66c698s530rkqt8meivj0jcd6p 1365691 1365690 2026-07-11T11:03:03Z Bishaldev100 28807 1365691 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विक्रम लामा | image = Bikram Lama1.png | fullname = विक्रम लामा | birth_date = {{birth date and age|1989|2|23}}<ref>{{Soccerway|bikram-lama/286797}}</ref> | height = 1.80m | position = [[मिडफिल्डर]] | currentclub = [[थ्री स्टार क्लब]] | clubnumber = 12 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2011–2023 | clubs1 = [[थ्री स्टार क्लब]] | caps1 = 300 | goals1 = 15 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय अन्डर-२३ फुटबल टोली|नेपाल अन्डर-२३]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012–2023 | nationalteam2 = [[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल]] | nationalcaps2 = 37<ref>{{NFT player|id=51252|access-date=10 October 2021}}</ref> | nationalgoals2 = 0 }}'''विक्रम लामा''' नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्। ==खेल जीवन== ==स्रोत== {{नेपाली फुटबल टिम/२०१६ सोलिडरिटि कप}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] pv4pb654koujhn6phjhwax3s04zp180 1365692 1365691 2026-07-11T11:03:28Z Bishaldev100 28807 1365692 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विक्रम लामा | image = Bikram Lama1.png | fullname = विक्रम लामा | birth_date = {{birth date and age|1989|2|23}}<ref>{{Soccerway|bikram-lama/286797}}</ref> | height = 1.80m | position = [[मिडफिल्डर]] | currentclub = [[थ्री स्टार क्लब]] | clubnumber = 12 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2011–2023 | clubs1 = [[थ्री स्टार क्लब]] | caps1 = 300 | goals1 = 15 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[नेपाल राष्ट्रिय अन्डर-२३ फुटबल टोली|नेपाल अन्डर-२३]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012–2023 | nationalteam2 = [[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल]] | nationalcaps2 = 37<ref>{{NFT player|id=51252|access-date=10 October 2021}}</ref> | nationalgoals2 = 0 }}'''विक्रम लामा''' नेपाली राष्टिय फुटबल टिमका खेलाडी हुन्। ==खेल जीवन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली फुटबल टिम/२०१६ सोलिडरिटि कप}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] 5uu9zo9jhhvrqnglf4a61r6pft14dfj 0 96419 1365687 643883 2026-07-11T10:56:37Z Bishaldev100 28807 1365687 wikitext text/x-wiki प्रदेश सभा को सदस्य (संक्षेप मा एमएलए) त्यो प्रतिनिधि हो जो कुनै निर्वाचन क्षेत्र को मतदाता द्वारा प्रदेश सभा (लेजिस्लेटिव एसेंबली) को चुनाव मा चुनिने गरिन्छ। == भारत == भारतका २८ राज्य र ८ केन्द्र शासित प्रदेशहरू ([[दिल्ली]], [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]] र [[जम्मु|जम्मू]] र [[कश्मीर]]) मध्ये, सबै २८ राज्य र तीन केन्द्र शासित प्रदेशहरू मा विधान सभाहरू छन्। यदि कुनै व्यक्ति योग्य छ भने, त्यस राज्य वा केन्द्र शासित प्रदेशका १८ वर्षभन्दा माथिका सबै नागरिकहरू मताधिकारको आधारमा विधायकको रूपमा निर्वाचित हुन सक्छ। विधान सभा (विधान सभा) मा निर्वाचित वा नियुक्त भएकाहरूलाई विधान सभाका सदस्य वा विधायक वा एमएलएको रूपमा चिनिन्छ। राज्य वा केन्द्र शासित प्रदेशको प्रत्येक विधायिका निर्वाचन क्षेत्र केवल एक जना विधायकले प्रतिनिधित्व गर्दछ। भारतको संविधानमा उल्लेख गरिए अनुसार, विधायिकामा विधायिका सिटहरूको संख्या ५०० भन्दा बढी र ६० भन्दा कम सदस्यहरू हुन सक्दैन। यद्यपि, संसदको ऐन अनुसार, सिटहरू ६० भन्दा कम हुन सक्छन्, जस्तै [[गोवा]], [[सिक्किम]], [[मिजोरम]] र [[पुदुच्चेरी|पुडुचेरी]]को केन्द्र शासित प्रदेशमा हुन्छ। जनसंख्या र अन्य कारकहरूको आधारमा, प्रत्येक राज्य वा केन्द्र शासित प्रदेशमा फरक-फरक संख्यामा विधायकहरू हुन्छन्, जसमध्ये सबैभन्दा बढी उत्तर प्रदेश राज्यमा (४०३) र सबैभन्दा कम पुडुचेरी केन्द्र शासित प्रदेशमा (३०) छन्। संसदीय लोकतन्त्रको कारण, जहाँ व्यवस्थापिकाका केही सदस्यहरूले कार्यपालिकाको रूपमा पनि काम गर्छन्, केही विधायकहरूको तीनवटा जिम्मेवारी हुन सक्छ: एक विधायकको रूपमा, एक विभागको क्याबिनेट मन्त्रीको रूपमा र/वा त्यो राज्यको [[मुख्यमन्त्री (भारत)|मुख्यमन्त्री]]को रूपमा। {{ठुटो}} [[श्रेणी:पद]] k3iyauh3xdm8sxvxr3vxywegmvkp8p9 0 98869 1365629 1356822 2026-07-10T23:19:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365629 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = सौरभ चौधरी<br> | image = Saurav Chaudhary (cropped).JPG | alt = सौरभ चौधरी | caption = | birth_name = सौरभ चौधरी | birth_date = {{Birth date and age|1993|12|31}} | birth_place = [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]], [[मधेश प्रदेश]], नेपाल | residence = [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[काठमाडौँ]], नेपाल | nationality = [[नेपाल|नेपाली]] | occupation = {{hlist|[[अभिनेता]]|[[चलचित्र निर्देशक|निर्देशक]]}}<ref>{{Cite web |url=http://hariyopati.com/2016/09/03/1282 |title=Actor-Saurav-Chaudhary |last=Pati |first=Hariyo |website=hariyopati.com |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707030326/http://hariyopati.com/2016/09/03/1282 |date=2018-07-07 }}</ref> | years_active = २०१४-वर्तमान | parents = प्रवेश चौधरी (बुवा)<br>नीला देव (आमा) | height = {{height|ft=6}} | weight = {{convert|90|kg|lb}} | relatives = | signature = }} '''सौरभ चौधरी''' (जन्म: १९९३ डिसेम्बर ३१) नेपाली [[अभिनेता]] र [[चलचित्र निर्देशक|निर्देशक]] हुन् । उनले अभिनय करियरको सुरुवात नेपाली कथानक चलचित्र [[बेस्ट फ्रेन्ज फरेभर|बेस्ट फ्रेञ्ज फरेभर]] (२०१६)बाट गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |url=http://cinelahar.com/best-friends-forever-trailer/ |title=BEST FRIENDS FOREVER |date=2016-04-26 |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721135716/http://cinelahar.com/best-friends-forever-trailer/ |date=2018-07-21 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://hernajam.com/movie/best-frenz-forever/ |title=Best Frenz Forever - हेर्नजाम |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004021136/http://hernajam.com/movie/best-frenz-forever/ |date=2018-10-04 }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.namastefilmy.com/2014/04/2228.html |title=बन्ने भयो ‘बेस्ट फ्रेन्ड फरेभर’ |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003221142/http://namastefilmy.com/2014/04/2228.html |date=2018-10-03 }}</ref> यस चलचित्रको सफलतापछि थप उर्जा पाएका सौरभले निर्देशनमा हात हालेका छन् ।<ref>{{Cite web |url=http://newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=31426 |title=मल्टिप्लेक्समा हाउसफुल “बेष्ट फ्रेन्ज फरेभर”, यूवापुस्ताका दर्शकहरूको हलमा भिड |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004021254/http://newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=31426 |date=2018-10-04 }}</ref> उनी हाल नेपाली कथानक चलचित्र [[लभ डायरिज]]को निर्देशनमा व्यस्त छन् ।<ref>{{Cite web |url=http://www.film.gov.np/view_films/165 |title=लभ डायरिज |publisher=Film Development Board |last=Yadav |first=Sobiztrend -Pramod K. |website=www.film.gov.np |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901113700/http://film.gov.np/view_films/165 |date=2018-09-01 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lokpath.com/story/12635 |title=फरक शैलीमा चलचित्र ‘लभ डायरिज’ निर्माण गर्ने घोषणा |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nepalirajatpat.com/inner-details.php?nid=2663 |title=चितवनको सौराहामा चलचित्र ‘लभ डायरिज’को छायाकन । |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.saurahaonline.com/2018/07/71171 |title=चलचित्र “लभ डायरिज” लिएर आउँदै निर्देशक सौरभ |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004021233/https://www.saurahaonline.com/2018/07/71171 |date=2018-10-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cinechautari.com/index.php/Love-%2520Diaries-cine-chautari |title=‘लभ डायरिज’ को घोषणा, |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003221409/http://www.cinechautari.com/index.php/Love-%2520Diaries-cine-chautari |date=2018-10-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.filmykhabar.com/news/14604/ |title=‘लभ डायरिज’ घोषणा, सुशीलको ग्याङस्टार लुक्स |website=www.filmykhabar.com |accessdate=2018-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news24nepal.tv/2017/12/06/214560 |title=‘लभ डायरिज’ निर्माणको घोषणा, सुशील र रुविना मुख्य भुमिकामा |language=नेपाली |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003221050/http://www.news24nepal.tv/2017/12/06/214560 |date=2018-10-03 }}</ref> अभिनय क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान बनाउनु पूर्व उनले '''मिस्टर नेपाल २०१४''' प्रतियोगितामा सहभागी भई मिस्टर स्पोर्ट्स विधातर्फ विजयी भएका थिए ।<ref>{{Cite web |url=https://www.glamournepal.net/suraj-chiluwal-wins-mr-nepal-2014-title |title=Suraj Chiluwal wins Mr. Nepal 2014 Title |date=2014-06-30 |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004021139/https://www.glamournepal.net/suraj-chiluwal-wins-mr-nepal-2014-title |date=2018-10-04 }}</ref> ==जीवनी== सौरभ चौधरीको जन्म सन् १९९३ डिसेम्बर ३१ मा [[मधेश प्रदेश]]को [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]मा भएको हो । उनको बुवा प्रवेश चौधरी एक शिक्षक तथा आमा नीला देव एक कुशल गृहिणी हुन् । उनले प्रवेशिका तह तथा प्रमाण पत्र तहसम्मको शिक्षा [[काठमाडौँ]]को चोभारमा रहेको मोडर्न इन्डियन विद्यालयबाट गरेका थिए । उनले कान्तिपुर सिटी कलेजबाट सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक तहको शिक्षा प्राप्त गरेका छन् ।<ref>{{Cite magazine |date=2018-07-29 |title=राजविराजका सौरभ चौधरी नेपाली चलचित्र उद्योगमा निर्देशकको भूमिकामा-एक परिचय |magazine=न्युज टुडे}}</ref> ==प्रमुख चलचित्रहरू== ===अभिनेताको भूमिकामा=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका !! टिप्पणीहरू |- | २०१६ || [[बेस्ट फ्रेन्ज फरेभर|बेस्ट फ्रेञ्ज फरेभर]] || आर्यन || मुख्य अभिनेताको रूपमा |} ===निर्देशकको भूमिकामा=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका !! टिप्पणीहरू |- | २०१६ || च्याम्पियन || सह-निर्देशक<ref>{{Cite web |url=http://movies.lumbinimedia.com/2017/01/nepali-movie-champion.html |title=Nepali Movie - Champion |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003221122/http://movies.lumbinimedia.com/2017/01/nepali-movie-champion.html |date=2018-10-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://movie.likenepal.com/champion-nepali-movie/ |title=Champion - Nepali Movie Ft. Dikpal Karki, Manjita KC, Shrada Acharya |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729171309/http://movie.likenepal.com/champion-nepali-movie/ |date=2018-07-29 }}</ref> || |- | २०१८ || [[लभ डायरिज]] || निर्देशक<ref>{{Cite web |url=http://www.moviemandu.com/love-diaries-unveiled-darling-looks-of-lead-cast-and-details/ |title=LOVE DIARIES Unveiled Darling Looks Of Lead Cast and Details |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2018-07-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003220931/http://www.moviemandu.com/love-diaries-unveiled-darling-looks-of-lead-cast-and-details/ |date=2018-10-03 }}</ref> || पहिलो चलचित्र निर्देशकको रूपमा |} ==नामाङ्कन र पुरस्कार== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Twitter|id=BeingSaaurav|name= सौरभ चौधरी}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] k824y8g2b0btf82npmoh24arci60hkb 0 100538 1365632 1365208 2026-07-11T00:22:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365632 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5 0 100978 1365652 1365572 2026-07-11T05:31:16Z पर्वत सुवेदी 31224 [[Special:Contributions/~2026-39129-99|~2026-39129-99]] ([[User talk:~2026-39129-99|वार्ता]])द्वारा [[Special:Diff/1365572|1365572]] संशोधनलाई खारेज गरियो 1365652 wikitext text/x-wiki {{Infobox news event | title = निर्मला पन्त बलात्कार तथा हत्या | image = | image_name =भीमदत्त नगरपालिका.png | image_size = | caption = घटना घटेको स्थान | date = २०७५ साउन १० | place = [[कञ्चनपुर जिल्ला]], [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] | verdict = | sentence= | convictions = |suspects= दीलिपसिंह विष्ट | convicted = | outcome = | reported injuries = | reported death(s) = १ <small>(निर्मला पन्त)</small> २०७५ साउन १० }} '''निर्मला पन्त बलात्कार र हत्या प्रकरण''' नेपालमा भएको र हालसम्म पनि नसुल्झिएको हत्याकाण्डहरू मध्ये एक हो। निर्मला पन्त नेपालको [[कञ्चनपुर जिल्ला]]को [[भीमदत्त नगरपालिका]] वडा नम्बर २ उल्टाखामकी एक १३ वर्षीया बालिका थिइन्। २०७५ साउन १० मा दिन आफ्नो घर नजिकैको एउटा उखुबारीमा [[बलात्कार]] र [[हत्या]] गरिएको अवस्थामा फेला परेकी थिइन् भने उनी त्यसको अघिल्लो दिन हराएकी थिइन्। यस घटनाको समाचार व्यापक रूपमा फैलिएको थियो र यसको चौतर्फी व्यापक आलोचना गरिएको थियो। त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा, सरकार र प्रहरीलाई दबाब दिनका लागि देशभरि विभिन्न न्याय अभियान र सामूहिक विरोध प्रदर्शनहरू आयोजना गरिएका थिए। २०७५ भदौ ७ गते सरकारले उक्त घटनाको लागि एक विशेष छानबीन समिति गठन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=निर्मला हत्याकाण्ड : छानबिन प्रतिवेदन सार्वजनिक (पूर्णपाठ)|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/59343/|language=नेपाली|website=नागरिक दैनिक|date=२०७५ असोज २१|accessdate=२०८३ असार २३}}</ref> छानबिन आयोगले घटनाको अनुसन्धानमा प्रहरीले लापरवाही गरेको प्रतिवेदन दिएको थियो। भदौ ८ गते प्रहरीको विरूद्धमा भएको प्रदर्शनमा गोली लागि थप एक युवकको समेत मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=निर्मला पन्त हत्या प्रकरण : प्रहरीको गोलीले एक जनाको मृत्यु (अपडेट)|url=https://reportnepal.com/news/%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%B9%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0-4/|language=नेपाली|website=रिपोर्ट नेपाल|date=२०७५ भदौ ८|accessdate=२०८३ असार २३}}</ref> स्थानीय प्रहरी र [[केन्द्रिय अनुसन्धान ब्युरो]]को टोलीले गरेको पहिलो अनुसन्धानको कार्यशैली र आचरणलाई लिएर व्यापक आलोचना भएको थियो। == घटना == निर्मला पन्त [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] वडा नम्बर २ की कक्षा नौमा अध्ययनरत विद्यार्थी थिइन्।<ref name=":0" /> २०७५ साउन १० मा उनी आफ्नी साथी रोशनी बमको घरमा पढ्नका लागि निस्किएकी थिइन्।<ref name=":0">{{Cite web |date=2019-09-11 |title=Everything you should know about the Nirmala Pant rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/national/2019/07/25/everything-you-should-know-about-the-rape-and-murder-of-nirmala-pant |access-date= |website=The Kathmandu Post |language=en|archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725235618/https://kathmandupost.com/national/2019/07/25/everything-you-should-know-about-the-rape-and-murder-of-nirmala-pant |url-status=live }}</ref> उनी बिहान ११ बजेतिर आफ्नो घरबाट १.५ किलोमिटर टाढा रहेको बमको घरमा गएकी थिइन्।<ref name="nagarik1" /> उनी दिउँसो ३ बजेतिर त्यहाँबाट निस्किएकी थिइन् र पछि घर फर्किइनन्।<ref name="nagarik1" /> पन्तको परिवारले स्थानीय प्रहरी कार्यालयमा बेपत्ता भएको निवेदन दर्ता गराउन खोजे पनि प्रहरीले उनीहरूलाई भोलिपल्ट बिहान आउन अनुरोध गरेको थियो।<ref name="nagarik1">{{cite web |last=Chhatyal |first=Dil Bahadur |date=2018-07-29 |title=Teenager raped and killed in Kanchanpur |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/teenager-raped-and-killed-in-kanchanpur/ |website=MyRepublica |access-date=19 September 2018 |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923110933/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/teenager-raped-and-killed-in-kanchanpur/ |url-status=live }}</ref> साउन ११ मा भीमदत्तनगर वडा नम्बर १८ को निम्बुखेडास्थित बमको घरबाट करिब {{Convert|500|m|ft}} टाढा रहेको पानीले भरिएको उखुबारीमा निर्मलाको नग्न शव फेला परेको थियो।<ref name="nagarik1" /><ref name="kathmandupost1">{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-07-29/kanchanpur-tense-after-girls-rape-murder.html|title=Kanchanpur tense after girl's rape, murder|access-date=19 September 2018|archive-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018161419/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-07-29/kanchanpur-tense-after-girls-rape-murder.html|url-status=live}}</ref> == अनुसन्धान == सडकको छेउमा रहेको उखुबारीमा निर्मलाको साइकल देखेपछि उनको शव फेला परेको थियो।<ref name="kathmandupost1"/> प्रारम्भिक अनुसन्धानका आधारमा स्थानीय प्रहरीले उनको बलात्कार पछि हत्या गरिएको जनाएको थियो।<ref name="kathmandupost1"/> घटनाको चार दिनपछि कञ्चनपुर पुगेर प्रहरी नायब उपरीक्षक अङ्गुर जिसीको नेतृत्वमा रहेको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोको टोलीले अनुसन्धान सुरु गरेको थियो। कञ्चनपुर प्रहरी र सिआईबी टोलीले आफ्नै जेठानको हत्या अभियोगमा ९ वर्ष जेल सजाय भुक्तान गरिसकेका एक ४१ वर्षीय स्थानीय व्यक्ति दिलिपसिंह विष्टलाई मुख्य संदिग्धको रूपमा सार्वजनिक गरेको थियो।<ref name=":0" /> प्रहरीले उनले सोधपुछका क्रममा पटक-पटक अपराध स्वीकार गरेको दाबी गरेको थियो।<ref name=":0" /> तर, पीडितको शरीरबाट सङ्कलन गरिएको नमुनासँग उनको [[डिएनए]] मेल नखाएपछि उनलाई २०७५ भदौ २७ मा रिहा गरिएको थियो।<ref name=":0" /> उनी निर्दोष रहेको र वास्तविक अपराधीहरूलाई जोगाउन प्रहरीले उनलाई फसाएको भन्दै निर्मलाको परिवार सहित स्थानीय बासिन्दाहरूले विरोध प्रदर्शन सुरु गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web |last=Bhatta |first=Bhawani |date=2018-09-12 |title=Bista, Bam sisters released |url=http://kathmandupost.com/national/2018/09/12/bista-bam-sisters-released |access-date= |website=The Kathmandu Post |language=English |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505052334/https://kathmandupost.com/national/2018/09/12/bista-bam-sisters-released |url-status=live }}</ref> आन्दोलनकारीहरूले उनीहरूलाई पक्राउ गर्न माग गरेपछि भदौ ७ मा बम दिदीबहिनी (रोशनी र बबिता बम) लाई पक्राउ गरिएको थियो। पछि, पर्याप्त प्रमाण नभएको भन्दै प्रहरीले जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालयसँगको सल्लाहमा उनीहरूलाई रिहा गरेको थियो। रोशनी बमलाई प्रहरीले माग गरेका बखत उपस्थित हुने सर्तमा र उनकी दिदीलाई ३०,००० रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गरिएको थियो।<ref name=":1" /> भदौ ७ देखि कारागार व्यवस्थापन विभागका महानिर्देशक हरिप्रसाद मैनालीको नेतृत्वमा नेपाल सरकारले यस घटनाको छानबिन गर्न एक समिति गठन गरेको थियो। कञ्चनपुरका प्रहरी प्रमुख, प्रहरी उपरीक्षक डिल्लीराज विष्ट र प्रमुख जिल्ला अधिकारी कुमारबहादुर खड्कालाई काठमाडौँ बोलाइएको थियो,<ref name="setopati1">{{cite web |date=2018-08-25 |title=SP Bista to be suspended over mishandling of Nirmala Panta rape case |url=https://setopati.net/political/128910 |website=Setopati |access-date=20 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102055/http://setopati.net/political/128910 |url-status=live }}</ref> र उनीहरूको स्थानमा नयाँ अधिकारीहरू पठाइएको थियो।<ref name="himalayan1">{{cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2018-09-13 |title=Nirmala's parents in capital seeking justice |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmala-panta-parents-in-capital-seeking-justice/ |website=The Himalayan Times |access-date=19 September 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914133526/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmala-panta-parents-in-capital-seeking-justice/ |url-status=live }}</ref> यस घटनाका कारण [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]ले डिएसपीहरू ज्ञानबहादुर सेठी र अङ्गुर जिसी, इन्स्पेक्टरहरू एकेन्द्र खड्का र जगदीश भट्ट, तथा प्रहरी सहायक निरीक्षक रामसिंह धामीलाई निलम्बन गरेको थियो।<ref name="kathmandupost4">{{Cite web |date=2018-09-17 |title=New team to scan officers for faulty investigation |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-17/new-team-to-scan-officers-for-faulty-investigation.html |website=The Kathmandu Post |access-date=19 September 2018 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918132659/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-17/new-team-to-scan-officers-for-faulty-investigation.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=2018-09-16 |title=DIG Dhiru Basnet to lead investigation of rape and murder of Nirmala Panta |url=https://setopati.net/social/130408 |website=Setopati |access-date=20 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102058/http://setopati.net/social/130408 |url-status=live }}</ref> भदौ ३१ मा पूर्व एसपी डिल्लीराज विष्ट सहित नौ जना प्रहरी अधिकारीहरूसँग घटनाको अनुसन्धानमा उनीहरूको भूमिकालाई लिएर सोधपुछ गरिएको थियो।<ref>{{cite web |date=2018-09-18 |title=Basnyat panel grills police officials |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-09-18/basnyat-panel-grills-police-officials.html |website=The Kathmandu Post |access-date=19 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204005843/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-09-18/basnyat-panel-grills-police-officials.html |url-status=live }}</ref> तथापि, अनुसन्धानलाई कमजोर बनाउन खोज्ने समूहबाट धम्की आएको भन्दै वीरेन्द्र केसीले गृह मन्त्रालयको छानबिन समितिबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[नेपाल प्रहरी]]का तत्कालीन प्रवक्ता प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) [[शैलेश थापा क्षेत्री]]का अनुसार थप अनुसन्धानका लागि पीडितको योनि स्राव (भेजाइनल स्वाब)को नमुनासँगै एसपी विष्ट, उनका छोरा र [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]का मेयरका भतिजाको डिएनए नमुना सङ्कलन गरिएको थियो, तर कसैको पनि मेल खाएको थिएन।<ref name="kathmandupost4" /> भदौ ३१ मा एसएसपी उत्तम सुवेदीको नेतृत्वमा रहेको तत्कालीन अनुसन्धान समितिको सट्टा प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डिआईजी) धीरु बस्न्यातको नेतृत्वमा [[नेपाल प्रहरीले]] नयाँ छानबिन समिति गठन गरेको थियो।<ref name="kathmandupost4" /> सोही दिन तात्कालीन प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]ले स्थानीय प्रहरीले अनुसन्धानलाई गलत दिशामा मोडेको दाबी गरेका थिए। उनले प्रहरीले या त नक्कली अनुसन्धान गरेको वा अनुसन्धानमा गम्भीर गल्ती गरेको शङ्का व्यक्त गरेका थिए। पन्त परिवार केन्द्र सरकारको ध्यानाकर्षण गराउन ३५ घण्टा बसको यात्रा गरेर कञ्चनपुरबाट [[काठमाडौँ]] आइपुगेका थिए।<ref name="himalayan1" /> असोज २ मा कञ्चनपुरका नयाँ प्रहरी प्रमुख एसपी कुवेर कठायतले कुनै ठोस प्रमाण फेला नपरेको र अनुसन्धान जारी रहेको बताएका थिए। पीडितको शव फेला परेपछि स्थानीय अनुसन्धान अधिकारीहरूले प्रमाण नष्ट गरेको पाइएपछि सरकारले यसअघि नै छानबिन समिति गठन गरिसकेको थियो।<ref name="kathmandupost6">{{cite web |date=2018-09-18 |title=Kanchanpur rape and murder case: Investigators still 'clueless' |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-18/investigators-still-clueless.html |website=The Kathmandu Post |access-date=20 September 2018 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921001516/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-18/investigators-still-clueless.html |url-status=live }}</ref> २०७५ भदौ ३१ मा गठित ९ सदस्यीय छानबिन समितिको नेतृत्व सम्हालेका डिआईजी धीरु बस्न्यातले अनुसन्धानलाई पूर्ण रूपमा नयाँ शिराबाट सुरु गरिने बताएका थिए।<ref name="kathmandupost.ekantipur.com">{{cite web |date=2018-09-30 |title=Kanchanpur rape and murder: Probe committee formed under DIG Dhiru Basnyat |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-16/kanchanpur-rape-and-murder-probe-committee-formed-under-dig-dhiru-basnet.html |website=The Kathmandu Post |access-date=20 September 2018 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919131530/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-16/kanchanpur-rape-and-murder-probe-committee-formed-under-dig-dhiru-basnet.html |url-status=live }}</ref> २०७५ मङ्सिर मा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले काठमाडौँबाट निर्मलाका एक छिमेकीलाई पक्राउ गरेको थियो। सोधपुछका लागि कञ्चनपुरबाट उनका एक साथीलाई पनि ब्युरोमा बोलाइएको थियो। प्रहरी स्रोतका अनुसार तात्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक [[सर्वेन्द्र खनाल]] र ब्युरो प्रमुख प्रहरी नायब महानिरीक्षक नीरजबहादुर शाहीले उनीहरूसँग आफैँ सोधपुछ गरेका थिए। प्रहरीका अनुसार उनीहरूले निर्मलाको बलात्कार र हत्या गरेको स्वीकार गरेका थिए।<ref name=":0" /> तर, उनीहरूको डिएनए पनि निर्मलाको भेजाइनल स्वाबबाट सङ्कलन गरिएको नमुनासँग मेल नखाएपछि उनीहरू दुवैलाई रिहा गरिएको थियो। पछि उनीहरूले प्रहरीले आफूहरूलाई यातना दिएको आरोप लगाएता पनि प्रहरीले उक्त आरोपको खण्डन गरेको थियो।<ref name=":0" /> === डिएनए परीक्षण === [[राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग]]को प्रतिवेदन अनुसार डिएनए सङ्कलनमा गम्भीर लापरबाही भएको र जसका कारण सही नतिजा आउन नसकेको जनाएको थियो। भेजाइनल स्वाबको तीनवटा पत्रबाट डिएनएको नमुना परीक्षण नली (टेस्ट ट्युब) मा सङ्कलन गरिएको थियो। आयोगको प्रतिवेदनमा नमुना निकाल्दा पर्याप्त मात्रामा डिएनए प्राप्त हुन नसकेको र यो क्षतिग्रस्त समेत भएको हुन सक्ने बताएको थियो। प्रतिवेदनले डिएनए परीक्षणमा अपनाइएको वैज्ञानिक विधिमा पनि त्रुटि पनि औंल्याएको थियो।<ref name=":0" /> आयोगले डिएनए परीक्षण बाहेकका अन्य अनुसन्धान विधिहरू प्रयोग गर्न सिफारिस गरेको थियो। डिएनए अनुसन्धानका लागि गठित जीवन रिजाल नेतृत्वको अर्को प्राविधिक समितिले पनि पीडितको शरीरबाट लिइएको नमुनामा पुरुषको अंश दूषित भएको हुन सक्ने र त्यो वास्तविक अपराधीको नहुन सक्ने निष्कर्ष निकालेको थियो। यसले नमुनामा शुक्रकीट फेला परेको भन्ने प्रयोगशालाको प्रतिवेदनको वैधतामाथि पनि प्रश्न उठाएको थियो। === प्रहरी अधिकारीहरूको निलम्बन र पुनर्बहाली === २०७५ मङ्सिरमा नागरिक समाजको सल्लाहमा निर्मला पन्तकी आमा दुर्गादेवीले यस घटनामा प्रमाण नष्ट गरेको आरोप लगाउँदै आठ जना प्रहरी अधिकारीविरुद्ध किटानी जाहेरी दर्ता गराएकी थिइन्।<ref name="thehimalayantimes.com">{{Cite news |last=Himalayan News Service |title=Durga Devi's U-turn |url=https://thehimalayantimes.com/ampArticle/245755 |work=The Himalayan Times}}</ref> २०७५ फागुन मा जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालयले कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा ती अधिकारीहरू विरुद्ध संदिग्ध दिलीपसिंह विष्टलाई यातना दिएको र प्रमाण नष्ट गरेको अभियोगमा मुद्दा दायर गरेको थियो। तर, निर्मलाकी आमा दुर्गादेवी पन्तले पछि उक्त जाहेरी फिर्ता लिन निवेदन दिएकी थिइन्। उनले जाहेरीमा राखिएका नामहरूबारे आफूलाई थाहा नभएको खुलासा गरेकी थिइन्।<ref name="thehimalayantimes.com"/><ref>{{Cite web |last=CHHATYAL |first=DIL BAHADUR |title=Nirmala's mother files complaint against 8 cops for 'destroying evidence' |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/55589/ |access-date=2024-01-05 |website=My Republica |language=en}}</ref> सो निवेदनका बाबजुद आठमध्ये छ जना प्रहरी कर्मचारीलाई तुरुन्तै हिरासतमा लिएर अदालतमा उपस्थित गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Case filed against eight cops for torture, evidence destruction in Nirmala rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/karnali-province/2019/03/07/nirmala-pant-rape-and-murder-six-cops-arrested-for-torture-evidence-destruction |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> न्यायाधीश राजेन्द्रकुमार आचार्यको एकल इजलासले छ जना प्रहरी अधिकारीलाई विभिन्न धरौटी रकममा रिहा गर्न आदेश दिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Court releases six cops on bail in Nirmala rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/national/2019/03/14/nirmala-pant-rape-and-murder-court-orders-release-of-six-police-officers-on-bail |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> तत्कालीन प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) डिल्लीराज विष्टले पछि कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा आत्मसमर्पण गरेका थिए र अदालतले उनलाई १५ लाख रुपैयाँ धरौटीमा छाड्ने आदेश दिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2019-03-19 |title=Suspended SP Bista surrenders in court |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/suspended-sp-bista-surrenders-to-court |access-date=2024-01-05 |website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Court frees former SP Dilli Raj Bista, an accused in torture and evidence tampering in Nirmala rape and murder, on Rs1.05 million bail |url=https://kathmandupost.com/national/2019/03/24/court-frees-former-sp-dilli-raj-bista-an-accused in-torture-and-evidence-tampering-in-nirmala-rape-and-murder-on-rs-rs15-million-bail |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> सीआईबीका डीएसपी अङ्गुर जिसीले पनि पछि अदालतमा आत्मसमर्पण गरेका थिए र अदालतले उनलाई ९ लाख रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गरेको थियो। निर्मलाका बुबा यज्ञराज पन्तले अदालतको सो आदेशको स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2019-03-28 |title=Suspended DSP GC freed on bail |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/suspended-dsp-angoor-gc-freed-on-bail |access-date=2024-01-05 |website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web |last=CHHATYAL |first=DIL BAHADUR |title=Suspended DSP GC surrenders before court |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/61987/ |access-date=2024-01-05 |website=My Republica |language=en}}</ref> २०७७ साउन मा न्यायाधीश गोपालप्रसाद बास्तोलाको एकल इजलासले ती आठै जना प्रहरी अधिकारीलाई सफाइ दिएको थियो।<ref>{{cite web|title=निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्याकाण्ड झन् रहस्यमय बन्दै, परिवारमाथि प्रहरीकै दबाब|url=http://www.dcnepal.com/-47723|website=डिसी नेपाल|accessdate=५ भाद्र २०७५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322005938/http://www.dcnepal.com/-47723 |date=2019-03-22 }}</ref> निलम्बित सात अधिकारीहरू काममा फर्किएका थिए भने सेवाबाट बर्खास्त गरिएका डिल्लीराज विष्टलाई पछि पुनर्बहाली गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=2020-12-31 |title=Nirmala Pant murder: Acquitted police officer Bista reinstated - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/nirmala-pant-murder-acquitted-police-officer-bista-reinstated.html |access-date=2024-01-05 |language=en}}</ref> === पत्रकार खेम भण्डारीको भूमिका === स्थानीय पत्रिका 'मानसखण्ड'का प्रकाशक तथा प्रधान सम्पादक खेम भण्डारीले निर्मला प्रकरणलाई आफ्नो अनुकूलतामा प्रस्तुत गर्न स्थानीय संवाददाताहरूलाई परिचालन गरेका थिए।<ref>{{cite news |last1=Republica |title=Apathy delays justice |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/apathy-delays-justice/ |access-date=5 January 2024 |publisher=Republica}}</ref><ref>{{cite web |title=POLICE ARREST JOURNALISTS BHANDARI, BHATTA OVER NEWS |url=https://nepalpressfreedom.org/main/issue-single/838 |website=Freedom Forum |publisher=Nepal Press Freedom |access-date=5 January 2024}}</ref> उनको समाचारले सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनलाई थप उक्साएको थियो र बम दिदीबहिनी (रोशनी र बबिता बम), डिल्लीराजका छोरा आयुष र अन्य विरुद्ध सामाजिक सञ्जालमा एक प्रकारको 'मिडिया ट्रायल' सुरु भएको थियो। उनले निर्मलाकी आमा दुर्गादेवीमाथि 'पैसाका लागि छोरीको न्याय बेचेको' आरोप समेत लगाएका थिए। उनले आफ्नो फेसबुकमा दुर्गादेवीले दिलीप सिंह विष्टलाई अपराधी प्रमाणित गराउन १० लाख रुपैयाँ र एक [[बिघा]] जग्गा लिएको लेखेका थिए।<ref>{{cite news |last1=Subedi |first1=Anjali |title=Durga Devi in digital violence maelstrom |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/durga-devi-in-digital-violence-maelstrom/ |access-date=5 January 2024 |publisher=Republica}}</ref> पछि उनी मुख्य अभियुक्त दिलीपसिंह विष्टका नातेदार भएको खुलेको थियो। कञ्चनपुर जिल्ला बार एसोसिएसनले उनीविरुद्ध अदालतको मानहानी गरेको र अदालतको प्रक्रियामा हस्तक्षेप गरेको आरोपमा मुद्दा दायर गरेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Dhakal |first1=Sabin |title=पत्रकार खेम भण्डारीलाई १ घन्टा जेल हालियो र १ रुपैयाँ जरिवाना पनि तिरायो अदालतले |url=https://pahilopost.com/content/20191119163449.html |access-date=5 January 2024 |publisher=Pahilopost |language=नेपाली}}</ref> उनलाई पक्राउ गरिएङ्को थियो र अदालतले उनलाई मानहानी तथा बलात्कार र हत्याको घटनालाई 'अतिरञ्जित' गरेको र 'भ्रामक समाचार' प्रकाशित गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको थियो। अदालतले उनलाई एक घण्टाको जेल सजाय र १ रुपैयाँ जरिवानाको प्रतीकात्मक सजाय सुनाएको थियो।<ref>{{cite news |last1=PTI |title=Journalist in Nepal Given 1-Hour Jail Term, Fined Re 1 for 'Sensationalising' and Publishing 'Twisted' News |url=https://www.news18.com/news/world/nepali-journalist-gets-1-hour-jail-term-re-1-fine-for-sensationalising-publishing-twisted-news-2393035.html |access-date=5 January 2024 |agency=PTI |publisher=News18}}</ref><ref>{{cite news |last1=RSS |title=Journalist released after 1 hr jail and fine of 1 rupee in Kanchanpur |url=https://www.eadarsha.com/eng/journalist-released-after-1-hr-jail-and-fine-of-1-rupee-in-kanchanpur/ |access-date=5 January 2024 |agency=RSS |publisher=eAdarsha.com}}</ref><ref>{{cite news |last1=Onlinekhabar |title=Morning Starter: Wednesday, November 20, 2019 |url=https://english.onlinekhabar.com/morning-starter-wednesday-november-20-2019.html |access-date=5 January 2024 |publisher=Onlinekhabar}}</ref><ref>{{cite news |last1=Annapurna |title=निर्मला प्रकरण : खेम भण्डारी 'तुच्छ सजाय'मा जेल चलान |url=https://annapurnapost.com/story/141100/ |access-date=5 January 2024 |publisher=अन्नपूर्ण मिडिया नेटवर्क|language=नेपाली}}</ref> ‍ ==== पछिल्ला कानुनी विकासक्रमहरू ==== २०८३ असार १८ मा, कञ्चनपुर जिल्ला प्रहरीले निर्मला पन्त प्रकरणसँग सम्बन्धित मानहानीको मुद्दामा उच्च अदालत दिपायलको महेन्द्रनगर इजलासको फैसला कार्यान्वयनका लागि खेम भण्डारीलाई पक्राउ गरेको थियो। भण्डारीले ''मानसखण्ड'' दैनिक र सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित गरेका सामग्रीहरू मार्फत आफ्नो बेइज्जती गरेको आरोप लगाउँदै किरण विष्टले मानहानीको मुद्दा दायर गरेका थिए। कञ्चनपुर जिल्ला अदालतले २०८२ जेठ १ मा भण्डारीलाई दोषी ठहर गर्दै एक महिना सात दिनको कैद सजाय, १२,१०० रुपैयाँ जरिवाना र १,००,००० रुपैयाँ क्षतिपूर्ति भराउने फैसला सुनाएको थियो। भण्डारीले उक्त फैसला विरुद्ध पुनरावेदन गरे पनि २०८३ चैत २३ मा उच्च अदालत दिपायलको महेन्द्रनगर इजलासले जिल्ला अदालतको फैसलालाई सदर गरेको थियो। अदालतको फैसला कार्यान्वयनका लागि भण्डारीलाई नियन्त्रणमा लिई स्वास्थ्य परीक्षण पश्चात् कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा उपस्थित गराइएको प्रहरीले जनाएको थियो।<ref>{{cite web|title=निर्मला पन्त प्रकरणमा पुरानो फैसला कार्यान्वयन गर्न पत्रकार खेम भण्डारी पक्राउ |url=https://ekantipur.com/sudurpaschim-pradesh/2026/07/02/journalist-khem-bhandari-arrested-to-enforce-old-verdict-in-nirmala-panta-case-08-04.html|website=कान्तिपुर|language=नेपाली|date=१८ असार २०८३|accessdate=२३ असार २०८३}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नमिता सुनिता हत्याकाण्ड]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://drive.google.com/file/d/1jBzvDf-H6MNd_q0IK3AFjBunN9elJhVy/view?usp=embed_facebook निर्मला पन्तको पोस्टमार्टम प्रतिवेदन, नयाँ पत्रिका (पिडिएफ)] [[श्रेणी:नेपालमा बलात्कार]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा महिला विरुद्धको हिंसा]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] hii533g7m3k5wlad3bpeutsq3bi48if 0 101733 1365638 1362005 2026-07-11T03:36:06Z ~2026-39255-79 79754 मुख्यसचिवको विवरण 1365638 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = मुख्यसचिव | body = नेपाल | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = | flagcaption = | image = | imagesize = | incumbent = [गोविन्द बहादुर कार्की] | incumbentsince = २०८३/०३/२५ | style = सम्माननीय | member_of = | residence = | seat = | nominator = | appointer = | termlength = ३ वर्ष | constituting_instrument = | formation = | first = श्री चन्द्र वहादुर थापा | website = {{url|https://opmcm.gov.np//}} }} '''[[मुख्य सचिव]]''' [[नेपाल]]को [[निजामती सेवा|निजामती प्रशासन सेवा]]मा रहेको सर्वोच्च ओहोदा हो। [[नेपालको मर्यादाक्रम]] २०७४ अनुसार मुख्य सचिवको वरीयता नवौँ स्थानमा संबैधानिक निकायका सदस्यहरूसँगै रहेको छ। ==नेपालका मुख्यसचिवहरूको सूची<ref>[https://www.opmcm.gov.np/ex-cs/ नेपाल सरकारका पूर्व मुख्यसचिवहरु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219051959/https://www.opmcm.gov.np/ex-cs/ |date=2019-12-19 }}</ref>== {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. ! !नाम !देखि !सम्म !नियुक्तिकर्ता राष्ट्रप्रमुख |- |१. |[[चित्र:Chandra_Bahadur_Thapa.jpg|alt=|50x50px]] |श्री [[चन्द्रबहादुर थापा|चन्द्र बहादुर थापा]] |वि.सं. २०१२/६/२८ |२०१६/३/१४ |राजा महेन्द्र |- |२. | |[[कुलशेखर शर्मा]] |वि.सं. २०२२/१२/२९ |२०२५/९/२४ | |- |३. | |[[कृष्णबम मल्ल]] |वि.सं. २०२५/९/२५ |२०२८/९/२५ | |- |४. | |[[क्षेत्रविक्रम राणा]] |वि.सं. २०२८/९/२६ |२०३०/४/२६ | |- |५. | |[[प्रद्युम्नलाल राजभण्डारी]] |वि.सं. २०३०/४/२७ |२०३४/४/२६ | |- |६. | |[[कृष्णबहादुर मानन्धर]] |वि.सं. २०३४/४/२७ |२०३८/४/२६ | |- |७. | |भोगेन्द्रनाथ रिमाल |वि.सं. २०३८/४/२७ |२०४२/४/२६ | |- |८. | |कर्ण ध्वज अधिकारी |वि.सं. २०४२/४/२७ |२०४६/४/२६ | |- |९. | |लोकवहादुर श्रेष्ठ |वि.सं. २०४६/४/२७ |२०४७/१०/१८ | |- |१०. | |दामोदरप्रसाद गौतम |वि.सं. २०४७/१०/२० |२०४९/७/२० | |- |११. | |[[मधुसुदनप्रसाद गोर्खाली]] |वि.सं. २०४९/७/२१ |२०५१/७/२३ | |- |१२. | |डा. ईश्वरप्रसाद उपाध्याय |वि.सं. २०५१/७/२४ |२०५३/८/२६ | |- |१३. | |[[वलराम सिंह मल्ल]] |वि.सं. २०५३/८/२७ |२०५६/४/२९ | |- |१४. | |[[तीर्थमान शाक्य]] |वि.सं. २०५६/४/३० |२०५८/१२/१ | |- |१५. | |[[केशवराज राजभण्डारी]] |वि.सं. २०५८/१२/२१ |२०५९/६/३ | |- |१६. | |[[विमल कोइराला|विमल कोईराला]] |वि.सं. २०५९/६/५ |२०६२/५/१५ | |- |१७. |[[चित्र:Lok_Man_Singh_Karki01.JPG|frameless|58x58px]] |[[लोकमान सिंह कार्की]] |२०६२/६/३ |२०६३/१/२८ | |- |१८. | |[[मुकुन्द शर्मा पौडेल]] |वि.सं. २०६३/२/२१ |२०६३/४/१८ | |- |१९. | |डा. [[भोजराज घिमिरे]] |वि.सं. २०६३/४/१९ |२०६६/४/२१ | |- |२०. |[[चित्र:Madhab_Prasad_Ghimire.jpg|frameless|77x77px]] |[[माधवप्रसाद घिमिरे (प्रशासक)|माधवप्रसाद घिमिरे]] |वि.सं. २०६६/४/२२ |२०६९/४/२१ | |- |२१. |[[File:Mr. Leela Mani Paudyal (9134048721).jpg|77x77px]] |[[लिलामणि पौडेल|लीलामणि पौड्याल]] |वि.सं. २०६९/४/२२ |२०७२/४/२१ | |- |२२. | |डा. [[सोमलाल सुवेदी]] |वि.सं. २०७२/४/२१ |२०७४/३/२८ | |- |२३. | |[[राजेन्द्रकिशोर क्षेत्री]] |वि सं २०७४/३/२९ |२०७४/७/७ | |- |२४. | |[[लोकदर्शन रेग्मी]] |वि सं २०७४/७/६ |२०७७/६/१४ | |- |२५. | |[[शङ्करदास बैरागी|शंकरदास बैरागी]] |२०७७/६/१४ |२०८०/०२/३२ | |- |२६. | | [[डा. बैकुण्ठ अर्याल]] |२०८०/०२/३२ | | |- |२७ | |लिला देवी गड्तौला |२०८१।०४।१० |२०८१।०५।१६ | |- |२८ | |एक नारायण अर्याल |२०८१।०५।१३ |२०८२/०८/०९ | |- |२९ | |सुमनराज अर्याल |२०८१/०८/१० |२०८३/०३/२५ | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका राजाहरूको सूची]] * [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरु]] * [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू|नेपालका मन्त्रिमण्डलहरू]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] * [[मुख्य सचिव]] [[श्रेणी:नेपालका प्रशासकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मुख्य सचिवहरू]] jq4diolseyavnrha0gssl74l3xmsz1u 1365639 1365638 2026-07-11T03:38:32Z ~2026-39255-79 79754 दशौ 1365639 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = मुख्यसचिव | body = नेपाल | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | flag = Flag of Nepal.svg | flagsize = | flagcaption = | image = | imagesize = | incumbent = [गोविन्द बहादुर कार्की] | incumbentsince = २०८३/०३/२५ | style = सम्माननीय | member_of = | residence = | seat = | nominator = | appointer = | termlength = ३ वर्ष | constituting_instrument = | formation = | first = श्री चन्द्र वहादुर थापा | website = {{url|https://opmcm.gov.np//}} }} '''[[मुख्य सचिव]]''' [[नेपाल]]को [[निजामती सेवा|निजामती प्रशासन सेवा]]मा रहेको सर्वोच्च ओहोदा हो। [[नेपालको मर्यादाक्रम]] २०७४ अनुसार मुख्य सचिवको वरीयता दशौ स्थानमा संबैधानिक निकायका सदस्यहरूसँगै रहेको छ। ==नेपालका मुख्यसचिवहरूको सूची<ref>[https://www.opmcm.gov.np/ex-cs/ नेपाल सरकारका पूर्व मुख्यसचिवहरु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219051959/https://www.opmcm.gov.np/ex-cs/ |date=2019-12-19 }}</ref>== {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. ! !नाम !देखि !सम्म !नियुक्तिकर्ता राष्ट्रप्रमुख |- |१. |[[चित्र:Chandra_Bahadur_Thapa.jpg|alt=|50x50px]] |श्री [[चन्द्रबहादुर थापा|चन्द्र बहादुर थापा]] |वि.सं. २०१२/६/२८ |२०१६/३/१४ |राजा महेन्द्र |- |२. | |[[कुलशेखर शर्मा]] |वि.सं. २०२२/१२/२९ |२०२५/९/२४ | |- |३. | |[[कृष्णबम मल्ल]] |वि.सं. २०२५/९/२५ |२०२८/९/२५ | |- |४. | |[[क्षेत्रविक्रम राणा]] |वि.सं. २०२८/९/२६ |२०३०/४/२६ | |- |५. | |[[प्रद्युम्नलाल राजभण्डारी]] |वि.सं. २०३०/४/२७ |२०३४/४/२६ | |- |६. | |[[कृष्णबहादुर मानन्धर]] |वि.सं. २०३४/४/२७ |२०३८/४/२६ | |- |७. | |भोगेन्द्रनाथ रिमाल |वि.सं. २०३८/४/२७ |२०४२/४/२६ | |- |८. | |कर्ण ध्वज अधिकारी |वि.सं. २०४२/४/२७ |२०४६/४/२६ | |- |९. | |लोकवहादुर श्रेष्ठ |वि.सं. २०४६/४/२७ |२०४७/१०/१८ | |- |१०. | |दामोदरप्रसाद गौतम |वि.सं. २०४७/१०/२० |२०४९/७/२० | |- |११. | |[[मधुसुदनप्रसाद गोर्खाली]] |वि.सं. २०४९/७/२१ |२०५१/७/२३ | |- |१२. | |डा. ईश्वरप्रसाद उपाध्याय |वि.सं. २०५१/७/२४ |२०५३/८/२६ | |- |१३. | |[[वलराम सिंह मल्ल]] |वि.सं. २०५३/८/२७ |२०५६/४/२९ | |- |१४. | |[[तीर्थमान शाक्य]] |वि.सं. २०५६/४/३० |२०५८/१२/१ | |- |१५. | |[[केशवराज राजभण्डारी]] |वि.सं. २०५८/१२/२१ |२०५९/६/३ | |- |१६. | |[[विमल कोइराला|विमल कोईराला]] |वि.सं. २०५९/६/५ |२०६२/५/१५ | |- |१७. |[[चित्र:Lok_Man_Singh_Karki01.JPG|frameless|58x58px]] |[[लोकमान सिंह कार्की]] |२०६२/६/३ |२०६३/१/२८ | |- |१८. | |[[मुकुन्द शर्मा पौडेल]] |वि.सं. २०६३/२/२१ |२०६३/४/१८ | |- |१९. | |डा. [[भोजराज घिमिरे]] |वि.सं. २०६३/४/१९ |२०६६/४/२१ | |- |२०. |[[चित्र:Madhab_Prasad_Ghimire.jpg|frameless|77x77px]] |[[माधवप्रसाद घिमिरे (प्रशासक)|माधवप्रसाद घिमिरे]] |वि.सं. २०६६/४/२२ |२०६९/४/२१ | |- |२१. |[[File:Mr. Leela Mani Paudyal (9134048721).jpg|77x77px]] |[[लिलामणि पौडेल|लीलामणि पौड्याल]] |वि.सं. २०६९/४/२२ |२०७२/४/२१ | |- |२२. | |डा. [[सोमलाल सुवेदी]] |वि.सं. २०७२/४/२१ |२०७४/३/२८ | |- |२३. | |[[राजेन्द्रकिशोर क्षेत्री]] |वि सं २०७४/३/२९ |२०७४/७/७ | |- |२४. | |[[लोकदर्शन रेग्मी]] |वि सं २०७४/७/६ |२०७७/६/१४ | |- |२५. | |[[शङ्करदास बैरागी|शंकरदास बैरागी]] |२०७७/६/१४ |२०८०/०२/३२ | |- |२६. | | [[डा. बैकुण्ठ अर्याल]] |२०८०/०२/३२ | | |- |२७ | |लिला देवी गड्तौला |२०८१।०४।१० |२०८१।०५।१६ | |- |२८ | |एक नारायण अर्याल |२०८१।०५।१३ |२०८२/०८/०९ | |- |२९ | |सुमनराज अर्याल |२०८१/०८/१० |२०८३/०३/२५ | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका राजाहरूको सूची]] * [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरु]] * [[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू|नेपालका मन्त्रिमण्डलहरू]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] * [[मुख्य सचिव]] [[श्रेणी:नेपालका प्रशासकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मुख्य सचिवहरू]] enr41pnrk0dbwfzrfiig5xxn0j70aij 0 102647 1365620 1365521 2026-07-10T18:33:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365620 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = राम भूलचन्द जेठमलानी |image =Ram_Jethmalani.jpg |birth_date = {{birth date and age|1923|9|14|df=y}} |birth_place = [[शिकारपुर]], ब्रिटिश भारत |constituency = [[राज्यसभा]] |office1 = भारत को कानून मन्त्री |predecessor1 = [[एम थंबीदुरई]] |successor1 = [[अरुण जेटली|अरूण जेटली]] |term1 = १९९९ - २००० |term2 = १९९६ - १९९६ |office3 = केन्द्रीय शहरी विकास मन्त्री |term3 = १९९८ - १९९९ |spouse = रतना आर. |residence = २, अकबर रोड़, [[नयाँ दिल्ली]] |profession = वकिल, प्रोफेसर, राजनेता |party = [[भारतीय जनता पार्टी]] |nationality = [[भारतीय]] }} '''राम जेठमलानी''' (पूरा नाम: राम भूलचन्द जेठमलानी, सिंधी: رام جيٺملاڻي, जन्म: १४ सेप्टेम्बर १९२३, सिन्ध, ब्रिटिश भारतको शिकारपुर शहर मा) एक सुप्रसिद्ध भारतीय वकिल र राजनीतिज्ञ हुन्।राम जेठमलानीले १७ वर्ष को उमेरमा एलएल.बी. डिग्री हासिल गरे।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=tHWCgTphpOY|title=Ram Jethmalani's most candid interview on Modi, BJP and his sole ambition in life at 94|author=|date=|work=youtube.com|accessdate=}}</ref> उहाँ भारतमा सबैभन्दा उच्च सशुल्क वकील हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/87820/50%20Power%20People%20of%20India/Ram%20Jethmalani:%20Argumentative%20Indian.html|title=Ram Jethmalani: Argumentative Indian|trans-title=राम जेठमलानी: तर्ककारी भारतीय |author=|date=|work=intoday.in|access-date=2019-02-04}}</ref>उनले १० सेप्टेम्बर २०१७ मा न्यायिक पेशाबाट आफ्नो सेवानिवृत्तिको घोषणा गर्नुभयो।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/noted-lawyer-ram-jethmalani-announces-retirement/articleshow/60441738.cms|title=Noted lawyer Ram Jethmalani announces retirement|trans-title= उल्लेखनीय वकील राम जेठमलानीले सेवानिवृत्तिको घोषणा गरे|access-date=2019-02-04}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== जेटमलानीको जन्म १४ सेप्टेम्बर १९२३ मा तत्कालीन [[Bombay Presidency|बम्बई प्रेसिडेन्सी]]को [[Sindh]] डिभिजन अन्तर्गत पर्ने [[Shikarpur, Sindh|शिकारपुर, सिन्ध]] (हाल पाकिस्तानमा) मा बुलचन्द गुरुमुखदास जेटमलानी र पार्वती बुलचन्दका पुत्रका रूपमा भएको थियो।<ref name="Death"/><ref>{{cite web|title=Top most Indian Lawyer: Sindhi Genius Of Indian Law : Ram Jethmalani|url=http://www.thesindhuworld.com/ram_jethmalani.html|publisher=The Sindhu World|access-date=10 February 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227085059/http://www.thesindhuworld.com/ram_jethmalani.html|archive-date=27 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227085059/http://www.thesindhuworld.com/ram_jethmalani.html |date=27 December 2012 }}</ref> उनले विद्यालयमा दोहोरो कक्षोन्नति (डबल प्रमोसन) प्राप्त गरेका थिए र १३ वर्षको उमेरमै म्याट्रिक उत्तीर्ण गरेका थिए। १७ वर्षको उमेरमा उनले बम्बई विश्वविद्यालयबाट प्रथम श्रेणीसहित [[LL.B.|एलएल.बी.]] उपाधि प्राप्त गरे। त्यसबेला वकिल बन्न न्यूनतम उमेर २१ वर्ष तोकिएको भए पनि उनले सो नियमविरुद्ध अदालतमा निवेदन दिएपछि विशेष छुट प्राप्त गरे र १८ वर्षकै उमेरमा वकालत गर्ने अनुमति पाए।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> त्यसपछि उनले बम्बई विश्वविद्यालयबाट [[LL.M.|एलएल.एम.]] उपाधि पनि हासिल गरे, किनभने त्यस समयमा सिन्धमा कुनै विश्वविद्यालय थिएन।<ref name=bio-rs>{{cite web|title=Members Webpage – Rajyasabha|url=http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|publisher=Rajyasabha, Parliament of India|access-date=9 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110529070559/http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|archive-date=29 May 2011|url-status=live}}</ref> जेटमलानीले करिब १८ वर्षको उमेरमा परम्परागत भारतीय तय गरिएको विवाहमार्फत आफ्नी पहिलो पत्नी दुर्गासँग विवाह गरेका थिए। सन् १९४७ मा, [[partition of India|भारत विभाजन]] हुनुभन्दा केही समयअघि उनले पेशाले वकिल रहेकी रत्ना शाहानीसँग दोस्रो विवाह गरे। उनको परिवारमा दुवै पत्नी तथा चार सन्तान थिए—दुर्गाबाट रानी, शोभा र महेश तथा रत्नाबाट जनक।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/Ram-Jethmalani-In-black-and-white/articleshow/9580860.cms {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104075413/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/Ram-Jethmalani-In-black-and-white/articleshow/9580860.cms |date=4 November 2012 }} Ram Jethmalani: In black and white: Times New Network, 12 May 2002.</ref><ref name="telegraphPlead">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/7-days/i-plead-guilty-to-being-a-bad-husband-but-avatars-like-ram-dont-do-so/cid/359546|title='I plead guilty to being a bad husband. But avatars like Ram don't do so'|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> उनका दुई छोरा र दुई छोरीमध्ये महेश जेटमलानी र रानी जेटमलानी भारतको सर्वोच्च अदालतका वरिष्ठ अधिवक्ता बने। महेश भारतीय जनता पार्टीका नेता पनि हुन् भने रानी सामाजिक अभियन्ता थिइन्।<ref name="Rani Jethmalani">{{cite news|last1=Deshpande|first1=Vinaya|title=Social activist Rani Jethmalani passes away|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/social-activist-rani-jethmalani-passes-away/article2764191.ece|access-date=8 September 2019|work=The Hindu|date=1 January 2012|language=en-IN}}</ref> [[Kamna Jethmalani|कामना जेटमलानी]], जो [[Telugu cinema|तेलुगु]] तथा [[Tamil cinema|तमिल]] चलचित्रकी अभिनेत्री हुन्, उनकी आफन्त हुन्। उनी जेटमलानीका एक भाइकी नातिनी हुन्।<ref>{{cite news |last1=S M |first1=Shashiprasad |date=20 May 2015 |title=Kamna Jethmalani in Kathak mode |url=https://www.deccanchronicle.com/150519/entertainment-sandalwood/article/kamna-jethmalani-kathak-mode |work=Deccan Chronicle |access-date=7 July 2024 |quote=Kamna says, “Yes, Mr Ram Jethmalani is my relative — one of my grandfather’s brothers.”}}</ref><ref>{{cite news |title=Kamna Jethmalani is the granddaughter of Ram Jethmalani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/kamna-jethmalani-is-the-granddaughter-of-ram-jethmalani/articleshow/45470348.cms |work=The Times of India |date=11 December 2014 |access-date=7 July 2024}}</ref> जेटमलानीको ८ सेप्टेम्बर २०१९ मा नयाँ दिल्लीस्थित आफ्नै निवासमा ९५ वर्षको उमेरमा निधन भयो।<ref name="Death">{{cite news |title=Ram Jethmalani, Eminent Supreme Court Lawyer and Former Law Minister, Passes Away at 96 |url=https://www.news18.com/news/india/ram-jethmalani-eminent-supreme-court-lawyer-and-former-law-minister-passes-away-at-96-2300847.html |access-date=8 September 2019 |work=News18 |date=8 September 2019}}</ref> उनका छोरा [[Mahesh Jethmalani|महेश जेटमलानी]]का अनुसार जीवनको अन्तिम केही महिनादेखि उनी अस्वस्थ थिए र भारतीय समयअनुसार बिहान ७:४५ बजे, आफ्नो ९६औँ जन्मदिन आउन छ दिन बाँकी रहँदा उनको निधन भएको थियो।<ref>{{Cite news |last1=Vaidyanathan |first1=A |last2=Bhasin |first2=Swati |date=8 September 2019 |url=https://www.ndtv.com/india-news/ram-jethmalani-veteran-lawyer-and-former-union-minister-dies-at-95-2097428?amp=1&akamai-rum=off|title=Ram Jethmalani, Veteran Lawyer And Former Union Minister, Dies At 95 |work=NDTV |access-date=8 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/eminent-lawyer-and-former-union-law-minister-ram-jethmalani-passes-away/articleshow/71031346.cms|title=Ram Jethmalani, eminent lawyer and former Union law minister, passes away|author=<!--unlisted-->|website=The Times of India|language=en|date=8 September 2019|access-date=9 September 2019}}</ref> ==निर्वाचनमा सहभागिता== ===लोकसभा=== {| class="sortable wikitable" ! वर्ष ! निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="2"|दल ! मत ! % ! प्रतिद्वन्द्वी ! colspan="2"|<small>प्रतिद्वन्द्वीको दल</small> ! <small>प्रतिद्वन्द्वीले प्राप्त गरेको मत</small> ! % ! <small>नतिजा</small> ! मतान्तर ! % |- ! [[1971 Indian general election|१९७१]] | [[Bhiwandi Lok Sabha constituency|भिवण्डी]] | {{Party name with color|Independent|shortname=Ind}} | 97,203 | 29.13 | <small>एस. भी. धामणकर</small> | {{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} | 163,684 | 49.06 | {{no2|पराजित}} | -66,481 | -19.93 |- ! [[1977 Indian general election|१९७७]] | rowspan="3"|[[Mumbai North West Lok Sabha constituency|बम्बई उत्तर–पश्चिम]] | {{Party name with color|Janata Party|rowspan=2}} | 246,446 | 61.09 | <small>[[H. R. Gokhale|एच. आर. गोखले]]</small> | 152,947 | 37.91 | {{yes2|विजयी}} | 93,499 | 23.18 |- ! [[1980 Indian general election|१९८०]] | 207,767 | 51.17 | <small>[[Ramrao Adik|रामराव आदिक]]</small> | {{Party name with color|Indian National Congress (Indira)}} | 180,712 | 44.51 | {{yes2|विजयी}} | 27,055 | 6.66 |- ! [[1984 Indian general election|१९८४]] | {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} | 154,349 | 30.31 | <small>[[Sunil Dutt|सुनील दत्त]]</small> | {{Party name with color|Indian National Congress}} | 308,989 | 60.67 | {{no2|पराजित}} | -154,640 | -30.36 |- ! [[2004 Indian general election|२००४]] | [[Lucknow Lok Sabha constituency|लखनउ]] | {{Party name with color|Independent|shortname=Ind}} | 53,566 | 9.97 | <small>[[Atal Bihari Vajpayee|अटल बिहारी वाजपेयी]]</small> | {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} | 324,714 | 56.12 | {{no2|पराजित}} | -271,148 | -46.15 |- |} ===राज्यसभा=== {| class="wikitable sortable" ! पद ! colspan="2"|दल ! <small>निर्वाचन क्षेत्र</small> ! देखि ! सम्म ! कार्यकाल |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(पहिलो कार्यकाल)</small> | {{Party name with color|Janata Dal}} | [[Karnataka|कर्नाटक]] | <small>३ अप्रिल</small><br>१९८८ | <small>२ अप्रिल</small><br>१९९४ | '''{{ayd|1988|4|3|1994|4|2}}''' |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(दोस्रो कार्यकाल)</small> | {{Party name with color|Independent|rowspan=2|shortname=IND}} | rowspan="2"|[[Maharashtra|महाराष्ट्र]] | <small>३ अप्रिल</small><br>१९९४ | <small>२ अप्रिल</small><br>२००० | '''{{ayd|1994|4|3|2000|4|2}}''' |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(तेस्रो कार्यकाल)</small> | <small>३ अप्रिल</small><br>२००० | <small>२ अप्रिल</small><br>२००६ | '''{{ayd|2000|4|3|2006|4|2}}''' |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(चौथो कार्यकाल)</small> | {{Party name with color|Nominated|shortname=NOM|color=black}} | [[List of nominated members of the Rajya Sabha|मनोनीत]] | <small>१० अप्रिल</small><br>२००६ | <small>२६ अगस्ट</small><br>२००९ | '''{{ayd|2006|4|10|2009|8|26}}''' |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(पाँचौँ कार्यकाल)</small> | {{Party name with color|Independent|shortname=IND}} | [[Rajasthan|राजस्थान]] | <small>५ जुलाई</small><br>२०१० | <small>८ जुन</small><br>२०१६ | '''{{ayd|2010|7|5|2016|6|8}}''' |- | [[Member of Parliament, Rajya Sabha|राज्यसभा सदस्य]]<br><small>(छैटौँ कार्यकाल)</small> | {{Party name with color|Rashtriya Janata Dal}} | [[Bihar|बिहार]] | <small>८ जुलाई</small><br>२०१६ | <small>८ सेप्टेम्बर</small><br>२०१९ | '''{{ayd|2016|7|8|2019|9|8}}''' |} == पुरस्कार तथा उपलब्धिहरू == * अन्तर्राष्ट्रिय न्यायविद् पुरस्कार (International Jurist Award)<ref name="India Today rich legacy">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/rip-ram-jethmalani-india-s-criminal-law-doyen-leaves-behind-rich-legacy-1596842-2019-09-08|title=RIP Ram Jethmalani: India's criminal law doyen leaves behind rich legacy|author=<!--none listed-->|date=8 September 2019|website=India Today|language=en|access-date=10 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ramjethmalani.com/news.php?first=0|title=Mr. Jethmalani received International Jurist Award from Prime Minister of India on December 13th|work=ramjethmalani.com|access-date=26 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623124617/http://www.ramjethmalani.com:80/news.php?first=0|archive-date=23 June 2010|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623124617/http://www.ramjethmalani.com/news.php?first=0 |date=23 June 2010 }}</ref> * १९७७ – ''World Peace Through Law'' द्वारा प्रदान गरिएको मानवअधिकार पुरस्कार<ref name="India Today rich legacy" /><ref name="ramjethmalani.com" /> == पुस्तकहरू == ===जेटमलानीद्वारा लिखित पुस्तकहरू=== * ''Big Egos, Small Men''<ref name="RS Profile">{{cite web |title=Members of Parliament (Rajya Sabha) Ram Jethmalani Detailed Profile |url=https://archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=29 |publisher=Government of India |access-date=8 September 2019 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="one"/> ({{ISBN|978-8-1241-2002-6}}) * ''Conflict of Laws'' (१९५५)<ref name="one">{{Cite news |url=https://www.oneindia.com/india/ram-jethmalanis-complete-family-tree-explained-2945307.html |title=Ram Jethmalani's complete family tree explained |last=Adnal |first=Madhuri |date=8 September 2019 |work=One India |access-date=7 September 2019}}</ref> * ''Conscience of a Maverick''<ref>[http://www.hindu.com/2010/11/08/stories/2010110856051100.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117155752/http://www.hindu.com/2010/11/08/stories/2010110856051100.htm|date=17 November 2010}} Ram Jethmalani – 87 not out : The Hindu</ref> ({{ISBN|8174765719}}) * ''Justice: Soviet Style''<ref>{{cite web|author=Lok Sabha|title=7th Lok Sabha – Members Bioprofile|url=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/545.htm|publisher=Loksabha, India|access-date=3 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304022658/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/545.htm|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="RS Profile" /> * ''Maverick: Unchanged, Unrepentant''<ref name="one"/> ({{ISBN|8129133504}}) जेटमलानीले फौजदारी कानून, प्रशासनिक कानून तथा सञ्चारमाध्यमसम्बन्धी कानूनलगायत विभिन्न कानुनी विषयमा आधारित विद्वतापूर्ण पुस्तकहरूको सह-लेखन पनि गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.wadhwabooks.in/97_ram-jethmalani-d-s-chopra |title=Ram Jethmalani, Wadhwa Books Company |website=wadhwabooks.in |publisher=Wadhwa Books Company }}</ref> ===जेटमलानीबारे लेखिएका पुस्तकहरू=== * ''Ram Jethmalani: The Authorized Biography'' — नलिनी गेरा ({{ISBN|0670049360}}) * ''The Rebel: A Biography of Ram Jethmalani'' — सुसान एडेलम्यान ({{ISBN|9386495074}}) ==लोकप्रिय संस्कृतिमा== * अभिनेता [[Mithilesh Chaturvedi|मिथिलेश चतुर्वेदी]]ले [[Sony LIV]] को मौलिक वेब शृङ्खला ''[[Scam 1992]]'' मा जेटमलानीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। यो शृङ्खला [[Harshad Mehta|हर्षद मेहता]]सँग सम्बन्धित [[1992 Indian stock market scam|सन् १९९२ को भारतीय शेयर बजार घोटाला]]मा आधारित छ।<ref>{{cite news |title=Reel Vs Real: Sucheta Dalal, Ram Jethmalani - who played whom in 'Scam 1992: The Harshad Mehta Story' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/reel-vs-real-sucheta-dalal-ram-jethmalani-who-played-whom-in-scam-1992-the-harshad-mehta-story |access-date=11 April 2021 |work=Free Press Journal |date=19 October 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Magan |first=Srishti |date=17 October 2020 |title=Real Vs. Reel: Characters In 'Scam 1992: The Harshad Mehta Story' & Their Real-Life Counterparts |url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/a-look-at-the-characters-in-scam-1992-their-real-life-counterparts/ |publisher=[[ScoopWhoop]] |access-date=11 April 2021}}</ref> * अभिनेता [[Sumeet Vyas|सुमीत व्यास]]ले वास्तविक [[Nanavati case|नानावटी मुद्दा]]मा आधारित हिन्दी वेब शृङ्खला ''The Verdict'' मा राम जेटमलानीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। यो शृङ्खला [[ZEE5]] मा उपलब्ध छ र [[ALTBalaji]] सँगको सहकार्यमा निर्माण गरिएको हो। * अभिनेता [[Ram Kapoor|राम कपूर]]ले [[Abhishek Bachchan|अभिषेक बच्चन]] अभिनीत बलिउड चलचित्र ''[[The Big Bull]]'' मा जेटमलानीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। यो चलचित्र [[Harshad Mehta|हर्षद मेहता]]को जीवन र अपराधबाट प्रेरित छ। * अभिनेता [[Sachin Khedekar|सचिन खेडेकर]]ले सन् २०१६ को बलिउड चलचित्र ''[[Rustom (film)|रुस्तम]]'' मा जेटमलानीको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:भारतको राजनीति]] [[श्रेणी:भारतको कानुन मन्त्री]] hrqnflmohwx2g3ogtsdkckvslkvh0qr 0 103598 1365684 1355980 2026-07-11T09:29:51Z Bishaldev100 28807 1365684 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =बझाङ राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =बझाङ <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं १५०३ <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = विसं १५०३<!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं १८४८<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = विसं १८४८<!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Bajhang district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[व्यासीकोट दरबार]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = शक्तिसिंह<!-- Name of king or president --> |leader2 = सुजानसिंह |leader3 = भाउसिंह |leader4 = भीमसिंह |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = [[बझाङ जिल्ला]] <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''बझाङ''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसी राज्य]] थियो। [[खस राज्य]] खण्डित भएर १५०३ मा निर्माण भएको यस राज्य [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा नेपालमा विलय भएको थियो। बझाङका राज्यलाई रजौटाको मान्यता दिइएको थियो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित बझाङी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == नामाकरण == ==इतिहास== बझाङ राज्यको स्थापना १५०३ मा भएको थियो । वि सं १८४८ मा नेपालसँग आश्रय सन्धी गरेको हुँदा वार्षिक रू ५०१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटा थमौती भएको थियो । [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७]] र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताग, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> === बझाङ काण्ड === बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==राज्यको चौकिल्ला== पूर्व तर्फ बाजुरा, सान्नी, [[जुम्ला राज्य]] पश्चिम तर्फ [[डोटी राज्य]] दक्षिण तर्फ [[थलहरा राज्य]] उत्तरतर्फ तिब्बतको खोजरनाथ पुस्तक्याढुङ्गा र [[मानसरोवर]] ==राजाको वंश== * वंश : [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] * गोत्र :[[कश्यप गोत्र]] ===राजाको वंशावली=== {| class="wikitable" | |'''चित्र''' |'''राजा''' |'''राज्यकाल सुरु''' |'''राज्यकाल अन्त्य''' |'''कैफियत''' |- |१ | |शक्तिसिंह |सस्थापक विसं १५०३ | | |- |२ | |सुजानसिंह | | | |- |३ | |भाउसिंह | | | |- |४ | |भीमसिंह | | | |- |५ | |पृथ्वीसिंह | | | |- |६ | |जितारीसिंह | | | |- |७ | |इन्द्रसिंह | | | |- |८ | |दिलीपसिंह | | | |- |९ | |महेन्द्रसिंह | | | |- |१० | |रतनीसिंह | | | |- |११ | |कल्याणसिंह | | | |- |१२ | |अमरसिंह | | | |- |१३ | |समुद्रसिंह | | | |- |१४ | |रघुनाथसिंह | | | |- |१५ | |गजराजसिंह | | | |- |१६ | |भूपेन्द्रसिंह | | | |- |१७ | |विक्रमबहादुरसिंह | | | |- |१८ |[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|पाठ=Singh with his wife, Khagaraja Divyeshwari Rajya Laxmi|अङ्गुठाकार|132x132पिक्सेल]] |[[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]] | | |राजिनामा |- |१९ | |देवीजङ्गबहादुरसिंह | | | |- |२० | |रामजङ्गबहादुरसिंह | | |खोसिए |- |२१ | |ओमजङ्गबहादुरसिंह | | |मारिए |- |२२ | |ईश्वरीजङ्गबहादुरसिंह | | |माननीय न्यायाधीश |- |२३ | |दीपकजङ्गबहादुरसिंह |२०३० वैशाख २५ <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=6161 नेपाल राजपत्र]</ref> | | |- |२४ | |विनोदविक्रमसिंह | |२०६५ जेठ १५ सम्म |[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ ज्ञानेन्द्र]]का भान्जा |} * ==अर्थतन्त्र == धुरीकर ६००० का अतिरिक्त ३६ कर, तिब्बतको व्यापार र खनिजको कर गर्दा वार्षिक २५००० भन्दा बढी आय थियो बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिासी–बत्तिासी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तार–बहत्तार’ लाग्थ्यो। बझाङ राज्यको आफ्नै मुद्रा भने थिएन। मुग्लानतिरका ‘फर्कवादी’, ‘लसकरी’, ‘हाली–बरेली’, ‘दिल्ली महमदशाही’, पटना–लषनौ ‘नजीमावादी’ चाँदीका मुद्रा बझाङमा प्रचलित थिए। राज्यको अर्थतन्त्र जनताबाट लिइने कर र दण्डकुण्डबाट असुलिने रैरकममा निर्भर थियो। सोही रकमबाट राज परिवारको भत्ता, खान्गीका साथै राज्यका कर्मचारीको तलब बेहोरिन्थ्यो। बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिसी–बत्तिसी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तर–बहत्तर’ लाग्थ्यो। ==प्रशासन== बझाङ राज्यको सर्वोच्च पदमा राजा थिए। राजालाई राजकाजमा राजकुमार, साहेबज्यू, चौतारिया, काजी, देवान, धर्माधिकारी, सरदार, हितहितान, रजबार, विन्त्यारु, नेव, देवान, छापदार, जिम्मुवाल–मुखियाले सघाउँथे। राजाका परामर्शदातामा चौतरियाको भूमिका हुन्थ्यो। मुख्तियार र चौतरियामा राजाका भाइभैयार्द नियुक्त हुन्थे। बझाङ राज्यका मन्त्रीलाई ‘अमात्य’ र सल्लाहकारलाई ‘हितान’ भनिन्थ्यो। दरा–गर्खाहरूको रखबारी भारदारहरूलाई दिइन्थ्यो। काजी (मन्त्री) सरहको अर्को पद ‘देवान’ हुन्थ्यो। देवानमा राजपरिवार निकटका व्यक्ति नियुक्त हुन्थे। रोकाया, कार्की, अधिकारी, अडै, खड्गा, बुढा, बुढथापा, थापा (क्षेत्री), राना (क्षेत्री), महतारा, भण्डारी विभिन्न पदमा हुन्थे। राजाको सेरा फाँट हेर्नेलाई ‘अडै’ भनिन्थ्यो। ‘अधिकारी’ले दरागर्खाको प्रशासन चलाउँथे। कर–राजस्व ‘कार्की’ले असुल्थे। राज्यस्तरका पदाधिकारी ' रोकाया ' र ‘महतारा’ हुन्थे। खड्का, राना, थापा, बुढा, बुढथापा सैन्यसेवामा हुन्थे। पछि यी पदहरू थरमा परिणत भएका थिए। दरा गर्खामा मालपोत असुली मुखिया र जिम्मुवालले गर्थे। सूचना आदानप्रदानमा ओखेडा (कटुवाल)लाई खटाइन्थ्यो। बिहे–व्रतबन्ध, दसैं–तिहारजस्ता उत्सवमा नगर्ची, औजी र भेरवालहरूले बढाइँ गर्थे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] [[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]] 8ud1spmtc7ca9yzj55e8ih6khendofv 0 105221 1365609 1365543 2026-07-10T17:40:01Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1365609 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] gbj75ieowx0nwik8cexopzlvnwjuzv3 1365663 1365609 2026-07-11T06:03:24Z Bishaldev100 28807 /* पृष्ठभुमि */ 1365663 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] ktmj3au6hj8e9bffh8df42b9fesc48m 1365666 1365663 2026-07-11T06:35:30Z Bishaldev100 28807 1365666 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 8t95tvd4qoqqevgq5d1gkriat8lc02j 1365671 1365666 2026-07-11T07:09:16Z ~2026-39377-05 79755 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1365671 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] b5i6lk6vzfko4d7m7pzolxjdy8ckaqu 1365672 1365671 2026-07-11T07:10:23Z ~2026-39377-05 79755 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1365672 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोगवापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] c2mweu8ji41v1m0ecvifv78z6xdfd7b 1365673 1365672 2026-07-11T07:11:14Z ~2026-39377-05 79755 1365673 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] ltj7flseb5d5blrjpeoegn2fgeitkn9 1365676 1365673 2026-07-11T07:14:01Z ~2026-39377-05 79755 1365676 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 2mphhvohx9nwi5dw9prq0h2565004e2 1365677 1365676 2026-07-11T07:15:18Z ~2026-39377-05 79755 1365677 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] nmcmc56ybo8xg8v6bowyui15gcq5ecs 1365678 1365677 2026-07-11T07:16:27Z ~2026-39377-05 79755 1365678 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] le2v7cmji61kv69d52x64n789rnbuw1 0 105956 1365685 1361809 2026-07-11T09:30:44Z Bishaldev100 28807 1365685 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = सल्यान राज्य |conventional_long_name = |common_name = सल्यान राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४१८ |event_end = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९६१ |event_post = |date_post = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = |common_languages = [[नेपाली]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)</small> * रजौटा<br><small>(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = जगत्रबम (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४१८ - ?? |leader2 = दोरैजैथुबम (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = आनम्म (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = रणभीम शाह |year_leader4 = ?? |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो । सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ <ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}</ref> राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए। १८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए। भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको रजौटा थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित सल्यानी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। ==राजाहरू== सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * मलैवम्म * सुर्तान * मामुराज * सूर्जुराज * सुमेरराज * सिँगाराज * काला सुल्तान * कनक शाह * संहार शाह * तिलक शाह * प्रताप शाह * तुला शाह * पृथ्वीपति शाह * मान्धाता शाह * सङ्ग्राम शाह * श्रीकृष्ण शाह- नेपालसँग आश्रित सन्धि १८४२ * राजा रणभीम शाह ( - ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा * राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? ) * राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह (?? - २००३) ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 6jze4inugqjfize91oakwwvvgki50cf 0 107983 1365599 1342613 2026-07-10T14:11:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365599 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = बङ्गलादेशी चलचित्र | image = Bangladesh film clapperboard.svg | image_size = 150px | screens = ४०० (सन् २०१८ को अनुसार)<ref name="et15Aug2016">{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |date=15 August 2016 |title=United Mediaworks expands footprint to Bangladesh |url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/media/united-mediaworks-expands-footprint-to-bangladesh/articleshow/53703262.cms |newspaper=Economic Times |access-date=8 June 2017}}</ref> | screens_per_capita = ०.२ प्रति १,०००,०० (सन् २०१६)<ref name="et15Aug2016" /> | distributors = {{br separated entries|[[जाज मल्टिमिडिया]] | [[टाइगर मिडिया लिमिटेड]] | [[द आभी कथाचित्र]] | [[एक्सप्रेस टिलिफिल्म लिमिटेड]] | [[एसके फिल्म्स]]}} | produced_year = २०१७ | produced_ref =<ref name="bd-pratidin.com">{{cite web|url=http://www.bd-pratidin.com/entertainment-news/2017/12/24/291487|script-title=যেমন ছিল চলচ্চিত্র ২০১৭ - বাংলাদেশ প্রতিদিন|work=Bangladesh Pratidin|language=बाङ्ला}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404131039/https://www.bd-pratidin.com/entertainment-news/2017/12/24/291487 |date=2019-04-04 }}</ref><ref name="channelionline.com">http://www.channelionline.com/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%80%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%80-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%82/</ref> | produced_total = ६३ | produced_fictional = | produced_animated = | produced_documentary = | admissions_year = | admissions_ref = | admissions_total = | admissions_per_capita = | admissions_national = | box_office_year = | box_office_ref = | box_office_total = | box_office_national = | footnotes = }} '''बङ्गलादेशी चलचित्र''' [[बङ्गलादेश]]को [[ढाका]] स्थित बाङ्ला भाषाको चलचित्र उद्योग हो। यो चलचित्र उद्योग सन् १९७० को दशकबाट सुरु भएको थियो भने यस उद्योगलाई आधिकारिक रूपमा ''ढालिउड'' भनिन्छ। यो शब्द ढाका र अङ्ग्रेजी चलचित्र उद्योग हलिउडको मिश्रणबाट निर्माण भएको थियो। बङ्गलादेशी सिनेमाको प्रमुख शैली भनेको अद्भुत वा उत्तेजनापूर्ण व्यवहार समावेश गरिनु हो जुन सन् १९४७ देखि १९९० सम्म विकास हुँदै आजसम्म प्रायः सबै चलचित्रहरूको समावेश गरिन्छ। बङ्गलादेशी चलचित्र सन् १९९८ मा ब्राडफोर्ड बायोस्कोप कम्पनीले पहिलो चलचित्र सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था मिलाएको थियो। सन् १९१३ देखि सन् १९१४ को बीचमा पहिलो चलचित्र उत्पादन कम्पनीले चलचित्र मन्दिरको स्थापना गरेको थियो। सन् १९२८ मा पहिलो आवाज विहिन चलचित्र सुकुमारीको निर्माण गरिएको थियो भने सन् १९३१ मा पहिलो पूर्ण लम्बाई चलचित्र लास्ट किस सार्वजनिक गरिएको थियो। बङ्गलादेश पाकिस्तानबाट छुट्टिए पछि ढाका बङ्गलादेशी चलचित्र उद्योगको केन्द्र बन्न पुग्यो र यसले तात्कालिक समयमा चलचित्रहरूको राजस्व, उत्पादन र दर्शकहरूको बहुमत कमाउन सफल भएको थियो। बङ्गाली भाषाको पहिलो पूर्ण लम्बाइ चलचित्र द फेस एण्ड द मास्क नामक चलचित्र सन् १९५६ मा निर्माण गरिएको थियो। सन् १९७० को दशकमा धेरै जसो ढालिउड चलचित्रहरू भारतीय चलचित्रहरूबाट प्रेरित थिए भने केही चलचित्रहरू ती चलचित्रहरूको अनधिकृत अभियुक्तिका साथ थिए।<ref name=cholochitro>{{cite web |title=History of Bangladeshi Film |url=http://www.cholochitro.com/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=49 |website=cholochitro.com |publisher=Cholochitro |accessdate=1 December 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214233817/http://www.cholochitro.com/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=49 |date=14 December 2014 }}</ref><ref name="Mukh O Mukhosh">{{cite web |title=Mukh O Mukhosh |url=http://www.bfa.gov.bd/movie/details.html?id=100 |publisher=bfa.gov.bd |accessdate=14 November 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129021323/http://www.bfa.gov.bd/movie/details.html?id=100 |archivedate=29 November 2014 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129021323/http://www.bfa.gov.bd/movie/details.html?id=100 |date=29 November 2014 }}</ref> यो चलचित्र उद्योग सफल हुने क्रममा अगाडि बड्यो र धेरै सफल बङ्गलादेशी चलचित्रहरू सन् १९७० को दशक, सन् १९८० को दशक र सन् १९९० को दशकमा निर्माण तथा सार्वजनिक गरिएका थिए। फतेह लोहानी, जाहिर रायमान, आलमगीर कविर, खान आताउर रहमान, सुभास दत्त, ऋत्विक घटक, एहतेशाम, चासमी नुजरुल इस्लामी, अब्दुल्ला अल ममुन, शेख नियमत अली, गाजी मजहारुल आनवाल, तानविर मुकम्मेल, तारिक मासुद, मोरशेदुल इस्लाम, हुमायुन आहमेद, मोस्ताफा सरवार फारुकी, नुरुल आलम एतिक जहादुर रहिम अञ्जन, आषिक मोस्ताफा, खाजिर हयात खान, कुमार अहमद साइमन, रुवाइयात हुसेन, अमिताभ रेजा चौधरी, विजन इमताज, फकरुल अरफिन खान, जियस उदिन सेलिम, दिपेनकर सङ्गुप्ता दिपन र अन्य बङ्गलादेशी चलचित्रका निर्देशकहरूले समानान्तर सिनेमा र कला चलचित्रहरूमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका छन् भने केहीले विश्वव्यापी प्रशंसा र पुरस्कार पनि प्राप्त गरेका छन्। == इतिहास == === उत्पत्ति === २८ डिसेम्बर १९८५ का दिन लुमिरे दाजुभाईहरूले निर्माण गरेको पहिलो चलचित्रको दृश्य देखाउने एक प्रकाश फैलाउन यन्त्र फ्रान्सको पेरिसमा बेच्नका लागि देखाइएको थियो जुन पछि भारतको कलकत्ता हुँदै बङ्गलादेशको ढाका सम्म ल्याइएको थियो। भारतको कलकत्ता स्थित ब्र्याडफोर्ड बायोस्कोप कम्पनीले यो एक कार्यक्रमको आयोजना गर्दै छोटो समाचार वस्तुहरू र महारानी भिक्टोरियाको जयन्तीको महोत्सवको झलकहरू, ग्रीक र टर्की सेनाहरू बीचको लडाईहरू र फ्रान्सेली भूमिगत रेल सेवा अन्य छोटो सामग्रीहरू प्रस्तुत गरेको थियो। प्रत्येक कार्यक्रमका लागि टिकटको मूल्य आठ एनस देखि तीन [[टाका]] थियो सम्म तोकिएको थियो जुन तात्कालिक समयमा निकै महङ्गो थियो। भोला, मानिकगञ्ज, गाजिपुर, राजबाडी, र फरीदपुरलगायत क्षेत्रभरि बायोस्कोप द्वरा कार्यक्रमहरू देखाउन शुरू गरिएको थियो जुन बङ्गलादेशी चलचित्र उद्योगको पहिलो चलचित्रको रूपमा परिचित भयो। बङ्गाली सिनेमाको पहिलो बीउ बोगजुरीका स्थानीय हीरालाल सेनले रोपेका थिए जसलाई भिक्टोरियन युग सिनेमाको कवच मानिन्छ। सन् १९९८ मा सेनले आफ्नै एक द रोयल नामक कम्पनीको निर्माण गरेका थिए जसले तात्कालिक समयमा बङ्गलादेशको विभिन्न क्षेत्रमा मञ्च कार्यक्रम र कलकत्ताका द स्टार थिएटर, मिनर्भल थिएटर र क्लासिक थिएटरका लागि प्रत्यक्ष कार्यक्रम देखाउन शुरू गरेको थियो। उनले सन् १९०१ मा कलकत्तामा चलचित्र निर्माणको अग्रगामी गरे र आफ्नै क्षेत्रका छोटा दृश्यहरू सङ्कलन गरेका थिए जुन बङ्गलादेशको चलचित्र उद्योगको पहिलो दृश्य थियो। जब कलकत्तामा आधारित चलचित्र मन्दिरहरूको निर्माण भैरहेको थियो भने पूर्वी बङ्गाल चलचित्र मन्दिरहरूले कलकत्ता, बम्बई, मद्रास, हलिउड र पेरिसमा उत्पादित चलचित्रहरू सार्वजनिक गर्न र देखाउन शुरू गरेको थियो। अनुक्रमिक बायोस्कोप दृश्य र चलचित्रहरू ढाकामा सन् १९१३-१४ सम्म एक जुट भण्डारण केन्द्रमा स्थापना गरिएको थियो जसलाई पिक्चर हाउसको नाम दिइयो जुन अहिलेको बङ्गलादेशमा निर्माण भएको पहिलो चलचित्र मन्दिर थियो।<ref name= VF>{{cite web|url=http://www.victorian-cinema.net/sen.htm|title=Who's Who of Victorian Cinema - Hiralal Sen|website=victorian-cinema.net}}</ref> === आवाज विहिन चलचित्र काल === सन् १९१६ मा भारतको कलकत्तामा मदन चलचित्र मन्दिरको स्थापना भएको थियो। सन् १९१९ मा पहिलो कालो र सेतो आवाज विहिन चलचित्र बिल्वामङ्गलको स्थनपना मदन थिएटरले गरेको थियो जुन चलचित्रलाई रुस्टम धोतीवालाले निर्देशन र प्रयनाथ गुङ्गलीले निर्माण गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=The Liberation Struggles of a Country and a Festival |url=http://www.dhakafilmfestival.org/the-liberation-struggles-ofa-country-and-a-festival/ |website=dhakafilmfestival.org |publisher=Dhaka Film Festival |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111212011/http://www.dhakafilmfestival.org/the-liberation-struggles-ofa-country-and-a-festival/ |archive-date=11 January 2014 |access-date=1 December 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111212011/http://www.dhakafilmfestival.org/the-liberation-struggles-ofa-country-and-a-festival/ |date=11 January 2014 }}</ref> भारतको कलकत्तामा पहिलो बङ्गाली चलचित्र सङ्घ इण्डो ब्रिटिस चलचित्र सङ्घ नामक एक संस्थाको स्थापना भएको थियो जहाँको संस्थापक प्रख्यात बङ्गाली तथा अङ्ग्रेजी भाषाका महान कवि रवीन्द्रनाथ ठाकुको नातेदार धिरेन्द्रनाथ गुङ्गली थिए। गुङ्गलीले सन् १९२१ मा बिलत फिरतको लेखन तथा निर्देशन गरेका थिए। मदन थिएटरले सन् १९३१ मा जामाई षष्ठी नामक आवाज रहित चलचित्रको निर्माण गरेको थियो जुन अमर चौधरीले निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{cite book |last=Raju |first=Zakir |date=2015 |title=Bangladesh Cinema and National Identity: In Search of the Modern |url=https://books.google.com/books?id=PnLfBQAAQBAJ&pg=PT91 |publisher=Routledge |location=London |page=91 |isbn=978-0-415-46544-1}}</ref> सन् १९२७-२८ मा ढाका नवाव परिवारले पहिलो छोटो चलचित्र सुकुमारीको निर्माण गरेका थिए। यस चलचित्रका निर्देशकहरू खजा अदिल, खजा अकमल, खाजम नुसरुल, खाजा अजमुल, खाजा जोहिर, खाजा अजाद, सोयद साहिब अदम र प्रवक्ता अन्दलिव शाहदिनी थिए। पुरुष नेतृत्व खजा नुजरलले खेलेका थिए भने महिलाको भूमिकामा सयद अब्दुस शोभन नामको एक पुरुष अभिनेताले खेलेका कारण फिल्ममा महिलाको चित्रणको बिरूद्ध कानून बनाइएको थियो। पछि नोसरुल्ला राजनीतिज्ञ बन्न पुगे र सोभन पाकिस्तान केन्द्रीय नागरिक सेवाको पहिलो बङ्गलादेशी सचिव बने। सुकुमेरीको अझै एक तस्वीर बङ्गलादेश चलचित्र सङ्ग्रहमा सुरक्षित राखिएको छ। सुकुमारी चलचित्रको ससफलता पछि राज परिवारले अर्को चलचित्र निर्माण गर्ने निर्णय गरेको थियो। पूर्ण लम्बाई आवार विहिन चलचित्र निर्माण गर्नका लागि उक्त परिवारले घर अगाडि रहेको बगौँचाका एक स्टुडियोको निर्माण गरेको थियो भने सन् १९३१ मा उक्त परिवारले लास्ट किस नामक चलचित्रको निर्माण गरेका थिए। यस चलचित्रका मुख्य अभिनेता खाजा आजमोल थिए जो जगन्नाथ कलेजका शारीरिक शिक्षक थिए भने अम्बुजगुप्ताले यस चलचित्रमा निर्देशन गर्दै अङ्ग्रेजी र बङ्गाली भाषामा उपशिर्षकको पनि बनाएका थिए भने ढाका विश्वविद्यालयका प्रवक्ता अन्दलिब शादिनीले उर्दु भाषाको उपशिर्षकको बनाएका थिए। द लास्ट किस चलचित्र पहिलोपटक ढाकाको मुकुल सभा हलमा देखाइएको थियो।<ref>{{cite web |title=Dhaka Nawab Family and Film |url=http://www.nawabbari.com/main_arts.html?string=lastKiss.html |website=nawabbari.com |publisher=Nawab Bari |accessdate=1 December 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307230554/http://www.nawabbari.com/main_arts.html?string=lastKiss.html |date=7 March 2021 }}</ref><ref>{{cite web |title=Did you know? First Pakistani silent movie makes it to international film fests |url=http://tribune.com.pk/story/611929/did-you-know-first-pakistani-silent-movie-makes-it-to-international-film-fests/ |website=tribune.com.pk |accessdate=1 December 2014}}</ref> इतिहासकार डा रोमेश चन्द्र मोजुम्दारले यस चलचित्रको पहिलो कार्यक्रमको शुरू गरेका थिए। चलचित्रका विकासकर्ताहरू ढाकालाई कला, साहित्य र सिनेमामा अद्वितीय बनाउन चाहन्थे र उनीहरूको निर्माण घरको नाम “ढाका पूर्वी बङ्गाल सिनेमाटोग्राफ सोसाइटी” राखेका थिए। जुन बङ्गलादेशको पहिलो चलचित्र निर्माता सङ्गठन थियो। === सुरुवाती विकास === ==== पाकिस्तानी काल ==== सन् १९४७ सम्ममा बङ्गलादेशमा ८० चलचित्रहरू निर्माण भएका थिए। सन् १९४७ मा भारतको विभाजन पछि ढाकालाई पूर्वी बङ्गालको सांस्कृतिक केन्द्रमा परिणत गर्न प्रयासहरू गरिए, अब्बासउद्दीन अहमद जस्ता विभिन्न व्यक्तिहरूले यस सहरमा छोटो जीवनका चलचित्र निर्माण कम्पनीहरूको स्थापना गरेका थिए। मार्च १९४८ मा जब पाकिस्तानका गभर्नर जनरल मोहम्मद अली जिन्ना पूर्वी पाकिस्तानको भ्रमण गर्न आए रेडियो प्रसारक र चलचित्र निर्माता नाजिर अहमदलाई कलकत्तामा आधारित चलचित्र प्राविधिकहरूको सहयोगमा सूचना मुलक चलचित्र निर्माण गर्न नियुक्त गरियो। यो बङ्गलादेशको पहिलो सूचना मुलक चलचित्र बनेको थियो।<ref name="History">[https://web.archive.org/web/20041205103028/http://www.bangladesh.net/cinema/ A Brief History of Bangladesh Cinema], accessed 27 July 2006</ref> ==== सन् १९५० को दशक ==== सन् १९५२ मा बङ्गाली भाषा आन्दोलनको स्थापना भएको दुई वर्ष पछि चलचित्र निर्माता कम्पनी सहकारी लिमिटेडक‍ो स्थापन गरिएको थियो जुन ढाकामा शोहिदुल आलम, अब्दुल जब्बार खान र काजी नरुज्जामानको नेतृत्वमा गठन गरिएको थियो। उक्त चलचित्र निर्माण कम्पनीले नजीर अहमदको निर्देशनमा सलामोट नामक चलचित्र सन् १९५४ मा उत्पादन गरेको थियो भने चलचित्र व्यवसायिक रूपमा सफल भयो भएको थियो।<ref name="dailystar">{{cite news |last=Waheed |first=Karim |date=12 August 2005 |title=Celebrating 50 years of our cinema |url=http://thedailystar.net/2005/08/12/d50812140197.htm |newspaper=The Daily Star |access-date=27 July 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930031435/http://thedailystar.net/2005/08/12/d50812140197.htm |date=30 September 2007 }}</ref> पूर्वी पाकिस्तानमा ध्वनिसहितको पहिलो पूर्ण-लम्बाई चलचित्र द फेस एण्ड द मास्कको निर्माण गरिएको थियो जुन अब्दुल जब्बार खान निर्देशनमा ३ अगष्ट १९५६ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस चलचित्रमा आवस्यक सम्पादन र प्राविधिक समस्याको समाधान पाकिस्तानको लाहोरमा गरिएको थियो। अब्दुल जब्बारले यस फिल्ममा निर्देशन र अभिनय गरेका थिए जसमा इनाम अहमद, पूर्णिमा सेन र नाज्मा पनि अभिनय गरेका छन्। पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगम विधेयकले सन् १९५७ मा राष्ट्रिय चलचित्र विकास निगम स्थापना गर्दै बङ्गलादेशका संस्थापक पिता शेख मुजीबुर रहमानले पेश गरेको थियो। यो विधेयक पूर्वी बङ्गाल राज्यको विधानसभामा पारित भएको थियो र नाजीर अहमदलाई पहिलो रचनात्मक निर्देशक नियुक्त गरिएको थियो। शुरूवाती चरणमा पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमले विशिष्ट निर्देशकहरूलाई मात्र चलचित्रहरू बनाउने अनुमति दियो। फतेह लोहानीले ग्रामीण कला फिल्म आसिया निर्देशित गरे जुन पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमले निर्माण गरेको पहिलो चलचित्र नाजिर अहमदले निर्माणको पर्यवेक्षण गरिरहेका थिए। सन् १९६१ मा आसियालाई सर्वश्रेष्ठ बङ्गला चलचित्रका लागि राष्ट्रपति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियोे। पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमले जारी गरेको अन्य प्रारम्भिक फिल्महरू सन् २९५९ मा फतेह लोहानी द्वारा निर्देशित सङ्गीत चलचित्र आकाश अर मतीको पनि निर्माण गरेका थिए। एजे कर्दारले १९५९ मा बङ्गाली-उर्दू चलचित्र द डे शल डनको निर्देशन गरेका थिए जसमा जाहिर रायहान सहायक निर्देशकको रूपमा काम गरेका थिए। यो चलचित्र १९३६ बङ्गाली भाषाको उपन्यास पद्मा नादिर माझी (पद्मा नदिका माझी) मा आधारित थियो जुन बङ्गाली भाषाका वरिष्ठ उपन्यासकार माणिक बानोपाध्यायले लेखेका थिए। यो एक अन्तर्राष्ट्रिय प्रशंसित चलचित्र पनि बनेको थियो। चलचित्र ३२अौँ एकेडेमी पुरस्कारमा सर्वश्रेष्ठ विदेशी भाषा चलचित्रको लागि एकेडेमी पुरस्कारको लागि पाकिस्तानी प्रविष्टिको रूपमा पेश गरिएको थियो तर मनोनीतिका रूपमा स्वीकार भने भएको थिएन। यो पहिलो मास्को अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पर्वमा पनि प्रवेश गरिएको थियो जहाँ यसले सुनौलो तक्मा जित्न सफल भएको थियो।<ref name="Moscow1959">{{cite web |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1959 |title=1st Moscow International Film Festival (1959) |accessdate=28 October 2012 |work=MIFF |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116210640/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1959 |archivedate=16 January 2013 |df=dmy-all}}</ref> पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमको स्थापनाले पूर्वी बङ्गाल चलचित्र उद्योगको बृद्धि भएपछि तीन प्रमुख स्टुडियोहरू: पपुलर स्टुडियो, बारी स्टुडियो र बङ्गाल स्टुडियोको स्थापना गरिएको थियो। प्रख्यात निर्देशक अब्दुल जब्बार खान, फतेह लोहानी, एहतेशाम, र मोहिउद्दीनले यी स्टुडियोहरूमा काम गरेका थिए। यी निर्देशकहरूका उल्लेखनीय चलचित्रहरूमा मोतिउद्दीनले मतिर पहाड (सन् १९५९) र एहतेशामले ई देश तोमर अमर (सन् १९५९) समावेश छन्। पूर्वी पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमका आफ्नै चलचित्रहरूले कहिलेकाँही वित्तीय सफलता प्राप्त गर्न सङ्घर्ष गरेका थिए। === सन् १९६० को दशक === सन् १९६० को दशकमा लगभग २० देखि २५ चलचित्र वर्षैपिच्छे निर्माण भएका थिए। फतेफ लोहानीको आसिया र एहतेशामको राजधिनिर बुक जस्ता चलचित्रहरूले दर्शक माझ राम्रो समालोचक प्राप्त गरेका थिए। सन् १९६० को दशक देखि चलचित्रहरूमा निर्देशन गर्दै आएका फतेह लोहानीले पूर्वी बङ्गालका चलचित्रहरू; तनहा (सन् १९६७), अगुन न्याय खेला (सन् १९६७) र जुलिखा (सन् १९६७) जस्ता चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका थिए। सन् १९६० को दशकका सफल निर्देशक सलाहुद्दिनले तात्कालिक समयमा विभिन्न सुचना मुलक नाटक जि नोदी मोरुपोथी (सन् १९६१) को निर्माण गरेका थिए भने खान नवाव आतुर रहमानले नवाव सिराजुदुल्लाह (सन् १९६७) मा निर्देशन गरेका थिए। रहमानले अन्य चलचित्रहरूमा पनि अभिनय गरेका थिए भने उनी एक गायक पनि थिए। रहमानले आसानी (सन् १९६१), केञ्चर दियालमा (सन् १९६३) पनि अभिनय गरेका थिए। जाहिर रायमान पनि सन् १९६० को दशकका एक सफल निर्देशक थिए भने उनले पूर्वी बङ्गाली चलचित्रहरू जस्तैः कोख‍ोना आसानी (सन् १९६१), सङ्गम (सन् १९६४) (पहिलो पाकिस्तानी रङ्गीन चलचित्र) र जीवन थेके नेया चलचित्रहरूमा निर्देशन गरेका थिए। सन् १९६० को दशकका केही प्रख्यात अभिनेता तथा अभिनेत्रीहरू; रहमान, सुनिता देवी, खान आतुर रहमान, रशान जामिल, अनवार हुसेन, अनवार बेगम, गोलम मोस्ताफा, अब्दुर राजक, कबोरी बबिता, फारोक, शाबनाम, शकत अकबर, रोजि सामद, बेबी जामान र कोहिनुर अखतर सुचन्द्र थिए। तात्कालिक समयका सबैभन्दा लोकप्रिय अभिनेता अब्दुर राजक थिए जसलाई उनका अनुयायीहरू द्वरा नायकहरूका राज भनि चिनिन्थ्यो जसले सन् १९६५ मा चलचित्रमा प्रवेश गरेका थिए भने उनी सन् १९६७ मा एक सफल अभिनेता तथा उत्कृष्ट अभिनेता बन्न सफल भएका थिए। सन् १९६७ देखि सन् १९७० सम्म बङ्गलादेशी चलचित्रका सबैभन्दा लोकप्रिय जोडी अब्दुर राजक र कबोरी सरवर बनेका थिए। === स्वतन्त्रता पश्चात् === ==== सन् १९७० को दशक ==== सन् १९७० को दशकमा कुल ४१ चलचित्रहरू सार्वजनिक गरिएको थिए जसमा सबैभन्दा उत्कृष्ट चलचित्र निजरुल इसलामीको शोरोलापी, अना पायको टेका र जाहिर रायमानको जीवन थेका नेया थिए।<ref>{{cite news |title=Bangladesh National Cinema in the Age of Globalisation |url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2004/12/03/cinema.htm |work=Star Weekend Magazine |publisher=The Daily Star |date=17 December 2004 |accessdate=10 December 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150423011619/http://archive.thedailystar.net/magazine/2004/12/03/cinema.htm |date=23 April 2015 }}</ref> जीवन थेके नेया चलचित्र तात्कालिक समयको सबैभन्दा उपलब्धि मुलक चलचित्र मानिएको थियो जुन पाकिस्तानमा बङ्गाली भाषा आन्दोलनको दृश्यहरू समावेश गरिएको थियो भने यस चलचित्रमा सउकत अकबर, अनवार हुसेन, खान आतुर रहमान, रशान जामिल, अब्दुर राजक, कोहिनुर अख्तर सुचन्द्र, अमजाद हुसेन र रोजि समसादले अभिनय गरेका थिए। यस चलचित्रलाई बङ्गलादेशको एक राष्ट्रिय चलचित्रको रूपमा वर्णन गरिएको थियो जसले तात्कालिक समयमा बङ्गलादेशको स्थिति र बङ्गलादेशको राष्ट्रियताका दृश्यहरू समावेश थिए। सन् १९७० को दशकका केही सफल चलचित्रहरू नजरुल हकको जिनो देखाची, सुभास दत्तको विनिमय, रिबेकाको विन्दु थेका ब्रिटो आदि हुन्। सन् १९७१ बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्ध भन्दा अगाडि पूर्वी बङ्गालमा ६ बङ्गाली भाषाका चलचित्र र २ उर्दू भाषाका चलचित्रहरू सार्वजनिक भएका थिए। <ref name="The Daily Star">{{cite news |title=The making of Stop Genocide and disappearance of Zahir Raihan |date=19 December 2008 |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=67680 |work=The Daily Star |accessdate=15 November 2011}}</ref> तात्कालिक समयका केही उत्कृष्ट सामाजिक नाटक चलचित्रहरू; अशोक घ‍ोषको नाचर पुटुल, आलामधिर कुमकुमको थाक र आतुर रहमानको दुखो थिए। सन् १९७१ मा बङ्गलादेश स्वतन्त्रता अभियानका बेला रायमानले पूर्वी बङ्गालमा सर्वसाधारणको सामूहिक हत्या रोक्नका लागि विभिन्न सुचना मुलक दृश्य तथा छोटा चलचित्रहरूको निर्माण गरेका थिए जुन बङ्गलादेशको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गरेको चलचित्र थियो।<ref name=bpedia>{{cite book |last=Hossain |first=Ayub |year=सन् २०१२ |chapter=Kabir, Alamgir |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kabir,_Alamgir |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশের জাতীয় এনসাইক্লোপিডিয়া |edition=दोस्रो |publisher=বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি}}</ref> सन् १९७१ डिसेम्बरमा बङ्गलादेश पाकिस्तानको युद्ध समाप्त भएपछि पाकिस्तान चलचित्र विकास निगमको नाम बङ्गलादेश चलचित्र विकास निगममा सारिएको थियो जसमा मात्र एक रङ्गीत प्रयोगशाला रहेको थियो जुन सन् २०१० सम्म बङ्गलादेशको एकमात्र चलचित्र विकास निगम थियो।<ref name="Top 10 Bangladeshi Films">{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |title=Top 10 Bangladeshi Films |date=17 July 2007 |website=British Film Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527125002/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |archive-date=27 May 2009 |access-date=17 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527125002/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |date=27 May 2009 }}</ref><ref name="BFI">{{cite web |author=Jinsie |title=BFI South Asian Film (2002) |url=https://mubi.com/lists/bfi-south-asian-film-2002#read-more |date= |accessdate= |publisher=mubi.com}}</ref> तात्कालिक समयमा बङ्गलादेशमा सार्वजनिक हुने बङ्गाली भाषाका चलचित्रहरू यहि निगममा निर्माण गरिएको थियो। बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता पछि बङ्गाली भाषाका चलचित्रहरूको सङ्ख्या वर्षैपिच्छे वृद्ध भएको थियो भने सन् १९९० को दशकमा प्रत्येक एक वर्षमा ९० चलचित्रहरू सार्वजनिक गरिएका थिए।<ref>{{cite web |title=Nigar Award 1962: 19 September 1963 Hotel Metropol Karachi. |url=http://www.oocities.org/thenigar/nigaraward1962.html |accessdate=14 April 2013}}</ref> तात्कालिक समयमा चलचित्र विभाग अब्दुल जबर खानको नेतृत्वमा रहेको थियो। सन् १९९० को दशकमा बङ्गलादेशी चलचित्रहरू दुवै व्यापारीक र सफलता हासिल गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Top 10 Bangladeshi Films |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |publisher=British Film Institute |accessdate=8 June 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070527232052/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |archivedate=27 May 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527125002/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/bangladesh/index.html |date=27 May 2009 }}</ref> === सन् १९८० को दशक === सन् १९७० को दशक देखि सन् १९८० को दशक बङ्गलादेशी चलचित्र उद्योगको सुनौलो युग बनेको थियो जसले बङ्गलादेशमा आर्थिक तथा ख्याति कमाउन सफल भएको थियो। तात्कालिक समयमा बङ्गलादेश चलचित्र उद्योगमा विभिन्न नयाँ तथा ख्यातिप्राप्त अभिनेता, अभिनेत्रीहरू संलग्न थिए जसमा अब्दुर राजक सबैभन्दा सफल अभिनेता बनेका थिए भने उनीसँगसँगै कबोरी सनवा,, साभाना, फरिदा अख्तर बबिता, फारोक, सबनाम, कोहिनुर अख्तर सुचन्द्र, आलमधिर, सोहेल राना, अमोल बोस, बुलबुल अहमद, जाफर इकबल, वासिम इलास कञ्चन, रोजिना प्रविण सुल्ताना दिती, चम्पा र अन्य अभिनेता तथा अभिनेत्रीहरू लोकप्रिय थिए। सन् १९८० को दशकामा लगभग सबै बङ्गलादेशी चलचित्रहरू मुख्यतया भारतको महाराष्ट्रमा निर्मात चलचित्रहरू द्वरा प्रभावित थिए भने सोही शैलीमा निर्माण गरिएका थिए तर ति मध्ये अन्य थुप्रै चलचित्रहरू विभिन्न बङ्गलादेशी लेखकका कृति तथा उपन्यासलाई आधार मानेर निर्माण गरिएका थिए। ति मध्ये केही उत्कृष्ट चलचित्रहरू यस प्रकार छन्; अजुर रहमानको छुतिर घण्टा (सन् १९८०), बादल रहमानको इमलिर गोयन्द्र बाहिनी (सन् १९८०), शोखी तुमी कार (सन् १९८०), अब्दुल्ला अल ममुनको अखोनी समय (सन् १९८०), लाल शुबुजिर पाला (सन् १९८०), सयद हासान इमामको ओविचार (सन् १९८५), कोशाई (सन् १९८०), जन्मो थाके जोलची (सन् १९८१), अमजाद हुसेनको भात दे (सन् १९८४), देवदास (सन् १९८२), चन्द्रनाथ (सन् १९८४), चासमी नजुरल इस्लामीको शुभोदा (सन् १९८७), दिलीप शोमको स्मृति तुमी बेदोना (सन् १९८०) मोहोनी (सन् १९८२), आलमधिर काबिरको परिनिता (सन् १०८६), मोहम्मद मुमद्दिनको बोरो भोलो लोक छिलो (सन् १९८२), सबी जमानको पुरस्कार (सन् १९८३), एजे मिन्टुको मान सम्मान (सन् १९८३), नजमा (सन् १९८३), शोकाल-शोन्धा (सन् १९८४), सुभास दत्तको फुलशोजा (सन् १९८६), काजी हयातको राजबाडी (सन् १९८४), कमल अहमदको घिरखोली (सन् १९८४), शेख नियामत अलीबो दहान (सन् १९८६), अब्दर राजकको सुट भाइ (सन् १९८५), शहादुल अमिनको रामेर सुमोती (सन् १९८५), बुलबुल अहमदको राजलोखी श्रीकान्त (सन् १९८६),नारायण घोषको हरानो शुर (सन् १९८७), अफ्ताब खान तुलाको दिया कि (सन् १९८७), कबिर अनवारको तलपाडा (सन् १९८८) र मोहद्दिन फरुकको विराज बाउ (सन् १९८८)। === सन् १९९० को दशक === सन् १९९० को दशकमा थुप्रै सफल चलचित्रहरू सार्वजनिक भएका थिए। यहि दशकमा बङ्गलादेशी चलचित्रहरूमा थुप्रै नवीन अभिनेता, अभिनेत्री तथा निर्देशकहरू चलचित्र उद्योगमा प्रवेश गरेका थिए। बुद्धीजीव निर्देशकहरू जस्त‌ै; तानविर मोकम्मल, तारिक मासुद, मोर्शादल इस्लाम, हुमयुन अहमद, नसुरादीन योसुफ, अख्ताररुज्जमान र मुस्तफिजुर रहमानले बङ्गलादेशी चलचित्र उद्योगमा प्रभाव पर्न सफल भएका थिए। तानविर मोकम्मलका दुई चलचित्रहरू ब्रिटिस चलचित्र प्रतिष्ठान द्वरा दश उत्कृष्ट बङ्गलादेशी चलचित्र भित्र पर्न सफल भएका थिए। तात्कालिक समयका केही उत्कृष्ट तथा ख्यातिप्राप्त अभिनेताहरू; आदमधिर जसमीन, इलास कञ्चन, नेयम सलमान शाह आदि थिए। अन्य सफल अभिनेताहरू; मन्ना जसले दङ्गा (सन् १९९१)बाट चलचित्र उद्योगमा प्रवेश गरेका थिए भने रियाज र अ‍मार सानी पनि सन् १९९० को दशकमा उत्कृष्ट अभिनेताको रूपमा परिचित थिए। === सन् २००० को दशक === सन् २००० को दशकमा बङ्गलादेश चलचित्रहरूले निकै कम व्यापार भएका थिए भने प्रत्येक वर्ष लगभग १०० चलचित्रहरू विफल भएका थिए भने चलचित्र हेर्न रुचाउने मानिसहरूको सङ्ख्या पनि घट्दो क्रममा थियो। सन् २००० को दशकको शुरूवातमा खराब प्रदर्शन गरेको बङ्गलादेश चलचित्र उद्योगले बङ्गलादेश सरकारबाट केही सहयोग तथा केही ठूलो कम्पनीहरूको सहयोगमा विस्तारै उकालो लागेको थियो। <ref name="thingsasian.com">{{cite news |last=Row |first=Helen |title=Bangladeshis reject "smutty" Bengali films |url=http://www.thingsasian.com/goto_article/article.2790.html |work=Things Asian |agency=Agence France-Presse |access-date=26 July 2006 }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २००० को दशकका केही सफल चलचित्रहरू; मोनपुरा, प्रिया अमर प्रिया, कोटी टकर कविन, छचु, खाइरन, सुन्दरी, अमर पनर स्वामी, पितार एसन, तुमी स्वाप्नो तुमी साधहोना, मोने प्राने अछो तुमी अमर सप्नो तुमी, बाल्बो कोठा विशोर घोर आदि थिए। तात्कालिक समयका केही चर्चित अभिनेता रियाज र फेरडुस अहमद थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.kalerkantho.com/print-edition/ronger-mela/2015/08/06/252833 |title=সিনেমার আয়-ব্যয় ও ফাঁকা বুলি - কালের কণ্|work=Kaler Kantho |language=बाङ्ला}}</ref> === सन् २०१० को दशक === सन् २०१२ देखि बङ्गलादेशले विभिन्न ठूला चलचित्र उत्पादन तथा वितरण गर्ने कम्पनीहरूको गठन गरेको थियो जसमा मनसुन फिल्म्स, जाज् फिल्म्स र टाइगल फिल्म्स लिमिटेड समावेश छन् जसले बङ्गलादेशको चलचित्र उद्योगको इतिहासमा थुप्रै ठूलो लगानी तथा मानिसहरू संलग्न थिए। बङ्गलादेशको दशमध्ये ४ उत्कृष्ट तथा अधिक आर्थिक आर्जन गरेको चलचित्रहरू सन् २०१० को दशकमा सार्वजनिक गरिएका थिए। सन् २०१४ मा भारतको बहुचर्चित कम्पन रिलायन्स मनोरञ्जन लिमिटेडले बङ्गलादेशी चलचित्रमा लगानी गर्न रुचि राखिको थियो तर बङ्गलादेशमा भारतीय चलचित्रहरूमा प्रतिबन्ध लागेका कारण बङ्गलादेश चलचित्र निगमले उक्त प्रस्ताव अस्वीकृत गरिदिएको थियो। सन् २०१० मा "जागो" नामक एक बहुचर्चित तथा अधिक रुचाइएको चलचित्र सार्वजनिक गरिएको थियो जसलाई बङ्गलादेशका युवा निर्देशक खाजिर हयात खानले निर्देशन गरेका थिए। सन् २०१० को दशकका केही लोकप्रिय तथा ख्यातिप्राप्त अभिनता तथा अभिनेत्रीहरू; अनिता जालिल, [[आरिफिन शुभो]], बप्पी चौधुरी, साइमन सदिक, जायद खान, [[रियाज]], [[शाकिब खान]] आदि हुन्। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.imdb.com/Sections/Countries/Bangladesh/ इण्टरनेट चलचित्र डाटाबेस: बङ्गलादेशी चलचित्र] [[श्रेणी:चलचित्र उद्योगहरू]] 6m8h9cpocztfhp39ao9b2pu6vwi2lyh 0 111175 1365603 1331709 2026-07-10T16:19:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365603 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = मनरोस |image = Monrose - Senna Guemmour - Mandy Capristo - Bahar Kızıl (2987).jpg |caption = सन् २००९ मा मनरोस प्रस्तुति दिँदै |background = group_or_band |alias = |origin = {{झण्डा|जर्मनी}} |genre = [[पप सङ्गीत|पप]], आर एन्ड बी, [[नृत्य-पप]] |years_active = सन् २००६–२०११ |label = [[वार्नर सङ्गीत ग्रुप|स्टारवाच/वार्नर]] |associated_acts = |website = [http://www.monrose.de www.monrose.de] |past_members = [[मेन्डी काप्रिस्तो]]<br/>[[सिना गिमुअ]]<br/>[[बाहार किजिल]] }} '''मनरोस''' ({{भाषा-जर्मनेली|Monrose}}) एक [[जर्मनी|जर्मनेली]] पप युवती साङ्गीतिक समूह थियो जसको गठन नोभेम्बर २००६ मा भएको थियो। प्रोसिबेन नेटवर्कमा अन्तर्राष्ट्रिय टेलिभिजन प्रतिभा पपस्टार्सको जर्मनेली रूपान्तरणको पाँचौं संस्करणमा यस साङ्गीतिक समूहको गठन गरिएको थियो। यस युवती साङ्गीतिक समूहमा गायिका [[मेन्डी काप्रिस्तो]], सिना गिमुअ र बाहार किजिल समावेश थिए।<ref name="sales"/> समूहले स्टारवाच म्यूजिकसँग हस्ताक्षर गरी उनीहरूको पहिलो गिती सङ्गालो टेम्प्टेसन डिसेम्बर २००६ मा जारी गरेका थिए। यसले मध्य युरोपभरि ठूलो सफलता हासिल गरेको थियो। यसका ६, ००,०००भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू संयुक्त रूपमा बिक्री भएको थियो र यसमा समावेश सेम र इभन हेभन क्राइज नामक गीतहरू जर्मनेली चार्टको शीर्ष स्थानमा आएका थिए। <ref name="one">{{cite web |url=http://www.ifpi.at/u_frame.php3?seite=search.php3&a_id=9 |title=Österreichische Zertifizierung |work=IFPI |accessdate=2006-02-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706092842/http://www.ifpi.at/u_frame.php3?seite=search.php3&a_id=9 |date=2011-07-06 }}</ref> समूहको चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल दोस्रो गीत "हट समर " को सार्वजनिक पछि यसले गोल्ड प्रमाण पत्र प्राप्त गरेको थियो र लगत्तै समूहले दोस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो, स्ट्रिक्ली फिजिकललाई सेप्टेम्बर २००७ मा सार्वजनिक गरेको थियो। मनरोसले तेस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो आई एमलाई अक्टोबर २००८ मा जारी गरेको थियो। समूहले आफ्नो चौथो गिती सङ्गालो लाइक अ लेडीलाई जून २०१० मा नाममा सार्वजनिक गरेको थियो जसले चार्टको १० अौँ स्थान हासिल गरेको थियो। यो गीत उनीहरूको चार्टको शीर्ष दशमा परेको अन्तिम गीत थियो। समूहले निरन्तर सफलता प्राप्त गर्न केहि जर्मनेली वास्तविक दूरदर्शन श्रृङ्खालहरूमा प्रदर्शनलाई जारी राखेको थियो।<ref name="bild1">{{cite web|title=Ryan Tedder: Konkurrenz für Top-Produzent Timbaland?|work=Bild-Zeitung|url=http://www.bild.de/BILD/entertainment/musik/2008/03/27/ryan-tedder/schreibt-jetzt-hits-fuer-deutsche-musikkuenstler,geo=4114118.html|accessdate=2008-03-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324105705/http://www.bild.de/BILD/entertainment/musik/2008/03/27/ryan-tedder/schreibt-jetzt-hits-fuer-deutsche-musikkuenstler%2Cgeo%3D4114118.html|archivedate=2009-03-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324105705/http://www.bild.de/BILD/entertainment/musik/2008/03/27/ryan-tedder/schreibt-jetzt-hits-fuer-deutsche-musikkuenstler%2Cgeo%3D4114118.html |date=2009-03-24 }}</ref> मनरोसका गिती सङ्गालोहरू ३० लाख भन्दा बिक्री भइसकेका छन्। २५ नोभेम्बर २०१० मा, मनरोसले आफुहरू छुट्टिई एकल गायिकाको रूपमा काम गर्न चाहेको घोषणा गरेका थिए। == इतिहास == === सन् २००७–२००७: गठन र टेम्प्टेसन === "नेए एन्गल बाउच्स दास लान्ड" ("देशलाई नयाँ प्रतिभाहरूको आवश्यकता छ") भन्ने मुल नाराका वास्तविक दूरदर्शन गायन प्रतियोगिता पपस्टार्सको पाँचौं संस्करण सन् २००६ को अगस्ट आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|author=ots|title=Von sechs Finalistinnen kommen drei in die neue POPSTARS-Band Monrose|work=ProSieben]]|publisher=Presseportal.de|url=http://www.presseportal.de/pm/25171/902821/prosieben_television_gmbh|date=2006-11-17|accessdate=2010-11-27}}</ref> यस पटक कार्यक्रमले पहिलो र सबैभन्दा सफल गठन [[नो एन्जल्स]]को कानूनी उत्तराधिकारीहरूको खोजी गर्ने बताइएको थियो।<ref name="bild11">{{cite web|title=Kurz-Biografie: Monrose|work=[[Bild-Zeitung]]|date=2007-12-11|url=http://www.bild.de/BILD/leute/star-fotos/archiv-stararchiv/mno/monrose/biografie.html|accessdate=2010-04-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524143418/http://www.bild.de/BILD/leute/star-fotos/archiv-stararchiv/mno/monrose/biografie.html |date=2010-05-24 }}</ref> ५,१०० भन्दा बढी आशावादी महिला गायकहरू फ्र्याङ्कफर्ट , स्टुटगर्ट , हनोभर , [[म्युनिख|मुन्छेन]]मा खुला दूरदर्शन अडिसनहरूमा उपस्थित भएका थिए भने यस कार्यक्रमको निर्णायक तर्फ नर्तक डेटलेफ सुस्त, सङ्गीत निर्माता डाइटर फाल्क, र गायिका निना हेगेन रहेका थिए।<ref name="Verkaufsrekord">{{cite web|title=Monrose mit Verkaufsrekord|work=Media Control|url=http://www.gfk-entertainment.com/news/pressemitteilungen/monrose-mit-verkaufsrekord.html|accessdate=2006-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621200057/http://www.gfk-entertainment.com/news/pressemitteilungen/monrose-mit-verkaufsrekord.html|archivedate=2008-06-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518101648/http://www.gfk-entertainment.com/news/pressemitteilungen/monrose-mit-verkaufsrekord.html |date=2015-05-18 }}</ref> प्रतियोगिताको अन्तरालमा निर्णायकहरूले प्रतिस्पर्धीहरूलाई २० जनाको समूहमा घटाएका थिए जसले गायन र नृत्य प्रशिक्षण लिनका लागि जर्मनीको विभिन्न सहरहरूमा यात्रा गरेका थिए।<ref name="Verkaufsrekord"/> प्रतियोगिताको अन्तमा, एघारजना केटीहरू मात्र बाँकी रहेका थिए जो म्युनिखको एउटा भवनमा सरेका थिए। उनीहरू [[म्युनिख|मुन्छेन]]मा रहँदा बढी भन्दा बढी मत प्राप्त गर्नका लागि प्रदर्शन र प्रचार प्रसारमा जुटेका थिए। निर्णायक सुस्त, फाल्क र हेगेनले प्रत्येक हप्ता एक वा दुई प्रतियोगीहरूलाई हटाउने काम जारी राखेका थिए <ref name="bild11"/>र अन्तिममा छ जना बाँकी रहेका थिए। बाँकी प्रतियोगीहरू यस समूहको पहिलो गिती सङ्गालो टेम्प्टेसनको वैकल्पिक संस्करण र उनीहरूको पहिलो एकल सेमको लागि श्रव्य दृश्यको छायाङ्कनमा व्यस्त भएका थिए।<ref name="Verkaufsrekord"/> २३ नोभेम्बर २००६ को यस प्रतियोगिताको अन्त्यमा, साङ्गीतिक समूह गठन गर्नका लागि छ प्रतियोगीहरू मध्ये तीन जनालाई छनोट गरिएको थियो। एक तर्फ रहेका [[मेन्डी काप्रिस्तो]] सिना गिमुअ र बाहार किजिलले अर्को तर्फ रहेका अर्जेता जुटा, कटार्याना जिन्किइभिज र रोमिना रेइनहार्ड्टलाई पराजित गरेसँगै अन्ततः यस युवती साङ्गीतिक समूह मनरोसको गठन भएको थियो।<ref name="Verkaufsrekord"/> [[Image:Cover me 2007 - 0195 (Monrose).jpg|thumb|right|210px|सन् २००७ मा मनरोस]] १ डिसेम्बर २००६ मा मोनरोसले आफ्नो पहिलो एकल "सेम"को जारी गरेको थियो। जियान्ट एन्ड स्नोफ्लेकर्सद्वारा निर्मित यस पप गीत द्रुत गतिमा सफल भएको थियो र [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]], जर्मनी र स्विजरल्यान्डमा शीर्षक स्थानमा पुग्न सफल भएको थियो।<ref name="Ticket">{{cite web|title=Monrose|work=Etain Me|url=http://www.etainme.de/?partner=1&art_id=4399&eve_id=8204|accessdate=2007-05-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012004233/http://www.etainme.de/?partner=1&art_id=4399&eve_id=8204 |date=2007-10-12 }}</ref> सोही गीत त्यस वर्षको सबैभन्दा सफल पर्दापण एकल गीत बन्न पनि सफल भएको थियो। जर्मनीको शीर्ष १०० एकल बिक्री मध्ये यो गीत सबैभन्दा छिटो बिक्री हुने गीतको रूपमा पनि देखा परेको थियो र सन् २००४ मा जर्मनीमा कानूनी अङ्कीय डाउनलोड चार्टको परिचय पछि सबैभन्दा धेरै डाउनलोड गरिएको गीतहरू मध्ये यो पनि पर्न सफल भएको थियो। समूहको पहिलो गिती सङ्गालो, टेम्प्टेसन ८ डिसेम्बरमा सबै [[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली भाषी]] देशहरूमा सार्वजनिक भएको थियो।<ref name="sales">{{cite web |title=Singen und tanzen |work=N-TV.de |url=http://www.n-tv.de/814048.html |accessdate=2007-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529235404/http://www.n-tv.de/814048.html |archivedate=2008-05-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529235404/http://www.n-tv.de/814048.html |date=2008-05-29 }}</ref> [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]], जर्मन र स्विस चार्टको शीर्षमा स्थानमा आउन सफल भएको यस गीतबाट पपस्टार्सका निर्णायक डाइतर फाल्क, टोनी कोट्टुरा , मार्क मोजार्ट , र मार्कस ब्रोस्चले परामर्श लिएका थिए र आइएफपिआईले यसको सार्वजनिकको पहिलो दुई हप्तामा बिक्री भएको २,००,००० भन्दा बढी प्रतिलिपीहरूलाई प्लटिनम प्रमाणित गरेको थियो। अन्ततः यसले घरेलु रूपमा ६,००,००० भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू बिक्रि गरेको थियो।<ref name="LAUT">{{cite web|first=Stefan|last=Johannesburg|title=''Temptation'' review|work=laut.de|url=http://www.laut.de/lautstark/cd-reviews/m/monrose/temptation/index.htm|accessdate=2006-03-10}}</ref> समालोचकहरूले टेम्प्टेसनलाई सामान्य रूपमा सकारात्मक रूपमा मूल्याङ्कन गरेका थिए।<ref name="LetMe">{{cite web|title=Grand Prix Vorentscheid 2007|work=LetMeEntertainYou|url=http://www.letmeentertainyou.de/artikel_1864.html|accessdate=2007-05-27}}</ref> जनवरी २००७ मा, एआरडीद्वारा आयोजना प्रसारण गरिएको यूरोभिजन गीत प्रतियोगितामा जर्मनी राष्ट्रिय पूर्व चयनमा उक्त समूह छनोट भएको घोषण गरिएको थियो।<ref name="SWI">{{cite web|title=Chart History|work=Swisscharts|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Monrose&titel=Hot+Summer&cat=s|accessdate=2007-07-11|language=जर्मनेली}}</ref> केही हप्ताको प्रचारप्रसार पछि, मनरोसले ८ मार्च २००७ मा उनीहरूको दोस्रो एकल " इभर हेभन हेभन क्राइ " को साथ प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गरेका थिए जसलाई सञ्चार माध्यमहरूले प्रारम्भिक रूपमा मनपर्ने गीतको रूपमा स्वीकार गरेको थियो।<ref name="laut2">{{cite web|author=Julian Stetter|title=''Strictly Physical'' review|work=laut.de|url=http://www.laut.de/lautstark/cd-reviews/m/monrose/strictly_physical/index.htm|accessdate=2007-08-23}}</ref> यस साङ्गीतिक समूहले सबै ९,००,००० मध्ये २० प्रतिशत मात्र प्राप्त गरेको थियो भने समूह प्रतियोगितामा दोस्रो स्थानमा आउन सफल भएको थियो।<ref name="bild1"/> गायक रोजर सिसेरो र उनको गीत "Frauen regier'n die Welt" सँग टोली पराजित भएको थियो। यसैबीच, "इभन हेभन क्राइज" जर्मनेली एकल चार्टमा छैठौँ स्थानमा पुगेको थियो भने यो गीत अस्ट्रिया र स्विजरल्यान्डमा शीर्ष २० भित्र पुगेको थियो।<ref>{{cite web|author=Artur Schulz|title=''I Am'' review|work=laut.de|url=http://www.laut.de/lautstark/cd-reviews/m/monrose/i_am/index.htm|accessdate=2008-10-18}}</ref> ===सन् २००७–२००८: स्ट्रिक्टली फिजिकल र आई एम === [[Image:Monrose - Senna Guemmour - Mandy Capristo - Bahar Kızıl (2972).jpg|thumb|left|210px|मनरोस, सन् २००९ मा प्रस्तुति दिँदै ]] भ्रमण गर्ने क्रममा मनरोसले आफ्नो दोस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो स्ट्रिक्टली फिजिकलमा काम गर्न आवश्यक तयारी गर्न थालेको थियो।<ref name="achart2">{{cite web|title=Song Performance|work=aCharts.us|url=http://acharts.us/performer/monrose|accessdate=2008-11-15}}</ref> यस गिती सङ्गालोले "हट समर" नामक गीतको जारी गरेको थियो जुन अस्ट्रिया, [[जर्मनी]] र स्विट्जरल्यान्डमा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। यो जर्मनेली अनलाइनमा उक्त वर्षको सर्वाधिक बिक्री हुने गीतहरू मध्ये बनेको थियो।<ref name="Zuwachs">{{cite web |title=37 Prozent mehr legale Musikdownloads |work=Media Control |url=http://www.macwelt.de/news/ipod/349709/ |accessdate=2007-10-08 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080423234219/http://www.macwelt.de/news/ipod/349709/ |archivedate=2008-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423234219/http://www.macwelt.de/news/ipod/349709/ |date=2008-04-23 }}</ref> स्क्यानडिनेभिया, पूर्वी यूरोप र बेनेलक्स राज्यहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गर्दै, यस एकल गीतले विदेशी भाषाको बजारमा आफ्नो कार्यकाललाई विस्तार गर्ने यस साङ्गीतिक समूहको अभिप्रायलाई पुष्टि गरेको थियो र परिणामस्वरूप स्ट्रिक्ली फिजिकल २१ सेप्टेम्बर २००७ मा अधिकांश युरोप महादेशमा एक साथ सार्वजनिक भएको थियो। [[डेनमार्क]]का निर्माताहरू रेमी र थोमस ट्रोल्सेनले मुख्य रूपमा उत्पादन गरेका यस गिती सङ्गालोले मिश्रित समीक्षाहरू प्राप्त गरेको थियो।<ref>[http://www.craigdavid.de/] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071129204019/http://www.craigdavid.de/ |date=November 29, 2007 }}</ref> स्ट्रिक्टली फिजिकलको गिती सङ्गालोमा रहेको र बिलिमनले लेखेको "ह्वाट यु डन्ट नो" (अनुवादित = के तपाईलाई थाह छैन) ले चार्टमा शीर्ष १० स्थान प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Monrose: Viertes Album "Ladylike" kommt im Juni|work=Warner Music PM|publisher=MixedMusic.com|url=http://www.mixedmusic.de/musik-news/384-monrose:viertes-album-ladylike-kommt-im-juni.html|accessdate=2010-08-28|date=2010-04-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529015710/http://www.mixedmusic.de/musik-news/384-monrose:viertes-album-ladylike-kommt-im-juni.html |date=2010-05-29 }}</ref> १ सेप्टेम्बरमा मोनरोजले पोल्यान्डमा सोपोट गीत कार्यक्रम २००७ मा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए र जर्मनीको प्रतिनिधित्व गर्दै उनीहरूको पहिलो एकल "सेम" प्रस्तुत गरेका थिए। यो समूह पोल्यान्डेली रक साङ्गीतिक दल फिल र उनीहरूको गीत "A gdy już jest ciemno" "ए जीडी जु जिस्त चिमेनो" सँग पराजित भएका थिए।<ref name="achart2"/> २० मार्च २००८ मा मनरोसको गैर गिती सङ्गालो गीत "वि लभ", जर्मन-आधारित सञ्जाल प्रोसिबेनको एक प्रचारक गीत र एक अङ्कीय डाउनलोड एकलको रूपमा जारी गरिएको थियो।<ref>{{cite web|author=Artur Schulz|title=''I Am'' review|work=laut.de|url=http://www.laut.de/lautstark/cd-reviews/m/monrose/i_am/index.htm|accessdate=2008-10-18}}</ref> समूहले उनीहरूको तेस्रो स्टुडियो गिती सङ्गालो, आई एम २६ सेप्टेम्बर २००८ मा [[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली भाषी]] यूरोपमा जारी गरेका थिए जसलाई रायन टेडड , जियान्ट र स्नोफ्लेकर्सले संयुक्त रूपमा उत्पादन गरेका थिए। यसको सार्वजनिक पछि, गिती सङ्गालो जर्मनीको गिती सङ्गालो चार्टको शीर्ष दशमा पुगेको थियो।<ref>[http://www.craigdavid.de/] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071129204019/http://www.craigdavid.de/ |date=November 29, 2007 }}</ref> "स्ट्राइक द म्याच " "जुन २००८ मा जारी गरिएको थियो जुन जर्मनेली एकल चार्टको शीर्ष १० मा पुगेको थियो त्यसपछिका गीतहरू " हिट एन्ड रन " र " ह्वाई नट अस" क्रमश १७ र २७ स्थानमा आएका थिए जसले गर्दा समूहको जर्मनीमा लगातार शीर्ष १० प्रविष्टिहरूको दौड समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |title=MONROSE geben Trennung bekannt! &#124; Monrose |work=monrose.de |date=November 25, 2010 |accessdate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |archivedate=25 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |date=2011-06-25 }}</ref> सन् २००८ मा, समूहले गायक क्रेग डेभिडको सन् २००० मा जारी गरिएको एक सफल गीत "वाकिङ अवे" को वैकल्पिक संस्करणमा स्वर प्रदान गरेका थिए। डेभिड र यस समूह जुलाई २००८ मा लण्डन , इङ्ल्यान्डमा श्रव्य दृश्य कैद गराएका थिए तर उक्त कैद गरिएको गीतको सार्वजनिकलाई भने अन्ततः खारेज गरिएको थियो। === अन्तिम गिती सङ्गालो: लेडिलाइक (सन् २००९-२०११) === [[File:MonroseFFNKindertag.JPG|thumb|मनरोस ''लेडिअलाइकलाई'' प्रवर्द्धन गर्दै, सन् २०१०]] छोटो अन्तरालको निष्क्रियता पछि, समूहले फेब्रुअरी २०१० मा आफ्नो चौथो गिती सङ्गालो जारी गर्ने घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Monrose: Viertes Album "Ladylike" kommt im Juni|work=Warner Music PM|publisher=MixedMusic.com|url=http://www.mixedmusic.de/musik-news/384-monrose:viertes-album-ladylike-kommt-im-juni.html|accessdate=2010-08-28|date=2010-04-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529015710/http://www.mixedmusic.de/musik-news/384-monrose:viertes-album-ladylike-kommt-im-juni.html |date=2010-05-29 }}</ref> [[जर्मनी]] र न्यु योर्क सहरमा रेकर्ड गरिएको मनरोसले यस पिटे किर्ट्ली , टिम हव्स , क्रिस बलार्ड र अलेक्जेन्डर गर्निस जस्ता सहयोगीहरूसँग पुनर्मिलन गरेका थिए जसलाई जुन लेडिलाइक नामकरण गरिएको थियो र यसलाई ११ जून २०१० मा जर्मन भाषी [[युरोप]]मा जारी गरिएको थियो। यसले जर्मनेली गिती सङ्गालो चार्टमा दशौँ स्थानमा प्रदापण गरेको थियो जसले गर्दा यो समूहको लगातार चौथो शीर्ष दश गिती सङ्गालो बनेको थियो।<ref name="achart2"/> अग्रणी एकल गीत "लाइक अ लेडी " जर्मनेली एकल चार्टमा चौधौँ स्थानमा आएको थियो भने यो पछि चार्टमा नवौँ स्थानमा उक्लिएको थियो, जसले गर्दा यो गीत समूहको सातौँ लगातार शीर्ष दश भित्र पर्ने गीत बन्न सफल भएको थियो। गिती सङ्गालोको दोस्रो एकल, "दिस इज मी " अगस्ट २०१० मा सार्वजनिक गरिएको थियो र यो शीर्ष तीसमा प्रवेश गर्न सफल भएको थियो।<ref name="achart2"/> २३ नोभेम्बरमा मनरोसको उनीहरूको चार वर्षको सफल कार्यकाल मनाएका थिए। त्यसको दुई दिन पश्चात्, २५ नोभेम्बर २०१० मा, मनरोसले उनीहरूको अलग अलग हुने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |title=MONROSE geben Trennung bekannt! &#124; Monrose |work=monrose.de |date=November 25, 2010 |accessdate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |archivedate=25 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625054556/http://www.monrose.de/news/2010-11-25/monrose-geben-trennung-bekannt |date=2011-06-25 }}</ref> यस प्रकार समूहको अन्तिम गिती सङ्गालो लेडिलाइकको तेस्रो एकल, "ब्रिथ यू इन" उनीहरूको अन्तिम गीत बनेको थियो। फेब्रुअरी २०११ मा, मनरोसको "लाइक अ लेडी"ले वर्षको उत्कृष्ट श्रव्य दृश्य श्रेणी तर्फ इको पुरस्कारका लागि नामाङ्कीत भएको घोषण गरिएको थियो। दूरदर्शनमा मनरोसको रूपमा उनीहरूको उपस्थिति २७ फेब्रुअरी २०११ अस्ट्रिया नेक्स्ट टप मोडलमा भएको थियो जसमा उनीहरूले आफ्नो एकल लाइक अ लेडी प्रस्तुत गरेका थिए। == सदस्यहरू == {| class="wikitable" |- ! colspan="2"|सदस्यहरू !!सन् २००६ !!सन् २००७ !!सन् २००८ !!सन् २००९ !!सन् २०१० !!सन् २०११ |- |style="background:orange"| || [[मेन्डी काप्रिस्तो]]<br /><small>(सन् २००६–२०११)</small> || colspan="6" style="text-align:center; background:orange;"| |- |style="background:#B4FB84"| || सिना गिमुअ<br /><small>(सन् २००६–२०११)</small> || colspan="6" style="text-align:center; background:#b4fb84;"| |- |style="background:#87D3F8"| || बाहार किजिल<br /><small>(सन् २००६–२०११)</small> || colspan="6" style="text-align:center; background:#87d3f8;"| |- |} == भ्रमणहरू == * ''भिनस टेम्प्टेसन भ्रमण'' (२९ अप्रिल – ५ जुन २००७) *''क्लब भ्रमण २००९'' == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons}} * [http://www.monrose.de/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426141001/http://www.monrose.de/ |date=2010-04-26 }} * {{MusicBrainz artist | id=3954ea37-d90c-49d6-8b3a-240bf4d48e51}} {{मनरोस}} [[श्रेणी:जर्मनेली साङ्गीतिक समूहहरू]] [[श्रेणी:पपस्टार्सका विजेताहरू]] [[श्रेणी:जर्मनेली युवती साङ्गीतिक समूहहरू]] r9rq0ynlzcgt9a5ok3u7xmjg06s8t18 0 113352 1365608 1363500 2026-07-10T17:37:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365608 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = सङ्घीय गणतन्त्र म्यानमार | common_name = म्यानमार | native_name = ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌ | image_flag = Flag of Myanmar.svg | image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg | symbol_type = निशान छाप | national_anthem = {{unbulleted list |"गबा म चे"|({{भाषा-नेपाली|"विश्वको अन्त्य सम्म"}})}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga|centre]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Myanmar on the globe (Myanmar centered).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of ASEAN|default=1}} | map_caption = {{map caption |location_color=green |region=[[ASEAN]] |region_color=dark grey |legend=Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg}} | image_map2 = | capital = [[नेपिडो]]{{Ref label|a|a}} | coordinates = {{Coord|19|45|N|96|6|E|type:city}} | largest_city = [[याङ्गुन]]{{Ref label|b|b}} | official_languages = [[बर्मेली भाषा|बर्मेली]] | regional_languages = {{hlist| |कचिन |कया |करेन |कुर्की |मोन |रखिन |शान}} | languages_type = आधिकारिक लिपि | languages = बर्मेली लिपि | ethnic_groups = {{unbulleted list | ६८% बमा | ९% शान | ७% [[करेन जाति|करेन]] | ४% रखिन | २% मोन | ०.००६% कया | २% भारतीय | ८% अन्य }} | ethnic_groups_year = {{lower|0.45em|<ref name="World Factbook" />}} | religion = थेरावाद बुद्ध ८७.९%<br /> इसाई ६.२%<br /> [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.३%<br />अन्य १.६%<ref>{{cite web |title=၂၀၁၄ ခုနှစ်လူ ဦး ရေနှင့်အိမ်အကြောင်းအရာသန်းခေါင်စာရင်း - ပြည်ထောင်စုအစီရင်ခံစာ - ဘာသာတရား |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=လူ ဦး ရေဌာနအလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အား ၀ န်ကြီးဌာန၊ |access-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date=29 March 2018 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |date=29 March 2018 }}</ref> | demonym = बर्मेली<ref>{{cite web|url=https://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|title=ကျန်းမာရေးအသိုင်းအဝိုင်း၏ကိုယ်ရေးအချက်အလက်|publisher=ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံကျန်းမာရေးမူဝါဒယူနစ်|access-date=5 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411161154/http://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|archive-date=11 April 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411161154/http://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf |date=11 April 2015 }}</ref> | government_type = एकात्मक संसदीय संवैधानिक गणतन्त्र | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[विन मिएँ]] | leader_title2 = राज्य परामर्शदाता | leader_name2 = आङ साङ सु ची | leader_title3 = पहिलो उपराष्ट्रपति | leader_name3 = मिएँ स्वेँ | leader_title4 = दोस्रो उपराष्ट्रपति | leader_name4 = हानरी भान थियु | legislature = सङ्घीय सभा | upper_house = राष्ट्रियताको भभवन | lower_house = {{nowrap|प्रतिनिधि सभा}} | sovereignty_type = स्थापना | established_event1 = पियु सहर राज्य | established_date1 = {{circa|180 BCE}} | established_event2 = बगान अधिराज्य | established_date2 = २३ डिसेम्बर ८४९ | established_event3 = तउङ्गु वंश | established_date3 = १६ अक्टोबर १५१० | established_event4 = कुनभोङ वंश | established_date4 = २९ फेब्रुअरी १७५२ | established_event5 = बेलायतद्वारा आक्रमण | established_date5 = १ जनवरी १८८६ | established_event6 = स्वतन्त्रता<br />बेलायतबाट | established_date6 = ४ जनवरी १९८४ | established_event7 = राज्यविप्लव | established_date7 = २ मार्च १९६२ | established_event8 = "बर्मा"बाट "म्यानमार"मा नाम परिवर्तन | established_date8 = १८ जुन १९८९ | established_event9 = राष्ट्रपति पदको बहाली | established_date9 = ३० मार्च २०११ | area_km2 = ६७६,५७८ | area_rank = ३९औँ<!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]--> | area_sq_mi = २,६१,२२७ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ३.०६ | population_census = ५३,५८२,८५५ (सन् २०१७)<ref name="worldometers.info">{{cite web|url=http://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/|title=Myanmar Population (2018) – Worldometers|website=worldometers.info}}</ref> | population_census_year = सन् २०१७ | population_census_rank = २६औँ | population_density_km2 = ७६ | population_density_sq_mi = <!--auto calculate--><!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १२५औँ | GDP_PPP = $३५५&nbsp;अर्ब<ref name="IMFWEOMM">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=69&pr1.y=15&c=518&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रण कोष |website=IMF.org |access-date=3 January 2020}}</ref> | GDP_PPP_year = सन् २०१९ | GDP_PPP_rank = ५१औँ | GDP_PPP_per_capita = $६,७०७<ref name="IMFWEOMM"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = १२८औँ | GDP_nominal = $६६&nbsp;अर्ब<ref name="IMFWEOMM"/> | GDP_nominal_year = सन् २०१९ | GDP_nominal_rank = ७२औँ | GDP_nominal_per_capita = $१,२४५<ref name="IMFWEOMM"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = १५५औँ | Gini = ३८.१ <!--number only--> | Gini_year = सन् २०१५ | Gini_change = <!--वृद्धि/घट/स्थिर--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MM |title=कुल राष्ट्रिय आय सूचकाङ्क (अनुमानित) |publisher=विश्व बैङ्क |website=data.worldbank.org |access-date=5 March 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.५८४ <!--सङ्ख्या मात्र--> | HDI_year = सन् २०१८ | HDI_change = वृद्धि<!--वृद्धि/घट/स्थिर--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|title=मानव विकास प्रतिवेदन सन् २०१९ |publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम|date=२०१९|accessdate=9 December 2019}}</ref> | HDI_rank = १४५औँ | currency = बर्मेली क्यात | currency_code = | time_zone = म्यानमार मानक समय | utc_offset = +०६:३० | drives_on = दायाँ | calling_code = +९५ | iso3166code = एमएम | cctld = [[डटएमएम]] | footnote_a = {{Note|a}} "नेपित"को रूपमा पनि उच्चारित। | footnote_b = {{Note|b}} "रङ्गुनको"रूपमा पनि उच्चारित | today = | name = | time_zone_DST = | established_event13 = }} '''म्यानमार''' ({{भाषा-बर्मेली|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌}}), '''म्यानमा''' वा '''बर्मा'''<ref name=ब्रह्मदेश>{{वेब स्रोत|शीर्षक=म्यानमार (ब्रह्मदेश)का नेपाली भाषी|युआरएल=https://newslinesnepal.com/2017/11/06/651/|प्रकाशक=|प्रथम=|अन्तिम=|मिति=|पहुँचमिति=१६ जुन २०२०}}</ref>), वा प्राचीन नाम '''ब्रह्मदेश''', आधिकारिक रूपमा म्यानमारको सङ्घीय गणतन्त्र, दक्षिणपूर्व एसियामा अवस्थित एक देश हो। म्यानमारको उत्तरी पश्चिममा बङ्गलादेश र [[भारत]], उत्तर-पूर्वमा चीन, पूर्व र दक्षिणपूर्वमा लाओस, थाई देश, अण्डमान सागर र दक्षिण र दक्षिण पश्चिममा बङ्गालको खाडी अवस्थित छ। यसको कुल क्षेत्रफल ६,७६,५७८ वर्ग किलोमिटर (२,६१,२२८ वर्ग माइल) रहेको छ। क्षेत्रफलका आधारमा म्यानमार मुख्यभूमि दक्षिणपूर्वी एसियाली राज्यहरू मध्ये सबैभन्दा ठूलो देश हो।<ref name="worldometers.info"/> सन् २०१७ सम्म, देशको जनसङ्ख्या करीव ५.४ करोड रहेको थियो। यसको राजधानी सहर [[नेपिडो]] हो भने यसको सबैभन्दा ठूलो सहर याङ्गुन (पूर्व रङ्गुन) हो। म्यानमार सन् १९९७ देखि दक्षिण पूर्व एसियाली राष्ट्र सङ्घको सदस्य रहँदै आएको छ।<ref name="World Factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |work=The World Factbook |title=Burma |publisher=U.S. Central Intelligence Agency |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |archivedate=6 October 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612210649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |date=12 June 2007 }}</ref> म्यानमारको प्रारम्भिक सभ्यताहरूमा उच्च बर्माको तिब्बती-बर्मी भाषा बोल्ने पियु सहर-राज्य र तल्लो बर्माका मोन राज्यहरू सामेल थिए। नवौँ शताब्दीमा, बर्मी मानिसहरू माथिल्लो इरावती घाटीमा प्रवेश गरेका थिए र सन् १०५० को दशकमा बगान साम्राज्य स्थापना पछि बर्मेली भाषा, संस्कृति र थेरावाद बौद्ध धर्म बिस्तारै यस देशमा प्रबल भएको थियो।<ref>{{cite book | title=Early civilizations of Southeast Asia | publisher=Altamira Press | author=O'Reilly, Dougald JW | year=2007 | location=United Kingdom | isbn=978-0-7591-0279-8}}</ref> बगान राज्यहरू मङ्गोल आक्रमणको कारण पतन भएको थियो र पछि थुप्रै युद्धरत राज्यहरू देखा परेको थियो। १६औँ शताब्दीमा, तङ्गू राजवंशद्वारा एकीकृत भएको देश संक्षिप्त अवधिको लागि मुख्यभूमि, दक्षिणपूर्वी एसियाको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यको रूपमा रहेको थियो।<ref name=UNHR>{{cite web|url=https://www.hrw.org/burma |title=Burma |publisher=Human Rights Watch |access-date=6 July 2013}}<br/>{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar |title=Myanmar Human Rights |publisher=Amnesty International USA |access-date=6 July 2013}}<br/>{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |title=World Report 2012: Burma |publisher=Human Rights Watch |access-date=6 July 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |archivedate=30 June 2013 |date=22 January 2012 }}</ref> १९औँ शताब्दीको सुरुतिर कोनबाउङ राजवंशले आधुनिक म्यानमार समाहित क्षेत्रमा मनिपुर र असाम माथि पनि नियन्त्रण गरेको थियो। १९औँ शताब्दीमा बेलायत-बर्मी युद्धपछि ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनीले म्यानमारको प्रशासन कब्जा गरेको थियो र यो देश बेलायती उपनिवेश बनेको थियोे।प्रजातान्त्रिक राष्ट्रको रूपमा सन् १९४८ मा म्यानमारलाई स्वतन्त्रता दिइएको थियो। सन् १९६२ मा भएको राज्य विप्लव पछि यो बर्मा समाजवादी दल अन्तर्गत एक सैन्य तानाशाही बनेको थियो।<ref name=Easing>{{cite news |author=Madhani, Aamer |title=Obama administration eases Burma sanctions before visit |url=https://www.usatoday.com/story/theoval/2012/11/16/obama-lifts-sanctions-burma-visit/1710253/ |newspaper=USA Today |date=16 November 2012}}<br/>{{cite news |author1=Fuller, Thomas |author2=Geitner, Paul |title=European Union Suspends Most Myanmar Sanctions |url=https://www.nytimes.com/2012/04/24/world/asia/eu-suspends-sanctions-on-myanmar.html |newspaper=The New York Times |date=23 April 2012}}</ref> धेरै जसो स्वतन्त्र वर्षहरूमा यो देश व्यापक जातीय कलहमा अल्झिएको छ र यसका असङ्ख्य जातीय समूहहरू विश्वको सबैभन्दा लामो चलिरहेको गृहयुद्धहरूमध्ये एकमा संलग्न भएका छन्। यस समयमा, संयुक्त राष्ट्र सङ्घ र अन्य धेरै सङ्गठनहरूले देशमा लगातार र व्यवस्थित मानव अधिकारको उल्लङ्घन भएको जनाएका छन्। सन् २०११ मा, २०१० को आम चुनाव पछि सैन्य सरकार औपचारिक रूपले विघटन भएको थियो र कामचलाउ नागरिक सरकारको स्थापना गरिएको थियो। आङ सान सु की र अन्य राज नैतिक बन्दीहरूको रिहाइको साथ मुलुकको मानव अधिकार र वैदेशिक सम्बन्धमा सुधार आएको छ र यसले व्यापार र अन्य आर्थिक प्रतिबन्धहरूलाई सहज बनाएको छ।<ref name=MinorityTreatment>{{cite web |author= |url=http://www.undispatch.com/the-8-stages-of-genocide-against-burmas-rohingya |title=The 8 Stages of Genocide Against Burma's Rohingya &#124; UN DispatchUN Dispatch |publisher=Undispatch.com |date=27 May 2013 |access-date=13 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618062450/http://www.undispatch.com/the-8-stages-of-genocide-against-burmas-rohingya |date=18 June 2013 }}<br/>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2012/06/11/us-myanmar-violence-idUSBRE85A01C20120611 | title=EU welcomes "measured" Myanmar response to rioting | agency=रेउटर्स | date=11 June 2012 }}<br/>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18395788 | title=Q&A: Communal violence in Burma | publisher=बिबिसी | access-date=14 October 2013 }}</ref> यद्यपि, जातीय अल्पसङ्ख्यकहरूप्रति सरकारले गरेको व्यवहार, जातीय विद्रोहप्रति यसको प्रतिक्रिया र धार्मिक झडपहरूको निरन्तर आलोचना भइरहेको छ। सन् २०१५ को ऐतिहासिक चुनावमा, आङ सान सु कीको दलले दुबै सभामा बहुमतले जित्न सफल भएको थियो। तथापि, राजनीतिमा बर्मेली सेना शक्तिशाली शक्तिको रूपमा रहन्छ। <ref name=imf2>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=64&pr1.y=6&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|शीर्षक= ဗမာ (မြန်မာ)|कार्य=ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအလားအလာဒေတာဘေ့စ် |प्रकाशक=နိုင်ငံတကာပုံနှိပ်ရန်ပုံငွေ}}</ref> म्यानमार पूर्वी एसियाली शिखर सम्मेलन, असंलग्न आन्दोलन, दक्षिण पूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको सङ्गठन, बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयासको सदस्य हो तथापि, यो राष्ट्रमण्डलको सदस्य भने होइन। यो बहुमुल्य पत्थर, रत्न, तेल, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र अन्य खनिज संसाधनहरूमा धनी देश हो। म्यानमार नवीकरणीय उर्जाको साथ सम्पन्न छ। मेकङ नदीका अन्य देशहरूको तुलनामा योसँग सौर्य उर्जाको बढी क्षमता छ।<ref name=IncomeGap>{{cite news |url=http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html |title=Income Gap 'world's widest' |work=द नेसन |access-date=15 September 2014 |author= |date=4 September 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915230853/http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html |archivedate=15 September 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915230853/http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html |date=15 September 2014 }}<br/>{{cite news | url=https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | title=बर्मामा आय असमानता | publisher=बर्मा प्रजातान्त्रिक आवाज | access-date=15 September 2014 | author=म्याकनेस, डेनिस | date=22 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140915230920/https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | archive-date=15 September 2014 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> सन् २०१२ मा यसको साङ्केतिक कुल ग्रहस्थ उत्पादन ५६.७ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ भने र यसको कुल ग्राहस्थ उत्पादन (क्रय शक्ति समता) २२१.५ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको थियोे। अर्थतन्त्रको ठूलो भाग पूर्व सैनिक सरकारका समर्थकहरूको नियन्त्रण रहेका कारण म्यानमारको आम्दानीको अन्तर विश्वको सबैभन्दा फराकिलो छ। सन् २०१६ सम्म, म्यानमार [[मानव विकास सूचकाङ्क]]का अनुसार यो १८८ देशहरू मध्ये १४५औँ स्थानमा रहेको छ। <ref name="HDI" /> == शब्दको उत्पत्ति == विशेष गरी हालका दशकहरूमा यस देशको नाम विवाद र असहमतिको विषय भएको छ, विशेष गरी म्यानमार र बर्मा प्रयोग गर्नेहरू राजनीतिक वैधानिकतामा केन्द्रित छ। दुबै नामहरू म्यानमार वा म्याम्माबाट बर्मेली भाषाबाट आएका हुन् जुन बहुमत बमा जातीय समूहको लागि एक उपनाम हो। यी शब्दहरू बाहेक संस्कृत भाषाको शब्द ब्रह्मादेशबाट बर्माको उत्पत्ति भएको थियो जुन देशको लोकप्रिय मध्ये एक हो। सन् १९८९ मा, सैन्य सरकारले आधिकारिक रूपमा बर्माको औपनिवेशिक कालमा वा त्यसभन्दा पहिलेको देशका धेरै नामहरूको अनुवाद गर्दै परिवर्तन गरेको थियो र बर्माबाट म्यानमार बनेको थियो। पुन: नामाकरण प्रतिस्पर्धित मुद्दाको रूपमा रहेको छ। सत्तारूढ सेनाको सरकारले देशको नाम बदल्ने अधिकारलाई मान्यता नदिएको कारण धेरै राजनीतिक र जातीय विपक्षी समूहहरू र अन्य विभिन्न देशहरूले बर्माको प्रयोग गर्न जारी राखेका छन्। अप्रिल २०१६ मा पदभार ग्रहण गरेपछि आङ सान सु किले कुन नाम प्रयोग गर्नुपर्दछ भन्ने प्रश्नको बारेमा धारणा व्यक्त गरेकी थिइन्। उनको देशको संविधानमा कुन नाम उपयुक्त वा वास्तविक हो भनेर उल्लेख नगरिएका कारण, जुन उपयुक्त लाग्छ सोही प्रयोग गर्न मिल्ने बताएकी थिइन्। उनको अनुसमर "म बर्मा धेरै पटक प्रयोग गर्दछु तर तपाईले पनि बर्माकै प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने छैन र म म्यानमारलाई समय-समयमा भन्ने कोशिस गर्नेछु ताकि तपाईहरू सबैजनालाई सहज महसुस होस्" देशको आधिकारिक पूरा नाम "सङ्घीय गणतन्त्र म्यानमारको सङ्घीय गणराज्य" हो ({{भाषा-बर्मेली|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ}}) तथापि, आधिकारिक रूपमा त्यो नामलाई मान्यता नदिने देशहरूले "सङ्घीय गणतन्त्र बर्मा"को प्रयोग गर्छन्। [[नेपाली बृहत् शब्दकोश]]मा, यो देश बर्मा वा म्यानमारको रूपमा उल्लेखित छ। यी दुवै नामहरू बहुसङ्ख्यक बर्मी बामर जातीय समूहको नामबाट लिइएको हो। म्यानमार समूहको साहित्यिक रूप मानिन्छ, जबकि बर्मा नाम "बामार"बाट लिइएको हो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको आधिकारिक नीतिले बर्मालाई देशको नामको रूपमा कायम राखेको थियो तथापि, विदेश विभागको वेबसाइटले उक्त देशलाई बर्मा (म्यानमार) को रूपमा सूचीबद्ध गरेको छ र तत्कालीन राष्ट्रपति [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]]ले दुबै नामले उक्त देशलाई जनाएका थिए। विश्व तथ्य पुस्तकले अगस्ट २०१९ मा देशलाई बर्माको रूपमा सूचीबद्ध गरेको थियो। क्यानाडाको सरकारले विगतमा बर्माको प्रयोग गरेको थियो तर सन् २०१० को मध्यन्तमा सामान्यतया देशले म्यानमार प्रयोग गरेको छ। चेक गणतन्त्रले आधिकारिक रूपमा म्यानमारको प्रयोग गर्दछ, यद्यपि यसको विदेश मन्त्रालयले म्यानमार र बर्मा दुबैलाई यसको वेबसाइटमा प्रयोग गरेको छ। संयुक्त राष्ट्र सङ्घ, दक्षिण पूर्वी एसियाली राष्ट्र सङ्घ, [[अस्ट्रेलिया]], [[रुस|रूस]], [[जर्मनी]], [[चीन]], भारत, बङ्गलादेश, नर्वे, [[जापान]] र स्वीजरल्यान्डले म्यानमारको प्रयोग गर्दछन्। == प्रशासनिक संरचना == [[चित्र:Burma administrative divisions.svg|150px|अङ्गुठाकार|बायाँ]] म्यान्मारको प्रशासनिक संरचना जातीय, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, र शासन व्यवस्थाको आवश्यकतामा आधारित छ। सात राज्य, सात क्षेत्र, र एक संघीय क्षेत्र गरी कुल १५ वटा प्रथम-स्तरका प्रशासनिक एकाइहरू छन्। राज्य (State) र क्षेत्र (Region) बीचको प्रमुख भिन्नता जातीय आधार मा रहेको छ। <ref>{{cite web |title=Constitution of the Republican of the Union of Myanmar |url=https://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |website=burmalibrary.org |publisher=Minister of Information |access-date=22 December 2020}}</ref> '''राज्य:''' राज्यहरूमा जातीय अल्पसंख्यक समूहहरूको बहुमत छ। उदाहरणका लागि, शान राज्य, काचिन राज्य, र चिन राज्य आफ्नै सांस्कृतिक पहिचानका कारण ऐतिहासिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छन्। '''क्षेत्र:''' क्षेत्रहरू(Region) भनेका ती भागहरू हुन् जहाँ बर्मेली जातीय समूह (देशको सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या) बहुमतमा रहेका छन्। यी सामान्य प्रशासनिक इकाइका रूपमा चलाइन्छन् र राज्यजस्तै जातीय पहिचान छैन। यद्यपि प्रशासनिक संरचना समान भए पनि, राज्यहरूको सांस्कृतिक र राजनीतिक महत्त्व अक्सर उच्च हुन्छ। '''संघीय क्षेत्र''' ''':''' म्यान्मारमा एक मात्र संघीय क्षेत्र छ, [[नेपिडो|नेपिडो संघीय क्षेत्र]], जुन प्रत्यक्ष रूपमा संघीय सरकारले सञ्चालन गर्छ। यो देशको राजधानी क्षेत्र भएकाले यसको भूमिका प्रशासनिक भन्दा पनि संघीय शासनको प्रशासन गर्नेु हो। {| class="wikitable sortable" |- ! कोटि ! नाम ! राजधानी |- | राज्य || [[काचिन राज्य]] || [[मिञ्चिना]] |- | राज्य || [[कयाह राज्य]] || [[लोइकाव]] |- | राज्य || [[कयिन राज्य]] ||[[ ह्पा-आन]] |- | राज्य || [[चिन राज्य]] || [[हाखा]] |- | राज्य || [[मोन राज्य]] || [[मावलाम्याइन]] |- | राज्य || [[राखाइन राज्य]]|| [[सित्त्वे]] |- | राज्य || [[सान राज्य]] || [[ताउंग्गी]] |- | क्षेत्र || [[एयावाडी क्षेत्र]]|| [[पथैन]] |- | क्षेत्र || [[बागो क्षेत्र]] || [[बागो]] |- | क्षेत्र || [[मग्वे क्षेत्र]] || [[मग्वे]] |- | क्षेत्र || [[मन्डले क्षेत्र]] || [[मन्डले]] |- | क्षेत्र || [[सगाइ क्षेत्र]]|| [[मोनिवा]] |- | क्षेत्र || [[तानिन्थारी क्षेत्र]] || [[दावेइ]] |- | क्षेत्र || [[याङ्गुन क्षेत्र]] || [[याङ्गुन]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Myanmar|commons=မြန်မာပြည်|d=Q836}} '''सरकार''' * [http://www.president-office.gov.mm/my/ म्यानमार – राष्ट्रपति कार्यालय]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://myanmar.gov.mm/ म्यानमारको राष्ट्रिय वेब प्रवेशद्वार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119082002/https://myanmar.gov.mm/ |date=2019-01-19 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/BM.html प्रमुख राज्य र मन्त्री सदस्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101072042/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/BM.html |date=2016-01-01 }} [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था|केन्द्रिय गुप्तचर संस्था]]मा '''साधारण जानकारी''' * [http://mingalapar.com/ देशको बारेमा साधारण जानकारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016011526/http://mingalapar.com/ |date=2015-10-16 }} * [http://myanma.com/ म्यानमार खोज संयन्त्र ] * {{CIA World Factbook link|bm|बर्मा}} * [https://web.archive.org/web/20091205161122/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/myanmar.htm बर्मा] पुस्तकालय * {{curlie|Regional/Asia/Myanmar}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-12990563 बर्माको जानकारी पृष्ठ] बिबिसी समाचारमा * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/400119/Myanmar बर्मा] ''ब्रिटानिकामा'' * {{osmrelation|50371}} * {{wikiatlas|Myanmar}} * [https://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/eyes-of-the-storm/turning-points-in-burmese-history/5363/ बर्मेली इतिहास] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MM म्यानमाररको लागि विकास पूर्वानुमान] * [http://www.burmalibrary.org बर्मा/म्यानमार पुस्तकालय: १७,००० भन्दा बढी पूर्ण-पाठ कागजातहरूको वर्गीकृत सूत्रहरू] '''अर्थतन्त्र''' * [http://www.amcham.com.tw/content/view/3715/538/ बर्माको अर्थतन्त्र] '''कृषि''' * [http://www.oilseedcrops.org/wp-content/uploads/2014/03/Myanmar-Business-Today-Feb-27-March-5-2014-Edition-A-Roadmap-to-Building-Myanmar-into-the-Food-Basket-of-Asia_David-DuByne-.pdf बर्मामा कृषि] * [http://www.oilseedcrops.org/wp-content/uploads/2014/06/Myanmars-Institutional-Infrastructure-Constraints-and-how-to-fill-the-Gaps-Myanmar-Business-Today-June-19_2014.pdf म्यानमारको संस्थागत पूर्वाधार] '''व्यापार''' * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/MMR/Year/2010/Summary विश्व बैङ्कको व्यापार सारांश] '''वातावरण''' * [https://web.archive.org/web/20170305113754/http://marine.myanmarbiodiversity.org/ देशको जैविक विविधता] [[श्रेणी:म्यानमार| ]] [[श्रेणी:पूर्व समाजवादी गणतन्त्रहरू]] [[श्रेणी:अल्पविकसित देशहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:सैन्य तानाशाही]] [[श्रेणी:दक्षिण पूर्वी एसियाली देशहरू]] [[श्रेणी:एसियाका देशहरू]] igk59oqrlb82jbe5ingkhjywxh7fuo9 0 122308 1365597 1358512 2026-07-10T12:49:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365597 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |cabinet_name=देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८ |former_members_resigned= |successor=[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |previous=[[तेस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्]] |outgoing_formation= |legislature_term=[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |election=[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] |opposition_party=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले]]) |opposition_leader=[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]], {{small|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले]])}} |opposition_cabinet= |legislature_status=नेपालको संबिधान धारा ७६ उपधारा ५ |total_members= |former_members_number= |cabinet_type=मन्त्रिपरिषद् | state_head_title = राष्ट्रपति | state_head = [[विद्यादेवी भण्डारी]] |government_head_history= |other_government_minister=vacant |other_government_minister_title={{nowrap|उपप्रधानमन्त्री}} |government_head=[[शेरबहादुर देउवा]] |government_head_title=[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |date_dissolved= |date_formed=२९ असार २०७८ |image=File:The former Prime Minister of Nepal, Mr. Sher Bahadur Deuba meeting the Union Minister for Commerce & Industry and Textiles, Shri Anand Sharma, in New Delhi on June 13, 2013 (cropped).jpg |flag=Flag_of_Nepal.svg |jurisdiction=नेपाल |political_parties= {{colorbox|{{Nepali Congress/meta/color}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]]<br /> {{colorbox|#8B0000}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]<br />{{colorbox|#FFC0CB}} [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] }} वि.सं २०७८ असार २८ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले जारी गरेको परमादेश अनुसार, [[शेरबहादुर देउवा]] प्रधानमन्त्री नियुक्त भएका थिए।<ref>[https://www.setopati.com/politics/243073 देउवा प्रधानमन्त्री नियुक्त, सपथको तयारी ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714113230/https://www.setopati.com/politics/243073/ |date=2021-07-14 }}</ref>[[नेपाली काङ्ग्रेस]]ले नेतृत्व गर्ने यस सरकारमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] , [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] र [[राष्ट्रिय जनमोर्चा]]ले समर्थन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सर्वोच्च अदालत: कांग्रेस सभापति देउवालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न परमादेश|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-57803101.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[बीबीसी नेपाली]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> == इतिहास == === बनावट === [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले २८ असार २०७८ मा, राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]लाई नेपालको संविधानको धारा ७६(५) लाई उद्धृत गर्दै अदालतको निर्णयको २८ घण्टाभित्र [[शेरबहादुर देउवा]]लाई नेपालको अर्को प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न आदेश दिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सर्वोच्चद्वारा प्रतिनिधिसभा पुन:स्थापना, देउवालाई प्रधानमन्त्री बनाउन परमादेश|युआरएल=https://ekantipur.com/news/2021/07/12/162606988455742874.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> त्यस्तै, पूर्वप्रधानमन्त्री [[खड्गप्रसाद ओली]]को सिफारिसमा भण्डारीद्वारा प्रतिनिधिसभा विघटन पनि गैरकानुनी भएको अदालत ठहर गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सर्वोच्चद्वारा प्रतिनिधिसभा विघटन बदर, देउवालाई प्रधानमन्त्री बनाउन परमादेश|युआरएल=https://newsofnepal.com/2021/07/12/420320/|कार्य=|प्रकाशक=न्युज अफ नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> आदेश दिएको भोलीपल्ट अर्थात् २०७८ असार २९ गते नेपालको [[नेपालको प्रधानमन्त्री|४३औँ प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कांग्रेस सभापति देउवा मुलुकको ४३ औँ प्रधानमन्त्री, लिए पद तथा गोपनीयताको सपथ|युआरएल=https://kathmandupress.com/news/39704|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=काठमाडौँ एक्सप्रेस|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> नियुक्तिमा धारा उल्लेख नभएका कारण [[पदको शपथ|शपथग्रहण]] अस्वीकार गरेका देउवाले<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नियुक्तिमा धारा उल्लेख नहुँदा देउवाले गरे शपथग्रहण अस्वीकार, बल्ल मिल्यो विवाद|युआरएल=https://deshsanchar.com/2021/07/13/532278/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देशसञ्चार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> पछि, नेपालको संविधानको धारा ७६ को उपधारा ५ अनुसार शपथ लिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=७६ (५) अनुसार नै देउवाले लिए प्रधानमन्त्रीको शपथ|युआरएल=https://ratopati.com/story/189618/2021/7/13/sher-bahadur-deuba-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> == मन्त्रीहरू == २०७९ साल असार १२ गते आइतबार अनुसार<ref name=":1">[https://president.gov.np/मन्त्रिपरिषद्-गठन-3/ नियुक्ति र कार्यविभाजन गरी मन्त्रिपरिषद् गठन]. ''राष्ट्रपतिको कार्यालय'', Posted on १२ असार २०७९, आईतवार १९:०४Author राष्ट्रपतिको कार्यालय, शुक्रबार २०७९ साल असार १२ गते आइतबार (सागर आचार्य) प्रवक्ता</ref> {| class="wikitable" |'''क्र.सं.''' |'''नाम, थर''' |'''पदनाम''' |'''कार्यविभाजन''' |- |1.             ''' ''' |श्री शेरबहादुर देउवा |प्रधानमन्त्री |रक्षा |- |2.             ''' ''' |श्री बालकृष्ण खाँण |मन्त्री |गृह |- |3. |श्री ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की |मन्त्री |सञ्चार तथा सूचना प्रविधि |- |4. |श्री पम्फा भुसाल |मन्त्री |ऊर्जा''',''' जलस्रोत तथा सिंचाइ |- |5. |श्री राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ |मन्त्री |सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन |- |6. |श्री जनार्दन शर्मा |मन्त्री |अर्थ |- |7. |श्री उमाकान्त चौधरी |मन्त्री |खानेपानी |- |8. |डा. नारायण खड्का |मन्त्री |परराष्ट्र |- |9. |श्री रेनुकुमारी यादव |मन्त्री |भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात |- |10. |श्री दिलेन्द्रप्रसाद बडू |मन्त्री |उद्योग''',''' वाणिज्य तथा आपूर्ति |- |11. |श्री देवेन्द्र पौडेल |मन्त्री |शिक्षा''',''' विज्ञान तथा प्रविधि |- |12. |श्री महिन्द्र राय यादव |मन्त्री |कृषि तथा पशुपन्छी विकास |- |13. |श्री उमा रेग्मी |मन्त्री |महिला''',''' बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक |- |14. |श्री शशी श्रेष्ठ |मन्त्री |भूमि व्यवस्था''',''' सहकारी तथा गरिबी निवारण |- |15. |श्री रामसहाय प्रसाद यादव |मन्त्री |वन तथा वातावरण |- |16. |श्री महेश्‍वरजंग गहतराज |मन्त्री |युवा तथा खेलकुद |- |17. |श्री गोविन्द प्रसाद शर्मा (कोइराला) |मन्त्री |कानुन''',''' न्याय तथा संसदीय मामिला |- |18. |श्री जीवनराम श्रेष्ठ |मन्त्री |संस्कृति''',''' पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन |- |19. |श्री मेटमणि चौधरी |मन्त्री |सहरी विकास |- |20. |श्री भवानी प्रसाद खापुङ |मन्त्री |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्‍या |- |21. |श्री शेरबहादुर कुँवर |मन्त्री |श्रम''',''' रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा |- |22. |श्री उमेश श्रेष्ठ |राज्यमन्त्री |प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |- |23. |श्री बोधमायाकुमारी यादव |राज्यमन्त्री |शिक्षा''',''' विज्ञान तथा प्रविधि |- |24. |श्री हिराचन्द्र के.सी. |राज्यमन्त्री |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्‍या |} २९ असार २०७८ निम्नानुसार मन्त्रिपरिषद् गठन भयो : {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स.!! पद !मन्त्रीहरू ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! पदभार ग्रहण !पद छोडेको!! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[शेरबहादुर देउवा]]<ref>{{Cite web|title=देउवा प्रधानमन्त्री नियुक्त, सपथको तयारी|url=https://www.setopati.com/politics/243073/|access-date=2021-07-13|website=सेतोपाटी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027220534/https://www.setopati.com/politics/243073/ |date=2021-10-27 }}</ref> | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२९ असार २०७८ | |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[बालकृष्ण खाँण|बालकृष्ण खाँड]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रधानमन्त्री देउवाद्वारा चार सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन|युआरएल=https://sagarmatha.tv/2021/07/13/80943|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सगरमाथा टिभी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref> | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२९ असार २०७८ | |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] मन्त्री | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[पम्फा भुसाल]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |२९ असार २०७८ | |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{People's Socialist Party, Nepal/meta/color}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्‍ख्या]] मन्त्री |[[विरोध खतिवडा]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Socialist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत-समाजवादी)]] |२२ असोज २०७८ | |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[जनार्दन शर्मा]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी केन्द्र]] |२९ असार २०७८ | |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[मिनेन्द्रप्रसाद रिजाल]] | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी तथा सरसफाई]] मन्त्री |[[उमाकान्त चौधरी]] | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[नारायण खड्का]] | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |६ असोज २०७८ | |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक योजना तथा निर्माण]] मन्त्री |[[रेणु यादव]] | bgcolor="{{People's Socialist Party, Nepal/meta/color}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जनता समाजवादी पार्टी]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |१२ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[प्रेमबहादुर आले|प्रेम आले]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Socialist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एकीकृत समाजवाद]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |१३ | rowspan="2" | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] | rowspan="2" bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | | rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२९ असार २०७८ |२२ असोज २०७८ | rowspan="2" |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- |[[दिलेन्द्रप्रसाद बडू|दिलेन्द्र प्रसाद बडू]] |२२ असोज २०७८ | |- | style="text-align:center;" |१४ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, नेपाल|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[देवेन्द्र पौडेल]] |bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा माओवादी केन्द्र]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१५ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[महेन्द्र यादव]] | bgcolor="{{People's Socialist Party, Nepal/meta/color}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[उमा रेग्मी]] | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७ | [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[शशि श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा माओवादी केन्द्र]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[सहरी विकास मन्त्रालय, नेपाल|सहरी विकास]] मन्त्री |[[रामकुमारी झाँक्री]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Socialist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत-समाजवादी)]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२९ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गजेन्द्रबहादुर हमाल]] | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ |२४ असोज २०७८ |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२० | [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय, नेपाल|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[रामसहाय यादव]] | bgcolor="{{People's Socialist Party, Nepal/meta/color}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१ | [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Socialist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत-समाजवादी)]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[महेश्वर जङ्ग गहतराज]] | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा माओवादी केन्द्र]] |२२ असोज २०७८ | |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |- |colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- |style="text-align:center;" |२३ | [[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय]]का राज्यमन्त्री |rowspan="2" |[[उमेश श्रेष्ठ]] |rowspan="2" bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२२ असोज २०७८ | |[https://opmcm.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |rowspan="2" style="text-align:center;" |२४ |rowspan="2" | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] राज्यमन्त्री |३१ असार २०७८ |२२ असोज २०७८ |rowspan="2" |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- |[[भवानीप्रसाद खापुङ]] |bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Socialist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत-समाजवादी)]] |२२ असोज २०७८ | |- |style="text-align:center;" |२५ | [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] राज्यमन्त्री |[[बोधमायाकुमारी यादव]] |bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा माओवादी केन्द्र]] |२२ असोज २०७९ | |[https://moe.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107141336/https://moe.gov.np/ |date=2021-11-07 }} |- |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७४]] *[[शेरबहादुर देउवा]] *[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 720fc738te2ub7zohrxa3c208czp3jj 0 131145 1365598 1251125 2026-07-10T13:14:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365598 wikitext text/x-wiki {{Infobox punctuation mark|mark=।|name=|unicode={{unichar|002E|full stop}}<br>HTML {{tt|&amp;period;}}}} '''पूर्णविराम''' एक [[विराम चिह्न]] हो। यो धेरै उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ, प्रायः एक घोषणात्मक वाक्यको अन्त्य चिह्न लगाउनको लागि (प्रश्न वा विस्मयादिबोधकबाट छुट्याइएको रूपमा)।<ref>{{Cite web|url=https://viahindi.in/hindi-vyakaran/purn-viram-chinh|title=पूर्ण विराम चिह्न (चिह्न): प्रयोग और नियम|date=2021-10-22|website=विया हिन्दि|language=hi|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226171100/https://viahindi.in/hindi-vyakaran/purn-viram-chinh |date=2023-02-26 }}</ref> यो वाक्य-अन्त प्रयोग, एक्लै, पूर्ण विरामको कडा अर्थलाई परिभाषित गर्दछ। [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र अन्य भारतीय भाषाहरूमा, वाक्यको अन्त्यमा प्रयोग गरिने विराम चिह्न (प्रश्नात्मक वाक्यहरू बाहेक) लाई पूर्णविराम भनिन्छ। यसका लागि [[देवनागरी लिपि]]मा ('''।''') चिह्न प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/|title=चिन्ने हो चिह्न ? गर्ने हो प्रयोग ?|last=वाशिष्ठ|first=केदार|date=2021-08-18|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226171310/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/ |date=2023-02-26 }}</ref> == प्रयोग == पूर्ण विरामले वाक्यहरूको अन्त्यलाई सङ्केत गर्दछ जुन प्रश्नहरू र विस्मयादिबोधकहरू होइनन्।<blockquote>राम घर गयो।</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} * [https://hindimine.in/%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a4%ac%e0%a5%8d%e0%a4%a6-paryayvachi-shabd-in-hindi/ पर्यायवाची शब्द] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230815102928/https://hindimine.in/%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a4%ac%e0%a5%8d%e0%a4%a6-paryayvachi-shabd-in-hindi/ |date=2023-08-15 }} [[श्रेणी:विराम चिह्न]] pw90a5sz4cj9ds1989h4af0kpxalbrn 0 131150 1365627 1125773 2026-07-10T20:27:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365627 wikitext text/x-wiki '''विराम चिह्न''' भनेको परम्परागत सङ्केतहरू, र केही टाइपोग्राफिकल यन्त्रहरूको प्रयोग हो जुन लिखित पाठलाई बुझ्न र सही पढ्नको लागि सहायकको रूपमा हो।<ref>''Encyclopædia Britannica'': [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/483473/punctuation "Punctuation].</ref> विराम चिह्नका नियमहरू भाषा, स्थान, दर्ता र समय अनुसार भिन्न हुन्छन् र निरन्तर विकसित भइरहेका छन्।<ref>''Oxford English Dictionary'', definition 2a.</ref> सुरुमा, [[संस्कृत]]मा कुनै विराम चिह्न थिएन। १७ औं शताब्दीमा, [[संस्कृत]] र [[मराठी भाषा|मराठी]], दुबै देवनागरी प्रयोग गरेर लेखिएका, गद्यको लाइन अन्त्य गर्न ठाडो पट्टी ⟨।⟩ र पदमा दोहोरो ठाडो पट्टी ⟨॥⟩ प्रयोग गर्न थाले।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/|title=चिन्ने हो चिह्न ? गर्ने हो प्रयोग ?|last=वाशिष्ठ|first=केदार|date=2021-08-18|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226171310/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/ |date=2023-02-26 }}</ref> == लेख्य चिह्नहरू == {| class="wikitable sortable" |+ !विराम !चिह्न !प्रयोग |- |[[तारक चिह्न]] |'''*''' | |- |[[प्रश्न चिह्न]] |'''?''' |प्रश्न सोध्न ''के यो रूप मा राम्रो छ? शैली? अर्थ?'' |- |[[पूर्ण विराम]] |'''।''' |अन्त्यलाई सङ्केत गर्दछ ''राम घर गयो।'' |- |[[उद्धरण चिह्न]] |'''“ ”''' |उद्धरण ''रामले भने, "मलाई नेपाली भाषा मन पर्छ।"'' |- |[[अल्पविराम चिह्न]] |''',''' |सूचीहरूमा वस्तुहरू छुट्याउन ''इन्द्रेणीमा रातो, नीलो, हरियो, पहेँलो, सुन्तले र बैजनी रङ हुन्छन्।'' |- |[[अर्धविराम चिह्न]] |''';''' |वाक्यको अन्त्यलाई सङ्केत गर्दछ ''होसियार भएर हेर; दुलोमा सर्प हुनसक्छ।'' |- |[[सापेक्षविराम चिह्न]] |''':''' |सूची, वर्णन, व्याख्या ''नेपाली साहित्यका महाकवि: लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा'' |- |[[उद्गार चिह्न]] |'''!''' |भावनाहरू सङ्केत गर्न ''छि ! छि !! छि !!! यस्तो फोहोरमा खेल्न घिन लाग्दैन ?'' |- |[[योजक चिह्न]] |'''‐''' |अक्षरहरू छुट्याउन ''तन-मन-धन'' |- |[[कोष्ठक चिह्न]] |'''( )''' |खण्डलाई अलग गर्न ''लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा ५० वर्ष (विसं १९६६-२०१६) बाँचे तर लेखनीबाट अमर रहे।'' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विराम चिह्न| ]] gqog11r3ohqcm6n0gi8y7dy6x6872u1 0 131180 1365611 1362432 2026-07-10T17:59:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365611 wikitext text/x-wiki {{Infobox punctuation mark|mark=‐|name=योजक चिह्न}} '''योजक चिह्न''' एक [[विराम चिह्न]] हो जुन शब्दहरू जोड्न र एकल शब्दको अक्षरहरू छुट्याउन प्रयोग गरिन्छ।<ref name="elot">{{lang|el|Ελληνικός Οργανισμός Τυποποίησης}} [''Ellīnikós Organismós Typopoíīsīs'', "[[Hellenic Organization for Standardization]]"]. {{lang|el|ΕΛΟΤ 743, 2η Έκδοση}} [''ELOT 743, 2ī Ekdosī'', "ELOT 743, {{nowrap|2nd ed.}}"]. ELOT (Athens), 2001. {{in lang|el}}</ref> योजक चिह्नको पहिलो ज्ञात दस्तावेज ग्रीक लेखक डायोनिसियस थ्रैक्सको व्याकरणीय कार्यहरूमा छ। त्यतिखेर हाइफेनेशनले दुई शब्दहरू जोडिरहेको थियो जुन अन्यथा दुई शब्दहरू बीचको कम टाई चिह्नद्वारा छुट्टै पढिने थियो।<ref name="nicky">Nicolas, Nick. "[http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/punctuation.html Greek Unicode Issues: Punctuation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030075755/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/unicode/punctuation.html |date=30 October 2015 }}". 2005. Accessed 7 October 2014.</ref> == प्रयोग == नेपाली भाषामा निश्चित योजक नियमहरू छैनन्, यद्यपि विभिन्न शैली गाइडहरूले विस्तृत प्रयोग सिफारिसहरू प्रदान गर्छन् र उनीहरूले के सल्लाह दिन्छन् त्यसमा ओभरल्यापको महत्त्वपूर्ण मात्रा छ।<blockquote>''देश-दर्शन, आ-आफ्नो''<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/|title=चिन्ने हो चिह्न ? गर्ने हो प्रयोग ?|last=वाशिष्ठ|first=केदार|date=2021-08-18|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=2023-02-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226171310/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/48682/ |date=2023-02-26 }}</ref><br/> तन-मन-धन</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विराम चिह्न]] 5xl7i5qssjtnujrhfm3a1ggmajz2nls 0 136622 1365654 1185217 2026-07-11T05:32:33Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[२०२० रुकुम हत्याकाण्ड]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[२०७७ रुकुम हत्याकाण्ड]] मा सारेको हो: शीर्षक सुधार 1185217 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=२०२० रुकुम हत्याकाण्ड|date={{start date|2020|5|23}}|Location=सोती, रूकुम, नेपाल|reported deaths=६|arrests=३४|convicted=२६|charges=हत्या, जातिय बिभेद}} २७ मे २०२० मा पश्चिमी नेपालको रुकुम जिल्लामा जातीय हिंसामा छ जना युवाको मृत्यु भएको थियो। [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदीको]] प्रमुख सहायक नदी [[भेरी नदी|भेरी]] नदीमा २७मेमा दुई [[दलित]] जवानको शव फेला परेको थियो । मृत्यु हुनेमा २१ वर्षीय नवराज विक र टीकाराम नेपाली रहेका थिए । त्यसपछि गणेश बुढा, लोकेन्द्र सुनार, सञ्जु विक र गोविन्द शाहीको थप चार शव फेला परेको थियो । घटनापछि प्रहरीले दुई वर्षसम्म विस्तृत अनुसन्धान गरेको थियो । नेपाल प्रहरीका अनुसार १८ जना [[चौरजहारी नगरपालिका]]को सोती गाउँमा गएपछि गाउँलेले समूहलाई आक्रमण गरी खोलामा खेदेर हत्या गरेका थिए । प्रमाणका आधारमा २०२३ मा जिल्लाअदालतले २४ जना गाउँलेलाई जन्मकैद र दुई जनालाई दुई वर्ष कैदको सजाए दिएको थियो । == घटना == [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोटका]] नवराज विक, १७ वर्षीया युवतीसँग विवाह गर्न १८जना साथी सहित [[रुकुम जिल्ला|रुकुम जिल्लाको]] सोती गाउँ गएका थिए । <ref name=":0">{{Cite web |date=26 May 2020 |title=Soti Incident: 15 including ward chair arrested in connection with Nawaraj BK's killing |url=http://thehimalayantimes.com/nepal/15-including-ward-chair-arrested-in-connection-with-dalit-youths-killing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528133226/https://thehimalayantimes.com/nepal/15-including-ward-chair-arrested-in-connection-with-dalit-youths-killing/ |archive-date=28 May 2020 |access-date=28 May 2020 |website=The Himalayan Times}}</ref> गाउँमा पुगेपछि चौरजहारीका वडा अध्यक्ष डम्बरबहादुर मल्ल र बालिकाको परिवार सहितको गाँउवासीले कुटपिट गरेका थिए। <ref name=":0" /> गाउँलेको समूहले उनीहरूलाई [[भेरी नदी|भेरी नदीमा]] खेदेको बखतमा ६ जनाले आफूलाई बचाउन नदीमा हाम फालेका थिए र उनीहरूको मृत्यु भएको थियो। <ref name=":0" /> <ref name=":1">{{Cite web |title=Bodies of two Dalit men recovered from Bheri River |url=https://kathmandupost.com/national/2020/05/25/bodies-of-two-dalit-men-recovered-from-bheri-river |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528131008/https://kathmandupost.com/national/2020/05/25/bodies-of-two-dalit-men-recovered-from-bheri-river |archive-date=28 May 2020 |access-date=28 May 2020 |website=kathmandupost.com}}</ref> बीके एक "तल्लो जात" को ले "उच्च जात" केटीसँग विवाह गर्न नमिल्ने निहुमा सो धटना भएको थिए। <ref name=":0" /> बीके युवतीसँग तीन वर्षदेखि सम्बन्धमा थिए र उनीसँग विवाह गर्न चाहन्थे। <ref>{{Cite web |title=One more body recovered from the Bheri River on Monday |url=https://kathmandupost.com/national/2020/05/26/one-more-body-recovered-from-the-bheri-river-on-monday |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528131009/https://kathmandupost.com/national/2020/05/26/one-more-body-recovered-from-the-bheri-river-on-monday |archive-date=28 May 2020 |access-date=28 May 2020 |website=kathmandupost.com}}</ref> == प्रतिक्रिया == [[नेपाल प्रहरी]]ले चौरजहारीका वडाध्यक्ष डम्बरबहादुर मल्लसहित १५ जनालाई पक्राउ गरेको थियो । <ref name=":0"/> [[अनमिन|नेपालस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय नियोगले]] घटनाको निष्पक्ष छानबिन गर्न आग्रह गरेको थियो । <ref name=":2">{{Cite web |title=UN calls for impartial investigation into Rukum (West) incident in which Dalit youths were killed |url=https://kathmandupost.com/national/2020/05/28/un-calls-for-impartial-investigation-into-rukum-west-incident-in-which-dalit-youths-were-killed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528135602/https://kathmandupost.com/national/2020/05/28/un-calls-for-impartial-investigation-into-rukum-west-incident-in-which-dalit-youths-were-killed |archive-date=28 May 2020 |access-date=28 May 2020 |website=kathmandupost.com}}</ref> [[राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले]] प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै सोती घटना नेपालको संविधानले प्रत्याभूत गरेको सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार, समानताको हक, जातीय भेदभाव तथा छुवाछुत (अपराध तथा सजाय) ऐन, २०६३ को प्रावधान विपरीत भएको लेखेको थियो । नेपालद्वारा हस्ताक्षरित सबै प्रकारका जातीय भेदभाव उन्मूलनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि, १९६५। <ref>{{Cite web |date=26 May 2020 |title=NHRC calls for immediate legal action in Chaurjahari incident |url=http://thehimalayantimes.com/nepal/nhrc-calls-for-immediate-legal-action-in-chaurjahari-incident/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528141211/https://thehimalayantimes.com/nepal/nhrc-calls-for-immediate-legal-action-in-chaurjahari-incident/ |archive-date=28 May 2020 |access-date=28 May 2020 |website=The Himalayan Times}}</ref> संसदीय समितिले पनि घटना जातीय विभेदसँग सम्बन्धित रहेको निष्कर्ष निकालेको थियो । <ref name="kp2003">{{Cite web |title=Life sentences for 24 in 2020 murder of six Dalit youths |url=http://kathmandupost.com/national/2023/12/05/24-get-life-sentence-for-rukum-west-massacre |access-date=2023-12-07}}</ref> घटनापछि नवराजका बुबाले हत्यामा संलग्न रहेको भन्दै ३४ जनाविरुद्ध प्रहरीमा मुद्दा दायर गरेका थिए । गत १४जुनमा सो मुद्दा रुकुमको जिल्ला कार्यालयमा औपचारिक रुपमा दर्ता भएको थियो । तीमध्ये २३ जनालाई पुर्पक्षका लागि थुनामा राखिएको छ भने एक जना धरौटीमा रिहा भएका थिए। <ref name="rn2023a">{{Cite web |title=Prevalence Of Justice |url=https://risingnepaldaily.com/news/35887 |access-date=2023-12-07 |website=GorakhaPatra}}</ref> सन् २०२३ को डिसेम्बरमा पश्चिम रुकुमको जिल्ला अदालतले फैसला सुनाएको थियो । अदालतले हत्या अभियोगमा २४ जनालाई जन्मकैद र अन्य दुई जनालाई दुई वर्ष कैद र जातीय विभेद गरेको अभियोगमा ५० हजार जरिवानाको फैसला सुनाएको थियो । <ref name="kp2003"/>पक्राउ पर्नेमा तत्कालीन वडाध्यक्ष डम्बरबहादुर मल्ल र बालिकाका बुबा पनि थिए । <ref name="rn2023a"/> <ref name="rn2023b">{{Cite web |title=24 slapped life imprisonment in Rukum West murder case |url=https://risingnepaldaily.com/news/35825 |access-date=2023-12-07 |website=GorakhaPatra}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} clwah2fgz9295fe0gkdjvsjbnun2tbz 0 137057 1365633 1364758 2026-07-11T00:33:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365633 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२४ भारतीय प्रिमियर लिग | image = Ipl.svg | fromdate = २२ मार्च २०२४ | todate = २६ मे २०२४ | administrator = [[भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड]] | cricket format = [[ट्वान्टी२०]] | tournament format = [[समूह चरण]] र [[प्लेअफ]] | host = {{झण्डा|भारत}} | participants = १० | matches = ७४ | champions = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] (३औँ उपाधी) | runner up = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | matches = ७४ | player of the series = सुनिन नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स) | most runs = विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) (७४१) | most wickets = हर्षल पटेल (पञ्जाब किङ्स) (२४) | previous_year = सन् २०२३ | previous_tournament = २०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग | next_year= २०२५ | next_tournament =२०२५ इन्डियन प्रिमियर लिग | website = {{URL|iplt20.com}} }} '''२०२४ भारतीय प्रिमियर लिग''' क्रिकेट प्रतियोगिता [[इन्डियन प्रिमियर लिग|भारतीय प्रिमियर लिग]] को १७औँ संस्करण हो जुन प्रतियोगिता [[भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड]]ले आयोजना गरेको हो ।<ref>{{cite web |title=IPL 2024 auction scheduled for December 19 in Dubai |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2024-auction-scheduled-for-december-19-in-dubai-1405529 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> यस प्रतियोगिताको अघिल्लो संस्करणको विजेता [[चेन्नई सुपर किङ्स]] रहेको छ। यस प्रतियोगितामा १० टोलीहरूले सहभागिता जनाएका छन् भने प्रतियोगिता २२ मार्च देखि २६ मे २०२४ सम्म जारी रहने समय तालिका सार्वजनिक गरिएको हो । ==सहभागी टिमहरू== {| class="wikitable" |- ! फ्रेन्चाइज टिम !प्रमुख कोच !कप्तान |- | [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | {{cricon|NZL}} [[स्टिफन फ्लेमिङ]] | {{cricon|IND}} [[महेन्द्र सिंह धोनी]] |- | [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | {{cricon|AUS}} [[रिकी पोन्टिङ]] | {{cricon|AUS}} [[रिशव पन्त]] |- | [[गुजरात टाइटन्स]]<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-hardik-pandya-bids-adieu-to-gujarat-titans-kane-williamson-named-as-captain/articleshow/105529961.cms|title=Hardik Pandya traded to Mumbai Indians, Kane Williamson named captain of Gujarat Titans|date=28 November 2023|work=Times of India|access-date=28 November 2023}}</ref> | {{cricon|IND}} [[आशिष नेहरा]] | {{cricon|NZL}} [[शुभमन गिल]] |- | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | {{cricon|IND}} [[चन्द्रकान्त पण्डित]] | {{cricon|IND}} [[श्रेयस ऐयर]] |- | [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | {{cricon|AUS}} [[जष्टिन लङ्गर]] | {{cricon|IND}} [[केएल राहुल]] |- | [[मुम्बई इन्डियन्स]] | {{cricon|RSA}} [[मार्क बौचर]] | {{cricon|IND}} [[हार्दिक पाण्डेय]] |- | [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | {{cricon|AUS}} [[ट्रेवोर बेलिस]] | {{cricon|IND}} [[शिखर धवन]] |- | [[राजस्थान रोयल्स]] | {{cricon|SL}} [[कुमार संगाकारा]] | {{cricon|IND}} [[सञ्जु सामसन]] |- | [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | {{cricon|ZIM}} [[एण्डी फ्लोवेर]] | {{cricon|RSA}} [[फाफ डू प्लेसी]] |- | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | {{cricon|NZL}} [[डेनियल विट्टोरी]] | {{cricon|RSA}} [[प्याट कमिन्स]] |} ==खेल मैदान== {| class="wikitable"style="text-align:center;margin:auto;font-size:87.5%; ! colspan="5" |{{Flag|भारत}} |- ![[अहमदाबाद]] ! [[बेङ्गलोर]] ! [[चेन्नई]] ! [[दिल्ली]] ! [[हैदराबाद]] |- | [[गुजरात टाइटन्स]] | [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] |- | नरेन्द्र मोदी स्टेडियम | एम चिन्नास्वामी स्टेडियम | एम ए चिदम्बरम स्टेडियम | अरुण जेट्ली स्टेडियम | राजिव गान्धी स्टेडियम |- | क्षमता: १३२,००० | क्षमता: ३५,००० | क्षमता: ३९,००० | क्षमता: ३५,२०० | क्षमता: ५५,००० |- |[[File:Narendra modi stadium 2023 Final between India and Australia.jpg|150px]] | [[File:Chinnaswamy Stadium.jpg|150px]] | [[File:M.A.Chidambaram Stadium before IND vs AUS 3rd ODI 2023.jpg|150px]] | [[File:India vs Afghanistan on 11th October 2023.jpg|145px]] | [[File:Panorama of rajiv gandhi stadium.jpg|145px]] |- ![[जयपुर]] ! colspan="3" rowspan="5" | {{location map+ |India|float=center|caption=|width=400|places= {{location map~ |India |lat=23.05 |long=72.35 |label=[[अहमदाबाद]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=12.96 |long=77.56 |label=[[बेङ्गलोर]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=13.08 |long=80.27 |label=[[चेन्नई]] |position=right}} {{Location map~ |India |lat=28.61 |long=77.23 |label=[[दिल्ली]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=17.40 |long=78.45 |label=[[हैदराबाद]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=26.92 |long=75.82 |label=[[जयपुर]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=22.5646 |long=88.3433 |label=[[कोलकाता]] |position=right}} {{location map~ |India |lat=26.84 |long=80.94 |label=[[लखनऊ]] |position=right}} {{Location map~ |India |lat=30.7790 |long=76.7237 |label=[[मोहाली]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=30.7789 |long=76.7242 |label=[[मुल्लनपुर]] |position=right}} {{Location map~ |India |lat=18.97 |long=72.82 |label=[[मुम्बई]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=17.68 |long=83.21 |label=[[विशाखापट्टनम|विशाखपट्नम]] |position=right}} }} ! [[कोलकाता]] |- |[[राजस्थान रोयल्स]] |[[कोलकाता नाइट राइडर्स]] |- | सवाई मानसिह स्टेडियम | इडन गार्डेन्स |- | क्षमता: २५,००० | क्षमता: ६८,००० |- |[[File:Sawai-Mansingh-Stadium-Jaipur.jpg|150px]] | [[File:ইডেন গার্ডেনে বাংলাদেশ ও পাকিস্তানের খেলা ৫.jpg|150px]] |- ![[लखनऊ]] ![[मोहाली]] ![[मुल्लनपुर]] ![[मुम्बई]] ![[विशाखापट्टनम|विशाखपट्नम]] |- |[[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] |[[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] |[[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] |[[मुम्बई इन्डियन्स]] |[[दिल्ली क्यापिटल्स]] |- |एकाना क्रिकेट स्टेडियम |इन्दरजित सिंह ब्रिन्दा स्टेडियम |महाराजा यादविन्द्र सिंह अस्टेडियम |वानखेडे स्टेडियम |डब्लुएसिए भिडिसिय क्रिकेट स्टेडियम |- | क्षमता: ५०,००० | क्षमता: २६,००० | क्षमता: ३८,०००<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2024-02-26 |title=IPL 2024: Punjab Kings to play home games at newly-developed stadium in Mullanpur |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/punjab-kings-home-games-ipl-2024-new-stadium-mullanpur-mohali-inauguration-march-23-pbks/article67888549.ece |access-date=2024-02-27 |website=Sportstar |language=en}}</ref> | क्षमता: ३३,१०८ | क्षमता: २७,५०० |- |[[File:Ekana cricket stadium .jpg|150px]] |[[File:LightsMohali.png|150px]] | |[[File:Wankhede ICC WCF.jpg|150px]] |[[File:Vizag2ndInnings-2016Nov21.jpg|150px]] |} ==अङ्क तालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=30 |स्थान !width=150 |टोली !width=30 abbr="Played" |खेलेको खेल !width=30 abbr="Won" |जित !width=30 abbr="Lost" |हार !width=30 abbr="Tied" |बराबर !width=30 abbr="No result" |नतिजा बिहिन !width=40 |अङ्क !width=60 abbr="Net run rate" |कुल रन दर !छनौट |- |- style="background-color:#cfc |१ | align="left" |[[कोलकाता नाइट राइडर्स]] || १४ || ९ || ३ || ० || २ || २० ||१.४२८ ||rowspan = "2"|क्वालिफाएर १ चरणमा प्रवेश |- |- style="background-color:#cfc |२ | align="left" |[[सनराइजर्स हैदराबाद]] || १४ || ८ || ५ || ० || १ || १७ ||०.४१४ |- |- style="background-color:#ffc |३ | align="left" |[[राजस्थान रोयल्स]] || १४ || ८ || ५ || ० || १ || १७ ||०.२७३ ||rowspan = "2"|इलिमिनेटर चरणमा प्रवेश |- |- style="background-color:#ffc |४ | align="left" |[[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] || १४ || ७ || ७ || ० || ० || १४ || ०.४५९ |- |- style="background-color:#FF8888;" |५ | align="left" |[[चेन्नई सुपर किङ्स]] || १४ || ७ || ७ || ० || ० || १४ ||०.३९२ || rowspan = "6"| |- style="background-color:#FF8888;" |६ | align="left" |[[दिल्ली क्यापिटल्स]] || १४ || ७ || ७ || ० || ० || १४ || -०.३७७ |- |- style="background-color:#FF8888;" |७ | align="left" |[[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] || १४ || ७ || ७ || ० || ० || १४ || -०.६६७ |- |- style="background-color:#FF8888;" |८ | align="left" |[[गुजरात टाइटन्स]] || १४ || ५ || ५ || ० || २ || १२ ||-१.०६३ |- |- style="background-color:#FF8888;" |९ | align="left" |[[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] || १४ || ५ || ९ || ० || ० || १० || -०.३५३ |- |- style="background-color:#FF8888;" |१० | align="left" |[[मुम्बई इन्डियन्स]]|| १४ || ४ || १० || ० || ० || ८ ||-०.३१८ |- |} ==लिग चरण== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२४ | time = २०:०० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | score1 = १७३/६ (२० ओभर) | runs1 = अनुज रावत ४८ (२५) | wickets1 = [[मुस्ताफिजूर रहमान]] ४/२९ (४ ओभर) | score2 = १७६/४ (१८.४ ओभर) | runs2 = रचिन रविन्द्र ३७ (१५) | wickets2 = क्यामरोन ग्रिन २/२७ (३ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422119.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम [[चेन्नई]] | umpires = सैयल खालिद ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = [[मुस्ताफिजूर रहमान]] (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = बिराट कोहलीले टि२० मा १२००० रन पुरा गरे ।<ref>{{Cite web |title=Virat Kohli becomes first Indian to 12000 runs in T20 cricket | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/virat-kohli-becomes-first-indian-to-score-12000-runs-in-t20-cricket/articleshow/108714263.cms|access-date=22 March 2024 |website=Times of India |language=en}}</ref> * मुस्ताफिजुर रहमानले आईपिएल मा ५० विकेट पुरा गरे।<ref>{{cite web | url=https://www.tbsnews.net/sports/mustafizur-returns-4-30-csk-ipl-2024-opener-813511 | title=Mustafizur returns 4-30 for CSK in IPL 2024 opener | work=The Business Standard | accessdate=22 March 2024}}</ref> | round = {{anchor|match1}}'''म्याच १''' }} ---- <section begin=match2/>{{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] (H) | score1 = १७४/९ (२० ओभर) | runs1 = शाई होप ३३ (२५) | wickets1 = अर्शदिप सिंह २/२८ (४ ओभर) | score2 = १७७/६ (१९.२ ओभर) | runs2 = साम कुरन ६३ (४७) | wickets2 = कुलदिप यादव २/२० (४ ओभर) | result = पञ्जाब किङ्स ४ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422120.html Scorecard] | venue = पञ्जाब क्रिकेट एसोसिएशन स्टेडियम, [[मुल्लनपुर]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) | motm = साम कुरन (पञ्जाब किङ्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match2}}'''म्याच २''' }}<section end=match2/> ---- <section begin=match3/>{{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | score1 = २०८/७ (२० ओभर) | runs1 = [[आन्द्रे रसेल]] ६४[[not out|*]] (२५) | wickets1 = टि. नटराजन ३/३२ (४ ओभर) | score2 = २०४/७ (२० ओभर) | runs2 = हेनरिक्स क्लासन ६३ (२९) | wickets2 = हर्शित राणा ३/३३ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइटराइडर्स ४ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422121.html Scorecard] | venue = [[इडेन गार्डेन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = [[आन्द्रे रसेल]] (कोलकाता नाइटराइडर्स) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match3}}'''म्याच ३''' }}<section end=match3/> ---- <section begin=match4/>{{Single-innings cricket match | date = २४ मार्च २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = (H) [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | score1 = १९३/४ (२० ओभर) | runs1 = सञ्जु सामसन ८२[[not out|*]] (५२) | wickets1 = नविन उलहक २/४१ (४ ओभर) | score2 = १७३/६ (२० ओभर) | runs2 = निकोलस पुरन ६४[[not out|*]] (४१) | wickets2 = [[ट्रेन्ट बोल्ट]] २/३५ (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स २० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422122.html Scorecard] | venue = सवाई मानसिंह स्टेडियम, [[जयपुर]] | umpires = कुमार धरमसेना ({{flagicon|SL}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = सञ्जु सामसन (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match4}}'''म्याच ४''' }}<section end=match4/> ---- <section begin=match5/>{{Single-innings cricket match | date = २४ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | score1 = १६८/६ (२० ओभर) | runs1 = साइ सुदर्सन ४५ (३९) | wickets1 = [[जसप्रित बुमराह]] 3/14 (4 ओभर) | score2 = १६२/९ (२० ओभर) | runs2 = डेवाल्ड ब्रेभिस ४६ (३८) | wickets2 = स्पेन्सर जोनसन २/२५ (२ ओभर) | result = गुजरात टाइटान्स ६ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422123.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = विनित कुलकर्णी ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = साइ सुदर्सन (गुजरात टाइटान्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match5}}'''म्याच ५''' }}<section end=match5/> ---- <section begin=match6/>{{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = पञ्जाब किङ्स | team2 = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर (H) | score1 = १७६/६ (२० ओभर) | runs1 = शिखर धवन ४५ (३७) | wickets1 = मोहम्मद सिराज २/२६ (४ ओभर) | score2 = १७८/६ (१९.२ ओभर) | runs2 = विराट कोहली ७७ (४९) | wickets2 = हरप्रित बरार २/१३ (४ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ४ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422124.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र साइदर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = [[विराट कोहली]] (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match6}}'''म्याच ६''' }}<section end=match6/> ---- <section begin=match7/>{{Single-innings cricket match | date = २६ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = २०६/६ (२० ओभर) | runs1 = शिवम दुबे ५१ (२३) | wickets1 = रशिद खान २/४९ (४ ओभर) | score2 = १४३/८ (२० ओभर) | runs2 = साई सुधर्सन ३७ (३१) | wickets2 = तुषार देशपाण्डे २/२१ (४ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स ६३ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422125.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) र एलेक्स वार्फ ({{flagicon|ENG}}) | motm = शिवम दुबे (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = गुजरात टाइटान्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match7}}'''म्याच ७''' }}<section end=match7/> ---- <section begin=match8/>{{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | score1 = २७७/३ (२० ओभर) | runs1 = हेनरिक क्लासेन ८०[[not out|*]] (३४) | wickets1 = पियुश चावला १/३४ (२ ओभर) | score2 = २४६/५ (२० ओभर) | runs2 = तिलक बर्मा ६४ (३४) | wickets2 = प्याट कमिन्स २/३५ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद ३१ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422126.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = के. एन. अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र उल्हास गान्धी ({{flagicon|IND}}) | motm = अभिशेख शर्मा (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match8}}'''म्याच ८''' }}<section end=match8/> ---- <section begin=match9/>{{Single-innings cricket match | date = २८ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | score1 = १८५/५ (२० ओभर) | runs1 = रियान पराग ८४[[not out|*]] (४५) | wickets1 = अक्षर पटेल १/२१ (४ ओभर) | score2 = १७३/५ (२० ओभर) | runs2 = डेविड वार्नर ४९ (३४) | wickets2 = युजवेन्दर चहल २/१९ (३ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स १२ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422127.html Scorecard] | venue = सवाई मानसिंह स्टेडियम, [[जयपुर]] | umpires = नन्द किशोर ({{flagicon|IND}}) र नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) | motm = रियान पराग (राजस्थान रोयल्स) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match9}}'''म्याच ९''' }}<section end=match9/> ---- <section begin=match10/>{{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | score1 = १८२/६ (२० ओभर) | runs1 = [[विराट कोहली]] ८३[[not out|*]] (५९) | wickets1 = आन्द्रे रसेल २/२९ (४ ओभर) | score2 = १८६/३ (१६.५ ओभर) | runs2 = वेंकटेश ऐयर ५० (३०) | wickets2 = विजयकुमार वैशक १/२३ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422128.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = कोलकाता नाइट राइडर्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स) ५०० टि२० म्पाच खेल्ने चौथो खेलाडी बने । <ref>{{cite web | url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ipl-2024-sunil-narine-set-to-complete-massive-personal-milestone-vs-rcb-2024-03-29-923681 | title=IPL 2024: Sunil Narine set to complete massive personal milestone vs RCB | work=India Today | accessdate=29 March 2024}}</ref> | round = {{anchor|match10}}'''म्याच १०''' }}<section end=match10/> ---- <section begin=match11/>{{Single-innings cricket match | date = ३० मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | score1 = १९९/८ (२० ओभर) | runs1 = क्विन्टन डिकोक ५४ (३८) | wickets1 = साम करण ३/२८ (४ ओभर) | score2 = १७८/५ (२० ओभर) | runs2 = शिखर धवन ७० (५०) | wickets2 = मयांक यादव ३/२७ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स २१ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422129.html Scorecard] | venue = [[एकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनऊ]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = मयांक यादव (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = शिखर धवन (पञ्जाब किङ्स) ले आइपिएलमा १५० छक्का पुरा गरे । | round = {{anchor|match11}}'''म्याच ११''' }}<section end=match11/> ---- <section begin=match12/>{{Single-innings cricket match | date = ३१ मार्च २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] (H) | score1 = १६२/८ (२० ओभर) | runs1 = अब्दुल समाद २९ (१४) | wickets1 = मोहित शर्मा ३/२५ (४ ओभर) | score2 = १६८/३ (१९.१ ओभर) | runs2 = साई सुधर्शन ४५ (३६) | wickets2 = सहबाज अहमद १/२० (३ ओभर) | result = गुजरात टाइटन्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422130.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = सैयद खालिद ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = मोहित शर्मा (गुजरात टाइटन्स) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match12}}'''म्याच १२''' }}<section end=match12/> ---- <section begin=match13/>{{Single-innings cricket match | date = ३१ मार्च २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | score1 = १९१/५ (२० ओभर) | runs1 = डेविड वार्नर ५२ (३५) | wickets1 = मथिसा पथिराना ३/३१ (४ ओभर) | score2 = १७१/६ (२० ओभर) | runs2 = अजिंके राहाणे ४५ (३०) | wickets2 = मुकेश कुमार ३/२१ (३ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स २० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422131.html Scorecard] | venue = एसिए-भिडिसिए क्रिकेट स्टेडियम, [[विशाखापट्टनम]] | umpires = कुमार धरमसेना ({{flagicon|SL}}) र विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) | motm = खालिल अहमद (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match13}}'''म्याच १३''' }}<section end=match13/> ---- <section begin=match14/>{{Single-innings cricket match | date = १ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[मुम्बई इन्डियन्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = १२५/९ (२० ओभर) | runs1 = हार्दिक पाण्डेया ३४ (२१) | wickets1 = युजवेन्दर चहल ३/११ (४ ओभर) | score2 = १२७/४ (१५.३ ओभर) | runs2 = रियान पराज ५४[[not out|*]] (३९) | wickets2 = आकाश मढवाल ३/२० (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422132.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = यासवन्त बार्डे ({{flagicon|IND}}) र साइदर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = ट्रेन्ट बोल्ट (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = मुम्बई इन्डियन्स आइपिएल इतिहासमा २५० टि२० म्याच खेल्ने पहिलो टिम बन्यो ।<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/mumbai-indians-first-team-in-ipl-history-to-achieve-this-feat/articleshow/108951503.cms | title=Mumbai Indians First Team In IPL History To Achieve This Feat| work=The Times of India| access-date=1 April 2024}}</ref> | round = {{anchor|match14}}'''म्याच १४''' }}<section end=match14/> ---- <section begin=match15/>{{Single-innings cricket match | date = २ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] (H) | score1 = १८१/५ (२० ओभर) | runs1 = क्विन्टन डिकोक ८१ (५६) | wickets1 = [[ग्लेन म्याक्सवेल]] २/२३ (4 ओभर) | score2 = १५३ (१९.४ ओभर) | runs2 = महिपाल लोमरोर ३३ (१३) | wickets2 = मयांक यादव ३/१४ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स २८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422133.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) | motm = मयांक यादव (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = निकोलस पुरन (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) ले आइपिएलमा १०० छक्का पुरा गरे ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/watch-nicholas-pooran-hits-a-massive-106m-six-joins-club-100-in-ipl/articleshow/108982210.cms |title=Nicholas Pooran Hits A Massive 106m Six, Joins 'Club 100' In IPL |work=The Times of India |access-date=2 April 2024}}</ref> * [[विराट कोहली]] (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) ले यो मैदानमा १०० खेल पुरा गरे।<ref>{{Cite web| title= Kohli plays his 100th T20 match at M. Chinnaswamy stadium during RCB vs LSG|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/virat-kohli-100th-t20-m-chinnaswamy-stadium-rcb-7500-runs-ipl-2024-bangalore-royal-challengers-bengaluru/article68020235.ece/|access-date=2 April 2024|website=Spotstar|date=3 April 2024 |language=en}}</ref> | round = {{anchor|match15}}'''म्याच १५''' }}<section end=match15/> ---- <section begin=match16/>{{Single-innings cricket match | date = ३ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] (H) | score1 = २७२/७ (२० ओभर) | runs1 = सुनिल नारायण ८५ (३९) | wickets1 = एनरिच नर्टजी ३/५९ (४ ओभर) | score2 = १६६ (१७.२ ओभर) | runs2 = रिशव पन्त ५५ (२५) | wickets2 = वैभव अरोरा ३/२७ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स १०६ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422134.html Scorecard] | venue = एसिए-भिडिसिए क्रिकेट स्टेडियम, [[विशाखापट्टनम]] | umpires = उलहास गान्धी ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = कोलकाता नाइट राइडर्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes =केकेआरले आईपिएल मा दोस्रो सर्वाधिक इनिङ स्कोर पुरा गर्यो । (२७२).<ref>{{cite web |access-date=3 April 2024 |title=Sunil Narine carnage helps KKR post 2nd-highest total in IPL history. |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sunil-narine-dc-v-kkr-stats-2nd-highest-ipl-total-2523101-2024-04-04 |website=India Today}}</ref> | round = {{anchor|match16}}'''म्याच १६''' }}<section end=match16/> ---- <section begin=match17/>{{Single-innings cricket match | date = ४ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | score1 = १९९/४ (२० ओभर) | runs1 = शुवमन गिल ८९[[not out|*]] (४८) | wickets1 = कागिसो राबाडा २/४४ (४ ओभर) | score2 = २००/७ (१९.५ ओभर) | runs2 = शशांक सिंह ६१[[not out|*]] (२९) | wickets2 = नुर अहमद २/३२ (४ ओभर) | result = पञ्जाब किङ्स ३ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422135.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = विनित कुलकर्णी ({{flagicon|IND}}) र नितिन मेनन({{flagicon|IND}}) | motm = शशांक सिंह (पञ्जाब किङ्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match17}}'''म्याच १७''' }}<section end=match17/> ---- <section begin=match18/>{{Single-innings cricket match | date = ५ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] (H) | score1 = १६५/५ (२० ओभर) | runs1 = शिवम दुबे ४५ (२४) | wickets1 = शहबाज अहमद १/११ (१ ओभर) | score2 = १६६/४ (१८.१ ओभर) | runs2 = एडिन मारकरम ५० (३६) | wickets2 = मोइन अली २/२३ (३ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422136.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी क्रिकेट स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = यशवंत बार्डे ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = अभिशेक शर्मा (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match18}}'''म्याच १८''' }}<section end=match18/> ---- <section begin=match19/>{{Single-innings cricket match | date = ६ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] (H) | score1 = १८३/३ (२० ओभर) | runs1 = [[विराट कोहली]] ११३[[not out|*]] (७२) | wickets1 = युजवेन्दर चहल २/३४ (४ ओभर) | score2 = १८९/४ (१९.१ ओभर) | runs2 = जोस बट्लर १००[[not out|*]] (५८) | wickets2 =रिस टोप्ले २/२७ (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422137.html Scorecard] | venue = सवाई मानसिंह स्टेडियम, [[जयपुर]] | umpires = तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) र एलेक्स वार्फ ({{flagicon|ENG}}) | motm = जोस बट्लर (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = जोस बट्लर (राजस्थान रोयल्स) ले १०० औँ आइपिएल म्याच खेले ।<ref>{{cite web|url=https://m.thesportstak.com/cricket-news/ipl-2024-jos-buttler-set-to-create-history-will-become-first-english-player-to-play-100-ipl-matches-rr-vs-rcb |title=Jos Buttler set to create history in RR vs RCB match, will become first English player to reach this iconic IPL milestone |work= The Sports Tak |access-date=6 April 2024}}</ref> * विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) ले आइपिएलमा ७,५०० रन पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rr-vs-rcb-virat-kohli-fifty-jaipur-7500-runs-ipl-faf-du-plessis-2524213-2024-04-06|title=Virat Kohli ends Jaipur jinx with fifty, goes past 7500 runs in IPL|work= India Today|access-date=6 April 2024}}</ref> * सन्जु स्यामसन (राजस्थान रोयल्स) ले आइपिएलमा ४,००० रन पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/cricket-news/rr-vs-rcb-sanju-samson-breaches-4000-run-mark-in-ipl/ |title=Sanju Samson breaches 4000 run mark in IPL |work=CricTracker |date=6 April 2024 |accessdate=6 April 2024}}</ref> | round = {{anchor|match19}}'''म्याच १९''' }}<section end=match19/> ---- <section begin=match20/>{{Single-innings cricket match | date = ७ अप्रिल २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = (H) [[मुम्बई इन्डियन्स]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | score1 = २३४/५ (२० ओभर) | runs1 = [[रोहित शर्मा]] ४९ (२७) | wickets1 = अक्षर पटेल २/३५ (४ ओभर) | score2 = २०५/८ (२० ओभर) | runs2 = टिरिस्टान स्टब ७१[[not out|*]] (२५) | wickets2 = गेराल्ड कोत्जी ४/३४ (४ ओभर) | result = मुम्बई इन्डियन्स २९ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422138.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = कुमार धरमसेना ({{flagicon|SL}}) र उल्हास गान्धी ({{flagicon|IND}}) | motm = रोमारियो शेफर्ड (मुम्बई इन्डियन्स) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | rain = | notes = जसप्रित बुमराह (मुम्बई इन्डियन्स) ले आइपिएलमा १२० विकेट पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/en/!sports/jasprit-bumrah-third-fastest-bowler-to-achieve-150-wickets-landmark-in-ipl-enn24032702644|title=Jasprit Bumrah Becomes First Indian Pacer To Take 150 IPL Wickets|work= ETV Bharat|date=7 April 2024 |access-date=7 April 2024}}</ref> | round = {{anchor|match20}}'''म्याच २०''' }}<section end=match20/> ---- <section begin=match21/>{{Single-innings cricket match | date = ७ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = १६३/५ (२० ओभर) | runs1 = मार्कस स्टोइनिस ५८ (४३) | wickets1 = दर्शन नलकन्डे २/२१ (२ ओभर) | score2 = १३० (१८.५ ओभर) | runs2 = साई सुधर्शन ३१ (२३) | wickets2 = यस ठाकुर ५/३० (३.५ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स ३३ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1422139.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम [[लखनऊ]] | umpires = नन्द किशोर ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = यश ठाकुर (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | rain = | notes = | round = {{anchor|match21}}'''म्याच २१''' }}<section end=match21/> ---- <section begin=match22/> {{Single-innings cricket match | date = ८ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] (H) | score1 = १३७/९ (२० ओभर) | runs1 = श्रेयस ऐयर ३४ (३२) | wickets1 = रविन्द्र जडेजा ३/१८ (४ ओभर) | score2 = १४१/३ (१७.४ ओभर) | runs2 = रुतुराज गायकवाड ६७[[not out|*]] (५८) | wickets2 = वैभव अरोरा २/२८ (४ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426260.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र साइदर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = रविन्द्र जडेजा (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = चेन्नई सुपर किङ्स ले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match22}} '''म्याच २२''' | rain = | notes = }} <section end=match22/> ---- <section begin=match23/> {{Single-innings cricket match | date = ९ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] (H) | score1 = १८२/९ (२० ओभर) | runs1 = नितिश कुमार रेड्डी ६४ (३७) | wickets1 = अर्शदिप सिंह ४/२९ (४ ओभर) | score2 = १८०/६ (२० ओभर) | runs2 = शशांक सिंह ४६[[not out|*]] (२५) | wickets2 = भुवनेश्वर कुमार २/३२ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद २ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426261.html Scorecard] | venue = महाराजा यादवेन्दर सिंह स्टेडियम, मुल्लनपुर | umpires = निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = नितिस कुमार रेड्डी (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match23}} '''म्याच २३''' | rain = | notes = अभिशेक शर्मा (सनराइजर्स हैदराबाद) आइपिएलमा सनराइजर्सको लागि १००० रन पुरा गर्ने अनक्याप खेलाडी बने ।<ref>{{cite news|url=https://cricketaddictor.com/ipl-2024/abhishek-sharma-creates-history-becomes-first-player-to-achieve-this-feat-for-srh/ |title=Abhishek Sharma creates history, becomes first player to achieve this feat for SRH |work=Cricket Addictor |date=9 April 2024 |access-date=9 April 2024}}</ref> }} <section end=match23/> ---- <section begin=match24/> {{Single-innings cricket match | date = १० अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = १९६/३ (२० ओभर) | runs1 = रियान पराग ७६ (४८) | wickets1 = रशिद खान १/१८ (४ ओभर) | score2 =१९९/७ (२० ओभर) | runs2 = शुवमन गिल ७२ (४४) | wickets2 = कुलदिप सेन ३/४१ (४ ओभर) | result = गुजरात टाइटन्स ३ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426262.html Scorecard] | venue = सवाई मानसिंह स्टेडियम, [[जयपुर]] | umpires = कुमार धरमसेना ({{flagicon|SL}}) र विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) | motm = रशिद खान (गुजरात टाइटन्स) | toss = गुजरात टाइटन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match24}} '''म्याच २४''' | rain = | notes = }} <section end=match24/> ---- <section begin=match25/> {{Single-innings cricket match | date = ११ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] (H) | score1 = १९६/८ (२० ओभर) | runs1 = फाप डु प्लेसिज ६१ (४०) | wickets1 = जसप्रित बुमराह ५/२१ (४ ओभर) | score2 = १९९/३ (१५.३ ओभर) | runs2 = इशान किशन ६९ (३६) | wickets2 = विल ज्याक १/२४ (२ ओभर) | result = मुम्बई इन्डियन्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426263.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) र विनित कुलकर्नी ({{flagicon|IND}}) | motm = जसप्रित बुमराह (मुम्बई इन्डियन्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match25}} '''म्याच २५''' | rain = | notes = }} <section end=match25/> ---- <section begin=match26/> {{Single-innings cricket match | date = १२ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | score1 = १६७/७ (२० ओभर) | runs1 = आयुश बडोनी ५५[[not out|*]] (३५) | wickets1 = कुलदिप यादव ३/२० (४ ओभर) | score2 = १७०/४ (१८.१ ओभर) | runs2 = ज्याक फ्ररसेर म्यागर्क ५५ (३५) | wickets2 = रवि वश्नोई २/२५ (४ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426264.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम, [[लखनऊ]] | umpires = यसवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = कुलदिप यादव (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match26}} '''म्याच २६''' | rain = | notes = रिशव पन्त (दिल्ली क्यापिटल्स) दिल्ली क्यापिटल्सको लागि ३००० रन पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी बने ।<ref>{{cite news|url=https://english.jagran.com/cricket/lsg-vs-dc-ipl-2024-rishabh-pant-becomes-fastest-indian-player-to-complete-3000-ipl-runs-10153905|title=Rishabh Pant becomes quickest Indian player to complete 3000 IPL runs|work=Jagran|date=12 April 2024 |access-date=12 April 2024}}</ref> }} <section end=match26/> ---- <section begin=match27/> {{Single-innings cricket match | date = १३ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = १४७/८ (२० ओभर) | runs1 = आशुतोष शर्मा ३१ (१६) | wickets1 = केशव महाराज २/२३ (४ ओभर) | score2 = १५२/७ (१९.५ ओभर) | runs2 = यशस्वी जैसवाल ३९ (२८) | wickets2 = कागिसो राबडा २/१८ (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स ३ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426265.html Scorecard] | venue = महाराजा यादवेन्दर सिंह स्टेडियम, मुल्लनपुर | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = शिमरन हेटमायर (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match27}} '''म्याच २७''' | rain = | notes = }} <section end=match27/> ---- <section begin=match28/> {{Single-innings cricket match | date = १४ अप्रिल २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] (H) | score1 = १६१/७ (२० ओभर) | runs1 = निकोलस पुरन ४५ (३२) | wickets1 = मिचेल स्टार्क ३/२८ (४ ओभर) | score2 = १६२/२ (१५.४ ओभर) | runs2 = फिल साल्ट ८९[[not out|*]] (४७) | wickets2 = मोशिन खान २/२९ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ८ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426266.html Scorecard] | venue = इडन गार्डेन्स, [[कोलकाता]] | umpires = विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = फिल साल्ट (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = कोलकाता नाइट राइडर्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match28}} '''म्याच २८''' | rain = | notes = }} <section end=match28/> ---- <section begin=match29/> {{Single-innings cricket match | date = १४ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] (H) | score1 = २०६/४ (२० ओभर) | runs1 = रुतुराज गायकवाड ६९ (४०) | wickets1 = हार्दिक पाण्डेय २/४३ (३ ओभर) | score2 = १८६/६ (२० ओभर) | runs2 = रोहित शर्मा १०५[[not out|*]] (६३) | wickets2 = मथिशा पथिराना ४/२८ (४ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स २० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426267.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = साइयद खालिद ({{flagicon|IND}}) र नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) | motm = मथिसा पथिराना (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = मुम्बई ईन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match29}} '''म्याच २९''' | rain = | notes = महेन्द्र सिंह धोनी (चेन्नई सुपर किङ्स) २५० म्याच पुरा गर्ने दोस्रो खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ms-dhoni-matches-virat-kohli-becomes-second-to-play-250-t20-matches-for-single-team-2527159-2024-04-14 |title=MS Dhoni matches Virat Kohli, becomes second to play 250 T20 matches for single team |work=India Today |access-date=14 April 2024}}</ref> र चेन्नई सुपर किङ्सको लागि ५००० रन पुरा गरे ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/ms-dhoni-5000-runs-csk-ipl-2024-chennai-super-kings-mi-stats-batting-records-cricket-news/article68064975.ece |title=MS Dhoni completes 5000 runs for Chennai Super Kings |work=Sportstar |date=14 April 2024 |access-date=14 April 2024}}</ref> * रुतुराज गायकवाड (चेन्नइ सुपर किङ्स) आपिएलमा छिटो २००० रन पुरा गर्ने खेलाडी बने (५७)<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/ruturaj-gaikwad-creates-history-becomes-fastest-indian-to-complete-2000-ipl-runs-article-109291159 |title=Ruturaj Gaikwad Creates History; Becomes Fastest Indian To Achieve Massive Feat |work=Times Now |date=14 April 2024 |access-date=14 April 2024}}</ref> * रोहित शर्मा (मुम्बई इन्डियन्स) टि२० मा ५०० छक्का प्रहार गर्ने पहिलो खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-mi-vs-csk-rohit-sharma-500-sixes-2527176-2024-04-14|title=Rohit Sharma becomes first Indian to hit 500 sixes in T20 cricket|work=India Today|access-date=14 April 2024}}</ref> }} <section end=match29/> ---- <section begin=match30/> {{Single-innings cricket match | date = १५ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] (H) | score1 = २८७/३ (२० ओभर) | runs1 = ट्राविस हेड १०२ (४१) | wickets1 = लोक्की फरगुसन २/५२ (४ ओभर) | score2 = २६२/७ (२० ओभर) | runs2 = दिनेश कार्तिक ८३ (३५) | wickets2 = प्याट कमिन्स ३/४३ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद २५ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426268.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = ट्राविस हेड (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match30}} '''म्याच ३०''' | rain = | notes = सनराइजर्स हैदराबादले आफ्नो २७७ रनको उच्च स्कोर को रेकर्ड पार गर्दै २८८ रनको रेकर्ड कायम गर्यो ।<ref>{{cite web |access-date=15 April 2024 |title=Sunrisers Hyderabad's 287/3 vs RCB the highest IPL total in history: Check top 5 scores as SRH better their own record |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sunrisers-hyderabad-287-3-vs-rcb-the-highest-ipl-total-in-history-check-top-5-scores-as-srh-better-their-own-record-101713197325333.html |website=Hindustan Times|date=15 April 2024 }}</ref> * राजस्थान रोयल्सले दोस्रो इनिङको मुम्बई इन्डियन्सको २४६ रनको रेकर्ड पार गर्दै २६२ रनको रेकड कायम गर्यो र यो पराजित टिमको उच्च स्कोर बन्यो ।<ref>{{Cite web |access-date=15 April 2024 |title=Many Firsts! SRH-RCB Blockbuster Rewrites IPL Record Books In Run-Fest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/many-firsts-srh-rcb-blockbuster-rewrites-ipl-record-books-in-run-fest/articleshow/109323084.cms |website=Times of India}}</ref> * यो म्याचले आईपिएल मा सनराइजर्स हैदराबार र मुम्बई इन्डियन् को २०२४ को म्याचमा कायम भएको कुल ५२३ रनमो रेकर्ड पार गर्दै ५४९ रनको रेकर्ड कायम गर्यो ।<ref>{{cite web |access-date=15 April 2024 |title=RCB vs SRH HIGHLIGHTS, IPL 2024: Sunrisers thump Bengaluru with record-breaking T20 score, Karthik's 83 in vain |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/rcb-vs-srh-live-score-ipl-2024-match-30-today-royal-challengers-bengaluru-vs-sunrisers-hyderabad-scorecard-updates-9270959/ |website=The Indian Express|date=15 April 2024 }}</ref> * सनराइजर्स हैदराबादले १ इनिङ मा सर्वाधिक छक्का २२ प्रहार गर्दै रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर को २०१३ मा पुणे वारियर्स विरुद्ध को २१ छक्का को रेकर्ड पार गर्यो ।<ref>{{cite web |access-date=15 April 2024 |title=IPL 2024: Sunrisers Hyderabad Demolish IPL Record For Most Sixes in an Innings With 22 Sixes vs RCB |url=https://www.news18.com/cricket/ipl-2024-sunrisers-hyderabad-demolish-ipl-record-for-most-sixes-in-an-innings-with-22-sixes-vs-rcb-8852813.html |website=News18}}</ref> * यो म्याचमा टि२० प्रतियोगितामा सर्वाधिक छक्का प्रहार भए (कुल ३८ हैदराबाद २२ र बेङ्गलोर १६) र यो म्याचले आइपिएलमा सर्वाधिक बाउन्ड्री को रेकर्ड कायम गर्यो (८१) यसअघि चेन्नइ र राजस्थान २०१० र सनराइजर्स र मुम्बई २०२४ को रेकर्ड थियो ।<ref>{{cite web |access-date=16 April 2024 |title=549 runs and 81 boundaries: Sunrisers Hyderabad and Royal Challengers Bengaluru tear apart record books, write their own |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sunrisers-hyderabad-and-royal-challengers-bengaluru-smash-record-books-at-chinnaswamy-rcb-vs-srh-ipl-2024-101713205176036.html |website=Hindustan Times}}</ref> }} <section end=match30/> ---- <section begin=match31/> {{Single-innings cricket match | date = १६ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = २२३/६ (२० ओभर) | runs1 = सुनिल नारायण १०९ (५६) | wickets1 = अवेश खान २/३५ (४ ओभर) | score2 = २२४/८ (२० ओभर) | runs2 = जोश बट्लर १०७[[not out|*]] (६०) | wickets2 = सुनिल नारायण २/३० (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स २ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426269.html Scorecard] | venue = इडन गार्डेन्स, [[कोलकाता]] | umpires = उलहास गान्धी ({{flagicon|IND}}) र माईकल गोच ({{flagicon|ENG}}) | motm = जोस बट्लर (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match31}} '''म्याच ३१''' | rain = | notes = सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स)ले टि२० मा आफ्नो पहिलो सतक प्रहार गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/sunil-narine-scores-first-century-of-his-career-kkr-vs-rcb-ipl-2024-13760365.html |title=Sunil Narine scores first century of his career in KKR vs RR match |work=Firstpost |access-date=15 April 2024}}</ref> * राजस्थान रोयल्स ले आइपिएलमा उच्च रन चेसको रेकर्ड कायम गर्यो ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/highest-successful-ipl-run-chases-full-list-rajasthan-royals-224-chase-kkr-vs-rr-2024-9274319/lite/ |title=Highest successful IPL run-chases: Rajasthan Royals equals record vs KKR in IPL 2024 |work=The Indian Express |access-date=16 April 2024}}</ref> }} <section end=match31/> ---- <section begin=match32/> {{Single-innings cricket match | date = १७ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | score1 = ८९ (१७.३ ओभर) | runs1 = रशिद खान ३१ (२४) | wickets1 = मुकेश कुमार ३/१४ (२.३ ओभर) | score2 = ९२/४ (८.५ ओभर) | runs2 = ज्याक फ्रासेर म्यागर्क २० (१०) | wickets2 = सन्दिप वारियर्स २/४० (३ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426270.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) र निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) | motm = रिशव पन्त (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match32}} '''म्याच ३२''' | rain = | notes = गुजरात टाइटन्सले आफ्नो आइपिएल इतिहासको न्युन स्कोरको रेकर्ड कायम गर्यो ।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-lowest-total-full-list-gujarat-titans-delhi-capitals-9276126/ |title=IPL Lowest Total: Where does Gujarat Titans’ 89 all out vs Delhi Capitals rank in list of lowest ever IPL scores |work=The Indian Express |access-date=17 April 2024}}</ref> }} <section end=match32/> ---- <section begin=match33/> {{Single-innings cricket match | date = १८ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] (H) | score1 = १९२/७ (२० ओभर) | runs1 = सुर्यकुमार यादव ७८ (५३) | wickets1 = हर्शल पटेल ३/३१ (४ ओभर) | score2 = १८३ (१९.१ ओभर) | runs2 = आशुतोष शर्मा ६१ (२८) | wickets2 = जसप्रित बुमराह ३/२१ (४ ओभर) | result = मुम्बई इन्डियन्स ९ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426271.html Scorecard] | venue = महाराजा यादवेन्दर सिंह स्टेडियम, मुल्लनपुर | umpires = नन्द किशोर ({{flagicon|IND}}) र विनित कुलकर्णी ({{flagicon|IND}}) | motm = जसप्रित बुमराह (मुम्बई इन्डियन्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match33}} '''म्याच ३३''' | rain = | notes = }} <section end=match33/> ---- <section begin=match34/> {{Single-innings cricket match | date = १९ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] (H) | score1 = १७६/६ (२० ओभर) | runs1 = रविन्द्र जडेजा ५७[[not out|*]] (४०) | wickets1 = कुर्णाल पाण्डेय २/१६ (३ ओभर) | score2 = १८०/२ (१९ ओभर) | runs2 = केएल राहुल ८२ (५३) | wickets2 = मथिसा पथिराना १/२९ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स ८ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426272.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम, [[लखनऊ]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = केएल राहुल (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match34}} '''म्याच ३४''' | rain = | notes = एमएस धोनी (चेन्नई सुपर किङ्स) ले विकेटकिपर ब्याटरको रुपमा आइपिएलमा ५००० रन पुरा गरे ।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/aged-42-ms-dhoni-pockets-another-massive-ipl-milestone/articleshow/109441572.cms |title=Aged 42, MS Dhoni Pockets Another Massive IPL Milestone |work=The Times of India |access-date=20 April 2024}}</ref> }} ---- <section begin=match35/>{{Single-innings cricket match | date = २० अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = सनराइजर्स हैदराबाद | team2 = दिल्ली क्यापिटल्स (H) | score1 = २६६/७ (२० ओभर) | runs1 = ट्राविस हेड ८९ (३२) | wickets1 = कुलदिप यादव ४/५५ (४ ओभर) | score2 = १९९ (१९.१ ओभर) | runs2 = ज्याक फ्रेसर म्याकगर्ग ६५ (१८) | wickets2 = टि नटराजन ४/१९ (४ ओभर) | result = सनराइजरर्स हैदराबाद ६७ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426273.html Scorecard] | venue = अरुण जेट्ली स्टेडियम, [[दिल्ली]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = ट्राविस हेड (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match35}} '''म्याच ३५''' | rain = | notes = सनराइजर्स हैदराबादले पावरप्ले ओभरमा (१२५) रन जोड्दै टि२० क्रिकेटमा मनटिङघम साइर कन्ट्री क्रिकेट कलब को रेकर्ड पार गर्यो (१०६)। <ref name="SRHDCDelhi">{{cite web |title=125 in 6 overs: Head and Sunrisers shatter T20 powerplay records |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2024-stats-sunrisers-hyderabad-shatter-t20-powerplay-records-1430085 |website=ESPNcricinfo |access-date=21 April 2024 |language=en}}</ref> * ट्राविस हेड ले अभिशेक शर्माको बराबरी बल सामना गरेको आधारमा फास्टेस्ट अर्धशतक पुरा गरे (१६) ।<ref name="SRHDCDelhi"/> * सनराइजर्स हैदराबादले एक इनिङमा अधिक छक्का को रेकर्ड बराबरी गरे (२२)।<ref name="SRHDCDelhi"/> * ज्यक फ्रेसर म्याकगर्कले दिल्ली क्यापिटल्स बाट बल सामना गरेको आधारमा फास्ट अर्धशतक को रेकर्ड कायम गरे (१५) यस अघि क्रिस मोरिस को नाममा रेकर्ड रहेको (१७)।<ref name="SRHDCDelhi"/> }}<section end=match35/> ---- <section begin=match36/>{{Single-innings cricket match | date = २१ अप्रिल २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = (H) [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | score1 = २२२/६ (२० ओभर) | runs1 = श्रेयष ऐयर ५० (३६) | wickets1 = क्यामरोन ग्रिन २/३५ (४ ओभर) | score2 = २२१ (२० ओभर) | runs2 = विल ज्याकस ५५ (३२) | wickets2 = आन्द्रे रसेल ३/२५ (३ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स १ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426274.html Scorecard] | venue = [[इडन गार्डेन्स]], [[कोलकाता]] | umpires = विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = आन्द्रे रसेल (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स ब्याङ्गलोर ले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match36}} '''म्याच ३६''' | rain = | notes = दिनेश कार्तिक (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्लोर) २५० आइपिएल म्याच खेल्ने तेस्रो खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/dinesh-karthik-250-matches-ipl-rohit-sharma-ms-dhoni-2529856-2024-04-21 |title=Dinesh Karthik becomes 3rd player after Dhoni, Rohit to play 250 IPL matches |work=India Today |date=21 April 2024 |access-date=21 April 2024}}</ref> * सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स)ले एक फ्रेन्चाइजको तर्फबाट अधिक विकेट लिएको लक्षित मलिङ्गाको रेकर्ड पार गरे (१७२) ।<ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/sunil-narine-becomes-bowler-with-most-wickets-for-single-franchise-in-ipl-history20240421210344 |title=Sunil Narine becomes bowler with most wickets for single franchise in IPL history |work=[[Asian News International|ANI]] |access-date=21 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421154803/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/sunil-narine-becomes-bowler-with-most-wickets-for-single-franchise-in-ipl-history20240421210344/ |date=21 April 2024 }}</ref> * रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ले २०/२० क्रिकेटमा अधिक २००+ रन पुरा गरेको मिडिलसेक्स कन्ट्री क्रिकेट कल्बको रेकर्ड पार गरे ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/struggling-rcb-go-past-middlesex-for-this-unwanted-record-in-t20-cricket-history/articleshow/109478302.cms |title=Struggling RCB go past Middlesex for this unwanted record in T20 cricket history |work=[[Times of India]] |date=21 April 2024 |access-date=21 April 2024}}</ref> * यो कोलकाता नाइट राइडर्सको आइपिएलमा गृहमैदानमा ५० औँ जित हो ।<ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/kolkata-knight-riders-ipl-records-and-stats-at-eden-gardens/ |title=Kolkata Knight Riders' IPL Records and Stats at Eden Gardens Stadium, Kolkata |work=CricTracker |date=21 April 2024 |access-date=29 April 2024}}</ref> }}<section end=match36/> ---- <section begin=match37/>{{Single-innings cricket match | date = २१ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = १४२ (२० ओभर) | runs1 = प्रभसिमरन सिंह ३५ (२१) | wickets1 = साई किशोर ४/३३ (४ ओभर) | score2 = १४६/७ (१९.१ ओभर) | runs2 = राहुल तेवतिया ३६[[not out|*]] (१८) | wickets2 = हर्शल पटेल ३/१५ (३ ओभर) | result = गुजरात टाइटन ३ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426275.html Scorecard] | venue = महाराजा यादविन्दर सिंह स्टेडियम, मुल्लनपुर | umpires = नन्द किशोर ({{flagicon|IND}}) र विनित कुलकर्णी ({{flagicon|IND}}) | motm = साई किशोर (गुजरात टाइटन्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match37}} '''म्याच ३७''' | rain = | notes = हर्षल पटेल (पञ्जाब किङ्स) ले १०० औँ आइपिएल म्याच खेले । <ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/ipl-2024-match-37-pbks-vs-gt-stats-preview-of-players-records-and-approaching-milestones/|title=IPL 2024: Match 37, PBKS vs GT - Stats Preview of Players' Records and Approaching Milestones |work=CricTracker |date=21 April 2024 |access-date=21 April 2024}}</ref> }}<section end=match37/> ---- <section begin=match38/>{{Single-innings cricket match | date = २२ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] (H) | score1 = १७९/९ (२० ओभर) | runs1 = तिलक वर्मा ६५ (४५) | wickets1 = सन्दिप शर्मा ५/१८ (४ ओभर) | score2 = १८३/१ (१८.४ ओभर) | runs2 = यशस्वी जैसवाल १०४[[not out|*]] (६०) | wickets2 = पियुश चावला १/३३ (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स ९ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426276.html Scorecard] | venue = सवाई मानसिंह स्टेडियम, [[जयपुर]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र साईधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = सन्दिप शर्मा (राजस्थान रोयल्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match38}} '''म्याच ३८''' | rain = | notes = हार्दिक पाण्डेय ले आइपिएलमा मुम्बई इन्डियन्सको लागि १०० म्याच पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/hardik-pandya-mumbai-indians-100-matches-ipl-debut-2015/article68094631.ece |title=IPL 2024: Hardik Pandya plays 100th match for Mumbai Indians |work=Sportstar |date=22 April 2024 |access-date=23 April 2024}}</ref> * युजवेन्दर चहल (राजस्थान रोयल्स) आइपिएलमा २०० विकेट लिने पहिलो बलर बने । <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2024-rr-vs-mi-yuzvendra-chahal-becomes-first-bowler-to-to-take-200-wickets-in-ipl-1430353 |title=Chahal becomes first bowler to take 200 wickets in IPL |work=ESPNcricinfo |date=22 April 2024 |access-date=22 April 2024}}</ref> * यशस्वी जैसवाल (राजस्थान रोयल्स) आइपिएलमा बहु सतक प्रहार गर्ने युवा खेलाडी बने ।<ref>{{cite news |title=Yashasvi Jaiswal becomes youngest to slam multiple IPL tons |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/yashasvi-jaiswal-creates-history-becomes-1st-cricketer-in-the-world-to-article-109515117 |agency=Times Now |date=23 April 2024}}</ref> * तिलक बर्मा (मुम्बई इन्डियन्स)ले आइपिएलमा १००० रन पुरा गरे । <ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/mis-tilak-varma-brings-up-1000-ipl-runs-during-rr-clash20240422214631/ |title=MI's Tilak Varma brings up 1,000 IPL runs during RR clash |work=ANI News |access-date=22 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422171952/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/mis-tilak-varma-brings-up-1000-ipl-runs-during-rr-clash20240422214631/ |date=22 April 2024 }}</ref> }}<section end=match38/> ---- <section begin=match39/>{{Single-innings cricket match | date = २३ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | score1 = २१०/४ (२० ओभर) | runs1 = रुतुराज गायकवाड १०८[[not out|*]] (६०) | wickets1 = म्याट हेनरी १/२८ (४ ओभर) | score2 = २१३/४ (१९.३ ओभर) | runs2 = मार्कस स्टोइनिस १२४[[not out|*]] (६३) | wickets2 = मथिसा पथिराना २/३५ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स ६ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426277.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) र तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = मार्कस स्टोइनिस (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match39}} '''म्याच ३९''' | rain = | notes = शिवम दुवे (चेन्नई सुपर किङ्स) ले आइपिएलमा १००० रन पुरा गरे ।<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shivam-dube-completes-1-000-runs-for-chennai-super-kings-in-ipl-101713929510558.html |title=Shivam Dube completes 1,000 runs for Chennai Super Kings in IPL |work=Hindustan Times |date=24 April 2024 |access-date=24 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240424041910/https://www.hindustantimes.com/cricket/shivam-dube-completes-1-000-runs-for-chennai-super-kings-in-ipl-101713929510558.html |date=24 April 2024 }}</ref> * मार्कस स्टोइनिस (लखनऊ सुपर जायन्ट्स)ले आइपिएलमा पल वेल्थी को दोस्रो स्थानमा ब्याटिङ गर्दा अधिक रन (१२०) को रेकर्ड पार गरे (१२४)।<ref>{{cite news |title=CSK vs LSG: Stoinis records highest individual score in an IPL run chase |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/csk-vs-lsg-stoinis-records-highest-score-in-run-chase-in-ipl-century-against-chennai-super-kings/article68099616.ece |access-date=25 April 2024 |work=Sportstar |date=23 April 2024 |language=en}}</ref> }}<section end=match39/> ---- <section begin=match40/>{{Single-innings cricket match | date = २४ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = २२४/४ (२० ओभर) | runs1 = रिशभ पन्त ८८[[not out|*]] (४३) | wickets1 = सन्दिप वारियर्स ३/१५ (३ ओभर) | score2 = २२०/८ (२० ओभर) | runs2 = साई सुधर्सन ६५ (३९) | wickets2 = रसिख सलिम ३/४४ (४ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स ४ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426278.html Scorecard] | venue = अरुण जेट्ली स्टेडियम, [[दिल्ली]] | umpires = के एन अन्नतपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र उल्हास गान्धी ({{flagicon|IND}}) | motm = रिशभ पन्त (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = गुजरात टाइटन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match40}} '''म्याच ४०''' | rain = | notes = शुवमन गिल (गुजरात टाइटन्स) ले आइपिएलमा १०० औँ म्याच खेले । <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-dc-vs-gt-shubman-gill-100th-match-delhi-2531279-2024-04-24 |title=Shubman Gill thrilled to play 100th IPL match in DC vs GT: Still a long way to go |work=India Today |date=24 April 2024 |access-date=24 April 2024}}</ref> }}<section end=match40/> ---- <section begin=match41/>{{Single-innings cricket match | date = २५ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] (H) | score1 = २०६/७ (२० ओभर) | runs1 = विराट कोहली ५१ (४३) | wickets1 = जयदेव उनडकट ३/३० (४ ओभर) | score2 = १७१/८ (२० ओभर) | runs2 = सहबाज अहमद ४०[[not out|*]] (३७) | wickets2 = क्यामरोन ग्रिन २/१२ (२ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ३५ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426279.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) र सैयद खालिद ({{flagicon|IND}}) | motm = रजत पटिदार (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match41}} '''म्याच ४१''' | rain = | notes = जयदेव उनडकट (सनराइजर्स हैदराबाद) ले आइपिएलमा १०० औँ म्याच खेले ।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnowhindi.com/sports/cricket/ipl-2024-jaidev-unadkat-shines-in-his-100th-ipl-match-article-109601157 |title=IPL 2024: 100वें मैच में चमके जयदेव उनादकट, कराई सनराइजर्स हैदराबाद की वापसी |trans-title=IPL 2024: Jaydev Unadkat shines in 100th match, makes Sunrisers Hyderabad comeback |work=Times Now Navbharat |date=25 April 2024 |access-date=25 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/jaydev-unadkat-completes-100-matches-in-indian-premier-league-achieves-feat-during-srh-vs-rcb-ipl-2024-match-5920265.html |title=Jaydev Unadkat Completes 100 Matches in Indian Premier League, Achieves Feat During SRH vs RCB IPL 2024 Match |work=LatestLY |date=25 April 2024 |access-date=25 April 2024}}</ref> * रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले आइपिएलमा २५० औँ म्याच खेल्यो ।<ref>{{cite web|url=https://www.mykhel.com/cricket/ipl-2024-rcb-secure-win-in-250th-ipl-match-seasons-wise-performance-top-performers-over-the-years-279055.html |title=IPL 2024: RCB Secure Win In 250th IPL Match |work=myKhel |access-date=25 April 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://thedailyguardian.com/ipl-2024-rcb-plays-250th-ipl-matches/ |title=IPL 2024: RCB Plays 250th IPL matches |work=[[The Daily Guardian]] |access-date=25 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240426043706/https://thedailyguardian.com/ipl-2024-rcb-plays-250th-ipl-matches/ |date=26 April 2024 }}</ref> }}<section end=match41/> ---- <section begin=match42/>{{Single-innings cricket match | date = २६ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | score1 = २६१/६ (२० ओभर) | runs1 = फिल सल्ट ७५ (३७) | wickets1 = अर्शदिप सिंह २/४५ (४ ओभर) | score2 = २६२/२ (१८.४ ओभर) | runs2 = जोन्नी वेरस्टो २०८[[not out|*]] (४८) | wickets2 = सुनिल नारायण १/२४ (४ ओभर) | result = पञ्जाब किङ्स ८ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426280.html Scorecard] | venue = इडन गार्डेन्स, [[कोलकाता]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) | motm = जोनी बेरस्टो (पञ्जाब किङ्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match42}} '''म्याच ४२''' | rain = | notes = पञ्जाब किङ्सले [[List of Indian Premier League records and statistics#Highest successful chases|आइपिएलमा उच्च रन चेस]],को राजस्थान रोयल्सको रेकर्ड पार गर्यो (२२३)।<ref>{{cite web |access-date=26 April 2024 |title=Punjab to Rajasthan: Highest successful run-chase in IPL, T20 cricket |url=https://www.business-standard.com/cricket/ipl/punjab-to-rajasthan-highest-successful-run-chase-in-ipl-t20-cricket-124042601467_1.html |website=Business Standard}}</ref> * पञ्जाब किङ्स ले २०/२० क्रिकेटमा उच्च रन चेस को दक्षिण अफ्रिका को रेकर्ड पार गर्यो (२५९) ।<ref>{{cite web |access-date=26 April 2024 |title=Highest successful IPL, T20 run-chases: Punjab Kings break world record in 262 chase vs Kolkata Knight Riders Bairstow hundred |url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/highest-successful-ipl-t20-run-chases-full-list-punjab-kings-kolkata-9292792/ |website=The Indian Express|date=26 April 2024 }}</ref> * पञ्जाब किङ्स ले आइपिएल इनिङमा सनराइजर्स हैदराबादको रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर विरुद्धको अधिक छक्का (२२) को रेकर्ड पार गर्यो (२४) ।<ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-match-between-kkr-vs-pbks-break-record-of-most-sixes-in-t2020240427002946/ |title=IPL 2024: Match between KKR vs PBKS break record of most sixes in T20 |work=ANI News |access-date=26 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240426193436/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-match-between-kkr-vs-pbks-break-record-of-most-sixes-in-t2020240427002946/ |date=26 April 2024 }}</ref> * टि२० म्याचमा सर्वाधिक छक्का को रेकर्ड कायम (जम्मा ४२, कोलकाता १८, पञ्जाब २४)।<ref>{{cite web |access-date=26 April 2024 |title=IPL 2024: KKR vs PBKS match breaks record of most sixes hit in a T20 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/most-sixes-in-t20-match-record-stats-kkr-vs-pbks-ipl-2024/article68111812.ece |website=SportStar|date=26 April 2024 }}</ref> }}<section end=match42/> ---- <section begin=match43/>{{Single-innings cricket match | date = २७ अप्रिल २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = (H) [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | score1 = २५७/४ (२० ओभर) | runs1 = ज्याक फ्रेसर म्यागर्क ८४ (२७) | wickets1 = मोहम्मद नबी १/२० (२ ओभर) | score2 = २४७/९ (२० ओभर) | runs2 = तिलक बर्मा ६३ (३२) | wickets2 = रसिख सलिम ३/३४ (४ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स १० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426281.html Scorecard] | venue = अरुण जेटली स्टेडियम, [[दिल्ली]] | umpires = निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = ज्याक फ्रेसर म्याकगर्क (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match43}} '''म्याच ४३''' | rain = | notes = इशान किशान (मुम्बई इन्डियन्स)ले १०० औँ आइपिएल म्याच खेले । <ref>{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/ishan-kishan-completes-100-matches-in-indian-premier-league-achieves-feat-during-dc-vs-mi-ipl-2024-match-5924067.html |title=Ishan Kishan Completes 100 Matches in Indian Premier League, Achieves Feat During DC vs MI IPL 2024 Match |work=LatestLY |date=27 April 2024 |access-date=27 April 2024}}</ref> * दिल्ली क्यापिटल्सले आइपिएल मा आफ्नो उच्च स्कोर बनायो ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/delhi-capitals-highest-team-total-record-stats-ipl-history-dc-vs-mi-2024-match-full-list-of-top-scores/article68114188.ece |title=DC vs MI: Delhi Capitals registers its highest total during IPL 2024 match against Mumbai Indians |work=Sportstar |date=27 April 2024 |access-date=29 April 2024}}</ref> * सुर्यकुमार यादव (मुम्बई इन्डियन्स) ले मुम्बई इन्डियन्सको लागि १०० औँ छक्का प्रहार गरे ।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/suryakumar-yadav-needs-2-sixes-to-join-rohit-sharma-hardik-pandya-in-elite-list-article-109641813 |title=Suryakumar Yadav Needs 2 Sixes To Join Rohit Sharma, Hardik Pandya In Elite List|work=[[Times Now]] |date=27 April 2024 |access-date=27 April 2024}}</ref> }}<section end=match43/> ---- <section begin=match44/>{{Single-innings cricket match | date = २७ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = १९६/५ (२० ओभर) | runs1 = के एल राहुल ७६ (४८) | wickets1 = सन्दिप शर्मा २/३१ (४ ओभर) | score2 = १९९/३ (१९ ओभर) | runs2 = सञ्जु सामसन ७१[[not out|*]] (३३) | wickets2 = मार्कस स्टोइनिस १/३३ (१ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426282.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम, [[लखनऊ]] | umpires = केएन अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र माइकल गोझ ({{flagicon|ENG}}) | motm = सञ्जु सामसन (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match44}} '''म्याच ४४''' | rain = | notes = }}<section end=match44/> ---- <section begin=match45/>{{Single-innings cricket match | date = २८ अप्रिल २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | score1 = २००/३ (२० ओभर) | runs1 = साई सुधर्सन ८४[[not out|*]] (४९) | wickets1 = स्वपनिल सिंह १/२३ (३ ओभर) | score2 = २०६/१ (१६ ओभर) | runs2 = विल ज्याक्स १००[[not out|*]] (४१) | wickets2 = साई किशोर १/३० (३ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ९ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426283.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = विल ज्याक (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match45}} '''म्याच ४५''' | rain = | notes = विल ज्याक (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर)ले आफ्नो पहिलो आइपिएल [[century (cricket)|सतक]]पुरा गरे ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-gt-vs-rcb-virat-kohli-reaction-will-jacks-hundred-ahmedabad-2532770-2024-04-28 |title=GT vs RCB: Virat Kohli's reaction to Will Jacks's fiery century goes viral |work=India Today |date=28 April 2024 |access-date=28 April 2024}}</ref> }}<section end=match45/> ---- <section begin=match46/>{{Single-innings cricket match | date = २८ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | score1 = २१२/३ (२० ओभर) | runs1 = रुतुराज गायकवाड ९८ (५४) | wickets1 = भुवनेश्वर कुमार १/३८ (४ ओभर)<br/>जयदेव उनडकट १/३८ (४ ओभर) | score2 = १३४ (१८.५ ओभर) | runs2 = एडिन मारकरम ३२ (२६) | wickets2 = तुषार देशपाण्डेय ४/२७ (३ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स ७८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426284.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = साईधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = रुतुराज गायकवाड (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match46}} '''म्याच ४६''' | rain = | notes = डेरिल मिचेल (चेन्नई सुपर किङ्स) ले टि२० मा १०० औँ क्याच पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/csk-vs-srh-ipl-live-score-2024-match-46-chennai-super-kings-vs-sunrisers-hyderabad-ipl-match-live-28-april-101714294567393.html |title=CSK vs SRH, IPL 2024 highlights: Tushar Deshpande stuns Hyderabad with career-best figures as Chennai thrash Sunrisers |work=Hindustan Times |date=28 April 2024 |access-date=29 April 2024}}</ref> र आइपिएलमा एक इनिङमा अधिक क्याचको रेकर्ड बराबरी गरे ५ ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/daryl-mitchell-ipl-2024-5-catches-csk-vs-srh-highest-most-in-1-innings-record-sangakkara-nabi-chennai-super-kings/article68118891.ece |title=Daryl Mitchell equals record of taking most catches in an IPL innings |work=Sportstar |date=28 April 2024 |access-date=29 April 2024}}</ref> * एम एस धोनी आइपिएलमा १५० जितमा सहभागी बन्ने पहिलो खेलाडी बने । <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-csk-vs-srh-ms-dhoni-record-150-wins-player-chennai-2532850-2024-04-29 |title=CSK vs SRH: MS Dhoni sets new IPL record, becomes first player to be part of 150 victories |work=India Today |date=29 April 2024 |access-date=29 April 2024}}</ref> * यो चेन्नई सुपर किङ्सको आइपिएलमा गृह मैदानमा ५० औँ जित हो ।<ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-csk-registers-50th-win-at-their-home-ground-ma-chiambaram-stadium-after-winning-srh-clash20240429151604/ |title=IPL 2024: CSK registers 50th win at their home ground MA Chiambaram Stadium after winning SRH clash |work=ANI News |access-date=12 May 2024 |date=29 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240429095355/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-csk-registers-50th-win-at-their-home-ground-ma-chiambaram-stadium-after-winning-srh-clash20240429151604/ |date=29 April 2024 }}</ref> * रुतुराज गायकवाड (चेन्नई सुपर किङ्स) ले आइपिएलमा २०० औँ चौका पुरा गरे । <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-csk-vs-srh-ruturaj-gaikwad-century-successive-matches-2532821-2024-04-28 |title=CSK vs SRH: Ruturaj Gaikwad hits 54-ball 98, misses rare IPL record by a whisker |work=India Today |date=28 April 2024 |access-date=28 April 2024}}</ref> }}<section end=match46/> ---- <section begin=match47/>{{Single-innings cricket match | date = २९ अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] (H) | score1 = १५३/९ (२० ओभर) | runs1 = कुलदिप यादव ३५[[not out|*]] (२६) | wickets1 = वरुण चक्रवर्ती ३/१६ (४ ओभर) | score2 = १५७/३ (१६.३ ओभर) | runs2 = फिल साल्ट ६८ (३३) | wickets2 = अक्षर पटेल २/२५ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426285.html Scorecard] | venue = इडन गार्डेन्स, [[कोलकाता]] | umpires = तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) र नवोदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = वरुण चक्रवर्ती (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match47}} '''म्याच ४७''' | rain = | notes = श्रेयस ऐयर (कोलकाता नाइट राइडर्स)ले आइपिएलमा ३००० रन पुरा गरे ।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/kkr-vs-dc-shreyas-iyer-completes-3000-ipl-runs/article68123635.ece#:~:text=Kolkata%20Knight%20Riders%20(KKR)%20skipper,home%20ground%20of%20Eden%20Gardens. |title=KKR vs DC - Shreyas Iyer completes 3000 IPL runs |work=The Hindu |date=30 April 2024 |access-date=30 April 2024}}</ref> }}<section end=match47/> ---- <section begin=match48/>{{Single-innings cricket match | date = ३० अप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] (H) | score1 = १४४/७ (२० ओभर) | runs1 = नेहाल वढेरा ४६ (४१) | wickets1 = मोहसिन खान २/३६ (४ ओभर) | score2 = १४५/६ (१९.२ ओभर) | runs2 = मार्कस स्टोइनिस ६२ (४५) | wickets2 = हार्दिक पाण्डेय २/२६ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स ४ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426286.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम, [[लखनऊ]] | umpires = उलहास गान्धी ({{flagicon|IND}}) र माइकल गोझ ({{flagicon|ENG}}) | motm = मार्कस स्टोइनिस (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match48}} '''म्याच ४८''' | rain = | notes = }}<section end=match48/> ---- <section begin=match49/>{{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | score1 = १६२/७ (२० ओभर) | runs1 = रुतुराज गायकवाड ६२ (४८) | wickets1 = राहुल चहर २/१६ (४ ओभर) | score2 = १६३/३ (१७.५ ओभर) | runs2 = जोनी वेरस्टो ४६ (३०) | wickets2 = शिवम दुवे १/१४ (१ ओभर) | result = पञ्जाब किङ्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426287.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = सैयद खालिद ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = हरप्रित ब्रार (पञ्जाब किङ्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match49}} '''म्याच ४९''' | rain = | notes = }}<section end=match49/> ---- <section begin=match50/>{{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = २०१/३ (२० ओभर) | runs1 = नितिन कुमार रेड्डी ७६[[not out|*]] (४२) | wickets1 = अवेश खान २/३९ (४ ओभर) | score2 = २००/७ (२० ओभर) | runs2 = रियान पराग ७७ (४९) | wickets2 = भुवनेश्वर कुमार ३/४१ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद १ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426288.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) | motm = भुवनेश्वर कुमार (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match50}} '''म्याच ५०''' | rain = | notes = युजवेन्दर चहल (राजस्थान रोयल्स) ले ३०० औँ म्याच खेले । <ref>{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/yuzvendra-chahal-completes-300-matches-in-t20-cricket-achieves-feat-during-srh-vs-rr-ipl-2024-match-5936190.html |title=Yuzvendra Chahal Completes 300 Matches in T20 Cricket, Achieves Feat During SRH vs RR IPL 2024 Match |work=LatestLY |access-date=2 May 2024}}</ref> * रियान पराग (राजस्थान रोयल्स)ले आइपिएलमा १००० रन पुरा गरे । <ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2024-rr-all-rounder-riyan-parag-s-breakout-season-continues-101714708886576.html |title=IPL 2024: RR all-rounder Riyan Parag's breakout season continues |work=Hindustan Times |date=3 May 2024 |access-date=3 May 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240503053833/https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2024-rr-all-rounder-riyan-parag-s-breakout-season-continues-101714708886576.html |date=3 May 2024 }}</ref> }}<section end=match50/> ---- <section begin=match51/>{{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] (H) | score1 = १६९ (१९.५ ओभर) | runs1 = वेङकटेश ऐयर ७० (५२) | wickets1 = जसप्रित बुमराह ३/१८ (३.५ ओभर) | score2 = १४५ (१८.५ ओभर) | runs2 = सुर्यकुमार यादव ५६ (३५) | wickets2 = मिचेल स्टार्क ४/३३ (३.५ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स २४ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426289.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = वेङ्कटेस ऐयर (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match51}} '''म्याच ५१''' | rain = | notes = }}<section end=match51/> ---- <section begin=match52/>{{Single-innings cricket match | date = ४ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] (H) | score1 = १४७ (१९.३ ओभर) | runs1 = शाहरुख खान ३७ (२४) | wickets1 = यश दयाल २/२१ (४ ओभर) | score2 = १५२/६ (१३.४ ओभर) | runs2 = फ्याप डु प्लेसिज ६४ (२३) | wickets2 = जोश लिटल ४/४५ (४ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ४ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426290.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = मोहम्मद सिराज (रोयल च्याफेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोरले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match52}} '''म्याच ५२''' | rain = | notes = गुजरात टाइटन्स ले आफ्नो आइपिएल इतिहातकै न्युन पावरप्ले स्कोर कायम गर्यो (२३/३) ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/rcb-vs-gt-gujarat-titans-lowest-powerplay-score-23-3-ipl-2024-indian-premier-league-royal-challengers-bangalore-bengaluru-m-chinnaswamy-stadium/article68139840.ece|title=Gujarat Titans records lowest score in PowerPlay in IPL 2024|work=Sport Star|date=4 May 2024 |access-date=4 May 2024}}</ref> * राहुल तेवतिया (गुजरात टाइटन्स)ले आइपिएलमा १००० रन पुरा गरे ।<ref>{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/rahul-tewatia-crosses-1000-run-milestone-in-ipl-through-breezy-knock-vs-rcb/66369ac8fdc09c66a5323067 |title=Rahul Tewatia Crosses 1000-Run Milestone In IPL Through Breezy Knock vs RCB |work=OneCricket |date=5 May 2024 |access-date=5 May 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505142503/https://cricket.one/match-hub/rahul-tewatia-crosses-1000-run-milestone-in-ipl-through-breezy-knock-vs-rcb/66369ac8fdc09c66a5323067 |date=5 May 2024 }}</ref> * फ्याफ डु प्लेसिज (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) ले आफ्नो १०००० टि२० रन पुरा गरे । <ref>{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-rcb-skipper-faf-du-plessis-completes-10000-t20-runs20240504224533/ |title=IPL 2024: RCB skipper Faf Du Plessis completes 10,000 T20 runs |work=[[Asian News International|ANI News]] |access-date=9 May 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240504195403/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/ipl-2024-rcb-skipper-faf-du-plessis-completes-10000-t20-runs20240504224533/ |date=4 May 2024 }}</ref> * रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ले आफ्नो आइपिएल इतिहास कै उच्च पावरप्ले स्कोर कायम गर्यो (९२/१) ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/rcb-vs-gt-ipl-2024-highest-powerplay-score-total-six-overs-royal-challengers-bangalore-kohli-du-plessis/article68140301.ece|title=Royal Challengers Bengaluru registers its highest PowerPlay score|work=Sport Star|date=4 May 2024 |access-date=4 May 2024}}</ref> }}<section end=match52/> ---- <section begin=match53/>{{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२४ | time = १५:३० | night = y | team1 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] (H) | score1 = १६७/९ (२० ओभर) | runs1 = रबिन्द्र जडेजा ४३ (२६) | wickets1 = राहुल चहर ३/२३ (४ ओभर) | score2 = १३९/९ (२० ओभर) | runs2 = प्रभसिमरन सिंह ३० (२३) | wickets2 = रबिन्द्र जडेजा ३/२० (४ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स २८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426291.html Scorecard] | venue = हिमाञ्चल प्रदेश क्रिकेट स्टेडियम, [[धरमशाला]] | umpires = नन्द कोशोर ({{flagicon|IND}}) र विनित कुलकणी ({{flagicon|IND}}) | motm = रविन्द्र जडेजा (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match53}} '''म्याच ५३''' | rain = | notes = एम एस धोनी (चेन्नई सुपर किङ्स) आइपिएलमा १५० क्याच पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी बने । <ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-ms-dhoni-becomes-first-player-take-150-catches-ipl |title=MS Dhoni becomes the first player to take 150 catches in IPL |work=[[Sportskeeda]] |access-date=9 May 2024}}</ref> }}<section end=match53/> ---- <section begin=match54/>{{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] (H) | score1 = २३५/६ (२० ओभर) | runs1 = सुनिल नारायण ८१ (३९) | wickets1 = नविन उलहक ३/४९ (४ ओभर) | score2 = १३७ (१६.१ ओभर) | runs2 = मार्कस स्टोइनिस ३६ (२१) | wickets2 = हर्षित राणा ३/२४ (३.१ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ९८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426292.html Scorecard] | venue = एकाना क्रिकेट स्टेडियम, [[लखनऊ]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र साईधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = सुनिल नारायण (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match54}} '''म्याच ५४''' | rain = | notes = }}<section end=match54/> ---- <section begin=match55/>{{Single-innings cricket match | date = ६ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] (H) | score1 = १७३/८ (२० ओभर) | runs1 = ट्राविस हेड ४८ (३०) | wickets1 = हार्दिक पाण्डेय ३/३१ (४ ओभर) | score2 = १७४/३ (१७.२ ओभर) | runs2 = सुर्यकुमार यादव १०२[[not out|*]] (५१) | wickets2 = भुवनेश्वर कुमार १/२२ (४ ओभर) | result = मुम्बई इन्डियन्स ७ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426293.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = तपन शर्मा ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = सुर्यकुमार यादव (मुम्बई इन्डियन्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match55}} '''म्याच ५५''' | rain = | notes = }}<section end=match55/> ---- <section begin=match56/>{{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = २२१/८ (२० ओभर) | runs1 = अभिशेख पोरेल ६५ (३६) | wickets1 = रविचन्द्रन अश्विन ३/२४ (४ ओभर) | score2 = २०१/८ (२० ओभर) | runs2 = सञ्जु सामसन ८६ (४६) | wickets2 = कुलदिप यादव २/२५ (४ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स २० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426294.html Scorecard] | venue = अरुण जेटली स्टेडियम, [[दिल्ली]] | umpires = केएन अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र उल्हास गान्धी ({{flagicon|IND}}) | motm = कुलदिप यादव (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match56}} '''म्याच ५६''' | rain = | notes = }}<section end=match56/> ---- <section begin=match57/>{{Single-innings cricket match | date = ८ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] (H) | score1 = १६५/४ (२० ओभर) | runs1 = आयुश बडोनी ५५[[not out|*]] (३०) | wickets1 = भुवनेश्वर कुमार २/१२ (४ ओभर) | score2 = १६७/० (९.४ ओभर) | runs2 = ट्राविस हेड ८९[[not out|*]] (३०) | wickets2 = | result = सनराइजर्स हैदराबाद १० विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426295.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र साईधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = ट्राविस हेड (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = लखनऊ सुपर जायन्ट्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match57}} '''म्याच ५७''' | rain = | notes = सनराइजर्स हैदराबाद ले १५०+ स्कोर छिटो चेस गरेको रेकर्ड कायम गर्यो ।<ref>{{cite web |access-date=8 May 2024 |title=SRH vs LSG, IPL 2024: Sunrisers completes fastest chase of a 150+ score in IPL history |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/srh-vs-lsg-fastest-chase-150-score-ipl-2024-balls-left-stats-records-sunrisers-hyderabad-cricket-news/article68154806.ece/ |website=SportStar|date=8 May 2024 }}</ref> * यो म्याचको रिजल्ट संगै मुम्बई इन्डियन्स प्लेअफको लागि इलिमिनेट भयो ।<ref>{{cite web |access-date=8 May 2024 |title=Mumbai Indians knocked out after SRH demolish LSG |url=https://www.espncricinfo.com/story/mumbai-indians-knocked-out-after-srh-demolish-lsg-1432920 |website=[[ESPN Cricinfo]]}}</ref> }}<section end=match57/> ---- <section begin=match58/>{{Single-innings cricket match | date = ९ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] (H) | score1 = २४१/७ (२० ओभर) | runs1 = विराट कोहली ९२ (४७) | wickets1 = हर्षल पटेल ३/३८ (४ ओभर) | score2 =१८१ (१७ ओभर) | runs2 = रिली रोस्सो ६१ (२७) | wickets2 = मोहम्मद सिराज ३/४३ (४ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ६० रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426296.html Scorecard] | venue = हिमाञ्चल प्रदेश क्रिकेट स्टेडियम, [[धरमशाला]] | umpires = सैयद खालिद ({{flagicon|IND}}) र नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) | motm = विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match58}} '''म्याच ५८''' | rain = | notes = यो म्याचको नतिजा संगै पञ्जाब किङ्स प्लेअफको लागि इलिमिनेट भयो ।<ref>{{cite web |access-date=9 May 2024 |title=PBKS vs RCB, IPL 2024: Punjab Kings knocked out of playoffs contention after loss to Royal Challengers Bengaluru |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/pbks-vs-rcb-ipl-2024-punjab-kings-eliminated-playoff-race-qualification-scenario-cricket-news/article68158358.ece/ |website=SportStar|date=9 May 2024 }}</ref> }}<section end=match58/> ---- <section begin=match59/>{{Single-innings cricket match | date = १० मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | score1 = २३१/३ (२० ओभर) | runs1 = शुवमन गिल १०४ (५५) | wickets1 = तुषार देशपाण्डेय २/३३ (४ ओभर) | score2 = १९६/८ (२० ओभर) | runs2 = ड्यारेल मिचेल ६३ (३४) | wickets2 = मोहित शर्मा ३/३१ (४ ओभर) | result = गुजरात टाइटन्स ३५ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426297.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम [[अहमदाबाद]] | umpires = केएन अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) | motm = शुवमन गिल (गुजरात टाइटन्स) | toss = चेन्नई सुपर किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match59}} '''म्याच ५९''' | rain = | notes = साइ सुधर्सन (गुजरात टाइटन्स) ले आइपिएलमा १००० रन पुरा गरे इनिङ का आधारमा सो पुरा गर्ने उनि फास्टेस्ट भारतिय खेलाडी बने (२५)।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-2024-sai-sudharsan-fastest-1000-runs-breaks-sachin-tendulkar-ruturaj-records-gt-vs-csk-9320842/ |title=IPL 2024: Sai Sudharsan becomes fastest Indian to reach 1000 runs, breaks Sachin Tendulkar record |work=The Indian Express |date=10 May 2024 |access-date=10 May 2024}}</ref> * शिवम दुबे (चेन्नई सुपर किङ्स) बल फेस गरेको आधारमा आइपिएलमा १०० छक्का प्रहार गर्ने तिब्र भारतिय खेलाडी बने (९९२)।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/shivam-dube-creates-ipl-history-overtakes-hardik-pandya-to-become-fastest-indian-to-hit-100-sixes-article-110027495 |title=Shivam Dube Creates IPL HISTORY, Overtakes Hardik Pandya To Become... |work=[[Times Now]] |access-date=12 May 2024}}</ref> }}<section end=match59/> ---- <section begin=match60/>{{Single-innings cricket match | date = ११ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] | score1 = १५७/७ (१६ ओभर) | runs1 = वेङ्कटेश ऐयर ४२ (२१) | wickets1 = पियुश चावला २/२८ (३ ओभर) | score2 = १३९/८ (१६ ओभर) | runs2 = इशान किशन ४० (२२) | wickets2 = वरुण चक्रवर्ती २/१७ (४ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स १८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426298.html Scorecard] | venue = इडन गार्डेन्स, [[कोलकाता]] | umpires = उलहास गान्धी ({{flagicon|IND}}) र विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) | motm = वरुण चक्रवर्ती (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match60}} '''म्याच ६०''' | rain = वर्षाका कारण यो म्याच १६ ओभरमा झारियो । | notes = यो म्याचको नतिजा संगै कोलकाता नाइट राइडर्स प्लेअफ चरणको लागि छनोट भयो । <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2024-kkr-vs-mi-kolkata-playoffs-qualification-eden-gardens-2538070-2024-05-12 |title=KKR become 1st team to qualify for IPL 2024 playoffs after MI win |work=India Today |date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024}}</ref> }}<section end=match60/> ---- <section begin=match61/>{{Single-innings cricket match | date = १२ मे २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] (H) | score1 = १४१/५ (२० ओभर) | runs1 = रियान पराग ४७[[not out|*]] (३५) | wickets1 = सिमरजित सिंह ३/२६ (४ ओभर) | score2 = १४५/५ (१८.२ ओभर) | runs2 = रुतुराज गायकवाड ४२[[not out|*]] (४१) | wickets2 = रविचन्द्रन अश्विन २/३५ (४ ओभर) | result = चेन्नई सुपर किङ्स ५ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426299.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = यशवन्त बर्डे ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = सिमरजित सिंह (चेन्नई सुपर किङ्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match61}} '''म्याच ६१''' | rain = | notes = ट्रेन्ट बोल्ट (राजस्थान रोयल्स) ले १०० औँ आइपिएल म्याच खेले ।<ref>{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/trent-boult-completes-100-matches-in-indian-premier-league-achieves-feat-during-csk-vs-rr-ipl-2024-match-5959082.html |title=Trent Boult Completes 100 Matches in Indian Premier League, Achieves Feat During CSK vs RR IPL 2024 Match |work=LatestLY |access-date=12 May 2024}}</ref> * यो चेन्नई सुपर किङ्सको आइपिएलमा घरेलु मैदानमा ५०औँ जित हो ।<ref>{{cite web |url=https://sports.ndtv.com/ipl-2024/ms-dhoni-announcement-on-the-way-chennai-super-kings-stay-back-post-leaves-fans-guessing-5646032 |title=Chennai Super Kings Ask Fans To 'Stay Back' After IPL Game. MS Dhoni And Co Do This Next... |work=NDTV sports |access-date=12 May 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512104721/https://sports.ndtv.com/ipl-2024/ms-dhoni-announcement-on-the-way-chennai-super-kings-stay-back-post-leaves-fans-guessing-5646032 |date=12 May 2024 }}</ref> }}<section end=match61/> ---- <section begin=match62/>{{Single-innings cricket match | date = १२ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | score1 = १८७/९ (२० ओभर) | runs1 = रजत पटिदार ५२ (३२) | wickets1 = रसिख सलाम २/२३ (३ ओभर) | score2 = १४० (१९.१ ओभर) | runs2 = अक्षर पटेल ५७ (३९) | wickets2 = यश दयाल ३/२० (३.१ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर ४७ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426300.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = नन्द कोशोर ({{flagicon|IND}}) र विनित कुलकर्णी ({{flagicon|IND}}) | motm = क्यामेरुन ग्रिन (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = दिल्ली क्यापिटल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match62}} '''म्याच ६२''' | rain = | notes = विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) २५० औँ आइपिएल म्याच खेले ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/rcb-vs-dc-virat-kohli-250-matches-royal-challengers-bengaluru-ipl-2024-record-stats-news-updates/article68167890.ece|title=Virat Kohli becomes first player to play 250 IPL matches for same team|work=SportStar|date=12 May 2024 |access-date=12 May 2024}}</ref> }}<section end=match62/> ---- <section begin=match63/>{{Single-innings cricket match | date = १३ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[गुजरात टाइटन्स]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच नखेलिएको । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426301.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = निखिल पटवर्धन ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = | toss = टस नभएको । | round = {{anchor|match63}} '''म्याच ६३''' | rain = वर्षाका कारण खेल सम्भव नभएको । | notes = यो म्याचको नतिता बाट कोलकाता नाइट राइडर्स क्वालिफाएर १ चरणमा प्रवेश गर्यो भने गुजरात टाइटन्स प्लेअफ चरणका लागि इलिमिनेट भयो ।<ref>{{Cite web |date=2024-05-13 |title=IPL 2024 points table update: KKR book place in Qualifier 1, GT out of playoffs race after rain abandons their match |url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-2024-points-table-kkr-gt-qualifier-1-playoffs-9326557/ |access-date=2024-05-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> }}<section end=match63/> ---- <section begin=match64/>{{Single-innings cricket match | date = १४ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | team2 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | score1 = २०८/४ (२० ओभर) | runs1 = अविशेख पोरेल ५८ (३३) | wickets1 = नविन उलहक २/५१ (४ ओभर) | score2 = १८९/९ (२० ओभर) | runs2 = निकोलस पुरन ६१ (२७) | wickets2 = इशान्त शर्मा ३/३४ (४ ओभर) | result = दिल्ली क्यापिटल्स १९ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426302.html Scorecard] | venue = अरुण जेटली स्टेडियम, [[दिल्ली]] | umpires = विनोद सेशन ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = इशान्त शर्मा (दिल्ली क्यापिटल्स) | toss = लखनऊ सुपर जायन्टसले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match64}} '''म्याच ६४''' | rain = | notes = यो म्याचको नतिजा संगै राजस्थान रोयल प्लेअफ चरण प्रवेश गर्यो ।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/ipl-2024-rajasthan-royals-playoffs-delhi-capitals-vs-lucknow-super-giants-result-13770868.html/amp |title=IPL 2024: Rajasthan Royals qualify for playoffs after Delhi Capitals' win over Lucknow Super Giants |work=Firstpost |access-date=14 May 2024}}</ref> }}<section end=match64/> ---- <section begin=match65/>{{Single-innings cricket match | date = १५ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | score1 = १४४/९ (२० ओभर) | runs1 = रियान पराग ४८ (३४) | wickets1 = साम कुरन २/२४ (३ ओभर) | score2 = १४५/५ (१८.५ ओभर) | runs2 = साम कुरन ६३[[not out|*]] (४१) | wickets2 = अवेश खान २/२८ (३.५ ओभर) | result = पञ्जाब किङ्स ५ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426303.html Scorecard] | venue = आसाम क्रिकेट एशोसियशन स्टेडियम, [[गुवाहाटी]] | umpires = साइधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = साम कुरन (पञ्जाब किङ्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match65}} '''म्याच ६५''' | rain = | notes = }}<section end=match65/> ---- <section begin=match66/>{{Single-innings cricket match | date = १६ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[गुजरात टाइटन्स]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच नखेलिएको । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426304.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = नन्द कोशोर ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = | toss = टस नभएको । | round = {{anchor|match66}} '''म्याच ६६''' | rain = वर्षाका कारण खेल सम्भव नभएको । | notes = यो म्याचको नतिता संगै सनराइजर्स हैदराबाद प्लेअफ चरण प्रवेश गर्यो भने दिल्ली क्यापिटल्स प्लेअफ चरणका लागि इलिमिनेट भयो ।<ref>{{Cite web |date=16 May 2024 |title=SRH qualify for playoffs after washout; DC and LSG eliminated |url=https://www.cricket.com/news/ipl-2024-srh-qualify-for-playoffs-dc-and-lsg-eliminated-5162024-1715878782854 |access-date=17 May 2024 |website=www.cricket.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240609191640/https://www.cricket.com/news/ipl-2024-srh-qualify-for-playoffs-dc-and-lsg-eliminated-5162024-1715878782854 |date=9 June 2024 }}</ref> }}<section end=match66/> ---- <section begin=match67/>{{Single-innings cricket match | date = १७ मे २०२४ | time = १९:३ | night = y | team1 = [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] | team2 = [[मुम्बई इन्डियन्स]] (H) | score1 = २१४/६ (२० ओभर) | runs1 = निकोलस पुरन ७५ (२९) | wickets1 = नुवान तुषारा ३/२८ (४ ओभर) | score2 = १९६/६ (२० ओभर) | runs2 = रोहित शर्मा ६८ (३८) | wickets2 = रवि विश्नोई २/३७ (४ ओभर) | result = लखनऊ सुपर जायन्ट्स १८ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426305.html Scorecard] | venue = वानखेडे स्टेडियम, [[मुम्बई]] | umpires = रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) र नवदिप सिंह ({{flagicon|IND}}) | motm = निकोलस पुरन (लखनऊ सुपर जायन्ट्स) | toss = मुम्बई इन्डियन्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match67}} '''म्याच ६७''' | rain = | notes = सुर्यकुमार यादव (मुम्बई इन्डियन्स)ले १५० औँ आइपिएल म्याच खेले । <ref>{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/sky-unlocks-another-milestone-set-to-play-his-150th-ipl-match-vs-lsg/66476bcf28e6c8360e49b37b |title=SKY Unlocks Another Milestone; Set To Play His 150th IPL Match Vs LSG |work=OneCricket |date=17 May 2024 |access-date=17 May 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240517143934/https://cricket.one/match-hub/sky-unlocks-another-milestone-set-to-play-his-150th-ipl-match-vs-lsg/66476bcf28e6c8360e49b37b |date=17 May 2024 }}</ref> * यो म्याचको नतिजा संगै लखनऊ सुपर जायन्ट प्लेअफ चरणका लागि इलिमिनेट भयो । }}<section end=match67/> ---- <section begin=match68/>{{Single-innings cricket match | date = १८ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | score1 = २१८/५ (२० ओभर) | runs1 = फ्यनप डु प्लेसिज ५४ (३९) | wickets1 = शार्दुल ठाकुर २/६१ (४ ओभर) | score2 = १९१/७ (२० ओभर) | runs2 = रचिन रविन्द्र ६१ (३७) | wickets2 = यश दयाल २/४२ (४ ओभर) | result = रोयल च्यालेन्जर्र बेङ्गलोर २७ रनले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426306.html Scorecard] | venue = एम चिन्नास्वामी स्टेडियम, [[बेङ्गलोर]] | umpires = केएन अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र अक्ष टोटरे ({{flagicon|IND}}) | motm = फ्याप डु प्लेसिज (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) | toss = चेन्नई सुपर किङ्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match68}} '''म्याच ६८''' | rain = | notes = दिनेश कार्तिक (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) ४०० टि२० म्याच खेल्ने दोस्रो भारतिय खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatv.in/sports/cricket/dinesh-karthik-play-400th-t20-match-only-2nd-indian-player-after-rohit-sharma-2024-05-18-1046263 |title=दिनेश कार्तिक ये रिकॉर्ड बनाने वाले सिर्फ दूसरे भारतीय, रोहित के बाद T20 क्रिकेट में किया कमाल |trans-title=Dinesh Karthik is only the second Indian to make this record, after Rohit he did wonders in T20 cricket. |work=India TV Hindi |language=hindi |access-date=18 May 2024}}</ref><ref>{{cite tweet|user=weRcricket |number=1791826406416277607 |date=18 May 2024 |title=𝗗𝗞 𝗘𝗡𝗧𝗘𝗥𝗦 𝟰𝟬𝟬 𝗖𝗟𝗨𝗕! Dinesh Karthik becomes only second Indian cricketer to feature in 400 T20 matches, and 19th overall |access-date=18 May 2024}}</ref> * विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) यो मैदानमा आइपिएलमा ३००० रन र १२८ छक्का प्रहार गर्ने पहिलो खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rcb-vs-csk-virat-kohli-scripts-history-becomes-first-player-to-score-3000-runs-at-a-venue-in-ipl-101716043121964.html |title=RCB vs CSK: Virat Kohli scripts history, becomes first player to score 3000 runs at a venue in IPL |work=Hindustan Times |access-date=18 May 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/ipl-2024-match-68-stats-review-most-runs-at-bengaluru-and-other-stats-from-rcb-vs-csk/?amp=1 |title=IPL 2024: Match 68, Stats Review: Most runs at Bengaluru and other stats from RCB vs CSK |work=CricTracker |access-date=19 May 2024}}</ref> र आइपिएलमा ७०० चौका प्रहार गर्ने दोस्रो खेलाडी बने ।<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/virat-kohli-700-fours-record-ipl-history-rcb-vs-csk-stats-most-boundaries-bengaluru-v-chennai-super-kings/article68190785.ece |title=RCB vs CSK: Virat Kohli becomes second batter in IPL history to smash 700 fours |work=Sportstar |access-date=18 May 2024}}</ref> उनी भारतमा ९००० रनपुरा गर्ने पहिलो खेलाडी बने। <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2024-rcb-vs-csk-stats-rcbs-six-win-streak-and-virat-kohlis-season-topping-six-count-1434386 |title=Stats - RCB do six in a row, and Kohli does it in sixes |work=ESPNcricinfo |access-date=19 May 2024}}</ref> * यो म्याचको नतिजा बाट रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर प्लेअफ चरण प्रवेश गर्यो भने चेन्नई सुपर किङ्स प्लेअफ चरणको लागि इलिमिनेट भयो ।<ref>{{cite web |access-date=18 May 2024 |title=RCB vs CSK Live Score, IPL 2024: Royal Challengers Bengaluru qualify for playoffs |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/rcb-vs-csk-live-score-ipl-2024-match-68-today-royal-challengers-bengaluru-vs-chennai-super-kings-scorecard-updates-9336783/ |website=The Indian Express}}</ref> }}<section end=match68/> ---- <section begin=match69/>{{Single-innings cricket match | date = १९ मे २०२४ | time = १५:३० | daynight = y | team1 = [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] (H) | score1 = २१४/५ (२० ओभर) | runs1 = प्रभसिमरन सिंह ७१ (४५) | wickets1 = टि नटराजन २/३३ (४ ओभर) | score2 = २१५/६ (१९.१ ओभर) | runs2 = अभिशेख शर्मा ६६ (२८) | wickets2 = अर्शदिप सिंह २/३७ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हैदराबाद ४ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426307.html Scorecard] | venue = राजिव गान्धी स्टेडियम, [[हैदराबाद]] | umpires = नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = अभिशेख शर्मा (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = पञ्जाब किङ्सले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match69}} '''म्याच ६९''' | rain = | notes = }}<section end=match69/> ---- <section begin=match70/>{{Single-innings cricket match | date = १९ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = (H) [[राजस्थान रोयल्स]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच नखेलिएको । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426308.html Scorecard] | venue = आसाम क्रिकेट एसोसिएसन स्टेडियम, [[गुवाहाटी]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र साईधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = | toss = कोलकाता नाइट राइडर्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match70}} '''म्याच ७०''' | rain = वर्षाका कारण खेल संचालन हुन सकेन । | notes = यो म्याचको नतिजा बाट सनराइजर्स हैदराबाद क्वालिफाएर १ चरण प्रवेश । }}<section end=match70/> ==प्लेअफ== {{IPL playoffs | P1Date = २१-मे २०२४ | P1Venue = [[अहमदाबाद]] | P1Team1 = '''[[कोलकाता नाइट राइडर्स]]''' | P1Score1 = '''१६४ (१३.४ ओभर)''' | P1Team2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | P1Score2 = १५९/२ (१९.३ ओभर) | P1Winner = | P1Margin = | P1Matchno= | P1Special= | P2Date = २२ मे २०२४ | P2Venue = [[अहमदाबाद]] | P2Team1 = '''[[राजस्थान रोयल्स]]''' | P2Score1 = '''१७४/६ (१९ ओभर)''' | P2Team2 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | P2Score2 = १७२/८ (२० ओभर) | P2Winner = | P2Margin = | P2Matchno= | P2Special= | P3Date = २४ मे २०२४ | P3Seed1 = Q1L |P3Seed2 = EW | P3Venue = [[चेन्नई]] | P3Team1 ='''[[सनराइजर्स हैदराबाद]]''' | P3Score1 = '''१७५/९ (२० ओभर)''' | P3Team2 =[[राजस्थान रोयल्स]] | P3Score2 = १३९/७ (२० ओभर) | P3Winner = | P3Margin = | P3Matchno= | P3Special= | FinalDate = २६ मे २०२४ |FinalSeed1 = Q1W |FinalSeed2 = Q2W | FinalVenue = [[चेन्नई]] | FinalTeam1 =''' [[कोलकाता नाइट राइडर्स]]''' | FinalScore1 = '''११४/२ (१०.३ ओभर)''' | FinalTeam2 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | FinalScore2 =११३ (१८.३ ओभर) | FinalWinner = | FinalMargin = | FinalMatchno= | FinalSpecial= }} === क्वालिफाएर १ === <section begin=match71/>{{Single-innings cricket match | date = २१ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | score1 = १५९ (१९.३ ओभर) | runs1 = राहुल त्रिपाठी ५५ (३५) | wickets1 = मिचेल स्टार्क ३/३४ (४ ओभर) | score2 = १६४/२ (१३.४ ओभर) | runs2 = श्रेयस ऐयर ५८[[not out|*]] (२४) | wickets2 = टि नटराजन १/२२ (३ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ८ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426309.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = अनिल चौधरी ({{flagicon|IND}}) र रोहन पण्डित ({{flagicon|IND}}) | motm = मिचेल स्टार्क (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match71}} '''क्वालिफाएर १''' | rain = | notes = }}<section end=match71/> === इलिमिनेटर === <section begin=match72/>{{Single-innings cricket match | date = २२ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = १७२/८ (२० ओभर) | runs1 = रजत पटिदार ३४ (२२) | wickets1 = अवेश खान ३/४४ (४ ओभर) | score2 = १७४/६ (१९ ओभर) | runs2 = यशस्वी जैसवाल ४५ (३०) | wickets2 = मोहम्मद सिराज २/३३ (४ ओभर) | result = राजस्थान रोयल्स ४ विकेटले विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426310.html Scorecard] | venue = नरेन्द्र मोदी स्टेडियम, [[अहमदाबाद]] | umpires = के एन अनन्तपदमनभन ({{flagicon|IND}}) र साइधर्शन कुमार ({{flagicon|IND}}) | motm = रविचन्द्रन अश्विन (राजस्थान रोयल्स) | toss = राजस्थान रोयल्सले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | round = {{anchor|match72}} '''इलिमिनेटर''' | rain = | notes = विराट कोहली (रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर) ले आइपिएल मा ८००० रन पुरा गरे।<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/ipl/virat-kohli-first-to-8000-runs-ipl-records-9345426/ |title=Virat Kohli becomes first batter to reach 8000 runs in IPL history |access-date=1 April 2024 |work=The Indian Express |access-date=22 May 2024}}</ref> }}<section end=match72/> === कवालिफाईर २ === <section begin=match73/>{{Single-innings cricket match | date = २४ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[राजस्थान रोयल्स]] | score1 = १७५/९ (२० ओभर) | runs1 = हेनरिच क्लासन ५० (३४) | wickets1 = अवेश खान ३/२७ (४ ओभर) | score2 = १३९/७ (२० ओभर) | runs2 = धुर्ब जुरेल ५६[[not out|*]] (३५) | wickets2 = सहबाज अहमद ३/२३ (४ ओभर) | result = सनराइजर्स हदराबाद ३६ रनले विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426311.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) र विरेन्दर शर्मा ({{flagicon|IND}}) | motm = सहबाज अहमद (सनराइजर्स हैदराबाद) | toss = राजस्थान रोयल्स ले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match73}} '''क्वालिफाएर २''' | rain = | notes = आइपिएल इतिहास मा सनराइजर्स हैदराबाद तेस्रो पटक फाइनल प्रवेश । }}<section end=match73/> ===फाइनल=== <section begin=match74/>{{Single-innings cricket match | date = २६ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | team2 = [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | score1 = ११३ (१८.३ ओभर) | runs1 = प्याट कमिन्स २४ (१९) | wickets1 = आन्द्रे रशेल ३/१९ (२.३ ओभर) | score2 = ११४/२ (१०.३ ओभर) | runs2 = वेङ्कटेश ऐयर ५२[[not out|*]] (२६) | wickets2 = प्याट कमिन्स १/१८ (२ ओभर) | result = कोलकाता नाइट राइडर्स ८ विकेटले विजयी । | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426312.html Scorecard] | venue = एम ए चिडम्बरम स्टेडियम, [[चेन्नई]] | umpires = जयरमन मदनगोपाल ({{flagicon|IND}}) र नितिन मेनन ({{flagicon|IND}}) | motm = मिचेल स्टार्क (कोलकाता नाइट राइडर्स) | toss = सनराइजर्स हैदराबादले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । | round = {{anchor|match74}} '''फाइनल''' | rain = | notes = सनराइजर्स हैदराबादले आइपिएल फाइनलमा न्युन स्कोर बनायो ।<ref>{{cite web |access-date=26 May 2024 |title=Sunrisers Hyderabad's 113 vs KKR the lowest score in IPL Final history: Check 5 weakest totals in league's title clashes |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sunrisers-hyderabads-113-vs-kkr-the-lowest-score-in-ipl-final-history-check-5-weakest-totals-in-leagues-title-clashes-101716736282808.html |website=Hindustan Times}}</ref> * कोलकाता नाइट राइडर्सले तेर्सो उपाधी जित्यो ।<ref>{{cite web |access-date=26 May 2024 |title=IPL 2024 Final: Kolkata Knight Riders registers comfortable win over Sunrisers Hyderabad, wins third title |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/ipl-2024-final-result-kolkata-knight-riders-beats-sunrisers-hyderabad-wins-third-title-after-10-years-scorecard/article68219328.ece |website=SportStar}}</ref> }}<section end=match74/> == तथ्यांक == {{Hatnote|Top 5 tiers in each category are listed}} === अधिक रन === * {{Color box|#FF8C00|border=darkgray}} '''ओरेन्ज क्याप विजेता ''' {| class="wikitable"style="text-align:left;font-size:90%; |- !रन !खेलाडी !टिम !{{Abbr|इनिङ |Innings}} !{{Abbr|उच्च स्कोर|High score}} !{{Abbr|एभरेज|Average}} !{{Abbr|SR|Strike Rate}} !{{Abbr|१००|Hundreds scored}}/{{Abbr|५०|Fiftys scored}} !{{Abbr|४|Fours hit}} !{{Abbr|६|Sixes hit}} |- style="background:#FF8C00" !style="background:#FF8C00"| {{nts|741}} | {{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] | [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | {{nts|15}} | {{nts|113[[Not out|*]]}} !style="background:#FF8C00"| {{nts|61.75}} | {{nts|154.69}} | {{nts|1}}/{{nts|5}} | {{nts|62}} | {{nts|38}} |- ! {{nts|583}} | {{cricon|IND}} रूतुराज गायकवाड | [[चेन्नई सुपर किङ्स]] | rowspan=2|{{nts|14}} | {{nts|108[[not out|*]]}} ! {{nts|58.30}} | {{nts|141.50}} | {{nts|1}}/{{nts|4}} | {{nts|58}} | {{nts|18}} |- ! {{nts|573}} | {{cricon|IND}} रियान पराग | [[राजस्थान रोयल्स]] | {{nts|84[[Not out|*]]}} ! {{nts|52.09}} | {{nts|149.21}} | {{nts|0}}/{{nts|4}} | {{nts|40}} | {{nts|33}} |- ! {{nts|567}} | {{cricon|AUS}} ट्राविस हेड | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | rowspan=2|{{nts|15}} | {{nts|102}} ! {{nts|40.50}} | {{nts|192.20}} | {{nts|1}}/{{nts|4}} | {{nts|64}} | {{nts|32}} |- ! {{nts|531}} | {{cricon|IND}} सञ्जु सामसन | [[राजस्थान रोयल्स]] | {{nts|86}} ! {{nts|48.27}} | {{nts|153.46}} | {{nts|0}}/{{nts|5}} | {{nts|48}} | {{nts|24}} |- | colspan="14" |<small>{{center|अन्तिम अपडेट २६ मे २०२४, स्रोत : ''ESPNcricinfo''<ref>{{Cite web |title=Indian Premier League, 2024 batting most runs career Records |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/indian-premier-league-2024-15940 |access-date=2024-05-06 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref>}}</small> |} === अधिक विकेट === * {{Color box|#D6ADFF|border=darkgray}} '''पर्पल क्याप विजेता''' {| class="wikitable"style="text-align:left;font-size:90%; |- !{{Abbr|विकेट|Wickets}} !खेलाडी !टिम !{{Abbr|इनिङ |Innings}} !{{Abbr|ओभर|Overs}} !{{Abbr|रन|Runs Conceded}} !{{Abbr|BBI|Best Bowling Innings}} !{{Abbr|एभरेज|Bowling Average}} !{{Abbr|इकोनोमी|Economy}} !{{Abbr|SR|Bowling Strike rate}} !{{Abbr|४ विकेट|Four wicket hauls}} !{{Abbr|५ विकेट|Five wicket hauls}} |- |- style="background:#D6ADFF" !style="background:#D6ADFF"|{{nts|24}} | {{cricon|IND}} हर्षल पटेल | [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] |{{nts|14}} | {{nts|49}} | {{nts|477}} | {{nts|3}}/{{nts|15}} !style="background:#D6ADFF"| {{nts|19.87}} | {{nts|9.73}} | {{nts|12.25}} | {{nts|0}} | {{nts|0}} |- ! {{nts|21}} | {{cricon|IND}} वरुण चक्रवर्ती | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | {{nts|14}} | {{nts|50}} | {{nts|402}} | {{nts|3}}/{{nts|16}} ! {{nts|19.14}} | {{nts|8.04}} | {{nts|14.28}} | {{nts|0}} | {{nts|0}} |- ! {{nts|20}} | {{cricon|IND}} जसप्रित बुमराह | [[मुम्बई इन्डियन्स]] |{{nts|13}} | {{nts|51.5}} | {{nts|336}} | {{nts|5}}/{{nts|21}} !{{nts|16.80}} | {{nts|6.48}} | {{nts|15.55}} | {{nts|0}} | {{nts|1}} |- ! rowspan=2| {{nts|19}} | {{cricon|IND}} टि नटराजन | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] |{{nts|14}} | {{nts|51.2}} | {{nts|465}} | {{nts|4}}/{{nts|19}} ! {{nts|24.47}} | {{nts|9.05}} | {{nts|16.21}} | {{nts|1}} | {{nts|0}} |- | {{cricon|IND}} हर्षित राना | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | {{nts|11}} | {{nts|42.1}} | {{nts|383}} | {{nts|3}}/{{nts|24}} ! {{nts|20.15}} | {{nts|9.08}} | {{nts|13.31}} | {{nts|0}} | {{nts|0}} |- | colspan="14" |<small>{{center|अन्तिम अपडेट: २६ मे २०२४, स्रोत: ''ESPNcricinfo''<ref>{{Cite web |title=Indian Premier League, 2024 bowling most wickets career Records |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/indian-premier-league-2024-15940 |access-date=2024-05-04 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref>}}</small> |} === अधिक मुल्यवान खेलाडी === {| class="wikitable"style="text-align:left;font-size:90%; |- !अङ्क !खेलाडी !टिम !म्याच |- ! {{nts|450.0}} | {{cricon|WIN}} सुनिल नारायण || [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] || rowspan=3|{{nts|15}} |- ! {{nts|315.5}} | {{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] || [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] |- !{{nts|274.0}} |{{cricon|AUS}} ट्रेविस हेड || rowspan=3|[[सनराइजर्स हैदराबाद]] |- !{{nts|273.5}} |{{cricon|IND}} अभिशेख शर्मा || rowspan=2|{{nts|16}} |- !{{nts|259.0}} | {{cricon|AUS}} प्याट कमिन्स |- | colspan="14" |<small>{{center|अन्तिम अपडेट: २६ मे २०२४, स्रोत: ''IPLT20''<ref>{{cite web|url=https://www.iplt20.com/stats/2024/playerPoints?stats_type=bowling|title=Indian Premier League 2024 Stats -Most Valuable Player|work=[[Indian Premier League]]|access-date=12 April 2024}}</ref>}}</small> |} === अधिक वाउण्डरी === {{div col}} {| class="wikitable"style="text-align:left;font-size:90%; |- ! colspan="4" |जम्मा चौका |- | colspan="4" style="text-align:center;" |'''{{nts|2,174}}''' |- ! चौका ! class="unsortable" |खेलाडी ! टिम ! इनिङ |- ! {{nts|64}} |{{cricon|AUS}} ट्राविस हेड ||[[सनराइजर्स हैदराबाद]] || {{nts|14}} |- !{{nts|62}} |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] || [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] || {{nts|15}} |- !{{nts|58}} |{{cricon|IND}} रूतुराज गायकवाड || [[चेन्नई सुपर किङ्स]] || {{nts|14}} |- !{{nts|54}} |{{cricon|IND}} यशस्वी जयसवाल || [[राजस्थान रोयल्स]] || {{nts|15}} |- !{{nts|50}} |{{cricon|WIN}} सुनिल नारायण || [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] || {{nts|14}} |- | colspan="5" |<small>{{center|अन्तिम अपडेट: २६ मे २०२४, Source: ''CricTracker''<ref>{{Cite web |title=IPL 2024 Most Fours {{!}} Most Fours in IPL 2024 Players List |url=https://www.crictracker.com/t20/ipl-indian-premier-league/stats/batting-most-fours/ |access-date=2024-05-01 |website=CricTracker |language=en}}</ref>}}</small> |} {| class="wikitable"style="text-align:left;font-size:90%; |- ! colspan="4" |जम्मा छक्का |- | colspan="4" style="text-align:center;" |'''{{nts|1,260}}''' |- ! छक्का ! class="unsortable" |खेलाडी ! टिम ! इनिङ |- ! {{nts|42}} |{{cricon|IND}} अभिशेख शर्मा || [[सनराइजर्स हैदराबाद]] || rowspan=3|{{nts|15}} |- ! rowspan=2|{{nts|38}} |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] || [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] |- |{{cricon|RSA}} हेनरिक क्लासेन || [[सनराइजर्स हैदराबाद]] |- ! {{nts|36}} |{{cricon|WIN}} निकोलस पुरन || [[लखनऊ सुपर जायन्ट्स]] || rowspan=2|{{nts|14}} |- ! {{nts|33}} |{{cricon|IND}} रियान पराग || [[राजस्थान रोयल्स]] |- | colspan="5" |<small>{{center|अन्तिम अपडेट: २६ मे २०२४, Source: ''CricTracker''<ref>{{Cite web |title=IPL 2024 Most Sixes {{!}} Most Sixes in IPL 2024 Players List |url=https://www.crictracker.com/t20/ipl-indian-premier-league/stats/batting-most-sixes/ |access-date=2024-05-01 |website=CricTracker |language=en}}</ref>}}</small> |} {{div col end}} ===सेशन समाप्ति अवार्ड === {| class="wikitable"style="font-size:95%; |- ! खेलाडी ! टिम ! अवार्ड ! पुरस्कार |- | नितिश कुमार रेड्डी | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | इमर्जिङ प्लेअर अफ द सेशन | {{INRConvert|10|l}} |- | ज्याक फ्रेसर म्याकगर्क | [[दिल्ली क्यापिटल्स]] | इलेक्ट्रिक स्टाइकर अफ द शेसन | {{INRConvert|10|l}}, ट्रफि र कार |- | [[सुनिल नारायण]] | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | अल्टिमेट फन्टासी प्लेअर अफ द शेसन | {{INRConvert|10|l}} र ट्रफि |- | अभिशेख शर्मा | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | अधिक छक्का | {{INRConvert|10|l}} र ट्रफि |- | ट्राविस हेड | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | अधिक चौका | {{INRConvert|10|l}} र ट्रफि |- | रमनदिप सिंह | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | क्याच अफ द शेसन | {{INRConvert|10|l}} र ट्रफि |- | प्याट कमिन्स | [[सनराइजर्स हैदराबाद]] | टिम फेअरप्ले अवार्ड | {{INRConvert|10|l}} |- | हर्षल पटेल | [[पन्जाब किङ्स|पञ्जाब किङ्स]] | पर्पल क्याप (अधिक विकेट) | {{INRConvert|10|l}} |- | [[विराट कोहली]] | [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर]] | ओरेन्ज क्याप (अधिक रन) | {{INRConvert|10|l}} |- | सुनिल नारायण | [[कोलकाता नाइट राइडर्स]] | मोस्ट भ्यालुएबल प्लेअर अफ द शेसन | {{INRConvert|10|l}} र ट्रफि |} *स्रोत : Sportstar<ref>{{cite web |access-date=27 May 2024 |date=27 May 2024 |title=IPL 2024 Final, Presentation Ceremony Full List of Awards: Sunil Narine gets Most Valuable Player of the Season; Virat Kohli wins Orange Cap |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/ipl-final-2024-full-list-of-award-winners-presentation-orange-purple-cap-mvp-sixes-fours-catch-emerging-player-fairplay/article68218334.ece |website=SportStar}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{इन्डियन प्रिमियर लिग}} [[श्रेणी:इन्डियन प्रिमियर लिगका संस्करणहरू]] gtl4qlywg4pcx5ycl1ldwgokoofz4pi 0 137074 1365601 1365013 2026-07-10T15:29:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365601 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=December 2023}} {{Infobox official post | post = मुख्य न्यायाधीश | body = भारत | type = Chief Justice | status = Presiding Judge | native_name = {{lang|hi-Latn|Bhārat kē Mukhya Nyāyādhīśa}} | insignia = Emblem of the Supreme Court of India.svg | insigniasize = 100px | insigniacaption = भारतीय सर्वोच्च न्यायालय का प्रतीक | flag = Flag of India.svg <!--please do not put presidential standard here, as the standard was replaced by the flag of India in 1971--> | flagsize = 150px | flagcaption = भारतको राष्ट्रीय ध्वज | flagborder = yes | image = Dhananjaya Yeshwant Chandrachud.jpg | incumbent = धनंजय यशवंत चंद्रचूड़ | incumbentsince = ९ नोभेम्बर २०२२ | department = सर्वोच्च न्यायालय | seat = [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालत]], [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]] | nominator = वरिष्ठताको आधारमा भारतका निवर्तमान प्रधानन्यायाधीश | appointer = [[भारतको राष्ट्रपति]] | termlength = ६५ वर्षको उमेरसम्म <ref>{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/judges.htm|title=Supreme Court of India - CJI & Sitting Judges|access-date=4 July 2015}}</ref> | constituting_instrument = भारतको संविधान (धारा १२४ के तहत) | formation = {{start date and age|df=yes|1950|01|28}} | first = एच. जे. कानिया (१९५०–१९५१)<ref>{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/rcji.htm|title=Supreme Court of India Retired Hon'ble the Chief Justices' of India|access-date=4 July 2015}}</ref> | abbreviation = CJI | salary = {{INRConvert|280000 }} (प्रति महिना)<ref name="salary hike for judges">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-high-court-judges-get-nearly-200-salary-hike/story-sRMnVUhOLqAgXJaVOf0VcN.html|title=Supreme Court, High Court judges get nearly 200% salary hike|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=30 January 2018|access-date=30 January 2018}}</ref> | residence = 5, Krishna Menon Marg, Sunehri Bagh, [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]]<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/delhi-confidential/caste-census-nitish-kumar-bihar-cm-delhi-confidential-7467557/|title=Delhi confidential: Mutual Praise|date=24 August 2021}}</ref> | website = {{URL|https://www.sci.gov.in/|sci.gov.in}} | succession = छैठौं {{small|(भारतीय मर्यादाक्रम मा)}} }} '''भारतको मुख्य न्यायाधीश''' ([[अन्तर्राष्ट्रिय संस्कृत लिप्यन्तरण वर्णमाला|IAST]] : ''{{Lang|hi-Latn|Bhārat kē Mukhya Nyāyādhīśa}}'') [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालतका]] [[प्रधान न्यायाधीश|मुख्य न्यायाधीशका]] साथै [[भारतीय न्यायपालिका|भारतीय न्यायपालिकाको]] सर्वोच्च पदका अधिकारी हुन्। [[भारतीय संविधान|भारतको संविधानले]] सर्वोच्च अदालतका २१ जना न्यायाधीशहरूको न्यायिक क्याबलको परामर्शमा निवर्तमान प्रधानन्यायाधीशले नियुक्ति गर्ने अधिकार [[भारतको राष्ट्रपति|भारतको राष्ट्रपतिलाई]] दिएको छ, अर्को प्रधान न्यायाधीश, जसले पैसठ्ठी वर्षको उमेर नपुग्दासम्म काम गर्नेछन् वा [[महाभियोग|महाभियोगको]] संवैधानिक प्रक्रिया द्वारा हटाईन्छ। परम्परा अनुसार वर्तमान प्रधानन्यायाधीशले सिफारिस गरेको नाम प्रायः सर्वोच्च अदालतको अर्को वरिष्ठ न्यायाधीश हुने गर्छ। तर, यो परम्परा दुई पटक भङ्ग भइसकेको छ। सन् १९७३ मा न्यायाधीश एएन रे तीनजना वरिष्ठ न्यायाधीशलाई हटाएर नियुक्त भए। साथै, १९७७ मा न्यायमूर्ति मिर्जा हमिदुल्लाह बेगलाई न्यायमूर्ति हंस राज खन्नालाई हटाएर मुख्य न्यायाधीश नियुक्त गरियो। सर्वोच्च अदालतको प्रमुखको हैसियतमा प्रधानन्यायाधीशले कानुनका महत्त्वपूर्ण मामिलाहरू सम्बोधन गर्न मुद्दाको बाँडफाँड र संवैधानिक इजलासको नियुक्तिको जिम्मेवारी लिन्छन।<ref>{{Cite news|url=http://www.livelaw.in/new-captain-ship-change-sailing-rules-soon/|title=New Captain Of The Ship, Change In Sailing Rules Soon?|last=Saxena|first=Namit|date=23 December 2016|work=Live Law|access-date=24 December 2016|language=en-US}}</ref> [[भारतीय संविधान|भारतको संविधानको]] धारा १४५ र १९६६ को सर्वोच्च अदालतको कार्यविधिको नियम अनुसार, प्रधानन्यायाधीशले अन्य न्यायाधीशहरूलाई सबै काम बाँडफाँड गर्दछ उनीहरूले यसलाई थप न्यायाधीशहरूको ठुलो बेन्चले हेर्नु आवश्यक भए कुनै पनि अवस्थामा उनीहरूलाई फिर्ता पठाउन बाध्य छन् (पुनविनियोजनको लागि)। प्रशासनिक पक्षमा प्रधानन्यायाधीशले रोस्टरको मर्मत राखान धारण, अदालतका पदाधिकारीहरूको नियुक्ति र सर्वोच्च अदालतको सुपरिवेक्षण र काम कारवाही सम्बन्धी सामान्य तथा विविध मामिलाहरू सम्हाल्छन्। ५०औँ र वर्तमान प्रधानन्यायाधीश धनन्जय वाई चन्द्रचुड हुन्। उनले ९ नोभेम्बर २०२२ मा भारतको ५०औँ मुख्य न्यायाधीशको रूपमा सपथ लिए <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=D.Y. Chandrachud is sworn in as 50th Chief Justice of India|date=2022-11-09|work=The Hindu|access-date=2022-11-09|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == नियुक्ति == वर्तमान प्रधानन्यायाधीशको अवकाश नजिकिँदै गर्दा कानून तथा न्याय मन्त्रालयले प्रधानन्यायाधीशसँग सिफारिस मागेको छ। अन्य न्यायाधीशहरूसँग पनि परामर्श हुन सक्छ। त्यसपछि सिफारिस प्रधानमन्त्री समक्ष पेश गरिन्छ, जसले राष्ट्रपतिलाई सल्लाह दिन्छ।<ref>{{Cite web |last=Ministry of Law and Justice |first=Department Of Justice |date=8 November 2021 |title=MEMORANDUM SHOWING THE PROCEDURE FOR APPOINTMENT OF THE CHIEF JUSTICE OF India AND JUDGES OF THE SUPREME COURT OF INDIA |url=https://doj.gov.in/memorandum-of-procedure-of-appointment-of-supreme-court-judges/}}</ref> == हटाउने == भारतको संविधानको धारा १२४(४) ले सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशलाई हटाउने कार्यविधि तोकेको छ जुन मुख्य न्यायाधीशहरूमा पनि लागु हुन्छ। प्रधानन्यायाधीश नियुक्त भइसकेपछि ६५ वर्षको उमेर नपुग्दासम्म प्रधानन्यायाधीश बहाल रहन्छ। संविधानमा कुनै निश्चित कार्यकाल तोकिएको छैन।{{स्रोत नखुलेको|date=September 2021}}</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2021)">उद्धरण आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> उहाँलाई निम्नानुसार [[भारतीय संसद|संसद]] द्वारा हटाउने प्रक्रिया मार्फत मात्र हटाउन सकिन्छ: {{Quote|संसदको प्रत्येक सदनले उक्त सदनको कुल सदस्य सङ्ख्याको बहुमतले समर्थन गरेको र कम्तीमा दुई जनाको बहुमतले सम्बोधन गरेपछि राष्ट्रपतिको आदेशमा बाहेक सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशलाई पदबाट हटाउन सकिने छैन। सो सदनका एक तिहाइ सदस्य उपस्थित र मतदानमा रहेका सदस्यहरूले सोही अधिवेशनमा दुर्व्यवहार वा असक्षमता प्रमाणित भएको आधारमा हटाउन राष्ट्रपतिसमक्ष पेश गरेका छन्।|धारा १२४(४), [[भारतीय संविधान]]|<ref name="Article 124, Constitution of India">{{cite web|title=Article 124, Constitution of India|url=http://www.vakilno1.com/bareacts/Constitution/S124.htm|publisher=Vakilno1.com|access-date=11 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226003752/http://vakilno1.com/bareacts/Constitution/S124.htm|archive-date=26 December 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314031734/http://www.vakilno1.com/bareacts/Constitution/S124.htm |date=14 March 2007 }}</ref>}} राष्ट्रपति (कार्य निर्वहन) ऐन, १९६९ <ref>{{Cite web |title=President Discharge of Functions Act 1969 Complete Act - Citation 134059 - Bare Act &#124; LegalCrystal |url=https://www.legalcrystal.com/act/134059/president-discharge-of-functions-act-1969-complete-act }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626164651/https://www.legalcrystal.com/act/134059/president-discharge-of-functions-act-1969-complete-act |date=2020-06-26 }}</ref>  ले राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति दुवैको पद रिक्त भएको अवस्थामा भारतको प्रधानन्यायाधीशले भारतको राष्ट्रपतिको रूपमा काम गर्नेछ भनी निर्दिष्ट गर्दछ। [[जाकिर हुसेन (राजनीतिज्ञ)|राष्ट्रपति जाकिर हुसैनको]] कार्यकालमा निधन भएपछि उपराष्ट्रपति भीभी गिरीले अध्यक्षको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। पछि गिरीले उपाध्यक्ष पदबाट राजीनामा दिएका थिए। त्यसपछि प्रधानन्यायाधीश [[मुहम्मद हिदायतुल्लाह|मोहम्मद हिदायतुल्लाह]] भारतको कार्यवाहक राष्ट्रपति बने। महाधिवेशन अनुसार सर्वोच्च अदालतका वरिष्ठतम न्यायाधीश कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश हुने भएका छन्। नवनिर्वाचित राष्ट्रपतिले एक महिनापछि पदभार ग्रहण गरेपछि, न्यायमूर्ति हिदायतुल्लाहलाई भारतको प्रधानन्यायाधीशको रूपमा फिर्ता गरियो। == पारिश्रमिक == [[भारतीय संविधान|भारतको संविधानले]] प्रधानन्यायाधीशको पारिश्रमिक र सेवाका अन्य सर्तहरू निर्धारण गर्ने अधिकार [[भारतीय संसद|भारतको संसदलाई]] दिएको छ। तदनुसार ''सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू (तलब र सेवाका सर्तहरू) ऐन, ११५८'' मा यस्तो व्यवस्था गरिएको छ।<ref name="HC and SC Judges Salaries and Conditions of Service Amendment Bill 2008">{{Cite web |title=The High Court and Supreme Court Judges Salaries and Conditions of Service Amendment Bill 2008 |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/1230018357/1230018357_The_High_Court_and_Supreme_Court_Judges__Salaries_and_Conditions_of_Service__Amendment_Bill__2008.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822023037/http://www.prsindia.org/uploads/media/1230018357/1230018357_The_High_Court_and_Supreme_Court_Judges__Salaries_and_Conditions_of_Service__Amendment_Bill__2008.pdf |archive-date=22 August 2017 |access-date=23 July 2012 |publisher=PRS India }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822023037/http://www.prsindia.org/uploads/media/1230018357/1230018357_The_High_Court_and_Supreme_Court_Judges__Salaries_and_Conditions_of_Service__Amendment_Bill__2008.pdf |date=22 August 2017 }}</ref><ref name="SC Judges (Salaries and Conditions of Service) Act 1958">{{Cite web |title=Supreme Court Judges (Salaries and Conditions of Service) Act 1958 |url=http://mha.nic.in/pdfs/SC%28salary_and_condition_of_services%29act_1958.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104092701/http://mha.nic.in/pdfs/SC%28salary_and_condition_of_services%29act_1958.pdf |archive-date=4 January 2011 |access-date=23 July 2012 |publisher=Ministry of Home Affairs, India }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104092701/http://mha.nic.in/pdfs/SC%28salary_and_condition_of_services%29act_1958.pdf |date=4 January 2011 }}</ref> यो पारिश्रमिक छैटौँ केन्द्रीय वेतन आयोगको सिफारिस पछि २००६-२००८ मा परिमार्जन गरिएको थियो।<ref>{{Cite book|date=2008|url=https://www.prsindia.org/uploads/media/vikas_doc/docs/1241592662~~1230018357_The_High_Court_and_Supreme_Court_Judges__Salaries_and_Conditions_of_Service__Amendment_Bill__2008.pdf|access-date=17 December 2018|title=Archived copy|archive-date=26 June 2020}}</ref> २०१६ को सातौँ तलब आयोग अनुसार तलब परिमार्जन गरिएको छ <ref>{{Cite web |title=Pay, Allowance and Pension {{!}} Department of Justice {{!}} India |url=https://doj.gov.in/pay-allowance/ |access-date=2022-08-27 |language=en-US}}</ref> == प्रधानन्यायाधीशहरूको सूची == == यो पनि हेर्नुहोस् == * कलेजियम प्रणाली * [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालत]] * भारतको उच्च अदालतहरू * भारतमा न्यायाधिकरणहरू * [[भारतीय न्यायपालिका|भारतको न्यायपालिका]] * [[भारतीय संविधान|भारत का संविधान]] * भारतका मुख्य न्यायाधीशहरूको सूची * राष्ट्रिय न्यायिक नियुक्ति आयोग * भारतमा ऐतिहासिक अदालतका निर्णयहरूको सूची === वर्तमान न्यायपालिका === * वर्तमान भारतीय प्रधान न्यायाधीशहरूको सूची * भारतको सर्वोच्च अदालतका वर्तमान न्यायाधीशहरूको सूची == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{Commons category-inline|Chief Justices of India}} * [http://supremecourtofindia.nic.in Official website of Supreme Court of India] {{Chief Justices of India}}{{Judiciary of India}} 9qk7f0yndhn9rnwcy399z5hy84yhymu 0 140762 1365634 1355866 2026-07-11T00:35:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365634 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = 300 | image = 300poster.jpg | alt = Theatrical release poster of 300 | caption = Theatrical release poster | director = [[ज्याक स्नाइडर]] | screenplay = {{Plainlist| * ज्याक स्नाइडर * कर्ट जोनस्ट्याड * माइकल बी गर्डन }} | based_on = {{Based on|''300 (कमिक)''|[[फ्र्याक मिलर]]|[[लिन भार्ली]]}} | producer = {{Plainlist| * जियानी नुन्यारी * मार्क क्यान्टन * बर्नी गोल्डम्यान * जेफ्री सिल्भर }} | starring = {{Plainlist| <!-- Per billing block --> * [[जेरार्ड बट्लर]] * [[लीना हेडी]] * [[David Wenham]] * [[Dominic West]] }} | cinematography = ल्यारी फङ | editing = विलियम होइ | music = टेलर बेट्स | production_companies = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Virtual Studios]] * Atmosphere Pictures }} | distributor = [[वार्नर ब्रोस पिक्चर्स]] | released = {{Film date|2006|12|09|[[Butt-Numb-A-Thon]]|2007|03|09|United States}} | runtime = ११७ मिनेट<!--Theatrical runtime: 116:33--><ref>{{cite web |url=https://bbfc.co.uk/releases/300-2 |title=''300'' (15) |work=[[British Board of Film Classification]] |date=February 22, 2007 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916215725/http://www.bbfc.co.uk/releases/300-2 |archive-date=September 16, 2016 |url-status=live |df=mdy-all}}</ref> | country = संयुक्त राज्य अमेरिका | language = अंग्रेजी | budget = $६० मिलियन<ref>{{cite magazine |last=Corliss |first=Richard |url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1598977,00.html |title=7 Reasons Why ''300'' Is a Huge Hit |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=March 14, 2007 |access-date=November 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015045748/http://www.time.com/time/arts/article/0%2C8599%2C1598977%2C00.html |archive-date=October 15, 2008 |url-status=dead |df=mdy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015045748/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1598977,00.html |date=October 15, 2008 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/300-(2007)#tab=summary |title=300 (2007) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=December 29, 2020}}</ref> | gross = $४५६ मिलियन <ref name="BOM">{{cite web |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm |title=300 |work=[[Box Office Mojo]] |access-date=March 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313045025/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm |archive-date=March 13, 2009 |url-status=live |df=mdy}}</ref> }}[[चित्र:Dragon_Con_2013_Parade_-_300_-_Spartans_(9678103283).jpg|पाठ=Dragon_Con_2013_Parade_-_300_-_Spartans_(9678103283)|अङ्गुठाकार|227x227पिक्सेल]] '''''300''''' सन् २००६ मा प्रदर्शित एक एपिक ऐतिहासिक एक्शन अमेरिकी चलचित्र हो <ref>{{Cite web |last=Snyder |first=Zack |title=300 (2007) |url=https://www.allmovie.com/movie/300-v334031 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127094129/https://www.allmovie.com/movie/300-v334031 |archive-date=January 27, 2019 |access-date=January 26, 2019 |website=[[AllMovie]]}}</ref> ज्याक स्नाइडरद्वारा निर्देशित यो चलचित्रको पटकथा फ्र्याक मिलर र लिन भार्लीद्वारा रचित सन् १९९८ को उही नामको कमिकमा आधार भाई ज्याक स्नाइडर, कर्ट जोनस्ट्याड र माइकल बीले लेखेका थिए। यो फिल्म, यसको स्रोत सामग्री जस्तै, ग्रीक-फारस युद्धहरूमा थर्मोपाइलाको युद्धको काल्पनिक पुन: वर्णन हो। कथा राजा लियोनिडास ([[जेरार्ड बट्लर|जेरार्ड बटलर]]) को वरिपरि घुम्छ, जसले ३०० स्पार्टनहरूलाई [[अखामनी साम्राज्य|फारसी]] "भगवान-राजा" जेरक्सेस ( रोड्रिगो सान्तोरो ) र ३ लाख भन्दा बढी सैनिकहरूको आक्रमणकारी सेनाको बिरूद्ध लड्न नेतृत्व गरेका थिए । लडाइँ बढ्दै जाँदा, रानी गोर्गो ( लेना हेडे ) [[स्पार्टा]]मा आफ्नो पतिको लागि समर्थन जुटाउने प्रयास गरेकी थिइन् । कथा स्पार्टन सिपाही डिलियोस ( डेभिड वेनहम ) द्वारा [[भोइस-ओभर]]द्वारा फ्रेम गरिएको छ। यस कथा प्रविधी मार्फत, ऐतिहासिक काल्पनिक विधा भित्र ''300 लाई'' राखेर, विभिन्न काल्पनिक जीवहरू प्रस्तुत गरिएको छ । ''300 लाई'' मूल कमिक्सको इमेजरी नक्कल गर्नको लागि प्रायः सुपरइम्पोजिसन क्रोमा कि प्रविधिद्वारा रेकर्ड गरिएको थियो। ==सारांश== सन् ४७९ ईसा पूर्व, [[थेर्मोपाइलेयको युद्ध]] को एक साल पछि, डिलिओस, नामक प्राचीन स्पार्टा पैदल सैनिक, [[लियोनाइडस]] प्रथमको बाल्यकाल देखि लिएर स्पार्टा रितिरिवाज अनुसार उनी राजा बनेको सम्मको सनाउँछन्। डिलिओसको कथा जारी रहन्छ , जस अनुसार एक [[फारसी भाषा|फारसी]] दूत स्पार्टामा राजा जेर्किएसको आदेश द्वारा "जमीन र पानी" को माग गर्छन्, अन्यथा इन्कार गर्दा हुने परिणामको धम्की दिन्छ; स्पार्टा यसको प्रयुत्तरमा दूत र उसका सिपाहिहरूलाई लात मारी इनारमा खसैदिन्छन् । लियोनाइडस तब एफर्स नामक पंडे-पुजारिसँग मिल्न जान्छ , ताकि ऊ बिशाल फारसी सेनालाई सीमाद्वार देखि पछडी हटाउन सक्ने रणनीति बताउन सकुन्; योजना अनुसार ऊ खोचमा यस्तो पार्कहाल बनाउनेछन् जसबाट फारसी सेनाको फौज चट्टान र समुद्रको बाटोमा फस्नेछन् । एफर्स परामर्शको लागी अरेकलको भविष्यवाणी सुन्छन्न्, जो आफ्नो आदेश दिन्छन् कि कार्निया सम्यमा स्पार्टालाई युद्ध गर्नु गलत हुनेछ । लियोनाइडस रिसाएर फर्कन्छ , त्यसपछि जेर्किएस को दूत आउँछ र एफर्सलाईइ उनको सहयोगको लागी इनाम दिन्छ । == निर्माण == === विकास === सयौं ढाल, भाला र तरवारहरू बनाउन दुई महिनाको प्री-प्रोडक्शन आवश्यक थियो, जसमध्ये केही ''ट्रोय'' र ''अलेक्ज्याण्डर''बाट पुन: प्रयोग गरिएको थियो। जीवहरू जोर्डु स्केलद्वारा डिजाइन गरिएको थियो, <ref>{{Cite news|url=http://www.surrealaward.com/avatar/bioschellj.shtml|title=Jordu Schell: Avatar Lead Characters Designer|work=Avatar Movie Zone|access-date=December 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902135203/http://www.surrealaward.com/avatar/bioschellj.shtml|archive-date=September 2, 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902135203/http://www.surrealaward.com/avatar/bioschellj.shtml |date=September 2, 2009 }}</ref> र एक एनिमेट्रोनिक ब्वाँसो र तेह्र एनिमेट्रोनिक घोडाहरू सिर्जना गरिएको थियो। कलाकारहरूले स्टन्टम्यानसँगै तालिम लिए, र स्नाइडर पनि यसमा सामेल भए। फिल्मको लागि ६०० भन्दा माथि भेषभूशाहरू, विभिन्न पात्रहरू र फारसी सिपाहीहरूको लाशहरूको लागि व्यापक प्रोस्थेटिक्सहरू सिर्जना गरिएको थियो। शान स्मिथ र मार्क रापापोर्टले व्यक्तिगत पात्रहरूको लुक डिजाइन गर्न, र प्रोस्थेटिक मेकअप इफेक्टहरू, प्रोप्स, हतियारहरू र उत्पादनको लागि आवश्यक डमी शरीरहरू उत्पादन गर्न पूर्व-उत्पादनमा स्नाइडरसँग साथ काम गरे। <ref name="SHH set visit">{{Cite news|url=http://www.superherohype.com/news/300news.php?id=5064|title=''300'': The Set Visit!|last=Edward|first=Douglas|date=January 5, 2007|work=SuperHeroHype.com|access-date=March 17, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070317195944/http://www.superherohype.com/news/300news.php?id=5064|archive-date=March 17, 2007}}</ref> === छायांकन === ''300'' अक्टोबर १७, २००५ मा मोन्ट्रियलमा सक्रिय निर्माण चरणमा प्रवेश गर्‍यो , <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/article/VR1117927548.html?categoryid=13&cs=1|title=''300'' counts for WB|last=McClintock|first=Pamela|date=May 15, 2005|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=October 29, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205092917/http://www.variety.com/article/VR1117927548.html?categoryid=13&cs=1|archive-date=February 5, 2007|last2=Fleming|first2=Michael}}</ref> र ६० दिनको अवधिमा <ref name="SHH set visit"/> <ref name="sharp">{{Cite web |last=Brown |first=Chris |date=September 9, 2006 |title=Zack Snyder on keeping ''300'' sharp |url=http://www.comics2film.com/StoryFrame.php?f_id=21972 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026110518/http://www.comics2film.com/StoryFrame.php?f_id=21972 |archive-date=October 26, 2006 |access-date=March 22, 2007 |website=Comics2Film.com}}</ref> बजेटमा $६० मिलियनको बजेटमा शूट गरियो। <ref>{{Cite news|url=https://variety.com/article/VR1117930401.html?categoryid=13&cs=1&query=%22frank+miller%22&display=frank+miller|title=Warners bets a bundle on swords-and-CGI ''300''|last=McClintock|first=Pamela|date=October 9, 2005|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=October 29, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107134708/http://www.variety.com/article/VR1117930401.html?categoryid=13&cs=1&query=%22frank+miller%22&display=frank+miller|archive-date=November 7, 2006}}</ref> डिजिटल ब्याकलट प्रविधिको प्रयोग गर्दै, स्नाइडरले ब्लुस्क्रिन प्रयोग गरेर मोन्ट्रियलको हालको बन्द आइसस्टोर्म स्टुडियोमा शूट गरियो। == स्वागत == === बक्स अफिस === ''300'' मार्च ९, २००७ मा उत्तरी अमेरिकामा दुवै परम्परागत र आइ म्याक्स IMAX थिएटरहरूमा रिलीज गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.keyt.com/entertainment/5361406.html|title=Movie '300' to Be Simultaneously Released as IMAX Film|date=January 25, 2007|work=[[KEYT-TV]]|access-date=December 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930145024/http://www.keyt.com/entertainment/5361406.html|archive-date=September 30, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930145024/http://www.keyt.com/entertainment/5361406.html |date=September 30, 2011 }}</ref> यसले आफ्नो उद्घाटन दिनमा $२८,१०६,७३१ कमायो र सप्ताहन्त आखिरी सम्ममा $७०,८८५,३०१ भयो । , <ref>{{Cite news|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm|title=300|date=March 11, 2007|work=Box Office Mojo|access-date=March 11, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309123413/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=300.htm|archive-date=March 9, 2007}}</ref> === ऐतिहासिक शुद्धता === === इरानी आलोचना === यसको उद्घाटनदेखि, ''300 ले'' यसको फारसीहरूको चित्रणमा विवाद पनि निम्त्यायो। इरानी सरकारका अधिकारीहरूले <ref> {{Cite news|url=https://variety.com/article/VR1117961560.html?categoryid=13&cs=1|title=Iran president irked by ''300''|last=Jaafar|first=Ali|date=March 21, 2007|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=March 24, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714023036/http://www.variety.com/article/VR1117961560.html?categoryid=13&cs=1|archive-date=July 14, 2007}}</ref> फिल्मको निन्दा गरेका छन्। <ref name="metimes.com">{{Cite news|url=http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20070313-083328-5668r|title=Iran outraged by Hollywood war epic "300"|date=March 13, 2007|work=Middle East Times|access-date=April 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926231125/http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20070313-083328-5668r|archive-date=September 26, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231125/http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20070313-083328-5668r |date=September 26, 2007 }}</ref> <ref name="Iran condemns Hollywood war epic">{{Cite web |date=March 13, 2007 |title=Iran condemns Hollywood war epic |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6446183.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070315182343/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6446183.stm |archive-date=March 15, 2007 |access-date=March 13, 2007 |website=BBC News}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/22/AR2007032201743.html?nav=rss_artsandliving/entertainmentnews|title=Iran's U.N. Mission Outraged at ''300''|last=Lederer|first=Edith M.|date=March 22, 2007|work=The Washington Post|access-date=August 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111082709/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/22/AR2007032201743.html?nav=rss_artsandliving%2Fentertainmentnews|archive-date=November 11, 2012|author-link=Edith Lederer}}</ref> फिल्मका केही दृश्यहरूले दानव -जस्तै र अन्य काल्पनिक प्राणीहरूलाई [[इरान|फारसी]] सेनाको अंगको रूपमा चित्रण गर्दछ, र फारसी राजा जारक्सेस प्रथमको काल्पनिक चित्रणलाई [[फेम् पुरुषता]] रूपमा आलोचना गरिएको छ। <ref>{{Cite web |last=Peneaud |first=François |last2=Palmer |first2=Joe |title=Frank Miller and 300's Assault on the Gay Past |url=http://www.afterelton.com/movies/2007/3/300-2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309152747/http://www.afterelton.com/movies/2007/3/300-2.html |archive-date=March 9, 2007 |access-date=March 18, 2007 |website=AfterElton.com Gay and Bisexual Men in Entertainment and the Media}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=8392|title=300 Movie Review, Sweating it out at the Hot Gates|last=Morris|first=Wesley|date=March 9, 2007|work=[[The Boston Globe]]|access-date=March 19, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320063140/http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=8392|archive-date=March 20, 2007}}</ref> फिल्ममा गरिएको पुरातन [[इरान|फारसीहरू]]को चित्रणले [[इरान|इरानमा]] विशेष गरी कडा प्रतिक्रिया निम्त्यायो। विभिन्न इरानी अधिकारीहरूले फिल्मको निन्दा गरेका छन्। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2007/mar/15/film.iran|title=Spartans film is psychological war, says Iran|last=Tait|first=Robert|date=March 15, 2007|work=The Guardian|access-date=April 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831040312/http://www.theguardian.com/world/2007/mar/15/film.iran|archive-date=August 31, 2013|location=London}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8512220430|title=Movie "300" an Insult to Iranians|date=March 13, 2007|work=[[Fars News Agency]]|access-date=March 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070923081259/http://english.farsnews.com/newstext.php?nn=8512220430|archive-date=September 23, 2007}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2007/mar/14/iran.film|title=Iran accuses Hollywood of "psychological warfare"|last=Tait|first=Robert|date=March 14, 2007|work=The Guardian|access-date=April 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831040209/http://www.theguardian.com/world/2007/mar/14/iran.film|archive-date=August 31, 2013|location=London}}</ref> इरानी एकेडेमी अफ द आर्ट्सले [[युनेस्को]]मा फिल्मको विरुद्ध औपचारिक उजुरी पेश गर्‍यो र यसलाई इरानको ऐतिहासिक पहिचानमाथि हमला भनेको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.payvand.com/news/07/mar/1224.html|title=Iranian Academy of Arts to submit UNESCO declaration against ''300''|date=March 16, 2007|work=Payvand News|access-date=March 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929102608/http://www.payvand.com/news/07/mar/1224.html|archive-date=September 29, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102608/http://www.payvand.com/news/07/mar/1224.html |date=September 29, 2007 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2007/03/070317_an-unesco-300.shtml|title=Iran complains to UNESCO|date=March 18, 2007|work=BBC|access-date=March 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320013559/http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2007/03/070317_an-unesco-300.shtml|archive-date=March 20, 2007}}</ref> संयुक्त राष्ट्रका लागि इरानी मिशनले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै फिल्मको विरोध गरेको छ, <ref>{{Cite web |date=March 22, 2007 |title=Iran's UN mission: Movie 300 is full of deliberate distortions |url=http://www2.irna.com/en/news/view/line-22/0703228683135650.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070325071308/http://www2.irna.com/en/news/view/line-22/0703228683135650.htm |archive-date=March 25, 2007 |access-date=March 23, 2007 |website=Islamic Republic News Agency}}</ref> र फ्रान्स, <ref>{{Cite web |date=March 22, 2007 |title=Embassy of Iran Protests at Screening of ''300'' Film in France |url=http://english.farsnews.ir/newstext.php?nn=8601020055 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704044353/http://english.farsnews.com/newstext.php?nn=8601020055 |archive-date=July 4, 2007 |access-date=March 23, 2007 |website=Fars News Agency}}</ref> [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]], <ref>{{Cite web |date=March 30, 2007 |title=IRI slams ''300'' show in Thailand |url=http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=234151&n=16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080522054750/http://www.iribnews.ir/Full_en.asp?news_id=234151&n=16 |archive-date=May 22, 2008 |access-date=April 17, 2010 |website=IRIB News}}</ref> टर्की, <ref>{{Cite news|url=http://www.ntv.com.tr/news/403241.asp|title=İran'ın '300'e tepkisi sürüyor|date=March 27, 2007|work=NTV|access-date=March 28, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070422155352/http://www.ntv.com.tr/news/403241.asp|archive-date=April 22, 2007|language=tr}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223150120/http://www.ntv.com.tr/news/403241.asp |date=December 23, 2007 }}</ref> र [[उज्बेकिस्तान|उज्वेकिस्तानमा]] इरानी दूतावासहरूले यसको प्रदर्शनको विरोध गरेका छन्। <ref>{{Cite web |date=April 1, 2007 |title=Embassy protests to screening of anti-Iranian movie in Uzbekistan |url=http://www2.irna.ir/en/news/view/line-16/0704018548200207.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930222405/http://www2.irna.ir/en/news/view/line-16/0704018548200207.htm |archive-date=September 30, 2007 |access-date=April 1, 2007 |website=[[Islamic Republic News Agency]]}}</ref> यो चलचित्रलाई अमेरिकी प्रचारका रुपमा हेरेर इरानमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । <ref>{{Cite web |date=March 22, 2007 |title='300'&nbsp;– Fact or Fiction? |url=http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/300_fact_or_fiction.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613154251/http://www.realclearpolitics.com/articles/2007/03/300_fact_or_fiction.html |archive-date=June 13, 2011 |website=RealClear Politics}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:वार्नर ब्रोसका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:Articles with hAudio microformats]] [[श्रेणी:सन् २००६ का चलचित्रहरू]] 67ezqqcdey0sv2ku6cpr033qgfgrobb 0 146014 1365630 1301105 2026-07-10T23:27:57Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[क्यामरुन]]मा ठिक गर्दै 1365630 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[क्यामरुन]] 5cd5uvt4fopcm4876uc02gnyqlgmnx7 0 146649 1365628 1362078 2026-07-10T23:07:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365628 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |incumbent=२६ भदौ २०८२-वर्तमान | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = Hon. Sushila Karki (profile).jpg | date_formed = २६ भदौ २०८२ | date_dissolved = | government_head_title = प्रधानमन्त्री | government_head = [[सुशीला कार्की]] | state_head_title = राष्ट्रपति | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | former_members_number = | total_number = | political_party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | legislature_status = [[नेपालको अन्तरिम सरकार]] | opposition_cabinet = | opposition_party = | opposition_leader = | election = | legislature_term = | outgoing_formation = | previous = [[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] }} '''सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२''' [[नेपाल]]को वर्तमान मन्त्रिपरिषद् हो। [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|नेपाली युवा र गतिविधिहरूको व्यापक विरोध]]पछि २६ भदौ २०८२ मा [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा नेपालको अन्तरिम सरकार गठन भएको थियो। २६ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद विघटन]] भएपछि, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|आम चुनाव पछि नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त नभएसम्म अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]] पदमा रहनेछ।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title='जेन जी' ले चयन गरेर अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न सिफारिस गरेका सुशीला कार्की हो हुन्? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c04qzpl16eeo |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=बीबीसी नेपाली |language=नेपाली}}</ref> संवत् २०८२ भदौ २७ गते गठित मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रधानमन्त्री [[सुशीला कार्की]]को सिफारिसमा २०८२ साल भदौ ३० गते मन्त्रीहरूको नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन गरी राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]द्वारा ३ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। जस अनुसार [[रामेश्वर खनाल]]ले अर्थ मन्त्रालय, [[कुलमान घिसिङ]]ले ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय र सहरी विकास मन्त्रालय तथा [[ओम प्रकाश अर्याल]]ले गृह मन्त्रालय र कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://president.gov.np/%e0%a4%ae%e0%a5%8c%e0%a4%9c%e0%a5%81%e0%a4%a6%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be-6/ |title=मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन तथा शपथ |last= |first= |date=2025-09-15 |website=https://president.gov.np/ |publisher= |access-date=2025-09-15 |quote=}}</ref> == पृष्ठभूमि == {{मुख्य|नेपालमा जेन जी आन्दोलन}} प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]को नेतृत्वमा भएको भ्रष्टाचार र नेतृत्व विरुद्धको ठुलो स्तरको निराशाले आन्दोलनको जन्म दिएको थियो। अन्ततः [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|जेन जी आन्दोलन]]मा परिणत भएको थियो जसले विद्यमान सरकारको राजीनामा र स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको निरीक्षण गर्न सक्ने सङ्क्रमणकालीन नेतृत्व चाहन्थ्यो। बढ्दो दबाबसँगै, २७ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] विघटन गरिएको थियो। प्रतिक्रियामा, राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]ले नेपालमा प्रधानन्यायाधीश र सरकार प्रमुख दुवै बन्ने पहिलो महिला [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार नियुक्त गरेका थिए। यो अन्तरिम सरकारलाई देशलाई स्थिर बनाउने र आम चुनावको तयारी गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-09-12 |title=सुशीला कार्कीको मिसन-०८२|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764411/sushila-karkis-mission-082 |access-date=३१ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> == निर्वाचन == कार्कीलाई प्रदर्शनकारीहरूले सामाजिक सञ्जाल [[डिस्कर्ड]]मा एक मतदान मार्फत नेपालका अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा चयन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://clickmandu.com/2025/09/410866.html |title=सामाजिक सञ्जालमा भोटिङ गरेर प्रधानमन्त्री छान्ने विश्वको पहिलो देश बन्यो नेपाल! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२६ भदौ २०८२}}</ref> उनको नियुक्ति [[नेपाली सेना]]सँगको वार्तामा सहमति गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२६ भदौ २०८२ |title=जेनजी भर्चुअल बैठक: बालेन सम्पर्कमा आउन चाहेनन्, सुशीला कार्की सरकारको नेतृत्व गर्न तयार|url=https://clickmandu.com/2025/09/410316.html |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> ''र्‍यान्डम नेपाली'' अर्थात् राष्ट्रविमोचन तिमल्सिनाले उनले कहिल्यै यो पदको लागि दाबी नगरेको बताएका थिए।<ref>{{Cite instagram |postid=DObKir6Eoq4 |user=random.nepali |title=Regardig news of me vying for interim head position! Not true! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२८ भदौ २०८२ }}</ref> {{Election results |cand1='''[[सुशीला कार्की]]'''|votes1=3833 |cand2=राष्ट्रविमोचन तिमिल्सिना{{efn|[[युट्युब]], [[इन्स्टाग्राम]] जस्ता सामाजिक सञ्जाल र उनको पोडकास्ट उनी "यादृच्छिक नेपाली" भनेर चिनिन्छन्।}}|votes2=2022 |cand3=सागर ढकाल|votes3=1098 |cand4=[[हर्क साम्पाङ]]|votes4=487 |cand5=[[महावीर पुन]]|votes5=273 |source=<ref>{{Cite news |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763360/discord-where-the-genji-movement-spread |title=डिस्कर्ड : जहाँबाट फैलियो जेनजी आन्दोलन |date=२६ भदौ २०८२|access-date=२७ भदौ २०८२ |newspaper=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> }} == मन्त्रीहरू == {| class="wikitable mw-collapsible" !क्रम !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2"|राजनीतिक दल !पृष्ठभुमि !पदभार ग्रहण !पद छोडेको !वेबसाइट |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''प्रधानमन्त्री''' |- |१ |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[सुशीला कार्की]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|पूर्व प्रधानन्यायाधीश]] |२६ भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू''' |- |२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर खनाल]]<ref name=":0">{{Cite web |title=नवनियुक्त मन्त्रीहरुको शपथ साढे ११ बजे |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/15/202509151757906467.html |access-date=2025-09-15 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व अर्थसचिव |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://mof.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |३ |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[जगदीश खरेल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पत्रकार |६ असोज २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://mocit.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602180315/https://mocit.gov.np/ |date=2025-06-02 }} |- |४ |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[ओमप्रकाश अर्याल]]<ref name=":0" /> | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |अधिवक्ता |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |५ |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |राजेन्द्रसिंह भण्डारी | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व प्रहरी अतिरिक्त महानिरिक्षक |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |६ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |बालानन्द शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२०८२ पुस ११ |बहालवाला |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |७ |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mowss.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |कुमार इङ्नाम | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |कानुन विशेषज्ञ |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |९ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://moics.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१० |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |श्रद्धा श्रेष्ठ | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |नेपाल पर्यटन बोर्डकी वरिष्ठ प्रबन्धक |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |११ |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय (नेपाल)|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेविप्रा]]को पूर्व कार्यकारी निर्देशक |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.mopit.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१२ |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |बब्लु गुप्ता | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://moys.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१३ |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] मन्त्री |सुधा शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |बहालवाला |[https://mohp.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१४ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.moljpa.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१५ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१६ |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपन्छी विकास]] मन्त्री |[[मदन परियार]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१७ |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[महावीर पुन]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |वैज्ञानिक |२o८२ असोज ६ |६ माघ २०८२ |[https://www.moest.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१८ |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री | | | | | | |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१९ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]]<ref name=":0" /> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moewri.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117110112/https://www.moewri.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- |२० |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- |२१ |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |माधव चौलागाई | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |२२ |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moud.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="9" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=को हुन् सुशीला कार्की ? |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/177669/2025-09-13 |access-date=२८ भदौ २०८२ |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=शीलतनिवासको खण्डहर भवन बाहिर तीन मन्त्रीले लिए शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764903/three-ministers-take-oath-outside-the-dilapidated-building-of-sheelat-niwas |access-date=३० भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> |} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 8adm8idrmyk6jvxbvsyr8aqpdx6u8z0 0 150240 1365644 1356086 2026-07-11T04:54:56Z Bishaldev100 28807 1365644 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] | owner = जाजरकोटी राजा (बि.स १८२५-२०४२ )<br>नेपाल सरकार (बि.स २०४२ -) | floor_count = 4 }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ।<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> जाजरकोट दरबारमा बसेर सात राजाले शासन गरे। यही दरबारबाट प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का दुई छोरी जगती र दीर्घकुमारीको विसं १९२६ सालमा जाजरकोटका २०औं राजा नरेन्द्रविक्रम शाहसँग विवाह भयो। यो दरबारमा ऐतिहासिक काष्ठकला देख्न सकिन्छ। २५० वर्षभन्दा पुराना इँटा, झ्यालढोका, शयन–शृंगार कक्षदेखि होमहोमादि गर्ने स्थान अहिले पनि छन्। ब्रिटिश सरकारले जंगबहादुरलाई बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर फिर्ता दिंदा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न जुद्धोदल शाहको कमान्डमा ५०० सैनिक यही दरबारबाट गएका थिए। दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्प र [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०|जाजरकोट भूकम्प]]ले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 3adzc0bij6ft9jbej3f1a8ch5eygyu2 1365674 1365644 2026-07-11T07:12:17Z Bishaldev100 28807 1365674 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] | owner = जाजरकोटी राजा (बि.स १८२५-२०४२ )<br>नेपाल सरकार (बि.स २०४२ -) | floor_count = 4 }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोटका राजा]] हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ।<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> जाजरकोट दरबारमा बसेर सात राजाले शासन गरे। यही दरबारबाट प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का दुई छोरी जगती र दीर्घकुमारीको विसं १९२६ सालमा जाजरकोटका २०औं राजा नरेन्द्रविक्रम शाहसँग विवाह भयो। यो दरबारमा ऐतिहासिक काष्ठकला देख्न सकिन्छ। २५० वर्षभन्दा पुराना इँटा, झ्यालढोका, शयन–शृंगार कक्षदेखि होमहोमादि गर्ने स्थान अहिले पनि छन्। ब्रिटिश सरकारले जंगबहादुरलाई बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर फिर्ता दिंदा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न जुद्धोदल शाहको कमान्डमा ५०० सैनिक यही दरबारबाट गएका थिए। दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्प र [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०|जाजरकोट भूकम्प]]ले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] a9h8c1kym87zlaw2zmrb4llqgx4ds5i 1365675 1365674 2026-07-11T07:12:29Z Bishaldev100 28807 1365675 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] | owner = जाजरकोटी राजा (बि.स १८२५-२०४२ )<br>नेपाल सरकार (बि.स २०४२ -) | floor_count = 4 }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोटका राजा]] हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ।<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> जाजरकोट दरबारमा बसेर सात राजाले शासन गरे। यही दरबारबाट प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का दुई छोरी जगती र दीर्घकुमारीको विसं १९२६ सालमा जाजरकोटका २०औं राजा नरेन्द्रविक्रम शाहसँग विवाह भयो। यो दरबारमा ऐतिहासिक काष्ठकला देख्न सकिन्छ। २५० वर्षभन्दा पुराना इँटा, झ्यालढोका, शयन–शृंगार कक्षदेखि होमहोमादि गर्ने स्थान अहिले पनि छन्। ब्रिटिश सरकारले जंगबहादुरलाई बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर फिर्ता दिंदा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न जुद्धोदल शाहको कमान्डमा ५०० सैनिक यही दरबारबाट गएका थिए। दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्प र [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०|जाजरकोट भूकम्प]]ले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो। हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] l5y7m4spk0fsw9k2tgsnsrsgudgeh65 0 150436 1365667 1363526 2026-07-11T06:59:46Z ~2026-39377-05 79755 1365667 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = सोभियत सङ्घको विघटन{{Efn|{{langx|ru|Распад Советского Союза|Raspád Sovétskogo Soyúza}}, also negatively connoted as {{langx|ru|Развал Советского Союза|Razvál Sovétskogo Soyúza}}, ''Ruining of the Soviet Union''.}} | Image_Name = Map of USSR with SSR names.svg | Imagesize = 300px | Image_Alt = Labeled map of the 15 Soviet Socialist Republics of the Soviet Union. Listed include: | caption = Between 1990 and 1991, all 15 [[Republics of the Soviet Union|Republics]] broke out from the Soviet Union. | participants = {{bulleted list|सोभियत सङ्घ|सोभियत सरकार|सोभियत गणराज्यका सरकारहरू|सोभियत स्वायत्त गणराज्यका सरकारहरू|[[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादी]] र [[उदारवाद|उदारवादी]] विपक्षी}} | date = {{nowrap|{{start and end dates|1988|11|16|1991|12|26|df=y}}}}<br>(3 years, 1 month, and 10 days) | location = {{Collapsible list |title=[[सोभियत सङ्घ]] |bullets=on |'''पूर्व सोभियत गणराज्य''':<br/> * [[रसिया]], * [[युक्रेन]], * [[बेलारुस]],{{ref label|a|a}} * [[लिथुआनिया]], * [[लात्भिया]], * [[इस्टोनिया]], * [[मोल्दोभा]],{{ref label|c|c}} * [[जर्जिया]], * [[आर्मेनिया]], * [[अजरबैजान]], * [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], * [[तुर्कमेनिस्तान|तुर्केमिनिस्तान]],{{ref label|p|d}} * [[उज्बेकिस्तान]] * [[ताजिकिस्तान]], * [[किर्गिस्तान]],{{ref label|b|b}} |'''[[Post-Soviet states#Separatist conflicts|Self-proclaimed breakaway states]]'''{{ref label|e|e}}:<br/> * '''[[अबखाजिया|अब्खाजिया]]''' (1992–present), * [[Republic of Artsakh|Artsakh]] (1991–2023), * [[Chechen Republic of Ichkeria|Ichkeria]] (1991–2000), * [[Republic of Crimea (Russia)|Crimea]] (1992; 2014), * [[Gagauz Republic|Gagauzia]] (1990–95), * [[Karakalpakstan]] (1992–93), * [[Nakhchivan Autonomous Republic|Nakhchivan]] (1990–93), * '''[[South Ossetia]]''' (1992–present), * [[Tatarstan#Present-day|Tatarstan]] (1992–94), * '''ट्रास्न्सनिस्ट्रिया''' (1990–present) }} | cause = {{Collapsible list |title=विघटनको कारणहरू |bullets=on| मुल कारण * आर्थिक सुस्तताको युग * सोभियत सङ्घ भित्र जातीय तनाब * [[ग्लास्नोस्त]] र [[पेरेस्त्रोइका]] नीति * आर्थिक तथा राजनैतिक बिराम, विशेष गरी [[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धी]]मा * सोभियत राज्यहरूमा कम्युनिस्ट बिरोधी, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी बिरोधी, र पश्चिमा सर्मर्थक प्रदर्शन }} | result = {{Collapsible list|सोभियत सङ्घ १५ स्वतन्त्र राज्यहरूमा बिखन्डन |सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शासनको अन्त्य |एघार स्वतन्त्र राज्यहरू बीच कमनवेल्थ अफ इन्डिपेनडेन्ट स्टेट्सको स्थापना |पूर्व स्वायत्त क्षेत्रहरूमा कयौँ पृथकतावादी आन्दोलन, अधिकांश असफल |कयौँ सैन्य द्वन्द र जातीय तनाब, जसबाट मानबीय सङ्कट उत्पन्न भयो र धेरै मानिसहरू बिस्थापित भए |Republics declare [[multi-party system|multi-party]] [[Presidential republic|presidential]] or [[semi-presidential republic|semi-presidential]] systems|Republics move to adopt [[capitalism|capitalist]] [[market economy]]|[[Soviet ruble|Ruble]] zone active in most of the new states between 1991 and 1994, with national currencies adopted later|Unified [[Soviet Armed Forces]] divided {{Circa|1992}}–1993|[[Black Sea Fleet dispute]] between Russia and Ukraine from 1992 to 1997 and its [[Partition Treaty on the Status and Conditions of the Black Sea Fleet|partition]] in 1997.|Lease of [[Sevastopol Naval Base]] to [[Russia]], [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|terminated in 2014]]|Issues with value loss of savings of former Soviet citizens|Issues with social and medical support for veterans of the [[Soviet–Afghan War]]|Relocation of the [[Soviet Armed Forces]] from [[East Germany]] and the rest of [[Central Europe]]|Economic support to [[North Korea]] had stopped|Start of the [[Special Period]] in [[Cuba]]|End of the [[Cold War]] with [[Western Bloc]] victory|Decline of [[Communism|communist]] and far-left movements around the world|[[चीन]] बिश्वको सबैभन्दा ठुलो कम्युनिस्ट राष्ट्र रह्यो। | अमेरिका विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]] बन्यो। }} | partof = [[शीतयुद्ध]] | notes = <div style="text-align: left">{{nowrap|{{note|a}} Then romanized as ''Byelorussia'' ({{langx|ru|Белоруссия}}).}}<br/>{{note|b}} Then romanized as ''Kirghizia'' ({{langx|ru|Киргизия}}).<br/>{{note|c}} Then romanized as ''Moldavia'' ({{langx|ru|Молдавия}}).<br/>{{note|d}} Then romanized as ''Turkmenia'' ({{langx|ru|Туркмения}}).<br/>{{note|e}} States in '''bold''' still exist to this present day.</div> | mapframe = no }}१९९१ डिसेम्बर २६ मा, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]को विघटन भएको घोषणा भयो। यो घोषणामा सोभियत सङ्घका पूर्व गणतन्त्रहरूलाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता दिइयो। विघटन हुनुभन्दा अघि [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्बाचेभ]] सोभियत सङ्घका राष्ट्रपति थिए। विघटनको घोषणा हुनुभन्दा अघिल्लो दिन उनले राजीनामा दिएका थिए। यो विघटन प्रक्रियाको सुरुवात सामान्यतया गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गर्नुसँग सम्बन्धित छ। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको प्रक्रिया धेरै पहिले नै सुरु भइसकेको थियो। १९९१ मा सोभियत सङ्घको पतन धेरै कारणहंरू थिए: दीर्घकालीन आर्थिक सुस्तता, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँगको हतियार दौड र विदेशी द्वन्द्वको दिगो वित्तीय भार, यसका आंगिक गणराज्यहरू भित्र तीव्र जातीय राष्ट्रवाद र पृथकतावाद, र गोर्बाचेभको सुधारहरू (विशेष गरी ग्लासनोस्ट र पेरेस्ट्रोइका) को अस्थिरता बनाउने प्रभावहरू। यो प्रक्रिया देशका विभिन्न घटक गणराज्यहरूमा बढ्दो अशान्तिसँगै सुरु भयो। अशान्ति गणराज्य र केन्द्रीय सरकार बीचको निरन्तर राजनीतिक र विधायीकी द्वन्द्वमा परिणत भयो। १६ नोभेम्बर १९८८ मा सङ्घ भित्र राज्य सार्वभौमिकता घोषणा गर्ने इस्टोनिया पहिलो सोभियत गणराज्य थियो। लिथुआनिया सोभियत सङ्घबाट पुनर्स्थापित पूर्ण स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो गणराज्य थियो, त्यसपछि यसको बाल्तेली छिमेकी लाटभिया, र दक्षिणी काकेशस गणराज्य जर्जिया अर्को दुई महिनामा यसमा सामेल भयो। १९९१ को अगस्टको असफल कुको समयमा, कम्युनिस्ट कट्टरपन्थी र सैन्य अभिजात वर्गले गोर्बाचेभलाई अपदस्थ गर्ने र असफल सुधारहरूलाई रोक्ने प्रयास गरे। यद्यपि, उथलपुथलको कारण केन्द्रीय सरकारले मस्कोको प्रभाव गुमायो, अन्ततः धेरै गणराज्यहरूले त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा स्वतन्त्रताको घोषणा गरे। २५ डिसेम्बर १९९१ मा, गोर्बाचेभले राजीनामा दिए र आणविक प्रक्षेपण कोडहरूको नियन्त्रण सहित - आफ्नो राष्ट्रपतिय अधिकार - [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]लाई सुम्पिए, जो अब [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी सङ्घका पहिलो राष्ट्रपति]] बनेका थिए। त्यो साँझ, सोभियत झन्डा अन्तिम पटक [[क्रेमलिन]]बाट तल झारियो र [[रूसको झण्डा|रुसी तिरंगा झन्डा]] फहराइयो। भोलिपल्ट, सोभियत सङ्घको माथिल्लो सदनको सर्वोच्च सोभियत, गणतन्त्रहरूको सोभियतले औपचारिक रूपमा सङ्घलाई विघटन गर्‍यो।<ref name="ReferenceC">{{cite journal |title=Declaration No. 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. |url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_26.12.1991_%E2%84%96_142-%D0%9D |journal=Russian Wikisource |language=ru}}</ref> यस घटनाको परिणामस्वरूप यसका १५ घटक गणराज्यहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गरे र [[शीतयुद्ध]]को अन्त्य भयो।<ref>{{Cite news |last=Marques |first=Clara Ferreira |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-hasessons-for-china |title=For China, USSR's 1991 Collapse is Still News It Can Use |newspaper=Bloomberg.com |date=23 December 2021 |access-date=4 January 2023 |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107200259/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-has-lessons-for-china |url-status=live }}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:Soviet_Union_Administrative_Divisions_1989.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|500x500पिक्सेल|१९८९ मा उदय भएका सोभियत सङ्घका भागहरू]] १९१७ को बोल्सेभिक क्रान्तिले सोभियत सङ्घ भनिने नयाँ [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]] राज्यलाई जन्म दियो। सोभियत सङ्घले सुरुमा नै स्पष्ट पारेको थियो कि यसको राजनीतिक प्रणाली र कम्युनिस्ट सङ्गठनहरू समाजवादी विचारधारामा आधारित हुनेछन्, र कम्युनिस्ट मार्क्सवादी विश्वदृष्टिकोण राष्ट्रिय हित परिभाषित गर्ने एकमात्र मापदण्ड हुनेछ। स्वाभाविक रूपमा, [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी राज्यहरूले यो क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट राज्यलाई आफ्नो प्राकृतिक शत्रुको रूपमा बुझे। १९२० र १९३० को दशकमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिनको]] मृत्युपछि, [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिनले]] आफुलाई सर्वोच्च नेताको रूपमा स्थापित गरे, देशमा कम्युनिस्ट पार्टीको [[तानाशाही]] स्थापना भयो। स्टालिनले आफ्ना विरोधीहरूलाई क्रूरतापूर्वक समाप्त पारे र दमन गरे। यस कारण सोभियत सङ्घलाई लोकतन्त्रको उल्लङ्घन गर्ने राज्यको रूपमा चिनियो। स्टालिनको मृत्यु पछि पनि, [[निकिता ख्रुश्चेभ|ख्रुश्चेभ]] र [[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेज्नेभ]]को शासनकालमा अधिनायकवादी प्रवृत्तिहरू कायम रह्यो। नागरिक स्वतन्त्रता, प्रशासन र विदेश यात्रामा प्रतिबन्धहरू जारी रहे। एक अर्थमा, जनभावनामाथि "फलामको पर्दा" राखिएको थियो। "[[सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व|सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व]]" को अर्थ नै सर्वहारा वर्गको हातमा शक्ति हुनुपर्छ भन्ने थियो। श्रमजीवी जनताको आधारभूत अधिकारको प्रत्याभूति गर्नु र राज्य नीति निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्नु समाजवादी प्रजातन्त्रको सार थियो। सोभियत सङ्घले यो प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने प्रयास गरेन। फलस्वरूप, "सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व" सर्वहारा वर्गमाथि राज्य र पार्टीको शीर्ष पदमा रहेका नेताहरूको अधिनायकत्वमा परिणत भयो। जनता राज्य र प्रणालीप्रति उदासीन भए। उनीहरूको उदासीनता र आक्रोश यस्तो स्तरमा पुग्यो कि जब प्रणाली समाप्त भयो, जनताको कुनै पनि वर्गबाट यसको बचाउमा एक आवाज पनि उठेन। [[रुस|रुस]] भौगोलिक रूपमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो राज्य मात्र थिएन, तर यसको जनसङ्ख्या पनि अदभूत बिबिधतायुक्त थियो। रुसी जारहरूले यो विशाल साम्राज्यलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत ल्याउन कुनै प्रयास गरेनन्, तर सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यसलाई केन्द्रीकृत गर्ने प्रयास गरे, र यो जातीय विविधता सोभियत सङ्घको राष्ट्रिय एकता र अखण्डताको लागि खतरा बनी रह्यो। सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यो जटिल समस्याको समाधान खोज्न सकेन। [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धको समयमा,]] पश्चिमी शक्तिहरूको प्रचारले यो चुनौतीलाई बढाउँदै लग्यो। सोभियत साम्राज्यले आफ्नो प्रभावमा ल्याएपछि [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]] आदि सबै पूर्वी देशहरूमा स्वतन्त्रताको चाहना सोभियत साम्राज्यको लागि चिन्ताको विषय बनेको थियो। सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीले अगाडि सारेका आर्थिक विकास र सामाजिक पुनर्निर्माणका उपायहरू असफल साबित भए। [[लिओन त्रोत्स्की|ट्रोटस्की]] जस्ता आलोचकहरूले धेरै पहिले स्टालिनका नीतिहरूलाई समाजवाद प्रति विश्वासघातको रूपमा निन्दा गरेका थिए र ख्रुश्चेभले पनि स्टालिन र स्टालिनवादको निन्दा गरेका थिए। ख्रुश्चेभको शासनकालमा, [[माओ त्सेतुङ|माओवादी]] चीनले पनि सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी राज्य हुन छोडेको र सुधारवादी, प्रतिक्रियावादी, अवसरवादी, सम्झौतावादी शक्ति बनेको आरोप लगाउन थालेको थियो। यसरी, सोभियत नेतृत्वले आफ्ना सहयोगीहरू, अन्य कम्युनिस्ट देशहरूको विश्वास गुमायो। यसलाई सामूहिक, राष्ट्रिय र क्रान्तिकारी हितभन्दा आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने रूपमा हेरिएको थियो। चाहे त्यो सोभियत-चीन विवाद होस् वा पूर्वी युरोपका कम्युनिस्ट देशहरूमा असन्तुष्टि, यी सबैले सोभियत कम्युनिस्टहरूलाई कमजोर बनाए। सोभियत सङ्घको विघटनको लागि कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष नेतृत्व पनि केही हदसम्म जिम्मेवार थियो। सोभियत सङ्घमा पार्टी र राज्य बीच कुनै भिन्नता नभएकोले, पार्टी र राज्य दुवैको नेतृत्व उनीहरूसँगै रह्यो। पार्टी नेतृत्व आफ्नो विशेषाधिकार प्राप्त जीवनशैली, नातावाद र भ्रष्ट अभ्यासहरूका लागि कुख्यात भयो। फलस्वरूप, सोभियत नेताहरूले जनताका लागि आदर्शको रूपमा आफ्नो भूमिका गुमाए। === आर्थिक सङ्कट === [[आर्थिक विकास|आर्थिक विकासको]] सन्दर्भमा, सैन्य र रणनीतिक क्षेत्रमा सोभियत उपलब्धिहरू अमेरिकीहरूको बराबर र कहिलेकाहीँ उछिनेको देखिए पनि, यी उपलब्धिहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक वृद्धि दरलाई उल्लेखनीय रुपमा पछि पार्‍यो। वास्तवमा, उन्नत अनुसन्धानको लागि प्रतिस्पर्धा, हतियार उत्पादनमा अत्यधिक खर्च, र आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न अन्य देशहरू (अफगानिस्तान, प्यालेस्टाइन) को आन्तरिक समस्याहरूमा हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रको पतन निम्त्यायो। यसबाहेक, पूर्वी युरोपमा स्थापित समाजवादी राज्यहरूलाई आर्थिक, सैन्य र राजनीतिक समर्थन प्रदान गर्नु सोभियत सङ्घको नैतिक जिम्मेवारी थियो। यसबाहेक, नयाँ स्वतन्त्र देशहरूको अर्थतन्त्रलाई अमेरिकी शिविरमा पर्नबाट रोक्न आर्थिक सहयोग प्रदान गर्नु यसको नीति थियो। यी सबै कारणहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक पतन निम्त्यायो। १९७० देखि १९८५ सम्म सोभियत सङ्घको वृद्धि दर १०% ले घट्यो। मेसिनरी र उपकरण निर्यातको हिस्सा घट्यो। कृषि र औद्योगिक उत्पादनमा गिरावट आयो। फलस्वरूप, उपभोग्य वस्तुहरूको लागि लामो लाइनहरू बन्न थाले, र नागरिकहरूको जीवनस्तर घट्यो। यसरी, औसत उपभोक्ताको लागि अभाव सामान्य कुरा हुन थाल्यो। शीतयुद्धको समयमा पश्चिमी प्रचार कम्युनिस्ट प्रणाली उत्पादन र वितरण दुवैमा पूर्ण असफल भएको प्रमाणित गर्नमा केन्द्रित थियो। अभावको यो वातावरण, बढ्दो उपभोक्ता असन्तुष्टि, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अभाव र मानव अधिकार उल्लङ्घनले सोभियत प्रणालीलाई अझ चर्काएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकासँग [[परमाणु निर्मित अस्त्र-शस्त्रों|आणविक हतियारमा]] प्रतिस्पर्धा गर्ने महत्वाकांक्षाले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रमा ठुलो बोझ ल्यायो। राष्ट्रपति रेगनको नेतृत्वमा घोषणा गरिएको [[स्टार वार्स परियोजना|स्टार वार्स परियोजनालाई]] रद्द गर्न, सोभियत सङ्घले आफ्नो रक्षा बजेटमा भारी वृद्धि गर्नुपर्‍यो। सोही समयमा, सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो। यो हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घमा आर्थिक बोझ मात्र थपेन तर यसलाई अलोकप्रिय पनि बनायो। यसले सोभियत सङ्घलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा पूर्ण रूपमा एक्लो बनायो। त्यही समयमा, पूर्वी युरोपमा कम्युनिस्ट सोभियत साम्राज्यलाई चुनौती दिँदै क्रान्तिकारी आन्दोलन सुरु भयो। पोल्यान्डमा, सैन्य सङ्गठन " [[सॉलिडेटरी|सोलिडारिटी" ले]] आफ्नो देशको कम्युनिस्ट पार्टी विरुद्ध लडिरहेको थियो, र [[रोमानिया|रोमानियामा]], [[चेचेस्क्यू|चाउसेस्कुको]] भ्रष्ट शासनलाई समर्थन गर्न गाह्रो हुँदै गइरहेको थियो। यी परिस्थितिहरूमा मिखाइल गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गरे। === गोर्बाचेभ र उनका नीतिहरू === [[चित्र:Mikhail_Gorbachev_1987.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|मिखाइल गोर्बाचेभ]] मिखाइल गोर्बाचेभ ११ मार्च १९८५ मा पोलिटब्युरोद्वारा महासचिवमा निर्वाचित भए। उनको चयन उनका पूर्ववर्ती कोन्स्टान्टिन चेर्नेन्कोको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको चार घण्टाभन्दा बढी समयपछि भएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |title=Chernenko is Dead in Moscow at 73; Gorbachev Succeeds Him and Urges Arms Control and Economic Vigor |work=द न्युयोर्क टाइम्स|date=12 March 1985 |access-date=5 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008023935/https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |url-status=live }}</ref> ५४ वर्षीय गोर्बाचेभ पोलिटब्युरोका सबैभन्दा कान्छा सदस्य थिए। महासचिवको रूपमा उनको प्रारम्भिक लक्ष्य स्थिर सोभियत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्नु थियो। त्यसो गर्न अन्तर्निहित राजनीतिक र सामाजिक संरचनाहरूमा सुधार आवश्यक पर्ने उनले महसुस गरे।<ref>{{cite web |date=27 March 2009 |title=Михаил Сергеевич Горбачёв (Mikhail Sergeyevičh Gorbačhëv) |url=http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111111753/http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |archive-date=11 November 2019 |access-date=3 April 2009 |publisher=Archontology}}</ref> सुधारको सुरुवात ब्रेज्नेभ-युगका वरिष्ठ अधिकारीहरूको कर्मचारी परिवर्तनबाट सुरु भयो जसले राजनीतिक र आर्थिक परिवर्तनमा बाधा पुर्‍याउन सक्थे।<ref>{{cite book|last1=Carrere D'Encausse |first1=Helene|title=The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations|url=https://archive.org/details/endofsovietemp00carr |url-access=registration |date=1993|publisher=BasicBooks |location=New York|isbn=978-0-465-09812-5|page=[https://archive.org/details/endofsovietemp00carr/page/16 16]|edition=English |translator-first= Franklin|translator-last= Philip}}</ref> २३ अप्रिल १९८५ मा, गोर्बाचेभले दुई कार्यकर्ता, येगोर लिगाचेभ र निकोलाई रिज्कोभलाई पूर्ण सदस्यको रूपमा पोलिटब्यूरोमा ल्याए। उनले केजीवी प्रमुख भिक्टर चेब्रिकोभलाई उम्मेदवारबाट पूर्ण सदस्यमा पदोन्नति गरेर र रक्षामन्त्री मार्शल सर्गेई सोकोलोभलाई पोलिटब्यूरोको उम्मेदवारको रूपमा नियुक्त गरेर "शक्तिशाली" मन्त्रालयहरूलाई अनुकुल बनाए। गोर्बाचेभको सुधारले ल्याएको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताले सोभियत सङ्घ भित्र राष्ट्रवादी आन्दोलन र जातीय विवादहरूलाई अभिव्यक्त गर्न र प्रमुख राजनीतिक आन्दोलनहरूमा बढ्न छुट दियो।{{Sfnp|Beissinger|2009|pages=5–6}} यसले अप्रत्यक्ष रूपमा १९८९ को क्रान्तिहरूको नेतृत्व पनि गर्‍यो जसमा वार्सा सम्झौताको सोभियत-समर्थित समाजवादी शासनहरू शान्तिपूर्ण (रोमानियाको उल्लेखनीय अपवाद बाहेक) रूपमा ढालिए।,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |title=Gorbachev's role in 1989 turmoil |work=बिबिसी न्युज |date=1 April 2009 |access-date=30 March 2013 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409121205/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |url-status=live }}</ref> यस घटनाले गोर्बाचेभमाथि सोभियत सङ्घका घटक गणराज्यहरूका लागि बढी प्रजातन्त्र र स्वायत्तता लागु गर्न दबाब बढायो। गोर्बाचेभको नेतृत्वमा, १९८९ मा सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टीले नयाँ केन्द्रीय व्यवस्थापिका, जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेस मा सीमित प्रतिस्पर्धात्मक चुनावहरू सुरु गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |title=The Gorbachev Plan: Restructuring Soviet Power |work=The New York Times |date=30 June 1988 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516202450/http://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |url-status=live }}</ref> ((यद्यपि अन्य राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध १९९० सम्म हटाइएको थिएन)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |title=The Third Russian Revolution; Transforming the Communist Party |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=8 February 1990 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516201709/http://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |url-status=live }}</ref> रूसको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न र साम्यवादलाई सकारात्मक रूपमा बलियो बनाउन, गोर्बाचेभले उस्कोरेनी (त्वरण), पेरेस्ट्रोइका (पुनर्संरचना), र ग्लासनोस्त (खुलापन) भनेर चिनिने आफ्ना विशिष्ट नीतिहरूको घोषणा गरे।<ref name="m446">{{Cite web |title=Gorbachev and Perestroika |url=https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/gorbachev |access-date=16 April 2026 |website=Short History |ref={{sfnref|Short History}}}}</ref> गोर्बाचेभको उद्देश्य यी अवधारणाहरू मार्फत सोभियत प्रणालीलाई आमूल रूपान्तरण गर्नु थियो। उनको प्रयास नयाँ परिवर्तनहरू ल्याएर साम्यवादको जग प्रदान गर्नु थियो। त्यसैले, उनको परिवर्तनलाई दोस्रो सोभियत क्रान्तिको आगमनको प्रतीकात्मक मानिन्छ। === उस्कोरेनी === गोर्बाचेभका अनुसार, तत्कालीन सोभियत अर्थतन्त्र कम गुणस्तरका सामानहरू, अदक्षता र प्रतिस्पर्धाको अभावबाट पीडित थियो। जनतालाई प्रदान गरिने सामान र सेवाहरू र उनीहरूले माग गरेका सामान र सेवाहरू बीच अन्तर थियो। यसरी, उस्कोरेनी अर्थतन्त्रको संरचनालाई यस्तो तरिकाले रूपान्तरण गर्नेछ जसले जनताको आवश्यकताहरूको सन्तुष्टिलाई अझ गतिशील, कुशल र सामाजिक रूपमा उन्मुख बनाउनेछ भन्ने विश्वास गरिएको थियो। यसले अधिक स्रोतहरू प्रयोग गर्नुको सट्टा दक्षता बढाएर उत्पादन बढाउन जोड दियो। === पेरेस्त्रोइका === पेरेस्त्रोइकाको अर्थ पुनर्गठन वा पुनर्संरचना हो। यसको माध्यमबाट, समाजमा सुधार ल्याउने संकल्प गरिएको थियो जसले पुरानो कठोरताहरूको अन्त्य गर्नेछ र मानव आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक विकासको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नेछ।<ref name="m521">{{Cite web |title=Google Books |url=https://www.google.co.in/books/edition/Samyavad_Ko_Chunotiya_lkE_okn_dks_pqukSf/y6c2KYkSpVsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%95%E0%A4%BE&pg=PA76&printsec=frontcover |access-date=16 April 2026 |website=Google |ref={{sfnref|Google}}}}</ref> यसरी, यो नयाँ समाजतर्फ अघि बढ्ने प्रक्रिया थियो। पेरेस्ट्रोइकामा निम्न समावेश थिए: (१) सामाजिक-आर्थिक प्रगतिलाई तीव्र पार्ने। (२) समाजको व्यापक लोकतान्त्रिकरण ल्याउन। (३) लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरण हासिल गर्न। (४) व्यक्तिको नैतिक र आध्यात्मिक विकास गर्न। (५) समाजका कुरीतिहरूको पर्दाफास गर्ने। यसरी, पेरेस्त्रोइकाको उद्देश्य एउटा यस्तो समाजको विस्तार गर्नु थियो जहाँ मानवीय मर्यादा र गौरव केन्द्रमा हुन्छ र मानवीय मूल्यमान्यताको सम्मान गरिन्छ। गोर्बाचोभले पेरेस्त्रोइकाको अन्तर्गत, कृषि क्षेत्र, पट्टा र सम्झौतामा सुधार मार्फत निजी खेतीलाई प्रोत्साहित गरे। कृषिमा, सामूहिक संस्थाहरू भन्दा सहकारी संस्थाहरूलाई बढी महत्त्व दिइयो किनभने यसमा, व्यक्तिको काम गर्ने प्रेरणा रहिरहन्छ। त्यसैगरी, उपभोक्ता उद्योगहरू विकास गरियो, ज्याला उत्पादकत्वसँग जोडियो र दक्ष कामदारहरूलाई उच्च तलब र सुविधा प्रदान गरियो। त्यसैगरी, प्रविधि र लगानीसँग सम्बन्धित नीतिमा परिवर्तन ल्याएर, अर्थतन्त्रलाई गहिरो संरचनात्मक रूपमा पुनर्संरचना गर्ने प्रयास गरियो। अर्थतन्त्रलाई स्थिरताबाट बाहिर निकालेर बलियो र द्रुत विकासको बाटोमा राख्ने प्रयास गरियो। पेरेस्त्रोइका मार्फत, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घलाई नयाँ समाजतर्फ डोऱ्याउन खोजे। उनले लेनिनको विचारधारामा आधारित यो नयाँ समाजको पुनर्निर्माण गर्ने उद्देश्य राखे। यी नीतिहरूको यथास्थितिवादीहरूले व्यापक रूपमा विरोध गरे। === ग्लासनोस्त === ग्लासनोस्तको अर्थ "खुलापन" हो। ग्लासनोस्तको माध्यमले खुला बहस लाई प्रोत्साहन दिइयो जसबाट लोकतन्त्रको शक्तिलाई बलियो बनोस्। गोर्बाचेभले जोड दिए कि ग्लासनोस्त योजना र प्रशासनका सबै पक्षहरूमा विस्तार गरिनुपर्छ, र देश भित्र क्षेत्रीय, आर्थिक, जातीय, युवा, वातावरणीय, सामाजिक र अन्य मुद्दाहरूमा खुला बहस गरिनुपर्छ, ताकि जनताको वास्तविक र सटीक विचारहरू पत्ता लगाउन सकियोस्। गोर्बाचेभले यो पनि भने कि हामीलाई हावा जति चाहिँन्छ त्यति नै ग्लासनोस्त पनि चाहिँन्छ। ग्लासनोस्त मार्फत, समाजवादले लोकतन्त्रको बाटोमा लाग्नु थियो। वास्तवमा, पेरेस्ट्रोइकाको व्यापक अवधारणा, जसले सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरण खोज्यो, र मानिसहरूले भाग लिएको समाजको पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गर्‍यो, ग्लासनोस्ट वा खुलापन आवश्यक थियो। यसैले यो भनिएको थियो कि ग्लासनोस्ट बिना, पेरेस्ट्रोइका र लोकतन्त्र थिएन। ग्लासनोस्टको प्रक्रिया वास्तवमा चुनौतीपूर्ण थियो किनभने बन्द समाज खुला ठाउँमा बस्न अभ्यस्त थिएन। ; <nowiki>गोर्बाचेभको नीतिका परिणामहरू:</nowiki> १. ग्लासनोस्त र पेरेस्ट्रोइका केवल शब्द मात्र नभई परिवर्तनका प्रतीक बने। सोभियत समाजको हरेक कुनामा परिवर्तनले पकड जमाउन थाल्यो र राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गरियो। २. देशमा खुला बहस हुन थाल्यो। सोभियत जनताले बहुदलीय चुनावको नयाँ अनुभव प्राप्त गरे। ३. सोभियत नागरिकहरूलाई विदेश यात्रा र नागरिक आप्रवासनको स्वतन्त्रता दिइएको थियो। ४. विदेश नीतिमा परिवर्तन ल्याइयो र शीतयुद्धको सट्टा तनाव कम गर्नलाई महत्त्व दिइयो। ५. सुधार कार्यक्रमहरू मार्फत, सोभियत समाजलाई कडा अनुशासन र कठोर नीतिबाट मुक्त गरियो। ६. यो खुला बहस सोभियत सङ्घमा पनि दुरुपयोग गरिएको थियो, जहाँ मानिसहरूले यसलाई गुटबन्दी र साँघुरो स्वार्थलाई बढावा दिन प्रयोग गरे। यसैबीच, सोभियत सङ्घ गठन गर्ने गणतन्त्रहरूले बढी स्वायत्तताको माग गरे। केही गणतन्त्रहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता पनि चाहेका थिए। ७. लोकतान्त्रिक तत्वहरू र कट्टरपन्थी कम्युनिस्टहरू बीचको रस्साकस्सीले प्रशासनलाई निष्क्रिय बनायो। पृथकतावाद हिंसात्मक रुपमा फैलियो, जसले सोभियत सङ्घलाई अराजकताको छेउमा पुर्‍यायो। अगस्ट १९९१ मा, केही कम्युनिस्ट नेताहरूले असफल विद्रोहको प्रयास गरे। फलस्वरूप, सोभियत सङ्घको विघटन तीव्र भयो, र यो अन्ततः विघटन भयो। गोर्बाचेभले राजीनामा दिए। डिसेम्बर १९९१ मा, सोभियत सङ्घको ठाउँमा १५ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरू देखा परे। == १९९० == === सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्य गुमायो === ७ फेब्रुअरी १९९० मा, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय समितिले पार्टीले राजनीतिक शक्तिमा आफ्नो [[एकाधिकार]] त्याग्नुपर्छ भन्ने गोर्बाचेभको सिफारिसलाई स्वीकार गर्‍यो।<ref>{{cite web |title=Soviet Communist Party gives up monopoly on political power: This Day in History – 2/7/1990 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122002621/http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |archive-date=22 January 2018 |access-date=23 June 2011 |publisher=History.com}}</ref> १९९० मा, सोभियत सङ्घका सबै पन्ध्र घटक गणराज्यहरूले आफ्नो पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक चुनाव सम्पन्न भयो, जसमा सुधारवादी र जातीय राष्ट्रवादीहरूले धेरै सिटहरू जिते। कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्यहरूमा चुनाव हार्‍यो: लिथुआनिया, मोल्डोभा, इस्टोनिया, लाटभिया, जर्जियामा घटक गणराज्यहरूले आफ्ना राज्यको सार्वभौमिकता घोषणा गर्न थाले र मस्को केन्द्रीय सरकारसँग "कानूनको युद्ध" सुरु गर्‍यो; गणराज्यहरूले स्थानीय कानूनहरूसँग बाझिने सङ्घ-व्यापी कानूनलाई अस्वीकार गरे, आफ्नो स्थानीय अर्थतन्त्रमा नियन्त्रण कायम राखे, र सोभियत सरकारलाई कर तिर्न अस्वीकार गरे। लिथुआनियाले लिथुआनियाली पुरुषहरूलाई सोभियत सशस्त्र सेनामा अनिवार्य सेवा गर्नुपर्ने नियम अन्त्य गर्‍यो। यो द्वन्द्वले आपूर्ति प्रणाली अवरुद्ध हुँदा आर्थिक अव्यवस्था निम्त्यायो र सोभियत अर्थतन्त्रमा थप गिरावट आयो।<ref name="Russia, The Tsarist and Soviet Legacy">Acton, Edward (1995). ''Russia, The Tsarist and Soviet Legacy''. Longman Group Ltd. {{ISBN|0-582-08922-0}}.</ref> === सोभियत सङ्घ र रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्य बीचको प्रतिस्पर्धा === ४ मार्च १९९० मा, रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यले रूसको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको लागि चुनाव गर्‍यो। [[बोरिस येल्तसिन]] ७२ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै निर्वाचित भए। <ref>Leon Aron, ''Boris Yeltsin: A Revolutionary Life''. HarperCollins, 2000. pp. 739–740.</ref> २९ मे १९९० मा, येल्तसिन रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतको अध्यक्षमा निर्वाचित भए, यद्यपि गोर्बाचेभले रुसी प्रतिनिधिहरूलाई उनलाई मतदान नगर्न आग्रह गरेका थिए। येल्तसिनलाई सर्वोच्च सोभियतका लोकतान्त्रिक र रूढिवादी सदस्यहरूले समर्थन गरेका थिए, जसले विकासशील राजनीतिक परिस्थितिमा शक्ति खोजेका थिए। रुसी गणराज्य र सोभियत सङ्घ बीच एक नयाँ शक्ति सङ्घर्ष देखा पर्‍यो। १२ जुन १९९० मा, रुसी गणराज्यको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसले सार्वभौमिकताको घोषणापत्र घोषणा गर्‍यो। १२ जुलाई १९९० मा, येल्तसिनले २८औँ काङ्ग्रेसमा नाटकीय भाषणमा कम्युनिस्ट पार्टीबाट राजीनामा दिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|title=1990: Yeltsin Resignation Splits Soviet Communists|date=12 July 1990|access-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023134854/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|archive-date=23 October 2012|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref> === बाल्तेली गणराज्यहरू === ११-१३ जनवरी १९९० मा गोर्बाचेभको लिथुआनियाली राजधानी भिल्नियसको गरे। उनको भ्रमणले अनुमानित २५०,००० मानिसहरूको उपस्थिति रहेको स्वतन्त्रता समर्थक र्‍यालीलाई उत्तेजित बनायो। ११ मार्चमा, लिथुआनियाली गणराज्यको नवनिर्वाचित संसदले भाइटौटास ल्यान्ड्सबर्गिसलाई आफ्नो अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित गर्‍यो र "लिथुआनिया राज्यको पुनर्स्थापनाको ऐन"को घोषणा गर्‍यो, जसले लिथुआनियालाई सोभियत सङ्घबाट स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो सोभियत गणराज्य बनायो। मस्कोले "जातीय रूसीहरूको अधिकार सुरक्षित गर्ने" कारण देखाउँदै लिथुआनियामा सेनाहरू राखेर आर्थिक नाकाबन्दीको प्रतिक्रिया दियो।<ref>{{Cite book|last=Bandelj|first=Nina|url=https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|title=From Communists to Foreign Capitalists: The Social Foundations of Foreign Direct Investment in Postsocialist Europe|date=2008|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-12912-9|page=41|access-date=11 October 2015|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205849/https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|url-status=live}}</ref> २५ मार्च १९९० मा, एस्टोनियाली कम्युनिस्ट पार्टीले छ महिनाको सङ्क्रमकाल पछि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीबाट अलग हुने पक्षमा मतदान गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|title=Upheaval in the East; Party in Estonia Votes Split and Also a Delay|date=26 March 1990|work=The New York Times|access-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701214430/http://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|archive-date=1 July 2017|agency=Associated Press|url-status=live}}</ref> ३० मार्च १९९० मा, इस्टोनियाली सर्वोच्च परिषद्ले दोस्रो विश्वयुद्धदेखि इस्टोनियामा सोभियत नियन्त्रणलाई अवैध घोषणा गर्‍यो र गणतन्त्र भित्र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्स्थापनातर्फ प्रकृया सुरु गर्‍यो। ३ अप्रिल १९९० मा, एडगर सविसार मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष (प्रधानमन्त्री बराबर)मा निर्वाचित भए , र चाँडै नै स्वतन्त्रता समर्थक मन्त्रिपरिषद् गठन भयो। लाटभियाले ४ मे १९९० मा स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको घोषणा गर्‍यो। घोषणापत्रमा भनिएको थियो कि लाटभियाले दोस्रो विश्वयुद्धमा वास्तविक रूपमा आफ्नो स्वतन्त्रता गुमाएको भए तापनि, देश कानूनतः एक सार्वभौम देश बनेको थियो किनभने विलय असंवैधानिक र लाटभियाली जनताको इच्छा विपरीत थियो। घोषणापत्रमा यो पनि भनिएको थियो कि लाटभियाले सोभियत सङ्घसँगको आफ्नो सम्बन्ध १९२० को लाटभियन-सोभियत शान्ति सन्धिको आधारमा बनाउनेछ, जसमा सोभियत सङ्घले लाटभियाको स्वतन्त्रतालाई "भविष्यका सबै समयका लागि" अटूट मानेको थियो। अहिले मे ४ [[लात्भिया|लाटभिया]]मा राष्ट्रिय बिदा हो। ८ मे १९९० मा, एस्टोनियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले स्वतन्त्र गणतन्त्र इस्टोनियाको १९३८ को संविधानको पुनर्स्थापनाको आधिकारिक घोषणा गर्दै एक कानून अपनायो।<ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=О символике эстонии Эстония |trans-title=About the symbolism of Estonia |url=http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906230101/http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |archive-date=6 September 2019 |website= |language=ru}}</ref> === ककेशस === === पश्चिमी गणराज्यहरू === === मध्य एसियाली गणराज्यहरू === ==१९९१== ===मस्कोको सङ्कट=== १४ जनवरी १९९१ मा, निकोलाई रिज्कोभले सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री वा मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षको पदबाट राजीनामा दिए र सोभियत सङ्घको नयाँ प्रधानमन्त्री मा भ्यालेन्टिन पाभलोभ बने। १७ मार्च १९९१ मा, सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहमा ७७.८५% मतदाताले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणलाई समर्थन गरे।<ref>[http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme 1991: March Referendum] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330025028/http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme|date=30 March 2014}} SovietHistory.org</ref> बाल्तेली गणराज्यहरू, आर्मेनिया, जर्जिया र मोल्डोभाले जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरे साथै चेचेनो-इङ्गुशेतिया (रुस भित्रको एक स्वायत्त गणराज्य जसमा स्वतन्त्रताको तीव्र इच्छा थियो, र अहिले आफुलाई इच्केरिया भनेर चिनाउँछ) पनि बहिष्कार गरे।<ref>Charles King, ''The Ghost of Freedom: History of the Caucasus''</ref> अन्य नौ गणराज्यहरूमा, बहुमत मतदाताहरूले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणाको समर्थन गरे, जर्जियाली क्षेत्रहरू दक्षिण ओसेशिया र अबखाजियाकामा पनि सङ्घको निरन्तरताको पक्षमा पनि मतदान गरे। ===रसियाको प्रमुख बोरिस येल्तसिन=== [[चित्र:Борис_Николаевич_Ельцин-1_(cropped)_(cropped).jpg|अङ्गुठाकार|255x255पिक्सेल|[[बोरिस येल्तसिन]], रसियाको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचित राष्ट्रपति]] १२ जुन १९९१ मा, [[बोरिस येल्तसिन]] देशको पहिलो राष्ट्रपति चुनावमा ५७ प्रतिशत लोकप्रिय मतका साथ रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यको प्रमुख निर्वाचित भए, उनले गोर्बाचेभले रुचाएका उम्मेदवार "निकोलाई रिज्कोभ"लाई पराजित गरे, जसले १६ प्रतिशत मत प्राप्त गरे। येल्तसिन राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि, रुसी गणराज्यले सोभियत सङ्घबाट आफुलाई स्वायत्त घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|page=321|oclc=907585907|date=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> आफ्नो चुनावी अभियानमा, येल्तसिनले "केन्द्रको तानाशाही" को आलोचना गरे, तर [[बजार अर्थव्यवस्था|बजार अर्थतन्त्र]] लागु गर्ने वाचा भने दिएनन्। === ककेसस: जर्जिया === सोभियत सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहको प्रतिक्रियामा, ३१ मार्च १९९१ मा, जर्जियाली स्वतन्त्रताको विषयमा स्वतन्त्रता जनमत सङ्ग्रह आयोजना गरियो। दक्षिण ओसेटियन र अब्खाज अल्पसङ्ख्यकहरूले बहिष्कार गरे यो जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरेका थिए। त्यस महिनाको सुरुमा भएको सोभियत सङ्घमा नै रहने भन्ने जनमत सङ्ग्रहमा उनीहरू उपस्थित थिए। ९९.५% जर्जियाली मतदाताले जर्जियाली स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको पक्षमा मतदान गरे जबकि ०.५% ले यसको विपक्षमा मतदान गरे। मतदान ९०.६% थियो।<ref name="Cornell">Cornell, Svante E., [http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630141309/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf|date=30 June 2007}}. Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61. p. 163. University of Uppsala, {{ISBN|91-506-1600-5}}.</ref> ९ अप्रिल १९९१ मा, तिब्लिसीमा भएको नरसंहारको दुई वर्ष पछि र लिथुआनियाले पुनर्स्थापित स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको एक वर्ष दुई महिना पछि, जर्जियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च परिषद्ले पूर्ण सत्रमा सोभियत सशस्त्र सेनाले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रलाई अपदस्त गरेको ७० वर्ष पछि, सोभियत सङ्घबाट जर्जियाको स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्गठनको घोषणा गर्‍यो। जर्जियाले गरेको स्वतन्त्रताको यो ऐतिहासिक घोषणाले यसलाई सोभियत सङ्घबाट आधिकारिक रूपमा अलग हुने कोकेशियन गणराज्यहरूमध्ये पहिलो र समग्रमा अहिलेसम्म तेस्रो गणराज्य बनायो। === बाल्तेली === ===अगस्ट कु को प्रयास=== १९ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभका उपराष्ट्रपति गेनाडी यानायेभ, प्रधानमन्त्री भ्यालेन्टिन पावलोभ, रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभ, केजीवी प्रमुख भ्लादिमिर क्र्युचकोभ र अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूले "राज्य आपतकाल सम्बन्धी समिति" गठन गरेर सङ्घ सन्धिमा हस्ताक्षर हुनबाट रोक्नको लागि प्रयास गरे, जसले फोरोस, [[क्रिमिया|क्राइमिया]]मा बिदामा रहेका गोर्बाचेभलाई घरमै [[नजरबन्द]]मा राख्यो र उनको सञ्चार काट्यो। कू नेताहरूले राजनीतिक गतिविधि निलम्बन गर्ने र धेरैजसो पत्रपत्रिकाहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आपतकालीन आदेश जारी गरे। त्यतिबेला रुसी सार्वभौमिकताको प्रतीकात्मक केन्द्र ह्वाइट हाउस (रुसी सङ्घको संसद र येल्तसिनको कार्यालय) को रक्षा गर्न हजारौँ मस्कोवासीहरू बाहिर निस्के। ट्याङ्कमाथिबाट भाषण दिएर कूको विरोध गर्ने येल्तसिनलाई पक्राउ गर्ने प्रयास गरे तर अन्ततः असफल भए। तीन दिन पछि, २१ अगस्ट १९९१ मा, विद्रोह समाप्त भयो। आयोजकहरूलाई पक्राउ गरियो र गोर्बाचेभलाई राष्ट्रपतिको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो, यद्यपि उनको शक्ति धेरै कम भयो।<ref>{{Cite book |last=Ostrovsky |first=Alexander Vladimirovich |url=https://books.google.com/books?id=XM1VywAACAAJ |title=Глупость или измена?: расследование гибели СССР |date=2011 |publisher=Crimean Bridge-9D |isbn=978-5-89747-068-6 |page=864 |language=ru |trans-title=Stupidity or Treason?: Investigation into the Death of the USSR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Андрей Грачев – к годовщине путча: 'Из Фороса Горбачев вернулся заложником Ельцина' |trans-title=Andrey Grachev – on the anniversary of the coup: 'Gorbachev returned from Foros as Yeltsin's hostage' |url=https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=sobesednik.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |date=23 December 2021 }}</ref> ===अगस्ट-डिसेम्बर सङ्क्रमणकाल=== २४ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभले सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिवको पदबाट राजीनामा दिए<ref>{{Cite web |date=24 August 1991 |title=Заявление М. С. Горбачева о сложение обязанностей генерального секретаря КПСС (24 августа 1991) |trans-title=Statement by M. S. Gorbachev on the resignation of the duties of General Secretary of the CPSU (24 August 1991) |url=http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014247/http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |archive-date=21 July 2018 |access-date=24 November 2020 |website=www.illuminats.ru |language=ru}}</ref> र सरकारमा रहेका सबै पार्टी एकाइहरू भंग गरे। सोही दिन, युक्रेनी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतले युक्रेनको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र पारित गर्‍यो, जसमा सोभियत सङ्घबाट युक्रेनको स्वतन्त्रताको लागि राष्ट्रिय जनमत सङ्ग्रहको लागि आह्वान गरिएको थियो। पाँच दिन पछि, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतले सोभियत क्षेत्रको सबै सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी गतिविधि अनिश्चित कालका लागि निलम्बन गर्‍यो<ref>{{Cite web |date=7 December 2013 |title=Постановление Верховного Совета СССР от 29 августа 1991 г. N 2371-I 'О ситуации, возникшей в стране в связи с имевшим место государственным переворотом' |trans-title=Resolution of the Supreme Soviet of the USSR of 29 August 1991 N 2371-I 'On the situation that arose in the country in connection with the coup d'état' |url=http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207002848/http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |archive-date=7 December 2013 |website= |page=1 |language=ru}}</ref>, जसले गर्दा सोभियत सङ्घमा कम्युनिस्ट शासनको प्रभावकारी अन्त्य भयो र देशमा बाँकी रहेको एकमात्र एकताकारी शक्तिलाई विघटन गरियो। गोर्बाचेभले सेप्टेम्बर ५ मा सोभियत सङ्घको राज्य परिषद् स्थापना गरे, जुन उनलाई र बाँकी गणतन्त्रका उच्च अधिकारीहरूलाई सामूहिक नेतृत्वमा ल्याउन डिजाइन गरिएको थियो। राज्य परिषद्लाई सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने अधिकार पनि दिइएको थियो। प्रधानमन्त्री पदले कहिल्यै राम्रोसँग काम गरेन, यद्यपि इभान सिलायेभले सोभियत अर्थतन्त्रको सञ्चालन व्यवस्थापन समिति र अन्तर-गणतन्त्र आर्थिक समिति मार्फत पदभार ग्रहण गरे र द्रुत रूपमा घट्दो शक्तिहरू सहित सरकार गठन गर्ने प्रयास गरे। १९९१ को अन्तिम त्रैमासिकमा सोभियत सङ्घ नाटकीय गतिमा पतन भयो। अगस्ट र डिसेम्बरको बीचमा, मुख्यतया अर्को विद्रोहको डरको कारणले १० गणतन्त्रहरू सङ्घबाट अलग भए,। सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा, गोर्बाचेभसँग मस्को बाहिरका घटनाहरूलाई प्रभाव पार्ने क्षमता रहेन। उनलाई त्यहाँ पनि [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]ले चुनौती दिए, जसले क्रेमलिन सहित सोभियत सरकारको बाँकी रहेको भाग नियन्त्रण गर्न थालेका थिए। सोभियत सङ्घले ६ सेप्टेम्बर १९९१ मा बाल्तेली गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई मान्यता दियो।<ref>{{cite web |date=20 January 2020 |title=Prof. Alpo Russi. About Recognition of Independence of Baltic States |url=https://www.vdu.lt/en/prof-alpo-russi-about-recognition-of-independence-of-baltic-states/ |work=[[Vytautas Magnus University]]}}</ref> जर्जियाले सेप्टेम्बर ७ मा सोभियत सङ्घसँगको सबै सम्बन्ध तोड्यो। उसले बाल्तेली राज्यहरूको पृथकतालाई मान्यता दिँदा पनि सोभियत सङ्घले आफ्नो स्वतन्त्रतालाई किन मान्यता दिएन भन्ने "पर्याप्त आधारभूत जवाफ" प्राप्त नभएको उल्लेख गर्‍यो।<ref>{{cite web |author=Cherian |first=Regi |date=6 September 2016 |title=September 7, 1991: Georgia revolts, cuts ties with USSR |url=https://gulfnews.com/today-history/september-7-1996-georgia-revolts-cuts-ties-with-ussr-1.1892039 |work=Gulf News}}</ref> १७ सेप्टेम्बर १९९१ मा, संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाको प्रस्ताव नम्बर ४६/४, ४६/५, र ४६/६ ले इस्टोनिया, लाटभिया र लिथुआनियालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा सदस्यता दियो, जुन सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव नम्बर ७०९, ७१० र ७११ अनुरूप थियो र १२ सेप्टेम्बरमा मतदान बिना पारित भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council in 1991 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719210549/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |archive-date=19 July 2017 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref><ref>{{cite web |title=46th Session (1991–1992) – General Assembly – Quick Links – Research Guides at United Nations Dag Hammarskjöld Library |url=http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830083857/http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |archive-date=30 August 2016 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref> ६ नोभेम्बरमा, येल्तसिन - जसले त्यतिबेलासम्म सोभियत सरकारको धेरैजसो हिस्सा आफ्नो नियन्त्रणमा लिइसकेका थिए - ले रुसी भूभागमा कम्युनिस्ट पार्टीका सबै गतिविधिहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आदेश जारी गरे।<ref>{{Cite web |title=Указ Президента РСФСР от 06.11.1991 г. № 169 |trans-title=Decree of the President of the RSFSR dated 06.11.1991 No. 169 |url=http://kremlin.ru/acts/bank/385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170411/http://kremlin.ru/acts/bank/385 |archive-date=1 March 2021 |access-date=22 October 2020 |website=President of Russia |language=ru}}</ref> ७ नोभेम्बर १९९१ सम्म, धेरैजसो अखबारहरूले 'पूर्व सोभियत सङ्घ' लाई उल्लेख गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|title=Pre-1917 Ghosts Haunt a Bolshevik Holiday|last1=Schmemann|first1=Serge|date=7 November 1991|work=The New York Times|access-date=21 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053646/http://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Grand_Kremlin_Palace_façade,_1982-2008.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|The [[State Emblem of the Soviet Union|state emblem of the Soviet Union]] and the СССР letters{{Efn|Russian acronym for "USSR"}} (top) in the façade of the [[Grand Kremlin Palace]] were replaced by five double-headed [[Coat of arms of Russia|Russian eagles]] (bottom) after the dissolution of the [[Soviet Union]], the eagles having been removed by the Bolsheviks after the revolution.]] सोभियत सङ्घको पतनको अन्तिम चरण १ डिसेम्बर १९९१ मा सुरु भयो। त्यस दिन, "युक्रेनी लोकप्रिय जनमत सङ्ग्रह"मा युक्रेनका ९१ प्रतिशत मतदाताले अगस्टमा पारित स्वतन्त्रता घोषणालाई समर्थन गर्दै मतदान गरे र औपचारिक रूपमा सङ्घबाट अलग भयो। आर्थिक र राजनीतिक शक्तिमा रूसपछि दोस्रो स्थानमा रहेको युक्रेनको पृथकताले गोर्बाचेभले सीमित मात्रामा भए पनि सोभियत सङ्घलाई एकसाथ राख्ने झिनो सम्भावनालाई पनि समाप्त गर्‍यो। तीन स्लाभिक गणतन्त्रहरू, रुस, युक्रेन र बेलारुस (पहिले बेलोरुसिया) का नेताहरू सङ्घको सम्भावित विकल्पहरूबारे छलफल गर्न सहमत भए। डिसेम्बर ८ मा, रुस, युक्रेन र बेलारुसका नेताहरूले पश्चिमी बेलारुसको बेलाभेजस्काया पुष्चामा गोप्य रूपमा भेटे र बेलाभेजा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भएको घोषणा गर्‍यो र यसको स्थानमा कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (CIS) को गठनको घोषणा गर्‍यो। उनीहरूले अन्य गणतन्त्रहरूलाई पनि सिआइ.एस मा सामेल हुन आमन्त्रित गरे। गोर्बाचेभले यसलाई असंवैधानिक कू भने। यद्यपि, यस समयसम्ममा कुनै उचित विकल्प थिएन किनकी सम्झौताको प्रस्तावनामा भनिएझैँ, सोभियत सङ्घ अब "अन्तर्राष्ट्रिय कानून र भूराजनीतिक वास्तविकताको विषयको रूपमा" अस्तित्वमा थिएन। डिसेम्बर १० मा, युक्रेनको बिधायिका भेर्खोभना राडा <ref>{{Cite web |title=Про ратифікацію Угоди про створення Співдружності Незалежних Держав |trans-title=On the ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/1958-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205855/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |archive-date=24 January 2023 |access-date=20 June 2022 |website=Official website of the Parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> र बेलारुसको सर्वोच्च परिषद्ले <ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РБ № 1296-XII О ратификации Соглашения об образовании Содружества Независимых Государств от 10.12.1991 |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the Republic of Belarus No. 1296-XII On the ratification of the Agreement on the formation of the Commonwealth of Independent States dated 10.12.1991 |url=https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223192600/https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=belzakon.net |language=ru}}</ref> सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको थियो। डिसेम्बर १२ मा, रुसी सोभियत गणराज्य को सर्वोच्च सोभियतले बेलाभेझा सम्झौतालाई औपचारिक रूपमा अनुमोदन गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |date=12 December 1991 |title=Постановление ВС РСФСР от 12.12.1991 N 2014-I 'О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств' |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the RSFSR of 12.12.1991 N 2014-I 'On ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States' |url=http://base.garant.ru/10164306/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113130902/http://base.garant.ru/10164306/ |archive-date=13 November 2020 |access-date=7 November 2020 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 12.12.1991 № 2015-I – Сейчас.ру |url=https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075549/https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |archive-date=25 January 2021 |access-date=7 November 2020 |website=www.lawmix.ru}}</ref> र सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतबाट रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलायो। यस अनुमोदनको वैधानिकताले रुसी संसदका केही सदस्यहरूमा शंका उत्पन्न गर्‍यो, किनकि १९७८ को रुसी सोभियत गणराज्यको संविधान अनुसार यस कागजातको विचार जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको विशेष क्षेत्राधिकारमा थियो।.<ref name="sssr.net.ru">{{Cite web |last1=Pribylovsky |first1=V. |last2=Tochkin |first2=Gr. |title=Кто и как упразднил СССР |trans-title=Who and how abolished the USSR |url=https://sssr.net.ru/denons.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126160310/http://sssr.net.ru/denons.html |archive-date=26 January 2021 |access-date= |website=sssr.net.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2015 |title=Из СССР В СНГ: подчиняясь реальности. |trans-title=From the USSR to the CIS: submitting to reality. |url=http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |archive-date=3 April 2015 |website=www.n-discovery.spb.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |date=3 April 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Бабурин С.Н. На гибель Советского Союза |trans-title=Baburin S.N. On the death of the Soviet Union |url=http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165055/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-date=2017-11-07 |access-date=2025-08-11 |website=www.ni-journal.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113055709/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |date=2013-11-13 }}</ref><ref name="sovross.ru">{{Cite web |last=Voronin |first=Yu. M. |title=Беловежское предательство |trans-title=Belovezhskaya betrayal |url=http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180933/http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |archive-date=2020-08-12 |access-date= |website=www.sovross.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002000157/https://sovross.ru/articles/555/9021/ |date=2022-10-02 }}</ref> थप, सोभियत संविधानले गणतन्त्रलाई एकतर्फी रूपमा आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउन अनुमति दिएको थिएन।<ref>The Russian SFSR has constitutional right to "freely secede from the Soviet Union" ([[s:ru:Конституция РСФСР 1978 года (в редакции 1 ноября 1991 года)#Глава_7._РСФСР_–_союзная_республика_в_составе_СССР|art. 69 of the RSFSR Constitution]], [[s:ru:Конституция СССР (1977)/редакция 26 декабря 1990 года#Глава_8._СССР_–_союзное_государство|art. 72 of the USSR Constitution]]), but according to USSR laws [[s:ru:Закон о выходе союзной республики из СССР|1409-I]] (enacted on 3 April 1990) and [http://iv.garant.ru/SESSION/PILOT/loadfavorite.html?pid=6335703&page=1&para_id=2147483649 1457-I]{{dead link|date=May 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (enacted on 26 April 1990) this can be done only by a referendum and only if two-thirds of all registered voters of the republic has supported that motion. No special referendum on the secession from the USSR was held in the RSFSR</ref> यद्यपि, रुस वा क्रेमलिनमा कसैले पनि आपत्ति जनाएनन्। क्रेमलिनको कुनै पनि आपत्तिको कुनै प्रभाव पर्ने थिएन, किनकि सोभियत सरकारको बाँकी रहेको कुरा डिसेम्बर भन्दा धेरै अघि नै प्रभावकारी रूपमा निष्क्रिय बनाइएको थियो। धेरै वकिलहरू विश्वास गर्छन् कि १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा अर्थहीन थियो किनकि यो १९२४ मा सोभियत सङ्घको पहिलो संविधान अपनाएसँगै अमान्य भइसकेको थियो।।<ref>''Исаков В. Б.'' Расчленёнка. Кто и как развалил Советский Союз: Хроника. Документы. – М., Закон и право. 1998. – C. 58. –209 с.</ref><ref>''Станкевич З. А.'' История крушения СССР: политико-правовые аспекты. – М., 2001. – C. 299–300</ref><ref>''Лукашевич Д. А.'' Юридический механизм разрушения СССР. – М, 2016. – С. 254–255. – 448 с.</ref> (१९९६ मा राजकीय डुमाले पनि उही अडान लिएको थियो)).<ref>{{Cite web |date=10 April 1986 |title=Постановление Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 10 апреля 1996 года № 225-II ГД «Об Обращении Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации "К членам Совета Федерации Федерального Собрания Российской Федерации" |trans-title=Resolution of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation of 10 April 1996 No. 225-II GD "On the Appeal of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation "To the members of the Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation" |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026061236/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |archive-date=26 October 2020 |access-date=22 October 2020 |language=ru}}</ref> त्यस दिनको अन्तमा, गोर्बाचेभले पहिलो पटक आफु पद त्याग्ने विचार गरिरहेको सङ्केत गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|title=Gorbachev is Ready to Resign as Post-Soviet Plan Advances|last=Schmemann|first=Serge|date=1991-12-13|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917211606/https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|archive-date=2018-09-17|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> सतहमा देखिदा, यो सबैभन्दा ठुलो गणराज्य औपचारिक रूपमा अलग भएको देखिन्थ्यो। यद्यपि, यो मामला होइन। बरु, रूसले स्पष्ट रूपमा बतायो यो कि सोभियत संविधानमा वर्णन गरिएको पृथकताको प्रक्रियालाई पालना गर्न आवश्यक छैन किनभने अब अस्तित्वमा नै नभएको देशबाट अलग हुन सम्भव छैन। १६ डिसेम्बर १९९१ मा, कजाख गणराज्य सोभियत सङ्घबाट औपचारिक रूपमा अलग हुने अन्तिम गणतन्त्र बन्यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घले न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्न सक्यो न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्ने दाबी नै गर्न सक्यो (यद्यपि सोभियत दूतावासहरू अझै पनि अस्तित्वमा थिए)।<ref>{{cite web |date=22 October 2021 |title=Kazakhstan, Not Russia, Was the Last Republic to the Leave the USSR |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/kazakhstan-not-russia-was-last-republic-leave-ussr-195400}}</ref> डिसेम्बर १८ मा, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियत (गणतन्त्र परिषद्) को माथिल्लो सदनले कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (राष्ट्रमण्डल)को निर्माण सम्बन्धी सम्झौतालाई स्वीकार गर्दै र तीव्र राजनीतिक तथा आर्थिक सङ्कटबाट बाहिर निस्कने बाटो प्रदान गर्न यसलाई विचार गर्दै एक विज्ञप्ति पारित गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Заявление Совета Республик Верховного Совета СССР от 18.12.1991 N 138-Н О поддержке Соглашения Республики Беларусь, РСФСР и Украины о создании Содружества Независимых Государств &#124; ГАРАНТ |trans-title=Statement of the Council of the Republics of the Supreme Soviet of the USSR dated 18.12.1991 N 138-N On support for the Agreement of the Republic of Belarus, the RSFSR and Ukraine on the establishment of the Commonwealth of Independent States - GARANTEE |url=http://base.garant.ru/6334158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://base.garant.ru/6334158/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> गोर्बाचेभले येल्तसिनसँग भेट गरे र सोभियत सङ्घको विघटनको वास्तविकता स्वीकार गरे। सोभियत सङ्घको विघटन र औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्ने उद्देश्यले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएको दिन, रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले रूसको कानूनी नाम "रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र" बाट "रुसी सङ्घ" मा परिवर्तन गर्न एक विधान अपनायो। यस अनुसार रुस अब पूर्ण रूपमा सार्वभौम गैर-कम्युनिस्ट राज्य थियो। बेलाभेजा सम्झौताले सोभियत सङ्घलाई कानुनी रूपमा विघटन गरेको छ कि छैन भन्ने बारेमा शंकाहरू कायमै थिए, किनकि यसमा तीन गणराज्यले (रुस, बेलारुस, युक्रेन) मात्र हस्ताक्षर गरेका थिए।यद्यपि, डिसेम्बर २१ मा, जर्जिया बाहेक बाँकी १२ गणतन्त्रहरू मध्ये ११ का प्रतिनिधिहरूले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको विघटन पुष्टि गर्‍यो र औपचारिक रूपमा राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ к Соглашению о создании Содружества Независимых Государств, подписанному 8 декабря 1991 года в г. Минске Республикой Беларусь, Российской Федерацией (РСФСР), Украиной |trans-title=Protocol to the Agreement on the Creation of the Commonwealth of Independent States, signed on 8 December 1991 in г. Minsk Republic of Belarus, Russian Federation (РСФСР), Ukraine |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> उनीहरूले गोर्बाचेभको राजीनामा पनि "स्वीकार" गरे।<ref>{{Cite web |title=Посткремлевская жизнь правителей |trans-title=Post-Kremlin life of rulers |url=https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=www.ng.ru |language=ru}}</ref> सोभियत सङ्घको सशस्त्र सेनाको कमान्ड रक्षामन्त्री येभगेनी शापोश्निकोभलाई सुम्पिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Минобороны. Министерство обороны РФ |trans-title=Ministry of Defense. Ministry of Defense of the Russian Federation |url=http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225004736/http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |archive-date=25 February 2020 |access-date=23 December 2021 |website=www.panorama.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ совещания Глав Независимых Государств |trans-title=MINUTES of the meeting of the Heads of Independent States |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> यस क्षणमा पनि, गोर्बाचेभले अहिलेसम्म दृश्यबाट पछि हट्ने कुनै औपचारिक योजना बनाएका थिएनन्। यद्यपि, अब बहुमत गणतन्त्रहरूले सोभियत सङ्घ अब अस्तित्वमा छैन भन्ने कुरामा सहमति जनाएपछि, गोर्बाचेभले अपरिहार्यताको अगाडि झुके, सीबीएस न्यूजलाई भने कि उनले सीआईएस साँच्चै वास्तविकता हो भनेर देख्ने बित्तिकै राजीनामा दिनेछन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|title=11 Soviet States Form Commonwealth Without Clearly Defining Its Powers|last=Clines|first=Francis X.|date=1991-12-22|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414022306/http://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|archive-date=2017-04-14|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> [[चित्र:RIAN_archive_469069_Final_session_of_the_Council_for_Nationalities_of_the_USSR_Supreme_Soviet.jpg|अङ्गुठाकार|सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदनले आफ्नो अन्तिम सत्रमा, २६ डिसेम्बर १९९१ मा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त गर्ने मतदान गर्दै।]] २५ डिसेम्बरको साँझ राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रसारित भाषणमा, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घको राष्ट्रपतिको पदबाट राजीनामा दिए - वा, जसरी उनले भने, "म यसद्वारा सोभियत समाजवादी गणतन्त्र सङ्घको अध्यक्ष पदमा मेरा गतिविधिहरू बन्द गर्दछु।" <ref>{{Cite web |title=Заявление Президента СССР об отставке от 25 декабря 1991 г. |trans-title=Statement of resignation of the President of the USSR, 25 December 1991 |url=https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904230942/https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |archive-date=4 September 2021 |access-date=24 March 2021 |language=ru}}</ref> उनले आफ्नो संस्था समाप्ति घोषणा गरे, र यसको सबै शक्तिहरू (जस्तै आणविक शस्त्रागारको नियन्त्रण)<ref>{{Cite web |title=Указ Президента СССР от 25.12.1991 N УП-3162 |trans-title=Decree of the President of the USSR dated 25.12.1991 N UP-3 |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |archive-date=12 April 2021 |access-date=24 March 2021 |website=www.libussr.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |date=12 April 2021 }}</ref> येल्तसिनलाई सुम्पे। २५ डिसेम्बरको राति, मस्को समय अनुसार ७:३५ बजे, गोर्बाचेभ टेलिभिजनमा देखा परेपछि, सोभियत झन्डा तल झारियो <ref>{{Cite web |date=25 December 1991 |title=С флагштока над Кремлем спущен советский флаг, поднят российский |trans-title=The Soviet flag is lowered from the flagpole over the Kremlin; the Russian flag is raised |url=https://www.interfax.ru/30years/800619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101022148/https://www.interfax.ru/30years/800619 |archive-date=1 January 2022 |access-date=27 March 2023 |website=[[Interfax]] |language=ru}}</ref> र ७:४५ बजे [[रूसको झन्डा|रुसी तिरंगा]] यसको ठाउँमा उठाइयो,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|title=End of the Soviet Union; On Moscow's Streets, Worry and Regret|last=Clarity|first=James F.|date=26 December 1991|work=The New York Times|access-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302163000/https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|archive-date=2 March 2022|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> जुन प्रतीकात्मक रुपमा सोभियत सङ्घको अन्त्यको प्रतीक थियो। आफ्नो बिदाइ शब्दहरूमा, गोर्बाचेभले घरेलु सुधारमा आफ्नो रेकर्डको बचाउ गरे, तर स्वीकार गरे, "नयाँले काम सुरु गर्न समय पाउनु अघि पुरानो प्रणाली ध्वस्त भयो।"<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|pages=323–324|oclc=907585907|year=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> सोही दिन, [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] [[जर्ज एच डब्लू बुस|जर्ज एच. डब्लु. बुश]]ले बाँकी ११ गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिँदै छोटो टेलिभिजन भाषण दिए। गोर्बाचेवको भाषण र सोवियत झन्डाको ठाउँमा रुसी झन्डा फहराएपछि, एक गणितले सोवियत यूनियनको अन्त्य भयो। तर, सोभियत सङ्घको विघटनको अन्तिम कानुनी कदम डिसेम्बर २६ मा बयो, जब सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदन, सोभियत अफ नेसनालिटिले बेलाभेजा सम्झौतालाई अनुमोदन गर्‍यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भयो।<ref name="ReferenceC2" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|title=Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis|isbn=9781563246371|last1=Brzezinski|first1=Zbigniew|last2=Brzezinski|first2=Zbigniew K.|last3=Sullivan|first3=Paige|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|access-date=7 October 2020|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205853/https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|url-status=live}}</ref> (तल्लो सदन, सोभियत अफ युनियन, रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउँदा डिसेम्बर १२ देखि काम गर्न असमर्थ थियो, कोरम बिना नै छोडियो).<ref name="sssr.net.ru2" /> भोलिपल्ट येल्तसिन गोर्बाचेभको पूर्व कार्यालयमा सरे, ,<ref>{{Cite web |date=27 July 2016 |title=Как меня хоронили |trans-title=How I was buried |url=http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727023444/http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |archive-date=27 July 2016 |website=Novaya Gazeta |language=ru}}</ref> यद्यपि रुसी अधिकारीहरूले दुई दिन अघि नै सुइटलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका थिए। सोभियत सशस्त्र सेनाहरूलाई स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डलको कमान्डमा राखिएको थियो, तर अन्ततः नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले यसलाई समाहित गरे, जसको ठुलो हिस्सा रुसी सङ्घको सशस्त्र सेना बन्यो। १९९१ को अन्त्यसम्ममा, रूसले नियन्त्रण नगरेका केही बाँकी सोभियत संस्थाहरूले सञ्चालन बन्द गरे, र स्वतन्त्र नयाँ गणतन्त्रहरूले केन्द्रीय सरकारको भूमिका ग्रहण गरे। == सोभियत सङ्घको विघटनमा गोर्बाचेभको भूमिका == गोर्भाचोबको नीतिको कारण सोवियत सङ्घको केन्द्रीय सत्ता कमजोर भयो, फलस्वरूप सोवियत सङ्घमा केन्द्र विरूद्ध सङ्घर्ष गर्बे शक्ति हौसले बढ्दै गयो। गोर्बाचोबको नीतिले गणराज्यहरूको सोवियत सङ्घसँग अलग हुनलाई मान्यता दियो। फलस्वरूप हेर्दा हेर्दै एकपछि अर्को गर्दै सोवियत सङ्घ के गणराज्य स्वतन्त्र भए र सोवियत सङ्घको विघटन भयो। यो गोर्भाचोबको नीतिहरूको नै परिणाम थियो कि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शक्तिमा निरन्तर ह्रास हुँदै गयो। फलतः सोवियत सङ्घलाई एकताको सूत्रमा बाध्ने सबैभन्दा ठुलो सम्पर्क सुत्रको शक्ति घट्दै गयो। यसको परिणाम कम्युनिस्ट बिरोधी शक्ति बढ्दै गयो। अमेरिका र पाश्चात्य देशहरूले पनि सोवियत सङ्घलाई टोड्ने शक्तिलाई समर्थन गरे। परिणामस्वरूप यी शक्ति सोवियत सङ्घको एकतालाई खोक्रो बनाउँदै गए। गोर्बाच्योवले पूर्वी युरोपमा पनि साम्यवादको किल्लालाई पतन हुन नदिन कुनै प्रयास गरेनन्, बरु उनको नीतिको कारण पूर्वी युरोपमा साम्यवाद विरोधी शक्ति हावी भयो। चेकोस्लोवाकिया, रोमानिया, हंगरी, पूर्वी जर्मनीमा साम्यवादको पतम भयो र यो पतनले सोवियत सङ्घको [[महाशक्ति]]को छविलाई समाप्त गरिदियो। सोभियत सङ्घको पतनको जिम्मेवारी गोर्बाचेभ एक्लैले लिन्छन् भन्न सजिलो छ। त्यसो गर्नु भनेको कुनै पनि व्यक्तिलाई ऐतिहासिक प्रवृत्ति भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण ठान्नु हो। गोर्बाचेभ यी ऐतिहासिक प्रवृत्तिहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्ने ऐना मात्र थिए, तर उनी आफैँ चकनाचुर भए। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको बीउ यसको स्थापनामा रोपिएको थियो। समाजवादी प्रणालीलाई दिगो बनाउन, देश भित्र समाजवादी मानवता र संस्कृति खेती गर्नु आवश्यक थियो, जुन कार्य सोभियत प्रणालीले हासिल गर्न असफल भयो। स्टालिनको शासनकालमा लगभग दुई दशकसम्म, सोभियत सङ्घको एकता केन्द्रीय सरकारको निर्दयी जबरजस्ती अनुशासनले मात्र कायम राखेको थियो। देशका विभिन्न भागहरूलाई साम्यवादको रक्षा गर्न राष्ट्रिय हित वा अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्वको नाममा बलिदान दिन बाध्य पारिएको थियो। यो त्यस्तो होइन कि असन्तुष्टि र क्रोध उत्पन्न भएन; यो केवल दमनकारी नीतिहरूले उनीहरूको आवाज अभिव्यक्तिलाई गाह्रो बनायो। गोर्बाचेभको उदार नीतिहरूले यो क्रोध व्यक्त गर्ने तरिका प्रदान गर्‍यो। == सोभियत सङ्घको विघटनको प्रभाव == [[चित्र:EasternBloc_BasicMembersOnly.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|454x454पिक्सेल|पूर्वी ब्लक देशहरू]] सोभियत सङ्घको विघटनले विश्व राजनीतिक परिदृश्यलाई नै परिवर्तन गरिदियो। सोभियत सङ्घ [[महाशक्ति]] रहेन, संयुक्त राज्य अमेरिका एकमात्र महाशक्तिको रूपमा रह्यो र विश्व एकध्रुवीय भयो। अमेरिकाले सम्पूर्ण विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्‍यो। सोभियत सङ्घको विघटनसँगै [[शीतयुद्ध]] स्वतः समाप्त भयो। * पूर्वी युरोपेली देशहरूमा साम्यवादको अन्त्य भयो र बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली स्थापित भयो। * सोभियत सङ्घको पतनले तेस्रो विश्वका देशहरूलाई गम्भीर रूपमा असर गर्‍यो, जसले सोभियत सङ्घबाट आर्थिक, सैन्य र प्राविधिक सहयोग प्राप्त गरेका थिए। विघटित गणतन्त्रहरूले अब सहयोग प्रदान गर्ने क्षमता राखेनन्। यस सन्दर्भमा, तेस्रो विश्व नव-उपनिवेशवादको खतराको सामना गरिरहेको छ। * विश्वमा बजार अर्थतन्त्रलाई बलियो भयो। लामो सनयसम्म दमन र नागरिक स्वतन्त्रतालाई कुल्चचेर शासन चलाउन सकिदैन भन्ने विश्वासलाई बलियो बनायो। यसले, फलस्वरूप, लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई प्रवर्द्धन गर्‍यो। === आर्थिक गिरावट र अत्यधिक मृत्युदर === शीतयुद्धको अन्त्य पछिका दशकहरूमा, सोभियत सङ्घका पाँच वा छ वटा राज्यहरू मात्र पश्चिमका धनी पूँजीवादी राज्यहरूमा सामेल हुने बाटोमा छन्, र धेरैजसो पछि परेका छन्, केही यति हदसम्म कि साम्यवादको अन्त्य हुनुभन्दा पहिलेको अवस्थामा पुग्न ५० वर्षभन्दा बढी समय लाग्नेछ।<ref>{{cite book|last=Ghodsee|first=Kristen|date=2017|title=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism|url=https://www.dukeupress.edu/red-hangover|publisher=[[Duke University Press]]|pages=63–64|isbn=978-0822369493|author-link=Kristen Ghodsee|access-date=4 August 2018|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1080/05775132.2015.1012402| title =After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism| journal =[[Challenge (economics magazine)|Challenge]]| volume = 58| issue = 2| pages =135–138| year = 2015| last1 = Milanović | first1 = Branko| s2cid =153398717|author-link=Branko Milanović}}</ref> २०११ सम्म, पूर्व सोभियत गणतन्त्रहरूको अनुभव मिश्रित थियो, केहीले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको गणितले सुधार गरेका थिए भने केहीले सुधार गरेका थिएनन्।<ref>{{Cite web |title=End of the USSR: visualising how the former Soviet countries are doing, 20 years on {{!}} Russia {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |access-date=21 January 2021 |website=amp.theguardian.com |date=17 August 2011 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128064905/https://amp.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |url-status=live }}</ref> सोभियत सङ्घ पछिका राष्ट्रहरूमा जिडिपी मा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो र औसतमा लगभग ५१% थियो। १९९० देखि २००० सम्म, जिडिपी मा गिरावट निम्नानुसार थियो:<ref>{{Cite journal |last=Dabrowski |first=Marek |date=2022-07-29 |title=Thirty years of economic transition in the former Soviet Union: Macroeconomic dimension |url=https://rujec.org/article/90947/ |journal=Russian Journal of Economics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=95–121 |doi=10.32609/j.ruje.8.90947 |issn=2405-4739|doi-access=free }}</ref> * आर्मेनियामा ६३% * अजरबैजानमा ६०% * बेलारुसमा ३५% * इस्टोनियामा ३५% * जर्जियामा ७८% * काजाकिस्तानमा ४१% * किर्गिस्तानमा ५०% * लाटभियामा ५१% * लिथुआनियामा ४४% * मोल्डोभामा ६३% * रूसमा ४०% * ताजिकिस्तानमा ५०% * तुर्कमेनिस्तानमा ४८% * युक्रेनमा ५९% सोभियत सङ्घको पतन पछि शान्तिकालमा रूसले औसत आयुमा रेकर्ड गरिएको इतिहासमा सबैभन्दा ठुलो गिरावट अनुभव गर्यो।<ref name=":BMJ">{{Cite journal|last=Ciment|first=James|date=1999-08-21|title=Life expectancy of Russian men falls to 58|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1116380/|journal=BMJ : British Medical Journal|pages=468}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Men|first=Tamara|last2=Brennan|first2=Paul|last3=Boffetta|first3=Paolo|last4=Zaridze|first4=David|date=2003-10-25|title=Russian mortality trends for 1991-2001: analysis by cause and region|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC259165/|journal=BMJ : British Medical Journal|volume=327|issue=7421|pages=964}}</ref> ९० को दशकको अन्त्यतिर सोभियत सङ्घको पतन पछि गरिबी आकाशियो। गरिबीको रेखामुनि बाँच्ने मानिसहरूको सङ्ख्या १९८७-८८ मा ३% बाट २०% वा लगभग ८ करोड ८० लाख पुगेको थियो।<ref name=":RSE">{{Cite journal|last=Izyumov|first=Alexei|date=2010|title=Human Costs of Post-communist Transition: Public Policies and Private Response|url=https://www.jstor.org/stable/41288494|journal=Review of Social Economy|volume=68|issue=1|pages=93–125}}</ref> Only 4% of the region lived on $4 a day or less but by 1994 this number skyrocketed to 32%.<ref name=":BMJ" /> पूर्वी ब्लकको पतन पछि अपराध, मदिरा सेवन, लागुपदार्थको प्रयोग र आत्महत्या सबै आकाशिएको थियो।<ref name=":0" /><ref name=":RSE" /> अर्थशास्त्री स्टीवन रोजफिल्डले सन् २००१ मा गरेको एक अध्ययनमा, उनले गणना गरे कि १९९० देखि १९९८ सम्म रूसमा ३४ लाख अकाल मृत्यु भएको थियो, जसको लागि उनी आंशिक रूपमा वाशिंगटन सहमतिसँगै आएको "[[सक थेरापी]]" लाई दोष दिन्छन्।<ref>{{cite journal |last1= Rosefielde|first1=Steven|date=2001 |title=Premature Deaths: Russia's Radical Economic Transition in Soviet Perspective|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=53 |issue=8 |pages=1159–1176|doi= 10.1080/09668130120093174|s2cid=145733112}}</ref> २०१७ को एक अध्ययनले अनुमान गरेको छ कि समग्रमा ७० लाख अकाल मृत्यु शक थेरापीको परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref name="AzarovaEtAl2017">{{Cite journal |last1=Azarova |first1=Aytalina |last2=Irdam |first2=Darja |last3=Gugushvili |first3=Alexi |last4=Fazekas |first4=Mihaly |last5=Scheiring |first5=Gábor |last6=Horvat |first6=Pia |last7=Stefler |first7=Denes |last8=Kolesnikova |first8=Irina |last9=Popov |first9=Vladimir |last10=Szelenyi |first10=Ivan |last11=Stuckler |first11=David |last12=Marmot |first12=Michael |last13=Murphy |first13=Michael |last14=McKee |first14=Martin |last15=Bobak |first15=Martin |date=2017-05-01 |title=The effect of rapid privatisation on mortality in mono-industrial towns in post-Soviet Russia: a retrospective cohort study |journal=The Lancet Public Health |language=English |volume=2 |issue=5 |pages=e231–e238 |doi=10.1016/S2468-2667(17)30072-5 |issn=2468-2667 |pmid=28626827|pmc=5459934 }}</ref> ===सोभियत पश्चात् का द्वन्द === ===चीन=== चीन-सोभियत विभाजन पछि दशकौंको तिक्तता पछि, १९८९ मा गोर्बाचेभले सोभियत संघको भ्रमण गरेपछि जनवादी गणतन्त्र चीनले सोभियत संघसँग क्रमिक सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो। त्यसपछि, १९९१ मा सीमा सन्धिको सीमाङ्कन गरियो, र उनीहरूले २००१ मा असल छिमेकी र मैत्रीपूर्ण सहयोग सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जुन जुन २०२१ मा थप पाँच वर्षको लागि नवीकरण गरियो।<ref>{{cite web |date=2021-06-28 |title=Russia, China extend friendship and cooperation treaty – Kremlin |url=https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222535/https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Reuters |language=en}}</ref> दुवै देश १९९६ मा स्थापित [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन|सांघाई सहयोग संगठन]]का सदस्य हुन्। सन् २०१३ मा चिनियाँ नेता [[सि जिनपिङ|सी जिनपिङ]]को मस्कोको राजकीय भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा, रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]ले दुई राष्ट्रहरू विशेष सम्बन्ध निर्माण गरिरहेका छन् भनी टिप्पणी गरे। <ref>{{cite web |title=AFP: Chinese leader Xi, Putin agree key energy deals |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130411013534/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |archive-date=2013-04-11}}</ref> दुई देशहरूले सैन्य, आर्थिक र राजनीतिक रूपमा घनिष्ठ सम्बन्धको आनन्द उठाएका छन्, साथै विभिन्न विश्वव्यापी मुद्दाहरूमा एकअर्कालाई समर्थन गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|title=Weary Russia Tries to Avoid Entanglement in U.S.-China Spat|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|date=2020-06-20|work=The Wall Street Journal|access-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223317/https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|archive-date=10 December 2022|last2=Grove|first2=Thomas|language=en-US|issn=0099-9660|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|title=Behind China and Russia's 'Special Relationship'|last1=Bob Savic|work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222538/https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|title=China and Russia Sign Military Cooperation Roadmap|last1=DD Wu|work=The Diplomat|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129044838/https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|archive-date=29 January 2020|url-status=live}}</ref> द्विपक्षीय रणनीतिक साझेदारीले गठबन्धन बनाउँछ कि गर्दैन भन्ने बारेमा टिप्पणीकारहरूले बहस गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Stent |first=Angela |date=2020-02-24 |title=Russia and China: Axis of revisionists? |url=https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222555/https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=[[Brookings Institution]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last=Baev |first=Pavel K. |date=2020-06-15 |title=The limits of authoritarian compatibility: Xi's China and Putin's Russia |url=https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222556/https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Brookings |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sokolsky |first1=Richard |last2=Rumer |first2=Eugene |title=Chinese-Russian Defense Cooperation Is More Flash Than Bang |url=https://carnegieendowment.org/posts/2021/06/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104081006/https://carnegieendowment.org/2021/06/17/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang-pub-84787 |archive-date=4 January 2023 |access-date=2021-08-22 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref> रूस र चीनले आधिकारिक रूपमा आफ्नो सम्बन्ध 'सहयोगी होइन, तर सहयोगीहरू भन्दा राम्रो' घोषणा गरे। <ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|title=Russia and China: 'Not allies, but better than allies'|newspaper=The Economic Times|access-date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223527/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref> [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रूसले युक्रेनमा आक्रमण]] गरेपछि दुई देशहरू बीचको सम्बन्ध हाल परीक्षणमा परेको छ। <ref>{{Cite web |last=Aitken |first=Peter |date=2022-02-23 |title=Chinese media accidentally posts CCP rules on Russia-Ukraine coverage, hint at Taiwan takeover |url=https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223153157/https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |archive-date=23 February 2022 |access-date=2022-03-10 |website=[[Fox News]] |language=en-US}}</ref> सोभियत युगको विपरीत, पुटिनले रूसलाई चीनको "सानो भाइ" को रूपमा शासन गरे।<ref>{{Cite web |last=Long |first=Katherine |date=21 March 2023 |title=Meet China's 'junior partner' |url=https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |archive-date=30 April 2023 |access-date=2023-04-30 |website=Politico}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|title=China's Russia Problem|last=Leonhardt|first=David|date=2022-03-08|work=The New York Times|access-date=2023-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|archive-date=30 April 2023|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> ===क्युबा=== ===उत्तर कोरिया=== सोभियत संघ विघटन भएपछि, उत्तर कोरियाले सस्तो तेल जस्ता सबै सहायता र व्यापार सहुलियतहरू बन्द भयो।<ref>Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706214340/http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf|date=2011-07-06}}, ''Institute for International Economics''.</ref> सोभियत संघको सहायता बिना, उत्तर कोरियाली कृषि क्षेत्रमा आयातको प्रवाह समाप्त भयो, र सरकारको प्रतिक्रिया धेरै अप्रभावकारी साबित भयो। <ref>{{Cite book|title=Hunger and human rights: the politics of famine in North Korea|last=Stephan.|first=Haggard|date=2005|publisher=U.S. Committee for Human Rights in North Korea|others=Noland, Marcus, 1959–, Committee for Human Rights in North Korea|isbn=978-0977111107|edition=1st|location=Washington, DC|oclc=64390356}}</ref> ऊर्जा आयात ७५% ले घट्यो।<ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=181|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA181}}</ref> अर्थतन्त्र ओरालो लागेको थियो, आयात र निर्यात एकैसाथ घट्दै गयो। बाढीले डुबानग्रस्त कोइला खानीहरूलाई पम्पहरू सञ्चालन गर्न बिजुली चाहियो, र कोइलाको अभावले बिजुलीको अभावलाई झनै बढायो। आर्थिक पतनले विद्युतीय रूपमा संचालित सिँचाइ प्रणाली, कृत्रिम मल र कीटनाशकहरूमा निर्भर कृषिलाई विशेष गरी नराम्रो असर पारेको थियो।<ref>{{cite book|title=Nothing to Envy: Love, Life and Death in North Korea|last=Demick|first=Barbara|author-link=Barbara Demick|year=2010|publisher=Fourth Estate|location=Sydney|isbn=9780732286613|page=67}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=308|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA308}}</ref> ===इजरायल === ===अफ्गानिस्तान=== ===खेलकुद === ===दूरसञ्चार === सोभियत संघको +७ कलिङ कोड अझै पनि रूस र काजाकिस्तानमा प्रयोग गरिन्छ। १९९३ र १९९७ को बीचमा, धेरै नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले बेलारुस (+३७५) र युक्रेन (+३८०) जस्ता आफ्नै नम्बरिङ योजनाहरू लागू गरे। इन्टरनेट डोमेन ''.su'' नवनिर्मित देशहरूको इन्टरनेट डोमेनसँगै प्रयोगमा छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] * [[रुस|रुस]] * [[साम्यवाद]] * [[साम्यवादको पतन]] ==टिप्पणीहरू== {{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Cold War}} [[श्रेणी:रुसको इतिहास]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 1hlfjlqvqxg05bn3rg2acchpddjt3t4 4 150706 1365640 1365187 2026-07-11T04:09:42Z Omnathpokh1 20435 /* विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू */ 1365640 wikitext text/x-wiki [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|150px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] *<big> नेपाली विकिपिडियामा गएर आफ्नो [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:UserLogin&type=signup&returnto=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0&campaign=loginCTA खाता खोल्नुहोस] । </big> *<big> खाता तयार भैसकेको भए प्रवेश गरेर तल आफ्नो नाम दर्ता गर्नुहोस् ।</big> *<big> दर्ता गर्न [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AC/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82&action=edit&section=2 सम्पादन]मा क्लिक गरेर अन्तिम हरफमा <nowiki> # ~~~~ </nowiki>राख्नुहोस् ।</big> [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] ==जानकारीका लागी== {| align=center style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif; background:transparent" | <center>[[File:Instagram logo 2016.svg|60px|link=https://www.instagram.com/wiki_women]]</center> |width=25%|<center>[[File:Twitter X.png|60px|link=https://x.com/WikimediaNepal]]</center> |width=25%|<center>[[File:Facebook logo (square).png|60px|link=https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891]]</center> |- |<center>'''[https://www.instagram.com/wiki_women इन्स्टाग्राम]'''</center><br /> |<center>'''[https://x.com/WikimediaNepal एक्स]'''</center><br /> |<center>'''[https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891 फेसबुक]''' </center><br /> |- |} ==विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू== # [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:५७, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) #[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २०:२२, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२३, ७ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Omnathpokh1|Omnathpokh1]] ([[User talk:Omnathpokh1|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५४, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) gpqukdu45ukiosnpig2r0xe9rbm1run 0 150733 1365605 1365242 2026-07-10T16:36:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365605 wikitext text/x-wiki [[File:ASC Leiden - Coutinho Collection - C 27 - Life in Sara, Guinea-Bissau - Women cooking - 1974 (cropped).jpg|thumb|300px|खाना पकाउँदै गर्दा पाइपबाट धुम्रपान गरिरहेकी महिला। [[गिनी-बिसाउ]], १९७४]] [[सुर्ती|सुर्तीजन्य]] धुम्रपानले शरीरमा गम्भीर [[सुर्तीका स्वास्थ्य प्रभावहरू|नकारात्मक प्रभाव]] पार्छ। विभिन्न प्रकारका रोग तथा चिकित्सकीय अवस्थाहरूले महिला र पुरुषलाई फरक-फरक रूपमा असर गर्छन्, र यही कुरा सुर्तीका प्रभावहरूमा पनि लागू हुन्छ। सुर्तीको प्रयोग व्यापक रूपमा फैलिन थालेदेखि धेरै संस्कृतिहरूले धुम्रपानलाई पुरुषसँग सम्बन्धित दुर्व्यसनका रूपमा हेरेका छन्। त्यसैले सुर्तीका प्रभावका सन्दर्भमा महिला र पुरुषबीचका विशिष्ट भिन्नताबारे गरिएको अधिकांश अनुसन्धान हालका वर्षहरूमा मात्र गहन रूपमा अध्ययन गरिएको छ। == सामान्य स्वास्थ्य प्रभावहरू == {{Main|सुर्तीका स्वास्थ्य प्रभावहरू}} रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रका अनुसार, चुरोट सेवन संयुक्त राज्य अमेरिकामा रोकथाम गर्न सकिने मृत्युको प्रमुख कारण हो र यसले समाजमा स्वास्थ्यसम्बन्धी उल्लेखनीय आर्थिक लागत उत्पन्न गर्छ।<ref>"Annual Smoking-Attributable Mortality, Years of Potential Life Lost, and Economic Costs – United States, 1995—1999", MMWR: Morbidity and Mortality Weekly Report 51, no. 14 (April 12, 2002): 300-3</ref> सन् १९९५ देखि १९९९ सम्मको अवधिमा धुम्रपानका कारण प्रत्येक वर्ष करिब ४४०,००० समयअघि हुने मृत्यु भएका थिए र करिब १५७ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको "स्वास्थ्यसम्बन्धी आर्थिक क्षति" भएको थियो। धुम्रपानले विभिन्न प्रतिकूल स्वास्थ्य प्रभावहरूको जोखिम बढाउने र तिनसँग सम्बन्धित हुने कुरा प्रमाणित भएको छ। उदाहरणका लागि, "चुरोट सेवनले सबै प्रकारका क्यान्सरमध्ये करिब एकतिहाइ, साथै फोक्सोको क्यान्सरका ९० प्रतिशत घटनामा योगदान पुर्‍याउँछ। [धुम्रपानले] दीर्घकालीन ब्रोन्काइटिस र एम्फिसेमा जस्ता फोक्सोका रोगहरू पनि निम्त्याउँछ, [र] स्ट्रोक, हृदयाघात, रक्तनलीसम्बन्धी रोग तथा एन्युरिज्म लगायतका मुटुसम्बन्धी रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्छ।"<ref>Institute on Drug Abuse, "Cigarettes and Other Tobacco Products", June 2009, [https://web.archive.org/web/20090626040733/http://www.nida.nih.gov/pdf/infofacts/Tobacco09.pdf]</ref> सन् २००४ मा प्रकाशित "The Health Consequences of Smoking" शीर्षकको सर्जन जनरलको प्रतिवेदनअनुसार, धुम्रपानका अन्य प्रभावहरूमा मोतिबिन्दुको जोखिम बढ्नु, प्रतिअक्सिकारक पदार्थहरू, विशेषगरी भिटामिन सी, को स्तर घट्नु, सूजन बढ्नु तथा पेरियोडोन्टाइटिस हुनु समावेश छन्।<ref>U.S. Department of Health and Human Services. The Health Consequences of Smoking: A Report of the Surgeon General. Atlanta: U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2004</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[अण्डाशयको क्यान्सर]]<ref>{{cite web|url= http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm|title= Smoking and the Risk of Ovarian Cancer: New Evidence Suggests a Link Between Smoking and Ovarian Cancer|author= Terry Martin|date= 2006-04-04|work= Smoking Cessation|publisher= [[About.com]]|access-date= 2012-05-16|archive-date= 2012-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20120105064209/http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105064209/http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm |date=2012-01-05 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धुम्रपान]] [[श्रेणी:समाजमा महिलाहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] qr2kvbx6dbcdcvb1kn7jnbylg9livlh 0 150758 1365607 1365434 2026-07-10T17:33:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365607 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">म्याककिनी, टेक्सास McKinney, Texas </div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[List of municipalities in Texas|शहर]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:270px;max-width:270px"><div style="height:178px;overflow:hidden">[[चित्र:McKinney,_Texas.jpg|268x268पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">डाउनटाउन म्याककिनी</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:115px;max-width:115px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Old_Collin_County_Courthouse.jpg|113x113पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">पुरानो कोलिन काउन्टी कोर्टहाउस</div></div><div class="tsingle" style="width:153px;max-width:153px"><div style="height:84px;overflow:hidden">[[चित्र:Adriatica_in_McKinney_Texas.jpg|151x151पिक्सेल]]</div><div class="text-align-center">एड्रियाटिका विलेज</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[चित्र:McKinney,_TX_logo.png|100x100पिक्सेल|Official logo of McKinney, Texas]]<div class="ib-settlement-caption-link">लोगो</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |मोटो: "कुदरत से अनोखा" |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe zoom="10" align="center" frameless="1" height="200" width="250">[ {"properties":{"title":"McKinney, Texas","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q51697"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"McKinney, Texas"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q51697"} ]</mapframe><div class="infobox-caption">म्याककिनी, टेक्सासको अन्तरक्रियात्मक नक्सा</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Relief_map_of_Texas.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in Texas]]<div class="od notheme" style="top:31.883%;left:74.893%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pl" style="width:6em;right:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">टेक्सास का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[चित्र:Usa_edcp_relief_location_map.png|वर्ग=notpageimage noviewer|250x250पिक्सेल|McKinney is located in the United States]]<div class="od notheme" style="top:68.53%;left:48.843%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-3px;top:-3px">[[चित्र:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|6x6पिक्सेल|McKinney]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:4px"><div>म्याककिनी</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div><span class="switcher-label" style="display:none">संयुक्त राज्य अमेरिका का नक्शा दिखाएँ</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |निर्देशांकः 33°11′50′′N 96°38′23′′W/33.19722 °N 96.63972 °W/ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |राज्य | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[चित्र:Flag_of_Texas.svg|कडी=|पाठ=|बोर्डर|23x23पिक्सेल]] </span>[[टेक्सस|टेक्सास]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |काउन्टी | class="infobox-data" |कोलिन |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |सामेल भयो Incorporated | class="infobox-data" |1848 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |नाममा | class="infobox-data" |कोलिन म्याककिनी |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |सरकार<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |•कसम | class="infobox-data" |काउंसिल-मैनेजर |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• मेयर | class="infobox-data" |बिल कक्स |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |इलाका <div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |उचाइ <div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |577 फिट (176 मिटर) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |आबादी <div class="ib-settlement-fn"> (2020)<span class="nowrap">&nbsp;</span></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• शहर&nbsp;&nbsp;</div> | class="infobox-data" |195,300 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">• (2025) [4]&nbsp;&nbsp;&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(2025)</div></div> | class="infobox-data" |236,000 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |डेंसिटी Density | class="infobox-data" |², 916.7/sq mi (1,126.15/km2) &nbsp; |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |• शहरी&nbsp;<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |504, 803 (मैककिनी-फ्रिस्को) (यूएसः 83) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |शहरी डेंसिटी&nbsp;&nbsp; | class="infobox-data" |3,3²/वर्ग मील (1,285.3/km2) &nbsp; |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |समय Time zone | class="infobox-data" |यूटीसी-6 (सीएसटी) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">• गर्मी([[अरुणोदय बचत समय|डीएसटी]]) &nbsp;</span> <span class="nowrap">Summer ([[:en:Daylight_saving_time|DST]])</span> | class="infobox-data" |यूटीसी-5 (सी. डी. टी.) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |जिप कोडहरू ZIP codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">75069-75072</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |तीन-अंकको नम्बर जसले टेलिफोन सेवा क्षेत्रहरू मध्ये एकलाई पहिचान गर्दछ Area code | class="infobox-data" |214, 469, 945, 972 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |वेबसाइट | class="infobox-data" |<span class="url">[http://www.mckinneytexas.org www.mckinneytexas.org]</span> |} जनगणना ब्यूरोको जुलाई 2015 को अनुमान अनुसार, म्याककिनीको जनसंख्या लगभग 162,890 थियो। पछिको अनुमानले जनवरी 1, 2019 मा शहरको जनसंख्या लगभग 187,800 रहेको देखाएको थियो। <ref name="census1">{{Cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: McKinney city, Texas |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/mckinneycitytexas/PST045219 |website=Census.gov}}</ref> <ref name="mckinneytexas.org">{{Cite web |title=Demographics, Census & Reports &#124; McKinney, TX - Official Website |url=https://www.mckinneytexas.org/294/Demographics-Census-Reports |website=Mckinneytexas.org}}</ref> शहर र काउन्टी दुवैको नाम टेक्सास स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्नेहरू मध्ये एक र पुरानो गणतन्त्र टेक्सासको रेड रिभर जिल्लाका कांग्रेस सदस्य कोलिन म्याककिनीको नाममा राखिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Profile for McKinney, Texas, TX |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |archive-date=11 October 2019 |access-date=August 14, 2012 |publisher=ePodunk }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011054722/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=26765 |date=11 October 2019 }}</ref> == भूगोल == === सिजन === म्याककिनी आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु (HSD) को भाग हो। यो टेक्सास ब्ल्याकल्याण्ड प्रेरीज र सन बेल्टको पनि भाग हो, जहाँ न्यानो र सुख्खा हावापानी छ। आर्द्रताले गर्मीलाई न्यानो महसुस गराउँछ, र जाडोयाम हल्का र सामान्यतया वर्षा हुन्छ; हिउँ आँधी पनि दुर्लभ हुन्छन्। 2019 मा, शहरको औसत आम्दानी बढेर $89,828 पुग्यो; औसत आम्दानी $111,588 थियो। <ref>{{Cite web |title=2019 Annual Income Estimates |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=McKinney%20city,%20Texas%20income&tid=ACSST1Y2019.S1901 |access-date=2021-11-08 |website=United States Census Bureau}}</ref> === बसाइँसराइ र प्रगति === 2009 सम्ममा, म्याककिनीको कुल जनसंख्याको ७०% संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर जन्मेका थिए। [[चित्र:Independent_Bank_in_Texas.jpg|अङ्गुठाकार|2019 मा हाइनम्यान वेमा रहेको स्वतन्त्र वित्तीय भवन]] शहरको 2024 को व्यापक वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार, शहरका शीर्ष 10 जागिरहरू यस प्रकार छन्: === प्रकृति === इरभिन पार्क उत्तरी म्याककिनीको २१२ एकड ग्रामीण जमिनमा अवस्थित एउटा शहरी पार्क हो। <ref>{{Cite web |date=May 26, 2023 |title=Mountain Bike Skills Area Now Open at Erwin Park, McKinney |url=https://www.localprofile.com/community/mountain-bike-erwin-park-mckinney-7505247 |access-date=October 28, 2023 |publisher=Local Profile}}</ref> पार्कमा तोकिएको रात्रिकालीन क्याम्पसाइटहरू र पिकनिक मंडपहरू, साथै डलास अफ-रोड साइकल एसोसिएसनद्वारा मर्मत गरिएको १० माइलको माउन्टेन बाइक ट्रेलहरू छन्। [[चित्र:McKinney_City_Hall_(March_2025).jpg|अङ्गुठाकार|म्याककिनी सिटी हल]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 9roj8a5w7n8fo1gwz6ivtd7x49v2qz1 0 150760 1365631 1365453 2026-07-10T23:48:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1365631 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hyatt_Regency_Kathmandu_Hotel.jpg|अङ्गुठाकार|318x318पिक्सेल|हयात रिजेन्सी होटल काठमाडौँ ]] '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित [[नेपालका होटलहरू|पाँच तारा रिसोर्ट]] हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] f1z6i6zp57vj19t8lre0es9k49wkop4 0 150778 1365594 1365570 2026-07-10T11:59:35Z Ramesh Deuba 37151 1365594 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[सिख धर्म]] | image = 18th century painting of Guru Amar Das.jpg | caption = गुरु अमर दासको अठारौँ शताब्दीको उत्तरार्धको चित्र | birth_name = अमर दास | birth_date = ५ मे १४७९ | birth_place = बसरके, [[दिल्ली सल्तनत]]<ref name=eosamardas/> <br> {{small|(हालको [[अमृतसर जिल्ला]], [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]])}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1574|09|01|1479|05|05}} | death_place = [[गोइन्दवाल साहिब]], [[मुगल साम्राज्य]] <br> {{small|(हालको [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]])}} | period = १५५२–१५७४ | known_for = * [[आनन्द साहिब]] * [[सिख मञ्जी]] प्रणाली * [[लङ्गर (सिख धर्म)|लङ्गर]] * [[दिवाली]] र [[वैशाखी]]का अवसरमा सिख धार्मिक सभा * [[सती प्रथा]] र [[पर्दा प्रथा]]को विरोध | predecessor = [[गुरु अंगद देव]] | successor = [[गुरु रामदास ]] | spouse = [[मनसा देवी (सिख धर्म)|मनसा देवी]] | children = भाई मोहन (१५०७–१५६७)<br>भाई मोहरी (१५१४–१५६९)<br>बिबी दानी (१५२६–१५६९)<br>[[माता भानी|बिबी भानी]] (१५३२–१५९८) | parents = तेज भान र माता लक्ष्मी देवी | native_name = ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ | native_name_lang = pa | location = [[गोइन्दवाल]] | other_names = तेस्रो गुरु<br>तेस्रो नानक }} '''गुरु अमर दास''' ([[गुरुमुखी]]: ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ, उच्चारण: {{IPA|pa|gʊɾuː əməɾᵊ d̯aːsᵊ|}}; ५ मे १४७९ – १ सेप्टेम्बर १५७४), जसलाई '''गुरु अमरदास''' पनि भनिन्छ, [[सिख धर्म]]का तेस्रो गुरु थिए। उनी ७३ वर्षको उमेरमा २६ मार्च १५५२ मा [[सिख गुरु]] बने।<ref>{{cite web|title=BBC – Religions – Sikhism: Guru Angad Dev |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/people/angaddev.shtml }}</ref>{{failed verification|reason=The date is not mentioned in the article|date=March 2020}}<ref>{{Cite journal |last=Ikeda |first=Atsushi |date=September 2019 |title=Cultural Negotiation in Early Sikh Imagery: Portraiture of the Sikh Gurus to 1849 |url=https://sikhresearchjournal.org/wp-content/uploads/articles/SRJ-Cultural_Negotiation_in_Early-Sikh%20Imagery_by_Atsushi_Ikeda_Sept2019.pdf |journal=Sikh Research Journal |volume=4 |issue=1 |page=33 |quote=Guru Amar Das (1479–1574) is the third Guru and was inaugurated in 1552 at the age of 73. |access-date=24 November 2022 |archive-date=12 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145054/https://sikhresearchjournal.org/wp-content/uploads/articles/SRJ-Cultural_Negotiation_in_Early-Sikh%20Imagery_by_Atsushi_Ikeda_Sept2019.pdf |url-status=dead }}</ref> सिख धर्म ग्रहण गर्नुअघि, एउटा तीर्थयात्राका क्रममा आफ्नो ''गुरु''को खोजी गर्न प्रेरित भएपछि, अमर दासले आफ्ना भतिजाको पत्नी [[बिबी अम्रो]]ले [[गुरु नानक]]को एक भजन गाइरहेको सुने। उक्त भजनले उनलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्‍यो।<ref name="FenechMcLeod2014p29"/> बिबी अम्रो दोस्रो सिख गुरु [[गुरु अङ्गद]]की छोरी थिइन्। अमर दासले बिबी अम्रोलाई आफूलाई उनका पितासँग भेट गराइदिन आग्रह गरे।<ref name=cole20>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices|url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC&pg=PA22| year=1995| publisher= Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=20–21}}</ref> सन् १५३९ मा, ६० वर्षको उमेरमा अमर दासले गुरु अङ्गदसँग भेट गरे, सिख धर्म ग्रहण गरे र आफूलाई पूर्ण रूपमा गुरुको सेवामा समर्पित गरे।<ref>{{cite book|author=Arvind-Pal Singh Mandair|title=Sikhism: A Guide for the Perplexed|year=2013|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4411-0231-7|page=37}}</ref> सन् १५५२ मा आफ्नो निधनअघि गुरु अङ्गदले अमर दासलाई [[सिख धर्म]]का तेस्रो गुरुका रूपमा नियुक्त गरे।<ref name="Farhadian2015p342"/> गुरु अमर दास गुरुहरूको शिक्षामा महत्त्वपूर्ण नवीनता ल्याउने व्यक्तित्व थिए। उनले प्रशिक्षित धर्मप्रचारकहरू नियुक्त गरेर [[मञ्जी (सिख धर्म)|मञ्जी प्रणाली]] नामक धार्मिक संगठनको स्थापना गरे। यस प्रणालीले सिख धर्मको संगठनात्मक विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो र आजसम्म पनि विभिन्न स्वरूपमा कायम रहेको छ।<ref name="cole20" /><ref name="FenechMcLeod2014p29" /> उनले महिलाहरूमा सिख धर्मको प्रचार–प्रसारका लागि [[पीरी (सिख धर्म)|पीरी प्रणाली]]को पनि स्थापना गरे।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=21 September 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> उनले आफ्ना भजनहरूको रचना तथा सङ्कलन गरी एउटा ''पोथी'' (पुस्तक) तयार पारे, जसले पछि [[आदि ग्रन्थ]]को निर्माणका लागि आधार प्रदान गर्‍यो।<ref name="Fenech2014p41" /><ref name="Balslev2014p39" /> उनले सामाजिक सुधारका क्षेत्रमा पनि उल्लेखनीय योगदान दिए। उनले विधवा पुनर्विवाहलाई अनुमति दिए, अन्तरजातीय वैवाहिक सम्बन्धलाई प्रोत्साहन गरे, एकपत्नी प्रथालाई समर्थन गरे, [[सती प्रथा]]माथि प्रतिबन्ध लगाए तथा [[पर्दा प्रथा]]लाई निरुत्साहित गरे।<ref name=":22" /> गुरु अमर दास ९५ वर्षको उमेरसम्म सिखहरूको गुरुका रूपमा रहे। आफ्नो जीवनको अन्त्यतिर उनले आफ्ना ज्वाइँ भाई जेठालाई आफ्नो उत्तराधिकारीका रूपमा नियुक्त गरे। पछि उनी [[गुरु राम दास]]का नामले प्रसिद्ध भए।<ref name="FenechMcLeod2014p29">{{cite book|author1=Louis E. Fenech|author2=W. H. McLeod|title=Historical Dictionary of Sikhism|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&pg=PA29|year=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=29–30}}</ref><ref name="Singha2000p14">{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism (over 1000 Entries)|url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C|year=2000|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|pages=14–17, 52–56}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== === पारिवारिक पृष्ठभूमि र जन्म === गुरु अमर दासको जन्म ५ मे १४७९ मा (केही स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष १५०९ पनि उल्लेख गरेका छन्।{{Efn|केही स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष १५०९ भएको उल्लेख गरेका छन्।|group=note}}) हालको [[अमृतसर जिल्ला]], [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]] (भारत) अन्तर्गत पर्ने बसरके गाउँमा पिता तेज भान भल्ला र माता बख्त कौर (जसलाई सुल्लाखनी, लक्ष्मी देवी वा रूप कौरका नामले पनि चिनिन्छ{{Efn|हरिश सी. जैनका अनुसार उनकी आमालाई 'सुल्लाखनी' र 'लक्ष्मी देवी' भनेर उल्लेख गर्नु त्रुटिपूर्ण हो।|group=note}})का घरमा भएको थियो।<ref name=":8">{{Cite book |last=Jain |first=Harish C. |title=The Making of Punjab |publisher=Unistar Books |year=2003 |pages=272–273}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम हरि दास थियो।<ref name=":8" /> उनको परिवार [[खत्री]] समुदायको भल्ला [[गोत्र]] (वंश)सँग सम्बन्धित थियो। अमर दास चार भाइमध्ये जेठा सन्तान थिए।<ref name=":022" /> उनले कृषि तथा व्यापार दुवै पेशामा संलग्न भएर जीवनयापन गरेका थिए।<ref name=":022" /> ==== जन्म ==== गुरु अमर दासको जन्मवर्षका रूपमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको तथा अभिलेखमा पाइने मिति सन् १४७९ हो। यद्यपि, धेरै स्रोतहरूले उनको जन्मवर्ष सन् १५०९ भएको पनि उल्लेख गरेका छन्।<ref name=":9">{{Cite book |last=Dhillon |first=Dalbir Singh |title=Sikhism: Origin and Development |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |year=1988 |pages=166}}</ref><ref name=":10">{{Cite book |last=Gandhi |first=Surjit Singh |title=History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 |isbn=9788126908578 |volume=1 |pages=457–59 |chapter=Appendix III: Date of Birth of Guru Amar Das}}</ref> गुरुको जन्मवर्ष सन् १४७९ भएको पुष्टि गर्ने स्रोतहरूमा [[गण्डा सिंह (इतिहासकार)|गण्डा सिंह]]को ''Makhaz-i-Twarikh-i-Sikhan'', [[करम सिंह (इतिहासकार)|करम सिंह]]को ''Gurpurab Nirnay'', [[काह्न सिंह नभा]]को ''[[महान कोश]]'', [[म्याक्स आर्थर म्याकअलिफ]]को ''The Sikh Religion'' तथा [[ज्ञानी ज्ञान सिंह]]का ''Panth Prakash'' र ''[[Twarikh Guru Khalsa]]'' समावेश छन्।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> गुरुको जन्मवर्ष सन् १५०९ भएको उल्लेख गर्ने स्रोतहरूमा [[जोसेफ डेभी कनिङ्घम]]को ''History of the Sikhs'' तथा केसर सिंह चिब्बरको ''Bansavalinama'' रहेका छन्।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> [[कवि सन्तोख सिंह]]ले आफ्नो ''[[सूरज प्रकाश]]'' ग्रन्थमा गुरु अमर दासको जन्मवर्ष अझ अघिको अर्थात् सन् १४६९ उल्लेख गरेका छन्, जुन [[गुरु नानक गुरपुरब|गुरु नानक]]को जन्मवर्षसँग मेल खान्छ।<ref name=":9" /><ref name=":10" /> === विवाह === बीस वर्षको प्रारम्भिक उमेरमा अमर दासले [[मनसा देवी (सिख धर्म)|मनसा देवी]]सँग विवाह गरे। उनीहरूका चार सन्तान भए, जसको नाम दानी (छोरी; जन्म १५३०), भानी (छोरी; जन्म ३ अगस्ट १५३३), मोहन (छोरा; जन्म ११ मार्च १५३६) र मोहरी (छोरा; जन्म २ जुन १५३९{{Efn|मोहरीको नामलाई वैकल्पिक रूपमा 'मोहारी' पनि लेखिन्छ।|group=note}}) राखिएको थियो।<ref name="eosamardas">{{cite web |url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIA-d/page/n103 |title=Amar Das, Guru (1479-1574) |last1=Kushwant Singh |website=Encyclopaedia of Sikhism |publisher=Punjab University Patiala |access-date=10 December 2016}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":022" /> चार सन्तानमध्ये भानी गुरु अमर दासकी सबैभन्दा प्रिय सन्तान थिइन्।<ref name=":8" /> === धार्मिक तीर्थयात्रा === अमर दासले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय [[हिन्दु धर्म]]को [[वैष्णव सम्प्रदाय]]लाई अनुसरण गरेका थिए।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /><ref>{{cite book |author=Gopal Singh |title=The Religion of the Sikhs |url=https://books.google.com/books?id=Zc7wSs3R880C&pg=PA11 |year=1971 |publisher=Allied |isbn=978-0-210-22296-6 |page=11 |quote= Amar Das was a farmer-trader and a strong Vaishnavite before he met Guru Angad at a fairly advanced age.}}</ref> उनी हरेक वर्ष [[हिमालय]] हुँदै [[गङ्गा]] नदी किनारस्थित [[हरिद्वार]]सम्म करिब बीस पटक तीर्थयात्रा गरेको व्यक्तिका रूपमा परिचित थिए।<ref name=":022" /> सन् १५३९ तिर यस्तै एक हिन्दु तीर्थयात्राका क्रममा उनको भेट एक हिन्दु साधु (''[[साधु]]'')सँग भयो। ती साधुले अमर दासलाई किन आफ्नो [[गुरु]] (शिक्षक तथा आध्यात्मिक मार्गदर्शक) नभएको भनी प्रश्न गरे, जसपछि अमर दासले गुरु ग्रहण गर्ने निर्णय गरे।<ref name="eosamardas" /><ref name=":022" /> गङ्गा नदीको आफ्नो बीसौँ तीर्थयात्राबाट फर्कने क्रममा उनले दोस्रो सिख गुरु गुरु अङ्गदकी छोरी बिबी अम्रोले [[गुरु नानक]]को एक भजन गाइरहेको सुने।<ref name="FenechMcLeod2014p29" /><ref name=":022" /> अम्रोसँग अमर दासको चिनजान उनको ससुराली पक्षमार्फत भएको थियो, किनकि अम्रोको विवाह अमर दासका भाइका छोरासँग भएको थियो।<ref name=":8" /><ref name=":022" /> बिबी अम्रोबाट उनले गुरु अङ्गदका बारेमा जानकारी प्राप्त गरे र उनको सहयोगमा सिख धर्मका दोस्रो गुरु गुरु अङ्गदसँग भेट गरे। त्यसपछि उनले आफूभन्दा धेरै कम उमेरका गुरु अङ्गदलाई आफ्ना आध्यात्मिक गुरुका रूपमा स्वीकार गरे।<ref name="eosamardas" /><ref name=":022" /> ==== चाडपर्व ==== [[पाशौरा सिंह (सिख विद्वान)|पाशौरा सिंह]], लुइस ई. फेनेक तथा विलियम म्याकलियोडजस्ता विद्वानहरूका अनुसार गुरु अमर दासले सिख धर्ममा "विशिष्ट विशेषताहरू, तीर्थयात्रा, चाडपर्व, धार्मिक स्थल तथा धार्मिक संस्कारहरू"को विकास र संस्थागत स्थापनामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। त्यसयता यी तत्वहरू सिख धर्मका अभिन्न अङ्गका रूपमा रहेका छन्।<ref name="Fenech2014p41" /> गुरु अमर दासले वैशाखी र दिवालीलाई वर्षमा दुई पटक मनाइने प्रमुख धार्मिक पर्वका रूपमा व्यवस्थित गरे, जसका अवसरमा सिखहरू एकै स्थानमा भेला भई आफ्ना गुरुसँग प्रत्यक्ष भेटघाट गर्न सक्थे।<ref name=":022" /> == निधन == आफ्नो [[ज्योति ज्योत]] हुनु केही समयअघि, उनको प्रपौत्र [[बाबा सुन्दर|बाबा सुन्दर]]द्वारा रचित ''[[रामकली सदु]]'' अनुसार, गुरु अमर दासले आफ्ना सम्पूर्ण पारिवारिक सदस्यहरूलाई नयाँ गुरु राम दासलाई स्वीकार गर्न आह्वान गरे। त्यसपछि उनले स्वयं भाई जेठाको निधारमा चन्दनको टीका लगाई उनलाई आफ्नो उत्तराधिकारीका रूपमा [[गुरु गद्दी|गुरु गद्दीमा अभिषेक]] गरे।<ref name=":02">{{Cite book |last=Chauhan |first=G.S. |title=Bani of Bhagats |publisher=Hemkunt Press |year=2006 |isbn=9788170103561 |pages=134 |chapter=Chapter 17: Baba Sunder ji}}</ref> गुरु अमर दासको सन् १५७४ मा गोइन्दवाल साहिबमा निधन भयो। अन्य सिख गुरुहरूको परम्पराअनुसार उनको पनि दाहसंस्कार गरियो र दाहसंस्कारपछि बाँकी रहेका "फूल" (अर्थात् अस्थी तथा खरानी) {{Transliteration|hi|हरिसर}} (बग्ने पवित्र जल)मा विसर्जन गरियो। == साहित्य == गुरु अमर दासद्वारा रचित धेरै साहित्यिक कृतिहरूको श्रेय उनलाई दिइन्छ। उनका काव्यात्मक रचनाहरू गुरु नानकका रचनासँग अत्यन्त मिल्दोजुल्दो छन्। उनी उच्च उमेरमा गुरु बनेका कारण उनले अपेक्षाकृत परम्परावादी शैली अपनाएको हुन सक्ने विद्वानहरूको मत छ। साथै, उनको गुरुत्वकालमा सिख साहित्यिक परम्पराले उल्लेखनीय विकास गर्‍यो, जसको एउटा प्रमुख उदाहरण गोइन्दवाल पोथीहरूको सङ्कलन हो। गुरु अमर दासले [[भगत बाणी]]का ती अंशहरूमा पनि टिप्पणी गरेका छन्, जुन त्यस समयसम्म गोइन्दवाल पोथीहरूमा समावेश भइसकेका थिए। उनका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कृतिमध्ये ''[[आनन्द साहिब]]'' प्रमुख हो, जसमा गुरु, उनका शिष्य (सिखहरू) तथा ''[[गुरबाणी|बाणी]]''बीचको सम्बन्धलाई मुख्य विषयका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।<ref>{{Cite book |last=Shackle |first=Christopher |title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=9780199699308 |editor-last=Singh |editor-first=Pashaura |edition=1st |pages=109–124 |chapter=8: Survey of Literature in the Sikh Tradition |editor-last2=Fenech |editor-first2=Louis E.}}</ref> == लोकप्रिय संस्कृतिमा == '''''गुरु अमरदास''''' सन् १९७९ मा निर्माण गरिएको एक [[वृत्तचित्र]] हो। यस वृत्तचित्रको निर्देशन प्रेम प्रकाशले गरेका हुन् भने यसको निर्माण [[भारत सरकार]]को [[फिल्म्स डिभिजन अफ इन्डिया|फिल्म्स डिभिजन]]ले गरेको हो। यसमा गुरु अमर दासको जीवन तथा शिक्षाबारे चर्चा गरिएको छ।<ref>{{Cite web|title=GURU AMARDAS {{!}} Films Division|url=https://filmsdivision.org/shop/guru-amardas|access-date=12 June 2021|website=filmsdivision.org}}</ref> == चित्रावली == <gallery> File:Guru Amar Das, painting from ca.1800–1810.jpg|गुरु अमर दासको चित्र, करिब सन् १८००–१८१०। File:Guru Amar Das miniature.jpg|गुरु अमर दासको लघुचित्र। File:Stamp of India - 1979 - Colnect 312147 - 500th Birth Anniv Guru Amar Das - Sikh Leader.jpeg|गुरु अमर दासको ५००औँ जन्मजयन्तीको अवसरमा सन् १९७९ मा जारी गरिएको भारतीय हुलाक टिकट। </gallery> == टिप्पणी == {{Reflist|group=note}} == सन्दर्भ == {{reflist}} {{s-start}} {{succession box | before = [[गुरु अङ्गद]] | title = [[सिख गुरुहरू|सिख गुरु]]|years=२६ मार्च १५५२ – १ सेप्टेम्बर १५७४ | after = [[गुरु राम दास]] }} {{s-end}} {{Authority control}} ex0b44l40pjla0skw0dcxgjdi5nffzx 0 150785 1365610 2026-07-10T17:56:31Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: जाजरकोट एक बाइसे राज्य थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा नेपाल र जाजरकोट बीचम... 1365610 wikitext text/x-wiki जाजरकोट एक बाइसे राज्य थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा नेपाल र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === === रजौटा राजा === == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। grq47w8w3jydq9wjbc6z7zorhn8i993 1365612 1365610 2026-07-10T18:05:11Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365612 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|जाजरकोट दरबार]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === === रजौटा राजा === == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। guvjgcqgrlirfra2gh5t9txwcof9xb5 1365613 1365612 2026-07-10T18:13:31Z Bishaldev100 28807 /* राजा */ 1365613 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|जाजरकोट दरबार]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। dgy8pddrsr4iv9t4m3p85f4k7z95gn4 1365614 1365613 2026-07-10T18:15:30Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365614 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|जाजरकोट दरबार]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। npl75db7eeezoxjwg0l0i87egi1wvtk 1365615 1365614 2026-07-10T18:23:04Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365615 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|जाजरकोट दरबार]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। tsrr9jtjtxzpjdj54w7i4nw5b59qbz7 1365616 1365615 2026-07-10T18:26:19Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365616 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। jwah8dyraj4jawi8r9i9r6s316ct50l 1365617 1365616 2026-07-10T18:26:55Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1365617 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} sq7tnxb8lskn516nbrskgcnl2cmihe9 1365618 1365617 2026-07-10T18:29:23Z Bishaldev100 28807 /* शासकको सूची */ 1365618 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} pmzasynbu1djgfd8l1mkaofomim32wt 1365622 1365618 2026-07-10T18:47:22Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1365622 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 3xgnnq3dlc1xhepb74mezd28co2vh55 1365623 1365622 2026-07-10T18:49:58Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365623 wikitext text/x-wiki '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 1ntzb8b0b4jid6d9lccckzffgnix99w 1365641 1365623 2026-07-11T04:45:21Z Bishaldev100 28807 1365641 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = [[खस राज्य]] | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] d3isjzhscqb8gd6r4c99b2m6pjf9das 1365642 1365641 2026-07-11T04:50:04Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365642 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = [[खस राज्य]] | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर विसं १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। राजाराम सुवेदीका अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले विसं १७५० मा राजधानी खलंगा सारे। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] fgj06lp55fwridf05q121mwcj2gk0cx 1365643 1365642 2026-07-11T04:54:01Z ~2026-39377-05 79755 1365643 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = [[खस राज्य]] | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। राजाराम सुवेदीका अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी खलंगा सारे। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 2ttxvl0pxdrij2nfwi2yh8ko98h74yz 1365645 1365643 2026-07-11T04:58:23Z Bishaldev100 28807 1365645 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। राजाराम सुवेदीका अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी खलंगा सारे। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 894rbvziov7pxan04nydloczb2jmsee 1365646 1365645 2026-07-11T05:04:50Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365646 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। राजाराम सुवेदीका अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी खलंगा सारे। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] ilbvlwc00z0dsc6o3m3jflv85wa0321 1365647 1365646 2026-07-11T05:09:26Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365647 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। राजाराम सुवेदीका अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी खलंगा सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] n7t5nlf5q86qnmnti22jeclve8ktq3n 1365648 1365647 2026-07-11T05:11:39Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365648 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # मलैवम्म # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] pz9vf01pvpcul5xuued5n8d3yidzywj 1365649 1365648 2026-07-11T05:16:40Z Bishaldev100 28807 /* शासकको सूची */ 1365649 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 9pcy946cfu4qv8os4orxm4vwn5hzeuz 1365650 1365649 2026-07-11T05:16:58Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365650 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] hvgryo8mkzakzw7afp5w8m3n12m3pvg 1365651 1365650 2026-07-11T05:23:29Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365651 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह # लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह । == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 100trbgv0zpbnlxjkezsmq3zoft9bxx 1365653 1365651 2026-07-11T05:31:20Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365653 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। उनका पनाति बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |url=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह # लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह । == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] p8tgp2e211hgolpmyiqixdht2aqbxc9 1365655 1365653 2026-07-11T05:32:55Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365655 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |url=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह # लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह । == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 5txrw4iyej2bvrudfh84qocpw0ywkhu 1365657 1365655 2026-07-11T05:41:05Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365657 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |url=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" | ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] rea3slld23fprgk6qt95xf7lojue2se 1365658 1365657 2026-07-11T05:45:33Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365658 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह # लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह । == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] hrf236r2vsr86773id55palxkwlw0j0 1365659 1365658 2026-07-11T05:47:48Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365659 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ |} # गजेन्द्र शाह # इन्द्रनारायण शाह # दीपनारायण शाह # जङ्गबहादुर शाह # पूर्णयुद्धविक्रम शाह # राजेन्द्रविक्रम शाह # उपेन्द्रविक्रम शाह # स्वयंप्रकाशविक्रम शाह # लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह । == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] nwlg0z1wtjlxevwm716hgk2omfcxdpl 1365660 1365659 2026-07-11T05:48:03Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365660 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> === रजौटा राज्य === जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 3x9k2d7q204w8lrwhi6wx50qhd8h3l4 1365661 1365660 2026-07-11T05:52:07Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1365661 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] ay9yr7kk9doqkw6l3ue03g2rarl3wmq 1365662 1365661 2026-07-11T05:56:29Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्य */ 1365662 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref>सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] a6xpja8uwtqabtuipyijk77d1uejy8d 1365664 1365662 2026-07-11T06:24:00Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365664 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | | |- |१५ |दीपनारायण शाह | | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] trl3mhkpmuzfbp4ijar87c3q9rbrdl5 1365665 1365664 2026-07-11T06:26:42Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365665 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |राजेन्द्रविक्रम शाह | | | |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] mgjkqc4k45sdmx32j6xpfnmugn0qoc8 1365670 1365665 2026-07-11T07:08:12Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365670 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | | |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] b36i7l913pgkjcm808e44ds8cze6lzu 1365680 1365670 2026-07-11T07:19:26Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365680 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 3z32mrd4hqb2c46mtzb6qb6wxzj0j8c 1365682 1365680 2026-07-11T07:27:56Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365682 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |राजा उपेन्द्रविक्रम शाहले जाजरकोट नेवार समुदायबाट लाखे नाच शुरु गराएका थिए । [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] 4muwwr2o0ydlfd3mcoh5ai3ysep6s74 1365683 1365682 2026-07-11T09:27:38Z Bishaldev100 28807 1365683 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |राजा उपेन्द्रविक्रम शाहले जाजरकोट नेवार समुदायबाट लाखे नाच शुरु गराएका थिए । [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} # == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] adxkvtwtfnvaxjrls7j1g07ei4pdn8h 1365686 1365683 2026-07-11T09:31:42Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365686 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = मलैवम्म ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }}'''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |राजा उपेन्द्रविक्रम शाहले जाजरकोट नेवार समुदायबाट लाखे नाच शुरु गराएका थिए । [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] slofcdpv94fx4jjpfvxkfclegya8jus 1365693 1365686 2026-07-11T11:43:28Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365693 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = जगतीसिंह ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }} '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" | |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले जाजरकोट दरबार निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |राजा उपेन्द्रविक्रम शाहले जाजरकोट नेवार समुदायबाट लाखे नाच शुरु गराएका थिए । [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] t4ozph782m78vy5nmog0trrk1oe4i9l 3 150786 1365619 2026-07-10T18:29:42Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1365619 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Aakash oliज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९०१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Aakash oli|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:१४, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) csfj0r5mdcx9zgrumjjnnazih4oaeqk 3 150787 1365624 2026-07-10T19:39:26Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[Template:Welcome|स्वागतम्]] 1365624 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Asha savinज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९०१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Asha savin|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:२४, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) prc4ttcb7nedhf692xkn4una81jd7d0 3 150788 1365637 2026-07-11T02:42:06Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1365637 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, कुशल थापाज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९०१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:कुशल थापा|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२७, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) ml94luy7xc77hk84jld584ukrnkn2j6