विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 8313 1365776 1219333 2026-07-12T04:55:19Z ~2026-39373-93 79766 1365776 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Cordyceps sinensis.jpg | image_caption =यार्चागुन्बु मृत झुसिलकिराबाट उम्रदैँ | regnum = [[ढुसी]] | phylum = [[:en:Ascomycota|एस्-कोमाइकोटा]] | classis = [[:en:Sordariomycetes|सोर्डारियोमिकेट्स]] | ordo = [[:en:Hypocreales|हाइपोक्रियल्स]] | familia = [[:en:Clavicipitaceae|क्याविसिपिटासिया]] | genus = ''[[:en:Cordyceps|कोर्डिसेप्स]]'' | species = '''''O. sinensis''''' | binomial = ''Ophiocordyceps sinensis'' | binomial_authority = ([[Berk.]]) G.H.Sung, J.M.Sung, Hywel-Jones & Spatafora (2007) | synonyms_ref =<ref name="urlMycoBank: Ophiocordyceps sinensis">{{cite web |title=''Ophiocordyceps sinensis'' (Berk.) G.H. Sung, J.M. Sung, Hywel-Jones & Spatafora 2007 |url=http://www.mycobank.org/MycoTaxo.aspx?Link=T&Rec=504340 |work=MycoBank |publisher=International Mycological Association |accessdate=2011-07-19}}</ref> | synonyms = ''Sphaeria sinensis'' <small>Berk. (1843)</small><br> ''Cordyceps sinensis'' <small>(Berk.) [[Sacc.]] (1878)</small> }} '''यार्चागुम्बा''' དབྱར་རྩ་དགུན་འབུ། एक बहुमुल्य जडिबुटि हो । [[लामा]] हिमालीयान भोटे भाषामा यार्चाको अर्थ यार-དབྱར།-बर्ष चा-རྩ། घाँस बार्खेघाँस र गुन्बु गुन्-དགུན། हिउँदो बु-འབུ། किरा अर्थत हिउँदेकिरा हुन्छ । विश्वमा अहिले सम्म Cordyceps वर्गमा पर्ने ढुसीहरू (sac fungus)का ६८० भन्दा बढी प्रजातीहरू पत्ता लागेका छन् । यी मध्ये सबैभन्दा परिचित ढुसी यार्चागुम्बालाई अङ्ग्रेजीमा [[:en:Caterpillar fungus|'''Caterpillar fungus''']] भनिन्छ । यसको बैज्ञानिक नाम Cordyceps Sinensis हो । ल्याटीन शब्दहरू cord "club", ceps "head" र चिनीयाँ भन्ने अर्थमा sinensisबाट यसको वैज्ञानिक नाम [[:en:Cordyceps Sinensis|Cordyceps Sinensis]] राखिएको हो । यार्चागुम्बा [[नेपाल]] र [[तिब्बत]]དབྱར་རྩ་དགུན་འབུ། को [[हिमाली]] भागमा पाईने एक प्रकारको बहुमुल्य जडीबुटी हो । यो समुन्द्र सतहबाट ३,००० मीटर देखी ६,००० मीटरको उचाईमा पाइन्छ । यसलाई [[तिब्बती भाषा|तिब्बती]] भाषामा यार्चागुम्बा भनिन्छ । यार्चागुम्बा एक प्रकारको [[झुसिलकिरा]]को टाउकोबाट ढुसी उम्रिएर बन्दछ । हिमाली भेगमा हिउँद सकिएपछि बैशाख तिर हिउँ पग्लन्छ र बिरुवाहरू उम्रिएर फूल फूल्न शुरु गर्छ, त्यही समयमा पुतलीहरूले फुल पार्न थाल्छन । सोहि पुतलिको लार्भा अवस्थामा रहेको झुसिलकिरा जमीन मुनि पुग्छ र उक्त झुसिलकिराको टाउकोमा ढुसी उम्रन्छ । यसको जमीन माथिको ढुसी च्याउ खैरो रंगको र जमीन मुनिको भाग पंहेलो रंगको हुन्छ । जमीन मुनिको भाग ४ मि. मि. मोटो र ४ से. मि. जति लामो तथा माथीको भाग मसिनो ५-६ से. मि. जति लामो हुन्छ । यार्चागुम्बा यस्तो जडीबुटी हो, जसमा वनस्पति र जीव दुबै हुन्छ र यो कहिल्यै पनि मर्दैन । समुद्र सतहदेखि ३८ सय मीटरदेखि ४८ सय मीटरसम्मको उचाइमा यो पाइन्छ । यो अमूल्य जडीबुटी हिमाली भेकका शेर्पा भोटेहरूसँग हुने र उनीहरूले प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ। जमिनमुनि प्राणी र जमिनमाथि बनस्पति हुनाले शेर्पा भाषामा यसलाई ‘यार्चागुम्बा’ भनिन्छ । == नामाकरण तथा विभिन्न नामहरू == यार्चागुम्बा, यो शब्द तिब्बती भाषाबाट अपभ्रंस भएर आएको शब्द हो । तिब्बती भाषामा यसलाई ‘यारचा कुम्भू भनिन्छ ।  जसमा 'यार'को अर्थ वर्षा,'सा'को अर्थ घाँस र 'कुन्भु'को अर्थ हिउँदे किरा अर्थात वर्षामा घाँस र हिउँदमा किरा भन्ने बुझिन्छ । यो अमूल्य जडीबुटी हिमाली भेकका [[शेर्पा जाति|शेर्पा]] भोटेहरूसँग हुने र उनीहरूले प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ । [[शेर्पा भाषा|शेर्पा]] भाषामा यसलाई ‘यार्चा गुम्बु’ भनिन्छ । जसको अर्थ ‘यार्चा’ वनस्पति र ‘गुम्बु’ किरा हो । वनस्पति र किरासँगै भएको बस्तु यार्सागुम्बु भन्छन् । यस जडीबुटीको नाम दुईवटा शब्दहरूको संयोजनबाट बनेको हुन्छ ‘यार्सा’ र गुम्बा’ नेपाली प्रचलित भाषामा यसलाई यार्चागुम्बा भनिन्छ । नेपालका कतिपय स्थानहरूमा भने यसलाई जीवनबुटी र किडाजडी भनिन्छ भने कसै कसैले त अश्लील नामले समेत चिन्ने गरेको पाइन्छ । [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] अञ्चलको [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] र [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]]का भोटेहरूले यसलाई यार्साकिमु भन्छन्<ref name= "यार्सागुम्बा">[https://khairenionline.com/archives/3020 खैरेनी अनलाइन डट कम]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । ==उपयोगिता== [[File:Yarcha gumba.jpg|thumb|150px|left|नेपाली यार्चागुम्बा]] विश्वमा १००, चीनमा २१, भारतमा ७ र नेपालमा २ प्रजातिका यार्चागुम्बा पाइन्छन् । यसलाई यौनशक्तिबर्धक र सर्वगुण सम्पन्न टनिकको रूपमा लिइएको छ । पुरुष नपुंसकता र अजीर्ण अपचमा स्थानीय कुखराको मासुमा र मृगौलाको रोगमा सुँगुरको मासुमा यसलाई पकाएर खाइन्छ । खोकी, दम, क्षयरोग, अनिद्रामा यसलाई चिनिया औषधी विधि अनुसार सेवन गरिन्छ । बीर्यमा शुक्राणुको संख्या बढाउन र शुक्राणुलाई स्वस्थ्य राख्न अण्ड र डिम्बाशयको खराबी कमलपित्त जन्डिसमा यो उपयोगी देखिएको छ । स्नायु सम्बन्धी रोग अनिद्रा मांशपेसीको दुखाई श्वासप्रश्वास सम्बन्धी रोगमा कोलेष्ट्रोल घटाउन रोग प्रतिरोधक क्षमता बढाउन यो उपयोगी छ । हाल यार्चागुम्बालाई चामल, चिया आदिमा मिसाएर बजारमा बिक्री वितरण भइरहेको छ । नेपालको हिमाली भेगमा पाइने यार्सागुम्वा प्रकृतिको अनुपम उपहार हो। यार्सागुम्वा सन् २००१ सम्म व्यपारिक प्रयोजनमा थिएन र मुल्यपनि थिएन। २८ लाख सम्म पर्छ यसको गुणस्तर कम हुदा मुल्य पनि कम हुन्छ । अहिले १ न को यार्सा प्रतिलिको २८ लाख नेपाली रुपैया पर्छ । अत्यन्त महङ्गो मूल्य बिक्री हुने यार्चागुम्बालाई नेपालमा येल्लो लिभिङ गोल्ड ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]:Yellow Living Gold) का रूपमा समेत पहिचान दिन थालिएको छ।<ref>नेपाल परिचय/नेपाल सरकार,सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय सूचाना विभाग</ref> नेपालमैं पाइने ३ प्रकारका यार्चागुम्बाहरू पनि सबै प्रयोगयोग्य र बहुमूल्य छैनन् । बनस्पतिविज्ञहरूका अनुसार नेपालमा पाइने यार्चागुम्बाहरूमध्ये कोर्डिसेप्स सिाइनेन्सिस प्रजातिको यार्चागुम्बा मात्र बहुमूल्य र प्रयोगमा आउँछ । यी तीनैवटा यार्चागुम्बाको नाम बानस्पातिक नाम हो । संसारमा पाइने यार्चागुम्बाहरूमा पनि कोर्डिसेप्स सिाइनेन्सिस मात्र औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । हुनत यार्चागुम्बाको प्रयोग कामोत्तेजक औषधि तथा स्मरण शक्तिवर्द्धक औषधिको रूपमा प्रयोग गरेको कुरा विभिन्न पुस्तकहरूमा उल्लेख भएको पाइन्छ । तर यसलाई औषधिको रूपमा त्यतिमा मात्र प्रयोग गरिने कुरा नेपालको आयुर्वेदिकले मान्न तयार छैन । उसका अनुसार यस बाहेक अन्य औषधिमा पनि यार्चागुम्बाको प्रयोग गरिन्छ । यार्चागुम्बा पाइने ठाउँका मानिसहरूका अनुसार यार्चागुम्बा रक्तश्राप रोक्न, काटेको घाउ चाँडै निको पार्न, रगतमासी निको पार्न तथा शरीर दुखेमा पनि यसलाई पिसेर धुलो बनाई खाने गरिन्छ । कतिपय मानिसहरूले भने हिमालमा पाइने [[पाँचऔंले]], मौरीको [[मह]] र दूधसँग यार्चागुम्बा मिसाएर खाने गर्दछन् । यसरी खाँदा तागत बढ्ने विश्वास गरिन्छ । यसका साथै यसको धूलोलाई उमालेको दूधसँग खाएमा भिटामिनको कमीलाई पूरा गर्दछ भन्ने विश्वास गर्दछन् । कतिपयको भनाइमा भने तीन वटा यार्चागुम्बालाई उमालेको दूध वा महसँग खाएमा यौन उत्तेजकको काम गर्ने गर्छ भन्न विश्वास छ । बैज्ञानिक तथा वनस्पति विज्ञहरूको भनाइ अनुसार १३ वटा अन्य जडीबुटीसँग यार्चागुम्बालाई मिसाएर लगातार ३ वर्ष खाइरहे मोटोघाटो, फुर्तिलो र सुन्दर हुने गर्दछ । त्यसैले यार्चागुम्बाबाट बनाइएका टनिकहरू चीनमा खुल्ला रूपमा बिक्री गरिन्छ । हिमाली भेगबाट औषधि ल्याएर बिक्री गर्ने लामा भोटेहरू भने यसको उपयोग कामोत्तेजकका लागि तथा स्मरण शक्ति बढाउनका लागि उपयोग गरिने बताउछन् । उनीहरूका अनुसार ३ तोला यार्चागुम्बा, २ केजी सेतो चामल, ५ तोला पाँचऔंले र एक लिटर दूधलाई हिमालको चोखो पानीमा पकाएर तीन दिन दिनको ३/३ चम्चा बिहान बेलुका खाएमा यौन शक्ति बढ्ने बताउछन् । त्यसरी नै आधा लिटर रातो गाईको दूध, लिगातुर झार अलिकति, ५ तोला यार्चागुम्बा, ५ तोला यार्चागुम्बा, आधा लिटर कालो गाईको दूध १ तोला काँडे धुप्पी चौथाइ तोला [[भालु]]को पित्त, अलिकति [[पाहा]]को मासु र अलिकति हिमाली भेकमा पाइने सर्पको मासु जम्मा गरेर दूधबाहेक अरुलाई पिसेर दूधमा पकाएर साना साना मटरका दाना जत्रै गोली बनाएर एक महिनासम्म बिहान बाहिर हावामा ननिस्की ३ चक्की र बेलुका आगोलाई नछोइकन ३ चक्की खाएमा स्मरण शक्ति बढ्ने कुरा बताउछन् साथै उल्लेखित मात्रा भन्दा बढी खाएमा मान्छे पागल हुने कुरा उनीहरू बताउँछन् । अन्त्यमा वर्षायाम शुरु हुँदा नहुँदै पश्चिम उत्तरका मानिसहरू घर नै छोडेर यार्चागुम्बाको खोजीमा जान्छन् । कतिपय विद्यालय समेत बन्द हुन्छन् र विद्यार्थीहरू समेत उक्त कार्यमा सरिक हुन्छन् । यार्चागुम्बा टिप्न भने त्यति सजिलो भने छैन । घर बाहिरको बास र हिमपातका कारण ज्यान नै जोखिममा पर्ने हुन्छ । भर्खरै मात्र पनि १९ जना व्यक्तिहरू हिमपातमा परी मरिसकेका छन् । तर पनि बजार मूल्य राम्रो भएका कारण मान्छेहरूको यस प्रतिको आकर्षण घटेको पाइदैन । नेपाल सरकारले यार्चागुम्बा टिप्न प्रतिबन्ध नलगाए पनि करका रूपमा पैसा उठाउँदै आएको बताउछन् यार्चागुम्बा टिप्न जानेहरू ।<ref name= "यार्सागुम्बा"/> ==यार्चागुम्बा नै सन्जीवनी== किंवदन्ती अनुसार [[राम]] र [[रावण]]को युद्धमा लक्ष्मणलाई वाण लागेर मुर्छित हुँदा नेपालको उत्तरी हिमाली भेकबाट [[हनुमान]]ले यही यार्चागुम्बा लिएर गइ लक्ष्मणलाई खुवाएर बिउँझाएका थिए भन्ने कुरा प्रचलित छ । हुन पनि यो कहिल्यै मर्दैन । बनस्पति मरे प्राणी जिवितै रहन्छ, प्राणी मरे बनस्पति जिवितै रहन्छ । बनस्पति जिवितै रहेपछि प्राणीको पुनः जन्म हुन्छ । बसन्तकुमार शर्मा ‘नेपाल’ को ‘नेपाली शब्द सागर’ मा यार्चागुम्बाको अर्थ टुप्पोतिरको भाग झारपात र जरातिरको भाग किरा प्रकारको देखिने हिमाली डुलन्ते झार, तागतका लागि सुकुटीका रूपमा काम लाग्ने डुलन्ते झार भनी नेपालीमा अर्थ लगाइएको छ ।<ref name= "यार्सागुम्बा"/> ==के हो त यार्चागुम्बा== यार्चागुम्बा भनेको हिमाली भेकमा पाइने ढुसी र झुसिल्किरा एकै ठाउँमा जोडिएर रहेको बस्तु हो । यसमा ढुसी र झुसिल्किरा परस्परमा आश्रति भएका हुन्छन् । यार्चागुम्बाको जीवनचक्रका सम्बन्धमा बनस्पतिविदहरूका अनुसार यो ६ महिना किरा र ६ महिना बनस्पति भएर रहन्छ । त्यसरी हेर्दा बनस्पति जिवित रहे प्राणी मर्ने र प्राणी जिवित रहे बनस्पति मर्ने हुन्छ । जमिनमा रहेका पुराना यार्चागुम्बाबाट हावामा प्रशस्त बीऊहरू फैलिरहन्छन् । यी बीऊहरू एक प्रकारका पुतली, झुसिल्किराको शरीरमा टाँसिन्छन् र त्यहीँ उम्रन्छन् । यी बीऊहरू उम्रेपछि यिनका जराहरू झुसिल्किराको शरीरमा फैलन्छन् त्यस समयसम्म झुसिल्किरा हिडडुल गरिरहेकै हुन्छ । यसरी यो बनस्पतिको जराहरूले झुसिल्किरालाई पुरै ढाक्दै गएपछि झुसिल्किरा जमिनभित्र गएर मर्छ । झुसिल्किरा जमिनमा मरिसके पछि बनस्पतिले आफ्नो आहारा त्यही झुसिल्किराको शरीरबाट लिन्छ र बनस्पति विकसित हुन्छ अर्थात माटो माथि जिवित रहन्छ माटो मुनी मर्छ । माटो माथिको बनस्पति माटोमुनिको प्राणीको टाउकोबाट पलाएको हुन्छ यसको रङ्ग कालो हुन्छ जसको टुप्पोमा सानासाना प्वालहरू हुन्छन् ती प्वाल भित्र लामा लामा थैला हुन्छन् र प्रत्येक थैलामा मसिना मसिना लामा लामा बीऊ हुन्छन् । यो विशेष गरेर उत्तरी क्षेत्रमा वर्षभरि पाउन सकिन्छ । यो ढुसी झुसिल्किराको शरीरबाट खाद्य पदार्थ प्राप्त गरेर विकसित हुन्छ । र यसका प्रत्येक दुई भाग हुन्छन् जमीनमाथिको भाग यार्सा र जमिनमुनिको भाग गुम्बा । यो परस्पर जोडिएको हुन्छ । जबसम्म बनस्पति पूर्ण विकसित हुँदैन तबसम्म प्राणी डुलिरहने हुनाले यसलाई डुलन्ते झार भनिएको हो । विभिन्न बनस्पति सम्बन्धि पुस्तकमा यार्चागुम्बाका १०० भन्दा बढी प्रजाति रहेको उल्लेख गरिएको छ । ती मध्ये [[जापान]]मा ३० वटा, [[ब्रिटेन]]मा १२ वटा, [[भारत]]मा ७ वटा [[चीन]]मा २१ वटा प्रजातिका यार्चागुम्बा पाइन्छ ।<ref name= "यार्सागुम्बा"/> । नेपालको सन्दर्भमा भने यकिन गरेर भन्न नसकिने बनस्पतिविज्ञहरू वताउछन् । तर पनि उनीहरूका अनुसार नेपालमा पाइने यार्चागुम्बाहरूमा कोर्डिसेप्स साइनेन्सिस, कोर्डिसेप्स मिलिटरिस र कोर्डिसेप्स नुटन्स प्रमुख रहेका छन् । कोर्डिसेप्स साइनेन्सिस जातका यार्चागुम्बा नेपालका [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]], जुम्ला, हुम्ला, [[मुगु जिल्ला|मुगु]], [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]], [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] जिल्लाहरूमा पाइन्छ । त्यस्तै कोर्डिसेप्स मिलिटरिस जातको यार्चागुम्बा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]को सूर्यविनायकमा पाइन्छ भने कोर्डिसेप्स नुटन्स शिवपुरी नागार्जूृनको जंगल, गोकर्ण मनाङमा पाइन्छ ।<ref name= "यार्सागुम्बा"/> हुनत हिमाली भेगमा लामाहरू यार्चागुम्बा धर्मात्मा मानिसहरूले मात्र भेटाउछन् भन्छन् र कतिपय लेकबाट औषधि बेच्न आएका मानिसहरूले यार्सा भनेर झुक्याएर औषधि बेच्ने गरेको पनि पाइन्छ तर वास्तवमा यार्चागुम्बा च्याउ जस्तै भेटिने बस्तु हो तर के कुरा चाँही सत्य हो भने पहिला एउटा भेट्न चाँही निकै समस्या पर्छ । एउटा भेटिए पछि अरु सजिलै पाउन सकिन्छ किनभने अरु यार्चागुम्बाहरू आपसमा वरपर रहने हुनाले सजिलै पाउन सकिन्छ । यार्चागुम्बा भेटाउन धर्मी र पापी भन्ने कुरा चाँही सरासर गलत हो । ==नेपालमा यार्चागुम्बाको पहिलो खोजी== यार्चागुम्बाको अस्तित्व पौराणिक कालदेखि नै नेपालमा रहँदै आएको पाइन्छ । यसको उपयोग हिमाली भेगका शेर्पाहरूले गर्दै आएका थिए । विभिन्न जडीबुटीका रूपमा प्रयोग भइरहेको यार्चागुम्बा पहिलो पटक खोजी गरेर प्रकाशमा ल्याइएको भने त्यति धेरै भएको छैन । यार्चागुम्बाको पहिलो पटक सङ्कलन गर्ने श्रेय सन् १९५२ मा ब्रिटिस म्युजियम [[लन्डन|लण्डन]]को तर्फबाट बनस्पति सङ्कलन गर्न आएका पोलुनिन साइकल र विलियमलाई जान्छ । उनीहरूले ४२०० मिटरको उचाईमा रहेको च्याखुर लेकबाट अत्यन्तै मूल्यवान यार्चागुम्बा भेटाएर लगेका थिए । यार्चागुम्बाको उपयोगिता संसारमा पाइने १०० भन्दा बढी प्रजातिका यार्चागुम्बाहरू दुर्लभ, बहुमूल्य र प्रयोगका लागि उपयुक्त मानिदैनन् ।<ref name= "यार्सागुम्बा"/> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [https://nationalorganics.com.np/yarsagumba-benefits-and-uses/ यार्चागुम्बाका फाइदाहरु] ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ophiocordyceps sinensis}} * [http://www.bbc.com/nepali/news-39414720 बेमौसमा यर्सागुम्बा टिपिएकामा चिन्ता-बीबीसि नेपाली सेवा] [[श्रेणी:जडीबुटी]] 2vx905p466s06i7ku9zqqmxukktg90i 0 8607 1365698 1353029 2026-07-11T12:49:26Z Bishaldev100 28807 /* दृष्टिकोण */ 1365698 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency | agency_name = सङ्घिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल <br> गृह मन्त्रालय | seal = Emblem of Nepal (alternative).svg | image = | seal_width = | formed = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | headquarters = सिंहदरबार, काठमाडौ | employees = | budget = | chief1_name = बालेन्द्र शाह | chief1_position = [[गृह मन्त्री (नेपाल)|प्रधान मन्त्री]] | child1_agency = | child2_agency = | child3_agency = | child4_agency = | child5_agency = | website = [http://www.moha.gov.np/ www.moha.gov.np] }} कुनैपनी देशको नागरिकहरूको सुरक्षा कायम गर्नु गराउनु [[गृह मन्त्रालय]]को पहिलो कर्तव्य हो। देश र समाजमा हुने विभिन्न अपराधीक कार्यहरूको नियन्त्रण गरी जनताहरूमा शान्तिको प्रत्याभूति दिने कर्तव्य पनि गृह मन्त्रालयकै हुन्छ। गृह मन्त्रालयको काम गर्ने मन्त्रीलाई गृहमन्त्री भनिन्छ। नेपालमा कुनैपनी मन्त्रालयलाई नतोकिएको काम पनि गृह मन्त्रालयले नै सम्हाल्ने प्रावधान छ। == इतिहास == राणाकालीन समयमा गृह प्रशासन हेर्ने निकायलाई [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा]] भनिन्थ्यो। [[२००७ को क्रान्ति|२००७]] सालको क्रान्तिपछि बनेको पहिलो मन्त्रिमण्डलमा पहिलो पटक छुट्टै मन्त्रालयको रुपमा गृहमन्त्रालय खडा भई पहिलो पटक [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विपी कोइराला]] गृह मन्त्री बने । २००७ सालदेखि २०१७ सालसम्मको अवधि राजनीतिक संक्रमणमा वित्यो । २०१७ सालको शाहीकदमपछि ३० वर्षे पञ्चायतको नाममा गरिएको प्रत्यक्ष शाही शासनकालमा गृह प्रशासनलाई सो शासनप्रणाली जोगाउने उद्देश्यमा केन्द्रित गरियो । २०४७ सालको परिवर्तनपछि बनेको अन्तरिम सरकारको समयमा गृह प्रशासनमा व्यापक सुधारको अवसर थियो तर सो अनुरुप हुन सकेन । २०५२ सालबाट आरम्भ भएको माओवादी द्वन्द र त्यसपछिका १० वर्षमा भएका सशस्त्र द्वन्दको समयमा गृह प्रशासनको ध्यान द्वन्द व्यवस्थापनमै केन्द्रित हुनुपरेकोले सँस्थागत सुधारको काम हुन सकेन । <ref>{{Cite journal |title=गृह प्रशासन सुधार एवं सुदृढीकरण कार्ययोजना, २०७१ |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/action_1.pdf |journal=गृह मन्त्रालय |pages=4}}</ref> ==दृष्टिकोण== नेपालको प्रचलित संविधान तथा कानुनद्वारा प्रत्याभूत नागरिक स्वतन्त्रता, [[कानूनको शासन|विधिको शासन]], मानव अधिकार लगायत लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतालाई सम्मान गर्ने गरी कार्य गर्नु गृह प्रशासनको दृष्टिकोण हो। ==लक्ष्य== [[चित्र:Home ministry nepal.jpg|200px|thumb|right| सिंहदरबार परिसरमा रहेको गृह मन्त्रालयको भवन]] जनताको माग र आधारभूत आवश्यकता अनुरूप गृह प्रशासनलाई सञ्चालन गरी देशमा भरपर्दो शान्ति सुरक्षा प्रदान गर्नु गृह प्रशासनको लक्ष्य रहेको छ। ==उद्देश्य== शान्ति सुव्यवस्था र सुरक्षा कायम गरी जनताको जिउ, धन र स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्नु गृह मन्त्रालयको मूलभूत उद्देश्य हो। मुलुकमा शान्ति सुव्यवस्था र सुरक्षा कायम गरी जनताको जिउ धन र स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्नु गृह प्रशासनको मुख्य उद्देश्य हो। गृह प्रशासनलाई सबल र सक्षम बनाई जनतामा सुरक्षाको अनुभूति दिलाउन र सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाइ सुशासन कायम गर्न गृह मन्त्रालय मातहत क्षेत्रीय प्रशासन कार्यालय, कारागार व्यवस्थापन विभाग, अध्यागमन विभाग, प्रहरी कितावखाना, राष्ट्रिय परिचय पत्र व्यवस्थापन केन्द्र, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, इलाका प्रशासन कार्यालय, सीमा प्रशासन कार्यालय तथा सुरक्षा निकायका रूपमा नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी वल र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग लगायतका निकायहरू केन्द्र देखि स्थानीय तहसम्म क्रियाशील रहेका छन्। ==कार्यहरू== * १. आन्तरिक सुरक्षासम्बन्धी नीति, योजना तथा कार्यक्रमको तर्जुमा, कार्यान्वयन, अनुगमन र मूल्याङ्कन; * २. शान्ति, सुव्यवस्था तथा कानुन र व्यवस्था; * ३. हातहतियार र खरखजानाको इजाजत र नियन्त्रण; * ४. विस्फोटक पदार्थ नियन्त्रण; * ५. विदेशी नागरिकको नियमन तथा नियन्त्रण; * ६. सवारी नियन्त्रण तथा उपत्यकामा रहेका सरकारी सवारी साधनको व्यवस्थापन; * ७. गैरसरकारीसङ्घ, संस्था प्रशासन; * ८. क्षेत्रीय तथा स्थानीय प्रशासन; * ९. नागरिकता; * १०. जनमत सङ्ग्रह; * ११. आप्रवासन तथा प्रवासन; * १२. तीर्थस्थान र तीर्थयात्री; * १३. कल्याण धन र बेवारिसी धन; * १४. चिट्ठा, जुवा आदिको नियन्त्रण; * १५. सार्वजनिक स्थानमा अवाञ्छनीय व्यवहारको रोकथाम, मादक पदार्थ, सार्वजनिक अपराध आदिको नियन्त्रण; * १६. विपद् व्यवस्थापन; * १७. सार्वजनिक बिदाको घोषणा, उर्दी र सार्वजनिक उत्सव आदि; * १८. सार्वजनिक चन्दा सङ्कलनको नियमन र नियन्त्रण; * १९. अध्यागमन; * २०. सजायको माफी, मिनाहा तथा परिवर्तन; * २१. विभूषणसम्बन्धी कार्य; * २२. शरणार्थी मामिला; * २३. अञ्चल र जिल्लाको सदरमुकाम तथा सीमाना; * २४. राष्ट्रिय परिचयपत्र; * २५. लागू औषध नियन्त्रण र प्रशासन; * २६. अन्तर्राष्ट्रिय सीमा, सीमास्तम्भको सुरक्षा र सीमा प्रशासन; * २७. गृह प्रशासन (कारागार, शान्तिसुव्यवस्था, लागू औषध, प्रकोप व्यवस्थापन, सुपुर्दगीलगायत) विषयक राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय र सम्पर्क; * २८. सङ्गठित अपराध नियन्त्रण; * २९. बारुदी सुरुङ्गको निवारण; * ३०. धार्मिक विषय; * ३१. सुपुर्दगी; * ३२. कारागार व्यवस्थापन; * ३३. प्रहरी कल्याण; * ३४. निर्वाचन आयोग, * ३५. [[नेपाल प्रहरी]]; * ३६. [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल|सशस्त्र प्रहरी बल]]; * ३७. [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]]; * ३८. प्रहरी कितावखाना; * ३९. अन्य मन्त्रालयको कार्यविभाजनमा नपरेका विषय। ==मन्त्रालय अन्तर्गत विभागहरू== * [[अध्यागमन विभाग]]। * [[नेपाल प्रहरी]]। * [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल]]। * [[कारागार व्यवस्थापन विभाग]]। * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]]। * [[केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो]] == सन्दर्भहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू]] 6voe0su968e1ozbqscslq4jz2ik0ag7 10 24982 1365774 1355743 2026-07-12T04:30:44Z ~2026-39377-05 79755 1365774 wikitext text/x-wiki {{#invoke:infobox|infoboxTemplate | bodyclass = vcard {{{bodyclass|}}} | bodystyle = {{#if:{{{mainwidth|}}}{{{main_width|}}}|width: {{if empty|{{{main_width|}}}{{{mainwidth}}}}}}} | child = {{lc:{{{embed}}}}} | abovestyle = font-size: 100%; | above = {{#if:{{{honorific prefix|}}}{{{honorific_prefix|}}}{{{honorific-prefix|}}}|<div class="honorific-prefix" style="font-weight: normal;">{{if empty|{{{honorific prefix|}}}|{{{honorific_prefix|}}}|{{{honorific-prefix}}}}}</div>}}<!-- --><div class="fn" style="font-size:125%;">{{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</div><!-- -->{{#if:{{{honorific suffix|}}}{{{honorific_suffix|}}}{{{honorific-suffix|}}}|<div class="honorific-suffix" style="font-weight: normal;">{{if empty|{{{honorific suffix|}}}|{{{honorific_suffix|}}}|{{{honorific-suffix}}}}}</div>}} | subheaderstyle = font-size:125%; font-weight:bold; | subheader = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes||{{#if:{{{native_name|}}}|{{#if:{{{native_name_lang|}}}|<div class="nickname" lang="{{{native_name_lang}}}">}}{{{native_name}}}{{#if:{{{native_name_lang|}}}|</div>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{image name|}}}|{{{smallimage|}}}|{{{image|}}}}}|size={{if empty|{{{width|}}}|{{{imagesize|}}}|{{{image_size|}}}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | captionstyle = line-height:normal;padding-top:0.2em; | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = color: #202122; {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|background:#eee|background:lavender}} | data1 = {{#if:{{{speaker|}}}| {{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname2|}}} | 1namedata = {{{1namedata2|}}} | 2blankname = {{{2blankname2|}}} | 2namedata = {{{2namedata2|}}} | 3blankname = {{{3blankname2|}}} | 3namedata = {{{3namedata2|}}} | 4blankname = {{{4blankname2|}}} | 4namedata = {{{4namedata2|}}} | 5blankname = {{{5blankname2|}}} | 5namedata = {{{5namedata2|}}} | alongside = {{{alongside2|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from2|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer2|}}}|{{{appointed2|}}}}} | assembly = {{{assembly2|}}} | assuming = {{{assuming2|}}} | chancellor = {{{chancellor2|}}} | co-leader = {{{co-leader2|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM2|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM2|}}}|{{{constituency_MP2|}}}}} | constituency = {{{constituency2|}}} | convocation = {{{convocation2|}}} | country = {{{country2|}}} | deputy = {{{deputy2|}}} | district = {{{district2|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister2|}}}|{{{first_minister2|}}}}} | governor-general = {{{governor-general2|}}} | governor_general = {{{governor_general2|}}} | governor = {{{governor2|}}} | jr/sr = {{{jr/sr2|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state2|}}} | leader = {{{leader2|}}} | legislature = {{{legislature2|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor2|}}} | lieutenant = {{{lieutenant2|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader2|}}}|{{{majority_leader2|}}}}} | minister_from = {{{minister_from2|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader2|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader2|}}} | majority = {{{majority2|}}} | minister = {{{minister2|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader2|}}}|{{{minority_leader2|}}}}} | monarch = {{{monarch2|}}} | nominator = {{{nominator2|}}} | office = {{{office2|}}} | order = {{{order2|}}} | parliament = {{{parliament2|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup2|}}}|{{{parliamentary_group2|}}}}} | predecessor = {{{predecessor2|}}} | preceding = {{{preceding2|}}} | preceded = {{{preceded2|}}} | premier = {{{premier2|}}} | president = {{{president2|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister2|}}}|{{{prime_minister2|}}}}} | riding = {{{riding2|}}} | speaker = {{{speaker|}}} | speaker_office = {{{speaker_office|}}} | state_assembly = {{{state_assembly|}}} | state_delegate = {{{state_delegate|}}} | state_house = {{{state_house|}}} | state_legislature = {{{state_legislature|}}} | state_senate = {{{state_senate|}}} | state = {{{state|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm|}}}}} | suboffice = {{{suboffice|}}} | succeeded = {{{succeeded2|}}} | succeeding = {{{succeeding2|}}} | successor = {{{successor2|}}} | taoiseach = {{{taoiseach2|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label2|}}}|{{{termlabel2|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend2|}}}|{{{term_end2|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart2|}}}|{{{term_start2|}}}}} | term = {{{term2|}}} | title = {{{title2|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor2|}}}|{{{vice_governor2|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident2|}}}|{{{vice_president2|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier2|}}}|{{{vice_premier2|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister2|}}}|{{{vice_prime_minister2|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term|}}} }}}}}}<!-- -->{{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname|}}} | 1namedata = {{{1namedata|}}} | 2blankname = {{{2blankname|}}} | 2namedata = {{{2namedata|}}} | 3blankname = {{{3blankname|}}} | 3namedata = {{{3namedata|}}} | 4blankname = {{{4blankname|}}} | 4namedata = {{{4namedata|}}} | 5blankname = {{{5blankname|}}} | 5namedata = {{{5namedata|}}} | alongside = {{{alongside|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer|}}}|{{{appointed|}}}}} | assembly = {{{assembly|}}} | assuming = {{{assuming|}}} | candidate = {{{candidate|}}} | chancellor = {{{chancellor|}}} | co-leader = {{{co-leader|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM|}}}|{{{constituency_MP|}}}}} | constituency = {{{constituency|}}} | convocation = {{{convocation|}}} | country = {{{country|}}} | deputy = {{{deputy|}}} | district = {{{district|}}} | election_date = {{{election_date|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister|}}}|{{{first_minister|}}}}} | governor-general = {{{governor-general|}}} | governor_general = {{{governor_general|}}} | governor = {{{governor|}}} | incumbent = {{{incumbent|}}} | jr/sr = {{{jr/sr|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state|}}} | leader = {{{leader|}}} | legislature = {{{legislature|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor|}}} | lieutenant = {{{lieutenant|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader|}}}|{{{majority_leader|}}}}} | majority = {{{majority|}}} | minister = {{{minister|}}} | minister_from = {{{minister_from|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader|}}}|{{{minority_leader|}}}}} | monarch = {{{monarch|}}} | nominator = {{{nominator|}}} | nominee = {{{nominee|}}} | office = {{{office|}}} | opponent = {{{opponent|}}} | order = {{{order|}}} | parliament = {{{parliament|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup|}}}|{{{parliamentary_group|}}}}} | party_election = {{{party_election|}}} | predecessor = {{{predecessor|}}} | preceding = {{{preceding|}}} | preceded = {{{preceded|}}} | premier = {{{premier|}}} | president = {{{president|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister|}}}|{{{prime_minister|}}}}} | riding = {{{riding|}}} | runningmate = {{if empty|{{{runningmate|}}}|{{{running_mate|}}}}} | state_assembly = {{{state_assembly|}}} | state_delegate = {{{state_delegate|}}} | state_house = {{{state_house|}}} | state_legislature = {{{state_legislature|}}} | state_senate = {{{state_senate|}}} | state = {{{state|}}} | status = {{{status|}}} | suboffice = {{{suboffice|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm|}}}}} | succeeded = {{{succeeded|}}} | succeeding = {{{succeeding|}}} | successor = {{{successor|}}} | taoiseach = {{{taoiseach|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label|}}}|{{{termlabel|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend|}}}|{{{term_end|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart|}}}|{{{term_start|}}}}} | term = {{{term|}}} | title = {{{title|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor|}}}|{{{vice_governor|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident|}}}|{{{vice_president|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier|}}}|{{{vice_premier|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister|}}}|{{{vice_prime_minister|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname1|}}} | 1namedata = {{{1namedata1|}}} | 2blankname = {{{2blankname1|}}} | 2namedata = {{{2namedata1|}}} | 3blankname = {{{3blankname1|}}} | 3namedata = {{{3namedata1|}}} | 4blankname = {{{4blankname1|}}} | 4namedata = {{{4namedata1|}}} | 5blankname = {{{5blankname1|}}} | 5namedata = {{{5namedata1|}}} | alongside = {{{alongside1|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from1|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer1|}}}|{{{appointed1|}}}}} | assembly = {{{assembly1|}}} | assuming = {{{assuming1|}}} | chancellor = {{{chancellor1|}}} | co-leader = {{{co-leader1|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM1|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM1|}}}|{{{constituency_MP1|}}}}} | constituency = {{{constituency1|}}} | convocation = {{{convocation1|}}} | country = {{{country1|}}} | deputy = {{{deputy1|}}} | district = {{{district1|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister1|}}}|{{{first_minister1|}}}}} | governor-general = {{{governor-general1|}}} | governor_general = {{{governor_general1|}}} | governor = {{{governor1|}}} | jr/sr = {{{jr/sr1|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state1|}}} | leader = {{{leader1|}}} | legislature = {{{legislature1|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor1|}}} | lieutenant = {{{lieutenant1|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader1|}}} | minister_from = {{{minister_from1|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader1|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader1|}}}|{{{majority_leader1|}}}}} | majority = {{{majority1|}}} | minister = {{{minister1|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader1|}}}|{{{minority_leader1|}}}}} | monarch = {{{monarch1|}}} | nominator = {{{nominator1|}}} | office = {{{office1|}}} | order = {{{order1|}}} | parliament = {{{parliament1|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup1|}}}|{{{parliamentary_group1|}}}}} | predecessor = {{{predecessor1|}}} | preceding = {{{preceding1|}}} | preceded = {{{preceded1|}}} | premier = {{{premier1|}}} | president = {{{president1|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister1|}}}|{{{prime_minister1|}}}}} | riding = {{{riding1|}}} | state_assembly = {{{state_assembly1|}}} | state_delegate = {{{state_delegate1|}}} | state_house = {{{state_house1|}}} | state_legislature = {{{state_legislature1|}}} | state_senate = {{{state_senate1|}}} | state = {{{state1|}}} | status = {{{status1|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm1|}}}}} | suboffice = {{{suboffice1|}}} | succeeded = {{{succeeded1|}}} | succeeding = {{{succeeding1|}}} | successor = {{{successor1|}}} | taoiseach = {{{taoiseach1|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label1|}}}|{{{termlabel1|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend1|}}}|{{{term_end1|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart1|}}}|{{{term_start1|}}}}} | term = {{{term1|}}} | title = {{{title1|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor1|}}}|{{{vice_governor1|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident1|}}}|{{{vice_president1|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier1|}}}|{{{vice_premier1|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister1|}}}|{{{vice_prime_minister1|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term1|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{#if:{{{speaker|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname2|}}} | 1namedata = {{{1namedata2|}}} | 2blankname = {{{2blankname2|}}} | 2namedata = {{{2namedata2|}}} | 3blankname = {{{3blankname2|}}} | 3namedata = {{{3namedata2|}}} | 4blankname = {{{4blankname2|}}} | 4namedata = {{{4namedata2|}}} | 5blankname = {{{5blankname2|}}} | 5namedata = {{{5namedata2|}}} | alongside = {{{alongside2|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from2|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer2|}}}|{{{appointed2|}}}}} | assembly = {{{assembly2|}}} | assuming = {{{assuming2|}}} | chancellor = {{{chancellor2|}}} | co-leader = {{{co-leader2|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM2|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM2|}}}|{{{constituency_MP2|}}}}} | constituency = {{{constituency2|}}} | convocation = {{{convocation2|}}} | country = {{{country2|}}} | deputy = {{{deputy2|}}} | district = {{{district2|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister2|}}}|{{{first_minister2|}}}}} | governor-general = {{{governor-general2|}}} | governor_general = {{{governor_general2|}}} | governor = {{{governor2|}}} | jr/sr = {{{jr/sr2|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state2|}}} | leader = {{{leader2|}}} | legislature = {{{legislature2|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor2|}}} | lieutenant = {{{lieutenant2|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader2|}}}|{{{majority_leader2|}}}}} | minister_from = {{{minister_from2|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader2|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader2|}}} | majority = {{{majority2|}}} | minister = {{{minister2|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader2|}}}|{{{minority_leader2|}}}}} | monarch = {{{monarch2|}}} | nominator = {{{nominator2|}}} | office = {{{office2|}}} | order = {{{order2|}}} | parliament = {{{parliament2|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup2|}}}|{{{parliamentary_group2|}}}}} | predecessor = {{{predecessor2|}}} | preceding = {{{preceding2|}}} | preceded = {{{preceded2|}}} | premier = {{{premier2|}}} | president = {{{president2|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister2|}}}|{{{prime_minister2|}}}}} | riding = {{{riding2|}}} | state_assembly = {{{state_assembly2|}}} | state_delegate = {{{state_delegate2|}}} | state_house = {{{state_house2|}}} | state_legislature = {{{state_legislature2|}}} | state_senate = {{{state_senate2|}}} | state = {{{state2|}}} | status = {{{status2|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm2|}}}}} | suboffice = {{{suboffice2|}}} | succeeded = {{{succeeded2|}}} | succeeding = {{{succeeding2|}}} | successor = {{{successor2|}}} | taoiseach = {{{taoiseach2|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label2|}}}|{{{termlabel2|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend2|}}}|{{{term_end2|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart2|}}}|{{{term_start2|}}}}} | term = {{{term2|}}} | title = {{{title2|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor2|}}}|{{{vice_governor2|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident2|}}}|{{{vice_president2|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier2|}}}|{{{vice_premier2|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister2|}}}|{{{vice_prime_minister2|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term2|}}} }}}}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname3|}}} | 1namedata = {{{1namedata3|}}} | 2blankname = {{{2blankname3|}}} | 2namedata = {{{2namedata3|}}} | 3blankname = {{{3blankname3|}}} | 3namedata = {{{3namedata3|}}} | 4blankname = {{{4blankname3|}}} | 4namedata = {{{4namedata3|}}} | 5blankname = {{{5blankname3|}}} | 5namedata = {{{5namedata3|}}} | alongside = {{{alongside3|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from3|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer3|}}}|{{{appointed3|}}}}} | assembly = {{{assembly3|}}} | assuming = {{{assuming3|}}} | chancellor = {{{chancellor3|}}} | co-leader = {{{co-leader3|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM3|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM3|}}}|{{{constituency_MP3|}}}}} | constituency = {{{constituency3|}}} | convocation = {{{convocation3|}}} | country = {{{country3|}}} | deputy = {{{deputy3|}}} | district = {{{district3|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister3|}}}|{{{first_minister3|}}}}} | governor-general = {{{governor-general3|}}} | governor_general = {{{governor_general3|}}} | governor = {{{governor3|}}} | jr/sr = {{{jr/sr3|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state3|}}} | leader = {{{leader3|}}} | legislature = {{{legislature3|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor3|}}} | lieutenant = {{{lieutenant3|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader3|}}} | minister_from = {{{minister_from3|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader3|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader3|}}}|{{{majority_leader3|}}}}} | majority = {{{majority3|}}} | minister = {{{minister3|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader3|}}}|{{{minority_leader3|}}}}} | monarch = {{{monarch3|}}} | nominator = {{{nominator3|}}} | office = {{{office3|}}} | order = {{{order3|}}} | parliament = {{{parliament3|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup3|}}}|{{{parliamentary_group3|}}}}} | predecessor = {{{predecessor3|}}} | preceding = {{{preceding3|}}} | preceded = {{{preceded3|}}} | premier = {{{premier3|}}} | president = {{{president3|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister3|}}}|{{{prime_minister3|}}}}} | riding = {{{riding3|}}} | state_assembly = {{{state_assembly3|}}} | state_delegate = {{{state_delegate3|}}} | state_house = {{{state_house3|}}} | state_legislature = {{{state_legislature3|}}} | state_senate = {{{state_senate3|}}} | state = {{{state3|}}} | status = {{{status3|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm3|}}}}} | suboffice = {{{suboffice3|}}} | succeeded = {{{succeeded3|}}} | succeeding = {{{succeeding3|}}} | successor = {{{successor3|}}} | taoiseach = {{{taoiseach3|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label3|}}}|{{{termlabel3|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend3|}}}|{{{term_end3|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart3|}}}|{{{term_start3|}}}}} | term = {{{term3|}}} | title = {{{title3|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor3|}}}|{{{vice_governor3|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident3|}}}|{{{vice_president3|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier3|}}}|{{{vice_premier3|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister3|}}}|{{{vice_prime_minister3|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term3|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname4|}}} | 1namedata = {{{1namedata4|}}} | 2blankname = {{{2blankname4|}}} | 2namedata = {{{2namedata4|}}} | 3blankname = {{{3blankname4|}}} | 3namedata = {{{3namedata4|}}} | 4blankname = {{{4blankname4|}}} | 4namedata = {{{4namedata4|}}} | 5blankname = {{{5blankname4|}}} | 5namedata = {{{5namedata4|}}} | alongside = {{{alongside4|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from4|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer4|}}}|{{{appointed4|}}}}} | assembly = {{{assembly4|}}} | assuming = {{{assuming4|}}} | chancellor = {{{chancellor4|}}} | co-leader = {{{co-leader4|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM4|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM4|}}}|{{{constituency_MP4|}}}}} | constituency = {{{constituency4|}}} | convocation = {{{convocation4|}}} | country = {{{country4|}}} | deputy = {{{deputy4|}}} | district = {{{district4|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister4|}}}|{{{first_minister4|}}}}} | governor-general = {{{governor-general4|}}} | governor_general = {{{governor_general4|}}} | governor = {{{governor4|}}} | jr/sr = {{{jr/sr4|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state4|}}} | leader = {{{leader4|}}} | legislature = {{{legislature4|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor4|}}} | lieutenant = {{{lieutenant4|}}} | minister_from = {{{minister_from4|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader4|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader4|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader4|}}}|{{{majority_leader4|}}}}} | majority = {{{majority4|}}} | minister = {{{minister4|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader4|}}}|{{{minority_leader4|}}}}} | monarch = {{{monarch4|}}} | nominator = {{{nominator4|}}} | office = {{{office4|}}} | order = {{{order4|}}} | parliament = {{{parliament4|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup4|}}}|{{{parliamentary_group4|}}}}} | predecessor = {{{predecessor4|}}} | preceding = {{{preceding4|}}} | preceded = {{{preceded4|}}} | premier = {{{premier4|}}} | president = {{{president4|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister4|}}}|{{{prime_minister4|}}}}} | riding = {{{riding4|}}} | state_assembly = {{{state_assembly4|}}} | state_delegate = {{{state_delegate4|}}} | state_house = {{{state_house4|}}} | state_legislature = {{{state_legislature4|}}} | state_senate = {{{state_senate4|}}} | state = {{{state4|}}} | status = {{{status4|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm4|}}}}} | suboffice = {{{suboffice4|}}} | succeeded = {{{succeeded4|}}} | succeeding = {{{succeeding4|}}} | successor = {{{successor4|}}} | taoiseach = {{{taoiseach4|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label4|}}}|{{{termlabel4|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend4|}}}|{{{term_end4|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart4|}}}|{{{term_start4|}}}}} | term = {{{term4|}}} | title = {{{title4|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor4|}}}|{{{vice_governor4|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident4|}}}|{{{vice_president4|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier4|}}}|{{{vice_premier4|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister4|}}}|{{{vice_prime_minister4|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term4|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname5|}}} | 1namedata = {{{1namedata5|}}} | 2blankname = {{{2blankname5|}}} | 2namedata = {{{2namedata5|}}} | 3blankname = {{{3blankname5|}}} | 3namedata = {{{3namedata5|}}} | 4blankname = {{{4blankname5|}}} | 4namedata = {{{4namedata5|}}} | 5blankname = {{{5blankname5|}}} | 5namedata = {{{5namedata5|}}} | alongside = {{{alongside5|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from5|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer5|}}}|{{{appointed5|}}}}} | assembly = {{{assembly5|}}} | assuming = {{{assuming5|}}} | chancellor = {{{chancellor5|}}} | co-leader = {{{co-leader5|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM5|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM5|}}}|{{{constituency_MP5|}}}}} | constituency = {{{constituency5|}}} | convocation = {{{convocation5|}}} | country = {{{country5|}}} | deputy = {{{deputy5|}}} | district = {{{district5|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister5|}}}|{{{first_minister5|}}}}} | governor-general = {{{governor-general5|}}} | governor_general = {{{governor_general5|}}} | governor = {{{governor5|}}} | jr/sr = {{{jr/sr5|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state5|}}} | leader = {{{leader5|}}} | legislature = {{{legislature5|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor5|}}} | lieutenant = {{{lieutenant5|}}} | minister_from = {{{minister_from5|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader5|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader5|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader5|}}}|{{{majority_leader5|}}}}} | majority = {{{majority5|}}} | minister = {{{minister5|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader5|}}}|{{{minority_leader5|}}}}} | monarch = {{{monarch5|}}} | nominator = {{{nominator5|}}} | office = {{{office5|}}} | order = {{{order5|}}} | parliament = {{{parliament5|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup5|}}}|{{{parliamentary_group5|}}}}} | predecessor = {{{predecessor5|}}} | preceding = {{{preceding5|}}} | preceded = {{{preceded5|}}} | premier = {{{premier5|}}} | president = {{{president5|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister5|}}}|{{{prime_minister5|}}}}} | riding = {{{riding5|}}} | state_assembly = {{{state_assembly5|}}} | state_delegate = {{{state_delegate5|}}} | state_house = {{{state_house5|}}} | state_legislature = {{{state_legislature5|}}} | state_senate = {{{state_senate5|}}} | state = {{{state5|}}} | status = {{{status5|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm5|}}}}} | suboffice = {{{suboffice5|}}} | succeeded = {{{succeeded5|}}} | succeeding = {{{succeeding5|}}} | successor = {{{successor5|}}} | taoiseach = {{{taoiseach5|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label5|}}}|{{{termlabel5|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend5|}}}|{{{term_end5|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart5|}}}|{{{term_start5|}}}}} | term = {{{term5|}}} | title = {{{title5|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor5|}}}|{{{vice_governor5|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident5|}}}|{{{vice_president5|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier5|}}}|{{{vice_premier5|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister5|}}}|{{{vice_prime_minister5|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term5|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname6|}}} | 1namedata = {{{1namedata6|}}} | 2blankname = {{{2blankname6|}}} | 2namedata = {{{2namedata6|}}} | 3blankname = {{{3blankname6|}}} | 3namedata = {{{3namedata6|}}} | 4blankname = {{{4blankname6|}}} | 4namedata = {{{4namedata6|}}} | 5blankname = {{{5blankname6|}}} | 5namedata = {{{5namedata6|}}} | alongside = {{{alongside6|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from6|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer6|}}}|{{{appointed6|}}}}} | assembly = {{{assembly6|}}} | assuming = {{{assuming6|}}} | chancellor = {{{chancellor6|}}} | co-leader = {{{co-leader6|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM6|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM6|}}}|{{{constituency_MP6|}}}}} | constituency = {{{constituency6|}}} | convocation = {{{convocation6|}}} | country = {{{country6|}}} | deputy = {{{deputy6|}}} | district = {{{district6|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister6|}}}|{{{first_minister6|}}}}} | governor-general = {{{governor-general6|}}} | governor_general = {{{governor_general6|}}} | governor = {{{governor6|}}} | jr/sr = {{{jr/sr6|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state6|}}} | leader = {{{leader6|}}} | legislature = {{{legislature6|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor6|}}} | lieutenant = {{{lieutenant6|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader6|}}} | minister_from = {{{minister_from6|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader6|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader6|}}}|{{{majority_leader6|}}}}} | majority = {{{majority6|}}} | minister = {{{minister6|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader6|}}}|{{{minority_leader6|}}}}} | monarch = {{{monarch6|}}} | nominator = {{{nominator6|}}} | office = {{{office6|}}} | order = {{{order6|}}} | parliament = {{{parliament6|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup6|}}}|{{{parliamentary_group6|}}}}} | predecessor = {{{predecessor6|}}} | preceding = {{{preceding6|}}} | preceded = {{{preceded6|}}} | premier = {{{premier6|}}} | president = {{{president6|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister6|}}}|{{{prime_minister6|}}}}} | riding = {{{riding6|}}} | state_assembly = {{{state_assembly6|}}} | state_delegate = {{{state_delegate6|}}} | state_house = {{{state_house6|}}} | state_legislature = {{{state_legislature6|}}} | state_senate = {{{state_senate6|}}} | state = {{{state6|}}} | status = {{{status6|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm6|}}}}} | suboffice = {{{suboffice6|}}} | succeeded = {{{succeeded6|}}} | succeeding = {{{succeeding6|}}} | successor = {{{successor6|}}} | taoiseach = {{{taoiseach6|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label6|}}}|{{{termlabel6|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend6|}}}|{{{term_end6|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart6|}}}|{{{term_start6|}}}}} | term = {{{term6|}}} | title = {{{title6|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor6|}}}|{{{vice_governor6|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident6|}}}|{{{vice_president6|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier6|}}}|{{{vice_premier6|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister6|}}}|{{{vice_prime_minister6|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term6|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname7|}}} | 1namedata = {{{1namedata7|}}} | 2blankname = {{{2blankname7|}}} | 2namedata = {{{2namedata7|}}} | 3blankname = {{{3blankname7|}}} | 3namedata = {{{3namedata7|}}} | 4blankname = {{{4blankname7|}}} | 4namedata = {{{4namedata7|}}} | 5blankname = {{{5blankname7|}}} | 5namedata = {{{5namedata7|}}} | alongside = {{{alongside7|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from7|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer7|}}}|{{{appointed7|}}}}} | assembly = {{{assembly7|}}} | assuming = {{{assuming7|}}} | chancellor = {{{chancellor7|}}} | co-leader = {{{co-leader7|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM7|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM7|}}}|{{{constituency_MP7|}}}}} | constituency = {{{constituency7|}}} | convocation = {{{convocation7|}}} | country = {{{country7|}}} | deputy = {{{deputy7|}}} | district = {{{district7|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister7|}}}|{{{first_minister7|}}}}} | governor-general = {{{governor-general7|}}} | governor_general = {{{governor_general7|}}} | governor = {{{governor7|}}} | jr/sr = {{{jr/sr7|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state7|}}} | leader = {{{leader7|}}} | legislature = {{{legislature7|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor7|}}} | lieutenant = {{{lieutenant7|}}} | minister_from = {{{minister_from7|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader7|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader7|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader7|}}}|{{{majority_leader7|}}}}} | majority = {{{majority7|}}} | minister = {{{minister7|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader7|}}}|{{{minority_leader7|}}}}} | monarch = {{{monarch7|}}} | nominator = {{{nominator7|}}} | office = {{{office7|}}} | order = {{{order7|}}} | parliament = {{{parliament7|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup7|}}}|{{{parliamentary_group7|}}}}} | predecessor = {{{predecessor7|}}} | preceding = {{{preceding7|}}} | preceded = {{{preceded7|}}} | premier = {{{premier7|}}} | president = {{{president7|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister7|}}}|{{{prime_minister7|}}}}} | riding = {{{riding7|}}} | state_assembly = {{{state_assembly7|}}} | state_delegate = {{{state_delegate7|}}} | state_house = {{{state_house7|}}} | state_legislature = {{{state_legislature7|}}} | state_senate = {{{state_senate7|}}} | state = {{{state7|}}} | status = {{{status7|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm7|}}}}} | suboffice = {{{suboffice7|}}} | succeeded = {{{succeeded7|}}} | succeeding = {{{succeeding7|}}} | successor = {{{successor7|}}} | taoiseach = {{{taoiseach7|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label7|}}}|{{{termlabel7|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend7|}}}|{{{term_end7|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart7|}}}|{{{term_start7|}}}}} | term = {{{term7|}}} | title = {{{title7|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor7|}}}|{{{vice_governor7|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident7|}}}|{{{vice_president7|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier7|}}}|{{{vice_premier7|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister7|}}}|{{{vice_prime_minister7|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term7|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname8|}}} | 1namedata = {{{1namedata8|}}} | 2blankname = {{{2blankname8|}}} | 2namedata = {{{2namedata8|}}} | 3blankname = {{{3blankname8|}}} | 3namedata = {{{3namedata8|}}} | 4blankname = {{{4blankname8|}}} | 4namedata = {{{4namedata8|}}} | 5blankname = {{{5blankname8|}}} | 5namedata = {{{5namedata8|}}} | alongside = {{{alongside8|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from8|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer8|}}}|{{{appointed8|}}}}} | assembly = {{{assembly8|}}} | assuming = {{{assuming8|}}} | chancellor = {{{chancellor8|}}} | co-leader = {{{co-leader8|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM8|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM8|}}}|{{{constituency_MP8|}}}}} | constituency = {{{constituency8|}}} | convocation = {{{convocation8|}}} | country = {{{country8|}}} | deputy = {{{deputy8|}}} | district = {{{district8|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister8|}}}|{{{first_minister8|}}}}} | governor-general = {{{governor-general8|}}} | governor_general = {{{governor_general8|}}} | governor = {{{governor8|}}} | jr/sr = {{{jr/sr8|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state8|}}} | leader = {{{leader8|}}} | legislature = {{{legislature8|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor8|}}} | lieutenant = {{{lieutenant8|}}} | minister_from = {{{minister_from8|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader8|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader8|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader8|}}}|{{{majority_leader8|}}}}} | majority = {{{majority8|}}} | minister = {{{minister8|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader8|}}}|{{{minority_leader8|}}}}} | monarch = {{{monarch8|}}} | nominator = {{{nominator8|}}} | office = {{{office8|}}} | order = {{{order8|}}} | parliament = {{{parliament8|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup8|}}}|{{{parliamentary_group8|}}}}} | predecessor = {{{predecessor8|}}} | preceding = {{{preceding8|}}} | preceded = {{{preceded8|}}} | premier = {{{premier8|}}} | president = {{{president8|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister8|}}}|{{{prime_minister8|}}}}} | riding = {{{riding8|}}} | state_assembly = {{{state_assembly8|}}} | state_delegate = {{{state_delegate8|}}} | state_house = {{{state_house8|}}} | state_legislature = {{{state_legislature8|}}} | state_senate = {{{state_senate8|}}} | state = {{{state8|}}} | status = {{{status8|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm8|}}}}} | suboffice = {{{suboffice8|}}} | succeeded = {{{succeeded8|}}} | succeeding = {{{succeeding8|}}} | successor = {{{successor8|}}} | taoiseach = {{{taoiseach8|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label8|}}}|{{{termlabel8|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend8|}}}|{{{term_end8|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart8|}}}|{{{term_start8|}}}}} | term = {{{term8|}}} | title = {{{title8|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor8|}}}|{{{vice_governor8|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident8|}}}|{{{vice_president8|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier8|}}}|{{{vice_premier8|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister8|}}}|{{{vice_prime_minister8|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term8|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname9|}}} | 1namedata = {{{1namedata9|}}} | 2blankname = {{{2blankname9|}}} | 2namedata = {{{2namedata9|}}} | 3blankname = {{{3blankname9|}}} | 3namedata = {{{3namedata9|}}} | 4blankname = {{{4blankname9|}}} | 4namedata = {{{4namedata9|}}} | 5blankname = {{{5blankname9|}}} | 5namedata = {{{5namedata9|}}} | alongside = {{{alongside9|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from9|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer9|}}}|{{{appointed9|}}}}} | assembly = {{{assembly9|}}} | assuming = {{{assuming9|}}} | chancellor = {{{chancellor9|}}} | co-leader = {{{co-leader9|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM9|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM9|}}}|{{{constituency_MP9|}}}}} | constituency = {{{constituency9|}}} | convocation = {{{convocation9|}}} | country = {{{country9|}}} | deputy = {{{deputy9|}}} | district = {{{district9|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister9|}}}|{{{first_minister9|}}}}} | governor-general = {{{governor-general9|}}} | governor_general = {{{governor_general9|}}} | governor = {{{governor9|}}} | jr/sr = {{{jr/sr9|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state9|}}} | leader = {{{leader9|}}} | legislature = {{{legislature9|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor9|}}} | lieutenant = {{{lieutenant9|}}} | minister_from = {{{minister_from9|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader9|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader9|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader9|}}}|{{{majority_leader9|}}}}} | majority = {{{majority9|}}} | minister = {{{minister9|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader9|}}}|{{{minority_leader9|}}}}} | monarch = {{{monarch9|}}} | nominator = {{{nominator9|}}} | office = {{{office9|}}} | order = {{{order9|}}} | parliament = {{{parliament9|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup9|}}}|{{{parliamentary_group9|}}}}} | predecessor = {{{predecessor9|}}} | preceding = {{{preceding9|}}} | preceded = {{{preceded9|}}} | premier = {{{premier9|}}} | president = {{{president9|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister9|}}}|{{{prime_minister9|}}}}} | riding = {{{riding9|}}} | state_assembly = {{{state_assembly9|}}} | state_delegate = {{{state_delegate9|}}} | state_house = {{{state_house9|}}} | state_legislature = {{{state_legislature9|}}} | state_senate = {{{state_senate9|}}} | state = {{{state9|}}} | status = {{{status9|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm9|}}}}} | suboffice = {{{suboffice9|}}} | succeeded = {{{succeeded9|}}} | succeeding = {{{succeeding9|}}} | successor = {{{successor9|}}} | taoiseach = {{{taoiseach9|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label9|}}}|{{{termlabel9|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend9|}}}|{{{term_end9|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart9|}}}|{{{term_start9|}}}}} | term = {{{term9|}}} | title = {{{title9|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor9|}}}|{{{vice_governor9|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident9|}}}|{{{vice_president9|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier9|}}}|{{{vice_premier9|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister9|}}}|{{{vice_prime_minister9|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term9|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname10|}}} | 1namedata = {{{1namedata10|}}} | 2blankname = {{{2blankname10|}}} | 2namedata = {{{2namedata10|}}} | 3blankname = {{{3blankname10|}}} | 3namedata = {{{3namedata10|}}} | 4blankname = {{{4blankname10|}}} | 4namedata = {{{4namedata10|}}} | 5blankname = {{{5blankname10|}}} | 5namedata = {{{5namedata10|}}} | alongside = {{{alongside10|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from10|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer10|}}}|{{{appointed10|}}}}} | assembly = {{{assembly10|}}} | assuming = {{{assuming10|}}} | chancellor = {{{chancellor10|}}} | co-leader = {{{co-leader10|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM10|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM10|}}}|{{{constituency_MP10|}}}}} | constituency = {{{constituency10|}}} | convocation = {{{convocation10|}}} | country = {{{country10|}}} | deputy = {{{deputy10|}}} | district = {{{district10|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister10|}}}|{{{first_minister10|}}}}} | governor-general = {{{governor-general10|}}} | governor_general = {{{governor_general10|}}} | governor = {{{governor10|}}} | jr/sr = {{{jr/sr10|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state10|}}} | leader = {{{leader10|}}} | legislature = {{{legislature10|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor10|}}} | lieutenant = {{{lieutenant10|}}} | minister_from = {{{minister_from10|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader10|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader10|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader10|}}}|{{{majority_leader10|}}}}} | majority = {{{majority10|}}} | minister = {{{minister10|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader10|}}}|{{{minority_leader10|}}}}} | monarch = {{{monarch10|}}} | nominator = {{{nominator10|}}} | office = {{{office10|}}} | order = {{{order10|}}} | parliament = {{{parliament10|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup10|}}}|{{{parliamentary_group10|}}}}} | predecessor = {{{predecessor10|}}} | preceding = {{{preceding10|}}} | preceded = {{{preceded10|}}} | premier = {{{premier10|}}} | president = {{{president10|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister10|}}}|{{{prime_minister10|}}}}} | riding = {{{riding10|}}} | state_assembly = {{{state_assembly10|}}} | state_delegate = {{{state_delegate10|}}} | state_house = {{{state_house10|}}} | state_legislature = {{{state_legislature10|}}} | state_senate = {{{state_senate10|}}} | state = {{{state10|}}} | status = {{{status10|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm10|}}}}} | suboffice = {{{suboffice10|}}} | succeeded = {{{succeeded10|}}} | succeeding = {{{succeeding10|}}} | successor = {{{successor10|}}} | taoiseach = {{{taoiseach10|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label10|}}}|{{{termlabel10|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend10|}}}|{{{term_end10|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart10|}}}|{{{term_start10|}}}}} | term = {{{term10|}}} | title = {{{title10|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor10|}}}|{{{vice_governor10|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident10|}}}|{{{vice_president10|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier10|}}}|{{{vice_premier10|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister10|}}}|{{{vice_prime_minister10|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term10|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname11|}}} | 1namedata = {{{1namedata11|}}} | 2blankname = {{{2blankname11|}}} | 2namedata = {{{2namedata11|}}} | 3blankname = {{{3blankname11|}}} | 3namedata = {{{3namedata11|}}} | 4blankname = {{{4blankname11|}}} | 4namedata = {{{4namedata11|}}} | 5blankname = {{{5blankname11|}}} | 5namedata = {{{5namedata11|}}} | alongside = {{{alongside11|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from11|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer11|}}}|{{{appointed11|}}}}} | assembly = {{{assembly11|}}} | assuming = {{{assuming11|}}} | chancellor = {{{chancellor11|}}} | co-leader = {{{co-leader11|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM11|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM11|}}}|{{{constituency_MP11|}}}}} | constituency = {{{constituency11|}}} | convocation = {{{convocation11|}}} | country = {{{country11|}}} | deputy = {{{deputy11|}}} | district = {{{district11|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister11|}}}|{{{first_minister11|}}}}} | governor-general = {{{governor-general11|}}} | governor_general = {{{governor_general11|}}} | governor = {{{governor11|}}} | jr/sr = {{{jr/sr11|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state11|}}} | leader = {{{leader11|}}} | legislature = {{{legislature11|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor11|}}} | lieutenant = {{{lieutenant11|}}} | minister_from = {{{minister_from11|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader11|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader11|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader11|}}}|{{{majority_leader11|}}}}} | majority = {{{majority11|}}} | minister = {{{minister11|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader11|}}}|{{{minority_leader11|}}}}} | monarch = {{{monarch11|}}} | nominator = {{{nominator11|}}} | office = {{{office11|}}} | order = {{{order11|}}} | parliament = {{{parliament11|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup11|}}}|{{{parliamentary_group11|}}}}} | predecessor = {{{predecessor11|}}} | preceding = {{{preceding11|}}} | preceded = {{{preceded11|}}} | premier = {{{premier11|}}} | president = {{{president11|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister11|}}}|{{{prime_minister11|}}}}} | riding = {{{riding11|}}} | state_assembly = {{{state_assembly11|}}} | state_delegate = {{{state_delegate11|}}} | state_house = {{{state_house11|}}} | state_legislature = {{{state_legislature11|}}} | state_senate = {{{state_senate11|}}} | state = {{{state11|}}} | status = {{{status11|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm11|}}}}} | suboffice = {{{suboffice11|}}} | succeeded = {{{succeeded11|}}} | succeeding = {{{succeeding11|}}} | successor = {{{successor11|}}} | taoiseach = {{{taoiseach11|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label11|}}}|{{{termlabel11|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend11|}}}|{{{term_end11|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart11|}}}|{{{term_start11|}}}}} | term = {{{term11|}}} | title = {{{title11|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor11|}}}|{{{vice_governor11|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident11|}}}|{{{vice_president11|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier11|}}}|{{{vice_premier11|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister11|}}}|{{{vice_prime_minister11|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term11|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname12|}}} | 1namedata = {{{1namedata12|}}} | 2blankname = {{{2blankname12|}}} | 2namedata = {{{2namedata12|}}} | 3blankname = {{{3blankname12|}}} | 3namedata = {{{3namedata12|}}} | 4blankname = {{{4blankname12|}}} | 4namedata = {{{4namedata12|}}} | 5blankname = {{{5blankname12|}}} | 5namedata = {{{5namedata12|}}} | alongside = {{{alongside12|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from12|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer12|}}}|{{{appointed12|}}}}} | assembly = {{{assembly12|}}} | assuming = {{{assuming12|}}} | chancellor = {{{chancellor12|}}} | co-leader = {{{co-leader12|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM12|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM12|}}}|{{{constituency_MP12|}}}}} | constituency = {{{constituency12|}}} | convocation = {{{convocation12|}}} | country = {{{country12|}}} | deputy = {{{deputy12|}}} | district = {{{district12|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister12|}}}|{{{first_minister12|}}}}} | governor-general = {{{governor-general12|}}} | governor_general = {{{governor_general12|}}} | governor = {{{governor12|}}} | jr/sr = {{{jr/sr12|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state12|}}} | leader = {{{leader12|}}} | legislature = {{{legislature12|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor12|}}} | lieutenant = {{{lieutenant12|}}} | minister_from = {{{minister_from12|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader12|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader12|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader12|}}}|{{{majority_leader12|}}}}} | majority = {{{majority12|}}} | minister = {{{minister12|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader12|}}}|{{{minority_leader12|}}}}} | monarch = {{{monarch12|}}} | nominator = {{{nominator12|}}} | office = {{{office12|}}} | order = {{{order12|}}} | parliament = {{{parliament12|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup12|}}}|{{{parliamentary_group12|}}}}} | predecessor = {{{predecessor12|}}} | preceding = {{{preceding12|}}} | preceded = {{{preceded12|}}} | premier = {{{premier12|}}} | president = {{{president12|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister12|}}}|{{{prime_minister12|}}}}} | riding = {{{riding12|}}} | state_assembly = {{{state_assembly12|}}} | state_delegate = {{{state_delegate12|}}} | state_house = {{{state_house12|}}} | state_legislature = {{{state_legislature12|}}} | state_senate = {{{state_senate12|}}} | state = {{{state12|}}} | status = {{{status12|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm12|}}}}} | suboffice = {{{suboffice12|}}} | succeeded = {{{succeeded12|}}} | succeeding = {{{succeeding12|}}} | successor = {{{successor12|}}} | taoiseach = {{{taoiseach12|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label12|}}}|{{{termlabel12|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend12|}}}|{{{term_end12|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart12|}}}|{{{term_start12|}}}}} | term = {{{term12|}}} | title = {{{title12|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor12|}}}|{{{vice_governor12|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident12|}}}|{{{vice_president12|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier12|}}}|{{{vice_premier12|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister12|}}}|{{{vice_prime_minister12|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term12|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname13|}}} | 1namedata = {{{1namedata13|}}} | 2blankname = {{{2blankname13|}}} | 2namedata = {{{2namedata13|}}} | 3blankname = {{{3blankname13|}}} | 3namedata = {{{3namedata13|}}} | 4blankname = {{{4blankname13|}}} | 4namedata = {{{4namedata13|}}} | 5blankname = {{{5blankname13|}}} | 5namedata = {{{5namedata13|}}} | alongside = {{{alongside13|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from13|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer13|}}}|{{{appointed13|}}}}} | assembly = {{{assembly13|}}} | assuming = {{{assuming13|}}} | chancellor = {{{chancellor13|}}} | co-leader = {{{co-leader13|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM13|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM13|}}}|{{{constituency_MP13|}}}}} | constituency = {{{constituency13|}}} | convocation = {{{convocation13|}}} | country = {{{country13|}}} | deputy = {{{deputy13|}}} | district = {{{district13|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister13|}}}|{{{first_minister13|}}}}} | governor-general = {{{governor-general13|}}} | governor_general = {{{governor_general13|}}} | governor = {{{governor13|}}} | jr/sr = {{{jr/sr13|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state13|}}} | leader = {{{leader13|}}} | legislature = {{{legislature13|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor13|}}} | lieutenant = {{{lieutenant13|}}} | minister_from = {{{minister_from13|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader13|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader13|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader13|}}}|{{{majority_leader13|}}}}} | majority = {{{majority13|}}} | minister = {{{minister13|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader13|}}}|{{{minority_leader13|}}}}} | monarch = {{{monarch13|}}} | nominator = {{{nominator13|}}} | office = {{{office13|}}} | order = {{{order13|}}} | parliament = {{{parliament13|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup13|}}}|{{{parliamentary_group13|}}}}} | predecessor = {{{predecessor13|}}} | preceding = {{{preceding13|}}} | preceded = {{{preceded13|}}} | premier = {{{premier13|}}} | president = {{{president13|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister13|}}}|{{{prime_minister13|}}}}} | riding = {{{riding13|}}} | state_assembly = {{{state_assembly13|}}} | state_delegate = {{{state_delegate13|}}} | state_house = {{{state_house13|}}} | state_legislature = {{{state_legislature13|}}} | state_senate = {{{state_senate13|}}} | state = {{{state13|}}} | status = {{{status13|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm13|}}}}} | suboffice = {{{suboffice13|}}} | succeeded = {{{succeeded13|}}} | succeeding = {{{succeeding13|}}} | successor = {{{successor13|}}} | taoiseach = {{{taoiseach13|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label13|}}}|{{{termlabel13|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend13|}}}|{{{term_end13|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart13|}}}|{{{term_start13|}}}}} | term = {{{term13|}}} | title = {{{title13|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor13|}}}|{{{vice_governor13|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident13|}}}|{{{vice_president13|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier13|}}}|{{{vice_premier13|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister13|}}}|{{{vice_prime_minister13|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term13|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname14|}}} | 1namedata = {{{1namedata14|}}} | 2blankname = {{{2blankname14|}}} | 2namedata = {{{2namedata14|}}} | 3blankname = {{{3blankname14|}}} | 3namedata = {{{3namedata14|}}} | 4blankname = {{{4blankname14|}}} | 4namedata = {{{4namedata14|}}} | 5blankname = {{{5blankname14|}}} | 5namedata = {{{5namedata14|}}} | alongside = {{{alongside14|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from14|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer14|}}}|{{{appointed14|}}}}} | assembly = {{{assembly14|}}} | assuming = {{{assuming14|}}} | chancellor = {{{chancellor14|}}} | co-leader = {{{co-leader14|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM14|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM14|}}}|{{{constituency_MP14|}}}}} | constituency = {{{constituency14|}}} | convocation = {{{convocation14|}}} | country = {{{country14|}}} | deputy = {{{deputy14|}}} | district = {{{district14|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister14|}}}|{{{first_minister14|}}}}} | governor-general = {{{governor-general14|}}} | governor_general = {{{governor_general14|}}} | governor = {{{governor14|}}} | jr/sr = {{{jr/sr14|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state14|}}} | leader = {{{leader14|}}} | legislature = {{{legislature14|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor14|}}} | lieutenant = {{{lieutenant14|}}} | minister_from = {{{minister_from14|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader14|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader14|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader14|}}}|{{{majority_leader14|}}}}} | majority = {{{majority14|}}} | minister = {{{minister14|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader14|}}}|{{{minority_leader14|}}}}} | monarch = {{{monarch14|}}} | nominator = {{{nominator14|}}} | office = {{{office14|}}} | order = {{{order14|}}} | parliament = {{{parliament14|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup14|}}}|{{{parliamentary_group14|}}}}} | predecessor = {{{predecessor14|}}} | preceding = {{{preceding14|}}} | preceded = {{{preceded14|}}} | premier = {{{premier14|}}} | president = {{{president14|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister14|}}}|{{{prime_minister14|}}}}} | riding = {{{riding14|}}} | state_assembly = {{{state_assembly14|}}} | state_delegate = {{{state_delegate14|}}} | state_house = {{{state_house14|}}} | state_legislature = {{{state_legislature14|}}} | state_senate = {{{state_senate14|}}} | state = {{{state14|}}} | status = {{{status14|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm14|}}}}} | suboffice = {{{suboffice14|}}} | succeeded = {{{succeeded14|}}} | succeeding = {{{succeeding14|}}} | successor = {{{successor14|}}} | taoiseach = {{{taoiseach14|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label14|}}}|{{{termlabel14|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend14|}}}|{{{term_end14|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart14|}}}|{{{term_start14|}}}}} | term = {{{term14|}}} | title = {{{title14|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor14|}}}|{{{vice_governor14|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident14|}}}|{{{vice_president14|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier14|}}}|{{{vice_premier14|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister14|}}}|{{{vice_prime_minister14|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term14|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname15|}}} | 1namedata = {{{1namedata15|}}} | 2blankname = {{{2blankname15|}}} | 2namedata = {{{2namedata15|}}} | 3blankname = {{{3blankname15|}}} | 3namedata = {{{3namedata15|}}} | 4blankname = {{{4blankname15|}}} | 4namedata = {{{4namedata15|}}} | 5blankname = {{{5blankname15|}}} | 5namedata = {{{5namedata15|}}} | alongside = {{{alongside15|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from15|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer15|}}}|{{{appointed15|}}}}} | assembly = {{{assembly15|}}} | assuming = {{{assuming15|}}} | chancellor = {{{chancellor15|}}} | co-leader = {{{co-leader15|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM15|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM15|}}}|{{{constituency_MP15|}}}}} | constituency = {{{constituency15|}}} | convocation = {{{convocation15|}}} | country = {{{country15|}}} | deputy = {{{deputy15|}}} | district = {{{district15|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister15|}}}|{{{first_minister15|}}}}} | governor-general = {{{governor-general15|}}} | governor_general = {{{governor_general15|}}} | governor = {{{governor15|}}} | jr/sr = {{{jr/sr15|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state15|}}} | leader = {{{leader15|}}} | legislature = {{{legislature15|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor15|}}} | lieutenant = {{{lieutenant15|}}} | minister_from = {{{minister_from15|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader15|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader15|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader15|}}}|{{{majority_leader15|}}}}} | majority = {{{majority15|}}} | minister = {{{minister15|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader15|}}}|{{{minority_leader15|}}}}} | monarch = {{{monarch15|}}} | nominator = {{{nominator15|}}} | office = {{{office15|}}} | order = {{{order15|}}} | parliament = {{{parliament15|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup15|}}}|{{{parliamentary_group15|}}}}} | predecessor = {{{predecessor15|}}} | preceding = {{{preceding15|}}} | preceded = {{{preceded15|}}} | premier = {{{premier15|}}} | president = {{{president15|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister15|}}}|{{{prime_minister15|}}}}} | riding = {{{riding15|}}} | state_assembly = {{{state_assembly15|}}} | state_delegate = {{{state_delegate15|}}} | state_house = {{{state_house15|}}} | state_legislature = {{{state_legislature15|}}} | state_senate = {{{state_senate15|}}} | state = {{{state15|}}} | status = {{{status15|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm15|}}}}} | suboffice = {{{suboffice15|}}} | succeeded = {{{succeeded15|}}} | succeeding = {{{succeeding15|}}} | successor = {{{successor15|}}} | taoiseach = {{{taoiseach15|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label15|}}}|{{{termlabel15|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend15|}}}|{{{term_end15|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart15|}}}|{{{term_start15|}}}}} | term = {{{term15|}}} | title = {{{title15|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor15|}}}|{{{vice_governor15|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident15|}}}|{{{vice_president15|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier15|}}}|{{{vice_premier15|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister15|}}}|{{{vice_prime_minister15|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term15|}}} }}}}<!-- -->{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}|| {{Infobox officeholder/office|color={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}}|yes|#eee|lavender}} | 1blankname = {{{1blankname16|}}} | 1namedata = {{{1namedata16|}}} | 2blankname = {{{2blankname16|}}} | 2namedata = {{{2namedata16|}}} | 3blankname = {{{3blankname16|}}} | 3namedata = {{{3namedata16|}}} | 4blankname = {{{4blankname16|}}} | 4namedata = {{{4namedata16|}}} | 5blankname = {{{5blankname16|}}} | 5namedata = {{{5namedata16|}}} | alongside = {{{alongside16|}}} | ambassador_from = {{{ambassador_from16|}}} | appointer = {{if empty|{{{appointer16|}}}|{{{appointed16|}}}}} | assembly = {{{assembly16|}}} | assuming = {{{assuming16|}}} | chancellor = {{{chancellor16|}}} | co-leader = {{{co-leader16|}}} | constituency_{{#if:{{{constituency_AM16|}}}|AM|MP}} = {{if empty|{{{constituency_AM16|}}}|{{{constituency_MP16|}}}}} | constituency = {{{constituency16|}}} | convocation = {{{convocation16|}}} | country = {{{country16|}}} | deputy = {{{deputy16|}}} | district = {{{district16|}}} | firstminister = {{if empty|{{{firstminister16|}}}|{{{first_minister16|}}}}} | governor-general = {{{governor-general16|}}} | governor_general = {{{governor_general16|}}} | governor = {{{governor16|}}} | jr/sr = {{{jr/sr16|}}} | jr/sr and state = {{{jr/sr and state16|}}} | leader = {{{leader16|}}} | legislature = {{{legislature16|}}} | lieutenant_governor = {{{lieutenant_governor16|}}} | lieutenant = {{{lieutenant16|}}} | minister_from = {{{minister_from16|}}} | minority_floor_leader = {{{minority_floor_leader16|}}} | majority_floor_leader = {{{majority_floor_leader16|}}} | majority_leader = {{if empty|{{{majorityleader16|}}}|{{{majority_leader16|}}}}} | majority = {{{majority16|}}} | minister = {{{minister16|}}} | minority_leader = {{if empty|{{{minorityleader16|}}}|{{{minority_leader16|}}}}} | monarch = {{{monarch16|}}} | nominator = {{{nominator16|}}} | office = {{{office16|}}} | order = {{{order16|}}} | parliament = {{{parliament16|}}} | parliamentarygroup = {{if empty|{{{parliamentarygroup16|}}}|{{{parliamentary_group16|}}}}} | predecessor = {{{predecessor16|}}} | preceding = {{{preceding16|}}} | preceded = {{{preceded16|}}} | premier = {{{premier16|}}} | president = {{{president16|}}} | primeminister = {{if empty|{{{primeminister16|}}}|{{{prime_minister16|}}}}} | riding = {{{riding16|}}} | state_assembly = {{{state_assembly16|}}} | state_delegate = {{{state_delegate16|}}} | state_house = {{{state_house16|}}} | state_legislature = {{{state_legislature16|}}} | state_senate = {{{state_senate16|}}} | state = {{{state16|}}} | status = {{{status16|}}} | subterm = {{nobold|{{{subterm16|}}}}} | suboffice = {{{suboffice16|}}} | succeeded = {{{succeeded16|}}} | succeeding = {{{succeeding16|}}} | successor = {{{successor16|}}} | taoiseach = {{{taoiseach16|}}} | termlabel = {{if empty|{{{term_label16|}}}|{{{termlabel16|}}}|कार्यकाल}} | termend = {{if empty|{{{termend16|}}}|{{{term_end16|}}}}} | termstart = {{if empty|{{{termstart16|}}}|{{{term_start16|}}}}} | term = {{{term16|}}} | title = {{{title16|}}} | vicegovernor = {{if empty|{{{vicegovernor16|}}}|{{{vice_governor16|}}}}} | vicepresident = {{if empty|{{{vicepresident16|}}}|{{{vice_president16|}}}}} | vicepremier = {{if empty|{{{vicepremier16|}}}|{{{vice_premier16|}}}}} | viceprimeminister = {{if empty|{{{viceprimeminister16|}}}|{{{vice_prime_minister16|}}}}} | party = {{{party|}}} | prior_term = {{{prior_term16|}}} }}}} | data2 = {{{module0|}}} <!----------Personal data----------> | header3 = {{#if:{{{pronunciation|}}}{{{birth_name|}}}{{{birthname|}}}{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{restingplace|}}}{{{resting_place_coordinates|}}}{{{restingplacecoordinates|}}}{{{citizenship|}}}{{{nationality|}}}{{{party|}}}{{{otherparty|}}}{{{other_party|}}}{{{spouse|}}}{{{spouses|}}}{{{partner|}}}{{{relations|}}}{{{children|}}}{{{parents|}}}{{{mother|}}}{{{father|}}}{{{relatives|}}}{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{occupation|}}}{{{profession|}}}{{{known_for|}}}{{{salary|}}}{{{cabinet|}}}{{{committees|}}}{{{portfolio|}}}{{{awards|}}}{{{data1|}}}{{{data2|}}}{{{data3|}}}{{{data4|}}}{{{data5|}}}|व्यक्तिगत विवरण}} | label4 = उच्चारण | data4 = {{{pronunciation|}}} | label5 = जन्म | data5 = {{#invoke:Separated entries|br |1={{#if:{{{birth_name|}}}{{{birthname|}}}|<span class="nickname">{{if empty|{{{birth_name|}}}|{{{birthname|}}}}}</span>}} |2={{#invoke:person date|birth}} |3={{#if:{{{birth_place|}}}|<div class="birthplace">{{{birth_place|}}}</div>}} }} | label6 = मृत्यु | data6 = {{#invoke:Separated entries|br |1={{#invoke:person date|death}} |2={{#if:{{{death_place|}}}|<div class="deathplace">{{{death_place|}}}</div>}} }} | label7 = {{#ifexpr: {{strfind short| {{{death_cause|}}}|Assassination}} | Manner |{{#if:&nbsp;मृत्युुको {{{death_manner|}}}|मृत्युको कारण|कारण}} }} | data7 = {{if empty|{{{death_manner|}}}|{{{death_cause|}}}}} | label8 = चिहान | class8 = label | data8 = {{#invoke:Separated entries|br|{{if empty|{{{resting_place|}}}|{{{restingplace|}}}}}|{{if empty|{{{resting_place_coordinates|}}}|{{{restingplacecoordinates|}}}}}}} | label9 = नागरिकता | data9 = {{{citizenship|}}} | label11 = [[राजनीतिक दल]] | data11 = {{#switch:{{{party|}}} | = | [[United States Democratic Party|Democrat]] | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Democratic Party (United States)|Democrat]] = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[United States Republican Party]] | [[United States Republican Party|Republican]] | [[Republican Party (United States)|Republican Party]] = [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Conservative Party (UK)|Conservative Party]] | [[Conservative Party (UK)|Conservative]] = [[Conservative Party (UK)|Conservative]] | [[Labour Party (UK)|Labour Party]] | [[Labour Party (UK)|Labour]] = [[Labour Party (UK)|Labour]] | [[Conservative Party of Canada|Conservative Party]] | [[Conservative Party of Canada|Conservative]] = [[Conservative Party of Canada|Conservative]] | [[Liberal Party of Canada|Liberal Party]] | [[Liberal Party of Canada|Liberal]] = [[Liberal Party of Canada|Liberal]] | KMT | Kuomintang | [[KMT]] | [[Kuomintang|KMT]] | [[Kuomintang]] | Kuomintang (KMT) | [[Kuomintang]] (KMT) = [[Kuomintang]] | DPP | [[Democratic Progressive Party|DPP]] | [[Democratic Progressive Party]] = [[Democratic Progressive Party]] | #default = {{{party|}}} }} | label12 = अन्य राजनीतिक<br />संलग्नता | data12 = {{if empty|{{{otherparty|}}}|{{{other_party|}}}}} | label13 = उचाई | data13 = {{#if:{{{height|}}}|{{Infobox person/height|{{{height|}}}}}}} | label14 = जीवनसाथी{{#if:{{{spouses|}}}|s|{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{spouse|{{{spouse(s)|}}}}}}|likely=(हरू)|plural=हरू}}}} | data14 = {{{spouse|{{{spouses|{{{spouse(s)|}}}}}}}}} | label15 = प्रेमिका{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{partner|}}}|likely=(हरू)|plural=हरू}} | data15 = {{{partner|}}} | label16 = नाता | data16 = {{{relations|}}} | label17 = सन्तान | data17 = {{{children|}}} | label18 = अभिभावक{{#if:{{{parents|}}}|{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{parents|}}}|likely=(s)|plural=हरू}}|<!-- -->{{#ifexpr:{{count|{{{father|}}}|{{{mother|}}}}} > 1|s}}}} | data18 = {{#if:{{{parents|}}}|{{{parents}}}|{{#invoke:list|unbulleted|{{#if:{{{father|}}}|{{{father}}} (बुबा)}}|{{#if:{{{mother|}}}|{{{mother}}} (आमा)}}}}}} | label19 = Relatives | data19 = {{{relatives|}}} | label21 = शिक्षा | data21 = {{{education|}}} | label22 = [[मातृ शिक्षाप्रतिष्ठान]] | data22 = {{{alma_mater|}}} | label23 = पेशा | data23 = {{{occupation|}}} | label24 = व्यवसाय | data24 = {{{profession|}}} | label25 = को लागि परिचित | data25 = {{{known_for|}}} | label26 = तलब | data26 = {{{salary|}}} | label27 = मन्त्रिपरिषद् | data27 = {{{cabinet|}}} | label28 = समिति | data28 = {{{committees|}}} | label29 = विभाग | data29 = {{{portfolio|}}} | label30 = {{#if:{{{mawards|}}}|Civilian awards|Awards}} | data30 = {{{awards|}}} | label31 = {{{blank1}}} | data31 = {{{data1|}}} | label32 = {{{blank2}}} | data32 = {{{data2|}}} | label33 = {{{blank3}}} | data33 = {{{data3|}}} | label34 = {{{blank4}}} | data34 = {{{data4|}}} | label35 = {{{blank5}}} | data35 = {{{data5|}}} | label36 = हस्ताक्षर | data36 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|{{if empty|{{{signature_size|}}}|128x80px}}|class=skin-invert notpageimage|alt={{{signature_alt|}}}|{{PAGENAME}}'s signature]]}} | label37 = वेबसाइट | data37 = {{{website|}}} | label38 = Nickname{{#invoke:Detect singular|pluralize|{{{nickname|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data38 = {{{nickname|}}} | header39 = {{#if:{{{allegiance|}}}{{{branch|}}}{{{serviceyears|}}}{{{service_years|}}}{{{rank|}}}{{{unit|}}}{{{commands|}}}{{{battles|}}}{{{military_blank1|}}}|सैन्य सेवा}} | label40 = Allegiance | data40 = {{{allegiance|}}} | label41 = {{if empty|{{{branch_label|}}}|Branch/service}} | data41 = {{{branch|}}} | label42 = {{if empty|{{{serviceyears_label|}}}|{{{service_years_label|}}}|Years&nbsp;of service}} | data42 = {{if empty|{{{serviceyears|}}}|{{{service_years|}}}}} | label43 = {{if empty|{{{rank_label|}}}|Rank}} | data43 = {{{rank|}}} | label44 = {{if empty|{{{unit_label|}}}|Unit}} | data44 = {{{unit|}}} | label45 = Commands | data45 = {{{commands|}}} | label46 = {{if empty|{{{battles_label|}}}|Battles/wars}} | data46 = {{{battles|}}} | label47 = {{#if:{{{awards|}}}|Military awards|Awards}} | data47 = {{{mawards|}}} | label48 = {{{military_blank1}}} | data48 = {{{military_data1|}}} | label49 = {{{military_blank2}}} | data49 = {{{military_data2|}}} | label50 = {{{military_blank3}}} | data50 = {{{military_data3|}}} | label51 = {{{military_blank4}}} | data51 = {{{military_data4|}}} | label52 = {{{military_blank5}}} | data52 = {{{military_data5|}}} | data53 = {{{module|}}} | data54 = {{{module2|}}} | data55 = {{{module3|}}} | data56 = {{{module4|}}} | data57 = {{{module5|}}} | data58 = {{{footnotes|}}} | belowstyle = border-top: 1px solid right; | below = <div>{{#if:{{{date|}}}| As of {{{date}}}{{#if:{{{year|}}}|, {{{year}}}}}}}</div>{{#if:{{{source|}}}|Source: [{{{source}}}]}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|{{#ifeq:{{{nocat|{{{demo|{{#ifeq:{{{categories|}}}|no|yes}}}}}}}}|yes||[[Category:Biography template using pronunciation]]}} }}{{#if:{{{1blankname0|}}}{{{1namedata0|}}}{{{2blankname0|}}}{{{2namedata0|}}}{{{3blankname0|}}}{{{3namedata0|}}}{{{4blankname0|}}}{{{4namedata0|}}}{{{5blankname0|}}}{{{5namedata0|}}}{{{alongside0|}}}{{{ambassador_from0|}}}{{{appointer0|}}}{{{assembly0|}}}{{{assuming0|}}}{{{chancellor0|}}}{{{co-leader0|}}}{{{constituency_AM0|}}}{{{constituency0|}}}{{{country0|}}}{{{deputy0|}}}{{{district0|}}}{{{firstminister0|}}}{{{governor-general0|}}}{{{governor0|}}}{{{jr/sr0|}}}{{{jr/sr and state0|}}}{{{leader0|}}}{{{legislature0|}}}{{{lieutenant_governor0|}}}{{{lieutenant0|}}}{{{minister_from0|}}}{{{minority_floor_leader0|}}}{{{majority_floor_leader0|}}}{{{majorityleader0|}}}{{{majority0|}}}{{{minister0|}}}{{{minorityleader0|}}}{{{monarch0|}}}{{{nominator0|}}}{{{office0|}}}{{{order0|}}}{{{parliament0|}}}{{{predecessor0|}}}{{{preceding0|}}}{{{preceded0|}}}{{{premier0|}}}{{{president0|}}}{{{primeminister0|}}}{{{riding0|}}}{{{state_assembly0|}}}{{{state_delegate0|}}}{{{state_house0|}}}{{{state_legislature0|}}}{{{state_senate0|}}}{{{state0|}}}{{{suboffice0|}}}{{{subterm0|}}}{{{succeeded0|}}}{{{succeeding0|}}}{{{successor0|}}}{{{taoiseach0|}}}{{{termend0|}}}{{{termstart0|}}}{{{term0|}}}{{{title0|}}}{{{vicegovernor0|}}}{{{vicepresident0|}}}{{{vicepremier0|}}}{{{viceprimeminister0|}}}{{{prior_term0|}}}{{{appointe0|}}}{{{constituency_0|}}}|{{#ifeq:{{{nocat|{{{demo|{{#ifeq:{{{categories|}}}|no|yes}}}}}}}}|yes||[[Category:Pages using infobox officeholder with office0]]}} }}{{#if:{{{speaker|}}}|{{#if:{{{nominee|}}}{{{candidate|}}}||{{#ifeq:{{{nocat|{{{demo|{{#ifeq:{{{categories|}}}|no|yes}}}}}}}}|yes||[[Category:Pages using infobox officeholder with speaker]]}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|{{#ifeq:{{{nocat|{{{demo|{{#ifeq:{{{categories|}}}|no|yes}}}}}}}}|yes||[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}}}|preview=Page using [[Template:Infobox officeholder]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| regexp1 = 1blankname[%d]* | regexp2 = 1namedata[%d]* | regexp3 = 2blankname[%d]* | regexp4 = 2namedata[%d]* | regexp5 = 3blankname[%d]* | regexp6 = 3namedata[%d]* | regexp7 = 4blankname[%d]* | regexp8 = 4namedata[%d]* | regexp9 = 5blankname[%d]* | regexp10 = 5namedata[%d]* | allegiance | alma_mater | regexp11 = alongside[%d]* | alt | regexp12 = ambassador_from[%d]* | regexp13 = appointed[%d]* | regexp14 = appointer[%d]* | regexp15 = assembly[%d]* | awards | battles | battles_label | birth_date | birth_name | birth_place | birthname | regexp16 = blank[%d]* | bodyclass | branch | branch_label | cabinet | candidate | caption | categories | regexp17 = chancellor[%d]* | children | citizenship | regexp18 = co%-leader[%d]* | commands | committees | regexp19 = constituency[%d]* | regexp20 = constituency_AM[%d]* | regexp21 = constituency_MP[%d]* | regexp22 = convocation[%d]* | regexp23 = country[%d]* | regexp24 = data[%d]* | date | death_cause | death_date | death_manner | death_place | demo | regexp25 = deputy[%d]* | regexp26 = district[%d]* | education | election_date | embed | father | regexp28 = first[_]?minister[%d]* | footnotes | regexp29 = governor[%d]* | regexp30 = governor_general[%d]* | regexp31 = governor%-general[%d]* | height | honorific_prefix | honorific-prefix | honorific_suffix | honorific-suffix | image | image name | image_name_alt | image_size | imagesize | image_upright | incumbent | regexp32 = jr/sr[%d]* | regexp33 = jr/sr and state[%d]* | known_for | regexp34 = leader[%d]* | regexp35 = legislature[%d]* | regexp36 = lieutenant[%d]* | regexp37 = lieutenant_governor[%d]* | mainwidth | regexp38 = majority[%d]* | regexp39 = majority_floor_leader[%d]* | regexp40 = majority_leader[%d]* | regexp41 = majorityleader[%d]* | mawards | regexp42 = military_blank[%d]* | regexp43 = military_data[%d]* | regexp44 = minister[%d]* | regexp45 = minister_from[%d]* | regexp46 = minority_floor_leader[%d]* | regexp47 = minority_leader[%d]* | regexp48 = minorityleader[%d]* | regexp49 = module[%d]* | regexp50 = monarch[%d]* | mother | name | nationality | native_name | native_name_lang | nickname | nocat | regexp51 = nominator[%d]* | nominee | occupation | regexp52 = office[%d]* | opponent | regexp53 = order[%d]* | otherparty | other_party | parents | regexp54 = parliament[%d]* | regexp55 = parliamentary[_]?group[%d]* | partner | party | party_election | portfolio | regexp56 = preceded[%d]* | regexp57 = preceding[%d]* | regexp58 = predecessor[%d]* | regexp59 = premier[%d]* | regexp60 = president[%d]* | regexp61 = prime[_]?minister[%d]* | regexp62 = prior_term[%d]* | profession | pronunciation | rank | rank_label | relations | relatives | residence | resting_place | resting_place_coordinates | restingplace | restingplacecoordinates | regexp63 = riding[%d]* | runningmate | running_mate | salary | serviceyears | service_years | serviceyears_label | service_years_label | signature | signature_alt | signature_size | smallimage | smallimage_alt | source | speaker | speaker_office | spouse | spouses | regexp64 = state[%d]* | regexp65 = state_assembly[%d]* | regexp66 = state_delegate[%d]* | regexp67 = state_house[%d]* | regexp68 = state_legislature[%d]* | regexp69 = state_senate[%d]* | regexp70 = status[%d]* | regexp71 = suboffice[%d]* | regexp72 = subterm[%d]* | regexp73 = succeeded[%d]* | regexp74 = succeeding[%d]* | regexp75 = successor[%d]* | regexp76 = taoiseach[%d]* | regexp77 = term[%d]* | regexp78 = term_end[%d]* | regexp79 = term_label[%d]* | regexp80 = term_start[%d]* | regexp81 = termend[%d]* | regexp82 = termlabel[%d]* | regexp83 = termstart[%d]* | regexp84 = title[%d]* | unit | unit_label | regexp85 = vice[_]?governor[%d]* | regexp86 = vice[_]?premier[%d]* | regexp87 = vice[_]?president[%d]* | regexp88 = vice[_]?prime[_]?minister[%d]* | regexp89 = assuming[%d]* | website | width | year }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox officeholder]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox officeholder with conflicting parameters}} | honorific prefix; honorific_prefix; honorific-prefix | honorific suffix; honorific_suffix; honorific-suffix | width; imagesize; image_size; | term_label; termlabel | term_label1; termlabel1 | termend1; term_end1 | termstart1; term_start1 | term_label2; termlabel2 | termend2; term_end2 | termstart2; term_start2 | term_label3; termlabel3 | termend3; term_end3 | termstart3; term_start3 | term_label4; termlabel4 | termend4; term_end4 | termstart4; term_start4 | term_label5; termlabel5 | termend5; term_end5 | termstart5; term_start5 | term_label6; termlabel6 | termend6; term_end6 | termstart6; term_start6 | term_label7; termlabel7 | termend7; term_end7 | termstart7; term_start7 | term_label8; termlabel8 | termend8; term_end8 | termstart8; term_start8 | term_label9; termlabel9 | termend9; term_end9 | termstart9; term_start9 | term_label10; termlabel10 | termend10; term_end10 | termstart10; term_start10 | term_label11; termlabel11 | termend11; term_end11 | termstart11; term_start11 | term_label12; termlabel12 | termend12; term_end12 | termstart12; term_start12 | term_label13; termlabel13 | termend13; term_end13 | termstart13; term_start13 | term_label14; termlabel14 | termend14; term_end14 | termstart14; term_start14 | term_label15; termlabel15 | termend15; term_end15 | termstart15; term_start15 | term_label16; termlabel16 | termend16; term_end16 | termstart16; term_start16 | birth_name; birthname | death_manner; death_cause | resting_place; restingplace | resting_place_coordinates; restingplacecoordinates | spouse; spouses; spouse(s) | other_party; otherparty }}{{#invoke:Check for deprecated parameters|check | _category = {{main other|[[Category:Pages using infobox officeholder with deprecated parameters|_VALUE_]]}} | _remove = nationality; jr/sr and state; religion | mainwidth = main_width | honorific prefix = honorific_prefix | honorific-prefix = honorific_prefix | honorific suffix = honorific_suffix | honorific-suffix = honorific_suffix | image name = image | smallimage = image | width = image_size | imagesize = image_size | appointed = appointer | firstminister = first_minister | majorityleader = majority_leader | minorityleader = minority_leader | parliamentarygroup = parliamentary_group | primeminister = prime_minister | runningmate = running_mate | termlabel = term_label | termend = term_end | termstart = term_start | vicegovernor = vice_governor | vicepresident = vice_president | vicepremier = vice_premier | viceprimeminister = vice_prime_minister | appointed1 = appointer1 | firstminister1 = first_minister1 | majorityleader1 = majority_leader1 | minorityleader1 = minority_leader1 | parliamentarygroup1 = parliamentary_group1 | primeminister1 = prime_minister1 | termlabel1 = term_label1 | termend1 = term_end1 | termstart1 = term_start1 | vicegovernor1 = vice_governor1 | vicepresident1 = vice_president1 | vicepremier1 = vice_premier1 | viceprimeminister1 = vice_prime_minister1 | appointed2 = appointer2 | firstminister2 = first_minister2 | majorityleader2 = majority_leader2 | minorityleader2 = minority_leader2 | parliamentarygroup2 = parliamentary_group2 | primeminister2 = prime_minister2 | termlabel2 = term_label2 | termend2 = term_end2 | termstart2 = term_start2 | vicegovernor2 = vice_governor2 | vicepresident2 = vice_president2 | vicepremier2 = vice_premier2 | viceprimeminister2 = vice_prime_minister2 | appointed3 = appointer3 | firstminister3 = first_minister3 | majorityleader3 = majority_leader3 | minorityleader3 = minority_leader3 | parliamentarygroup3 = parliamentary_group3 | primeminister3 = prime_minister3 | termlabel3 = term_label3 | termend3 = term_end3 | termstart3 = term_start3 | vicegovernor3 = vice_governor3 | vicepresident3 = vice_president3 | vicepremier3 = vice_premier3 | viceprimeminister3 = vice_prime_minister3 | appointed4 = appointer4 | firstminister4 = first_minister4 | majorityleader4 = majority_leader4 | minorityleader4 = minority_leader4 | parliamentarygroup4 = parliamentary_group4 | primeminister4 = prime_minister4 | termlabel4 = term_label4 | termend4 = term_end4 | termstart4 = term_start4 | vicegovernor4 = vice_governor4 | vicepresident4 = vice_president4 | vicepremier4 = vice_premier4 | viceprimeminister4 = vice_prime_minister4 | appointed5 = appointer5 | firstminister5 = first_minister5 | majorityleader5 = majority_leader5 | minorityleader5 = minority_leader5 | parliamentarygroup5 = parliamentary_group5 | primeminister5 = prime_minister5 | termlabel5 = term_label5 | termend5 = term_end5 | termstart5 = term_start5 | vicegovernor5 = vice_governor5 | vicepresident5 = vice_president5 | vicepremier5 = vice_premier5 | viceprimeminister5 = vice_prime_minister5 | appointed6 = appointer6 | firstminister6 = first_minister6 | majorityleader6 = majority_leader6 | minorityleader6 = minority_leader6 | parliamentarygroup6 = parliamentary_group6 | primeminister6 = prime_minister6 | termlabel6 = term_label6 | termend6 = term_end6 | termstart6 = term_start6 | vicegovernor6 = vice_governor6 | vicepresident6 = vice_president6 | vicepremier6 = vice_premier6 | viceprimeminister6 = vice_prime_minister6 | appointed7 = appointer7 | firstminister7 = first_minister7 | majorityleader7 = majority_leader7 | minorityleader7 = minority_leader7 | parliamentarygroup7 = parliamentary_group7 | primeminister7 = prime_minister7 | termlabel7 = term_label7 | termend7 = term_end7 | termstart7 = term_start7 | vicegovernor7 = vice_governor7 | vicepresident7 = vice_president7 | vicepremier7 = vice_premier7 | viceprimeminister7 = vice_prime_minister7 | appointed8 = appointer8 | firstminister8 = first_minister8 | majorityleader8 = majority_leader8 | minorityleader8 = minority_leader8 | parliamentarygroup8 = parliamentary_group8 | primeminister8 = prime_minister8 | termlabel8 = term_label8 | termend8 = term_end8 | termstart8 = term_start8 | vicegovernor8 = vice_governor8 | vicepresident8 = vice_president8 | vicepremier8 = vice_premier8 | viceprimeminister8 = vice_prime_minister8 | appointed9 = appointer9 | firstminister9 = first_minister9 | majorityleader9 = majority_leader9 | minorityleader9 = minority_leader9 | parliamentarygroup9 = parliamentary_group9 | primeminister9 = prime_minister9 | termlabel9 = term_label9 | termend9 = term_end9 | termstart9 = term_start9 | vicegovernor9 = vice_governor9 | vicepresident9 = vice_president9 | vicepremier9 = vice_premier9 | viceprimeminister9 = vice_prime_minister9 | appointed10 = appointer10 | firstminister10 = first_minister10 | majorityleader10 = majority_leader10 | minorityleader10 = minority_leader10 | parliamentarygroup10 = parliamentary_group10 | primeminister10 = prime_minister10 | termlabel10 = term_label10 | termend10 = term_end10 | termstart10 = term_start10 | vicegovernor10 = vice_governor10 | vicepresident10 = vice_president10 | vicepremier10 = vice_premier10 | viceprimeminister10 = vice_prime_minister10 | appointed11 = appointer11 | firstminister11 = first_minister11 | majorityleader11 = majority_leader11 | minorityleader11 = minority_leader11 | parliamentarygroup11 = parliamentary_group11 | primeminister11 = prime_minister11 | termlabel11 = term_label11 | termend11 = term_end11 | termstart11 = term_start11 | vicegovernor11 = vice_governor11 | vicepresident11 = vice_president11 | vicepremier11 = vice_premier11 | viceprimeminister11 = vice_prime_minister11 | appointed12 = appointer12 | firstminister12 = first_minister12 | majorityleader12 = majority_leader12 | minorityleader12 = minority_leader12 | parliamentarygroup12 = parliamentary_group12 | primeminister12 = prime_minister12 | termlabel12 = term_label12 | termend12 = term_end12 | termstart12 = term_start12 | vicegovernor12 = vice_governor12 | vicepresident12 = vice_president12 | vicepremier12 = vice_premier12 | viceprimeminister12 = vice_prime_minister12 | appointed13 = appointer13 | firstminister13 = first_minister13 | majorityleader13 = majority_leader13 | minorityleader13 = minority_leader13 | parliamentarygroup13 = parliamentary_group13 | primeminister13 = prime_minister13 | termlabel13 = term_label13 | termend13 = term_end13 | termstart13 = term_start13 | vicegovernor13 = vice_governor13 | vicepresident13 = vice_president13 | vicepremier13 = vice_premier13 | viceprimeminister13 = vice_prime_minister13 | appointed14 = appointer14 | firstminister14 = first_minister14 | majorityleader14 = majority_leader14 | minorityleader14 = minority_leader14 | parliamentarygroup14 = parliamentary_group14 | primeminister14 = prime_minister14 | termlabel14 = term_label14 | termend14 = term_end14 | termstart14 = term_start14 | vicegovernor14 = vice_governor14 | vicepresident14 = vice_president14 | vicepremier14 = vice_premier14 | viceprimeminister14 = vice_prime_minister14 | appointed15 = appointer15 | firstminister15 = first_minister15 | majorityleader15 = majority_leader15 | minorityleader15 = minority_leader15 | parliamentarygroup15 = parliamentary_group15 | primeminister15 = prime_minister15 | termlabel15 = term_label15 | termend15 = term_end15 | termstart15 = term_start15 | vicegovernor15 = vice_governor15 | vicepresident15 = vice_president15 | vicepremier15 = vice_premier15 | viceprimeminister15 = vice_prime_minister15 | appointed16 = appointer16 | firstminister16 = first_minister16 | majorityleader16 = majority_leader16 | minorityleader16 = minority_leader16 | parliamentarygroup16 = parliamentary_group16 | primeminister16 = prime_minister16 | termlabel16 = term_label16 | termend16 = term_end16 | termstart16 = term_start16 | vicegovernor16 = vice_governor16 | vicepresident16 = vice_president16 | vicepremier16 = vice_premier16 | viceprimeminister16 = vice_prime_minister16 | birthname = birth_name | death_manner = death_cause | restingplace = resting_place | restingplacecoordinates = resting_place_coordinates | otherparty = other_party | spouses = spouse | spouse(s) = spouse | serviceyears_label = service_years_label | serviceyears = service_years }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> t2ehcxtd1myu86qepxt6tsygfuix2rk 0 32402 1365753 1162339 2026-07-12T04:08:47Z ~2026-39189-75 79765 /* */ 1365753 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = अर्जेन्टिना | Badge = Afa logo jerseys.png | Badge_size = 200px | FIFA Trigramme = ARG | Nickname = {{nowrap|{{lang|es|La Albiceleste}} (The White and Sky-Blues)}} | Association = {{nowrap|[[अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घ]]}} (एएफए) | Confederation = [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]] (दक्षिण अमेरिका) | Coach = [[लियोनेल स्क्यालोनी]] (अन्तरिम) | Captain = [[ लियोनेल पेसी]] | Most caps = [[लियोनेल मेसी]] (१७२) | Top scorer = [[लियोनेल मेसी]] (९८) | Home Stadium = [[एस्तादियो मोन्युमेन्टल एन्टोनियो भेस्प्युकियो लिबेर्ती|एन्टोनियो भेस्प्युकियो लिबेर्ती<br>(''एल मोन्युमेन्टल'')]] | FIFA Rank = {{Nft rank|०३|up|date=२५ नोभेमबर २०२२}} | FIFA max = १ | FIFA min = २४ | FIFA max date = मार्च २००७, अक्टोबर २००७&nbsp;– जुन २००८, जुलाई&nbsp;– अक्टोबर २०१५, अप्रिल २०१६&nbsp;– अप्रिल २०१७ | FIFA min date = अगस्त १९९६ | Elo Rank = {{Nft rank|१३|down|१|date=९ जुलाई २०१८}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = १ | Elo max date = जुलाई २००७, मे&nbsp;– जुलाई २०१७ | Elo min = २६ | Elo min date = जुन १९९० <!-- First Kit --> | pattern_la1 = _arg22h | pattern_b1 = _arg22h | pattern_ra1 = _arg22h | pattern_sh1 = _arg22h | pattern_so1 = _arg22h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg22a | pattern_b2 = _arg22a | pattern_ra2 = _arg22a | pattern_sh2 = _arg22a | pattern_so2 = _arg22a | leftarm2 = 1D1F76 | body2 = 1D1F76 | rightarm2 = 1D1F76 | shorts2 = 1D1F76 | socks2 = 1D1F76 | First game = {{fb|URU}} २–३ {{fb-rt|ARG}}<br>([[मोन्टेभिडियो]], [[उरुग्वे]]; १६ मे १९०१)<ref name = "First match">{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesa/argurures.html |title=Argentina-Uruguay Matches 1902–2009 |publisher=RSSSF |first=Héctor Darío |last=Pelayes |date=24 September 2010 |accessdate= 7 November 2010 }}</ref> | Largest win = {{fb|ARG}} १२–० {{fb-rt|ECU}}<br>([[मोन्टेभिडियो]], [[उरुग्वे]]; २२ जनवरी १९४२) | Largest loss = {{fb|TCH}} ६–१ {{fb-rt|ARG}}<br>([[हेल्सिङबर्ग]], [[स्विडेन]]; १५ जून १९५८)<br>{{fb|BOL}} ६–१ {{fb-rt|ARG}}<br>([[ला पाज]], [[बोलिभिया]]; १ अप्रिल २००९)<br>{{fb|ESP}} ६–१ {{fb-rt|ARG}} <br> ([[म्याड्रिड]], [[स्पेन]]; २७ मार्च २०१८)<br>{{fb|URU}} ५–० {{fb-rt|ARG}}<br>([[ग्वायाकिल]], [[इक्वेडर]]; १६ डिसेम्बर १९५९)<br>{{fb|COL}} ५–० {{fb-rt|ARG}}<br>([[ब्युनस आयर्स]], [[अर्जेन्टिना]]; ५ सेप्टेम्बर १९९३) | World cup apps = १८ | World cup first = १९३० | World cup best = विजेता ([[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]], [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]], [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]]) | Regional name = [[कोपा अमेरिका]] | Regional cup apps = ४१ | Regional cup first = [[१९१६ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९१६]] | Regional cup best = विजेता ([[१९२१ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२१]], [[१९२५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२५]], [[१९२७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२७]], [[१९२९ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२९]], [[१९३७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९३७]], [[१९४१ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४१]], [[१९४५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४५]], [[१९४६ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४६]], [[१९४७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४७]], [[१९५५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५५]], [[१९५७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५७]], [[१९५९ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५९]], [[१९९१ कोपा अमेरिका|१९९१]], [[१९९३ कोपा अमेरिका|१९९३]]) | Confederations cup apps = ३ | Confederations cup first = १९९२ | Confederations cup best = विजेता ([[किङ फाहद कप १९९२|१९९२]]) | Medaltemplates = {{MedalTop|}} {{MedalSport|पुरुष [[ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|फुटबल]]}} {{MedalSilver|[[१९२८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९२८ एम्स्टर्डम]]|टिम}} {{MedalSilver|[[१९९६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९९६ एटलान्टा]]|टिम}} {{MedalGold|[[२००४ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२००४ एथेन्स]]|टिम}} {{MedalGold|[[२००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|टिम}} {{MedalBottom|}} }} '''अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टिम''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) ''सेलेक्सीयोन डे फुटबल डे आर्हेन्टीना'' अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा [[अर्जेन्टिना]]को प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छ। अर्जेन्टिनाले [[१९७८ फिफा विश्वकप]] र [[१९८६ फिफा विश्वकप]] गरी दुईवटा विश्वकपको उपाधि जितिसकेको छ भने [[१९३० फिफा विश्वकप]], [[१९९० फिफा विश्वकप]] र [[२०१४ फिफा विश्वकप]]को उप-विजेता राष्ट्र रहेको थियो। अर्जेन्टिना फुटबल टिमको लागि विश्व फुटबलको इतिहासमा प्रसिद्धि पाएका फुटबल खेलाडीहरू [[डिएगो म्याराडोना]], [[ग्याब्रिएल बाटिस्टुटा]], [[लियोनेल मेसी]]ले आफ्नो योगदान दिएका छन्। अर्जेन्टिना [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]], [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]], [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड]] र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]]सँग प्रतिद्वन्द्वीका लागि परिचित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/2011/07/05/great-footballing-rivalries-argentina-vs-uruguay/ |title=Great Footballing Rivalries : Argentina vs. Uruguay " SportsKeeda |publisher=Sportskeeda.com |access-date=7 June 2012|date=4 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |last=Wetzel |first=Dan |url=http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |title=War of words renews Argentina-Germany rivalry – FBINTL – Yahoo! Sports |publisher=Yahoo! Sport |date=1 July 2010 |access-date=7 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709193634/http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |archive-date=9 July 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709193634/http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |date=9 July 2010 }}</ref> अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोलीले [[अर्जेन्टिना]] को पुरुषको अन्तर्राष्ट्रिय [[भकुन्डो|फुटबल]] को प्रतिनिधित्व गर्दछ र यसको व्यवस्थापन [[अर्जेन्टिना फुटबल संघ]]ले गर्दछ। ''ला सेलेक्सिय्न'' (राष्ट्रिय टोली) जसलाई ''ला अल्बिसेलेस्टे'' पनि भनेर चिनिने यो टोली हाल सम्म ६ वटा विश्वकपको फाइनल खेलेका छ। ==इतिहास== {{main|History of the Argentina national football team}} {{Further|Football in Argentina}} अर्जेन्टिनाका लागि रेकर्ड गरिएको पहिलो खेल [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]], [[१९०२ उरुग्वे विरुद्ध अर्जेन्टिना फुटबल खेल|२० जुन १९०२]] विरुद्ध थियो। यद्यपि, अधिकांश इतिहासकारहरूले यो खेललाई पहिलोको रूपमा खारेज गर्छन्, यो बताउँदै कि खेल उरुग्वेयन फुटबल संघ (ए.यु.एफ) द्वारा होइन [[अल्बियन एफ.सी.]] द्वारा आयोजित गरिएको थियो। वास्तवमा, प्रारम्भिक लाइनअपमा एल्बियनका नौ खेलाडी र [[क्लब नेसियोनलडि फुटबल|नेसियोनल]]का दुई खेलाडी थिए। ==हालको टोली== [[२०२२ फिफा विश्व कप]] को लागि टोलीमा निम्न २६ खेलाडीहरूलाई नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-de-la-seleccion-argentina-para-qatar-2022ok|title=Lista de convocados de la Selección Argentina para Qatar 2022 |date=11 November 2022 |access-date=11 November 2022 |language=es |website=AFA|publisher=[[Argentine Football Association|AFA]]}}</ref> १७ नोभेम्बरमा, [[निकोलस गोन्जालेज (फुटबलर, जन्म १९९८)|निकोलस गोन्जालेज]] चोटबाट पछि हटेका थिए र [[एन्जेल कोरिया]] ले प्रतिस्थापन गरेका थिए। सोही दिन [[जोआकिन कोरिया]] घाइते भए र उनको स्थानमा [[थियागो अल्माडा]] आए। [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोएसिया]] विरुद्धको खेल पछि, १३ डिसेम्बर २०२२ सम्म क्याप र गोलहरू सही छन्।''<ref>{{cite web | url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/friendlies/match/2034802/ | title=Argentina-Estonia &#124; Friendlies &#124; Match &#124; UEFA.com |website=[[UEFA]]}}</ref> {{nat fs g start|background=#00000|color=#F70000}} {{nat fs g player|no=१|pos=GK|name=[[फ्रान्को अरमानी]]|age={{birth date and age|df=yes|१९८६|१०|१६}}|caps=१८|goals=०|club=[[क्लब एटलेटिको रिभरप्लेट| रिभरप्लेट]]|clubnat=ARG}} {{nat fs g player|no=१२|pos=GK|name=[[जेरोनिमो रुल्ली]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|५|२०}}|caps=४|goals=०|club=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२३|pos=GK|name=[[इमिलियानो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|९|२}}|caps=२५|goals=०|club=[[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]|clubnat=ENG}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=२|pos=DF|name=[[जुआन फोयथ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१|१२}}|caps=१७|goals=०|club=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=३|pos=DF|name=[[निकोलस ट्यागलाफिको ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|८|३१}}|caps=४७|goals=०|club=[[ओलम्पिक लियोनाइस|लियोन]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=४|pos=DF|name=[[गोन्जालो मोन्टिएल]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९७|१|१}}|caps=२१|goals=०|club=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=६|pos=DF|name=[[जर्मन पेजेला]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९१|६|२७}}|caps=३४|goals=२|club=[[रियल बेटिस फुटबल क्लब|बेटिस]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=८|pos=DF|name=[[मार्कोस आकुना]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|10|28}}|caps=४८|goals=०|club=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=१३|pos=DF|name=[[क्रिस्टियन रोमेरो]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|४|२७}}|caps=१८||goals=१|club=[[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हट्स्पर ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=१९|pos=DF|name=[[निकोलस ओतामेन्दी]]|age={{birth date and age|df=yes|१९८८|२|१२}}|caps=९९|goals=४|club=[[बेन्फिका फुटबल क्लब |बेन्फिका ]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=२५|pos=DF|name=[[लिसान्ड्रो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१|१८}}|caps=१५|goals=०|club=[[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=२६|pos=DF|name=[[नहुएल मोलिना]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|४|६}}|caps=२६|goals=१|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=५|pos=MF|name=[[लिआन्ड्रो पारेडेस]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|६|२९}}|caps=५०|goals=४|club=[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=७|pos=MF|name=[[रोड्रिगो डी पाउल]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|५|२४}}|caps=५०|goals=२|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=१४|pos=MF|name=[[एक्सेकियलब पालासिय्स ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१०|५}}|caps=२३|goals=०|club=[[बायर ०४ लेभरकुसेन|बायर लेभरकुसेन]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=१६|pos=MF|name=[[थियागो अल्माडा]]|age={{birth date and age|df=yes|२००१|४|२६}}|caps=२|goals=०|club=[[एटलान्टा युनाइटेड फुटबल क्लब |एटलान्टा युनाइटेड]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=१७|pos=MF|name=[[पापु गोमेज|एलिहान्द्रो गोमेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९८८|२|१५}}|caps=१७|goals=३|club=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=१८|pos=MF|name=[[गुइडो रोड्रिगेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|४|१२}}|caps=२७|goals=१|club=[[रियल बेटिस फुटबल क्लब| बेटिस]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२०|pos=MF|name=[[एलेक्सिस म्याक एलिस्टर]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१२|२४}}|caps=१३|goals=१|club=[[ब्राइटन एन्ड होभ आल्भियन फुटबल क्लब]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=२४|pos=MF|name=[[एन्जो फर्नान्डेज]]|age={{birth date and age|df=yes|२००१|१|१७}}|caps=९|goals=१|club=[[बेन्फिका फुटबल क्लब |बेन्फिका ]]|clubnat=POR}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=९|pos=FW|name=[[जुलियन अल्भारेज ]]|age={{birth date and age|df=yes|२०००|१|३१}}|caps=१८|goals=७||club=[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=१०|pos=FW|name=[[लियोनेल मेसी]]|other=[[कप्तान (फुटबल)|कप्तान ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९८७|६|२४}}|caps=१७१|goals=९६|club=[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=११|pos=FW|name=[[एन्जेल डी मारिया]]||age={{birth date and age|df=yes|१९८८|२|१४}}|caps=१२८|goals=२७|club=[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=१५|pos=FW|name=[[एन्जेल कोरिया]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९५|३|९}}|caps=२३|goals=३|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२१|pos=FW|name=[[पाउलो दिबाला]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|११|15}}|caps=३५|goals=३|club=[[ए.एस. रोमा|रोमा]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=२२|pos=FW|name=[[लाउतारो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९७|८|२२}}|caps=४५|goals=२१|club=[[इन्टर मिलान]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end|background=#0B0B3F}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} * {{Official website}} {{in lang|es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/ARG अर्जेन्टिना फिफा प्रोफाइल] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Template:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{कमन्सश्रेणी|Argentina national association football team}} [[श्रेणी:दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता देशहरू]] [[श्रेणी:फिफा कन्फेडेरेसन कप विजेता देशहरू]] ppthnv7hdus7xawkfnbcy4p0mnipam7 0 37236 1365724 1320986 2026-07-11T15:37:23Z ~2026-39299-45 79761 update 1365724 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = नागरिक दैनिक | logo = | image = Nagarikdaily.jpg | caption = सन् २०१७ फेब्रुअरी २ को नागरिक दैनिकको आवरण पृष्ठ | type = राष्ट्रिय दैनिक [[समाचारपत्र|पत्रिका]] | format = [[ब्रोडसिट]] | owners = [[नेपाल रिपब्लिक मेडिया (प्रा.) लि.]] | founder = | publisher = बिनोदराज ज्ञवाली | president = | editor = [[गुणराज लुइटेल]] | chiefeditor = | assoceditor = | maneditor = | generalmanager = | newseditor = | managingeditordesign = | campuseditor = | campuschief = | metroeditor = | metrochief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | political = | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | launched = {{Start date and age|2008|04|23}}<ref>{{cite web|title=Nepal Republic Media enters eighth year|url=http://admin.myrepublica.com/society/story/41044/nepal-republic-media-enters-eighth-year.html|publisher=Republica|accessdate=3 February 2017|ref=3}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203162323/http://admin.myrepublica.com/society/story/41044/nepal-republic-media-enters-eighth-year.html |date=3 February 2017 }}</ref> | ceased publication = | relaunched = | headquarters = जेडिए कम्प्लेक्स, बागदरवार, [[काठमाडौँ]] | publishing_country = नेपाल | circulation = | sister newspapers = | ISSN = | oclc = | RNI = | website = {{URL|nagariknews.com}} | free = | dirinteractive = }} '''नागरिक [https://www.nagarikpatrika.com.np/p/about-us.html दैनिक]''' नेपाल रिपब्लिक मेडिया प्राइभेट लिमिटेडद्वारा प्रकाशनमा ल्याइएको नेपाली दैनिक पत्रिका हो । यो पत्रिका एकैसाथ [[काठमाडौँ]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] र [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]बाट प्रकाशित हुने गरेको छ। यसको अङ्ग्रेजी भातृ प्रकाशन [[माइ रिपब्लिका]] पनि लोकप्रिय रहेको छ। ==सम्पर्क ठेगाना== [[नेपाल रिपब्लिक मेडिया (प्रा.) लि.]]</br> जेडिए कम्प्लेक्स, [[बाग दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]]</br> टेलिफोन नं : ९७७ ०१-४२६५१००, ४२६१८०८</br> फ्याक्स : ९७७ ०१-४२५५२५७</br> पिओ बक्स :१९३००</br> इमेल:</br> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.nagariknews.com/नागरिक दैनिक] ==आधिकारिक वेबसाइट== * [http://www.nagariknews.com/ नागरिक दैनिक] {{नेपालका सञ्चार माध्यमहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू]] 7i1mvt2zxigcvib1sxokpqz5d402hzh 0 43486 1365756 1284920 2026-07-12T04:17:54Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365756 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|Main entrance from inside File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Iron door of the main entrance Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Central dome Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] 8yptabpaz0470i0tpwzivo5r4hu3uo1 1365757 1365756 2026-07-12T04:18:35Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365757 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Iron door of the main entrance Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Central dome Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] hv6sccj5jmg87of82mw0gqqhbs4l111 1365758 1365757 2026-07-12T04:19:28Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365758 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|मुख्य प्रवेशद्वारको फलामे ढोका Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|Central dome Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] px0pvgmovzoal00vssriibjjt5fkovn 1365759 1365758 2026-07-12T04:22:11Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365759 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|मुख्य प्रवेशद्वारको फलामे ढोका Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|केन्द्रिय गुम्बज Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|Red Fort seen from mosque </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] k5o65aeustzr7q9zcfb0blnrgtsebwj 1365760 1365759 2026-07-12T04:23:04Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365760 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|मुख्य प्रवेशद्वारको फलामे ढोका Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|केन्द्रिय गुम्बज Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|Main entrance from inside mosque Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|मस्जिदबाट देखिएको लाल किल्ला </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] pbqen5e122sb427q87xh8yry3ha789i 1365761 1365760 2026-07-12T04:23:57Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365761 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|मुख्य प्रवेशद्वारको फलामे ढोका Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|केन्द्रिय गुम्बज Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|Detail of the entrance Image:JMasjid_05.jpg|मस्जिद भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|मस्जिदबाट देखिएको लाल किल्ला </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] gh7zjzosj4jy7t3wmrnc8tisgrpb0s4 1365766 1365761 2026-07-12T04:25:27Z ~2026-39377-05 79755 /* चित्र दीर्घा */ 1365766 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building |building_name=जामा मस्जिद |image=New Delhi Jama Masjid.jpg |caption= दिल्लीको जामा मस्जिद |location={{Flagicon|India}} [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]] |geo={{coord|28|39|3|N|77|13|59|E|region:IN-DL_type:landmark|display=inline,title}} |religious_affiliation=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |rite= |province= |territory=[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] |district=[[मध्य दिल्ली]] |consecration_year= |status=[[मस्जिद]] |leadership= |website= |architect= |architecture_type=Mosque |architecture_style=[[इस्लामी स्थापत्यकला|इस्लामी]], |facade_direction= |year_completed=1656 |construction_cost= |capacity=25,000 |length=80 m |width=27 m |width_nave= |height_max= |dome_quantity=3 |dome_height_outer= |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= |minaret_quantity= 2 |minaret_height=41 m |spire_quantity= |spire_height= |materials= }}'''जामा मस्जिद'''को निर्माण सन् १६५६मा सम्राट [[शाहजहाँ]]ले गरेको थियो। यो पुरानो [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। यो मस्जिद रातो र [[संगमरमर]]का पत्थरहरूको बनेकाको छ। रातो किल्लादेखि महज ५०० मी.को दूरीमा जामा मस्जिद स्थित छ जो भारसम्मो सबैभन्दा ठूलो मस्जिद छ। यस मस्जिदको निर्माण १६५०मा शाहजहाँले शुरु गराए। यसलाई बन्नमा ६ वर्षको समय र १० लाख रु.लाग्थ्यो। बलुआ पत्थर र सेतो संगमरमरले निर्मित यस मस्जिदमा उत्तर र दक्षिण द्वारहरूदेखि प्रवेश गर्न सकिन्छ। पूर्वी द्वार केवल शुक्रवारलाई नैं खुल्दछ। यसका बारेमा भनिन्छ कि सुल्तान यसै द्वारको प्रयोग गरिन्थ्यो। यसको प्रार्थना गृह धेरै नैं सुन्दर छ। यसमा एघार मेहराब छन् जसमा बीच वाला महराब अन्यदेखि केही ठूलो छ। यसका माथि बनेका गुंबदहरूलाई सेतो र कालो संगमरमरदेखि सजाइएको छ जो निजामुद्दीन दरगाहको याद दिलाउँछन्। [[चित्र:Jama Masjid, Delhi, watercolour, 1852.jpg|left|250px|thumb|जामा मस्जिद, दिल्ली, 1852.]] [[चित्र:Jama Masjid, Domes and minarets, Old Delhi, India.jpg|thumb|left|275px|जामा मस्जिदको मीनारदेखि गुम्बदको दृश्य]] {{-}} == चित्र दीर्घा == <center> <gallery> Image:JMasjid_01.jpg|मुख्य प्रवेशद्वार File:Main entrance from inside, Jama Masjid, Delhi.jpg|भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|मुख्य प्रवेशद्वारको फलामे ढोका Image:Jama Masjid, Domes, Delhi, India.jpg|केन्द्रिय गुम्बज Image:JMasjid_03.jpg|Minaret detail Image:JMasjid_04.jpg|Cusped arches, interior File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|प्रवेशद्वारको विस्तृत Image:JMasjid_05.jpg|मस्जिद भित्रबाट मुख्य प्रवेशद्वार Image:JMasjid_06.jpg|Inlay detail, arches File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|Inlay detail of the interior arches Image:JMasjid_07.jpg|Main arch Image:Jama Masjid, Arcades, Delhi, India.jpg|मस्जिदबाट देखिएको लाल किल्ला </gallery> </center> == जामा मस्जिदका इमाम == * [[शाह इस्माइल शहीद]] * [[सैयद अब्दुल्लह बुखारी]] * [[सैयद अहमद बुखारी]] २०१० == यी पनि हेर्नुहोस् == {{sisterlinks}} * [[इस्लामी स्थापत्यकला]] * [[इस्लामी कला]] * [[सहन]] == टिप्पणी == {{reflist}} == सन्दर्भ == * [http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm Jama Masjid (Delhi)page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061202035712/http://indiaimage.nic.in/jamamasjid.htm |date=2006-12-02 }} at India Image, the [[Government of India]] Information portal. * [http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/jamamasjid.htm Jama Masjid, Delhi page] at India Profile, a travel information site. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4581056.stm "Saudi offer to fix Delhi mosque"] ([[BBC]]) accessed [[January 5]] * http://news.google.com/newspapersid=u_MNAAAAIBAJ&sjid=RHkDAAAAIBAJ&pg=4765,1141957&dq=jama+masjid+largest+mosque == बाह्य सूत्र == {{commonscat|Jama Masjid, Delhi}} * {{wikivoyage|Delhi}} * [http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid Pictures of the Jama Masjid in Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214094125/http://www.ianandwendy.com/slideshow/OtherTrips/India/Delhi/Jama%20Masjid |date=2009-02-14 }} * [http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ Jama Masjid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132442/http://www.new-delhi-india.info/tourist-attractions/jama-majid/ |date=2007-09-27 }} * {{Flickr-inline|jamamasjid}} * [http://maps.google.com/maps?ll=28.65075,77.233071&q=28.65075,77.233071&spn=0.002401,0.00537&t=h Satellite picture by Google Maps] {{दिल्लीका ऐतिहासिक स्थलहरू}} {{Template group |title=Jama Masjid |list = {{भारतमा मस्जिदहरू}} {{मुगल }} {{दिल्लीका मुख्य स्थल}} }} [[श्रेणी:दिल्लीका इमारतहरू]] [[श्रेणी:भारतका मस्जिदहरू]] [[श्रेणी:भारतमा धर्म]] [[श्रेणी:दिल्लीका पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:सन् १६५६ स्थापना]] [[श्रेणी:मुगल वास्तुकला]] [[श्रेणी:दिल्लीका पुरातात्विक सम्पदाहरू]] d390wdfhab8f5ygk8rpm0n35xxd65zb 0 57379 1365719 1135069 2026-07-11T14:11:16Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365719 wikitext text/x-wiki '''भीम नारायण श्रेष्ठ''' (वि.सं. १९९४ - वि.सं. २०३५ <ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2023/08/28/169322329595482625.html|title=४७ वर्षअघि भीमनारायणलाई दिइएको मृत्युदण्डको त्यो फैसला|last=अधिकारी|first=रमेशचन्द्र|date=भाद्र ११, २०८०|work=कान्तिपुर}}</ref>) नेपालका एक शहिद् हुन् । ==जीवनी== उनको जन्म वि.सं. १९९४ साल असार २४ गते [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा भएको थियो । श्रेष्ठले वि.सं. २०३० चैत ३ गते तत्कालीन [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]माथि विराटनगरमा बम प्रहार गरेका थिए । त्यही कारणले उनी पक्राउ परे । उनलाई केही समय जेलमा राखियो । वि.सं. २०३५ माघ २६ गते [[कोशी टप्पु|कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]]मा गोली हानी हत्या गरियो । {{ठुटो}} cl28eypzqgjy22whrg0sajl72u21fl2 1365720 1365719 2026-07-11T14:19:53Z Bishaldev100 28807 /* जीवनी */ 1365720 wikitext text/x-wiki '''भीम नारायण श्रेष्ठ''' (वि.सं. १९९४ - वि.सं. २०३५ <ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2023/08/28/169322329595482625.html|title=४७ वर्षअघि भीमनारायणलाई दिइएको मृत्युदण्डको त्यो फैसला|last=अधिकारी|first=रमेशचन्द्र|date=भाद्र ११, २०८०|work=कान्तिपुर}}</ref>) नेपालका एक शहिद् हुन् । ==जीवनी== उनको जन्म वि.सं. १९९४ साल असार २४ गते [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा भएको थियो । श्रेष्ठले वि.सं. २०३० चैत ३ गते तत्कालीन [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]माथि विराटनगरमा बम प्रहार गरेका थिए । त्यही कारणले उनी पक्राउ परे । उनलाई केही समय जेलमा राखियो । श्रेष्ठलाई घाइते अवस्थामा पक्राउ गरिएको थियो। उनलाई सुरुमा बिना लाइसेन्सको ३६ नम्बर हृयाण्ड ग्रिनेड भारतबाट नेपालमा पैठारी गरेको ठहर्‍याइ एक सदस्यीय विशेष अदालत (वाग्मती अञ्चल रानीपोखरी) ले गरेको ज्यान सजायको फैसला गरेको थियो। पुनरावेदनमा पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालत, डिभिजन बेञ्च इजलासमा कामु मुख्य न्यायाधीश धनानाथ पन्त र न्यायाधीश गजेन्द्रकेशरी बास्तोलाबाट विशेष अदालतको फैसला सदर गर्‍यो। क्षेत्रीय अदालतको फैसलालाई नै सदर गर्दै २०३३ फागुन ६ गते बिहीबार सर्वोच्च अदालतले पनि मृत्युदण्डको सजाय गर्ने फैसला गरेको थियो । वि.सं. २०३५ माघ २६ गते [[कोशी टप्पु|कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]]मा गोली हानी हत्या गरियो । {{ठुटो}} s9krbtzj0huk8910nd52cx8n2qjfstw 1365721 1365720 2026-07-11T14:23:01Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365721 wikitext text/x-wiki '''भीम नारायण श्रेष्ठ''' (वि.सं. १९९४ - वि.सं. २०३५ <ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2023/08/28/169322329595482625.html|title=४७ वर्षअघि भीमनारायणलाई दिइएको मृत्युदण्डको त्यो फैसला|last=अधिकारी|first=रमेशचन्द्र|date=भाद्र ११, २०८०|work=कान्तिपुर}}</ref>) नेपालका एक राजनैतिक कार्यकर्ता हुन्। उनी नेपाली कांग्रेसमा आवद्ध थिए। राजा वीरेन्द्रलाई बम प्रहार गर्ने प्रयत्न गर्दा बम विस्फोट भएर उनी नै घाइते भएका थिए। त्यसपछि उनलाई हातहतियार खरखजाना मुद्दामा मृत्युदण्ड दिइएको थियो। ==जीवनी== उनको जन्म वि.सं. १९९४ साल असार २४ गते [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा भएको थियो । श्रेष्ठले वि.सं. २०३० चैत ३ गते तत्कालीन [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]माथि विराटनगरमा बम प्रहार गरेका थिए । त्यही कारणले उनी पक्राउ परे । उनलाई केही समय जेलमा राखियो । श्रेष्ठलाई घाइते अवस्थामा पक्राउ गरिएको थियो। उनलाई सुरुमा बिना लाइसेन्सको ३६ नम्बर हृयाण्ड ग्रिनेड भारतबाट नेपालमा पैठारी गरेको ठहर्‍याइ एक सदस्यीय विशेष अदालत (वाग्मती अञ्चल रानीपोखरी) ले गरेको ज्यान सजायको फैसला गरेको थियो। पुनरावेदनमा पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय अदालत, डिभिजन बेञ्च इजलासमा कामु मुख्य न्यायाधीश धनानाथ पन्त र न्यायाधीश गजेन्द्रकेशरी बास्तोलाबाट विशेष अदालतको फैसला सदर गर्‍यो। क्षेत्रीय अदालतको फैसलालाई नै सदर गर्दै २०३३ फागुन ६ गते बिहीबार सर्वोच्च अदालतले पनि मृत्युदण्डको सजाय गर्ने फैसला गरेको थियो । वि.सं. २०३५ माघ २६ गते [[कोशी टप्पु|कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]]मा गोली हानी हत्या गरियो । {{ठुटो}} r7g9bw456podcpmn8zdnvihymnmcv4c 0 60961 1365699 1307118 2026-07-11T12:50:12Z Bishaldev100 28807 1365699 wikitext text/x-wiki '''सामाजिक एकता पार्टी''' [[नेपाल]]को एक लोकतान्त्रिक पुजिवादि अर्थनीति अवलम्बन गरेको नेपालको एक मात्र राजनीतिक दल हो जसले स्वतन्त्रता, मानवअधिकार, नागरिक अधिकार, सम्पत्तिको अधिकार, बालिक मताधिकार, बहुलवाद मा आधारित लोकतन्त्र, संविधानवाद, विधिबाद, लोककल्याण, धार्मिक स्वतन्त्रता, धर्म निरपेक्षतालाई आत्मसात गरेको छ। यो दलले मिति २०७८ पुषमा आफ्नो दोस्रो महादिवेसन धादिङ जिल्ला सदरमुकाम निलकण्ठ नगारमालिकामा सम्पन्‍न गरेको छ । दोस्रो महादिवेसनले यस पार्टीको अध्यक्षमा डा. बि पि खनाललाई चयन गरेको छ भने महासचिव श्री रोसन खतिवडालाई चयन गरेको छ । दोस्रो महादिवेसनबाट बरिष्ठ उपाध्यक्षमा श्री सुनिल महर्जन, उपाध्यक्ष श्री द्वारिका क्षेष्ठ, सहमहासचिवमा श्री विदुर अधिकारी लगायत ३३३ सदस्यीय केन्द्रिय कार्य समिति पनि चयन गरेको छ । जनजागरण पार्टी नेपालका निवर्तमान अध्यक्ष [[लोकमणि ढकाल]] हाल बरिष्ठ नेताको रुपमा कायम छन्। जनजागरण पार्टीको केन्द्रीय कार्यालय [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]मा छ। यसले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह टर्च लाईट थियो।<ref name="ele">[http://election.gov.np/election/uploads/files/document/nirwachan_chinha_125.pdf अर्को संविधानसभाको निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएका दलहरूको विस्तृत विवरण]</ref> यो पार्टीले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष]] तर्फ कुल ३,५१० मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ २७,३९७ मत प्राप्त गरेको थियो।<ref name=ele02>{{cite web|title=संविधान सभा सदस्य निर्वाचन, २०७० समानुपातिक निर्वाचनको मत गणनाको अन्तिम परिणाम|url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu1=2&rand=1386653541|work=निर्वाचन आयोग|accessdate=२५ मंसिर २०७०}}</ref> जनजागरण पार्टीको दोस्रो महादिवेसनकोले तयार पारेको नारा यस प्रकार छ । संधियता, लोकतन्त्र, संविधानवाद; सहकारिता, उद्यमसिलता, पूजिवाद लोककल्याणकारी पूजिवाद मानव विकासको समृद्ध र समतामुलक ब्यवस्थाका लागि पूजिवादको जगमा लोककल्याणकारी समाज स्थापनाको परिकल्पना गरिएको छ ।  सो लक्ष प्राप्त गर्न उद्दारवादी विदिवादलाई बैकल्पिक उपायको रुपमा अवलम्बन गरिएको छ, जसमा खुल्ला अर्थतन्त्रमा आधारित लोककल्याणकारी प्रयत्नको विशिष्ट स्थान रहन्छ । राज्यले नागरिकको आर्थिक र सामाजिक प्रगतिमा जिम्मेवार भूमीका निर्वाह गरी व्यापार, ब्यवसाय गर्नको निम्ति सहजकर्ताको भूमिका खेल्दै ब्याक्तिगत सम्पत्तिको अधिकार, लोकतन्त्र, मानव अधिकार, स्वतन्त्रता, बहुलवाद, [[विधिको शासन]], [[खुला बजार|खुल्ला बजार]] अर्थनीति र राज्यको कम नियन्त्रण रहने सिदान्तलाइ आत्मसाथ गरिएको छ । श्रमको बाँडफाँड, माग र आपूर्ति, आपसी समझदारीमा हुने लेनदेन, छनौट र प्रतिस्पर्धामा आधारित अनुसन्धान, उत्पादन, बजारिकरण, लगानी  छनौट गर्ने, खरिद-बिक्री आदि जस्ता कार्य गर्ने स्वतन्त्रता सबै नागरिकलाई हुनुपर्छ । नागरिकका आधारभुत आवस्यकता जस्तै शिक्षा, स्वास्थ्य, आवास, रोजगारी तथा सामाजिक सुरक्षा लगायत दाइत्व राज्यले लिन्छ र नागरिकले स्वतन्त्र रुपमा आय आर्जन गरी राज्यलाई कर तिर्छन् । आज संसारमा जति पनि देशले आर्थिक विकासको फड्को मारेका छन् ती सबैले पुजीबादी अर्थ व्यवस्थालाई अनुकरण गरेर सफल भएका छन् । चिन, स्वीडेन, डेनमार्क, नर्वे फिनल्यान्ड आदि देश जो आफूलाई समाजवादी भन्दछन्, उनीहरूले पनि पुजीबादी अर्थ व्यवस्थालाई  अनुसरण गरी समृद्धि हासिल गरेका छन् र विश्वमा करिव दुई अर्ब मानिसहरू गरिबीको रेखामाथि उठेका छन् । न्यापूर्ण वितरणमा आधारित समतामुलक समाजमा लोककल्याणलाई प्रथमिकता दिने कल्याणकारी राज्य निर्माणको लागि पुजीवादी अर्थराजनीति आजको अपरिहार्य आवस्यकता भएको कुरा सबैले स्विकार्नु जरुरी छ । स्थानीय निर्वाचनलाई लक्षित गरी जनजागरण पार्टीले आफ्नो संक्षिप्त चुनावो घोषणापत्र सार्वजनिक गरेको छ । '''१'''. '''प्राथमिक शिक्षा:''' निशुल्क, सुलभ, वैज्ञानिक, प्राविधिक, अनुसन्धानमूलक र व्यवहारिक तुल्याउने । '''२'''. '''स्वास्थ्य:''' प्रत्येक १०० परिवारका लागि एउटा प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार केन्द्र, निशुल्क, प्राथमिक स्वास्थ्यबारे जनचेतना र स्वयंसेवक तालिम कार्यक्रम, प्रत्येक २०० परिवारलाई एउटा एम्बुलेन्स सेवा, प्रत्येक स्वास्थ्यकेन्द्रमा कुशल स्वास्थ्यकर्मी खटाउने । '''३'''. '''पिउने पानी:''' प्रत्येक घरानामा शुद्ध, स्वस्थ पिउने पानी उपलब्ध गराउने । '''४'''.  '''व्यवस्थित आवास''': नागरिक सूचना प्रविधिलाई सुव्यवस्थित गरी भूमिहीन-सुकुम्बासी समस्याको दीगो समाधान गर्ने, सार्वजनिक जनस्वास्थ्य सुहाउँदो नयाँ आवास व्यवस्था सुनिश्चित गर्ने, प्रत्येक घरका लागि भान्साकोठा, चर्पी र बस्ने-सुत्ने कोठाको योजनाबद्ध निर्माणमा जोड दिँदै विपन्न परिवारलाई सहुलियत ऋण र अनुदानको व्यवस्था गर्ने। '''५'''. '''ढलान (सिमेन्ट) सडक:''' डोजरे विकासलाई व्यवस्थित बनाउँदै कम्तीमा १० घर भएको गाउँलाई चारचक्के मोटर चल्ने सडक सञ्जाल र त्यसभन्दा पर रहेका हरेक घरमा पुग्ने सिमेन्ट प्रयोग गरिएको गोरेटो सडक सञ्जालले जोड्ने। '''६'''. '''स्थानीय उद्यमशीलता र रोजगार:''' स्थानीय स्रोतसाधन, उपभोग्यता र बजारको सम्भाव्यताको उचित पहिचान गर्दै युवा स्वरोजगार र उद्यमशीलताका अवसर जुटाउने, स्थानीय सहकारी स्थापना गर्ने, सामुहिक कृषि र सानो-मझौला स्थानीय उद्योगहरू शुरू गर्ने, बिचौलियारहित व्यवस्थित स्थानीय बजारको व्यवस्था गर्ने र दक्ष जनशक्ति उत्पादनका लागि प्रत्येक वडामा बहुप्राविधिक तालिमकेन्द्र स्थापना गर्ने साथै तालिमपस्चात ब्यावसाय स्थापना गर्नको लागि स्थानिय सरकारले लगानी गरिदिने । '''७'''. '''कृषि उत्पादनमा वृद्धि र स्वनिर्भरता:''' 'कृषिप्रधान' देशको पहिचानलाई नवीकरण गर्दै स्थानीय हावापानी अनुसारको कृषि उपज बढाउन नस्ल सुधार, परिस्कृत  कृषि उत्पादनमा वृद्धि र स्वनिर्भरता: 'कृषिप्रधान' देशको पहिचानलाई नवीकरण गर्दै स्थानीय हावापानी अनुसारको कृषि उपज बढाउन नस्ल सुधार, परिस्कृत कृषि औजार, सुलभ उपचार र मल-बीउको उपलब्धता निश्चित गर्ने । '''८'''. '''फोहोर-मैला व्यवस्थापन:''' शहर तथा शहरउन्मुख बस्तीमा व्यवस्थित ढल निकास, फोहोर-मैला व्यवस्थापनका लागि फोहरमैला निस्कासन, संकलन, विभाजन, प्रशोधन र पुनःप्रयोग गर्ने पद्धति विकास गर्ने, गाउँघरमा नियमित सरसफाइ र स्वस्थ वातावरण कायम राख्न आवश्यक व्यवस्था गर्ने । फोहोरमैलाबाट कम्पोष्ट मल बनाउँने प्रबिधिको बिकास गर्ने । '''९'''. '''रमणीय गाउँ:''' घरघरमा विद्युत प्रसारण पुर्‍याउने वा वैकल्पिक उर्जा प्रयोग गर्ने, धूवाँ-धूलोरहित घर बनाउने जोड दिँदै खाना पकाउने परम्परागत उर्जा (दाउरा)को प्रयोग घटाउने र विद्युतीय उर्जा प्रयोग बढाउने। हरेक गाउँमा हरियाली बढाउँन समुदाय मार्फत बृक्षरोपण गर्ने साथै सामुदायीक बनमा फलफूलका विरुवा लगाइ बजारमा आपुर्ति र किसानलाइ आर्थिक फाइदा हुने कार्यक्रम ल्याउँने । '''१०'''. '''पर्यटकीय गाउँ:''' भाषा, संस्कृति, धर्म तथा जातीय विविधतायुक्त बस्तीहरूलाई आन्तरिक एवं बाह्य पर्यटनका लागि उपयुुक्त पर्यटकीय गाउँको रूपमा विकास गर्ने । हरेक पर्वत टाकुरामा विभिन्न प्रकारका हरिया घाँस र बुट्यानहरु लगाई रमणिय र पर्यटकिय स्थलको रुपमा विकास गर्ने । तराइका डुवानमा परेका क्षेत्रमा कृतिम ताला बनाइ साँस्कृतिक पर्यटकिय र ब्यवसायीक प्रवर्दन गर्ने ।     '''११'''. '''सुशासन:''' देशको राजनीति र सार्वजनिक सेवाको क्षेत्रमा व्याप्त बनिसकेको भ्रष्टाचार, घूसखोरी, ढीलासुस्ति र विभेदकारी प्रचलन अन्त्य गर्ने साँचो प्रतिबद्धता … {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] bpy1o9565iziz7x4180kwf1z4c8b8ue 2 68961 1365762 1314084 2026-07-12T04:24:25Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] जोडियो 1365762 wikitext text/x-wiki <div style="background-color:#FFD580;"><blockquote> = '''नमस्ते!''' मेरो पृष्ठमा तपाईलाई स्वागत छ। मेरा [[Special:Contributions/Learnerktm|सम्पादनहरु]] हेर्न सक्नुहुन्छ । विकिपीडियामा मेरो सम्पादन बारे मलाई [[User talk:Learnerktm|मेरो वार्ता पृष्ठ]]मा सन्देश छाड्न सक्नुहुन्छ वा [[Special:EmailUser/Learnerktm|इमेल]] पनि पठाउन सक्नुहुन्छ। = {{Babel|ne|en-3|hi-2|ru-1|sa-0}}[[File:Wikipedia_-_FactsMatter2016.webm|392x392px]]</blockquote></div> ==सहभागीता== {{डेटाथन २०१५}}{{विकी विमिन एडिटाथन २०१६}}{{ढाँचा:एसियाली महिना प्रयोगकर्ता}}{{विकी विमिन एडिटाथन २०१७}}{{विकी विमिन एडिटाथन २०२५}} {{clear}} == अन्य == {| class="wikitable" style="background-color:#a6f1a6;" ! style="background-color:#90EE90;" |मलाई मनपर्ने श्रेणीहरू वा लेखका विषयहरू: ! style="background-color:#90EE90;" |म यता के गरिराहुन्छु? ! style="background-color:#90EE90;" |मेरा अधिकारहरू... ! style="background-color:#90EE90;" |मेरो भन्नूः |- |<blockquote>'''भुगोल''' * देशहरू, हिमाल, झरनाहरू, तालहरू [[:श्रेणी:विश्वका नदीहरू|नदीहरू]], आदि * नेपालको भुगोल '''इतिहास''' * विश्व-इतिहास, भाषा-साहित्य, * नेपालको इतिहास '''संविधान-राजनीति''' '''विज्ञान''' * कृषि, '''पर्यावरण, वातावरण''' '''अन्य समसमायिक विषयहरुः'''</blockquote> |पृष्ठ सम्पादन/सुधार, अनुवाद, नयाँ पृष्ठ निर्माण, विकिका कुराहरू पनि सिक्दै |IP block exempt, confirmed user, Autopatroller, Reviewer{{प्रयोगकर्ता स्वगस्तीगर्ने}} |<blockquote>विकिपीडियामा तपाईलाई मन पर्ने विषयहरूको लेख लेख्नुस्, सुधार्नुस् । यो धन/रुपैयाँ कमाउने थलो होइन, आफ्नो विज्ञापन गर्ने वा अनावश्यक प्रपोगान्डा फैलाउने थलो होइन। तपाईं सम्पादक बन्न खोज्दै हुनुहुन्छ भने तपाईको परिचय जरुरी छैन र जे पाए त्यही सम्पादन नगर्नुहोस् । असल नेपाली भाषीको परिचय दिने थलो हो यो । भन्ने हो भने, हामी सबैको प्यारो भाषा नेपालीसँग नजिक रहदैँ केही नयाँ कुरा सिक्ने-सिकाउने थलो हो यो । विकिपीडियाका थुप्रै विषयहरू मलाई पनि थाछैन, यसो जान्दै हो, सिक्दै हो । आउनुस ज्ञानको महासागरमा सँगैँ डुब्की लगाऔँ, जीवन सार्थक हुनेछ, कसम्म!</blockquote> |} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] c7dj930mt99hi3ehss76nq4rpwo2nta 2 75621 1365767 1316752 2026-07-12T04:25:33Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] जोडियो 1365767 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ओमनाथ पोखरेल | image = | imagesize = | caption = | birth_date ={{Birth date and age|1994|11|19}} | birth_place = [[बुद्धशान्ति गाउँपालिका|बुद्धशान्ति]], [[झापा]], [[नेपाल]] | residence = [[बुद्धशान्ति गाउँपालिका|बुद्धशान्ति]] – २, झापा | death_place = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = {{flagicon|Nepal}} | party = | occupation = | spouse = | religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] | children = | parents = | relatives = | E-mail = '''induced.emf7@gmail.com''' | signature = |website=http://onpokh.blogspot.com/ | footnotes = }} ==सामाजिक संजालहरू== *[https://mobile.twitter.com/winger_om ट्विटर] *[https://www.instagram.com/winger.om/ इन्स्टाग्राम] * [https://fb.com/winger.om फेसबुक] ==अन्य== [[User:Omnathpokh1|Omnathpokh1]] ([[User talk:Omnathpokh1|कुरा गर्ने]]) ०३:३६, ३० जुलाइ २०१५ (युटिसी(UTC)) {{विकी विमिन एडिटाथन २०२५}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] mk6qhnvafbgu5ko7qt3z200v9rm9i95 0 80434 1365745 1365479 2026-07-12T03:10:35Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1365745 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gasoline_in_mason_jar.jpg|अङ्गुठाकार|Gasoline in a glass jar]] '''पेट्रोल''' यो अतिप्रज्वलनशिल तरल पदार्थ हो । यो [[भटभटे|मोटरसाइकल]] , गाडि तथा ट्याक्सि चलाउन प्रयोग गरिन्छ । यो प्राकृतिक [[इन्धन]] हो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[मटितेल]] *[[डिजेल]] *[[पेट्रोल इन्जिन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:पेट्रोलियम पदार्थहरू]] 8x4wnic7cqo8ceak0izq2lld0lvmcn4 0 84729 1365784 1321672 2026-07-12T06:54:21Z Bishaldev100 28807 1365784 wikitext text/x-wiki [[File:Penalty kick Lahm Cech Champions League Final 2012.jpg|thumb|पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी प्रहार गर्द फुटबल खेलाडी|200px]] ''पेनाल्टी सुटआउट '' ({{lang-en|penalty shoot-out}}) अथवा यसलाई टाइब्रेकर पनि भन्ने चलन छ । यो [[भकुन्डो| फुटबल]] खेलको एक महत्त्वपूर्ण नियम हो । यसले फुटबल खेलमा बिजेता र उपबिजेता छुट्ट्याउन विशेष भुमिका निर्वाह गर्दछ । फुटबल खेलमा निर्धारित ९० मिनेटको समयमा पनि खेलको कुनै पनि स्पष्ट नतिजा आउन नसके ३० मिनेटको [[अतिरिक्त समय (खेल)|अतिरिक्त समय]] थपिन्छ । तर यसरी पनि कुनै निर्णय नआएको खण्डमा बल्ल ''पेनाल्टी सुट ''आउटको प्रयोग गरिन्छ । ==प्रयोग हुने अवस्था== समूह चरण वा लिग चरण बाहेकको नक आउट चरणको जुन सुकै फुटबल प्रतियोगिताहरूमा यस नियमको प्रयोग गरिन्छ । ==इतिहास== [[फिफा विश्वकप]]को इतिहास पल्टाउने हो भने केबल दुई पटक मात्र पेनाल्टी सुटआउटरू प्रयोग गरी प्रतियोगिताको बिजेता र उप बिजेताको छनौट गरिएको थियो । जुन सन् १९९४ र २००६ को विश्वकपको फाइनल थियो । यसैगरी यस नियमलाई [[फिफा]] ले २००४ देखि लागू हुने गरी फिफाको [[''ल अफ द गेम'']]मा परिमार्जन गरेको नियमहरूको नियम नम्बर १० मा उल्लेख गरिएको छ। जहाँ यसरी उल्लेख गरिएको छ । जस्तै ;नियम १० *विजय निर्धारण सम्बन्धमा :- अब गोल्डेन वा सिल्भर गोलका आधारमा म्याचको निर्णय हुने छैन । निर्धारित ९० मिनेटबाट कुनै निर्णय हुन नसकेमा १५/१५ गरेर जम्मा ३० मिनेटको अतिरिक्त समयमा खेलाइनेछ । त्यसबाट पनि टुङ्गो नलागे म्याच ''पेनाल्टी सुटआउट''मा जानेछ। == चर्चित घटनाहरु == === अन्तर्राष्ट्रिय === तीन पुरुष विश्वकप सहित नौ FIFA 11-a-side प्रतियोगिताको फाइनल पेनाल्टी सुटआउटमा गएको छ। केही उल्लेखनीय खेलहरू यस प्रकार छन्। * लिस्बनमा पोर्चुगल र ब्राजिलबीचको 1991 फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपको फाइनलको निर्णय पेनाल्टी सुटआउटमा भएको थियो जुन [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]]ले 4-2 ले जित्यो, अन्तिम शट रुई कोस्टाबाट आएको थियो। * क्यालिफोर्नियाको पासाडेनाको रोज बाउलमा सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप]]को फाइनलमा [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] र इटालीबीचको खेल अतिरिक्त समयमा गोलरहित बराबरीमा सकिएको थियो। ब्राजिल शूट-आउट 3-2 जित्न गयो। [48] * सन् १९९९ फिफा महिला विश्वकपको फाइनलमा पनि रोज बाउलमा आयोजना भएको थियो, आयोजक अमेरिका र चीनबीचको खेल अतिरिक्त समयमा पनि गोलरहित बराबरीमा सकिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाले शुटआउट ५–४ ले जितेर प्रतियोगिता जित्ने पहिलो आयोजक राष्ट्र बन्यो। * [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]] बीचको [[२००६ फिफा विश्वकप]]को फाइनल पनि पेनाल्टी सुटआउटमा गयो (1-1 को बराबरी पछि अतिरिक्त समयमा 30 मिनेटको गोलरहित बराबरी पछि) र [[बर्लिन]]को ओलम्पिक स्टेडियममा फ्रान्स विरुद्ध इटालीले 5-3 ले जित्यो। [४९] * [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]बीचको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]को [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]] अतिरिक्त समय ३–३ को बराबरीमा सकिएपछि पेनाल्टी सुटआउटमा गएको थियो। अर्जेन्टिनाले सन् [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] पछि पहिलो पटक विश्वकप ट्रफी उचाल्न फ्रान्सविरुद्ध शूटआउटमा ४-२ को जित निकाल्यो। <ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |date=18 December 2022 |title=World Cup final: Argentina beat France on penalties in dramatic Qatar showpiece |url=https://www.bbc.com/sport/football/63932622 |accessdate=18 December 2022 |work=BBC Sport}}</ref><!--also 2000, 2016 Olympic Men's Football Tournament, 2020 Olympic Women's Football Tournament, 2008, 2010, 2012, 2016 FIFA U-17 Women's World Cup, 1987, 1989 FIFA U-16 World Championship, 1999 FIFA U-17 World Championship, 1977, 1987 FIFA World Youth Championship, 2009 FIFA U-20 World Cup.--> विश्वकप खेलमा पहिलो पेनाल्टी सुटआउट सन् [[१९८२ फिफा विश्वकप|१९८२]] मा [[पश्चिम जर्मनी]] र फ्रान्सबीचको नाटकीय सेमिफाइनल खेलमा भएको थियो। पेनाल्टी सुटआउट बराबरीमा सकिएपछि यो सडन डेथमा गयो। .<ref>{{cite web |date=10 July 2018 |title=A Look Back at France's World Cup History to Discern its Future |url=https://www.nytimes.com/2018/07/10/sports/france-world-cup-history.html |accessdate=15 August 2021 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |author=Varis Sharma |date=9 July 2018 |title=Night of Seville: The best Semi-final in World Cup history |url=https://www.sportskeeda.com/football/night-of-seville-the-best-semi-final-in-world-cup-history |accessdate=15 August 2021 |work=SportsKeeda}}</ref><ref>{{cite web |author=GRAHAME L. JONES |date=13 July 1994 |title=WORLD CUP USA '94 : The Penultimate Game : Looking for the Best Semifinal of All Time? Go Back to Seville, Spain, on July 8, 1982: West Germany vs. France |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-07-13-ss-15193-story.html |accessdate=15 August 2021 |work=Los Angeles Times}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[पेनाल्टी]] *[[गोल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:फुटबल शब्दावलीहरू]] [[श्रेणी:फुटबल]] chcx4a41kygszs9jeez0yjy6ggnon0b 1365785 1365784 2026-07-12T06:57:27Z Bishaldev100 28807 /* अन्तर्राष्ट्रिय */ 1365785 wikitext text/x-wiki [[File:Penalty kick Lahm Cech Champions League Final 2012.jpg|thumb|पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी प्रहार गर्द फुटबल खेलाडी|200px]] ''पेनाल्टी सुटआउट '' ({{lang-en|penalty shoot-out}}) अथवा यसलाई टाइब्रेकर पनि भन्ने चलन छ । यो [[भकुन्डो| फुटबल]] खेलको एक महत्त्वपूर्ण नियम हो । यसले फुटबल खेलमा बिजेता र उपबिजेता छुट्ट्याउन विशेष भुमिका निर्वाह गर्दछ । फुटबल खेलमा निर्धारित ९० मिनेटको समयमा पनि खेलको कुनै पनि स्पष्ट नतिजा आउन नसके ३० मिनेटको [[अतिरिक्त समय (खेल)|अतिरिक्त समय]] थपिन्छ । तर यसरी पनि कुनै निर्णय नआएको खण्डमा बल्ल ''पेनाल्टी सुट ''आउटको प्रयोग गरिन्छ । ==प्रयोग हुने अवस्था== समूह चरण वा लिग चरण बाहेकको नक आउट चरणको जुन सुकै फुटबल प्रतियोगिताहरूमा यस नियमको प्रयोग गरिन्छ । ==इतिहास== [[फिफा विश्वकप]]को इतिहास पल्टाउने हो भने केबल दुई पटक मात्र पेनाल्टी सुटआउटरू प्रयोग गरी प्रतियोगिताको बिजेता र उप बिजेताको छनौट गरिएको थियो । जुन सन् १९९४ र २००६ को विश्वकपको फाइनल थियो । यसैगरी यस नियमलाई [[फिफा]] ले २००४ देखि लागू हुने गरी फिफाको [[''ल अफ द गेम'']]मा परिमार्जन गरेको नियमहरूको नियम नम्बर १० मा उल्लेख गरिएको छ। जहाँ यसरी उल्लेख गरिएको छ । जस्तै ;नियम १० *विजय निर्धारण सम्बन्धमा :- अब गोल्डेन वा सिल्भर गोलका आधारमा म्याचको निर्णय हुने छैन । निर्धारित ९० मिनेटबाट कुनै निर्णय हुन नसकेमा १५/१५ गरेर जम्मा ३० मिनेटको अतिरिक्त समयमा खेलाइनेछ । त्यसबाट पनि टुङ्गो नलागे म्याच ''पेनाल्टी सुटआउट''मा जानेछ। == चर्चित घटनाहरु == === अन्तर्राष्ट्रिय === तीन पुरुष विश्वकप सहित नौ FIFA 11-a-side प्रतियोगिताको फाइनल पेनाल्टी सुटआउटमा गएको छ। केही उल्लेखनीय खेलहरू यस प्रकार छन्। * लिस्बनमा पोर्चुगल र ब्राजिलबीचको 1991 फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपको फाइनलको निर्णय पेनाल्टी सुटआउटमा भएको थियो जुन [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]]ले ४-२ले जित्यो, अन्तिम शट रुई कोस्टाबाट आएको थियो। * क्यालिफोर्नियाको पासाडेनाको रोज बाउलमा सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप]]को फाइनलमा [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] र इटालीबीचको खेल अतिरिक्त समयमा गोलरहित बराबरीमा सकिएको थियो। ब्राजिल शूट-आउट 3-2 जित्न गयो। [48] * सन् १९९९ फिफा महिला विश्वकपको फाइनलमा पनि रोज बाउलमा आयोजना भएको थियो, आयोजक अमेरिका र चीनबीचको खेल अतिरिक्त समयमा पनि गोलरहित बराबरीमा सकिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाले शुटआउट ५–४ ले जितेर प्रतियोगिता जित्ने पहिलो आयोजक राष्ट्र बन्यो। * [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]] बीचको [[२००६ फिफा विश्वकप]]को फाइनल पनि पेनाल्टी सुटआउटमा गयो (१-१ को बराबरी पछि अतिरिक्त समयमा ३० मिनेटको गोलरहित बराबरी पछि) र [[बर्लिन]]को ओलम्पिक स्टेडियममा फ्रान्स विरुद्ध इटालीले ५-३ ले जित्यो।<ref>{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/64/mr.html|title=Italy - France |website=FIFA.com|publisher=Fédération Internationale de Football Association|access-date=3 May 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060811010105/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/64/mr.html|archive-date=11 August 2006}}</ref> * [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]बीचको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]को [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]] अतिरिक्त समय ३–३ को बराबरीमा सकिएपछि पेनाल्टी सुटआउटमा गएको थियो। अर्जेन्टिनाले सन् [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] पछि पहिलो पटक विश्वकप ट्रफी उचाल्न फ्रान्सविरुद्ध शूटआउटमा ४-२ को जित निकाल्यो। <ref>{{cite web |last=McNulty |first=Phil |date=18 December 2022 |title=World Cup final: Argentina beat France on penalties in dramatic Qatar showpiece |url=https://www.bbc.com/sport/football/63932622 |accessdate=18 December 2022 |work=BBC Sport}}</ref><!--also 2000, 2016 Olympic Men's Football Tournament, 2020 Olympic Women's Football Tournament, 2008, 2010, 2012, 2016 FIFA U-17 Women's World Cup, 1987, 1989 FIFA U-16 World Championship, 1999 FIFA U-17 World Championship, 1977, 1987 FIFA World Youth Championship, 2009 FIFA U-20 World Cup.--> विश्वकप खेलमा पहिलो पेनाल्टी सुटआउट सन् [[१९८२ फिफा विश्वकप|१९८२]] मा [[पश्चिम जर्मनी]] र फ्रान्सबीचको नाटकीय सेमिफाइनल खेलमा भएको थियो। पेनाल्टी सुटआउट बराबरीमा सकिएपछि यो सडन डेथमा गयो। .<ref>{{cite web |date=10 July 2018 |title=A Look Back at France's World Cup History to Discern its Future |url=https://www.nytimes.com/2018/07/10/sports/france-world-cup-history.html |accessdate=15 August 2021 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web |author=Varis Sharma |date=9 July 2018 |title=Night of Seville: The best Semi-final in World Cup history |url=https://www.sportskeeda.com/football/night-of-seville-the-best-semi-final-in-world-cup-history |accessdate=15 August 2021 |work=SportsKeeda}}</ref><ref>{{cite web |author=GRAHAME L. JONES |date=13 July 1994 |title=WORLD CUP USA '94 : The Penultimate Game : Looking for the Best Semifinal of All Time? Go Back to Seville, Spain, on July 8, 1982: West Germany vs. France |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-07-13-ss-15193-story.html |accessdate=15 August 2021 |work=Los Angeles Times}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[पेनाल्टी]] *[[गोल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:फुटबल शब्दावलीहरू]] [[श्रेणी:फुटबल]] jz1hpuhrl2uqc4wotbx7l6dzcamh153 0 88328 1365775 1355760 2026-07-12T04:35:29Z ~2026-39377-05 79755 1365775 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = मुकेस अम्बानी |image = Mukesh Ambani.jpg |birth_name = मुकेस अम्बानी |birth_place = [[यमन]]<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1710517/Mukesh-Ambani|title=Mukesh Ambani|last=Nolan|first=Jeannette|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=6 October 2013}}</ref><ref name=rediff1998>{{cite web |url=http://www.rediff.com/business/1998/jun/17nandy.htm |title=The Rediff Business Interview/ Mukesh Ambani |publisher=Rediff.com |date=17 June 1998 |accessdate=22 August 2013}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1957|04|19|df=y}} |residence = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |nationality = [[भारतीय]] |occupation = [[रिलायन्स इण्डस्ट्रीज]]को अध्यक्ष |networth = {{increase}} US$22.4 billion (August 2016)<ref name="forbes1">{{cite journal |url=http://www.forbes.com/profile/mukesh-ambani/ |title=Mukesh Ambani |work=Forbes |accessdate= 8 August 2016}}</ref> |spouse = [[नीता अम्बानी]] (१९८५-वर्तमान) |ethnicity = [[गुजराती]]<ref>{{cite news |url= http://daily.bhaskar.com/news/ENT-Mukesh-Ambani-the-gujarati-who-is-now-the-richest-man-in-india-4240139-PHO.html |title= Meet the Gujarati who went on to become the richest Indian |work= Daily Bhaskar |accessdate= 29 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109075508/https://daily.bhaskar.com/404.html |date=9 January 2019 }}</ref> |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |relations = [[अनिल अम्बानी]] (भाइ) |parents = [[धीरूभाइ अम्बानी]]<br/> कोकिलाबेन अम्बानी |children = आकाश अम्बानी <br/> अनन्त अम्बानी <br/> इशा अम्बानी<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/slideshow/2008/06/15/business/0615-AMBANI_7.html |title=NY Times pics on Mukesh Ambani |location=India |work=The New York Times |date=15 June 2008 |accessdate=22 August 2013}}</ref> |website = {{URL|http://ril.com/OurCompany/Leadership/Chairman-And-Managing-Director.aspx|मुकेस अम्बानी}} }} '''मुकेस धीरूभाइ अम्बानी''' (१९ अप्रिल १९५७) भारतीय [[व्यापार|व्यवसायी]] तथा विश्वका छत्तीसऔँ धनि व्यक्ति हुन्।<ref name="forbs2016">[http://www.forbes.com/profile/mukesh-ambani/ फोर्ब्स सूची मा]</ref> उनी ''रिलायन्स इण्डस्ट्रीज'' का अध्यक्ष, [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत|प्रबन्ध निर्देशक]] र कम्पनीको सबैभन्दा ठुलो [[सेयरधनी|शेयरधनी]] हुन्। यो कम्पनी [[भारत]]मा निजी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो तथा ''फोर्च्यून ५००'' कम्पनी हो।<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html फोर्च्यून ग्लोबल ५०० २००६: देश<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227102559/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html |date=2009-02-27 }}</ref> रिलायन्स इन्डस्ट्रीज मा उनका व्यक्तिगत हिस्सेदारी ४८ % हो।<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2007/10/07billionaires_Mukesh-Ambani_NY3A.html |title=The World's Billionaires |date=2007-03-08 |accessdate = 2007-03-09|publisher=Forbes|quote=Year 2007 . }}</ref> उनका [[सम्पत्ति]]को मूल्य (फोर्ब्सको अनुसार) २२.२ अरब अमेरिकी डलर रहेको छ।<ref name="forbs2016" /> मुकेस र उनको भाइ [[अनिल अम्बानी]] रिलायन्स इन्डस्ट्रीजको संस्थापक स्वर्गीय [[धीरूभाइ अम्बानी]]का छोरा हुन्। मुकेस [[इन्डियन प्रिमियर लिग|इन्डियन प्रीमियर लिग]]को टीम [[मुम्बई इन्डियन्स]] का मालिक पनि हुन्। == शिक्षा == मुकेस अम्बानीको स्कुली शिक्षा अबाय मोरिस्चा स्कुल, [[मुम्बई]]मा भएको थियो। UDCT मा उनको केमिकल इन्जीनियरिङ्गमा स्नातकसम्मको अध्ययन पछि एमबीए गर्न [[स्टेनफोर्ड विश्वविद्यालय]] गए तर पहिलो वर्ष पछि नै उनले पढाई छोडिदिए।<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main10.asp?filename=Bu010105is_mda.asp |title=Is MDA really an MBA |publisher=Telhelka |date=2005-01-01 |accessdate=2008-05-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219151604/http://www.tehelka.com/story_main10.asp?filename=Bu010105is_mda.asp |date=2008-12-19 }}</ref> == करियर == मुकेस अम्बानीले सन् १९८१ मा रिलायन्समा काम सम्हाले र रिलायन्सको पुरानो ढर्राको टेक्सटाइल कारोबारलाई पोलिएस्टर फाइबर र त्यसपछि पेट्रोकेमिकलमा अघि बढाए। यस प्रक्रियामा उनले ६० नयाँ, विश्वस्तरको गरे, विभिन्न प्रविधिले युक्त निर्माण सुविधाका रचनालाई निर्देशित गरे, यसले रिलायन्सको जुन उत्पादन क्षमता १० लाख टन प्रति वर्ष पनि थिएन, त्यो १ करोड २० लाख टन प्रतिवर्ष भयो। उनले [[जामनगर जिल्ला|जामनगर]], [[गुजरात]]मा विश्वको सबैभन्दा ठुलो पेट्रोलियम रिफायनरीका स्थापना गरे। वर्तमानमा यसको क्षमता ३ करोड ३० लाख टन प्रति वर्ष रहेको छ। १००,००० करोड रुपैया (लगभग २६ बिलियन अमरीकी डलर) को लगानीमा बनेको यस रिफायनरीमा पेट्रोकेमिकल, पावर जेनरेशन, पोर्ट तथा सम्बन्धित आधारभूत ढाँचा छ। मुकेस अम्बानीले [[भारत]]को सबैभन्दा ठुलो दुरसञ्चार कम्पनिहरू मध्ये एक [[रिलायन्स कम्युनिकेशन्स]] (पूर्व मा रिलायस इन्फोकम) लिमिटेडको स्थापित गरे। दुईजना भाइहरू छुट्टिएपछि रिलायन्स इन्फोकमलाई [[अनिल धीरूभाइ अन्बानी समूह]]ले चलायो। यदि दुवै भाइ नछुट्टिएको भए र मुकेस प्रेजिडेन्ट बनिरहेको हुन्थे भने उनको कुल सम्पती ८५ बिलियन डलर हुन्थ्यो। अम्बानीको नेतृत्वमा, रिलायन्सले आफ्नो पूर्ण स्वामित्व वाला [[सहायक|सहायक कम्पनी]] [[रिलायन्स रीटेल]]को अन्तर्गत खुद्रा बाजारमा प्रवेश गर्यो। उनको अगुआईमा रिलायन्स रीटेलले, डीलाईट स्टोरको नयाँ चेन पनि सुरुवात गरेको छ, र [[नोवा केमिकल्स]]को साथ रिलायन्स रीटेलको ऊर्जा सक्षम बनाउनको लागि यस आशयका अनुबन्ध रहेको छ। अम्बानी [[इन्डियन प्रिमियर लिग|इन्डियन प्रीमियर लिग]]को टीम [[मुम्बई इन्डियन्स]]को मालिक पनि हुन्, जुन २०१३ मा फाईनलमा पुगेको थियो। उनले मुन्बईमा "धीरू भाइ अम्बानी इन्टरनेशनल स्कुल"को स्थापना पनि गरेका छन्। == बोर्ड सदस्यता == * बोर्ड अफ गभर्नर्सका सदस्य [[रासायनिक प्रविधि संस्थान]], मुम्बई * अध्यक्ष, प्रबन्ध निर्देशक, वित्त समितिको अध्यक्ष र कर्मचारी स्टक क्षतिपूर्ति समितिको सदस्य, [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज लिमिटेड]] * पूर्व अध्यक्ष, [[भारतीय पेट्रोकेमिकल्स कर्पोरेशन लिमिटेड]] * पूर्व उपाध्यक्ष, [[रिलायन्स पेट्रोलियम]] * बोर्डका अध्यक्ष, रिलायन्स पेट्रोलियम * लेखा समितिका अध्यक्ष र अध्यक्ष, [[रिलायन्स रिटेल लिमिटेड]] * अध्यक्ष, रिलायन्स अन्वेषण र उत्पादन DMCC * पूर्व निर्देशक, ऋण समितिको सदस्य र क्षतिपूर्ति र लाभ समितिका सदस्य, [[बैङ्क अफ अमेरिका कर्पोरेशन]]<ref>{{cite web|title=Mukesh Dhirubhai Ambani, Reliance Industries: Profile and Biography|url=https://www.bloomberg.com/profile/person/1784869|work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|access-date=10 August 2021|archive-date=10 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810101920/https://www.bloomberg.com/profile/person/1784869|url-status=live}}</ref> * अध्यक्ष, [[पंडित दीनदयाल पेट्रोलियम विश्वविद्यालय]], गान्धीनगर, गुजरात == पुरस्कार र सम्मान == [[चित्र:The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu at an event to give away The Economic Times Award for Corporate Excellence to Shri Mukesh Ambani, in Mumbai.jpg|thumb|उपराष्ट्रपति वेंकैया नायडूले एक कार्यक्रममा श्री मुकेस अम्बानीलाई कर्पोरेट उत्कृष्टताको लागि इकोनोमिक टाइम्स अवार्ड प्रदान गर्दै]] {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! पुरस्कार वा सम्मानको वर्ष !! पुरस्कार वा सम्मानको नाम !! पुरस्कार दिने संस्था |- | २००० | अर्न्स्ट एण्ड यंग इन्टरप्रेन्योर अफ द इयर<ref>{{cite web|title=Entrepreneur of the Year – 2000 Winners|url=http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/Entrepreneur_Of_The_Year_Winner2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320061833/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/Entrepreneur_Of_The_Year_Winner2000|archive-date=20 March 2013|access-date=10 June 2013|publisher=[[Ernst & Young]]|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320061833/http://www.ey.com/IN/en/About-us/Entrepreneurship/Entrepreneur-Of-The-Year/Entrepreneur_Of_The_Year_Winner2000 |date=20 March 2013 }}</ref> | अर्न्स्ट एण्ड यंग इन्डिया |- | २०१० | अवार्ड डिनरमा ग्लोबल भिजन अवार्ड<ref>{{cite web|title=Asia Society Awards Dinner Honors Mukesh Ambani, Jeffrey Immelt, and NY Philharmonic|url=http://asiasociety.org/media/press-releases/asia-society-awards-dinner-honors-Mukesh-Ambani-jeffrey-immelt-and-ny-philharmo|work=Press Release on Asia Society|publisher=[[Asia Society]]|date=4 November 2010|access-date=21 September 2011|archive-date=13 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013161625/http://asiasociety.org/media/press-releases/asia-society-awards-dinner-honors-mukesh-ambani-jeffrey-immelt-and-ny-philharmo|url-status=live}}</ref> | एसिया सोसाइटी |- | २०१० | स्कूल अफ इन्जिनियरिङ् र एप्लाइड साइंस डीन पदक<ref>{{cite web|title=Mukesh Ambani awarded the Dean's Medal by University of Pennsylvania|url=http://forbesindia.com/article/web-special/mukesh-ambani-awarded-the-deans-medal-by-university-of-pennsylvania/8902/1|work=[[Forbes India]]|date=9 January 2010|access-date=10 August 2021|archive-date=17 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317040754/http://www.forbesindia.com/article/web-special/mukesh-ambani-awarded-the-deans-medal-by-university-of-pennsylvania/8902/1|url-status=live}}</ref> | [[पेन्सिल्भेनिया विश्वविद्यालय]] |- | २०१० | पाँचौँ उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने विश्वव्यापी सीईओ<ref>{{cite web |last1=T. Hansen |first1=Morten |last2=Ibarra |first2=Herminia |last3=Peyer |first3=Urs |title=Mukesh D. Ambani – 100 Best-Performing CEOs in the World |url=http://hbr.org/web/extras/100ceos/5-ambani |date=January 2010 |work=[[Harvard Business Review]] |publisher=[[Harvard Business Publishing]] |access-date=10 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301040655/http://hbr.org/web/extras/100ceos/5-ambani |archive-date=1 March 2012 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301040655/http://hbr.org/web/extras/100ceos/5-ambani |date=1 March 2012 }}</ref> | [[हार्वर्ड व्यापार समीक्षा]] |- |२०१० |ग्लोबल लीडरशिप अवार्ड<ref>{{cite news|title=BCIU Presents Dwight D. Eisenhower Global Awards to Mukesh D. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aT_weC3ceIys |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729214311/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aT_weC3ceIys |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|date=11 November 2010|access-date=1 August 2014|archive-date=29 July 2014}}</ref> |[[अन्तर्राष्ट्रिय समझदारीका लागि व्यापार परिषद्]] |- | २०१६ | विदेशी सहयोगी, संयुक्त राज्य अमेरिका [[नेशनल एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङ्]]<ref name="West">{{cite news|title=Four Indian American Engineers Among Newly Elected NAE Members|url=http://www.indiawest.com/news/global_indian/four-indian-american-engineers-among-newly-elected-nae-members/article_de1c0fc6-cf73-11e5-b931-bf7b3573219e.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604214531/http://www.indiawest.com/news/global_indian/four-indian-american-engineers-among-newly-elected-nae-members/article_de1c0fc6-cf73-11e5-b931-bf7b3573219e.html|archive-date=4 June 2016|access-date=18 June 2016|work=India West|date=9 February 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604214531/http://www.indiawest.com/news/global_indian/four-indian-american-engineers-among-newly-elected-nae-members/article_de1c0fc6-cf73-11e5-b931-bf7b3573219e.html |date=4 June 2016 }}</ref><ref name="NAEMembership">{{cite web|title=Mr. Mukesh Dhirubhai Ambani|url=http://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/149904.aspx|website=[[National Academy of Engineering]]|access-date=10 August 2021|archive-date=25 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325104559/https://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/149904.aspx|url-status=live}}</ref> | नेशनल एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङ् |- | २०१६ | [[ओथमर स्वर्ण पदक]]<ref name="NetIndian">{{cite news|title=Mukesh Ambani awarded Othmer Gold Medal for Entrepreneurial Leadership|url=http://netindian.in/news/2016/05/17/00038017/mukesh-ambani-awarded-othmer-gold-medal-entrepreneurial-leadership|access-date=17 May 2016|work=NetIndian News Network|date=17 May 2016|archive-date=18 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518112702/http://netindian.in/news/2016/05/17/00038017/mukesh-ambani-awarded-othmer-gold-medal-entrepreneurial-leadership|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160518112702/http://netindian.in/news/2016/05/17/00038017/mukesh-ambani-awarded-othmer-gold-medal-entrepreneurial-leadership |date=18 May 2016 }}</ref><ref name="OthmerMedal">{{cite web|title=Othmer Gold Medal|date=31 May 2016|url=https://www.sciencehistory.org/othmer-gold-medal|publisher=[[Science History Institute]]|access-date=10 August 2021|archive-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202130646/https://www.sciencehistory.org/othmer-gold-medal|url-status=live}}</ref> | [[विज्ञान इतिहास संस्थान|केमिकल हेरिटेज फाउन्डेशन]] |} == स्टक हेरफेर र दण्ड == रिलायन्स पेट्रोलियम लिमिटेडको शेयर हेरफेर गरेको आरोपमा रिलायन्स इन्डस्ट्रिजलाई ९५० करोड (९.५ बिलियन), २००७ मा फिर्ता लाभ मा४४७ (४.४७ बिलियन) करोड मा विभाजित र ५०० (५ बिलियन) करोड ब्याज मा विभाजित गरियो।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/982968/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-rs-40-crore-for-manipulative-trades-in-2007|title=SEBI fines Reliance Industries, Mukesh Ambani Rs 40 crore for 'manipulative trades' in 2007|author=Scroll Staff|website=Scroll.in|date=2 January 2021|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129083618/https://scroll.in/latest/982968/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-rs-40-crore-for-manipulative-trades-in-2007|url-status=live}}</ref> सेक्युरिटीज एण्ड एक्सचेन्ज बोर्ड अफ इन्डियाको निर्देशन अनुसार, आरआईएलले आफ्नो पूर्व सूचीबद्ध इकाई आरपीएलको व्यापारबाट अनाधिकृत नाफा प्राप्त गर्न आफ्ना एजेन्टहरूको सहयोगमा एक संगठित कार्य सञ्चालन गर्‍यो, जुन 2009 मा पहिलेकोसँग जोडिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-in-rpl-case/article33474227.ece|title=Reliance Petroleum case. SEBI fines Reliance Industries, Mukesh Ambani, two other entities|newspaper=The Hindu|date=1 January 2021|via=www.thehindu.com|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055419/https://www.thehindu.com/business/Industry/sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-in-rpl-case/article33474227.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/rpl-case-sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-11609514042845.html|title=RPL case: Sebi slaps fine on Reliance, Ambani|first=Kalpana|last=Pathak|date=1 January 2021|website=mint|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055419/https://www.livemint.com/companies/news/rpl-case-sebi-fines-reliance-industries-mukesh-ambani-two-other-entities-11609514042845.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/news/sebi-imposes-penalty-on-mukesh-ambani-and-reliance-industries-for-manipulative-trading/articleshow/80071715.cms|title=SEBI imposes penalty on Mukesh Ambani and Reliance Industries for manipulative trading|website=Business Insider|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129055411/https://www.businessinsider.in/business/news/sebi-imposes-penalty-on-mukesh-ambani-and-reliance-industries-for-manipulative-trading/articleshow/80071715.cms|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230129055411/https://www.businessinsider.in/business/news/sebi-imposes-penalty-on-mukesh-ambani-and-reliance-industries-for-manipulative-trading/articleshow/80071715.cms |date=29 January 2023 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/india-reliance-penalty-idUSKBN2962DY|title=India's Reliance Industries and chairman fined over share trades|newspaper=Reuters|date=1 January 2021|via=www.reuters.com|access-date=31 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129060541/https://www.reuters.com/article/india-reliance-penalty-idUSKBN2962DY|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-27/reliance-industries-falls-after-manipulation-charge-trading-ban|title=Reliance Industries Falls After Manipulation Charge, Trading Ban|newspaper=Bloomberg|date=27 March 2017|via=www.bloomberg.com|access-date=31 January 2023|archive-date=30 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330012055/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-27/reliance-industries-falls-after-manipulation-charge-trading-ban|url-status=live}}</ref> == व्यक्तिगत जवन == [[चित्र:Ambani Family at reception of Deepika and Ranveer 2018.jpg|thumb|260x260px|२०१८ मा दीपिका पादुकोण र रणवीर सिंहको रिसेप्शनमा अम्बानी परिवार।<ref>{{Cite web |title=Meet the Ambanis, the richest family in Asia, who live in a $1 billion skyscraper and mingle with royals, politicians, and Bollywood stars |url=https://www.businessinsider.in/meet-the-ambanis-the-richest-family-in-asia-who-live-in-a-1-billion-skyscraper-and-mingle-with-royals-politicians-and-bollywood-stars/articleshow/67150327.cms |access-date=11 February 2022 |website=Business Insider |archive-date=11 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211022414/https://www.businessinsider.in/meet-the-ambanis-the-richest-family-in-asia-who-live-in-a-1-billion-skyscraper-and-mingle-with-royals-politicians-and-bollywood-stars/articleshow/67150327.cms |url-status=live }}</ref>]] उनले 1985 मा नीता अम्बानीसँग विवाह गरे र उनीहरूका दुई छोरा, आकाश र अनन्त र एक छोरी, ईशा, जो आकाशको जुम्ल्याहा हुन्।<ref name="All About Billionaire Mukesh Ambani's 3 Children: Akash, Isha and Anant">{{cite news |last1=Peoplemag |title=All About Billionaire Mukesh Ambani's 3 Children: Akash, Isha and Anant |url=https://people.com/all-about-mukesh-ambani-children-8603971 |access-date=7 March 2024 |date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307094211/https://people.com/all-about-mukesh-ambani-children-8603971 |archive-date=7 March 2024 |language=en}}</ref><ref name="marriage" /><ref>{{cite web|url=http://www.indiatvnews.com/business/india/born-rich-india-s-young-billionaire-heirs-and-heiresses--3676.html|title=India's young billionaire heirs and heiresses|date=28 November 2012|publisher=[[India TV]]|access-date=10 August 2021|archive-date=22 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422034922/https://www.indiatvnews.com/business/india/born-rich-india-s-young-billionaire-heirs-and-heiresses--3676.html|url-status=live}}</ref> नीताले आफ्नो बुबाको नृत्य प्रस्तुतिमा भाग लिएपछि तिनीहरूको भेट भयो र नीताले दुवैको बीचमा विवाहको व्यवस्था गर्ने विचार गरे।<ref>{{cite news|first=Priyanka|last=Vartak|url=http://www.freepressjournal.in/business/nita-ambanis-story-from-school-teacher-to-indias-wealthiest-woman-is-worth-a-read/1175962|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124102203/https://www.freepressjournal.in/business/nita-ambanis-story-from-school-teacher-to-indias-wealthiest-woman-is-worth-a-read/1175962|title=Nita Ambani's story, from school teacher to India's wealthiest woman, is worth a read!|date=24 November 2017|work=[[The Free Press Journal]]|archive-date=24 November 2017|access-date=10 August 2021|url-status=dead|language=en-GB}}</ref> तिनीहरू [[एन्टिलिया (भवन)|एन्टिलिया]] मा बस्छन्, मुम्बईको एउटा निजी २७ तले भवन, जसको मूल्य US$१ बिलियन थियो र यो निर्माण भएको समयमा विश्वको सबैभन्दा महँगो निजी निवास थियो।<ref name="auto2" /><ref name="theage1">{{cite news|url=http://www.theage.com.au/executive-style/luxury/indias-richest-man-builds-worlds-first-billiondollar-home-20101015-16mrg.html|title=India's richest man builds world's first billion-dollar home|last=Kwek|first=Glenda|date=15 October 2010|work=[[The Age]]|access-date=10 August 2021|location=Melbourne|archive-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030060041/http://www.theage.com.au/executive-style/luxury/indias-richest-man-builds-worlds-first-billiondollar-home-20101015-16mrg.html|url-status=live}}</ref> भवनको मर्मतसम्भारका लागि ६०० जना कर्मचारी चाहिँन्छ, र यसमा तीनवटा हेलिप्याड, १६० कार ग्यारेज, निजी चलचित्र थिएटर, स्विमिङ पुल र फिटनेस सेन्टर समावेश छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/antilia-inside-mukesh-expensive-home-mumbai_n_1527703.html|title=Antilia: Inside Mukesh Ambani's 27-Story Mumbai Residence, The World's First $1 Billion Home (PHOTOS)|last=Hanrahan|first=Mark|date=18 May 2012|work=[[HuffPost]]|access-date=10 August 2021|language=en-US|archive-date=6 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206053248/https://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/antilia-inside-mukesh-expensive-home-mumbai_n_1527703.html|url-status=live}}</ref> सन् २००७ मा, अम्बानीले आफ्नी पत्नीलाई उनको ४४औँ जन्मदिनको लागि $ ६० मिलियन को एयरबस A३१९ उपहार दिए।<ref>{{Cite news|url=https://in.reuters.com/article/idINIndia-30294620071102|title=Mukesh Ambani gifts wife jet on birthday|publisher=[[Reuters]]|date=2 November 2007|access-date=10 August 2021|language=en-IN|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804110329/https://in.reuters.com/article/idINIndia-30294620071102|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804110329/https://in.reuters.com/article/idINIndia-30294620071102 |date=4 August 2020 }}</ref> एयरबसलाई बैठक कोठा, शयनकक्ष, स्याटेलाइट टेलिभिजन, वाइफाइ, स्काई बार, नुहाउने र अफिस समावेश गर्न अनुकूलित गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2007/nov/03ril.htm?print=true|title=Mukesh Ambani gifts Rs 240 cr jet to wife|work=[[Rediff.com]]|date=3 November 2007|access-date=10 August 2021|archive-date=2 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102105638/https://www.rediff.com/money/2007/nov/03ril.htm?print=true|url-status=live}}</ref> सन् २००८ मा आईपीएल क्रिकेट टोली मुम्बई इन्डियन्सलाई १११.९ मिलियन डलरमा खरिद गरेपछि अम्बानीलाई "विश्वको सबैभन्दा धनी खेलकुद टोली मालिक" को उपाधि दिइएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ipl/content/story/333193.html|title=Big business and Bollywood grab stakes in IPL|publisher=ESPNcricinfo|date=24 January 2008|access-date=10 August 2021|language=en|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017091317/https://www.espncricinfo.com/ipl/content/story/333193.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/03/07/the-worlds-richest-sports-team-owners-2018/|title=The World's Richest Sports Team Owners 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|work=[[Forbes]]|date=7 March 2018|access-date=1 August 2018|language=en|archive-date=1 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801094354/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/03/07/the-worlds-richest-sports-team-owners-2018/|url-status=live}}</ref> मुकेस अम्बानी कडा शाकाहारी र नपिउने व्यक्ति हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.thomaswhite.com/global-perspectives/mukesh-ambani-reliance-industries-chairman/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615035436/https://www.thomaswhite.com/global-perspectives/mukesh-ambani-reliance-industries-chairman/|title=Mukesh Ambani is India's richest man for the second year in a row|website=thomaswhite.com|date=1 June 2010|archive-date=15 June 2013|access-date=9 April 2018|url-status=dead}}</ref> ३१ मार्च २०१२ को अन्त्य भएको आर्थिक वर्षमा, उनले [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज लिमिटेड]] (RIL) को प्रमुखको रूपमा आफ्नो वार्षिक तलबबाट करिब ₹240 मिलियन त्याग्ने निर्णय गरे। त्यो आर्थिक वर्षमा आरआईएलले यसका शीर्ष व्यवस्थापन कर्मचारीहरूलाई कुल पारिश्रमिक प्याकेजहरू बढे पनि उनले यो गर्न छनौट गरे। मुकेस अम्बानीको कम्पनीमा ५०.४ प्रतिशत सेयर छ।<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-05/ambani-backed-by-india-power-is-asia-s-no-1-billionaire |title=Mukesh Ambani Backed by India Power Holdings Proves Asia's Top Billionaire |last1=Chu |first1=Patrick |last2=Idayu Ismail |first2=Netty |date=5 March 2012 |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]] |access-date=10 August 2021 |archive-date=10 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810114705/https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-05/ambani-backed-by-india-power-is-asia-s-no-1-billionaire |url-status=live }}</ref> यो कदमले लगातार चौथो वर्षको लागि उनको तलब ₹ १५० मिलियनमा सीमित राख्यो।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mukesh-Ambani-forgoes-Rs-23-82-crore-from-his-pay-package/articleshow/13064719.cms |work=[[The Times of India]] |title=Mukesh Ambani forgoes Rs 23.82 crore from his pay package |date=9 May 2012 |access-date=15 January 2022 |archive-date=12 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912050539/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mukesh-Ambani-forgoes-Rs-23-82-crore-from-his-pay-package/articleshow/13064719.cms |url-status=live }}</ref> २०१९ को शुरुमा, मुम्बईको एक अदालतले आफ्नो कान्छो भाइ अनिल अम्बानीलाई स्विडेनी गियरमेकर एरिक्सनलाई व्यक्तिगत रूपमा प्रत्याभूति गरिएको ऋण रिलायन्स कम्युनिकेसन्सको भुक्तानी नगरेकोमा आपराधिक अवहेलनामा पक्राउ गर्यो। अदालतले जेल सजायको सट्टा अनिललाई रकम जुटाउन एक महिनाको समय दिएको थियो। महिनाको अन्त्यमा, मुकेसले आफ्नो कान्छो भाइको ऋण तिरिदिए।<ref name="sibling_rivalry">{{cite news |last1=Altstedter |first1=Ari |last2=Sanjai |first2=P. R. |title=Mukesh Ambani Won the World's Most Expensive Sibling Rivalry |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |access-date=10 August 2021 |work=[[Bloomberg Businessweek]] |date=3 June 2020 |archive-date=25 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725045357/https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |url-status=live }}</ref> २०२१ मा, मुम्बईको गगनचुम्बी भवन अम्बानीको घर नजिकै विस्फोटक पदार्थले भरिएको हरियो महिन्द्रा स्कर्पियो एसयूभी फेला पर्दा उनी चर्चामा थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/19a30cd2-5ec4-4105-a971-294d6ac541cf|title=Mukesh Ambani bomb scare brings Mumbai's dirty politics into the open|newspaper=Financial Times|date=4 April 2021|access-date=1 June 2022|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708175435/https://www.ft.com/content/19a30cd2-5ec4-4105-a971-294d6ac541cf|url-status=live}}</ref> २०२३ मा उनलाई इमेल मार्फत ज्यान मार्ने धम्की आएको थियो।<ref>{{cite news |title=Mumbai: Mukesh Ambani Receives Death Threat Via Email; Probe On |url=https://www.news18.com/india/mumbai-mukesh-ambani-receives-death-threat-via-email-probe-on-8637264.html |work=News18 |date=28 October 2023 |language=en |access-date=28 October 2023 |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028080330/https://www.news18.com/india/mumbai-mukesh-ambani-receives-death-threat-via-email-probe-on-8637264.html |url-status=live }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सबैभन्दा धनी भारतीयहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] 2d2641fyx2nkqm77aytx0dqzum5ic6v 0 91533 1365732 1363949 2026-07-11T16:03:30Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिनावरी चक्र]] हटाइयो; [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] जोडियो 1365732 wikitext text/x-wiki [[File:Gray589.png|right|250px]] '''महिनावारी चक्र''' भन्नाले महिलामा हुने मासिक प्राकृतिक परिवर्तन हो । यो चक्र महिला शारीरिक रूपमा परिपक्व भएको जानकारी दिने एक प्राकृतिक सङ्केत हो । महिनावारी हुनु लाई नछुने हुनु, पर सर्नु वा रजस्वला हुनु भनेर पनि चिनिन्छ । ==प्रकृति== साधारण त यो हरेक महिना हुने गर्छ । पाठेघर सङै जोडिएर रहेका २ अण्डासयले हरेक महिनामा पालो पालो अण्ड उत्पादन गर्छ । अण्ड उत्पादन पछि पाठेघरमा बच्चालाई चाहिने बाताबरण बन्न थाल्छ । कमसल झिल्ली र [[रगत]] मिलेर तह बस्न थाल्छ। सहि समयमा यो अण्ड [[पुरुष]]को [[सुक्रकिट]] सङ मेल हुन नपाएपछि उत्पादन भएको अण्ड तथा पाठेघरको रगत [[योनिमार्ग]] हुँदै [[योनी|योनि]] बाहिरिन्छ जसलाई [[महिनावारी]] वा [[रजस्वला]] भनिन्छ।यश बेला महिलामा [[दिक्क|दिकदारि]], [[तनाव]] [[निर्बल]] हुने जस्ता लक्षण देखिन्छ। ==समय== साधारण त [[महिनावारी]] बाह्र वर्ष देखि पन्ध्र वर्ष सम्ममा सुरु हुन्छ। एउटा भएको सुरु दिनदेखि २१ - ३५ दिनसम्ममा भएको महिनावारी साधारण मानिन्छ । तरपनि समग्रमा यसको अवधि २८ दिन मानिन्छ । महिलाको उमेर ४५ देखि ५५ हुदा यो प्रकृया बन्द हुन्छ। == महिनावारीको चरण == ===पहिलो चरण (Follicular Phase)=== यश चरणमा FSH को प्रभावले डिम्ब परिपक्व हुन्छ। सुरुमा प्रोजेस्टेरोन तथा इस्ट्रोजनको मात्रा कम हुने पाठेघरको भित्री तह तुहिन्छ र ३-६ दिनसम्म महिनावारीको रगत बग्छ। महत्त्व निकै भए पनि वास्तवमा सामान्यतः ६० देखि ९० मिली मात्र रगत बग्छ। यो चरणको मध्य भागतिर इस्ट्रोजनको मात्रा बढ्छ, जसले FSH सँग मिलेर डिम्ब निस्कासनका लागि तयारी गर्छ। इस्ट्रोजनका कारण पाठेघरको भित्री भाग बाक्लिन थाल्छ। ===दोस्रो चरण''' (डिम्ब निष्कासन)=== यस चरणमा डिम्बाशयबाट डिम्बको निष्कासन हुन्छ। यसो हुन इस्ट्रोजनको मात्रा बढ्छ र hypothalamus लाई LH अत्यधिक मात्रामा निकाल्न मद्दत गर्छ। ===तेश्रो चरण (Luteal phase) === यस चरणले डिम्ब निष्कासन भएदेखि अर्को महिनावारी सुरु नभएसम्मको समयलाई बुझाउँछ। डिम्बाशयवाट डिम्ब निस्किएको ठाउँ (corpus luteum) ले प्रशस्त मात्रामा प्रोजेस्टेरोन र इस्ट्रोजन निकाल्छ र त्यसको प्रभावले पाठेघरको भित्री तह निषेचित डिम्बलाई ग्रहण गर्न अझै बाक्लो बनाई उपयुक्त बनाउँछ। यदि डिम्ब निषेचित भएन भने प्रोजेस्टेरोन र इस्ट्रोजनको मात्रा एक्कासि र्झछ, जसको असरले पाठेघरको भित्री तह फेरि तुहिन थाल्छ र अर्को महिनावारी सुरु हुन्छ। ==समाजमा== नेपाली समाजमा [[महिनावारी]] लाई [[महिनावारी|नछुने भएको]] भनिन्छ । यस बेला आफुभन्दा ठुला (सम्वन्धमा) सबैलाई र साना भएपनि [[उपनयन]] गरिसकेको केटा मान्छेलाइ ''छुन, खान दिन'' नहुने भनिन्छ। अझ कुनै कुनै ठाउमा बेग्लै [[छाउपडि|झुपडिमा]] राखिन्छ । त्यहि भित्रमात्र बस्न लगाईन्छ। चेतनाको कमी हुँदा नेपालका कैयौँ किशोरी हरूले महिनावरीको समयमा अकालमा ज्यान गुमाउनु पर्ने वाध्यता छ । ==बाह्य कडीहरू== * {{commons category-inline|Menstrual cycle}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] [[श्रेणी:प्रसूतिविद्या]] 8xthza30qcssxum4vw4deid1rgb2f9k 1365769 1365732 2026-07-12T04:26:58Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365769 wikitext text/x-wiki [[File:Gray589.png|right|250px]] '''महिनावारी चक्र''' भन्नाले महिलामा हुने मासिक प्राकृतिक परिवर्तन हो । यो चक्र महिला शारीरिक रूपमा परिपक्व भएको जानकारी दिने एक प्राकृतिक सङ्केत हो । महिनावारी हुनु लाई नछुने हुनु, पर सर्नु वा रजस्वला हुनु भनेर पनि चिनिन्छ । ==प्रकृति== साधारण त यो हरेक महिना हुने गर्छ । पाठेघर सङै जोडिएर रहेका २ अण्डासयले हरेक महिनामा पालो पालो अण्ड उत्पादन गर्छ । अण्ड उत्पादन पछि पाठेघरमा बच्चालाई चाहिने बाताबरण बन्न थाल्छ । कमसल झिल्ली र [[रगत]] मिलेर तह बस्न थाल्छ। सहि समयमा यो अण्ड [[पुरुष]]को [[सुक्रकिट]] सङ मेल हुन नपाएपछि उत्पादन भएको अण्ड तथा पाठेघरको रगत [[योनिमार्ग]] हुँदै [[योनी|योनि]] बाहिरिन्छ जसलाई [[महिनावारी]] वा [[रजस्वला]] भनिन्छ।यश बेला महिलामा [[दिक्क|दिकदारि]], [[तनाव]] [[निर्बल]] हुने जस्ता लक्षण देखिन्छ। ==समय== साधारण त [[महिनावारी]] बाह्र वर्ष देखि पन्ध्र वर्ष सम्ममा सुरु हुन्छ। एउटा भएको सुरु दिनदेखि २१ - ३५ दिनसम्ममा भएको महिनावारी साधारण मानिन्छ । तरपनि समग्रमा यसको अवधि २८ दिन मानिन्छ । महिलाको उमेर ४५ देखि ५५ हुदा यो प्रकृया बन्द हुन्छ। == महिनावारीको चरण == ===पहिलो चरण (Follicular Phase)=== यश चरणमा FSH को प्रभावले डिम्ब परिपक्व हुन्छ। सुरुमा प्रोजेस्टेरोन तथा इस्ट्रोजनको मात्रा कम हुने पाठेघरको भित्री तह तुहिन्छ र ३-६ दिनसम्म महिनावारीको रगत बग्छ। महत्त्व निकै भए पनि वास्तवमा सामान्यतः ६० देखि ९० मिली मात्र रगत बग्छ। यो चरणको मध्य भागतिर इस्ट्रोजनको मात्रा बढ्छ, जसले FSH सँग मिलेर डिम्ब निस्कासनका लागि तयारी गर्छ। इस्ट्रोजनका कारण पाठेघरको भित्री भाग बाक्लिन थाल्छ। ===दोस्रो चरण''' (डिम्ब निष्कासन)=== यस चरणमा डिम्बाशयबाट डिम्बको निष्कासन हुन्छ। यसो हुन इस्ट्रोजनको मात्रा बढ्छ र hypothalamus लाई LH अत्यधिक मात्रामा निकाल्न मद्दत गर्छ। ===तेश्रो चरण (Luteal phase) === यस चरणले डिम्ब निष्कासन भएदेखि अर्को महिनावारी सुरु नभएसम्मको समयलाई बुझाउँछ। डिम्बाशयवाट डिम्ब निस्किएको ठाउँ (corpus luteum) ले प्रशस्त मात्रामा प्रोजेस्टेरोन र इस्ट्रोजन निकाल्छ र त्यसको प्रभावले पाठेघरको भित्री तह निषेचित डिम्बलाई ग्रहण गर्न अझै बाक्लो बनाई उपयुक्त बनाउँछ। यदि डिम्ब निषेचित भएन भने प्रोजेस्टेरोन र इस्ट्रोजनको मात्रा एक्कासि र्झछ, जसको असरले पाठेघरको भित्री तह फेरि तुहिन थाल्छ र अर्को महिनावारी सुरु हुन्छ। ==समाजमा== नेपाली समाजमा [[महिनावारी]] लाई [[महिनावारी|नछुने भएको]] भनिन्छ । यस बेला आफुभन्दा ठुला (सम्वन्धमा) सबैलाई र साना भएपनि [[उपनयन]] गरिसकेको केटा मान्छेलाइ ''छुन, खान दिन'' नहुने भनिन्छ। अझ कुनै कुनै ठाउमा बेग्लै [[छाउपडि|झुपडिमा]] राखिन्छ । त्यहि भित्रमात्र बस्न लगाईन्छ। चेतनाको कमी हुँदा नेपालका कैयौँ किशोरी हरूले महिनावरीको समयमा अकालमा ज्यान गुमाउनु पर्ने वाध्यता छ । ==बाह्य कडीहरू== * {{commons category-inline|Menstrual cycle}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] [[श्रेणी:प्रसूतिविद्या]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] i29kw49knvvv1ru9e7ovhzvrj862vhn 2 97212 1365764 1324853 2026-07-12T04:25:07Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] जोडियो 1365764 wikitext text/x-wiki {{Administrator topicon}} {{Infobox user | color = #FA7DF6 | fontcolor = 0A2519 | tablecolor = | status = | image = मेरो तस्बिर.jpg | image_caption = | image_width = 400px | name = '''पर्वत सुवेदी''' (پربت سُبےدی) | birthname = | gender = | birthdate = '''२०५६ मङ्सिर २७ ''' | birthplace = [[फुलबारी, कैलाली|फूलबारी]] गाविस, [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[नेपाल]] | location = [[भरतपुर महानगरपालिका]] २५, [[शुक्रनगर]], नमुना चोक | country = नेपाल | timezone = +५:४५ | current_time = | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}}[[नेपाली]] | ethnicity = | race = | height = ५ फिट ६ इन्च | weight = ४६ किलोग्राम | hair = कालो | eyes = | blood_type = ओ+ | sexuality = | iq = | personality_type= | marital status = | spouse = | girlfriend = | boyfriend = | children = | siblings = २ दाई र १ दिदी | pets = | occupation = विद्यार्थी, विकिमिडिया सम्पादक | employer = | education = | college = [[वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस]] | university = | highschool = | hobbies = विकिपिडिया सम्पादन | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | politics = | aliases = | movies = | books = | interests = | contact = | website = | blog = | email = parbatsubedi@yandex.com | icq = | aim = | gtalk = | jabber = | skype = | msn = | yahoo = | mac = | pinterest = | oK = | twitter = | pinterest = [https://www.pinterest.com/Parbat12345/ पिन्ट्रेस्टमा] | twitter = [https://mobile.twitter.com/parbat_subedi टुइटरमा] | vk = [https://m.vk.com/id457851640 भिकेमा] | ok = [https://m.ok.ru/dk?st.cmd=userInfo&tkn=4927&_prevCmd=userProfile&_aid=profLnkAbout ओकेमा] | tumblr = | vimeo = [https://vimeo.com/user85127393 भिमियोमा] | dailymotion = [https://www.dailymotion.com/parbatsubedi डेलिमोसनमा] | youtube = | signature = | permissions = }} ==मेरो कार्यहरू== ;योगदान परिक्षण औजारहरू *''[http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/पर्वत_सुवेदी मैले उर्ध्वभरण गरेका तस्वीरहरू]'' *''[https://xtools.wmcloud.org/pages/ne.wikipedia.org/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%80 नेपाली विकिपिडियामा मैले सृजना गरेका पृष्ठहरू]'' *''[http://tools.httpswmflabs.org/xtools-ec/?user=पर्वत+सुवेदी&project=ne.wikipedia.org नेपाली विकिपिडियामा मेरो योगदानहरू] '' *''[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaNE.htm नेपाली विकिपिडिया सम्पादन तथ्याङ्क]'' *''[https://stats.wikimedia.org/v2/#/ne.wikipedia.org नेपाली विकिपिडिया तथ्याङ्क] ==नयाँ पृष्ठ र सम्पादनहरू== {{विकी विमिन एडिटाथन २०२५}} {|class="wikitable" style="background:yellow; width:100%; font-size:100"; width="100%" cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:none; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |१०० नयाँ लेखहरू: |- |<div style="height:300px; overflow:auto; background:white;"> {{Special:Newpages/100,hidebots}} </div> |} {| width="100%" cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:lightgreen; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |भर्खर भएका परिवर्तनहरू: |- |<div style="height:300px; overflow:auto; background:gold;"> {{Special:Recentchanges/100}} </div> |} == बार्नस्टारहरू! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''अथक मेहनती बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपाली विकिपिडियामा अथक मिहनतका साथ निरन्तर सम्पादन गर्दै आउनु भएकोले तपाईंको मिहनतको कदर स्वरुप यो बार्नस्टार तपाईंको पृष्ठमा राखिएको छ । ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १६:५१, १५ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Minor Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''सामान्य बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | तपाईंको योगदानको मूल्यङ्कन गर्दै सम्मानार्थ यो बार्नस्टार प्रदान गर्दछौं । ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १६:५१, १५ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''सम्पादक बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपाली विकिपिडियामा गर्नु भएको अनेकौ सम्पादन, राम्रो छाटकाँट, अनेक नयाँ लेख लेखन र अनवरत योगदानको सम्मान स्वरूप यो बार्नस्टार प्रदान गर्दछौं । ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १६:५१, १५ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी) |} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] oo7wco3hqc6a462844pmjw8h47f0quw 0 98630 1365703 1356720 2026-07-11T12:52:06Z Bishaldev100 28807 /* संविधानवाद */ 1365703 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} {{अशुद्ध}} {{Infobox historical event |Event_Name = फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति |Image_Name = Anonymous - Prise de la Bastille.jpg |Image_Caption = बास्तिल कब्जा, १४ जुलाई १७८९ |Location = {{झण्डा|फ्रान्स}} |Date = १७८९ मे ५ - १७९९ नोभेम्बर ९ <br>(१० वर्ष , ६ महिना र ४ दिन ) |Result = * फ्रान्सेली राजतन्त्रको अन्त्य * प्रजातान्त्रिक र धर्म निरपेक्ष गणराज्यको स्थापना * अधिनायकवादी तथा सैन्यवादी शासनको सुरुवात * [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय * }} '''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' ({{lang-fr|Révolution française}} {{IPA-fr|ʁevɔlysjɔ̃ fʁɑ̃sɛːz|}}) रेभोलुस्योँ फ्रँसेस ; सन् १७८९-१७९९) फ्रान्सको इतिहासको राजनैतिक र सामाजिक उथल-पुथल तथा आमूल परिवर्तनको अवधि थियो। [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले फ्रान्सेली साम्राज्यको विस्तारद्वारा केही अंशसम्म यस क्रान्तिलाई अघि बढाएका थिए। क्रान्तिको फलस्वरूप राजालाई गद्दीबाट हटाई गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो। यस क्रान्तिले आधुनिक इतिहासको दिशा परिवर्तन गरिदिएको थियो। यसबाट विश्वभर निरपेक्ष राजतन्त्रमा ह्रास आउन सुरु भएको थियो।<ref>Livesey, James. ''Making Democracy in the French Revolution'' p. 19 "The Revolution created and elaborated...the ideal of democracy, which forms the creative tension with the notion of sovereignty that informs the functioning of modern democratic liberal states. This was the truly original contribution of the Revolution to modern political culture."</ref> इतिहासकारहरूले यो क्रान्तिलाई मानव इतिहासको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना मान्दै आएका छन्।<ref name="Linda S 2004">Linda S. Frey and Marsha L. Frey, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन'' (२००४), Foreword.</ref><ref name="Joel Colton 1978 p. 341">R.R. Palmer and Joel Colton, ''A History of the Modern World'' (5th ed. 1978), p. 341</ref><ref name="Ferenc Fehér 1990 pp. 117-30">Ferenc Fehér, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन एण्ड द बर्थ अफ मोडर्निटी'', (१९९०) pp. ११७-३०</ref> क्रान्ति पछिको तीन वर्ष सत्ता कब्जाका लागि गरिएका पहलहरू निकै सङ्घर्षपूर्ण भएको थियो। अस्ट्रिया, बेलायत र प्रसिया जस्ता बाहिरी शक्तिहरूले यस क्रान्तिलाई खतराको रूपमा हेरेकाले अप्रिल १७९२ मा फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध सुरु भएको थियो। लुई सह्रौको शासन अन्त्य गरी २२ सेप्टेम्बर १७९२ मा पहिलो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भएपछि सन् १७९३ को जनवरीमा राजालाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो। जुन महिनामा भएको पेरिस विद्रोहले संसदमा अधिपत्य जमाएका जिरोन्दलाई [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को नेतृत्वमा रहेको सुरक्षा निकायले विस्थापित गरेको थियो। यस क्रान्तिले विश्वव्यापी रूपमा गणतन्त्र र प्रजातन्त्रको उदयको गतिलाई तीब्रता दिनुका साथै यो क्रान्ति थुप्रै आधुनिक राजनैतिक विचारधाराको विकासको केन्द्रिय बिन्दु बनेको थियो। यसले [[उदारवाद]], [[पुरातनवाद]], [[राष्ट्रवाद]], [[धर्म निरपेक्षता]] र अन्य धेरै राजनैतिक आदर्शहरूको विस्तारको लागि दिशानिर्देश गरेको थियो। यो क्रान्ति [[फ्रान्स]]का जनता र स्रोतहरूलाई एकक्रित गर्दै राष्ट्रिय सुरक्षाको लक्ष्य तर्फ केन्दृत गरी पूर्ण युद्धको उदयको साक्षी समेत बनेको थियो।<ref>{{Cite book|title=The First Total War: Napoleon's Europe and the Birth of Warfare as We Know It|last=बेल|first=डेभिड एभ्रोम|year=2007|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|location=न्यु योर्क|isbn=978-0-618-34965-4|page=[https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51 51]|url=https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51}}</ref> == पृष्ठभुमि == [[File:Antoine-François Callet - Louis XVI, roi de France et de Navarre (1754-1793), revêtu du grand costume royal en 1779 - Google Art Project.jpg|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुइस सोह्रौ]], जो १७७४ मा गद्दीमा आए।]] [[फ्रान्स]]मा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस शासन चलेको थियो। फ्रान्समा [[लुई चौधौँ]] योग्य भए पनि उनका छोरा लुई पन्धौं योग्य थिएनन्। लुई चौधौँको मृत्युपछि सन् १७१५ मा ५ वर्षको उमेरमा लुई पन्धौं गद्दिमा बसेका थिए। उनी अयोग्य, विलासी र अदुरदर्शी थिए। सन् १७७४ मा उनको मृत्यु भएपछी उनका छोरा [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] २० वर्षको उमेरमा गद्दिमा बसे। यी सबै राजाहरु निरंकुस भएकाले जनताहरु राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक आदि रूपमा शोषित थिए। क्रान्तिको पूर्व सन्ध्यामा लुई १६ औँ (१७७४-९३)को शासन थियो। उनी एक अकर्मण्य र अयोग्य शासक थिए। उनले पनि स्वेच्छाचारित र निरंकुशताको गरे प्रदर्शन गरे। उनको भनाइ थियो कि "यो चीज यसकारण कानूनी हो किनभने म नै यो चाहन्छु।" आफ्नो एक मन्त्रीले राजिनामा दिदा उनले भनेका थिए कि-सायद! म पनि राजीनामा दिन पाए। उनी माथी उसकी पत्नी मेरी एन्टोनिएट को अत्यधिक प्रभाव थियो। रानी फिजूलखर्ची थिइन्। उनलाई सर्वसाधारण जनताको समस्याको कुनै ज्ञान थिएन। एक पटक जब मानिसहरूको जुलूस रोटीको माग गरिरहेका थिए तब उनले सल्लाह दिएका थिए कि-" यदि रोटी उपलब्ध छैन भने केक किन खादैनौ?" {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} सन् १७८९ मा फ्रान्समा निरंकुस शासन व्यबस्थालाई समाप्त गर्न ठुलो क्रान्ति भयो। उक्त क्रान्तिलाई '''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' भनिन्छ। == कारणहरू == फ्रान्सेली क्रान्तिको कारणहरु निकै जटिल छन् र अझै पनि इतिहासकाहरूमा बहसको विषय बन्ने गरेको छ । [[सात वर्षे युद्ध]] र [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध]] पश्चात,<ref>Tombs, Robert and Isabelle. ''That Sweet Enemy: The French and the British from the Sun King to the Present''. Random House (2007) {{ISBN|978-1-4000-4024-7}}. p. १७९.</ref> फ्रान्सेली सरकार नराम्रोसँग ऋणमा डुबेको थियो। सरकारले आर्थिक अवस्थ सुधार्न अलोकपि्रय कर नियम ल्यायो, जसले गरिब माथी भारी करको दर र धनी माथी करको दर कम हुन्थ्यो। सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि [[खडेरी]] पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै [[आर्थिक मन्दी]] आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । [[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:"हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो ।"<ref>{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}</ref> === राजनीतिक कारण === * फ्रान्समा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस एबम् स्वेच्छाचारी शासन चलेको थियो । शासकहरू जनहितका काम गर्न छाडीसकेकाले जनताले ठुलो दुख पाएका थिए। उनीहरूलाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन। * त्यस समयको फ्रान्सको संसदलाई इस्टेट जनरल भनिन्थ्यो तर विगत १७५ वर्षआघि ( सन् १६१४ - १७८९ ) सम्म यसको बैठक नबोलाई राजाहरूले मनोमानी एबम स्वेच्छाचारी शासन चलाईरहेका थिए । * राजाका आसेपासे तथा दरबारी ऐसआराम तथा भोगबिलाशमा व्यस्त रहने भएकाले जनताको भलाईमा ध्यान दिदैनथे। * जनतालाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन | कुनै पनि व्यक्तिलाई एक आज्ञापत्र (letter de-cachet) द्वारा कैद गर्न सकिन्थ्यो। देशको शासन पद्धति पुर्ण रूपले नोकरशाही माथि निर्भर थियो। जो वंशानुगत थियो। जसको भर्ती तथा प्रशिक्षणको कुनै नियम थिएन र यी नोकरशाही माथि नियन्त्रण गर्ने कुनै संस्थाको व्यवस्था नै थिएन। यस प्रकार शासन प्रणाली पुरै भ्रष्ट, निरंकुश, निष्क्रिय र शोषणकारी थियो। व्यक्तिगत कानून र राजाको इच्छा नै कानून लागू हुन्थ्यो। फलतः देशमा एक समान कानून संहिताको अभाव तथा विभिन्न क्षेत्रमा विभिन्न कानून प्रचलित थिए। यस अव्यवस्थित र जटिल कानूनको कारण जनतालाई आफ्नै कानूनको ज्ञान थिएन। यस अव्यवस्थित निरंकुश तथा संवेदनहीन शासन तन्त्रको अस्तित्व जनताको लागि कष्टदायी बन्यो। यी उत्पीडक राजनीतिक परिस्थितिहरूले क्रान्तिको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। फ्रान्सको अराजकपूर्ण स्थिति बारे मा भनिन्थ्यो कि "खराब व्यवस्थाको त कुनै प्रश्न नै थिएन, वास्तवमा कुनै व्यवस्था नै थिएन।" === सामाजिक कारण === [[चित्र:Troisordres.jpg|thumb|साधारण वर्ग; कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्गको चित्रण]] फ्रान्सको समाज मूलतः सुबिधा प्राप्त वर्ग र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा विभाजित थियो । सुविधा प्राप्त वर्गमा कुलीन तथा पादरीहरु र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा मध्यमवर्ग, बौद्दिक वर्ग कालिगढ, व्यापारी, किसान तथा मजदुरवर्ग पर्दथे । पादरी तथा कुलीन वर्ग सबै किसिमका सुविधाबाट नजिक थिए। उनीहरूको सामाजिक स्तर उच्च ठानिन्थ्यो। भने अन्य वर्गलाई तल्लो स्तरको ठानेर उनीहरूलाई कुनै पदमा नियुक्ति गरिदैनथ्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} पादरी तथा कुलीन वर्ग विशेष सुबिधा उपयोग गर्दथे भने सर्वसाधारणमध्ये किसान तथा मजदूरको अवस्था एकदमै गुज्रेको थियो । स्वतन्त्र किसानको जग्गा जमिन हुन्थ्यो। यी किसानले अनेकानेक कर तिर्नु पर्दथ्यो भने अर्धदासले जागिरदारको खेतमा काम गर्नु पर्थ्यो भने स्वतन्त्र किसानले नगद तिर्नु पर्थ्यो। पादरी र कुलीन वर्ग [[कर]]बाट मुक्त थिए ।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''प्रथम स्टेट''': पादरी वर्ग प्रथम स्टेट सदस्य भनिन्थे । चर्चको आफ्नो बेग्लै सरकार थियो । यसको आफ्नै सङ्गठन, न्यायलय थियो र आफ्नै आर्थिक स्रोत थियो। चर्चको उच्च पदमा कुलीन वंशको व्यक्ती नियुक्त हुन्थे र आम्दानी भोगविलास जीवन बिताउथे। साधारण पादरी दोश्रो श्रेणीका थिए। यिनीहरू इमानदार हुन्थे तर यिनीहरूको अवस्था भने एकदमै नाजुक थियो। यिनीहरूको अवस्था साधारण वर्गको जस्तो थियो। उच्च पादरीको भोग विलासपूर्ण जीवन देखेर यिनीहरू रिसले आगो हुन्थे। यिनीहरू सुधारवादी र आन्दोलनप्रती समेत जागरुक थिए। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू अग्रमोर्चामा देखा परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''द्वितीय वर्ग''': कुलीनवर्ग जो विशेषाधिकार सम्पन्न थियो, यसलाई फ्रान्समा दोश्रो स्टेट भनिन्थ्यो। यिनीहरूलाई '''मेरा मालिक''' (My Lord) र '''अन्न दाता''' (Your Grace) भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो। राजदरबारमा यिनीहरू भेला भैरहन्थे र राज्यको प्रमुख ठाँउमा यिनीहरूको नै पहुँच थियो । इङ्ल्याण्डको जस्तो जेठो छोराले मात्र कुलीन पद पाउने नभएर फ्रान्समा कुलीनका सबै सन्तान कुलीन हुन्थे। यो वर्गले आफ्नो सम्पत्ति जाँड-रक्सी, जुवा तास र भोगविलासमा सकेको थियो र धेरै कुलीन गरीब भएका थिए तर बित्थाको अधिकार प्राप्त गरेको हुनाले साधारण वर्ग यिनीहरू देखि सन्तुष्ट थिएनन्। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू प्रती कसैले सहानुभूति देखाएनन्।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} * '''तृतीय स्टेट''' : तृतीय स्टेटमा जनसाधारण वर्गसँग संबद्ध थिए जसलाई कुनै विशेषाधिकार प्राप्त थिए। यसमा मध्यम वर्ग किसान, मजदूर, शिल्पी, व्यापारी र बुद्धिजीवी मानिस थिए। यस वर्गमा पनि भारी असमानता थियो। यी सबै वर्गको आ आफ्नो समस्याहरू थिए। किसानको संख्या सर्वाधिक थियो र यीनको अवस्था निम्न र दयनीय थियो। किसानले राज्य, चर्च तथा अन्य जमीदारहरूलाई अनेक प्रकारको कर दिनु पर्थ्यो। र सामन्ती अत्याचारीलाई सहनु बाहेक अर्को बाटो थिएन। एक दृष्टिबाट किसानको असन्तोषको मुख्य कारण सामन्तद्वारा दिइने कष्ट एवं असुविधा थिए र राजतन् यसमा चुप्पी साधे हुए था। यस प्रकार किसान यति दुःखी थिए कि उनीहरू स्वयं नै एक क्रान्तिकारी तत्वको रूपमा परिणत भए र उनीहरूले क्रान्ति गर्नको लागि मात्र एक झिल्को को आवश्यकता थियो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} मध्यम वर्ग ([[बुर्जुवा|बुर्जुआ]])मा साहुकार व्यापारी, शिक्षक, वकील, डॉक्टर, लेखक, कलाकार, कर्मचारी आदि सम्मिलित थिए। उनकी आर्थिक अवस्था अवश्य ठीक थियो तर पनि उनीहरू तत्कालीन राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक परिस्थिति प्रति आक्रोशित थिए। यस वर्गलाई कुनै राजनीतिक अधिकार प्राप्त थिएन र पादरी र कुलीन वर्गको व्यवहार उनीहरू प्रति राम्रो थिएन। यस कारण मध्यमवर्ग कुलीन को सामाजिक श्रेष्ठतालाई घृणा गर्थे र राजनीतिक व्यवस्थामा परिवर्तन गरेर आफ्नो अधिकार प्राप्त गर्न इच्छुक थिए। यही कारण फ्रान्सको क्रान्ति मा उनीहरूको मुख्य योगदान रह्यो र यसै वर्गले क्रान्तिको नेतृत्व गर्‍यो। मध्यवर्गको केहि आर्थिक उजुरी पनि थिए। पूर्वको वाणिज्य व्यापारको कारण यस वर्गले धनसम्पत्ति अर्जिन गरेका थिए तर सामन्ती वातावरण मा उनीहरूको व्यापारमा धेरै प्रकारको प्रतिबन्ध लागेको थियो र ठाउँ ठाँउ चुंगी कर/ घुस दिनु पर्थ्यो। उनीहरू आफ्नो व्यापार व्यवसायको लागि उन्मुक्त वातावरण चाहन्थे। यसको लागि उनीहरूले क्रान्तिको नेतृत्व गरे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} यस प्रकार यो भन्न सकिन्छ कि फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सेली समाजको दुई परस्पर विरोधी गुटको सङ्घर्षको परिणाम थियो। एक तर्फ राजनीतिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली र अर्को तर्फ आर्थिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली वर्ग थिए। देशको राजनीति र सरकारमाथि प्रभुत्व कायम गर्नको लागि यी दुई सङ्घर्ष अनिवार्य थियो। यस प्रकार १७८९ को फ्रान्सेली क्रान्ति, फ्रान्सेली समाजमा असमानताको विरूद्धको सङ्घर्ष थियो। === आर्थिक कारण === सन् १७७४ मा लुइ १६ औँ आर्थिक सङ्कटको माझ फ्रान्सको गद्दी सम्हाले। राज्यमा चरम घाटाको बजेट थियो र टाट पल्टने अवस्थामा पुगेको थियो। <ref>Frey, p. 3</ref> यसको कारण भनेको फ्रान्सको [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] र पछि [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]] मा सहभागी हुनु थियो जुन फ्रान्सलाई निकै महङ्गो पर्न गयो।<ref>{{cite web|url=http://www.sparknotes.com/history/european/frenchrev/section1.html|title=France's Financial Crisis: 1783–1788|accessdate=26 October 2008}}</ref> वस्तुतः फ्रान्सको राजपरिवारको फजुलखर्च र लुइस १४औं को लगातार युद्धमा सामेल हुने नीतिको कारणले शाही कोष खाली भएको थियो। उनको मृत्यु पछि लुइस १५औं ले अष्ट्रियाको उत्तराधिकार युद्ध एवं सप्तवर्षीय युद्धमा भाग लिए जसबाट राज्यकोष माथिको बोझ झनै बढ्यो र लुइस १६औं ले अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धमा भाग लिएपछि फ्रान्सको आर्थिक अवस्था झनै जर्जर बन्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} सम्राट, साम्राज्ञी र उनका परिवारमाथि राज्यको अत्यधिक धनराशी खर्च गरिन्थ्यो। भर्साइल राजदरबार राजकोषको लुटपाटको साधन बनिरहेको थियो। अर्को तर्फ कर प्रणाली असन्तोषजनक थियो। विशेषाधिकारको कारण सम्पन्न वर्ग करबाट मुक्त थुए भने गरिब किसान जो आर्थिक दृष्टिले विपन्न थिए, एकमात्र करदाता उनीहरू थिए। यसप्रकार राजकोषको स्थिति अत्यन्त दयनीय भएको थियो। सरकार फ्रान्समा आय अनुसार व्याव निश्चित गर्नुको साटो व्यवको अनुसार आय निर्धारण गर्थ्यो। मे १७७६ मा, अर्थमन्त्री टुर्गोटलाई हटाइयो, र नेकरलाई, विदेशी,लाई आर्थिक जनरल बनाइयो। उनलाई आधिकारिक मन्त्री बनाउन मिल्दैनथ्यो किनभने उनी एक प्रोटेस्टेन्ट थिए।<ref name="Hib35">Hibbert, pp. 35, 36</ref> फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति हुनुमा फ्रान्सको जर्जर हुँदै गइरहेको आर्थिक कारण पनि थियो। मुलुक ऋणको भारले थिचिएको थियो। प्रत्येक वर्षको बजेट कैयौँ करोड घाटा भइ रहेको थियो। यो घाटा पूर्तिको लागि केवल दुईवटा उपाय थिए, नयाँ ऋण लिने या जनतामाथी थप कर लगाउने। सरकारलाई ॠण दिन जनताले पत्याउन छोडिसकेका थिए भने जनताहरू पहिला नै करको बोझले यसरी थिचिएका थिए कि नयाँ कर तिर्ने उनीहरूमा कुनै शक्ति थिएन।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} फ्रान्सको राज्य क्रान्ति हुनु अघि केही अर्थमन्त्रीले फ्रान्सको अर्थतन्त्र सुधारको विभिन्न प्रयास गरेका थिए, जस्तो टुर्गोट, नेकर, केलोन आदि । टुर्गोटले भू-स्वामीलाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहे तर सामन्तले यिनको विरोध गरेर रानीसँग यिनलाई हटाउन विन्ती गरे। राजा लुई सोर्हौं रानीको कुरा टाल्न सक्दैनथे परिणाम टुर्गोटलाई राजाले पदबाट हटाए। यिनी पछि नेकर नयाँ अर्थमन्त्री बने। यिनको जोड खर्च कम गर्ने कुरामा थियो। यिनले देशको आर्थिक अवस्था जनतामा प्रस्तुत गरे जसले गर्दा देशको आर्थिक अवस्था कती बिध्न नाजुक रहेछ भनेर पहिलो पटक जनताले थाहा पाए। यिनका खर्च कम गर्ने नीतिबाट खर्चालु र विलासी [[मारी अँतवानेत|रानी एन्टोनिएट]] प्रसन्न भइनन्। राजालाई दबाब दिएर नेकरलाई पदबाट हटाउन लगाइन्। {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} == दार्शनिकको भूमिका == फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिमा दार्शनिकहरूको भूमिकाको सन्दर्भमा दुई मत अगाडि आउँछ -एक, दार्शनिकहरूले क्रान्तिको परिस्थितिहरूको सिर्जना गरेर क्रान्ति उत्पन्न गरे र दोश्रो क्रान्तिको स्रोत त्यस समयको राष्ट्रिय जीवनको दोषमा तथा सरकारको भूलमा थियो र दार्शनिकहरूले क्रान्ति उत्पन्न गरेका थिएनन् । === मन्टेस्क्यु === [[शार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मन्टेस्क्यु]] (१६८९-१७५५ ई .) ले आफ्नो पुस्तक 'द स्पिरिट अफ लज' (The Spirit of Laws ) मा राजाको दैवी अधिकारको सिद्धान्तको खण्डन गरे र फ्रान्सेली राजनीतिक संस्थाको आलोचना गरे र त्यसको विकल्प पनि प्रस्तुत गरे। उनले "फ्रान्सेली सरकार निरकुंश सरकार छ किनकी फ्रान्समा कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका सबै शक्ति एकै व्यक्ति अर्थात् राजाको हातमा केन्द्रित छ ; त्यसकारण फ्रान्सका जनतालाई स्वतन्त्रता प्राप्त भएको छैन। " यसै सन्दर्भ मा उनले “[[शक्ति पृथकीकरण|शक्तिको पृथकीकरण]] ” को सिद्धान्त दिए जस अनुसार शासनको तीन प्रमुख अंग-कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका को अधिकार अलग-अलग हातमा हुनु पर्ने विचार राखेका थिए। उनले इंग्ल्याण्ड सरकारलाई आदर्श बताए{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} किनकी त्यहां [[संवैधानिक राजतन्त्र]] थियो जसमा त्यहां नागरिकलाई स्वतन्त्रता थियो। यस प्रकार मन्टेस्क्युले शक्तिको पृथकीकरणको माध्यमबाट फ्रान्सको निरंकुश राजव्यवस्था माथि प्रहार गरे। उसको यो विचार यती लोकप्रिय भयो कि 'द स्पिरिट अफ लज'को तीन वर्षमा छ संस्करण प्रकाशित भयो। === भोल्टेयर === [[भोल्टेयर]] ( १६९४ - १७७८ ई .) ले आफ्नो पुस्तक, "लेटर्स अन द इंगलिश" आदि, को माध्यमबाट ब्रिटेनमा प्रचलित उदार राजनीति, धर्म र विचारको स्वतन्त्रताको चित्रण गरे तथा पुरातन फ्रान्सेली व्यवस्थासँग तुलना गरे र फ्रान्समा व्याप्त बिकृती एवं कमजोरीको उल्लेख गरे। प्रतिबन्धित हुनुको बाबजुद यो पुस्तक बहुत लोकप्रिय भएको थियो । भोल्टेयरले चर्चको भ्रष्ट अचारण, असहिष्णुता, अन्याय, दमन र अत्याचारको विरोधमा लेखे । चर्चको भ्रष्टता माथी औंला उठाउदै उनले लेखे "अब कोही पनि ईसाइलाई बचाउन सकिदैन किनकी एक मात्र ईसाई थिए र उसलाई पनि सुलीमा चढाइयो।" उनले थप लेखे "कुख्यात एवं बदनाम चीजलाई खुट्टाले धसिदियौँ।" यो स्पष्ट रूपमा फ्रान्सको निरंकुश राजतन्त्र एवं चर्चको अत्याचारमाथि प्रहार थियो। भोल्टेयर इंग्ल्याण्डको [[संवैधानिक राजतन्त्र]]को अनुरूप फ्रान्समा पनि त्यसै अनुसारको शासन स्थापित गर्न चाहन्थे। उनले भनेका थिए "म सयौँ मुसाको स्थानमा एक सिंहको शासन मन पराउँछु ।" भोल्टेयरले क्रान्तिको कुरा गरेनन् तर वैचारिक स्वतन्त्रताको पृष्ठभूमि तयार गरे। उनले उच्च पादरीको विलासी जीवनको सक्दो विरोध र निन्दा गर्‍। अन्याय, शोषण, अत्याचारको, असमानता, अन्धविश्वासको विरोध गर्दा जेल पनि परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} === रूसो === [[चित्र:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|alt=Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|जिन ज्याक्स रुसो]] [[जँ-जाक रूसो|रूसो]]ले आफ्नो पुस्तक “एमिली”, “सोशल कन्ट्रयाक्ट” र “रूसोनी”को माध्यमद्वारा मनुष्यको स्वतन्त्रताको कुरा उठाए। उनको भनाइ थियो कि "मनुष्य स्वतन्त्र जन्मन्छ र सर्वत्र जन्जिरमा बाधिन्छ। यी जन्जिरबाट मुक्ति पाउनको लागि एक मात्र तरिका छ कि हामी प्राकृतिक आदिम अवस्था व्यवस्थामा फर्कौ। रूसोले बताए की कि सामूहिक इच्छाबाट बनेको राज्यको यो अनिवार्य तथा सार्वभौम कर्तव्य हो कि यो सम्पूर्ण समाजको सर्वोपरि मान्य हुने कार्य संचालित गरोस्। जो जसलाई कार्यपालिका शक्ति सुम्पिएको छ; उनीहरू जनताको स्वामी होईनन्, उनको कार्यकारी हो र उनका कर्तव्य जनताको आज्ञाको पालन गर्नु हो।" यस प्रकार उसलाई दृढ विश्वास थियो कि सर्वोपरि सत्ता जनताको हातमा हुन आवश्यक छ, कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको हातमा होईन। सार्वभौम सत्ता जनताको इच्छामा निहित हुन्छ जसलाई “जन इच्छा” (General Wills ) भनियो । रूसोले क्रान्तिको कुरा गरेका थिएनन् तर सबै व्यक्तिलाई स्वतन्त्र एवं समान माने र क्रान्तिको "स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व" नारा उनको विचारबाट नै प्रभावित थियो। नेपोलियनले उनको महत्त्वको स्वीकार गर्दै भनेका छन् कि "यदि रूसो नभएका भए फ्रान्समा क्रान्ति हुँदैनथयो। रूसोको "सोसल कन्ट्र्याक्ट" को लोकप्रियता को अनुमान यस कुराबाट लगाउन सकिन्छ कि एक वर्षमा यसको १३ संस्करण प्रकाशित भएको थियो। === दिदेरो === दिदेरो आफ्नो वाक्शक्ती र लेखनशक्तिको कारण प्रसिद्ध मानिन्छन्। यिनले सम्पादन गरेको इन्साइक्लोपेडियामा [[दासप्रथा]], शासनको भ्रष्टता, निरंकुश शासन, [[सामन्तवाद|सामन्तप्रथा]], समाजका विभिन्न वर्ग तथा फौजदारी कानुन बारे लेखिएको थियो जुन पुस्तक फ्रान्समा बहुत रुचाइयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=16}} === क्वेस्ने === क्वेस्ने अर्थशास्त्री थिए । यिनी फ्रान्सको तत्कालीन अर्थ व्यवस्था परिवर्तन चाहन्थे । === हेलिभेरास === == घटना क्रम == === सङ्कट === [[फ्रान्स]]को इतिहासमा नै सबैभन्दा संकट सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि खडेरी पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै आर्थिक मन्दी आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । अनिकाल र मूल्य वृद्धिका कारण सर्वसाधारण जनता संकटग्रस्त जीवन विताउन वाध्य हुनु नै उक्त क्रान्तिका लागि महत्त्वपूर्ण आधार बन्यो । स्टेट जनरलका कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्गहरू पनि सामान्य जनताका प्रतिनिधि जस्तै राजतन्त्र विरुद्ध आक्रोसित बन्दै जानु नै राजतन्त्रको अवशान हुने अर्को मुख्य कारण थियो । अर्कोतर्फ सामान्य जनताको प्रतिनिधि भने पूरै आक्रोशित थिए । [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले करिव १ सय ५० वर्ष पश्चात बढ्दो आर्थिक संकट समाधान गर्नको लागि भर्साइल स्टेट जनरलको बैठक बोलाउन वाध्य भए ।{{sfn|Doyle|1990|p=93}} === स्टेट जनरल बैठक === [[चित्र:Estatesgeneral.jpg|thumb|भर्साइलमा स्टेट जनरल बैठक ५ मे १७८९]] स्टेट जनरलको स्थापना राजा फिलिपद्वारा सन् १३०४ मा भएको थियो । सन् १६१४ सम्म यसको अधिवेशन नियमित जस्तो भइरहेको थियो, तर १७५ वर्षदेखी भने कुनै अधिवेशन भएको थिएन । निर्वाचन १७८९ को बसन्त ऋतुमा भयो। साधारण वर्गको लागि मतदानको योग्यता भनेको फ्रान्समा जन्मेको वा वंशज नागरिक पुरुष; उमेर २५ वर्ष वा सो भन्दा बढी, जो मतदान हुने स्थानमा बसोबास गरेको र कर तिर्ने गरेको थिए। स्टेट जनरलमा कुलीन वर्गका २९१, उच्च पादरी वर्गका ३०३ र साधारण वर्गका ६१० गरी १२०१ प्रतिनिधि थिए । साधारण वर्गको प्रतिनिधित्व दोब्बर गरी ६१० पुर्याइएको थियो जसले ९५ % जनसंख्याको प्रतिनिधित्व गर्दथ्यो; ती मध्ये आधा सुशिक्षित वकिल तथा स्थानीय अधिकारी थिए; करिब एक तिहाइ उद्योग व्यापार व्यवसाय मा सम्बद्ध थिए भने ५१ जना धनी जमिनदारहरू थिए । <ref>Doyle, '' The Oxford History of the French Revolution'' (1989) pp. 99–101</ref><ref>Albert Soboul, ''The French Revolution 1787–1799'' (1975) pp. 127–29.</ref> स्टेट जनरलमा तीन सदनहरु थिए जसमा कुलीन वर्ग, उच्च पादरी वर्ग र साधारण वर्ग थिए । हरेक सदन बराबर एक मत मान्ने गरिन्थ्यो र जुनसुकै प्रस्ताव दुई मत भएपछी पारित हुन्थ्यो तर यहाँ साधारण वर्गले जनताको भलाईको लागि लिएर जाने जुनसुकै प्रस्ताव पनि कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्ग मिलेर त्यसलाई असफल पारिदिन्थे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=17}} राजाले भर्साइल स्टेट जनरलका ३ वटै तप्का कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्ग र सामान्य जनाताका प्रतिनिधीहरूसँग "राष्ट्रको आर्थिक संकटको समाधान गर्ने उपाय खोज्न चाहन्थे। उनको उक्त भर्साइल स्टेट जनरलका बैठकमा प्रस्तावित एजेण्डाहरु मध्यको प्रमुख एजेण्डा राष्ट्रमाथिको बढेको ऋणलाई कसरी चुक्ता गर्ने ? र अर्थ व्यवस्था कसरी सुदृढ गर्ने ?" भन्ने थियो। उक्त वैठकमा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु नै लगभग एघार सयको संख्यामा भएकाले उक्त आर्थिक संकटका विरुद्ध, राजा विरुद्ध बढी नै आक्रोशित भए। सामान्य जनताका वकिल र वुद्धिजीवी प्रतिनिधिहरूले राजाका विरुद्ध विभिन्न आरोप लगाउँदै जनताका आवाज उठाएका थिए। ४ मे १७८९ मा सुरु भएको स्टेट जनरलको बैठकमा लगभग २ महिना बहस भएको थियो । यो अधिवेशन नै क्रान्तिको आमन्त्रण भयो । साधारण वर्गका प्रतिनिधिले स्टेट्स जनरलका सम्पूर्ण प्रतिनिधिको बैठक बेग्ला बेग्लै नगरी संयुक्त रूपमा एकै सभा भवनमा गरिनु पर्ने र संयुक्त प्रतिनिधिको बहुमतद्वारा कुनै पनि निर्णय पारित गर्नु पर्ने कुरामा जोड दिए किनकी यसले मान्यता पाउनासाथ स्टेट्स् जनरलमा उनीहरूको बहुमत हुने थियो। यसको खतरा प्रथम र द्वितीय वर्गका कुलीन र पादरी वर्गलाई राम्रोसँगले थाहा थियो, त्यसैले उनीहरूले यो कुराको कडा विरोध गरे । र पहिला झैं तीन सदनमा दुई सदनको मत पाएर प्रस्ताव पास गर्ने कुरामा जोड दिन थाले । लगभग महिना दिन सम्म यसको बारेमा छलफल भयो )। जून ३ मा पादरीवर्गका तीन सदस्य साधारण वर्गमा मिल्न गए र साधरण वर्गका प्रतिनिधिहरूले १७ जून १७८९ मा राष्ट्रिय सभा (National Assembly)को निर्माण गर्ने घोषणा गरे । जुन अत्याधिक मतले पास भयो । उनीहरूको राष्ट्रिय सभाको स्थापना गरेर फ्रान्समा सुधारका कार्यक्रम ल्याउने घोषणा भयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=18}} === टेनिस कोर्टको सपथ === [[चित्र:Le_Serment_du_Jeu_de_paume.jpg|alt=|left|thumb|टेनिस कोर्टको हलमा सपथ (ज्याक्स- लुइस डेभिडद्वारा चित्रित)]] सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले लगभग ९६ प्रतिशत स्थान ओगटेकोले जनताको एजेण्डालाई बहुमतद्धारा पारित गर्न चाहन्थे । २० जूनमा राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू बैठक गर्नको लागि सभा भवनतिर गए तर त्यहाँ ढोकामा ताल्चा लगाइएको थियो र सिपाहीहरू पहरा दिइरहेका थिए। त्यो सभा गर्न नदिने योजनाको परिणाम थियो। सभाघर नजिकै टेनिसकोर्ट थियो। सामान्य जनताका निस्काशित प्रतिनिधिहरूले एउटा टेनिस कोर्टको हलमा बैठक सञ्चालन गर्न वाध्य भए। साधारण वर्गका ५७७ जना मध्ये ५७६ सदस्य त्यहाँ उपस्थित थिए। बेलीको अध्यक्षतामा त्यहाँ एउटा सभा भयो र मोनियरले एउटा सपथको प्रस्ताव राखे। उक्त बैठकमा फ्रान्सको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक क्रान्ति गरी नयाँ संविधान जारी नगरेसम्म पछि नहट्ने सपथ खाए।<ref>{{Cite book|title=Proceedings of the Bunker Hilll Monument Association at the annual meeting|first=Marshall Putnam|last=Thompson|chapter=The Fifth Musketeer: The Marquis de la Fayette|url=https://books.google.com/books?id=qbvW7zpvRg8C|page=50|year=1914|accessdate=10 February 2011}}</ref> सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूको क्रान्तिकारी निर्णय थाहा पाएपछि लुई १६ औँ राजाले उनीहरू विरुद्ध कडा कारवाही गर्ने चुनौतिपूर्ण धम्की दिए। त्यसको बदलामा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले राजालाई त्यस्तै धम्की दिँदै भने कि “संगिनको धारबाट सक्छौ भने हामीलाई हटाउ” । उक्त धम्की पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] डराए। अब राजाको केहि उपाय चलेन र उनले राष्ट्रिय सभालाई मान्यता प्रदान गरे र सबै वर्गका प्रतिनिधिहरु मिलेर कुनै पनि निर्णय बहुमतले गर्ने घोषणा गरे। राष्ट्रिय सभाले मान्यता पाएपछी साधारण वर्गका प्रतिनिधिको शक्ति बढ्यो किनकी उनीहरू बहुमतमा थिए।   === अर्थमन्त्री नेकरको बर्खास्त === [[चित्र:Necker,_Jacques_-_Duplessis.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री / अर्थमन्त्री नेकर]] यसपछि साधारण वर्गका प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रिय सभामा प्रस्ताव पास गरेर विशेषाधिकार खत्तम पार्ने र उनीहरूमाथी पनि कर लगाउने योजना गर्न थाले । यो योजना बुझेपछी विशेषाधिकार वर्गका प्रतिनिधिहरूले रानी एन्टोनिएट, राजाका भाइ काउण्ट आर्तोसद्वारा राजालाई दबाब दिएर राष्ट्रिय सभा भङ्ग गर्ने र क्रान्तिकारीलाई दमन गर्न विदेशी सैनिकको सहयोग लिने कुरामा सहमत गराए । राजाले पनि जुलाई १७८९ मा पेरिस र भर्साइलमा स्वीस र प्रसियन सेना सैनिक डफ्फा तैनाथ गराए । राजाको यो कदमको विरोध गर्दै साधारण वर्गका राष्ट्रिय सभाका प्रतिनिधिले विदेशी सैनिक हटाउन अनुरोध गरे । तर उनीहरूको कुराको सुनुवाई हुनु त कता हो कता कुलीन र पादरीलाई पनि करको दायरामा ल्याएर राज्यको अर्थव्यवस्था ठीक पार्नुपर्छ भन्ने अर्थमन्त्री नेकरलाई पदबाट हटाए । [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले आफ्नो प्रधानमन्त्री नेकरलाई ती सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु विरुद्ध कारवाही गर्नु भनी आदेश दिए । राजाको आदेश नेकरले कार्यान्वयन गर्न नसकेपछि ११ जुलाई १७८९ मा उनलाई मन्त्रीवाट नै बर्खास्त गरेका थिए।<ref>Schama 2004, p. 317</ref> === सङ्घर्ष === ==== पेरिसमा जनविद्रोह ==== पेरिसमा भोका नाङ्गा मानिसहरू सहित विशाल जनसमूहको भीड जम्मा भएको थियो । सर्वसाधारण प्रति सहानुभूति राख्दै विशेषाधिकारवालालाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहाने अर्थमन्त्री नेकरलाई राजाले पदच्यूत गरेको समाचार पुगेपछी पेरिसमा रहेको जनसूहमा उत्तेजना फैलियो । १२ जुलाई १७८९ मा पेरिसको एउटा सरकारी बगैंचामा भेला भएको भीडलाई एक पत्रिका सम्पादक कोमाइलले चिच्याउदै -"छिटो गरौं भाइ हो, अब एक क्षण पनि नष्ट गर्नु हुन्न । राजाले हाम्रा प्रिय अर्थमन्त्री नेकरलाई पदच्यूत गरे । उनको यो पदच्यूत देशभक्तहरूको लागि खतराको घण्टी हो । अब जर्मन तथा स्वीस सैनिकहरूले हामीलाई मार्नेछन् । अब हामी सँग एउटामात्र बाटो छ, त्यो हो हतियार उठाउनु । अब हामी हतियार उठाउँ । हतियारबाट सुसज्जित भएर मात्र हामी आफ्नो र आफ्ना प्रतिनिधिको रक्षा गर्न सक्दछौं । " यो भाषणले भीड झनै उत्तेजित भयो। मानिसहरु नारा लगाएर कुलीन र पादरीका घरमा पसेर लुटपाट गर्दै र हतियार भेला पार्दै पेरिसका सडकमा घुम्न थाले। १८ जुलाई सम्ममा यो भीडले २ तोप, ३२,००० बन्दुक ५२००० भाला र अरु थुप्रै स-साना हतियार भेला पार्यो ।<ref>Schama 2004, p. 331</ref> ==== बेस्टाइल कब्जा ==== [[चित्र:Prise_de_la_Bastille,_H._Jannin,_Musée_de_la_Ré&volution_française_-_Vizille.jpg|thumb|बेस्टाइल किल्ला कब्जा गर्ने क्रममा झडप]] यसपछी हतियार भेला गर्ने भोक जागेको यो भीड १४ जुलाईमा बेस्टाइलको किल्लातिर गयो, जुन पेरिसबाट तीन माइल टाढा थियो । यो किल्लामा राजनैतिक बन्दी थिए जसलाई राजाले बिनाकारण थुनेर राखेका थिए । बेस्टाइललाई जनसमूहले घेरेपछी भीषण भिडन्त भयो । बेस्टाइल किल्लाका गभर्नर डि लानी थिए । डि लानीले आफ्नो गोलाबारुद सकिएपछी आत्मसमर्पण गरे तर डि लानी र उनका सैनिक जनताद्वारा मारिए । बेस्टाइलको किल्ला ध्वस्त गरेर राजबन्दीलाई मुक्त गरियो।<ref>Schama 2004, p. 344</ref> बेस्टाइलको पतन एक युगान्तकारी घटना थियो जुन निरंकुशताको पतन एवं जनताको विजयको प्रतीक थियो। वास्तवमा यो क्रान्तिको उद्घोष थियो र यसकारण फ्रान्समा १४ जुलाई लाई स्वतन्त्रता दिवसको रूपमा मनाइन्छ। राजा र जनताका बीचमा यस क्रममा नै सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा भिषण सङ्घर्ष भयो। राजा उक्त सङ्घर्षमा पराजित हुदै जान थाले पछि वर्खास्त गरिएका प्रधानमन्त्रीलाई पुनःस्थापना गर्दै जनता समक्ष माफी माग्दै उक्त क्रान्तिलाई मान्यता दिन वाध्य भए। कुलिन वर्ग र पादरी वर्गका प्रतिनिधिहरूले समेत जनताका प्रतिनिधिहरूलाई समर्थन गर्न वाध्य भएका थिए। उक्त क्रान्ति मार्फत राजतन्त्र समाप्त भयो र केही समय पछि राजालाई माफ माग्न लगाएर संवैधानिक राजाको रूपमा पुनःस्थापना गराए। सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा विभिन्न कम्युन निर्माण गरिए र उक्त कम्युनहरूको एउटा छाता सङ्गठन फेडेरेसन बनाइयो। == संविधान == [[चित्र:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|thumb|'''२६ अगस्डिट १७८९ को क्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन.''' ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}}) ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen of 26 August 1789'''’|links=no}})]] उक्त क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ प्रत्येक नागरिकहरूको मुखबाट कठस्त सुनिन्थ्यो । ‘यहाँबाट स्वतन्त्र धर्तीको सुरुवात हुन्छ’ भन्ने नारा देशका विभिन्न भागहरूमा टाँगिएको थियो । क्रान्ति पछिको निर्मित संविधानमा लेखिएको वाक्याशं ‘'''डिक्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन''' ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}}) ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen'''’|links=no}}) झनै चर्चित थियो । सबै नागरिक जन्मले बराबर हुन्छन्, अधिकार सबैका लागि बराबर हुन्छ । [[चित्र:Execution_of_Louis_XVI.jpg|alt=|left|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]लाई मृत्युदण्ड]] उक्त संविधानमा फ्रान्सका राजा एउटा सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रको केवल सेवक हो भन्ने कुरा उल्लेख गरिएका कारण फ्रान्स एउटा सार्वभौम स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा रुपान्तरण हुन पुग्यो । क्रान्ति पछिको क्रान्तिकारी सरकारले भू–कर, व्यक्तिगत सम्पति माथिको कर, उद्योग तथा व्यापारका लागि लाइसेन्स आदि जस्ता कदम अगाडि सार्दै जनताका कामहरु अगाडि बढाउँदै लगे। यस क्रममा नै संविधान अन्तर्गत रहेका राजाले जनताका प्रतिनिधिहरु र तीनका कार्यक्रमहरूमा षड्यन्त्र गर्न थाले पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] राजालाई अन्ततः मृत्युदण्ड नै दिनु पर्यो । == क्रान्तिको विभिन्न चरणहरू == <nowiki>'''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति'''</nowiki> विभिन्न चरण हुदै गयो । अध्ययनको सुविधाको दृष्टिले क्रान्तिलाई निम्नलिखित चार चरणमा विभाजन गरेर हेर्न सकिन्छ। {| class="wikitable" |+ !चरण !समय अवधि !शासन व्यवस्था |- |प्रथम चरण |१७८९-१७९२ ई. |संवैधानिक राजतन्त्रको समय |- |द्वितीय चरण |१७९२-१७९४ ई |उग्र गणतन्त्रवादको समय |- |तृतीय चरण |१७९४-१७९९ ई. |उदार गणतन्त्रवादको चरण |- |चतुर्थ चरण |१७९९-१८१४ ई. |तानाशाही एवं साम्राज्यवादी समय |} === प्रथम चरण: संवैधानिक राजतन्त्रको समय (१७८९-१७९२) === यस चरणमा पेरिसको भीडले बेस्टाइल किल्ला कब्जा नियन्त्रण स्थापित गर्‍यो। यस प्रकार क्रान्तिको शुरूआत भयो । वस्तुतः बेस्टाइल किला निरंकुशता एवं अत्याचारको प्रतीक थियो र यसको पतनबाट पुरातन व्यवस्थालाई गहिरो चुनौती आयो। यस घटनाको प्रभाव फ्रान्सको ग्रामीण क्षेत्रमा पनि पर्यो र ग्रामीण क्षेत्रमा सामन्ती कर सम्बन्धी अभिलेखहरूलाई आगो लगाइयो, जलाइयो। जनताको यस कारबाहीको राष्ट्रिय सभामा पनि गहिरो असर पर्यो। अतः ४ अगस्ट १७८९ रात भर चलेको राष्ट्रिय सभाको अधिवेशनले कानून निर्माण गरी सबै प्रकारको विशेषाधिकारहरू समाप्त गर्‍यो। राष्ट्रिय सभाको महत्त्वपूर्ण कार्य- एक संविधान निर्माण गर्नु थियो। अतः राष्ट्रिय सभालाई नै संविधान सभा भनियो र २६ अगस्ट १७८९ मा संविधान सभाले मानवाधिकारको घोषणा भयो । ==== मानवाधिकारको सीमा ==== संविधान सभाले आफ्नो आदर्श तथा उद्देश्यको रूपमा मानवाधिकारको घोषणा गर्‍यो। यस घोषणामा समानताको सिद्धान्तलाई बल दिइयो "सबै मनुष्य समान रूपमा पैदा हुन्छन्, अतः सबैलाई समान अधिकार मिल्नुपर्छ।" भन्ने उल्लेख थियो। यी अधिकारहरूमा स्वतन्त्रता, सम्पत्ति सुरक्षा तथा अत्याचारको विरोध गर्ने अधिकार आदि थिए। यस प्रकार संविधान सभाले आधारभूत सिद्धान्त, स्वतन्त्रता, समानता र जनताको प्रभुत्वको घोषणा गर्‍यो। सम्पत्ति अधिकारलाई घोषणा पत्रमा पटकपटक दोहोर्याइयो। यस अधिकारबाट कसैलाई बञ्चित गर्न सकिदैन थियो। ==== चर्चमाथि नियन्त्रण ==== राष्ट्रिय संविधान सभाले चर्चको सम्पत्ति जफत गर्‍यो र जनतामाथी चर्चको नियन्त्रण कम गर्ने प्रयास गर्‍यो । यस सन्दर्भमा चर्चलाई राज्यको अधीनमा ल्याइयो र चर्चलाई रोमको पोपको प्रभावबाट मुक्त गरी राष्ट्रिय चर्चको रूपमा स्थापित गरियो । राज्य प्रति पादरिको वफादारी सुरक्षित गर्नको लागि "सिभिल कन्स्टिच्युसन अफ क्लर्जी" बनाइयो। जसअनुसार पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गर्नु पर्थ्यो र जनताद्वारा चुनिन पर्थ्यो। पोप र केहि पादरिहरूले यस कदमको  विरोध गरे । जुन पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गरे उनीहरूलाई “ज्यूरर” भनिन्थ्यो भने शपथ नलिनेलाई “नन- ज्यूरर” भनिन्थ्यो । यस कानुनबाट क्रान्तिको विरूद्धमा एक माहोल सिर्जना हुन थल्यो किनभने अहिलेसम्म साना पादरिहरूले क्रान्तिको समर्थन गरेका थिए । अब उनीहरू यसबाट अलग भए र केहि पादरी देश छोडेर विदेश गए र त्यहाँ युरोपमा क्रान्तिको विरूद्ध प्रचार-प्रसार गर्न थाले । ==== संविधान निर्माण ==== राष्ट्रिय संविधान सभाले फ्रान्सको लागि लिखित संविधान बनायो र यस संविधानलाई  १७९१मा  लुई सोह्रौले आफ्नो स्वीकृति दिए । संविधानमा दुई वटा कुराहरु महत्त्वका साथ लेखिएको थियो * एक, राज्यको सार्वभौम शक्ति जनतामा निहित छ * दोश्रो, शक्तिको पृथकिकरण राज्य एवं जनताको हित हुनेछ ।{{sfn|Schama|1989|pp=527-529}} यद्यपि शासन प्रणाली राजतन्त्रात्मक नै रह्यो तथापी राजाको अधिकारहरु सीमित गरिएका थिए। अब राजा कानुन निर्माता रहेनन् । राजालाई कुनै देशसँग  युद्ध वा सन्धि गर्ने अधिकार थिएन । कानून बनाउने अधिकार एक व्यवस्थापिका सभालाई दिइयो र उक्त सभाको सदस्य संख्या ७४५ थियो। व्यवस्थापिका सदस्य निर्वाचनको लागि नागरिकहरूलाई सक्रिय र निष्क्रय दुइ भागमा विभाजन गरियो र मताधिकार केवल सक्रिय नागरिकलाई दिइयो। सक्रिय नागरिक २५ वर्ष भन्दा अधिक आयुको नागरिक थिए जो राज्यलाई तीन दिनको आय बराबरको प्रत्यक्ष कर तिर्थे जबकि निष्क्रिय नागरिकमा गरिबहरु थिए । राष्ट्रिय सभाले फ्रान्सको प्रशासनिक संरचनामा व्यापक परिवर्तन गर्‍यो । प्राचीन प्रान्तलाई हटाएर सम्पूर्ण देशलाई ८३ डिपार्टमेन्ट (Departmants) मा विभक्ति गरियो । यी डिपार्टमेन्टहरूलाई Cantan र Commune मा विभाजन गरियो । प्रत्येक ईकाईको शासनको लागि निर्वाचन परिषद् हुन्थ्यो जसको चुनाव सक्रिय नागरिक गर्थे । यस प्रकार स्थानीय स्तर देखी केन्द्रीय स्तर सम्म पुरै राज्य व्यवस्था बुर्जआ वर्गमा आयो । === द्वितीय चरण: पहिलो गणतन्त्र (१७९२-१७९४) === अगस्टको अन्त्यतिर, नेशनल कन्भेन्सन (राष्ट्रिय सम्मेलन)को लागि चुनाव भयो। मताधिकारमा प्रतिबन्धका कारण १७९१ मा ४० लाखको तुलनामा खसालिएको मत संख्या ३३ लाखमा झर्यो।{{Sfn|Crook|1996|p=94}} राष्ट्रिय सभा भंग भए पश्चात् सन् १७९१ मा ७४५ सदस्यीय व्यवस्थापिका सभा (Legislative Assembly) अस्तित्वमा आयो ।{{sfn|Crook|1996|p=94}} यस व्यवस्थापिका सभामा सभामुख /अध्यक्षको दाहिने हात तिर बस्नेलाई 'दक्षिणपन्थी' भनियो । उनीहरू अनुदार एवं राजतन्त्रको समर्थक थिए जबकि वायाँ तिर बस्नेलाई  'वामपन्थी' भनियो र यस समुह मूल परिवर्तनवादिहरु (Redicals) थियो जो उग्र र क्रान्तिकारी थिए । रेडिकल्स पनि दुई वर्गमा विभाजित थिए - [[जिरोन्दिस्ट]] र [[ज्याकोबियन]]। यसैबीच फ्रान्सको क्रान्तिको भय युरोपका अन्य देशहरूमा समेत फैलन लाग्यो। जो पादरी एवं कुलीन वर्ग फ्रान्सबाट भागेर युरोपका अन्य क्षेत्रहरूमा पुगेका थिए उनिहरूले क्रान्तिको विरूद्ध भावना फैलाए। अर्को तर्फ फ्रान्सका क्रान्तिकारी अन्य देशमा पनि क्रान्तिकारी सिद्धान्तको प्रचार-प्रसार गर्न चाहन्थे। फलतः युरोपका अन्य राजा सशंकित भए। परिणामस्वरूप क्रान्तिकारी फ्रान्स र युरोपका अन्य देशहरू सङ्ग आपसी सम्बन्ध चिसो भयो । आस्ट्रियाले क्रान्तिकारीहरूले आग्रह गर्दा गर्दै पनि फ्रान्सको राजतन्त्र समर्थक शरणार्थीहरूलाई शरण दियो । अतः व्यवस्थापिका सभाले अप्रिल १७९२ ई मा अस्ट्रिया विरूद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो, किन्तु फ्रान्सको सेना नराम्रो सँग पराजित भयो । यस पराजयले  फ्रान्सको जनतालाई विश्वास भयो कि राजाले अष्ट्रियालाई फ्रान्सको सैन्य शक्ति र सुरक्षाको सबै भेद बताइदिए । अतः राजा प्रति जनताको रवैया उग्र भयो। यो स्थितिमा फ्रान्सेली राजतन्त्रको समर्थनमा प्रसा र आस्ट्रियाले चेतावनी दिदै घोषणा गरे कि "फ्रान्सको जनता राजाको आज्ञा पालन गरुन् अन्यथा हामी उनीहरू विरूद्ध कारवाही गर्छौ।" यस प्रकार फ्रान्सको क्रान्तिले युरोपमा युद्धको स्थिति उत्पन्न गर्‍यो । यस घोषणाबाट फ्रान्सका जनता झनै उग्र भए र जनाताले राजालाई घेरे। राजा भागेर व्यवस्थापिका सभाको शरणमा पुगे। अब व्यवस्थापिका सभा भंग गर्ने ; पुनः चुनाव गर्ने, नयाँ व्यवस्थापिका सभा बनाउने र राजतन्त्रको भविष्यमाथि आफ्नो  निर्णय दिने बहस चल्न थाल्यो। यसैको साथ व्यवस्थापिका सभा समाप्त गरियो र वयस्क मताधिकारको आधार परमा राष्ट्रिय कन्भेन्सनको गठन भयो । ==== नेशनल कन्भेन्सन ==== २१ सेप्टेम्बर १७९२ मा नेशनल कन्भेन्सनको प्रथम अधिवेशन भयो। यसमा ज्याकोबियन एवं जिरोन्दिस्त दल प्रमुख थिए। ज्याकोबियन अनुशासित र संगठित थिए। पेरिसको भीडमाथी यिनको प्रभाव थिए। यसमा प्रमुख नेता - दांते, [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|रबस्पियर]], हीटर आदि थिए। अर्को तर्फ जिरोन्दिस्त थिए - उनीहरू शिक्षित र सुसंस्कृत थिए। उनीहरूमा किताबी ज्ञान अधिक थियो। फलतः उनीहरू  व्यावहारिक राजनीतिज्ञ बन्न सकेनन्। प्रमुख नेताहरूमा - इस्नार, म्याडम रोलां, ब्रिसो आदि थिए। यो दुबै समुह गणतन्त्रको हिमायती थिए, विदेशी शक्तिहरु विरूद्ध युद्धको समर्थन गर्थे। अन्तर केवल पर्टिको स्वरूपको थियो। वस्तुतः जिरोन्दिस्तहरूले फ्रान्समा उदारवादी स्थान ग्रहण गरे। उनीहरू "क्रान्ति निकै अगडी गैसक्यो र यसको अन्त हुनुपर्छ।" भन्ने मान्थे। उनीहरू र अधिक सामाजिक समानताको विरूद्ध थिए। उनीहरू समानाताअको साटो स्वतन्त्रतामा अधिक जोड दिन्थे। उता ज्याकोबियनहरु समानता माथि अधिक जोड दिन्थे तथा निम्न वर्गप्रति सद्भावपूर्ण व्यबहार गर्थे। '''नेशनल कन्भेन्सनको कठिनाइ''' नेशनल कन्भेन्सनको सामु तीन प्रमुख समस्याहरु थिए- विदेशी आक्रमण, राजाको उपस्थिती र गृहयुद्ध। सेप्टेम्बर १७९२ मा फ्रान्स्सेली सेनाले बेल्जियममाथी अधिकार कायम गर्‍यो र दक्षिणमा निस र सेवय पनि फ्रान्सको अधिकारमा आयो । यी विजयबाट हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशा र इंग्ल्याण्ड डराए । क्रान्तिकारिहरूले १७९२ मा घोषणा गर्‍यो कि " फ्रान्सको गणतन्त्र स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको भावनामा आधारित छ र यी भावनाहरूको प्रचार- प्रसार गर्नु उनीहरू आफ्नो कर्तव्य सम्झन्छन्। फ्रान्स जुन जुन क्षेत्रमा आधिपत्य कायम गरे त्यहाँ क्रान्तिकारी सिद्धान्त लागू गर्नेछ र पादरी र कुलीनहरूको  सम्पत्ति जफत गरिनेछ र जो सुकैले विरोध गर्छ उसलाई क्रान्तिको शत्रु मानिनेछ ।" यस घोषणाबाट युरोपको निरंकुश राजतन्त्री देशहरू भयभीत भए र अब फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सको नभएर पुरै युरोपको भयो। अतः युरोपीय देश क्रान्तिको प्रचार-प्रसार रोक्न एकजूट भए र इंल्यान्ड, हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशाको एक गुट फ्रान्सको विरूद्ध निर्माण भयो। यस गुटले कयौँ युद्धक्षेत्रमा फ्रान्सलाई पराजित गर्‍यो। फलतः विदेशी युद्धमा फ्रान्सको पराजय नेशनल कन्भेन्सन समक्ष एक मुख्य समस्या बन्यो। नेशनल कन्भेन्सनले एक प्रस्ताव पारित गरेर राजतन्त्र समाप्त गर्‍यो र गणतन्त्र स्थापना गर्‍यो। राजामाथी देशद्रोहको मुद्धा चलाइयो र मृत्युदण्डको सजाय दिइयो। राजाको मृत्युदण्डको सवालामा जिरोन्दिस्तहरूको नीति स्पष्ट थिएन। उनीहरू राजतन्त्रको विरोधी त थिए तर मृत्युदण्डको सवालामा [[जनमत सङ्ग्रह]]को कुरा गरिरहेका थिए। यस विपरीत ज्याकोबियन्सको यो मत थियो कि "राजाको देशद्रोह सिद्ध भैसक्यो। अतः उनलाई मृत्युदण्ड तत्काल दिनुपर्छ ।" अन्ततः २१ जनवरी १७९३ मा लुई १६औँ लाई फाँसी दिइयो । ====आतंकको राज्य ==== {{main|आतंकको राज्य}} [[चित्र:Robespierre.jpg|alt=Robespierre.jpg|left|thumb|म्याक्समिलन रबस्पियर]] नेशनल कन्भेन्सनको सामु ज्याकोबियन र जिरोन्दिस्तहरूको बीच सङ्घर्षको समस्या पनि देखा पर्‍यो। वस्तुतः युद्धको कारण फ्रान्स आर्थिक संकटबाट गुज्रिनु पर्‍यो, मुल्यवृद्धी बढ्यो जसबाट कन्भेन्सनले राहत दिनको लागि विधान बनायो, धनीसंग कर उठाउने नियम बनाइयो । यी कदमहरु जिरोन्दिस्तहरूले विरोध गरे। जब ज्याकोबियनाहरूले पेरिसको भीड र कम्यूनको सहायताले कन्भेन्सनमाथी आक्रमण गरी सत्ता कब्जा गरे र जिरोन्दिस्तहरूलाई गिरफ्तार गरी आतंकको राज्य ({{lang-fr|la Terreur|link=no}} / {{lang-en|reign of terror|link=no}}) को स्थापना भयो। अभिलेख दस्तावेज अनुसार, सेप्टेम्बर १७९३ देखि जुलाई १७९४ मा, करिब १६,६०० व्यक्तिलाई क्रान्ति विरोधी गतिबिधी गरेको आरोपमा [[मृत्युदण्ड]] दिइयो; ४०,००० लाई बिना कुनै पुर्पक्ष वा सुनुवाई मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Gough|1998|p=77}} 'आतंकको राज्य' स्थापनाको साथ फ्रान्स फेरी एक पटक पुनः अव्यवस्थाको शिकार भयो। [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|म्याक्समिलन रबस्पियर]]को नेतृत्वमा यसको स्थापना भएको थियो । यसमा क्रान्तिकारी, जनसुरक्षाको स्थापना गरिएको थियो र जो कोहीले ज्याकाबिन्सको विरूद्ध काम गर्थ्यो उसलाई मृत्युदण्डको सजाय दिइन्थ्यो। रबस्पियर रूसोको विचारधाराबाट निकै प्रभावित थिए। जस अनुसार “सामान्य इच्छा” (जनरल विल) नै सार्वभौमिक इच्छा हो। रबस्पियरले सत्तामा नियन्त्रण राख्नको लागि विरोधीहरूलाई “जिलेटिन/ [[गियोतिन|गिलेटिन]]” (फाँसी)मा शीर छेदन गरे। अतः सबै व्यक्ति आफ्नो जीवनको आयु कती होला भनेर सशंकित रहन्थे। १७९३ मा एउटा प्रस्ताव पास गरेर जेकोबिनद्वारा जिरोन्दिस्टका नेतालाई कन्भेन्सनबाट निकालिएको थियो जसको दक्षिण फ्रान्समा भयङ्कर विरोध भयो तर त्यसलाई क्रुरतापुर्वक दवाइयो। यस्तै लिऔं  शहरका बासिन्दाले विद्रोह गर्दा कन्भेन्सनले यसको पनि कठोरतापूर्वक दमन गर्‍यो। यो दमनमा विशाल सैनिक शक्तिको प्रयोग गरियो । सामन्तका घरहरु नष्ट गरिए । ३,५०० भन्दा बढी समाइए र लगभग २,००० जनालाई मारियो । [[चित्र:Robespierre_exécutant_le_bourreau.jpg|thumb|रबस्पियरले [[गियोतिन|जिलेटिन]]मा शीर छेदन गरी मृत्युदण्ड दिएको व्यङ्ग्यचित्र]] '''बेन्दी''' जिरोन्दिस्ट दल तथा राजतन्त्रवादीहरूको आँखाडा थियो। यो शहरका बासिन्दाले गणतन्त्रविरुद्ध विद्रोह गरे। यहाँ कन्भेन्सनले केरियार नामक व्यक्तीलाई दमनको लागि पठायो । यिनले क्रुरताको परिचय दिए। मानिसलाई लाईनमा राखेर गोली ठोकियो र आइमाई, केटाकेटीलाई नदिमा बगाइयो।<ref>{{Cite book|title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी|last=खरेल|first=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन|year=|location=काठमाडौँ|page=४०}}</ref> २६ जुलाईमा कन्भेन्सनमा गरेको एक भाषणमा, रबिस्पियरले केही सदस्यहरूले गणतन्त्र र क्रान्तिको विरुद्ध षड्यन्त्र गरिरहेको दाबी गरे र पुष्टि भएमा मृत्युदण्ड निश्चित भएको कुरा बताए। तर उनले ती सदस्यको नाम दिएनन् र कन्भेन्सनको सत्र अन्योलता सँगै अन्त्य भयो। त्यो साँझ, उनले ज्याकोबिन्स क्लबमा पनि त्यही भाषण गरे। भीडले ठूलो उत्साहले उनको भनाइको स्वागत गर्‍यो र 'गद्दार'हरूलाई मृत्युदण्डको माग गर्‍यो। अब यो स्पस्ट थियो कि विपक्षीहरूले कुनै कदम नचाले रबिस्पियरले चाल्नेछन्। अर्को दिन कन्भेन्सनमा, रबिस्पियर र उनका साथीहरूलाई ती सदस्यको नाम सोधियो। रबिस्पियरको बोली बन्द भयो।{{sfn|Schama|1989|p=844}} कन्भेन्सनले [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को [[गिरफ्तारी]]लाई अनुमति दिएपछि उनले उनका समर्थकहरूले होटल डे भिल्लीमा शरण लिए। त्यहाँ [[नेसनल गार्ड]]को एक टुकुडीले प्रतिरक्षा गरेको थियो। साँझ कन्भेन्सन प्रति वफादार अर्को टुकुडीले भवनमा हमला गर्‍यो र रविस्पियरलाई हिरासतमा राख्यो। आत्महत्या गर्ने प्रयासमा आफूले आफैंलाई चोट पुर्याएकाले उनी गम्भीर घाइते भएका थिए। २८ जुलाईमा उनलाई उनका १९ जना साथीहरू सहित मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Schama|1989|p=845}} २२ प्राइरियालको कानुन खारेज गरियो, जीवित जिरोन्दिस्त डेपुटी बने, र ज्याकोबिन्स क्लबलाई बन्द गरियो अनि प्रतिबन्ध लगाइयो।{{sfn|Soboul|1975|pp=425–428}} यसैको साथ साथ आंतकको राज्य पनि समाप्ति भयो। आतंकी राज्य पछि '[[थर्मिदोरियनको प्रतिक्रिया]]' (Thermidorian reaction) भयो। उदारवादी थर्मिदोरियन नेताहरूले देशको सत्ता सम्हाले र आंतक राज्यको व्यवस्थाहरूलाई भंग गरियो, ज्याकोबियन्सलाई अवैध घोषित गरियो। आंतकी शासनको दौरान लगाइएको मूल्य तथा पारिश्रमिक माथिको नियन्त्रण उठाइयो। यसबाट मूल्य फेरि बढ्न थाल्यो, सट्टेबाजहरूको प्रभाव बढ्यो र प्रतिक्रिया स्वरूप विद्रोह हुन लाग्यो तर यी विद्रोहहरूलाई दबाइयो। ====नेसनल कन्भेन्सनको कार्य ==== # राष्ट्रिय शिक्षा नीति लागू गरियो र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] राष्ट्रभाषा घोषित गरियो । #[[दासप्रथा|दास प्रथा]] समाप्त गरियो तथा ऋण चुक्ता नगर्ने माथि हाल्ने सम्बन्धी कानुन समाप्त गरियो । #जेठो पुत्रलाई नै उत्तराधिकार दिने कानुन समाप्त गरी पारिवारिक जीवनमा समानता स्थापित गरियो। #[[राजतन्त्र]] समाप्त गरी [[गणतन्त्र]] स्थापना दिवस देखी एक नयाँ पात्रो पञ्चाङ्ग पंचाग (२२ सेप्टेम्बर १७९२) लागू गरियो #नाप मापन तौलको नयाँ पद्धति ग्राम, लिटर, [[मिटर]] शुरू गरियो । #[[कालो बजार|कालोबजारी]] रोक्न रासनिङ व्यवस्था लागू गरियो। #मुआब्जा दिने नीति समाप्त गरियो। धनीहरूलाई [[आयकर]] तथा युद्धकर लगाइयो । #धर्मको मामिलामा राज्यले [[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]] घोषित गर्‍यो र पादरीलाई कुनै मान्यता दिइएन । === तृतीय चरण /“डाइरेक्टरी” शासन (१७९५-१७९९) === २२ अगस्ट १७९५ मा कनभेन्सनले नयाँ संबिधान पारित गर्‍यो । फ्रेन्च [[जनमत सङ्ग्रह]]ले यो दस्तावेजलाई अनुमोदन गर्‍यो । यसको पक्षमा करिव १०,५७,००० मत आएको थियो भने विपक्षमा ४९,००० मत परेको थियो।<ref name="Doyle-p320">Doyle (1989), p. 320</ref> मतदानको नतिजाको घोषणा २३ सेप्टेम्बर १७९५ मा भयो, नयाँ संबिधान २७ सेप्टेम्बर १७९५ देखि लागु हुने भयो ।<ref name="Doyle-p320" /> नयाँ संविधान ले द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहितको डाइरेक्टरी ({{lang-fr|Directoire}}) ({{lang-en|Directory}}) को सिर्जना गर्‍यो। “डाइरेक्टरी” शासन वस्तुतः नेशनल कन्भेन्सनले एक संविधान निर्माण गरी कार्यपालिकाको उत्तरदायित्व ५ सदस्यीय निर्देशनालय “निर्देशक मण्डल” लाई सुम्पिइयो। निर्देशनालयको सबै सदस्यहरूको अधिकार बराबर थियो। प्रत्येक सदस्य पटक -पटक गरी तीन महिनाको लागि अध्यक्ष हुन्थे। प्रत्येक वर्ष एक सदस्य कार्यकाल समाप्त हुन्थ्यो र उनको साटो दोश्रो सदस्यको नियुक्ति हुने गर्थ्यो। यस प्रकार नेशनल कन्भेन्सन पछि फ्रान्समा डाइरेक्टरी शासन शुरू भयो जुन १७९५ देखी १७९९ सम्म चल्यो। अन्तमा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरे। डाइरेक्टरीको यो शासन अव्यवस्थित, दुःखमय रह्यो। सञ्चालक मण्डललाई सशस्त्र सेनाको नियन्त्रण एवं सेनाध्यक्ष र [[जर्नेल|जनरल]]को नियुक्ति, फ्रान्सको तर्फबाट सन्धि तथा [[युद्धको घोषणा]] गर्ने अधिकार थियो। संचालक मण्डलको सामु प्रमुख समस्या युद्धको समस्या थियो, अर्को तर्फ डाइरेक्टरी सदस्यहरु अनुभवहीन, अयोग्य तथा भ्रष्ट थिए। अतः डाइरेक्टरीको शासन कालमा प्रकारको गडबडी फैलियो, व्यापार ठप्प भयो र [[विदेश नीति]] पनि कमजोर रह्यो। यस्तो स्थितिमा फ्रान्सको जनता एक यस्तो शासक (नेतृत्व)को आवश्यकता महसुस गएइरहेका थिए जो देशको आन्तरिक र बाह्य शान्ति र सन्तुलन मिलाउन सकोस् तथा विदेशी शक्तिलाई परास्त गर्न सकोस्। यस कालमा नेपोलियनले सैन्य [[विजय]]द्वारा फ्रान्सको सम्मान प्रतिष्ठा स्थापित गरे र अन्ततः डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरेर सत्तामा आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गरे।{{sfn|McLynn|1997|p=219}} === चतुर्थ चरण: काउन्सल (१७९९-१८०४ ) === १७९९ मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी (निर्देशनात्मक ) शासन अन्त गरे र फ्रान्सका प्रथम (सल्लाहकार ) काउन्सल बने र १८०४ ई. मा उनले आफैलाई सम्राट घोषित गरे र यस प्रकार नेपोलियनको [[तानाशाही]] साम्राज्यवादी शासनको शुरूवात भयो । == फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध == {{main|आतंकको राज्य}}{{main|नेपोलियनकालीन युद्ध}} क्रान्तिबाट द्वन्दको एक शृंखला सुरु भयो। यसको सुरुवात १७९२ मा भयो र १८१५ मा नेपोलियनको पराजय भएपछी मात्र अन्त्य भयो। मे १७९२ देखि जुन १८१५, फ्रान्स लगभग निरन्तर ब्रिटिस र अन्य मुख्य शक्तिको परिवर्तित सङ्गठन विरुद्ध युद्धमा संलग्न भयो । यो युद्धमा भएको फ्रान्सको धेरै सफलता/ [[विजय]]ले फ्रान्सेली क्रान्तिको विचारधारा छिमेकी देशहरू र युरोप भरि फैलियो । तर, १८१४ (र १८१५) मा नेपोलियनको आखिरी पराजयले प्रतिक्रिया ल्यायो जसले फ्रान्स र युरोपमा केहि- तर सम्पूर्ण होइन- क्रान्तिकारी उपलब्धीहरू उल्त्यायो। बुर्बोनहरू राजगद्दीमा पुनर्स्थापित भए, [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] को भाइ लुइस अठारौको नाममा राजगद्दीमा बसे। १७९२ अप्रिल मा, फ्रेन्च सेनाले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डमा आक्रमण गर्‍यो तर सेप्टेम्बरमा हार व्यहोर्नु पर्यो। नोवेम्बर ६ मा अष्ट्रियाको सेनालाई पराजित गरेर राइनल्यान्ड, नाइस र सेभोई कब्जा गर्‍यो। यी सफलताको उत्साहबाट, १७९३ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले डच रिपब्लिक, स्पेन र ब्रिटेन माथि युद्धको घोषणा गर्‍यो। यसबाट पहिलो गठबन्धनको सुरु भयो ।{{sfn|Rothenberg|1988|p=785}} १७९४ मे सम्ममा, फ्रेन्च सेनामा ७,५०,००० देखि ८,००,००० जवान थिए।{{sfn|Blanning|1996|pp=120-121}} सेनामा उच्च परित्यागको वावजुद, उनीहरूसँग आन्तरिक र बाह्य चुनौतीको सामना गर्न पर्याप्त सेना थियो।{{sfn|Brown|1995|p=35}}[[चित्र:La_Bataille_du_Pont_d'Arcole.jpg|left|thumb|नेपोलियनको इटालीको अभियानले इतालीको नक्सा बनाए।]] १७९५ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डलाई विलय गरायो। १७९७ अक्टोबर मा, बोनापार्टले इटालीमा अष्ट्रियालाई शृंखलाबद्ध पराजित गरे। यसबाट इटालीले काम्पो फोर्मियोको सन्धि गर्‍यो। जसबाट नेदरल्याण्डलाई हातबाट गुमाउनु पर्यो।{{sfn|McLynn|1997|p=157}} == परिणाम == # '''संसारलाई [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]] पाठ सिकाउदै मानवता, स्वतन्त्रता र समानताको नारा दिई प्रजातान्त्रिक आदर्शको घोषणा''' फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रेरक शब्दहरू -स्वतन्त्रता, समानता र बंधुत्व। यी तीन शब्दले विश्वको राजनीतिक व्यवस्थाको स्वरूपमा आमूलचूल परिवर्तनको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो । जस प्रकार धर्म र संस्कृतिको क्षेत्रमा सत्यम् शिवम् र सुन्दरमको महत्त्व छ उसैप्रकार राजव्यवस्थामा स्वतन्त्रता एवं बन्धुत्व भावना धेरै देशको संविधानमा देखिन्छ । # '''युरोपमा गतिशील राष्ट्रियताको जन्म :[[इटालीको एकीकरण]], [[जर्मनीको एकीकरण]]''' # '''धर्मनिरपेक्षताको भावनाको प्रसार''' : फ्रान्सेली क्रान्तिले धर्मलाई राज्यबाट अलग गरेर धर्मनिरपेक्ष स्वरूप प्रदान गर्‍यो। अब धर्म व्यक्तिगत विश्वासको वस्तु बन्यो। जसबाट राज्यलाई कुनै किसिमको हस्तक्षेप गर्नु पर्दैनथ्यो। # '''सैन्यवादको विकास''' फ्रान्सेली क्रान्तिले [[सैन्यवाद]]लाई प्रेरित गर्‍यो । युद्धको समयमा नागरिकहरूको लागि सैनिक सेवा अनिवार्य गरिएको थियो। युद्धको लागि जनताको सेनामा भर्ती हुनको लागि यो पहिलो पटक अपिल थियो । बताइएको थियो "अबबाट जबसम्म गणतन्त्रको शत्रुहरूलाई बाहिर निकालिदैन तबसम्म फ्रान्सेली जनताहरू स्थायी रूपमा सैनिक सेवाको लागि उपलब्ध रहनेछन् ।" त्यस अघिसम्म युद्ध राजाको पेशेवर सैनिकहरुद्वारा लडिन्थ्यो । यसै सैन्यवादले पछि अनेक राष्ट्रहरूलाई प्रभावित गर्‍यो र [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को एक महत्त्वपूर्ण कारण बन्यो। # '''अधिनायकवादको शुरूआत''' फ्रान्सेली क्रान्तिलाई [[तानाशाही|अधिनायकवाद]]को उद्गम स्रोत मानिन्छ। रबस्पिरको 'आतंकको शासन' यसको पहिलो मञ्चन थियो । क्रान्तिको दौरान अनेक नीति र सिद्धान्तहरू असफल भयो र परिवर्तन गरिनु पर्यो । फलस्वरूप एक व्यक्तिलाई योग्यतामाथी बल दिइन थालियो। यसैबाट नेपोलियन जस्ता तानाशाहको उदय उद्भव सम्भव भयो। पछि इटली, जर्मनी सहित कयौं देशहरूमा अधिनायकवादको उदय भयो । # '''समाजवादको मार्ग प्रशस्त''' # '''मध्यकालीन सामन्ती अवशेष समाप्त पारेर आधुनिक व्यबस्था लागु गर्‍यो''' फ्रान्सेली क्रान्तिले सामन्ती व्यवस्थामाथी प्रहार गर्दै सामन्ती विशेषाधिकारहरूको अन्त गर्‍यो र क्रान्तिको यो उपलब्धि यूरोपको अन्य देशहरूलाई समेत प्रभावित गर्‍यो । # '''कृषिमा सामन्ती व्यबस्था समाप्त गरी किसानहरूलाई स्वतन्त्र बनेकाले कृषि उत्पादनमा वृद्धि, किसानहरूको जीवन स्तरमा वृद्धि''' # '''कानुनी स्वतन्त्रता एबम समानताको आधारमा सामाजिक तथा आर्थिक सुधार''' # '''धार्मिक स्वतन्त्रता''' # '''संसारभरी नै क्रान्तिको लहर बढ्दै गयो र पुरानो निरंकुस व्यबस्था समाप्त पारेर नया प्रजातान्त्रिक वैधानिक शासन व्यबस्थाको व्यापक प्रचार''' # '''फ्रान्समा अस्थिरता''' # '''[[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय''' इटालीसंगको युद्धमा नेपोलियन विजयी भए। उनले मिश्र(इजिप्ट) माथि पनि आक्रमण गरे। विभिन्न युद्धमा विजयी भएकाले उनको लोकप्रियता बढ्यो। त्यसैले सन् १७९९ मा बनेको संबिधान अनुसार नेपोलियन फ्रान्सको कन्सुल (राज्य सल्लाहकार) बने। कन्सुल बनेपछि उनले राज्यको आन्तरिक अवस्था ठीक गरे। उनले अनेकौ सुधार गारी फ्रान्सको आर्थिक, धार्मिक तथा सामाजिक स्थिति दह्रो बनाए। नेपोलियनको लोकप्रियता थप बढ्न थाल्यो। र १८०४ मा नेपोलियन [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सको सम्राट]] बने । यस प्रकार फ्रान्समा पुनः राजतन्त्र कायम हुन गयो । == फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति == फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति लाई क्रान्तिको आर्दर्श, क्रान्तिको नेतृत्व, क्रान्तिको प्रगती, क्रान्तिको दौरान ल्याइएका परिवर्तन र विश्वमा परेको प्रभावको प्रकाशमा बुझ्न जरुरी छ। यस दृष्टिले क्रान्ति एक यस्तो क्रान्ति थियो जसको प्रारम्भ त कुलीन वर्ग ले गरे, फेरि यसको नेतृत्व मध्यमवर्गको हातमा आयो। केही समयको लागि यो क्रान्तिकारी तत्त्वको प्रभावमा रह्यो र अन्तमा एक सैनिक तानाशाहको साथ खत्तम भयो। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्ति विशाल नदीजस्तै उच्च पर्वत शिखरबाट प्रारम्भ भइ मार्गमा अनेक पहाड पर्वत हुँदै कहिले तिव्र गति त कहिले मन्द गति सँगै प्रवाहित भइरह्यो। === क्रान्तिको मध्यवर्गीय स्वरूप === १७८९ मा भएको फ्रान्सेली क्रान्तिलाई एक बुर्जुवा क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। क्रान्तिको पहिलो चरणमा नेतृत्व तृतीय स्टेटको बुर्जुवा वर्गको हातमा थियो। मध्यवर्गीय नेतृत्वले निजी सम्पत्तिलाई ध्यानमा राख्दै केही सिद्धान्त पनि बनाए। वस्तुतः सामन्तवादको अन्तको घोषणा त गरियो तर सामन्ती अधिकारलाई यत्तिकै छाडिएन, तर भूमिपतिहरूलाई क्षतिपूर्ति गरेपछि नै किसान कुनै उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन सक्थे। मानवाधिकारको घोषणामा मध्यवर्गीय प्रभाव देख्न सकिन्छ। सम्पत्तिको अधिकारलाई मनुष्यको नैसर्गिक अधिकारहरूको श्रेणीमा राखियो जुन बुर्जुआ हितको संरक्षणसंग सम्बन्धित छ। यस प्रकार प्रकार वयस्क मताधिकारको कुरा त गरियो तर संविधानमा “नागरिक” शब्दको अत्यन्त संकुचित अर्थमा प्रयोग गरिएको थियो। नागरिकलाई सक्रिय वा निष्क्रिय नागरिकमा विभाजित गरिएको थियो। सक्रिय नागरिक जो आफ्नो कम से कम तीन दिनको आयको रकम प्रत्यक्ष करको रुपमा बुझाउथे र मात्र उनीहरूलाई मात्र मत दिन पाउने अधिकार थियो। प्रतिनिधि हुनको लागि पनि सम्पत्तिको योग्यतालाई आधार बनाइएको थियो र यो धनी मानिसहरू नै राजनीतिक क्रियाकलापमा सहभागी हुन सक्थे र यसको मतलब यो थियो कि धनी मानिस मध्यवर्गसंग सम्बन्धित थिए। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्तिले जन्ममा आधारित भेदभावलाई अन्त्य गर्‍यो तर त्यस प्राचीन सामन्तवादको स्थानमा धनमा आधारित नयाँ सामन्तवादको प्रभुत्व सुरु भयो। क्रान्तिको दौरान क्रान्तिकारिहरूले निरंकुश सरकारद्वारा लिइएको ऋणको कुरा त उठाए तर उक्त ऋण माफ गर्ने कुरा कसैले गरेनन्। यसको कारण थियो कि यो ऋण सरकारलाई बुर्जुआ वर्गले दिएको थियो। यस प्रकार सरकारलले चर्चको सम्पत्तिलाई जफत गरियो तर उक्त सम्पत्तिलाई भूमिहीनलाई वितरण गरिएन। जमिन सर्वाधिक उच्च मुल्यमा बेचियो र त्यस जमीनलाई किन्ने क्षमता मध्यवर्गसँग थियो। फ्रान्सेली क्रान्तिले मजदुरको हितलाई वेवास्ता गर्‍यो र र श्रमिक आन्दोलनलाई हतोत्साहित गर्‍यो। क्रान्तिको दौरान श्रमिक वर्गले महत्वपूर्ण भूमिका निभएका थिए तर बुर्जुआ नेतृत्वलाई उसको बढ्दो स्थिति मन्जुर थिएन। अतः नेशनल असेम्बलीले निरंकुश राजतन्त्र युगमा निर्मित कानूनलाई पुनः लागू गरियो। जसअनुसार सबै श्रमिक संघ सम्बन्धी कार्य प्रतिबन्ध लगाइयो र गिल्डलाई गैरकानूनी घोषित गरियो। नेशनल एसेम्बलीमा बुर्जुआको प्रधानता थियो र त्यसमा जिरोन्दिस्त र ज्याकोबियन पनि बुर्जुआ वर्ग संग सम्बन्धित थिए । यद्यपि ज्याकोबियन सर्वहारा वर्गको हितको कुरा गर्थे तर आतंकी राज्यको स्थापनामा बुर्जुआ हितलाई माथि राखिएको थियो र श्रमिक प्रतिक्रिया दबाउन सेनाको सहायता लिइयो। डायरेक्टरीको शासनमा पनि मध्यवर्गीय हितलाई प्रमुखता दिइयो । संचालक मंडलले जुन द्विसदनात्नीमक विधायिकाको निर्माण गरेका थिए, त्यसका सबै सदस्य मध्यवर्गीय बुद्धिजीवी थिए। नेपोलियनको सुधारहरूमा पनि बुर्जुआ प्रभाव देख्न सकिन्छ। उनले बुर्जुआ हितलाई संरक्षित राखेर आफ्नो विधि संहितामा सम्पत्तिको अधिकारलाई सुरक्षित राखियो, कुलीनलाई अपेक्षाकृत व्यापक अधिकार दिए तथा उनको व्यापारिक र वाणिज्यिक सुधारको फाइदा मध्यवर्गलाई नै मिल्यो। यस प्रकार क्रान्तिको स्वरूपमा मध्यवर्गीय तत्व देखिन्छ। तर पुरै क्रान्ति र उसको प्रभावको विश्लेषणबाट यो स्पष्ट हुन्छ कि कि क्रान्तिमा मध्यवर्गीय तत्वको साथ कृषक, मजदूर, महिलाको सहमागिता थियो। यस तरिकाले यो मात्र मध्यवर्गीय क्रान्ति थिएन तर एक लोकप्रिय क्रान्तिको रुपमा यसलाई देख्न सकिन्छ। ===विश्वव्यापी स्वरूप=== फ्रांन्सेली राज्य क्रान्ति एक विश्वव्यापी चरित्रको लागि भएको थियो। क्रान्तिकारीहरूले १७८९ मा मनुष्य तथा नागरिक अधिकारको घोषणा गरे, जस अनुसार "जन्म बाट समान पैदा भएको कारण सबै मानवलाई समान अधिकार हुनुपर्छ। र यो सबै देशको लागि, सबै मानवको लागी र सबै विश्वको लागि हो। , सबै समयको लागि, मिलना चाहिए और यह सभी देशों के लिए यो घोषणा फ्रान्सको लागि मात्र नभएर स्वतन्त्र हुन चाहने र राजतन्त्र र सामन्ती विशेषाधिकारको बोझबाट मुक्त हुन चाहनेहरूको लागि थियो। नेसनल एसेम्बली(राष्ट्रिय सभा)द्वारा १७९२ मा कामपेने नामक एक इंलिस नायकलाई फ्रान्सेली नागरिकको उपाधी दिइयो र उनलाई फ्रान्सेली नेसनल कन्भेन्सनको प्रतिनिधि चुनियो। यस प्रकार "क्रान्तिको दौरान क्रान्तिलाई स्थायी र सुदृढ राख्नको लागी क्रान्तिलाई युरोपको अन्य देशमा पनि विस्तार गरिनु पर्छ" भन्ने विचारको विकास भयो। यसमा एउटा यस्तो युद्धको कल्पना गरियो जसमा फ्रान्सेली सेना छिमेकी देशमा प्रवेश गरेर त्यहाँका स्थानीय क्रान्तिकारीहरूसँग मिलेर राजतन्त्रलाई अपदस्त गरि गणतन्त्र स्थापना गर्नेछ। फ्रान्सको क्रान्ति एक राष्ट्रिय घटना मात्र थिएन। यो त -स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा सम्पूर्ण युरोपमा गुञ्जेको घटना थियो। क्रान्तिको प्रभाव यति दूरगामी रह्यो कि समस्त यूरोप यसमा आच्छादित भयो। यसै सन्दर्भमा "यदि फ्रान्स बिरामी भयो भने सम्स्त युरोपलाई हाच्छ्यु आउँछ।" भनिन्थ्यो। ===क्रान्ति सुनियोजित थिएन=== ==='सामाजिक क्रान्ति'को रूपमा === फ्रान्सेली क्रान्तिको मूल कारण तत्कालीन फ्रान्सेली समाजको दुरावस्था पनि एक थियो। समाज विशेषाधिकार प्राप्त र अधिकार विहीन वर्गमा विभाजित थियो। कृषक किसानको स्थिति कर को बोझबाट नाजुक थियो र अर्को तर्फ उनीहरूलाई सामन्तको अत्याचार र चर्चको हस्तक्षेपबाट पनि शोषणको सिकार हुनु पर्थ्यो। यी स्थितिले क्रान्तिको मार्ग देखायो। क्रान्तिकारीहरूले यसै असमानताको विरुद्ध आवाज उठाए र स्वतंत्रता, समानता तथा बन्धुत्व का नारा दिए। क्रान्तिको समय नै [[सामन्तवाद]]को अन्तको घोषणा भयो, विशेषाधिकारको अन्त्य गरियो। ===अधिनायकवादी स्वरूप=== फ्रान्सेली क्रान्तिमा सर्वसाधारणको सहभागिता थियो तर उनीहरूको हितलाई नजरअन्दाज गरेर क्रान्तिले अधिनायकवादको रुप धारण गर्‍यो जसमा कुनै एक व्यक्तिको सिद्धान्त र इच्छाको विशेष स्थान थियो। वस्तुतः क्रान्तिको समय रबिस्पियरको नेतृत्वमा एक तानाशाही सरकार वा अधिनायकतन्त्रको स्थापना भएको थियो र पछी गएर नेपालियनले पनि अधिनायकवादको स्थापना गरे। === प्रगतिशील क्रान्तिको रूपमा === फ्रान्सको क्रान्ती त्यहाँको पुरातन व्यवस्थामा व्याप्त तमाम विकृति, विसंगति तथा आधारभूत दोषको बिरुद्ध एक शसक्त प्रतिकृया थियो। क्रान्तिले निरंकुश राजतन्त्र, असमानतामा आधारित फ्रान्सेली समाज, विलासितापूर्ण पादरी वर्ग तथा आर्थिक अव्यवस्थाको सङ्कट सँग जुधिरहेको कुशासनको अन्त गरि फ्रान्समा प्रजातान्त्रिक शासन प्रणालीको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। यस दृष्टिबाट यसलाई प्रगतिशील क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। साथै मानवाधिकार को घोषणा, स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा तथा राष्ट्रियताको विचारधाराबाट समस्त विश्वलाई जागरुक गरायो। परिणामस्वरूप विश्वको कयौं देशमा राजनैतिक अधिकारको माग लाई लिएर आन्दोलन सुरु भयो। इटली एवं जर्मनीको एकीकरणको भावनालाई प्रोत्साहन मिल्यो। धर्म र राजनीतिको पृथक्करणको मुद्दा पहिलो पटक यस क्रान्तिको दौरान उठ्यो। == प्रतीक == === ला मार्सेलाइज === {{Main|ला मार्सेलाइज}} [[चित्र:Pils rouget lisle chantant marseillaise mb (Musée).jpg|thumb|क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले, ला मार्सेलाइजका रचनाकारले १७९२ मा सर्वप्रथम यो गीत गएका थिए ।]] {{Listen |filename = La Marseillaise.ogg |title = ला मार्सेलाइज |description = फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] ''ला मार्सेलाइज''; text in French. }} "ला मार्सेलाइज" ({{IPA-fr|la maʁsɛjɛːz}}) फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] बन्यो। यो गीत "क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले" ले १७९२ मा रचना गरेका हुन् । फ्रान्सको राष्ट्रिय सभाले यसलाई १७९५ मा राष्ट्रिय गानको रूपमा स्वीकार गर्‍यो ।<ref>{{cite journal|first=Karen A.|last=Cerulo|title=Symbols and the world system: national anthems and flags|journal=Sociological Forum|year=1993|volume=8|issue=2|pages=243–71|doi=10.1007/BF01115492}}</ref> === गिलेटिन === [[गियोतिन|गिलेटिन]] फ्रेच क्रान्तिको आतंकको मुख्य प्रतिकको रूपमा उभिएको छ।<ref>{{cite book|author=Paul R. Hanson|title=The A to Z of the French Revolution|url=https://books.google.com/books?id=yYJ4AAAAQBAJ&pg=PA151|year=2007|publisher=Scarecrow Press|page=151|isbn=978-1-4617-1606-8}}</ref> == दीर्घकालीन प्रभाव == युरोपेली र पश्चिमी इतिहासमा फ्रेन्च क्रान्तिको ठूलो प्रभाव छ। यसले सामन्तवादको अन्त्य गर्‍यो र भविष्यमा व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको परिभाषाको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। {{sfn|Palmer|Colton|1995|p=341}}{{sfn|Fehér|1990|pp=117–130}} यसको फ्रेन्च राष्ट्रवादमा परेको ओरभाव गहन छ र युरोप भरी नै राष्ट्रवादी आन्दोलनको लागि उत्साह मिल्यो।{{sfn|Dann|Dinwiddy|1988|p=13}} आधुनिक इतिहासकारहरू राष्ट्र राज्यको अवधारणा क्रान्तिको प्रत्यक्ष परिणाम भएको कुरामा सहमत छन्। {{sfn|Keitner|2007|p=12}} === फ्रान्स === क्रान्ति फ्रान्सको समाजमा कयौं परिवर्तन ल्यायो,। ती मध्ये केही सर्वस्वीकार्य छन् भने केहीमा अझै बहस जारी छन्। {{sfn|Stewart|1951|pp=783–94}} लुइस चौधौको पालामा, राजनैतिक शक्ति भर्सेलिजमा केन्द्रित थियो र राजाको नियन्त्रणमा थियो। राजाको शक्ति अथाह व्यक्तिगत धन, सेना माथिको नियन्त्रण र क्लर्जी, प्रादेशिक गभर्नर, वकिल तथा न्यायाधीशको नियुक्तिबाट मिलेको थियो।{{sfn|Thompson|1952|p=22}} एक वर्ष भन्दा कम समयमा, राजालाई नाम मात्रको बनाइयो, कुलीनहरूलाई सम्पत्ति र उपाधीबाट, चर्च र यसका सम्पत्तिबाट बञ्चित गरियो। क्लर्जी, न्यायाधीश र मेजिस्ट्रेटको नियन्त्रण राज्यबाट गरिने भयो र सेनाको साथ साथ क्रान्तिकारी नेसनल गार्डको व्यवस्था गरियो। १७८९ को केन्द्रिय तत्त्व "स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व"को नारा थियो। र "मानव तथा नागतिकको अधिकारको घओषणा"लाई नै पूर्ण रुपमा क्रान्तिको रुप मानियो। "{{sfn|Lefebvre|1947|p=212}} ==== क्याथोलिक चर्चको स्थिति ==== क्रान्तिताका क्याथोलिक चर्चको स्थिती एक सबैभन्दा तातो विवाद थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=145–167}} १७८८ मा, यसले समाजमा प्रभुत्व कायम गरेको थियो; फ्रेन्च नै क्याथोलिक र क्याथोलिक नै फ्रेन्च भन्ने मान्यता थियो। १७९९ सम्ममा, चर्चको अधिकांश सम्पत्ति जफत गरियो र यसमा प्रमुख नेताहरू कि त मारिए वा निर्वासित थिए। यसको सांस्कृतिक प्रभाव माथि हमला गरियो र आइतबार, पवित्र दिन, प्राथना, संस्कार र पर्वहरू हटाउने प्रयास गरियो। अन्ततः यी प्रयासहरू विफल भए बरु धर्म माने सन्तहरू बाट आक्रोशित प्रतिकृया सामना गर्नु पर्यो। यी परिवर्तनहरूको विरोध नै वेन्दीको विद्रोहको मुख्य कारण थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=338–353}} [[File:Le Bataillon Carré, Affaire de Fougères 1793 (Square Battalion).jpg|thumb|upright=1.0|left|The 1793 [[War in the Vendée]] was in part sparked by opposition to state persecution of the Catholic church]] शताब्दियौं देखि, परोपकारी संस्थाहरूले अस्पताल, गरिबलाई राहत दिन, स्कुललाई पैसा दिने गर्थ्यो। जब यसका सम्पत्ति जफत गरियो र बेचियो पैसा आउन बन्द भयो र समाजमा अव्यवस्था भयो। {{sfn|Sutherland|2002|pp=1-24}} ==== अर्थतन्त्र ==== दुई तिहाई भन्दा धेरै फ्रान्सेली हरू कृषिमा काम गर्थे, जुनलाई क्रान्तिले परिवर्तन गर्‍यो। चर्च र कुलीनवर्गले नियन्त्रण गर्ने ठूलो जमिन जफत भएपछि फ्रान्समा धेरै सङ्ख्यामा साना स्वतन्त्र फार्मको विकास भयो। बाली फसल कटाइमा कर अन्त्य गरियो। परिवारमा पितृसत्ता कमजोर हुँदै गयो। परिवारका सबै सन्तानसँग पैतृक सम्पत्तिको हक हुने भएपछि जन्मदरमा कमी आयो। {{Sfn|Jones|1988|pp=251–54, 265}} सहरमा, साना स्तरको उद्यम विस्तार भयो। [[एकाधिकार]], प्राथमिकता, बाधा, नियम, कर उदार भएकाले त्यस्तो भएको थियो। यद्यपि बेलायती [[नाकाबन्दी]]को कारणले समुद्रपार र उपनीवेशको व्यापार लगभग अन्त्य भएको थियो। त्यसले उनीहरूको आपूर्ति चक्र बिथोलिएको थियो। समग्रमा, क्रान्तिले फ्रान्सको व्यापार क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन भएन। एक सामान्य व्यापारीको स्वामित्वमा एक सानो स्टोर, मिल वा पसल हुन्थ्यो, परिवारको सहयोग वा केही कर्मचारीहरू को साथ चलाउथ्यो। ठूला उद्योगहरू अन्य औद्योगिकशील राष्ट्रभन्दा कम थियो।{{sfn|Cobban|1964|pp=68-80}} ==== संविधानवाद ==== क्रान्तिको मुख्य उद्देश्य राजाको स्वेच्छाचारी शासनको अन्त्य थियो। क्रान्तिको समयमा संवैधानिक व्यवस्था सहितको [[कानूनको शासन|विधिको शासन]]को वाचा गरिएको थियो। नेपोलियनले सम्राटको रुपमा संवैधानिक प्रणालीको स्थापना गरेका थिए (यद्यपि उनको हातमा नै सम्पूर्ण नियन्त्रण थियो), र पुर्नार्स्थापित बुर्बोन राजवंश पनि संवैधानिक मार्गमा नै हिड्न बाध्य भयो। १८७१ मा [[नेपोलियन तृतीय|नेपोलियन तृतीयको]] बहिर्गमन पछी, राजतन्त्रवादीहरूस संग बहुमत थियो, तर उनीहरू यति विभाजित थिए कि को राजा भन्नेमा उनीहरू सहमत हुन सकेनन्। र क्रान्तिको विचारप्रति अझै बढी प्रतिबद्ध तेस्रो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भयो।<ref>Furet, ed., ''A Critical Dictionary of the French Revolution,'' pp. 479–93</ref><ref>Robert Tombs, "Inventing politics: from Bourbon Restoration to republican monarchy," in Martin S. Alexander, ed., ''French history since Napoleon'' (1999), pp. 59–79</ref> क्रान्तिको पुरातनवादी क्याथोलिक दुश्मन भिची फ्रान्स (१९४०-४४)मा सत्तामा आयो। भिचीले समानताको सिद्धान्तलाई अस्वीकार गर्‍यो र क्रान्तिको क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ ९(Liberty, Equality, Fraternity)को स्थानमा "काम, परिवार र मातृभूमी" ले प्रतिस्थापन गर्ने प्रयास गरेको थियो। यद्यपि बुर्बोन, भिची वा कसैले पनि १७८९ अगाडी कुलीन वर्गले प्रयोग गर्ने विशेषाधिकार पुनर्स्थापना गर्ने प्रयास गरेनन्। फ्रान्स स्थायी रुपमा कानुनीको नजरमा सबै बराबर रहेको समाज बन्यो ।{{sfn|Hanson|2009|p=189}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==स्रोत == {{refbegin|40em}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |author-link=|title=Citizens, A Chronicle of The French Revolution |publisher=Penguin |year=1989 |edition=2004 |isbn=978-0-14-101727-3}} * {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |publisher=Harper Collins |year=1977 |isbn=978-0-00-216701-7 |title=Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands, 1780–1813}} * {{cite book |last1=खरेल|first1=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन |year=२०६४ |isbn= |title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी}} {{विश्वको इतिहास}} [[श्रेणी:क्रान्तिहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] 5fsli6mnu9s2zjtvl4tkucf4tivb9kg 2 99142 1365765 1316734 2026-07-12T04:25:16Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] जोडियो 1365765 wikitext text/x-wiki {{Administrator topicon}} {{Useronline|status = online|icon_nr =5}}{{Autopatrolled topicon|icon_nr=0}}{{HotCat topicon|icon_nr=2}} {|class="wikitable" style="background:Red; width:100%; font-size:90" |width="100%"|<div align="center" style="clear:both;padding-top:0.25em;"> '''[[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] [[{{CURRENTYEAR}}]]''' [[मुख्य पृष्ठ| नेपाली विकिपिडिया]]मा अहिले सम्म [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] लेखहरू छन्। </div> {{Infobox user | color = #FA7DF6 | fontcolor = 0A2519 | tablecolor = | status = | image = मेरो एक तस्वीर.jpg | image_caption = | image_width = 400px | name = '''हिमाल सुवेदी'''<br>'''ہِمال سُبےدی'''<br>'''হিমাল সুবেদী''' | birthname = | gender = | birthdate = '''२०५६ मङ्सिर २७ (१३ डिसेम्बर १९९९)''' | birthplace = [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], नेपाल | location = [[भरतपुर महानगरपालिका]] २५, [[शुक्रनगर]], नमुना चोक | country = नेपाल | timezone = + ५:४५ | current_time = | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} [[नेपाली]] | ethnicity = | race = | height = ५ फिट ५ इन्च | weight = | hair = कालो | eyes = | blood_type = बि + | sexuality = | iq = | personality_type= | marital status = | spouse = | girlfriend = | boyfriend = | children = | siblings = १ दाई ,१ भाई र १ दिदी | pets = | occupation = विद्यार्थी, विकिमिडिया सम्पादक | employer = | education = | college = वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस | university = | highschool = | hobbies = विकिपिडिया सम्पादन | religion = हिन्दु | politics = | aliases = | movies = | writer = | books = | interests = गीत सुन्न, साथी बनाउन | contact = +९७७ ९८६९७७८३६५ | website = | blog = | email = himalsubedi918@yahoo.com | icq = | aim = | gtalk = | jabber = | skype = | msn = | yahoo = | mac = | google+ = | facebook = | pinterest = [https://www.pinterest.com/himalsubedi7/ पिन्ट्रेस्टमा] | twitter = [https://mobile.twitter.com/HimalSubedi7 ट्विटर] | vk = [https://m.vk.com/id471704337 भिकेमा] | ok = [https://m.ok.ru/dk?st.cmd=userProfile&tkn=57&_prevCmd=userMain&_aid=smallProfAva ओकेमा] | tumblr = [https://www.tumblr.com/blog/himalsubedi13 टम्ब्लरमा] | youtube = | signature = | permissions = }} == मेरा कार्यहरू == ;योगदान परिक्षण औजारहरू *''[http://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/हिमाल_सुवेदी मैले उर्ध्वभरण गरेका तस्वीरहरू]'' *''[https://tools.wmflabs.org/xtools/pages/index.php?name=हिमाल+सुवेदी&lang=ne&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=none नेपाली विकिपिडियामा मैले सृजना गरेका पृष्ठहरू]'' *''[https://tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=हिमाल+सुवेदी&project=ne.wikipedia.org नेपाली विकिपिडियामा मेरो योगदानहरू] '' *''[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaNE.htm नेपाली विकिपिडिया सम्पादन तथ्याङ्क]'' *''[https://stats.wikimedia.org/v2/#/ne.wikipedia.org नेपाली विकिपिडिया तथ्याङ्क] ==नयाँ पृष्ठ र सम्पादनहरू== {|class="wikitable" style="background:yellow; width:100%; font-size:100"; width="100%" cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:none; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |१०० नयाँ लेखहरू: |- |<div style="height:300px; overflow:auto; background:white;"> {{Special:Newpages/100,hidebots}} </div> |} {| width="100%" cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:lightred; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |भर्खर भएका परिवर्तनहरू: |- |<div style="height:300px; overflow:auto; background:gold;"> {{Special:Recentchanges/100}} </div> |} == बार्नस्टारहरु! == ---- {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''अथक मेहनती बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपाली विकिपिडियामा अथक मिहनतका साथ निरन्तर सम्पादन गर्दै आउनु भएकोले तपाईंको मिहनतको कदर स्वरुप यो बार्नस्टार तपाईंको पृष्ठमा राखिएको छ । -[[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्ने]]) ०४:२०, ३१ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC)) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Peace Barnstar Hires.png|150px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''अतुलनीय सम्पादन अलङ्कार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नमस्कार ! [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ज्यू, तपाईंले [[विकिपिडिया|नेपाली विकिपिडीया]] सम्पादनको छोटो समयावधिमा अथक मेहनतका साथ अनेकौं लेखहरूमा अनवरत रुपमा मिहिनेतका साथ उत्कृष्ट योगदान प्रदान गर्नुभएको हुनाले तपाईंको सो मिहिनेतको उच्च कदर स्वरुप तपाईंको पृष्ठमा यो अलङ्कार प्रदान गर्दछु। धन्यवाद। [[User:Bhupendra Shrestha|Bhupendra Shrestha]] ([[User talk:Bhupendra Shrestha|कुरा गर्ने]]) ०७:२७, २२ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) |} ---- [[श्रेणी:प्रमुख लेख योगदानकर्ताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली प्रयोगकर्ताहरू]] [[श्रेणी:प्रयोगकर्ताहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू]] 1aqun85axop2u2pjz4bv8ob8008ye1f 0 100433 1365778 1365255 2026-07-12T05:49:29Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1365778 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|SUI}}| <!--Semifinals--> |जुलाई १४ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |जुलाई १५ – [[एटलान्टा]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] ga7xlx33tqxfn1l77kvgqsnzcpot6ks 1365779 1365778 2026-07-12T05:50:56Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1365779 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |जुलाई १५ – [[एटलान्टा]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] d6bfw9622qe0zj1sjk7i7d05kx2rw1n 1365780 1365779 2026-07-12T05:54:20Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1365780 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 97||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 98| |जुलाई १५ – [[एटलान्टा]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 99||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 100| |जुलाई १४ - आर्लिङटन, टेक्सास|{{#invoke:flag|fb|FRA}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |जुलाई १५ - [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}||{{#invoke:flag|fb|ARG}}| <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] nq2no4y6lcr0le9vhfrnuazl4mk2k9j 1365781 1365780 2026-07-12T05:55:19Z Bishaldev100 28807 /* ब्राकेट */ 1365781 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = {{native name|en|2026 FIFA World Cup}}<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको [[मेक्सिको]], तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, [[क्यानडा]]का लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्यानडा]], [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|केप भर्ड]], [[कुरासाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली|कुरासाओ]], [[जोर्डन राष्ट्रिय फुटबल टोली|जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|उज्बेकिस्तान]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। == समूह चरण == [[File:2026 world cup.svg|thumb|२०२६ फिफा विश्वकपमा सहभागी देशहरूको नतिजा {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|विजेता}}{{Legend|#34C0BE|उपविजेता}}{{Legend|#269C5A|तेस्रो स्थान}}{{Legend|#81C846|चौथो स्थान}}{{Legend|#E4E454|क्वाटरफाइनल}}{{Legend|#FF6600|राउन्ड अफ १६}}{{Legend|#B94954|राउन्ड अफ ३२}}{{Legend|#8E62A6|समूह चरण}} }}]] [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड-रोबिन]] समूह चरण चार-चार टोलीका बाह्र समूहहरूमा (क देखि ठ) जुन ११ देखि २७, २०२६ सम्म खेलाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures |access-date=December 10, 2025 |website=FIFA}}</ref> टोलीहरूलाई जितका लागि तीन अङ्क, बराबरीका लागि एक र हारका लागि कुनै अङ्क दिइएको थिएन। समूह चरणको समाप्तिपछि, प्रत्येक समूहका शीर्ष दुई टोलीहरू, [[#तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरूको वरीयता|आठ उत्कृष्ट तेस्रो स्थानमा रहने टोलीहरू]] सँगै [[#नकआउट चरण|नकआउट चरण]]मा प्रवेश गरेका थिए। ''सबै समय स्थानीय समयमा छन्।'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Tiebreakers}} समूह चरणको वरीयताका लागि टाइ-ब्रेकर मापदण्ड}} |- |प्रत्येक समूहमा टोलीहरूको वरीयता सबै समूह खेलहरूमा प्राप्त अङ्कहरूद्वारा निर्धारण गरिन्छ। यदि दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर भएमा, वरीयता निर्धारण गर्न निम्न मापदण्डहरू प्रयोग गरिन्छ:<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा प्राप्त बढी अङ्क; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सम्बन्धित टोलीहरू बीच खेलिएका समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; }} यदि मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरेपछि पनि टोलीहरूको वरीयता बराबर रहेमा, उनीहरूको अन्तिम वरीयता निर्धारण गर्न अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरू बीचका खेलहरूमा मात्र विशेष रूपमा मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' पुन: लागू गरिन्छ।{{efn-ua|जब दुई वा सोभन्दा बढी टोलीहरूको अङ्क बराबर हुन्छ, मापदण्ड 'अ' देखि 'इ' लागू गरिन्छ। यी मापदण्डहरू लागू गरिसकेपछि, तिनीहरूले संलग्न केही टोलीहरूको स्थान निर्धारण गर्न सक्छन्, तर सबैको होइन। उदाहरणका लागि, यदि तीन टोलीहरू बीच अङ्क बराबर छ भने, पहिलो तीन मापदण्डको प्रयोगले केवल एउटा टोलीको मात्र बराबरी तोड्न सक्छ, र बाँकी दुई टोलीहरू अझै पनि बराबरीमा रहन सक्छन्। यस्तो अवस्थामा, अझै पनि बराबरीमा रहेका टोलीहरूका लागि सुरुदेखि नै टाइ-ब्रेकिङ प्रक्रिया पुन: सुरु गरिन्छ।}} यदि यो प्रक्रियाले पनि निर्णय दिन नसकेमा, मापदण्ड 'ई' देखि 'ऐ' लागू हुन्छ। {{Ordered list |list_style_type=lower-alpha |start=4 | सबै समूह खेलहरूमा उत्कृष्ट गोल अन्तर; | सबै समूह खेलहरूमा गरिएको सबैभन्दा बढी गोल; | सबै समूह खेलहरूमा उच्च टोली आचरण ("फेयर प्ले") स्कोर (एकै खेलमा खेलाडी वा टोली प्रशिक्षक/अधिकारीलाई मात्र एक कटौती लागू गर्न सकिन्छ): {{unordered list | पहेंलो कार्ड: −१ अंक; | अप्रत्यक्ष रातो कार्ड (दोस्रो पहेंलो कार्ड): −३ अङ्क; | प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −४ अङ्क; | पहेंलो कार्ड र प्रत्यक्ष रातो कार्ड: −५ अङ्क; }} | सबैभन्दा हालैको [[फिफा पुरुष विश्व वरीयता]]मा राम्रो स्थान; | टोलीहरूलाई छुट्ट्याउन नसकिउन्जेल क्रमिक रूपमा पुराना फिफा पुरुष विश्व वरीयताहरूमा राम्रो स्थान। }} |} ===समूह क === {{Main|२०२६ फिफा विश्वकप समूह क}} {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह क}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A1}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A2}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A3}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A4}} ---- {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A5}} {{#lst:२०२६ फिफा विश्वकप समूह क|A6}} === समूह ख === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ख}} ===समूह ग === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ग}} ===समूह घ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह घ}} ===समूह ङ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ङ}} ===समूह च === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह च}} ===समूह छ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह छ}} ===समूह ज === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ज}} ===समूह झ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह झ}} ===समूह ञ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ञ}} ===समूह ट === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ट}} ===समूह ठ === {{2026 FIFA World Cup group tables|समूह ठ}} ===तेस्रो स्थान=== {{2026 FIFA World Cup group tables|तेस्रो स्थान}} == नक आउट चरण == ===ब्राकेट === प्रतियोगिताको तालिका तल दिइएको छ, जसमा प्रत्येक खेलका विजेताहरूलाई गाढा अक्षरमा देखाइएको छ। <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=अन्तिम ३२ |RD2=अन्तिम १६ |RD3=क्वाटरफाइनल |RD4=सेमीफाइनल |RD5=फाइनल |Consol=तेस्रो स्थानको लागी खेल <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |जुन २९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |जुन ३० – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |जुन २८ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |जुन २९ – गुआडालुप|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |जुलाई २ – [[टोरोन्टो]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{#invoke:flag|fb|CRO}}|1 |जुलाई २ – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |जुलाई १ – सान्टा क्लारा|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |जुलाई १ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |जुन २९ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |जुन ३० – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुन ३९ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |जुलाई १ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |जुलाई ३ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|ARG}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|CPV}}|2 |जुलाई ३ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|AUS}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|EGY}} {{pso}}|1 (4) |जुलाई २ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |जुलाई ३ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|COL}}|1|{{#invoke:flag|fb|GHA}}|0 <!--Round of 16--> |जुलाई ४ – [[फिलाडेल्फिया]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}|0|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|1 |जुलाई ४ – ह्युसटन|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|0|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|3 |जुलाई ६ – अर्लिङटन|{{#invoke:flag|fb|POR}}|0|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|1 |जुलाई ६ – सिएटल|{{#invoke:flag|fb|USA}}|1|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|4 |जुलाई ५ – पूर्वी रूथरफोर्ड|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |जुलाई ५ – [[मेक्सिको सिटी]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|3 |जुलाई ७ – [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}|3|{{#invoke:flag|fb|EGY}}|2 |जुलाई ७ – [[भ्यानकुभर]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}} {{pso}}|0 (4)|{{#invoke:flag|fb|COL}}|0 (3) <!--Quarterfinals--> |जुलाई ९ – फक्सवोरो|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|MAR}}|0 |जुलाई १० – इंगलवुड|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|2|{{#invoke:flag|fb|BEL}}|1 |जुलाई ११ – मायामी|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|1|{{#invoke:flag|fb|ENG}}{{aet}}|2 |जुलाई ११ – क्यानसास|{{#invoke:flag|fb|ARG}}{{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|1 <!--Semifinals--> |जुलाई १४ - आर्लिङटन, टेक्सास|{{#invoke:flag|fb|FRA}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |जुलाई १५ - [[एटलान्टा]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}||{{#invoke:flag|fb|ARG}}| <!--Final--> |जुलाई १९ – पूर्वी रूथरफोर्ड|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Winner Match 102| <!--Match for third place--> |जुलाई १८ – मायामी|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 101||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->Loser Match 102| }}<section end="Bracket" /> === फाइनल === फाइनल खेल जुलाई १९, २०२६ मा [[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]] नजिकै रहेको न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डस्थित मीडोल्याण्ड्स स्पोर्ट्स कम्प्लेक्सको मेटलाइफ स्टेडियममा खेलिने तालिका छ। == तथ्यांक == {{#invoke:Goalscorers|main|2026 FIFA World Cup|mdy=y|bold=yes}}<!--CAREFULLY update goalscorers at Module:Goalscorers/data/2026 FIFA World Cup--> == पुरस्कार == === पुरस्कार रकम === अप्रिल २०२६ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कार घोषणा गर्‍यो, प्रतियोगिताको कुल वितरण $८७१ मिलियन थियो, जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार पूलको लगभग दोब्बर हो। प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम $८७१ मिलियनको कुल रकम मध्ये $६७१ मिलियन हो, बाँकी $२०० मिलियन टोलीहरू बीच प्रदर्शनको पर्वाह नगरी भुक्तानी गरिएको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले तयारी रकम $२.५ मिलियन प्राप्त गर्यो; यसलाई समूह चरणमा एलिमिनेशनसँग जोड्दा, प्रति टोली प्राप्त हुने न्यूनतम कुल रकम $१२.५ मिलियन हो, जसमा विजेताले $६२.५ मिलियन सम्म प्राप्त गर्नेछ।<ref>{{Cite web |title=FIFA Council increases record financial distribution for FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |access-date=May 3, 2026 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Pooja |date=May 3, 2026 |orig-date=January 25, 2026 |title=2026 FIFA World Cup Prize Money: How Much Will the Champions Really Earn? |url=https://worldcuplocaltime.com/2026-fifa-world-cup-prize-money/ |access-date=May 3, 2026 |website=World Cup Local Time}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 24, 2026 |title=World Cup 2026: What is the prize money? |url=https://www.bbc.com/sport/articles/c9821x9lpdjo |access-date=June 24, 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+प्रदर्शनमा आधारित पुरस्कार रकम ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |टोली ! colspan="2" |रकम (मिलियनमा ) |- !प्रति टोली !Total |- | style="text-align:left;" |च्याम्पियन |१ |$५० |$५० |- | style="text-align:left;" |उपविजेता |१ |$३३ |$३३ |- | style="text-align:left;" |तेस्रो स्थान |१ |$२९ |$२९ |- | style="text-align:left;" |चौथो स्थान |१ |$२७ |$२७ |- | style="text-align:left;" |५औं–आठौं स्थान (क्वार्टरफाइनल) |४ |$१९ |$७६ |- | style="text-align:left;" |९औं–१६औं स्थान (१६ को राउन्ड) |८ |$१५ |$१२० |- | style="text-align:left;" |१७औं–३२औं स्थान (३२ राउन्ड) |१६ |$११ |$१७६ |- | style="text-align:left;" |३३औं–४८औं स्थान (समूह चरण) |१६ |$१० |$१६० |- !कुल !४८ ! colspan="2" |$६७१ |} === व्यक्तिगत र टिम पुरस्कार === प्रतियोगिताको अन्त्यमा निम्न पुरस्कारहरू प्रदान गरिनेछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/question/What-are-the-World-Cup-award-names|title=What are the World Cup award names? {{!}} Britannica|work=Encyclopedia Britannica|access-date=June 23, 2026|language=en}}</ref> * गोल्डेन बुट: प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्तालाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन ग्लोभ: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट गोलकिपरलाई प्रदान गरिन्छ। * गोल्डेन बल: प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा युवा खेलाडी पुरस्कार: २१ वर्ष मुनिका प्रतियोगिताको उत्कृष्ट समग्र खेलाडीलाई प्रदान गरिन्छ। * फिफा फेयर प्ले ट्रफी: नकआउट चरणमा पुग्ने उत्कृष्ट अनुशासनात्मक रेकर्ड भएको टोलीलाई प्रदान गरिन्छ। == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links |wikt=no |c=Category:2026 FIFA World Cup |commonscat= |n=yes |q=yes|s=no |author=no |b=no |v=no |d=yes |voy=yes}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 3r1dw54id3tbzicdazsw3lg3vreioz8 0 105221 1365741 1365678 2026-07-11T17:08:06Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1365741 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] dumus263m1l45gu8th8kd2je2p01x4g 1365786 1365741 2026-07-12T07:04:28Z Bishaldev100 28807 1365786 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> राजा महेन्द्रबाट पहिलो जननिर्वाचित संसदमा २०१६ श्रावण ९ गतेका दिन सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत थियो, जसमा "विशेषज्ञहरूको राय सल्लाहसमेत प्राप्त गरी बिर्ता व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने मेरो सरकारको नीति भएकाले बिर्ता उन्मूलन विधेयक संसदको सामुन्ने प्रस्तुत गरिनेछ । राज्य रजौटा प्रथालाई उन्मूलन गर्ने विधेयक पनि संसदमा पेस हुनेछ" भनि उल्लेख भएको थियो। यो ऐन लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज हुने भएपनि सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ्ग, माल्नेटा, दर्ना, भीरकोट, बाजुरा, थलाहारी, गल्कोट, गुल्मी, गह्रौकोट, पर्वत, नुवाकोट, प्यूठान खुम्रिकोट, प्यूठान उदयपुर र दैलेख दुल्लु गरी १७ रजौटालाई भने मान्यता दिएको थियो । मान्यता दिइएका त्यस्ता १७ राजाहरूमध्ये सन्तान दरसन्तान उपाधि हस्तान्तरण हुने स्थायी हैसियतमा भने सल्यानी, बझङ्गी, जाजरकोटे र मुस्ताङ्गी गरी चार जनालाई मात्र राखियो । बाकी भने आफ्नो जीवनभर मात्र राजाको उपाधि पाउने वर्गमा पारिए । ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 4y9v11furmrccx9junajnjll2exmxs1 0 109029 1365790 1361057 2026-07-12T11:54:25Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365790 wikitext text/x-wiki '''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}</ref> == जीवनी == राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। === बहादुर शाहको उद्धार === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई "राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।" भनी अनुरोध गरे। === अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि === === सुगौली सन्धि === यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे। नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए। ==सन्दर्भ == [[श्रेणी:व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] lpl57acfm64uwm1e7yme1hfrf63ii97 1365791 1365790 2026-07-12T11:58:21Z Bishaldev100 28807 /* सुगौली सन्धि */ 1365791 wikitext text/x-wiki '''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}</ref> == जीवनी == राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। === बहादुर शाहको उद्धार === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई "राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।" भनी अनुरोध गरे। === अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि === === सुगौली सन्धि === नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो। आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा चन्द्रशेखर उपाध्यायहरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले। पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए। यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए। नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो। यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे। नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए। ==सन्दर्भ == [[श्रेणी:व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] sznw8qe6le8phjh6puevl1oi67q9ai0 0 111296 1365747 1343509 2026-07-12T03:23:11Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365747 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} [[चित्र:Volkswagen_W16.jpg|thumb| W16 पेट्रोल इन्जिन ]] '''पेट्रोल इन्जिन''' ( अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा '''ग्यासोलिन इन्जिन''' भनेर चिनिन्छ) स्पार्क-इग्निशन साथ साथै [[आन्तरिक दहन इन्जिन|आन्तरिक दहन इञ्जिन]] हो, जुन ग्यासोलिन ( [[पेट्रोल]]) ले चलाउन डिजाइन गरिएको इन्जिन हो। पेट्रोल इन्जिनहरू प्रायः तरल पेट्रोलियम ग्यास र इथेनॉल मिश्रण जस्ता इन्धनहरूमा पनि चलाउन अनुकूलित गर्न सकिन्छ। == इतिहास == पहिलो व्यावहारिक पेट्रोल इन्जिन १८७६ मा [[निकोलस अट्टो|निकोलस अगस्ट ओटो]]द्वारा जर्मनीमा निर्माण गरिएको थियो, <ref>{{Patent|CA|6479|"Gas Motor Engine"}}</ref> यद्यपि इटाइने लेनोइर, सिगफ्राइड मार्कस, जूलियस हक र जर्ज ब्रेटनद्वारा यस भन्दा अगाडि पनि प्रयास भइसकेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aacarsgasa.htm|title=Who Invented the Car?|publisher=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == डिजाईन == [[चित्र:4StrokeEngine_Ortho_3D_Small.gif|दायाँ|अङ्गुठाकार|Animation of an Otto cycle engine]] अधिकांश पेट्रोल इन्जिनहरूले चार-स्ट्रोक ओटो चक्र वा दुई-स्ट्रोक चक्र प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |date=10 September 2019 |title=What is Otto Cycle - Complete Explaintion on P-v & T-s Diagram |url=https://www.theengineerspost.com/otto-cycle/ |access-date=14 August 2022 |website=The Engineers Post |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2020 |title=What is Two Stroke Engine?- Types, And Working |url=https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |access-date=14 August 2022 |website=Engineering Choice |language=en-us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509021007/https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |date=9 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |date=16 December 2009 |title=Two Stroke Engine - Internal Combustion Engines (IC) - Automobile Magazine |url=https://www.motortrend.com/news/two-stroke-engines-expected-revival/ |access-date=14 August 2022 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> मिलर चक्र र एटकिन्सन चक्रको आधारमा पनि पेट्रोल इन्जिन सञ्चालन हुन्छ। <ref>{{cite web |date=1 April 2000 |title=How does a Miller-cycle engine work? |url=https://auto.howstuffworks.com/question132.htm |access-date=14 August 2022 |website=HowStuffWorks |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 1998 |title=Mazda 2.3L Miller-cycle DOHC V-6 |url=https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |access-date=14 August 2022 |website=WardsAuto |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126101329/https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |date=26 November 2022 }}</ref><ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Why does Toyota use Atkinson cycle engines? |url=https://mag.toyota.co.uk/toyota-use-atkinson-cycle-engines/ |access-date=14 August 2022 |website=Toyota UK Magazine}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2016 |title=Engine Types: Atkinson Cycle vs Otto vs Miller |url=https://enginehoist.net/engine-types-atkinson-cycle-vs-otto-vs-miller/ |access-date=9 June 2023 |website=EngineHoist}}</ref> === कार्य चक्रहरू === == उपयोगहरू == * [[मोटरगाडी|अटोमोबाईल]] * [[भटभटे|मोटरसाइकल]] * विमान * मोटरबोटहरू * सानो इञ्जिनहरू, जस्तै लन मोवर, चेनस र पोर्टेबल ईन्जिन-जेनरेटर == यो पनि हेर्नुहोस् == * बोर * पेट्रोल प्रत्यक्ष इंजेक्शन * झड्का * [[डिजेल इन्जिन]] * ओट्टो ईन्जिन * [[पेट्रोल]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[ताप चक्र]] [[श्रेणी:इन्जिन]] [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिन]] nzlxejgew5d2jyfew8ecixtplzhtpkr 1365748 1365747 2026-07-12T03:24:34Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365748 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} [[चित्र:Volkswagen_W16.jpg|thumb| W16 पेट्रोल इन्जिन ]] '''पेट्रोल इन्जिन''' ( अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा '''ग्यासोलिन इन्जिन''' भनेर चिनिन्छ) स्पार्क-इग्निशन साथ साथै [[आन्तरिक दहन इन्जिन|आन्तरिक दहन इञ्जिन]] हो, जुन ग्यासोलिन ( [[पेट्रोल]]) ले चलाउन डिजाइन गरिएको इन्जिन हो।पेट्रोल इन्जिनहरू प्रायः [[एलपी ग्यास|तरल पेट्रोलियम ग्यास]] र [[इथानोल इन्धन|इथेनल]] मिश्रण जस्ता इन्धनहरूमा पनि चलाउन सकिन्छ। == इतिहास == पहिलो व्यावहारिक पेट्रोल इन्जिन १८७६ मा [[निकोलस अट्टो|निकोलस अगस्ट ओटो]]द्वारा जर्मनीमा निर्माण गरिएको थियो, <ref>{{Patent|CA|6479|"Gas Motor Engine"}}</ref> यद्यपि इटाइने लेनोइर, सिगफ्राइड मार्कस, जूलियस हक र जर्ज ब्रेटनद्वारा यस भन्दा अगाडि पनि प्रयास भइसकेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aacarsgasa.htm|title=Who Invented the Car?|publisher=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == डिजाईन == [[चित्र:4StrokeEngine_Ortho_3D_Small.gif|दायाँ|अङ्गुठाकार|Animation of an Otto cycle engine]] अधिकांश पेट्रोल इन्जिनहरूले चार-स्ट्रोक ओटो चक्र वा दुई-स्ट्रोक चक्र प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |date=10 September 2019 |title=What is Otto Cycle - Complete Explaintion on P-v & T-s Diagram |url=https://www.theengineerspost.com/otto-cycle/ |access-date=14 August 2022 |website=The Engineers Post |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2020 |title=What is Two Stroke Engine?- Types, And Working |url=https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |access-date=14 August 2022 |website=Engineering Choice |language=en-us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509021007/https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |date=9 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |date=16 December 2009 |title=Two Stroke Engine - Internal Combustion Engines (IC) - Automobile Magazine |url=https://www.motortrend.com/news/two-stroke-engines-expected-revival/ |access-date=14 August 2022 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> मिलर चक्र र एटकिन्सन चक्रको आधारमा पनि पेट्रोल इन्जिन सञ्चालन हुन्छ। <ref>{{cite web |date=1 April 2000 |title=How does a Miller-cycle engine work? |url=https://auto.howstuffworks.com/question132.htm |access-date=14 August 2022 |website=HowStuffWorks |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 1998 |title=Mazda 2.3L Miller-cycle DOHC V-6 |url=https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |access-date=14 August 2022 |website=WardsAuto |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126101329/https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |date=26 November 2022 }}</ref><ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Why does Toyota use Atkinson cycle engines? |url=https://mag.toyota.co.uk/toyota-use-atkinson-cycle-engines/ |access-date=14 August 2022 |website=Toyota UK Magazine}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2016 |title=Engine Types: Atkinson Cycle vs Otto vs Miller |url=https://enginehoist.net/engine-types-atkinson-cycle-vs-otto-vs-miller/ |access-date=9 June 2023 |website=EngineHoist}}</ref> === कार्य चक्रहरू === == उपयोगहरू == * [[मोटरगाडी|अटोमोबाईल]] * [[भटभटे|मोटरसाइकल]] * विमान * मोटरबोटहरू * सानो इञ्जिनहरू, जस्तै लन मोवर, चेनस र पोर्टेबल ईन्जिन-जेनरेटर == यो पनि हेर्नुहोस् == * बोर * पेट्रोल प्रत्यक्ष इंजेक्शन * झड्का * [[डिजेल इन्जिन]] * ओट्टो ईन्जिन * [[पेट्रोल]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[ताप चक्र]] [[श्रेणी:इन्जिन]] [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिन]] cgxfxvjydozmtcn7jz5x2jj9wsat3wc 1365749 1365748 2026-07-12T03:29:02Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365749 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} [[चित्र:Volkswagen_W16.jpg|thumb| W16 पेट्रोल इन्जिन ]] '''पेट्रोल इन्जिन''' ( अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा '''ग्यासोलिन इन्जिन''' भनेर चिनिन्छ) स्पार्क-इग्निशन साथ साथै [[आन्तरिक दहन इन्जिन|आन्तरिक दहन इञ्जिन]] हो, जुन ग्यासोलिन ( [[पेट्रोल]]) ले चलाउन डिजाइन गरिएको इन्जिन हो।पेट्रोल इन्जिनहरू प्रायः [[एलपी ग्यास|तरल पेट्रोलियम ग्यास]] र [[इथानोल इन्धन|इथेनल]] मिश्रण जस्ता इन्धनहरूमा पनि चलाउन सकिन्छ। सामान्यतया, पेट्रोल इन्जिनहरूको थर्मोडायनामिक दक्षता लगभग २०-३०% हुन्छ (जुन डिजेल इन्जिनहरूको तुलनामा लगभग आधा हो)।.<ref>{{Cite news|url=http://www.greencarreports.com/news/1091436_toyota-gasoline-engine-achieves-thermal-efficiency-of-38-percent|title=Toyota Gasoline Engine Achieves Thermal Efficiency Of 38 Percent|work=Green Car Reports|access-date=2017-10-07|language=en}}</ref> == इतिहास == पहिलो व्यावहारिक पेट्रोल इन्जिन १८७६ मा [[निकोलस अट्टो|निकोलस अगस्ट ओटो]]द्वारा जर्मनीमा निर्माण गरिएको थियो, <ref>{{Patent|CA|6479|"Gas Motor Engine"}}</ref> यद्यपि इटाइने लेनोइर, सिगफ्राइड मार्कस, जूलियस हक र जर्ज ब्रेटनद्वारा यस भन्दा अगाडि पनि प्रयास भइसकेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aacarsgasa.htm|title=Who Invented the Car?|publisher=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == डिजाईन == [[चित्र:4StrokeEngine_Ortho_3D_Small.gif|दायाँ|अङ्गुठाकार|Animation of an Otto cycle engine]] अधिकांश पेट्रोल इन्जिनहरूले चार-स्ट्रोक ओटो चक्र वा दुई-स्ट्रोक चक्र प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |date=10 September 2019 |title=What is Otto Cycle - Complete Explaintion on P-v & T-s Diagram |url=https://www.theengineerspost.com/otto-cycle/ |access-date=14 August 2022 |website=The Engineers Post |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2020 |title=What is Two Stroke Engine?- Types, And Working |url=https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |access-date=14 August 2022 |website=Engineering Choice |language=en-us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509021007/https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |date=9 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |date=16 December 2009 |title=Two Stroke Engine - Internal Combustion Engines (IC) - Automobile Magazine |url=https://www.motortrend.com/news/two-stroke-engines-expected-revival/ |access-date=14 August 2022 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> मिलर चक्र र एटकिन्सन चक्रको आधारमा पनि पेट्रोल इन्जिन सञ्चालन हुन्छ। <ref>{{cite web |date=1 April 2000 |title=How does a Miller-cycle engine work? |url=https://auto.howstuffworks.com/question132.htm |access-date=14 August 2022 |website=HowStuffWorks |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 1998 |title=Mazda 2.3L Miller-cycle DOHC V-6 |url=https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |access-date=14 August 2022 |website=WardsAuto |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126101329/https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |date=26 November 2022 }}</ref><ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Why does Toyota use Atkinson cycle engines? |url=https://mag.toyota.co.uk/toyota-use-atkinson-cycle-engines/ |access-date=14 August 2022 |website=Toyota UK Magazine}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2016 |title=Engine Types: Atkinson Cycle vs Otto vs Miller |url=https://enginehoist.net/engine-types-atkinson-cycle-vs-otto-vs-miller/ |access-date=9 June 2023 |website=EngineHoist}}</ref> === कार्य चक्रहरू === == उपयोगहरू == * [[मोटरगाडी|अटोमोबाईल]] * [[भटभटे|मोटरसाइकल]] * विमान * मोटरबोटहरू * सानो इञ्जिनहरू, जस्तै लन मोवर, चेनस र पोर्टेबल ईन्जिन-जेनरेटर == यो पनि हेर्नुहोस् == * बोर * पेट्रोल प्रत्यक्ष इंजेक्शन * झड्का * [[डिजेल इन्जिन]] * ओट्टो ईन्जिन * [[पेट्रोल]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[ताप चक्र]] [[श्रेणी:इन्जिन]] [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिन]] 7syojs1mz4at3bvkjgqqoukubwztse9 1365750 1365749 2026-07-12T03:29:45Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365750 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} [[चित्र:Volkswagen_W16.jpg|thumb| W16 पेट्रोल इन्जिन ]] '''पेट्रोल इन्जिन''' ( अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा '''ग्यासोलिन इन्जिन''' भनेर चिनिन्छ) स्पार्क-इग्निशन साथ साथै [[आन्तरिक दहन इन्जिन|आन्तरिक दहन इञ्जिन]] हो, जुन ग्यासोलिन ( [[पेट्रोल]]) ले चलाउन डिजाइन गरिएको इन्जिन हो।पेट्रोल इन्जिनहरू प्रायः [[एलपी ग्यास|तरल पेट्रोलियम ग्यास]] र [[इथानोल इन्धन|इथेनल]] मिश्रण जस्ता इन्धनहरूमा पनि चलाउन सकिन्छ। सामान्यतया, पेट्रोल इन्जिनहरूको थर्मोडायनामिक दक्षता लगभग २०-३०% हुन्छ (जुन डिजेल इन्जिनहरूको तुलनामा लगभग आधा हो)।<ref>{{Cite news|url=http://www.greencarreports.com/news/1091436_toyota-gasoline-engine-achieves-thermal-efficiency-of-38-percent|title=Toyota Gasoline Engine Achieves Thermal Efficiency Of 38 Percent|work=Green Car Reports|access-date=2017-10-07|language=en}}</ref> == इतिहास == पहिलो व्यावहारिक पेट्रोल इन्जिन १८७६ मा [[निकोलस अट्टो|निकोलस अगस्ट ओटो]]द्वारा जर्मनीमा निर्माण गरिएको थियो, <ref>{{Patent|CA|6479|"Gas Motor Engine"}}</ref> यद्यपि इटाइने लेनोइर, सिगफ्राइड मार्कस, जूलियस हक र जर्ज ब्रेटनद्वारा यस भन्दा अगाडि पनि प्रयास भइसकेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aacarsgasa.htm|title=Who Invented the Car?|publisher=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == डिजाईन == [[चित्र:4StrokeEngine_Ortho_3D_Small.gif|दायाँ|अङ्गुठाकार|Animation of an Otto cycle engine]] अधिकांश पेट्रोल इन्जिनहरूले चार-स्ट्रोक ओटो चक्र वा दुई-स्ट्रोक चक्र प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |date=10 September 2019 |title=What is Otto Cycle - Complete Explaintion on P-v & T-s Diagram |url=https://www.theengineerspost.com/otto-cycle/ |access-date=14 August 2022 |website=The Engineers Post |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2020 |title=What is Two Stroke Engine?- Types, And Working |url=https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |access-date=14 August 2022 |website=Engineering Choice |language=en-us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509021007/https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |date=9 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |date=16 December 2009 |title=Two Stroke Engine - Internal Combustion Engines (IC) - Automobile Magazine |url=https://www.motortrend.com/news/two-stroke-engines-expected-revival/ |access-date=14 August 2022 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> मिलर चक्र र एटकिन्सन चक्रको आधारमा पनि पेट्रोल इन्जिन सञ्चालन हुन्छ। <ref>{{cite web |date=1 April 2000 |title=How does a Miller-cycle engine work? |url=https://auto.howstuffworks.com/question132.htm |access-date=14 August 2022 |website=HowStuffWorks |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 1998 |title=Mazda 2.3L Miller-cycle DOHC V-6 |url=https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |access-date=14 August 2022 |website=WardsAuto |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126101329/https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |date=26 November 2022 }}</ref><ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Why does Toyota use Atkinson cycle engines? |url=https://mag.toyota.co.uk/toyota-use-atkinson-cycle-engines/ |access-date=14 August 2022 |website=Toyota UK Magazine}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2016 |title=Engine Types: Atkinson Cycle vs Otto vs Miller |url=https://enginehoist.net/engine-types-atkinson-cycle-vs-otto-vs-miller/ |access-date=9 June 2023 |website=EngineHoist}}</ref> === कार्य चक्रहरू === == उपयोगहरू == * [[मोटरगाडी|अटोमोबाईल]] * [[भटभटे|मोटरसाइकल]] * विमान * मोटरबोटहरू * सानो इञ्जिनहरू, जस्तै लन मोवर, चेनस र पोर्टेबल ईन्जिन-जेनरेटर == यो पनि हेर्नुहोस् == * बोर * पेट्रोल प्रत्यक्ष इंजेक्शन * झड्का * [[डिजेल इन्जिन]] * ओट्टो ईन्जिन * [[पेट्रोल]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[ताप चक्र]] [[श्रेणी:इन्जिन]] [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिन]] juskmrykiqz8h8rwabxkc61ewd05b2n 1365751 1365750 2026-07-12T03:30:26Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1365751 wikitext text/x-wiki {{खराब अनुवाद}} [[चित्र:Volkswagen_W16.jpg|thumb| W16 पेट्रोल इन्जिन ]] '''पेट्रोल इन्जिन''' ( अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा '''ग्यासोलिन इन्जिन''' भनेर चिनिन्छ) स्पार्क-इग्निशन साथ साथै [[आन्तरिक दहन इन्जिन|आन्तरिक दहन इञ्जिन]] हो, जुन ग्यासोलिन ( [[पेट्रोल]]) ले चलाउन डिजाइन गरिएको इन्जिन हो।पेट्रोल इन्जिनहरू प्रायः [[एलपी ग्यास|तरल पेट्रोलियम ग्यास]] र [[इथानोल इन्धन|इथेनल]] मिश्रण जस्ता इन्धनहरूमा पनि चलाउन सकिन्छ। सामान्यतया, पेट्रोल इन्जिनहरूको थर्मोडायनामिक दक्षता लगभग २०-३०% हुन्छ (जुन डिजेल इन्जिनहरूको तुलनामा लगभग आधा हो)।<ref>{{Cite news|url=http://www.greencarreports.com/news/1091436_toyota-gasoline-engine-achieves-thermal-efficiency-of-38-percent|title=Toyota Gasoline Engine Achieves Thermal Efficiency Of 38 Percent|work=Green Car Reports|access-date=2017-10-07|language=en}}</ref> == इतिहास == पहिलो व्यावहारिक पेट्रोल इन्जिन १८७६ मा [[निकोलस अट्टो|निकोलस अगस्ट ओटो]]द्वारा जर्मनीमा निर्माण गरिएको थियो, <ref>{{Patent|CA|6479|"Gas Motor Engine"}}</ref> यद्यपि इटाइने लेनोइर, सिगफ्राइड मार्कस, जूलियस हक र जर्ज ब्रेटनद्वारा यस भन्दा अगाडि पनि प्रयास भइसकेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://inventors.about.com/library/weekly/aacarsgasa.htm|title=Who Invented the Car?|publisher=}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * == डिजाईन == [[चित्र:4StrokeEngine_Ortho_3D_Small.gif|दायाँ|अङ्गुठाकार|Animation of an Otto cycle engine]] अधिकांश पेट्रोल इन्जिनहरूले चार-स्ट्रोक ओटो चक्र वा दुई-स्ट्रोक चक्र प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |date=10 September 2019 |title=What is Otto Cycle - Complete Explaintion on P-v & T-s Diagram |url=https://www.theengineerspost.com/otto-cycle/ |access-date=14 August 2022 |website=The Engineers Post |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2020 |title=What is Two Stroke Engine?- Types, And Working |url=https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |access-date=14 August 2022 |website=Engineering Choice |language=en-us }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509021007/https://www.engineeringchoice.com/what-is-two-stroke-engine/ |date=9 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |date=16 December 2009 |title=Two Stroke Engine - Internal Combustion Engines (IC) - Automobile Magazine |url=https://www.motortrend.com/news/two-stroke-engines-expected-revival/ |access-date=14 August 2022 |website=MotorTrend |language=en}}</ref> मिलर चक्र र एटकिन्सन चक्रको आधारमा पनि पेट्रोल इन्जिन सञ्चालन हुन्छ। <ref>{{cite web |date=1 April 2000 |title=How does a Miller-cycle engine work? |url=https://auto.howstuffworks.com/question132.htm |access-date=14 August 2022 |website=HowStuffWorks |language=en-us}}</ref><ref>{{cite web |date=1 January 1998 |title=Mazda 2.3L Miller-cycle DOHC V-6 |url=https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |access-date=14 August 2022 |website=WardsAuto |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126101329/https://www.wardsauto.com/news-analysis/mazda-23l-miller-cycle-dohc-v-6 |date=26 November 2022 }}</ref><ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Why does Toyota use Atkinson cycle engines? |url=https://mag.toyota.co.uk/toyota-use-atkinson-cycle-engines/ |access-date=14 August 2022 |website=Toyota UK Magazine}}</ref><ref>{{cite web |date=4 April 2016 |title=Engine Types: Atkinson Cycle vs Otto vs Miller |url=https://enginehoist.net/engine-types-atkinson-cycle-vs-otto-vs-miller/ |access-date=9 June 2023 |website=EngineHoist}}</ref> === कार्य चक्रहरू === == उपयोगहरू == * [[मोटरगाडी|अटोमोबाईल]] * [[भटभटे|मोटरसाइकल]] * विमान * मोटरबोटहरू * सानो इञ्जिनहरू, जस्तै लन मोवर, चेनस र पोर्टेबल ईन्जिन-जेनरेटर == यो पनि हेर्नुहोस् == * बोर * पेट्रोल प्रत्यक्ष इंजेक्शन * झड्का * [[डिजेल इन्जिन]] * ओट्टो ईन्जिन * [[पेट्रोल]] * [[ताप चक्र]] [[श्रेणी:इन्जिन]] [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:आन्तरिक दहन इन्जिन]] 7x0lhawdr5xlo48sn3n8splronn9kdu 0 114891 1365694 855426 2026-07-11T12:43:51Z Bishaldev100 28807 1365694 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सद्गुण, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, भ्रष्टाचार विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> '''गणतन्त्रवाद''' एक विचारधारा हो जुन एक यस्तो राज्यमा नागरिकता मा केन्द्रित हुन्छ। त्यो राज्य [[गणतन्त्र]] हुन्छ र राज्य अन्तर्गत मानिसहरूमा लोकप्रिय सार्वभौमिकता निहित रहन्छ। गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == 5j8i14py9zcshhej6gr7p842zpqduo5 1365706 1365694 2026-07-11T12:54:22Z Bishaldev100 28807 1365706 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सदाचार, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, [[भ्रष्टाचार]] विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> '''गणतन्त्रवाद''' एक विचारधारा हो जुन एक यस्तो राज्यमा नागरिकता मा केन्द्रित हुन्छ। त्यो राज्य [[गणतन्त्र]] हुन्छ र राज्य अन्तर्गत मानिसहरूमा लोकप्रिय सार्वभौमिकता निहित रहन्छ। गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == o68slsd1mt8bn0aieupuoyle9f7wzqx 1365707 1365706 2026-07-11T13:14:17Z Bishaldev100 28807 1365707 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सदाचार, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, [[भ्रष्टाचार]] विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> '''गणतन्त्रवाद''' एक विचारधारा हो जुन एक यस्तो राज्यमा नागरिकता मा केन्द्रित हुन्छ। त्यो राज्य [[गणतन्त्र]] हुन्छ र राज्य अन्तर्गत मानिसहरूमा लोकप्रिय सार्वभौमिकता निहित रहन्छ। गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == सिद्धान्त == === प्रजातन्त्र === १७ औं शताब्दीको अन्त्यतिर [[प्रजातन्त्र]] र [[गणतन्त्र]] बीचको मिलन भएको थियो। गणतन्त्र एउटा यस्तो व्यवस्था हो जसले वंशाणुगत वा वंशवादी शासनलाई प्रतिस्थापन गर्छ वा त्यसको विकल्पको रूपमा काम गर्छ। यसमा स्वतन्त्रतामाथि जोड दिइन्छ र भ्रष्टाचारको पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिन्छ। यसले क्रमशः सन् १७७० र १७९० को दशकमा भएको [[अमेरिकी क्रान्ति]] र [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]लाई गहिरो प्रभाव पारेको थियो। यी दुई उदाहरणहरूमा, गणतन्त्रवादीहरूले वंशाणुगत सम्भ्रान्त वर्ग र कुलीनतन्त्रलाई अस्वीकार गर्ने झुकाव राखेका थिए, तर दुईवटा प्रश्नहरूलाई भने अनुत्तरित नै छोडेका थिए: पहिलो, अनियन्त्रित बहुसंख्यकको शासनलाई रोक्नका लागि गणतन्त्रमा एउटा अप्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित (वा मनोनीत) [[माथिल्लो सदन]] हुनुपर्छ कि पर्दैन—जसमा सम्भवतः योग्य विज्ञहरूलाई नियुक्त गर्न सकियोस्—र दोस्रो, यसमा एउटा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] हुनुपर्छ कि पर्दैन। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == d07l05up2gmkidbeeegv7fkvjwuifwz 1365708 1365707 2026-07-11T13:19:31Z Bishaldev100 28807 /* सिद्धान्त */ 1365708 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सदाचार, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, [[भ्रष्टाचार]] विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> '''गणतन्त्रवाद''' एक विचारधारा हो जुन एक यस्तो राज्यमा नागरिकता मा केन्द्रित हुन्छ। त्यो राज्य [[गणतन्त्र]] हुन्छ र राज्य अन्तर्गत मानिसहरूमा लोकप्रिय सार्वभौमिकता निहित रहन्छ। गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == सिद्धान्त == === प्रजातन्त्र === १७ औं शताब्दीको अन्त्यतिर [[प्रजातन्त्र]] र [[गणतन्त्र]] बीचको मिलन भएको थियो। गणतन्त्र एउटा यस्तो व्यवस्था हो जसले वंशाणुगत वा वंशवादी शासनलाई प्रतिस्थापन गर्छ वा त्यसको विकल्पको रूपमा काम गर्छ। यसमा स्वतन्त्रतामाथि जोड दिइन्छ र भ्रष्टाचारको पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिन्छ। यसले क्रमशः सन् १७७० र १७९० को दशकमा भएको [[अमेरिकी क्रान्ति]] र [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]लाई गहिरो प्रभाव पारेको थियो। यी दुई उदाहरणहरूमा, गणतन्त्रवादीहरूले वंशाणुगत सम्भ्रान्त वर्ग र कुलीनतन्त्रलाई अस्वीकार गर्ने झुकाव राखेका थिए, तर दुईवटा प्रश्नहरूलाई भने अनुत्तरित नै छोडेका थिए: पहिलो, अनियन्त्रित बहुसंख्यकको शासनलाई रोक्नका लागि गणतन्त्रमा एउटा अप्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित (वा मनोनीत) [[माथिल्लो सदन]] हुनुपर्छ कि पर्दैन—जसमा सम्भवतः योग्य विज्ञहरूलाई नियुक्त गर्न सकियोस्—र दोस्रो, यसमा एउटा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] हुनुपर्छ कि पर्दैन। === संवैधानिक राजा र माथिल्लो सदन === केही देशहरूले (जस्तै संयुक्त अधिराज्य, नेदरल्याण्ड्स, बेल्जियम, लक्जमबर्ग, स्क्यान्डिनेभियन देशहरू र जापान) शक्तिशाली राजाहरूलाई सीमित वा कालान्तरमा केवल आलंकारिक अधिकार भएका संवैधानिक राजामा परिणत गरे। प्रायःजसो ठाउँमा राजतन्त्र र कुलीन व्यवस्थालाई सँगसँगै उन्मूलन गरियो, चाहे त्यसको सट्टामा लोकतान्त्रिक संस्थाहरू स्थापना गरिएका हुन् वा नहुन् (जस्तै फ्रान्स, चीन, इरान, रुस, जर्मनी, अस्ट्रिया, हंगेरी, इटाली, ग्रीस, टर्की र इजिप्टमा)। अस्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्ड, क्यानडा, पापुआ न्युगिनी र अन्य केही देशहरूमा राजा वा उनका प्रतिनिधिलाई सर्वोच्च कार्यकारी अधिकार दिइएको हुन्छ, तर स्थापित परम्परा अनुसार उनीहरूले आफ्ना मन्त्रीहरूको सल्लाहमा मात्र काम गर्छन्। धेरै राष्ट्रहरूमा संसद्को माथिल्लो सदन सम्भ्रान्त वर्गको हुन्थ्यो, जसका सदस्यहरूको कार्यकाल प्रायः आजीवन हुन्थ्यो, तर समयक्रममा यी सदनहरूले आफ्नो धेरै शक्ति गुमाए (जस्तै यूकेको '[[हाउस अफ लर्ड्स]]'), वा फेरि ती सदनहरू निर्वाचित हुने व्यवस्थामा रूपान्तरित भई शक्तिशाली रहिरहे।<ref>[[Mark McKenna (historian)|Mark McKenna]], ''The Traditions of Australian Republicanism'' (1996) [https://web.archive.org/web/20000818204057/http://www.aph.gov.au/library/pubs/rp/1995-96/96rp31.htm online version]</ref><ref>John W. Maynor, ''Republicanism in the Modern World''. (2003).</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == mmckvftv23fk25dl2sp5gydahu8m2tk 1365709 1365708 2026-07-11T13:19:59Z Bishaldev100 28807 /* संवैधानिक राजा र माथिल्लो सदन */ 1365709 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सदाचार, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, [[भ्रष्टाचार]] विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> '''गणतन्त्रवाद''' एक विचारधारा हो जुन एक यस्तो राज्यमा नागरिकता मा केन्द्रित हुन्छ। त्यो राज्य [[गणतन्त्र]] हुन्छ र राज्य अन्तर्गत मानिसहरूमा लोकप्रिय सार्वभौमिकता निहित रहन्छ। गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == सिद्धान्त == === प्रजातन्त्र === १७ औं शताब्दीको अन्त्यतिर [[प्रजातन्त्र]] र [[गणतन्त्र]] बीचको मिलन भएको थियो। गणतन्त्र एउटा यस्तो व्यवस्था हो जसले वंशाणुगत वा वंशवादी शासनलाई प्रतिस्थापन गर्छ वा त्यसको विकल्पको रूपमा काम गर्छ। यसमा स्वतन्त्रतामाथि जोड दिइन्छ र भ्रष्टाचारको पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिन्छ। यसले क्रमशः सन् १७७० र १७९० को दशकमा भएको [[अमेरिकी क्रान्ति]] र [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]लाई गहिरो प्रभाव पारेको थियो। यी दुई उदाहरणहरूमा, गणतन्त्रवादीहरूले वंशाणुगत सम्भ्रान्त वर्ग र कुलीनतन्त्रलाई अस्वीकार गर्ने झुकाव राखेका थिए, तर दुईवटा प्रश्नहरूलाई भने अनुत्तरित नै छोडेका थिए: पहिलो, अनियन्त्रित बहुसंख्यकको शासनलाई रोक्नका लागि गणतन्त्रमा एउटा अप्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित (वा मनोनीत) [[माथिल्लो सदन]] हुनुपर्छ कि पर्दैन—जसमा सम्भवतः योग्य विज्ञहरूलाई नियुक्त गर्न सकियोस्—र दोस्रो, यसमा एउटा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] हुनुपर्छ कि पर्दैन। === संवैधानिक राजा र माथिल्लो सदन === केही देशहरूले (जस्तै संयुक्त अधिराज्य, नेदरल्याण्ड्स, बेल्जियम, लक्जमबर्ग, स्क्यान्डिनेभियन देशहरू र जापान) शक्तिशाली राजाहरूलाई सीमित वा कालान्तरमा केवल आलंकारिक अधिकार भएका [[संवैधानिक राजतन्त्र|संवैधानिक राजा]]मा परिणत गरे। प्रायःजसो ठाउँमा राजतन्त्र र कुलीन व्यवस्थालाई सँगसँगै उन्मूलन गरियो, चाहे त्यसको सट्टामा लोकतान्त्रिक संस्थाहरू स्थापना गरिएका हुन् वा नहुन् (जस्तै फ्रान्स, चीन, इरान, रुस, जर्मनी, अस्ट्रिया, हंगेरी, इटाली, ग्रीस, टर्की र इजिप्टमा)। अस्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्ड, क्यानडा, पापुआ न्युगिनी र अन्य केही देशहरूमा राजा वा उनका प्रतिनिधिलाई सर्वोच्च कार्यकारी अधिकार दिइएको हुन्छ, तर स्थापित परम्परा अनुसार उनीहरूले आफ्ना मन्त्रीहरूको सल्लाहमा मात्र काम गर्छन्। धेरै राष्ट्रहरूमा संसद्को माथिल्लो सदन सम्भ्रान्त वर्गको हुन्थ्यो, जसका सदस्यहरूको कार्यकाल प्रायः आजीवन हुन्थ्यो, तर समयक्रममा यी सदनहरूले आफ्नो धेरै शक्ति गुमाए (जस्तै यूकेको '[[हाउस अफ लर्ड्स]]'), वा फेरि ती सदनहरू निर्वाचित हुने व्यवस्थामा रूपान्तरित भई शक्तिशाली रहिरहे।<ref>[[Mark McKenna (historian)|Mark McKenna]], ''The Traditions of Australian Republicanism'' (1996) [https://web.archive.org/web/20000818204057/http://www.aph.gov.au/library/pubs/rp/1995-96/96rp31.htm online version]</ref><ref>John W. Maynor, ''Republicanism in the Modern World''. (2003).</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == mqfftj6vf8j5y48xb66l5i1jbjrsr2k 1365710 1365709 2026-07-11T13:22:17Z Bishaldev100 28807 1365710 wikitext text/x-wiki '''गणतन्त्रवाद''' एक राजनीतिक विचारधारा हो जसले गणतन्त्रात्मक सरकार प्रणालीलाई प्रवर्द्धन गर्दछ। वंशानुगत [[राजतन्त्र]]को विपरीत गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा सार्वभौमसत्ता जनता र उनीहरूका निर्वाचित प्रतिनिधिहरूमा निहित हुन्छ। यसको विचारधारा नागरिक सदाचार, सक्रिय राजनीतिक सहभागिता, नागरिक शिक्षा, [[भ्रष्टाचार]] विरुद्धको लडाई (भ्रष्टाचार विरोधी), सन्तुलित र मिश्रित संविधानको प्राथमिकता, संवैधानिक कानूनद्वारा सीमित सरकार, प्रभुत्व नभएको स्वतन्त्रता, र [[कानूनको शासन]] र साझा हितप्रति प्रतिबद्धता जस्ता धेरै प्रमुख सिद्धान्तहरूमा आधारित छ।<ref>{{Citation |last=Lovett |first=Frank |title=Republicanism |date=2022 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/republicanism/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2024-01-21 |edition=Fall 2022 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammersley|first=Rachel|title=Republicanism: An Introduction|date=2020|isbn=978-1-5095-1341-3|publisher=Polity Press|location=Cambridge, UK|oclc=1145090006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Sellers|first1=Mortimer NS|title=Republicanism: Philosophical Aspects|encyclopedia=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|edition=Second|date=2015|pages=477–482|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.63076-3|isbn=978-0080970875|url=https://scholarworks.law.ubalt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2172&context=all_fac}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dagger|first1=Richard|editor-first1=George|editor-last1=Klosko|chapter=Republicanism|title=The Oxford Handbook of the History of Political Philosophy|date=2011|pages=701–711|doi=10.1093/oxfordhb/9780199238804.003.0043}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bellamy|first1=Richard|title=Routledge International Handbook of Contemporary Social and Political Theory|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003111399-12/republicanism-richard-bellamy|chapter=Republicanism: Non-domination and the free state|date=2022|publisher=Routledge|location=London & New York|doi=10.4324/9781003111399-12|isbn=978-1003111399|s2cid=242874484|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=MacGilvray|first1=Eric|title=Republicanism|encyclopedia=The Encyclopedia of Political Thought|date=2014|pages=3234–3243|doi=10.1002/9781118474396.wbept0886|isbn=9781118474396}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Peter |date=2017 |title=Republicanism |journal=The Blackwell Encyclopedia of Sociology |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781405165518.wbeosr056 |isbn=9781405165518}}</ref> गणतन्त्रवाद [[राजतन्त्र]] र [[साम्राज्यवाद|साम्राज्यवादको]] बिरोधी विचारधारा हो जुन विरासतमा प्राप्त राजनीतिक शक्तिको बिरूद्ध छ। == सिद्धान्त == === प्रजातन्त्र === १७ औं शताब्दीको अन्त्यतिर [[प्रजातन्त्र]] र [[गणतन्त्र]] बीचको मिलन भएको थियो। गणतन्त्र एउटा यस्तो व्यवस्था हो जसले वंशाणुगत वा वंशवादी शासनलाई प्रतिस्थापन गर्छ वा त्यसको विकल्पको रूपमा काम गर्छ। यसमा स्वतन्त्रतामाथि जोड दिइन्छ र भ्रष्टाचारको पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिन्छ। यसले क्रमशः सन् १७७० र १७९० को दशकमा भएको [[अमेरिकी क्रान्ति]] र [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]लाई गहिरो प्रभाव पारेको थियो। यी दुई उदाहरणहरूमा, गणतन्त्रवादीहरूले वंशाणुगत सम्भ्रान्त वर्ग र कुलीनतन्त्रलाई अस्वीकार गर्ने झुकाव राखेका थिए, तर दुईवटा प्रश्नहरूलाई भने अनुत्तरित नै छोडेका थिए: पहिलो, अनियन्त्रित बहुसंख्यकको शासनलाई रोक्नका लागि गणतन्त्रमा एउटा अप्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचित (वा मनोनीत) [[माथिल्लो सदन]] हुनुपर्छ कि पर्दैन—जसमा सम्भवतः योग्य विज्ञहरूलाई नियुक्त गर्न सकियोस्—र दोस्रो, यसमा एउटा [[संवैधानिक राजतन्त्र]] हुनुपर्छ कि पर्दैन। === संवैधानिक राजा र माथिल्लो सदन === केही देशहरूले (जस्तै संयुक्त अधिराज्य, नेदरल्याण्ड्स, बेल्जियम, लक्जमबर्ग, स्क्यान्डिनेभियन देशहरू र जापान) शक्तिशाली राजाहरूलाई सीमित वा कालान्तरमा केवल आलंकारिक अधिकार भएका [[संवैधानिक राजतन्त्र|संवैधानिक राजा]]मा परिणत गरे। प्रायःजसो ठाउँमा राजतन्त्र र कुलीन व्यवस्थालाई सँगसँगै उन्मूलन गरियो, चाहे त्यसको सट्टामा लोकतान्त्रिक संस्थाहरू स्थापना गरिएका हुन् वा नहुन् (जस्तै फ्रान्स, चीन, इरान, रुस, जर्मनी, अस्ट्रिया, हंगेरी, इटाली, ग्रीस, टर्की र इजिप्टमा)। अस्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्ड, क्यानडा, पापुआ न्युगिनी र अन्य केही देशहरूमा राजा वा उनका प्रतिनिधिलाई सर्वोच्च कार्यकारी अधिकार दिइएको हुन्छ, तर स्थापित परम्परा अनुसार उनीहरूले आफ्ना मन्त्रीहरूको सल्लाहमा मात्र काम गर्छन्। धेरै राष्ट्रहरूमा संसद्को माथिल्लो सदन सम्भ्रान्त वर्गको हुन्थ्यो, जसका सदस्यहरूको कार्यकाल प्रायः आजीवन हुन्थ्यो, तर समयक्रममा यी सदनहरूले आफ्नो धेरै शक्ति गुमाए (जस्तै यूकेको '[[हाउस अफ लर्ड्स]]'), वा फेरि ती सदनहरू निर्वाचित हुने व्यवस्थामा रूपान्तरित भई शक्तिशाली रहिरहे।<ref>[[Mark McKenna (historian)|Mark McKenna]], ''The Traditions of Australian Republicanism'' (1996) [https://web.archive.org/web/20000818204057/http://www.aph.gov.au/library/pubs/rp/1995-96/96rp31.htm online version]</ref><ref>John W. Maynor, ''Republicanism in the Modern World''. (2003).</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[गणतन्त्र]] * [[राजतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विचारधारा}} == बाह्य लिंकहरू == mq3ds2fd9zw0vcxr0xu70f4i7t5n1z6 4 120717 1365722 1364608 2026-07-11T14:40:54Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1365722 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Princess Shova Shahi of Nepal]] | | | data-sort-value="1949" | 1949-01-13 | | [[चित्र:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q21067412|Q21067412]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[सारा देवी तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |} {{Wikidata list end}} nox0q885ee1gd6mtwckvyptbcideh2c 0 121050 1365752 1242926 2026-07-12T03:51:06Z Bishaldev100 28807 /* उत्पादन */ 1365752 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sao_Paulo_ethanol_pump_04_2008_74_zoom.jpg|alt=इथानोल पम्प स्टेसन|thumb|इथानोल पम्प स्टेसन, साउ पाउलो, ब्राजिल]] '''इथानोल इन्धन''' भनेको [[ऊर्जा|उर्जा]]को लागि प्रयोग हुने [[इथानोल|इथाइल अल्कोहल]] हो। [[मादक पदार्थ|मादक पेय पदार्थको]] रूपमा प्रयोग हुने [[अल्कोहल]]को प्रकार पनि इथाइल अल्कोहल नै हो । यो प्रायः जसो मोटर इन्धन, मुख्यतया [[पेट्रोल|पेट्रोलको]] लागि एक जैविक ईन्धन संयोजकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। इथानोल ईन्धनको " पेट्रोल ग्यालन समतुल्य " (GGE) १.५ छ, अर्थात् १ लिटर [[पेट्रोल]]ले दिने बराबरको उर्जा प्राप्त गर्न १.५ लिटर इथानोलको आवस्यकता पर्छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/laws/4274|title=Gasoline Gallon Equivalent (GGE) Definition|publisher=energy.gov|accessdate=12 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.afdc.energy.gov/fuels/fuel_comparison_chart.pdf|title=Alternative Fuels Data Center – Fuel Properties Comparison|date=2014-10-29|website=Alternative Fuels Data Center}}</ref> बायोइथानोल (जैविक इथानोल) [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय उर्जा]]को एक रूप हो जुन कृषि उत्पादनबाट उत्पादन गर्न सकिन्छ। यो धेरै साधारण [[खाद्यान्न|बालीहरू]] जस्तै [[शिवबुटी|गाँजा]], [[उखु]], [[आलु]], [[कासावा]] र [[मकै]]बाट बनाउन सकिन्छ । पेट्रोल प्रतिस्थापनमा जैविक इथानोल कती उपयोगी छ भन्ने बारेमा पर्याप्त बहस भएको छ। यसको उत्पादन र प्रयोगको चिन्ता खाद्यान्नको मूल्य वृद्धिसंग सम्बन्धित छ<ref>{{Cite web|url=http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf|title=Deforestation diesel – the madness of biofuel|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325050656/http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf |date=25 March 2009 }}</ref>[[खाना बनाम ईन्धन|।]] यसको कारण भनेको खाद्यान्न उब्जनीको लागि आवश्यक कृषि योग्य जमिनको ठूलो मात्रा र साथ साथै इथानोल उत्पादनको सम्पूर्ण चक्रको उर्जा र प्रदूषण सन्तुलनको सँग सम्बन्धित छ। <ref>Youngquist, W. ''Geodestinies'', National Book Company, Portland, Oregon, p.499</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm|title=The dirty truth about biofuels|date=14 March 2005|publisher=Oilcrash.com|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204053139/http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm |date=4 December 2009 }}</ref> == उत्पादन == इथानोल इन्धन उत्पादन गर्ने विभिन्न तरिकाहरू छन्, तर सबैभन्दा आम तरिका फर्मेन्टेसन (किण्वन) मार्फत हुन्छ। इथानोलको वृहत मात्रामा उत्पादनका लागि आधारभूत चरणहरू: * * माइक्रोबियल चिनीको फर्मेन्टेसन * डिस्टिलेसन * निर्जलीकरण (आवश्यकताहरू भिन्न हुन्छन्, तलको इथेनॉल इन्धनको मिश्रण हेर्नुहोस्), र * डिनेचरिङ फर्मेन्टेसन गर्नु अघि, केही बालीहरूलाई सेलुलोज र स्टार्च जस्ता कार्बोहाइड्रेटको शर्करामा शुद्धीकरण वा हाइड्रोलाइसिस चाहिन्छ। सेल्युलोजको सेक्रेरिफिकेशनलाई सेल्युलोलिसिस भनिन्छ (सेलुलोसिक इथेनॉल हेर्नुहोस्)। स्टार्चलाई चिनीमा परिणत गर्न इन्जाइमहरू प्रयोग गरिन्छ। Prior to fermentation, some crops require [[saccharification]] or [[hydrolysis]] of carbohydrates such as cellulose and starch into sugars. Saccharification of cellulose is called [[cellulolysis]] (see [[cellulosic ethanol]]). Enzymes are used to convert starch into sugar.<ref>{{cite web |date=30 June 2005 |title=New Enzyme for More Efficient Corn Ethanol Production |url=http://www.greencarcongress.com/2005/06/new_enzyme_for_.html |access-date=14 January 2008 |publisher=Green Car Congress}}</ref> फर्मेन्टेसन डिस्टिलेसन डीहाईड्रेसन ==इन्जिनहरू== ===इन्धन मितव्ययिता=== इथानोलमा पेट्रोलमा भन्दा प्रति लिटर लगभग ३४% कम उर्जा हुन्छ, र सैद्धान्तिक रुपमा शुद्ध इथानोलको प्रज्ज्वलनबाट गाडीमा प्रति लिटर पेट्रोल भन्दा ३४% कम शक्ति उत्पन्न हुन्छ। यद्यपि, इथानोलको अक्टेन रेटिङ उच्च हुने भएकाले कम्प्रेसन रेसियो वृद्धि गरेर इन्जिनको कुशलता बढाउन सकिन्छ। <ref name=EEREFAQ>{{cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/afdc/ethanol/|title=Alternative Fuels Data Center: Ethanol|publisher=Afdc.energy.gov|access-date=20 January 2015}}</ref><ref name=EIAATTF>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/alt_trans_fuel/attf.pdf#page=39 |title=U.S. Energy Information Administration (EIA) |access-date=2016-02-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821085349/http://www.eia.doe.gov/#page=39 |archive-date=21 August 2008 |df=dmy }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नविकरणीय उर्जा|नविकरणीय उर्जा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Ethanol fuel}} [[श्रेणी:इन्धन]] [[श्रेणी:इथानोल]] sdku1104lfhg3iypiqox930c78tocl3 1365754 1365752 2026-07-12T04:13:51Z Bishaldev100 28807 /* उत्पादन */ 1365754 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sao_Paulo_ethanol_pump_04_2008_74_zoom.jpg|alt=इथानोल पम्प स्टेसन|thumb|इथानोल पम्प स्टेसन, साउ पाउलो, ब्राजिल]] '''इथानोल इन्धन''' भनेको [[ऊर्जा|उर्जा]]को लागि प्रयोग हुने [[इथानोल|इथाइल अल्कोहल]] हो। [[मादक पदार्थ|मादक पेय पदार्थको]] रूपमा प्रयोग हुने [[अल्कोहल]]को प्रकार पनि इथाइल अल्कोहल नै हो । यो प्रायः जसो मोटर इन्धन, मुख्यतया [[पेट्रोल|पेट्रोलको]] लागि एक जैविक ईन्धन संयोजकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। इथानोल ईन्धनको " पेट्रोल ग्यालन समतुल्य " (GGE) १.५ छ, अर्थात् १ लिटर [[पेट्रोल]]ले दिने बराबरको उर्जा प्राप्त गर्न १.५ लिटर इथानोलको आवस्यकता पर्छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/laws/4274|title=Gasoline Gallon Equivalent (GGE) Definition|publisher=energy.gov|accessdate=12 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.afdc.energy.gov/fuels/fuel_comparison_chart.pdf|title=Alternative Fuels Data Center – Fuel Properties Comparison|date=2014-10-29|website=Alternative Fuels Data Center}}</ref> बायोइथानोल (जैविक इथानोल) [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय उर्जा]]को एक रूप हो जुन कृषि उत्पादनबाट उत्पादन गर्न सकिन्छ। यो धेरै साधारण [[खाद्यान्न|बालीहरू]] जस्तै [[शिवबुटी|गाँजा]], [[उखु]], [[आलु]], [[कासावा]] र [[मकै]]बाट बनाउन सकिन्छ । पेट्रोल प्रतिस्थापनमा जैविक इथानोल कती उपयोगी छ भन्ने बारेमा पर्याप्त बहस भएको छ। यसको उत्पादन र प्रयोगको चिन्ता खाद्यान्नको मूल्य वृद्धिसंग सम्बन्धित छ<ref>{{Cite web|url=http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf|title=Deforestation diesel – the madness of biofuel|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325050656/http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf |date=25 March 2009 }}</ref>[[खाना बनाम ईन्धन|।]] यसको कारण भनेको खाद्यान्न उब्जनीको लागि आवश्यक कृषि योग्य जमिनको ठूलो मात्रा र साथ साथै इथानोल उत्पादनको सम्पूर्ण चक्रको उर्जा र प्रदूषण सन्तुलनको सँग सम्बन्धित छ। <ref>Youngquist, W. ''Geodestinies'', National Book Company, Portland, Oregon, p.499</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm|title=The dirty truth about biofuels|date=14 March 2005|publisher=Oilcrash.com|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204053139/http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm |date=4 December 2009 }}</ref> == उत्पादन == इथानोल इन्धन उत्पादन गर्ने विभिन्न तरिकाहरू छन्, तर सबैभन्दा आम तरिका फर्मेन्टेसन (किण्वन) मार्फत हुन्छ। इथानोलको वृहत मात्रामा उत्पादनका लागि आधारभूत चरणहरू: * माइक्रोबियल चिनीको फर्मेन्टेसन * डिस्टिलेसन * निर्जलीकरण (आवश्यकताहरू भिन्न हुन्छन्, तलको इथेनॉल इन्धनको मिश्रण हेर्नुहोस्), र * डिनेचरिङ फर्मेन्टेसन गर्नु अघि, केही बालीहरूलाई सेलुलोज र स्टार्च जस्ता कार्बोहाइड्रेटको शर्करामा शुद्धीकरण वा हाइड्रोलाइसिस चाहिन्छ। सेल्युलोजको सेक्रेरिफिकेशनलाई सेल्युलोलिसिस भनिन्छ (सेलुलोसिक इथेनॉल हेर्नुहोस्)। स्टार्चलाई चिनीमा परिणत गर्न इन्जाइमहरू प्रयोग गरिन्छ। Prior to fermentation, some crops require [[saccharification]] or [[hydrolysis]] of carbohydrates such as cellulose and starch into sugars. Saccharification of cellulose is called [[cellulolysis]] (see [[cellulosic ethanol]]). Enzymes are used to convert starch into sugar.<ref>{{cite web |date=30 June 2005 |title=New Enzyme for More Efficient Corn Ethanol Production |url=http://www.greencarcongress.com/2005/06/new_enzyme_for_.html |access-date=14 January 2008 |publisher=Green Car Congress}}</ref> फर्मेन्टेसन डिस्टिलेसन डीहाईड्रेसन ==इन्जिनहरू== ===इन्धन मितव्ययिता=== इथानोलमा पेट्रोलमा भन्दा प्रति लिटर लगभग ३४% कम उर्जा हुन्छ, र सैद्धान्तिक रुपमा शुद्ध इथानोलको प्रज्ज्वलनबाट गाडीमा प्रति लिटर पेट्रोल भन्दा ३४% कम शक्ति उत्पन्न हुन्छ। यद्यपि, इथानोलको अक्टेन रेटिङ उच्च हुने भएकाले कम्प्रेसन रेसियो वृद्धि गरेर इन्जिनको कुशलता बढाउन सकिन्छ। <ref name=EEREFAQ>{{cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/afdc/ethanol/|title=Alternative Fuels Data Center: Ethanol|publisher=Afdc.energy.gov|access-date=20 January 2015}}</ref><ref name=EIAATTF>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/alt_trans_fuel/attf.pdf#page=39 |title=U.S. Energy Information Administration (EIA) |access-date=2016-02-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821085349/http://www.eia.doe.gov/#page=39 |archive-date=21 August 2008 |df=dmy }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नविकरणीय उर्जा|नविकरणीय उर्जा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Ethanol fuel}} [[श्रेणी:इन्धन]] [[श्रेणी:इथानोल]] s4sgqvk1crputr9pljh9stg3tyms4tp 1365755 1365754 2026-07-12T04:15:17Z Bishaldev100 28807 /* उत्पादन */ 1365755 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sao_Paulo_ethanol_pump_04_2008_74_zoom.jpg|alt=इथानोल पम्प स्टेसन|thumb|इथानोल पम्प स्टेसन, साउ पाउलो, ब्राजिल]] '''इथानोल इन्धन''' भनेको [[ऊर्जा|उर्जा]]को लागि प्रयोग हुने [[इथानोल|इथाइल अल्कोहल]] हो। [[मादक पदार्थ|मादक पेय पदार्थको]] रूपमा प्रयोग हुने [[अल्कोहल]]को प्रकार पनि इथाइल अल्कोहल नै हो । यो प्रायः जसो मोटर इन्धन, मुख्यतया [[पेट्रोल|पेट्रोलको]] लागि एक जैविक ईन्धन संयोजकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। इथानोल ईन्धनको " पेट्रोल ग्यालन समतुल्य " (GGE) १.५ छ, अर्थात् १ लिटर [[पेट्रोल]]ले दिने बराबरको उर्जा प्राप्त गर्न १.५ लिटर इथानोलको आवस्यकता पर्छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/laws/4274|title=Gasoline Gallon Equivalent (GGE) Definition|publisher=energy.gov|accessdate=12 October 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.afdc.energy.gov/fuels/fuel_comparison_chart.pdf|title=Alternative Fuels Data Center – Fuel Properties Comparison|date=2014-10-29|website=Alternative Fuels Data Center}}</ref> बायोइथानोल (जैविक इथानोल) [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय उर्जा]]को एक रूप हो जुन कृषि उत्पादनबाट उत्पादन गर्न सकिन्छ। यो धेरै साधारण [[खाद्यान्न|बालीहरू]] जस्तै [[शिवबुटी|गाँजा]], [[उखु]], [[आलु]], [[कासावा]] र [[मकै]]बाट बनाउन सकिन्छ । पेट्रोल प्रतिस्थापनमा जैविक इथानोल कती उपयोगी छ भन्ने बारेमा पर्याप्त बहस भएको छ। यसको उत्पादन र प्रयोगको चिन्ता खाद्यान्नको मूल्य वृद्धिसंग सम्बन्धित छ<ref>{{Cite web|url=http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf|title=Deforestation diesel – the madness of biofuel|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325050656/http://www.efrc.com/manage/authincludes/article_uploads/Deforestation%20diesel1.pdf |date=25 March 2009 }}</ref>[[खाना बनाम ईन्धन|।]] यसको कारण भनेको खाद्यान्न उब्जनीको लागि आवश्यक कृषि योग्य जमिनको ठूलो मात्रा र साथ साथै इथानोल उत्पादनको सम्पूर्ण चक्रको उर्जा र प्रदूषण सन्तुलनको सँग सम्बन्धित छ। <ref>Youngquist, W. ''Geodestinies'', National Book Company, Portland, Oregon, p.499</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm|title=The dirty truth about biofuels|date=14 March 2005|publisher=Oilcrash.com|accessdate=27 August 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204053139/http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm |date=4 December 2009 }}</ref> == उत्पादन == इथानोल इन्धन उत्पादन गर्ने विभिन्न तरिकाहरू छन्, तर सबैभन्दा आम तरिका फर्मेन्टेसन (किण्वन) मार्फत हुन्छ। इथानोलको वृहत मात्रामा उत्पादनका लागि आधारभूत चरणहरू: * माइक्रोबियल चिनीको फर्मेन्टेसन * डिस्टिलेसन * निर्जलीकरण (आवश्यकताहरू भिन्न हुन्छन्, तलको इथेनॉल इन्धनको मिश्रण हेर्नुहोस्), र * डिनेचरिङ फर्मेन्टेसन गर्नु अघि, केही बालीहरूलाई सेलुलोज र स्टार्च जस्ता कार्बोहाइड्रेटको शर्करामा शुद्धीकरण वा हाइड्रोलाइसिस चाहिन्छ। सेल्युलोजको सेक्रेरिफिकेशनलाई सेल्युलोलिसिस भनिन्छ (सेलुलोसिक इथेनॉल हेर्नुहोस्)। Prior to fermentation, some crops require [[saccharification]] or [[hydrolysis]] of carbohydrates such as cellulose and starch into sugars. Saccharification of cellulose is called [[cellulolysis]] (see [[cellulosic ethanol]]). स्टार्चलाई चिनीमा रूपान्तरण गर्न इन्जाइमको प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |date=30 June 2005 |title=New Enzyme for More Efficient Corn Ethanol Production |url=http://www.greencarcongress.com/2005/06/new_enzyme_for_.html |access-date=14 January 2008 |publisher=Green Car Congress}}</ref> फर्मेन्टेसन डिस्टिलेसन डीहाईड्रेसन ==इन्जिनहरू== ===इन्धन मितव्ययिता=== इथानोलमा पेट्रोलमा भन्दा प्रति लिटर लगभग ३४% कम उर्जा हुन्छ, र सैद्धान्तिक रुपमा शुद्ध इथानोलको प्रज्ज्वलनबाट गाडीमा प्रति लिटर पेट्रोल भन्दा ३४% कम शक्ति उत्पन्न हुन्छ। यद्यपि, इथानोलको अक्टेन रेटिङ उच्च हुने भएकाले कम्प्रेसन रेसियो वृद्धि गरेर इन्जिनको कुशलता बढाउन सकिन्छ। <ref name=EEREFAQ>{{cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/afdc/ethanol/|title=Alternative Fuels Data Center: Ethanol|publisher=Afdc.energy.gov|access-date=20 January 2015}}</ref><ref name=EIAATTF>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/alt_trans_fuel/attf.pdf#page=39 |title=U.S. Energy Information Administration (EIA) |access-date=2016-02-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821085349/http://www.eia.doe.gov/#page=39 |archive-date=21 August 2008 |df=dmy }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नविकरणीय उर्जा|नविकरणीय उर्जा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Ethanol fuel}} [[श्रेणी:इन्धन]] [[श्रेणी:इथानोल]] 2zw4d9ps24i3gi3c6265d1i7fjaj0no 0 122489 1365711 1051930 2026-07-11T13:25:22Z Bishaldev100 28807 1365711 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। 9acxrdye63wrt6v7isk8t67m6x1j2lt 1365712 1365711 2026-07-11T13:26:34Z Bishaldev100 28807 1365712 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] 0o5uu24upeq8use00p3a9z48ljv6709 1365713 1365712 2026-07-11T13:37:20Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365713 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। यो [[झुन्डिएर आत्महत्या|आत्महत्याको सामान्य विधि]] पनि हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] se2qyphlyq453u6wl5kyhrhpzqhmgsl 1365714 1365713 2026-07-11T13:42:58Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365714 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। यो [[झुन्डिएर आत्महत्या|आत्महत्याको सामान्य विधि]] पनि हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। == विश्वभरको प्रचलन == === भारत === === नेपाल === बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] 8yelt4xoulif2szsgbg9uig9m8vf1lh 1365715 1365714 2026-07-11T13:46:23Z Bishaldev100 28807 /* भारत */ 1365715 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। यो [[झुन्डिएर आत्महत्या|आत्महत्याको सामान्य विधि]] पनि हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। == विश्वभरको प्रचलन == === भारत === फाँसी दिने प्रचलन बेलायतीहरूले सुरु गरेका थिए। स्वतन्त्रता पछि भारतमा सबै मृत्युदण्ड झुण्ड्याएर दिइँदै आएको छ, यद्यपि कानूनले सैन्य मृत्युदण्ड फायरिङ स्क्वाडद्वारा दिने व्यवस्था गरेको छ। १९४९ मा, [[महात्मा गान्धी]]को हत्याको लागि मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएका नाथुराम गोडसे स्वतन्त्र भारतमा मृत्युदण्ड दिइने पहिलो व्यक्ति थिए।.<ref name="TIE" /> [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालत]]ले "दुर्लभमध्ये दुर्लभ घटनाहरूमा" मात्र मृत्युदण्ड दिनुपर्ने सुझाव दिएको छ। २००१ देखि, भारतमा आठ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको छ। === नेपाल === बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] e2c31bcr40yr269axu975tfx740tclb 1365716 1365715 2026-07-11T14:04:31Z Bishaldev100 28807 /* विश्वभरको प्रचलन */ 1365716 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। यो [[झुन्डिएर आत्महत्या|आत्महत्याको सामान्य विधि]] पनि हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। == विश्वभरको प्रचलन == === जापान === जापानमा सबै मृत्युदण्ड झुण्ड्याएर गरिन्छ। २३ डिसेम्बर १९४८ मा अमेरिकी प्रशासित शासनले हिदेकी तोजो, केन्जी डोइहारा, अकिरा मुटो, इवाने मात्सुई, सेशिरो इटागाकी, कोकी हिरोटा र हेटारो किमुरालाई द्वितीय विश्वयुद्धको एशिया-प्रशान्त थिएटरमा युद्धअपराध, मानवता विरुद्धको अपराध र शान्ति विरुद्धको अपराधको लागि इकेबुकुरोको सुगामो जेलमा फाँसी दिएको थियो।<ref>{{cite web |date=9 February 2010 |title=Japanese war criminals hanged in Tokyo – Dec 23, 1948 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/japanese-war-criminals-hanged-in-tokyo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009042245/http://www.history.com/this-day-in-history/japanese-war-criminals-hanged-in-tokyo |archive-date=9 October 2017 |access-date=8 October 2017 |website=History}}</ref><ref>{{cite web |date=23 December 2008 |title=1948: Hideki Tojo and six other Japanese war criminals |url=http://www.executedtoday.com/2008/12/23/1948-hideki-tojo-and-six-other-japanese-war-criminals/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007101230/http://www.executedtoday.com/2008/12/23/1948-hideki-tojo-and-six-other-japanese-war-criminals/ |archive-date=7 October 2017 |access-date=8 October 2017 |website=Executed Today}}</ref> २७ फेब्रुअरी २००४ मा, टोकियो सबवेमा भएको सरिन ग्यास आक्रमणको मुख्य योजनाकार, शोको असाहारालाई दोषी ठहर गरी मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो। २५ डिसेम्बर २००६ मा, सिरियल किलर हिरोआकी हिडाका र अन्य तीन जनालाई जापानमा फाँसी दिइएको थियो। लामो समयसम्म झुण्ड्याएर फाँसी दिनु भनेको जापानमा नागरिकहरूलाई न्यायिक मृत्युदण्ड दिने विधि हो, जस्तै नोरियो नागायामा,<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9406EED8163CF934A3575BC0A961958260|title=In Secrecy, Japan Hangs a Best-Selling Author, a Killer of 4|date=7 August 1997|newspaper=The New York Times|access-date=17 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218005941/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9406EED8163CF934A3575BC0A961958260|archive-date=18 February 2008|url-status=live}}</ref> मामोरु ताकुमा, र त्सुतोमु मियाजाकी<ref>{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/17/asia/AS-GEN-Japan-Execution.php|title=Reports: Japan executes man convicted of killing and mutilating young girls in 1980s|date=17 June 2008|newspaper=International Herald Tribune|access-date=17 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804054712/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/17/asia/AS-GEN-Japan-Execution.php|archive-date=4 August 2008|url-status=live}}</ref>को मामिलामा<!--"present" is ambiguous--at present there are 94 people reported to be on death row in Japan.--> २०१८ मा शोको असाहारा र उनका समुहका धेरै सदस्यहरूलाई १९९५ को सरिन ग्यास आक्रमण गरेको आरोपमा फाँसी दिइएको थियो। === भारत === फाँसी दिने प्रचलन बेलायतीहरूले सुरु गरेका थिए। स्वतन्त्रता पछि भारतमा सबै मृत्युदण्ड झुण्ड्याएर दिइँदै आएको छ, यद्यपि कानूनले सैन्य मृत्युदण्ड फायरिङ स्क्वाडद्वारा दिने व्यवस्था गरेको छ। १९४९ मा, [[महात्मा गान्धी]]को हत्याको लागि मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएका नाथुराम गोडसे स्वतन्त्र भारतमा मृत्युदण्ड दिइने पहिलो व्यक्ति थिए।.<ref name="TIE" /> [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालत]]ले "दुर्लभमध्ये दुर्लभ घटनाहरूमा" मात्र मृत्युदण्ड दिनुपर्ने सुझाव दिएको छ। २००१ देखि, भारतमा आठ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको छ। === नेपाल === बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। === संयुक्त राज्य अमेरिका === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] 8w9q14h1sl7buydsurr0d28w5eii9tm 1365717 1365716 2026-07-11T14:07:17Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल */ 1365717 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The_hanging_of_two_participants_in_the_Indian_Rebellion_of_1857..jpg|अङ्गुठाकार|ब्रिटिश भारतमा [[१८५७ सिपाही विद्रोह|१८५७ को भारतीय विद्रोह]]का दुई सहभागीहरूलाई फाँसी दिइएको।]] '''फाँसी''' भनेको अपराधीलाई पासामा घाँटी झुन्ड्याएर मार्ने सजाय वा दण्ड हो। यो [[झुन्डिएर आत्महत्या|आत्महत्याको सामान्य विधि]] पनि हो। प्राचीन कालमा अपराधीहरूलाई दण्ड दिनको लागि फाँसीबाट सजाय दिइन्थ्यो र वर्तमानमा पनि जघन्य अपराधको दोषीलाई यही प्रथा प्रचलित छ। अरब देशहरूमा फाँसी सामान्य सजय मानिन्छ। == विश्वभरको प्रचलन == === जापान === जापानमा सबै मृत्युदण्ड झुण्ड्याएर गरिन्छ। २३ डिसेम्बर १९४८ मा अमेरिकी प्रशासित शासनले हिदेकी तोजो, केन्जी डोइहारा, अकिरा मुटो, इवाने मात्सुई, सेशिरो इटागाकी, कोकी हिरोटा र हेटारो किमुरालाई द्वितीय विश्वयुद्धको एशिया-प्रशान्त थिएटरमा युद्धअपराध, मानवता विरुद्धको अपराध र शान्ति विरुद्धको अपराधको लागि इकेबुकुरोको सुगामो जेलमा फाँसी दिएको थियो।<ref>{{cite web |date=9 February 2010 |title=Japanese war criminals hanged in Tokyo – Dec 23, 1948 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/japanese-war-criminals-hanged-in-tokyo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009042245/http://www.history.com/this-day-in-history/japanese-war-criminals-hanged-in-tokyo |archive-date=9 October 2017 |access-date=8 October 2017 |website=History}}</ref><ref>{{cite web |date=23 December 2008 |title=1948: Hideki Tojo and six other Japanese war criminals |url=http://www.executedtoday.com/2008/12/23/1948-hideki-tojo-and-six-other-japanese-war-criminals/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007101230/http://www.executedtoday.com/2008/12/23/1948-hideki-tojo-and-six-other-japanese-war-criminals/ |archive-date=7 October 2017 |access-date=8 October 2017 |website=Executed Today}}</ref> २७ फेब्रुअरी २००४ मा, टोकियो सबवेमा भएको सरिन ग्यास आक्रमणको मुख्य योजनाकार, शोको असाहारालाई दोषी ठहर गरी मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो। २५ डिसेम्बर २००६ मा, सिरियल किलर हिरोआकी हिडाका र अन्य तीन जनालाई जापानमा फाँसी दिइएको थियो। लामो समयसम्म झुण्ड्याएर फाँसी दिनु भनेको जापानमा नागरिकहरूलाई न्यायिक मृत्युदण्ड दिने विधि हो, जस्तै नोरियो नागायामा,<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9406EED8163CF934A3575BC0A961958260|title=In Secrecy, Japan Hangs a Best-Selling Author, a Killer of 4|date=7 August 1997|newspaper=The New York Times|access-date=17 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218005941/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9406EED8163CF934A3575BC0A961958260|archive-date=18 February 2008|url-status=live}}</ref> मामोरु ताकुमा, र त्सुतोमु मियाजाकी<ref>{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/17/asia/AS-GEN-Japan-Execution.php|title=Reports: Japan executes man convicted of killing and mutilating young girls in 1980s|date=17 June 2008|newspaper=International Herald Tribune|access-date=17 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804054712/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/17/asia/AS-GEN-Japan-Execution.php|archive-date=4 August 2008|url-status=live}}</ref>को मामिलामा<!--"present" is ambiguous--at present there are 94 people reported to be on death row in Japan.--> २०१८ मा शोको असाहारा र उनका समुहका धेरै सदस्यहरूलाई १९९५ को सरिन ग्यास आक्रमण गरेको आरोपमा फाँसी दिइएको थियो। === भारत === फाँसी दिने प्रचलन बेलायतीहरूले सुरु गरेका थिए। स्वतन्त्रता पछि भारतमा सबै मृत्युदण्ड झुण्ड्याएर दिइँदै आएको छ, यद्यपि कानूनले सैन्य मृत्युदण्ड फायरिङ स्क्वाडद्वारा दिने व्यवस्था गरेको छ। १९४९ मा, [[महात्मा गान्धी]]को हत्याको लागि मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएका नाथुराम गोडसे स्वतन्त्र भारतमा मृत्युदण्ड दिइने पहिलो व्यक्ति थिए।.<ref name="TIE" /> [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालत]]ले "दुर्लभमध्ये दुर्लभ घटनाहरूमा" मात्र मृत्युदण्ड दिनुपर्ने सुझाव दिएको छ। २००१ देखि, भारतमा आठ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको छ। === नेपाल === {{मुख्य लेख|नेपालमा मृत्युदण्ड}} बि.सं १९९७ मा सहिद [[शुक्रराज शास्त्री]] र [[धर्मभक्त माथेमा]]लाई फाँसीबाट नै [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो। [[लखन थापा मगर|लखन थापा]] र [[दुर्गानन्द झा]]लाई पनि झुन्डाएर नै मृत्युदण्ड दिइएको थियो। === संयुक्त राज्य अमेरिका === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड]] hutreppj7sy3lfwp6osl9pw3sz7i4i4 0 125096 1365788 1278101 2026-07-12T10:56:07Z ~2026-39355-76 79769 999 1365788 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bhanu_Ghansi_Memorial_ParkTanahu_Ward_No._12_Byas_Municipility_Gandaki_Pradesh_Nepal_Rajesh_Dhungana_(30).jpg|alt=Statue of Ghansi in Ghansikuwa|thumb| [[घाँसीकुवा]]मा घाँसीको शालिक]] घाँसी एकजना नेपाली घाँस काट्ने व्यक्ति थिए। उहाँले [[भानुभक्त आचार्य]]लाई संस्कृत महाकाव्य [[रामायण]]लाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्न प्रेरित गरे। उहाँले घाँस काट-बेच गरी पैसा कमाउने गर्थे। मानिसहरुले उहाँलाई उहाँको मृत्यु पछि सम्झन सकून् भनेर उहाँले एउटा इनार निर्माण गर्नुभयो।<ref name=":0">{{Cite journal|title=The First Poet of Nepali Literature}}</ref> उनका शब्दहरूले आचार्यमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। भानुभक्तले आफ्नो कवितामा लेखेका थिए "घाँस काट्नेले मलाई ठूलो पाठ सिकाएको छ" र आचार्यको [[संस्कृत]] महाकाव्य [[रामायण|रामायणको]] नेपाली भाषामा अनुवादको लागि उहाँलाई एक प्रेरणाको रूपमा श्रेय दिइन्छ।<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://risingnepaldaily.com/nation/aadikabi-bhanu-jayanti-today|title=Aadikabi Bhanu Jayanti today|website=The Rising Nepal|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720161638/https://risingnepaldaily.com/nation/aadikabi-bhanu-jayanti-today|archivedate=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31362/|title=Life of a poet|last=Gautam|first=Swasti|website=My Republica|language=en|accessdate=20 July 2020}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/206th-bhanu-jayanti-observed-in-gangtok|title=206th Bhanu Jayanti observed in Gangtok|website=Sikkimexpress|language=en|accessdate=20 July 2020}}</ref> घाँसीले [[पृथ्वी राजमार्ग]] नजिकै [[व्यास नगरपालिका|व्यास नगरपालिकामा]] घाँसी कुवा निर्माण गरेका थिए।<ref name=":2" /> ''भर् जन्म घाँस तिर मन् दिई धन कमायो'' ''नाम क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो।'' ''घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो'' ''म भानुभक्त धनी भैकन किन यस्तो।'' ''मेरा ईनार न त सत्तल पाटिकै छन्'' ''जे धन चीजहरू छन् घर भित्रनै छन्।'' ''त्यस घाँसीले कसरी आज दिए छ अर्ति'' ''धिक्कार हो म कन बस्नु न राखि किर्ति।'' - [[भानुभक्त आचार्य]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * ''[[भानुभक्तीय रामायण|भानुभक्त रामायण]]'' == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{भानुभक्त आचार्य}} [[श्रेणी:नेपाली इन्जिनियरहरू]] [[श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भानुभक्त आचार्य]] akquil85fgw5v3uuaro8uvgz1q54uk6 1365789 1365788 2026-07-12T10:57:37Z Superpes15 49146 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-39355-76|~2026-39355-76]] ([[User talk:~2026-39355-76|talk]]) to last version by 2401:4900:1C3F:C2ED:20AA:21DA:448D:754D: unexplained content removal 1278101 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bhanu_Ghansi_Memorial_ParkTanahu_Ward_No._12_Byas_Municipility_Gandaki_Pradesh_Nepal_Rajesh_Dhungana_(30).jpg|alt=Statue of Ghansi in Ghansikuwa|thumb| [[घाँसीकुवा]]मा घाँसीको शालिक]] घाँसी एकजना नेपाली घाँस काट्ने व्यक्ति थिए। उहाँले [[भानुभक्त आचार्य]]लाई संस्कृत महाकाव्य [[रामायण]]लाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्न प्रेरित गरे। उहाँले घाँस काट-बेच गरी पैसा कमाउने गर्थे। मानिसहरुले उहाँलाई उहाँको मृत्यु पछि सम्झन सकून् भनेर उहाँले एउटा इनार निर्माण गर्नुभयो।<ref name=":0" /> एक दिन [[भानुभक्त आचार्य]] आफू कहिल्यै नपुगेको जङ्गलमा ढुङ्गाको टुप्पोमा बसेर चराहरूको चिरबिर सुन्दै सुते।<ref name=":0">{{Cite journal|title=The First Poet of Nepali Literature}}</ref> जब आचार्य ब्यूँझनुभयो, उहाँले एउटा घाँसीलाई घाँस काटिरहेको देखे। आचार्यले घाँसीलाई उनी कहाँ बस्छन् भनेर सोधे र घाँसीले आचार्यको गाउँ नजिकै बस्ने गरिब किसान हुँ भनी जवाफ दिए।<ref name=":0" /> घाँसीले घाँस काटेर बजारमा बेचेर पैसा कमाउने गर्थे।<ref name=":0" /> घाँसीले आचार्यलाई कुवा निर्माण गर्ने आफ्नो योजनाको बारेमा बताउनुभयो<ref>{{Cite web|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/52097/52097-002-iee-en.pdf|title=NEP: SASEC Mugling–Pokhara Highway Improvement Phase 1 Project|website=Asian Development Bank|page=44|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720131153/https://www.adb.org/sites/default/files/project-documents/52097/52097-002-iee-en.pdf|archivedate=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3eVAgAAQBAJ&pg=PA26|title=Two Nights in Police Custody: A Life in Nepal|date=25 May 2013}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/204th-birth-anniversary-aadi-kavi-bhanu-bhakta-acharya/|title=204th birth anniversary of Aadi Kavi Bhanu Bhakta Acharya|date=12 July 2017|website=The Himalayan Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720161130/https://thehimalayantimes.com/nepal/204th-birth-anniversary-aadi-kavi-bhanu-bhakta-acharya/|archivedate=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref> उनका शब्दहरूले आचार्यमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। भानुभक्तले आफ्नो कवितामा लेखेका थिए "घाँस काट्नेले मलाई ठूलो पाठ सिकाएको छ" र आचार्यको [[संस्कृत]] महाकाव्य [[रामायण|रामायणको]] नेपाली भाषामा अनुवादको लागि उहाँलाई एक प्रेरणाको रूपमा श्रेय दिइन्छ।<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://risingnepaldaily.com/nation/aadikabi-bhanu-jayanti-today|title=Aadikabi Bhanu Jayanti today|website=The Rising Nepal|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720161638/https://risingnepaldaily.com/nation/aadikabi-bhanu-jayanti-today|archivedate=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31362/|title=Life of a poet|last=Gautam|first=Swasti|website=My Republica|language=en|accessdate=20 July 2020}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/206th-bhanu-jayanti-observed-in-gangtok|title=206th Bhanu Jayanti observed in Gangtok|website=Sikkimexpress|language=en|accessdate=20 July 2020}}</ref> घाँसीले [[पृथ्वी राजमार्ग]] नजिकै [[व्यास नगरपालिका|व्यास नगरपालिकामा]] घाँसी कुवा निर्माण गरेका थिए।<ref name=":2" /> ''भर् जन्म घाँस तिर मन् दिई धन कमायो'' ''नाम क्यै रहोस् पछि भनेर कुवा खनायो।'' ''घाँसी दरिद्र घरको तर बुद्धि कस्तो'' ''म भानुभक्त धनी भैकन किन यस्तो।'' ''मेरा ईनार न त सत्तल पाटिकै छन्'' ''जे धन चीजहरू छन् घर भित्रनै छन्।'' ''त्यस घाँसीले कसरी आज दिए छ अर्ति'' ''धिक्कार हो म कन बस्नु न राखि किर्ति।'' - [[भानुभक्त आचार्य]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * ''[[भानुभक्तीय रामायण|भानुभक्त रामायण]]'' == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{भानुभक्त आचार्य}} [[श्रेणी:नेपाली इन्जिनियरहरू]] [[श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भानुभक्त आचार्य]] donxyvcnzxjnqzb6n4ytoltulxn21yx 0 125263 1365704 1356824 2026-07-11T12:52:20Z Bishaldev100 28807 /* टकरावपूर्ण नेतृत्व र कानुनी विवाद */ 1365704 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = | native_name = हर्क राज राई | office1 = [[धरानको नगर प्रमुख|धरानको छैटौँ नगरप्रमुख]] | term_start1 = २०७९ जेठ ९ | term_end1 = २०८१ माघ ५ | deputy1 = आइन्द्रविक्रम बेघा | predecessor1 = तिलक राई | successor1 = आइन्द्रविक्रम बेघा (कार्यकारी) | office = [[श्रम संस्कृति पार्टी]]को अध्यक्ष | term_start = २०८२ कात्तिक १६ | term_end = | predecessor = ''पद स्थापना'' | successor = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1983|02|27|df=yes}} | birth_place = [[खार्तम्छा, खोटाङ|खार्तम्छा]], [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], [[नेपाल]] | alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] ([[राजनीति विज्ञान]]) | party = [[श्रम संस्कृति पार्टी]] | spouse= निर्मला सुब्बा | children= १ | father = तीलविक्रम राई | mother = जयमाया राई | website = | profession = {{hlist|[[राजनीतिज्ञ]]}} | nickname = | known_for = }} '''हर्क राज राई''' वा '''हर्क साम्पाङ''' (जन्म: २०३९ फागुन १५), एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जसले २०७९ देखि २०८२ सम्म [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]को छैठौँ [[धरानको नगर प्रमुख|नगर प्रमुख]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी धरानको इतिहासमा नगर प्रमुख पदमा निर्वाचित हुने पहिलो स्वतन्त्र उम्मेदवार हुन्। साम्पाङ वि.सं २०८२ कात्तिक देखि [[श्रम संस्कृति पार्टी]]का संस्थापक र अध्यक्षको रूपमा रहेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/22/independent-candidate-harka-raj-rai-elected-mayor-of-dharan-sub-metropolitan-city|title=Independent candidate Harka Raj Rai elected mayor of Dharan Sub-Metropolitan City|website=The Kathmandu Post}}</ref><ref>{{cite web |title=धरानका मेयरको घोषणा- मोटरसाइकल नै चढ्छु |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/87440/2022-05-26 |website=Naya Patrika |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250917102928/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/87440/2022-05-26 |date=2025-09-17 }}</ref><ref>{{cite web |title=हर्क साम्पाङमाथि पहिले लाठीचार्ज, अहिले फूल र अबिरको वर्षा |url=https://ekantipur.com/pradesh-1/2022/05/25/165346185444663985.html |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> एउटा परम्परागत राई परिवारमा जन्मिएका साम्पाङ वि.सं २०७४ देखि नेपाली राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका छन्। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीति शास्त्रमा स्नातक तह उत्तीर्ण गरेका छन्। वि.सं २०७९ को स्थानीय तहको निर्वाचनमा विजयी भएपछि उनले धरानको नगरप्रमुखको रूपमा सेवा गरे र माघ २०८२ मा आफ्नो पदबाट राजीनामा दिए।<ref>{{cite web |title=पानी अभियन्ता हर्कराज साम्पाङ राई बने धरानको मेयर, पाए २०८२१ मत |url=https://ekagaj.com/article/election-local/100907/ |website=ekagaj |access-date=2022-08-07 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522114719/https://ekagaj.com/article/election-local/100907/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522114719/https://ekagaj.com/article/election-local/100907/ |date=2022-05-22 }}</ref> उनले कात्तिक २०८२ मा स्थापना भएदेखि नै श्रम संस्कृति पार्टीको अध्यक्षको रूपमा सेवा गर्दै आएका छन्। उनले २०८२ को '[[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]' पश्चातको पृष्ठभूमिमा यस पार्टीको स्थापना गरेका थिए, जुन आन्दोलनका क्रममा उनी युवा नेतृत्वको आन्दोलनका लागि राजनीतिक सुधारको प्रतीकका रूपमा उदाएका थिए।<ref>{{Cite news |last=Ghimire |first=Binod |date=2025-10-19 |title=New parties emerge to challenge the old guard at March elections |url=https://kathmandupost.com/politics/2025/10/19/new-parties-emerge-to-challenge-the-old-guard-at-march-elections |work=[[The Kathmandu Post]] |access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shram Sanskriti Party's initial commitments made public |url=https://therisingnepal.org.np/news/35421 |website=[[The Rising Nepal]] |date=2025-12-03 |access-date=2026-01-29 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== साम्पाङको जन्म खोटाङको खार्ताम्छामा एक राई परिवारमा भएको थियो, जुन हाल केपिलासगढी गाउँपालिका अन्तर्गत पर्दछ। उनका पिता बेलायती गोर्खा सैनिक थिए।<ref>{{cite web |title=Independent candidate Harka Sampang becomes Dharan Mayor |url=https://english.khabarhub.com/2022/22/253633/ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> ​ उनले शुक्रबारे विद्यालयबाट प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि उच्च शिक्षाका लागि २०५४ सालमा धरान बसाईं सरेका थिए।<ref>{{cite news |title=हर्क साम्पाङ् जसले धरानको तिर्खा मेट्ने लक्ष्य राखेका छन् |url=https://www.bbc.com/nepali/news-61576133 |website= बीबीसी नेपाली |language=नेपाली}}</ref> ​ साम्पाङले धरानस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयको महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसबाट अङ्ग्रेजी र राजनीति शास्त्रमा स्नातक तह उत्तीर्ण गरी शिक्षकको रूपमा काम सुरु गरेका थिए। उच्च शिक्षा पूरा गरेपछि उनी वैदेशिक रोजगारीका लागि मलेसिया, इराक र अफगानिस्तान गएका थिए।<ref name=":3">{{Cite web |title=हर्क साम्पाङ- अ रेभुलुसन |url=https://www.setopati.com/election/localelection/272021/ |access-date=2022-05-29 |website=Setopati |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=धरान |first=रोहित राई |title=को हुन् धरानका 'वेटिङ मेयर' हर्कराज राई साम्पाङ? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/NirwachanBishes/830641-1653122558.html |website=nagariknews.nagariknetwork.com}}</ref> ==प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन== ६ वर्ष विदेशमा काम गरेपछि उनी धरान फर्किएर भ्रष्टाचार विरुद्ध विरोध जनाउनका लागि 'नेसनल युनिटी नेटवर्क' खोलेका थिए। उनी धरानमा भएको कर वृद्धि, खोलाबाट हुने अवैध बालुवा उत्खनन र खानेपानीको अभाव विरुद्धका आन्दोलनहरूमा पनि संलग्न थिए। २०७२ मा साम्पाङ मदन भण्डारी भित्री मधेश राजमार्ग विस्तारका कारण विस्थापित भएका व्यक्तिहरूको संयोजक बनेका थिए।<ref name=":3" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> साम्पाङको नेतृत्वदायी यात्रा ग्रास रुटबाट सुरु भएको थियो। उनी सामाजिक कार्यमा गहिरोसँग संलग्न थिए, जसमा मुख्यतया वातावरणीय संरक्षण र खानेपानी व्यवस्थापनमा केन्द्रित थियो—जुन त्यस समय धरानका सबैभन्दा जटिल समस्याहरू थिए।<ref>{{Cite web |title=Harka Sampang files for party registration |url=https://en.setopati.com/political/165332/ |access-date=2025-09-28 |website=Setopati}}</ref> उनले सरसफाई अभियानहरू आयोजना गरी सहरको बढ्दो खानेपानी सङ्कटको दिगो समाधानका लागि वकालत गरेका थिए। यी प्रयासहरूले जनताको मन जित्दा उनी समुदायका आवश्यकताहरू बुझ्ने नेताका रूपमा छिट्टै परिचित हुन थालेका थिए। साम्पाङले २०७६ को स्थानीय उप-निर्वाचनमा धरानको नगर प्रमुखका लागि स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिँदा त्यतिबेला उनले मात्र ४२२ मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Harka Sampang's drive for drinking water in Dharan: By people, for people - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/drinking-water-in-dharan-mayor-drive.html |access-date=2023-07-18 |language=en}}</ref> * २०७९ को निर्वाचनमा साम्पाङले पुनः स्वतन्त्र रूपमा नगर प्रमुख पदमा प्रतिस्पर्धा गरी ३९.८% मत प्राप्त गर्दै नगरप्रमुखको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। निर्वाचन आयोगले उनलाई चुनाव चिन्हको रूपमा 'लौरो' प्रदान गरेको थियो। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस]] र [[नेकपा (एमाले)]] का उम्मेदवारहरूलाई पराजित गर्दै २०,८२१ मत प्राप्त गरी नगर प्रमुखको पदमा निर्वाचित भएका थिए। <ref>{{cite web |title=को हुन् धरानमा एमालेको गढ भत्काउने स्वतन्त्रका साम्पाङ |url=https://annapurnapost.com/news/dharan-6-204616 |website=Annapurna Post |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=धरानको मेयरमा स्वतन्त्र उम्मेदवार हर्क साम्पाङ निर्वाचित |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/05/1131435 |website=[[अनलाइन खबर]]}}</ref> ==नगर प्रमुखको रूपमा कार्यकाल== साम्पाङले २०७९ जेठ ९ देखि २०८१ माघ ५ सम्म धरान उपमहानगरपालिकाको नगर प्रमुखको रूपमा सेवा गरेका थिए। उनको कार्यकाल "श्रमको राजनीति" र प्रत्यक्ष जनपरिचालनमा केन्द्रित रहेको थियो, जसलाई प्रायः विकासको 'धरान मोडल' भनेर चिनिन्छ।<ref>{{cite web |title=Meet the man who could be Nepal’s next prime minister |url=https://katmandujournal.com/2025/11/30/meet-the-man-who-could-be-nepals-next-prime-minister/ |website=Katmandu Journal |publisher=Katmandu Journal Private Limited |date=30 November 2025 |access-date=11 January 2026}}</ref> ===श्रमदान अभियान र पूर्वाधार=== साम्पाङको प्रशासन सबैभन्दा बढी श्रमदान (स्वैच्छिक श्रम योगदान) अभियानका लागि चिनिन्थ्यो, जसले बाह्य ऋणमाथिको निर्भरतालाई अस्विकार गर्दै सामुदायिक प्रयासलाई प्राथमिकता दिएको थियो।<ref name=":2">{{Cite web |title=धरानवासीले किन पत्याए हर्क साम्पाङलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/130043 |access-date=2022-05-29 |website=Himal Khabar}}</ref> *'''खानेपानी आपूर्ति:''' दीर्घकालीन खानेपानी सङकटको सामना गर्दै, साम्पाङले खार्खोला, मायाखोला र कोकाहा खोलाका मुहानहरूबाट ४२ किलोमिटरभन्दा लामो पाइपलाइन बिछ्याउन हजारौँ स्वयंसेवकहरूलाई परिचालन गरेका थिए। यस आयोजनाले सहरको आपूर्तिमा दैनिक करिब ७ लाख लिटर पानी थपेको थियो। यो समुदाय-नेतृत्वको दृष्टिकोणमा सार्वजनिक चन्दाबाट करिब ७ करोड ४ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो जुन अघिल्ला सरकारी आयोजनाहरूको अर्बौं रुपैयाँको अनुमानको तुलनामा निकै कम थियो। यी प्रयासहरूको लागि, साम्पाङलाई २०८० मा 'वर्ल्ड बुक अफ रेकर्ड्स' बाट मान्यता प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको थियो। *'''वनीकरण:''' उनले "बिरुवा उपहार" अभियान सुरु गरी प्रत्येक शुक्रबार साप्ताहिक वृक्षारोपण अभियानको नेतृत्व गरेका थिए। २०८२ मा सहरको जलाधार क्षेत्र जोगाउन १ लाखभन्दा बढी बिरुवाहरू रोपिएका थिए, जसमा साम्पाङले १ करोड रुख रोप्ने दीर्घकालीन लक्ष्य राखेका थिए। ===स्थानीय औद्योगिकीकरण=== साम्पाङले आत्मनिर्भरतालाई बढावा दिन 'माया धराने' ब्रान्ड अन्तर्गत साना उद्योगहरू स्थापना गरेका थिए। *'''साबुन कारखाना:''' २०८१ मा सुरु गरिएको यो कारखानाले स्थानीय रूपमा लुगा धुने र नुहाउने साबुन उत्पादन गर्दछ। यस परियोजनाले स्थानीय युवाहरू, विशेष गरी लागुऔषध दुर्व्यसनीबाट मुक्त हुँदै गरेका व्यक्तिहरूलाई रोजगारी प्रदान गरेको थियो। *'''बेसार प्रशोधन केन्द्र:''' २०८२ जेठमा सुरु भएको यो केन्द्रले स्थानीय किसानहरूले उब्जाएको प्राङ्गारिक बेसार प्रशोधन गर्छ। सञ्चालनको पहिलो महिनामै यस केन्द्रले ३८ लाख रुपैयाँ बराबरको बिक्री गरेको थियो, जसमा बेलायत र जापान जस्ता देशहरूमा गरिएको निर्यात समेत समावेश थियो। ===अन्तर्राष्ट्रिय र राष्ट्रिय ख्याति=== २०८१ असोजमा साम्पाङले 'सुम्निमा पारुहाङ' प्रतिमा लगायतका स्थानीय पूर्वाधारका लागि आर्थिक स्रोत जुटाउन संयुक्त अधिराज्यको दुई हप्ता लामो औपचारिक भ्रमण गरेका थिए। उनले सालिसबरीस्थित 'गोर्खा वेलफेयर ट्रस्ट' को भ्रमण गरी धरानको खानेपानी क्षमता दैनिक ४० लाख लिटरले बढाउने परियोजनामा उनीहरूले गरेको सहयोगका लागि कृतज्ञता व्यक्त गरेका थिए। २०८२ को भदौ महिनामा साम्पाङ राजनीतिक भ्रष्टाचार विरुद्ध युवाहरूले चलाएको "जेनजी आन्दोलन" मा एक राष्ट्रिय व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित भएका थिए। आन्दोलनकारीहरूले उनलाई "नयाँ राजनीतिक विकल्प" को नमुनाका रूपमा बारम्बार उल्लेख गरेका थिए। २०८२ भदौको अशान्तिपूर्ण समयमा उनी काठमाडौँका प्रदर्शनकारीहरूसँग सहभागी हुँदै उनको सङ्घीय राजनीतिमा प्रवेश गर्ने मनसायलाई सङ्केत गरेको थियो। ===सार्वजनिक सुविधाहरू र विद्यालय=== *'''श्रम संस्कृति पार्क:''' सर्दु र खर्दु खोला नजिकै पूर्ण रूपमा स्वैच्छिक श्रमदानबाट निर्माण गरिएको यो पार्कले सहरको श्रम संस्कृतिको सम्मान गर्दछ। हाल यो पार्क स्थानीयहरूको लागि एक प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य बनेको छ। *'''जेष्ठ नागरिक पार्क:''' जेष्ठ नागरिकहरूका लागि सुरक्षित मनोरञ्जन स्थल प्रदान गर्न यो पार्कको स्थापना गरिएको हो। लगभग पूर्ण रूपमा श्रमदानबाट निर्माण गरिएको यस परियोजनामा स्वयंसेवकहरूले बगैँचा सजावट, बाटो निर्माण र मनसुनको समयमा हुने भू-क्षयबाट बचाउन नदी नियन्त्रणका पर्खालहरू लगाउने काममा सहयोग गरेका थिए। यो पार्कको डिजाइन जेष्ठ नागरिकहरूको सहजता र शान्त वातावरणलाई ध्यानमा राखेर गरिएको छ। *'''बहुभाषिक पाठशाला:''' साम्पाङले आफ्नो सांस्कृतिक संरक्षण नीतिको रूपमा किराँत र लिम्बू लगायतका आदिवासी भाषाहरूलाई प्रवर्द्धन गर्न यस प्रतिष्ठानको सुरुवात गरेका थिए। ===राजीनामा र राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रवेश=== २०८२ माघ ५ का दिन [[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी क्षेत्र नं. १]] बाट प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न साम्पाङले आधिकारिक रूपमा नगरप्रमुख पदबाट राजीनामा दिएका थिए। *'''श्रम संस्कृति पार्टी:''' २०८२ कात्तिक १६ का दिन उनले आत्मनिर्भरता र श्रम संस्कृतिको विचारधारालाई जोड दिँदै श्रम संस्कृति पार्टी दर्ता गराएका थिए। *'''२०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचन:''' पदबाट राजिनामा दिएपछि, "धरान मोडल" लाई राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याउने लक्ष्यका साथ उनले आफ्नो उम्मेदवारी दर्ता गराएका थिए। उनको राजीनामा पछि, उपप्रमुख अईन्द्र विक्रम बेघाले कार्यवाहक नगर प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। ==राजनीतिक दृष्टिकोण== साम्पाङको राजनीतिक विचारधारा 'श्रम संस्कृति' मा केन्द्रित छ, जसले चरम आत्मनिर्भरता, शारीरिक श्रमको मर्यादा र वैदेशिक परनिर्भरताको अन्त्यको वकालत गर्दछ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धप्रति उनको दृष्टिकोण "नेपाल-प्रथम" नीतिद्वारा परिभाषित छ जुन प्रायः आन्तरिक शासन व्यवस्थामा वैदेशिक कूटनीतिक प्रभावप्रतिको सार्वजनिक सशङ्कित भावद्वारा चिनिन्छ। ===टकरावपूर्ण नेतृत्व र कानुनी विवाद=== साम्पाङलाई सरकारी निकाय र अधिकारीहरूप्रति टकरावपूर्ण दृष्टिकोण राखेको भन्दै बारम्बार आलोचना गर्ने गरिएको छ। २०८२ उनी संयुक्त अधिराज्यको भ्रमणमा जाने क्रममा उप-प्रमुख आइन्द्र विक्रम बेघालाई बाइपास गरी एकपक्षीय रूपमा कार्यवाहक नगर प्रमुख नियुक्त गरेपछि एउटा ठूलो कानुनी विवाद उत्पन्न भएको थियो। अन्ततः उच्च अदालतले बेघाको पक्षमा फैसला सुनायो, जसमा साम्पाङले सामाजिक सञ्जालमार्फत एक निर्वाचित प्रतिनिधिमाथि अदालतको अधिकार रहेकोबारे प्रश्न उठाउँदै प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसले उनलाई [[विधिको शासन]]को अपमान गरेको आरोपतर्फ डोर्‍याएको थियो। ==निर्वाचन इतिहास== {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ नगर प्रमुख निर्वाचनको नतिजा |- ! शैली="width: 150px;" | उम्मेदवार ! शैली="width: 200px;" | राजनीतिक दल ! शैली="width: 100px;" | मत सङ्ख्या ! शैली="width: 80px;" | प्रतिशत ! शैली="width: 80px;" | परिवर्तन |- | style="text-align:left;" | हर्कराज राई | style="text-align:left;" | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | २०,८२१ | ३९.८% | +३९.०% |- | style="text-align:left;" | किशोर राई | style="text-align:left;" | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | १६,०५१ | ३०.७% | -१९.०% |- | style="text-align:left;" | मञ्जु भण्डारी सुवेदी | style="text-align:left;" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]] | १२,८२५ | २४.५% | -२०% |- | style="text-align:left;" | नरेश कुमार शाक्य | style="text-align:left;" | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | १,४८८ | २.८% | +२.५% |- | style="text-align:left;" | अन्य | style="text-align:left;" | - | १,१४२ | २.२% | - |- ! colspan="2" style="text-align:left;" | जम्मा सदर मत ! ५२,३३५ ! १००.०% ! |- ! colspan="2" style="text-align:left;" | बदर मत ! १०,५६२ ! ! |- ! colspan="2" style="text-align:left;" | जम्मा खसेको मत ! ६२,८९७ ! ! |- ! colspan="2" style="text-align:left;" | जम्मा मतदाता ! १००,३२४ ! ! |- ! colspan="5" style="text-align:left;" | स्वतन्त्र उम्मेदवार विजयी |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका मानिसहरू]] 187pjp1ndack1rlfe1znvw3tmt5thzg 0 137036 1365702 1355232 2026-07-11T12:51:25Z Bishaldev100 28807 1365702 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरूको सूची}} [[File:Carte des pays du Commonwealth.png|thumb|right|350px| {{Legend|#000081|[[#वर्तमान सदस्य राष्ट्रहरू|वर्तमान सदस्य राष्ट्रहरू]]}} {{Legend|lime|[[गाबाेन|निलम्बित सदस्य राष्ट्रहरू]]}} {{Legend|#F57A00|[[#पूर्व सदस्य राष्ट्रहरू|पूर्व सदस्य राष्ट्रहरू]]}} {{Legend|lightblue|[[बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]] र [[किरीटाधीन क्षेत्र]]}} ]] '''राष्ट्रमण्डल''' ५६ [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राष्ट्र]]हरूको स्वैच्छिक सङ्गठन हो। तीमध्ये अधिकांश बेलायती उपनिवेशहरू वा ती उपनिवेशहरूको [[आश्रित क्षेत्र]]हरू थिए। राष्ट्रमण्डलमा राजनीतिक सङ्घमा जस्तो कुनै पनि सरकारले अरूमाथि शक्ति प्रयोग गर्दैन। बरु, राष्ट्रमण्डल एक अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन हो जसमा विविध सामाजिक, राजनीतिक र आर्थिक पृष्ठभूमि भएका देशहरूलाई स्थितिमा समान मानिन्छ, र साझा मूल्य र लक्ष्यहरूको ढाँचाभित्र सहयोग गर्दछ, जो सन् १९७१ मा जारी सिङ्गापुर घोषणापत्रमा उल्लिखित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/FAQs/20706/faqs|title=FAQs|access-date=16 June 2008|publisher=Commonwealth Secretariat|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514162902/http://www.thecommonwealth.org/FAQs/20706/faqs/|archive-date=14 May 2008}}</ref> यस्ता साझा मूल्य र लक्ष्यहरूमा लोकतन्त्र, मानव अधिकार, सुशासन, [[विधिको शासन]], नागरिक स्वतन्त्रता, कानूनको सामु समानता, स्वतन्त्र व्यापार, बहुपक्षीयता र विश्व शान्तिको प्रवर्द्धन समावेश छ, जसलाई बहुपक्षीय परियोजनाह र बैठकहरू मार्फत बढावा दिइन्छ, जस्तै [[राष्ट्रमण्डल खेल]]हरू, प्रत्येक चार वर्षमा एक पटक आयोजना गरिन्छ।<ref name="Singapore Declaration text">{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/20723/32987/singapore_declaration_of_commonwealth_principles|title=Singapore Declaration of Commonwealth Principles 1971|access-date=12 June 2008|publisher=Commonwealth Secretariat|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511174313/http://www.thecommonwealth.org/Internal/20723/32987/singapore_declaration_of_commonwealth_principles/|archive-date=11 May 2008}}</ref> यस स्वतन्त्र सङ्गठनको प्रतीक राजा [[चार्ल्स तृतीय]] हुन्, जो राष्ट्रमण्डलको प्रमुखको रूपमा सेवा गर्छन्। तथापि, यो स्थितिले उनलाई कुनै पनि राष्ट्रमण्डल सदस्य राष्ट्रहरूमाथि कुनै राजनीतिक वा कार्यकारी शक्ति प्रदान गर्दैन; स्थिति विशुद्ध प्रतीकात्मक छ। राष्ट्रमण्डलको महासचिव राष्ट्रमण्डलको मुख्य कार्यकारीको रूपमा रहेका छन्। <ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/150757/head_of_the_commonwealth |title=Head of the Commonwealth |access-date=16 June 2008 |publisher=Commonwealth Secretariat |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060930063803/http://www.thecommonwealth.org/Internal/150757/head_of_the_commonwealth/ |archive-date=30 September 2006 }}</ref> सन् १९२६ मा उपनिवेश सम्मेलनको बालफोर घोषणापत्रले प्रभुत्वको पूर्ण सार्वभौमिकतालाई मान्यता दिएपछि राष्ट्रमण्डलको आधिकारिक रूपमा गठन भएको थियो। "बेलायती राष्ट्रमण्डल"को रूपमा चिनिने, मूल र यसैले प्रारम्भिक सदस्यहरू अष्ट्रेलिया, क्यानडा, आयरल्यान्डेली स्वतन्त्र राज्य, न्युफाउन्डल्यान्ड, न्युजिल्यान्ड, दक्षिण अफ्रिका र संयुक्त अधिराज्य थिए। यसलाई सन् १९३० को सम्मेलनले पुन: उल्लेख गरेको थियो र अर्को वर्ष वेस्टमिन्स्टरको विधानमा समावेश गरिएको थियो (यद्यपि अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्डले क्रमशः सन् १९४२ र १९४७ सम्म विधान अपनाएका थिएनन्)।<ref>{{cite web|url=http://www.commonwealth-of-nations.org/article.php?&id=4&subsection=3&page=3|title=The Commonwealth–History–Dominion Status|access-date=16 June 2008|publisher=Commonwealth of Nations}}</ref> सन् १९४९ मा लन्डन घोषणापत्रले आधुनिक राष्ट्रमण्डलको जन्म र यसको वर्तमान नाम ग्रहण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/34493/38150/modern_commonwealth|title=The Commonwealth–History–Modern Commonwealth|access-date=16 June 2008|publisher=Commonwealth Secretariat|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511161917/http://www.thecommonwealth.org/Internal/34493/38150/modern_commonwealth/|archive-date=11 May 2008}}</ref> सदस्यहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २.४ अर्ब रहेको छ, जुन विश्वको जनसङ्ख्याको लगभग एक तिहाइ हो, जसमध्ये १.२१ अर्ब भारतमा बसोबास गर्दछन्, र ९५% अफ्रिका र एसियामा संयुक्त रूपमा बसोबास गर्दछन्।<ref name="CIA World Factbook population">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|title=Country Comparisons – Population|access-date=22 March 2009|date=19 March 2009|work=[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]|publisher=[[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]|archive-date=27 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=27 September 2011 }}</ref> २९ जुन २०२२ मा [[गाबाेन|गाबोन]] र [[टोगो]] लगायत [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली भाषी]] अफ्रिकी राष्ट्रहरू सामेल हुने सबैभन्दा भर्खरका सदस्यहरू थिए, जो [[मोजाम्बिक]] र [[रुवान्डा]]सँगै संयुक्त अधिराज्य वा अन्य राष्ट्रमण्डल राज्यहरूसँग ऐतिहासिक संवैधानिक सम्बन्ध नहुनुमा अद्वितीय छन्। हाल, १५ सदस्य राष्ट्रहरू राष्ट्रमण्डल क्षेत्रहरू हुन्। राष्ट्रमण्डलका प्रमुखहरू उनीहरूको राज्यप्रमुखको रूपमा, अन्य पाँच आफ्नै व्यक्तिगत राजाहरू (ब्रुनेई, एस्वातिनी, लेसोथो, मलेसिया र टोङ्गा) सँग राजतन्त्र हुन्, र बाँकी गणतन्त्रात्मक राज्यहरू हुन्। [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड]] (राष्ट्रमण्डलका अनुसार १९४९; आयरल्यान्डेली सरकारका अनुसार १९३६) र जिम्बाब्वे (२००३) राष्ट्रमण्डलका पूर्व सदस्यहरू हुन्। == वर्तमान सदस्य राष्ट्रहरू == तलका सबै मितिहरू राष्ट्रमण्डलको राष्ट्र सचिवालय सदस्य सूची द्वारा प्रदान गरिएको छ,<ref>{{cite web|url=https://thecommonwealth.org/|title=The Commonwealth|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=7 November 2023}}</ref><!--- go to history to get dates, go to members to get list of countries ---> र जनसङ्ख्या १ फेब्रुअरी २०२० सम्मको तथ्याङ्कमा आधारित छ। {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देशहरू]] ! scope="col" data-sort-type="date" |आवद्ध ! scope="col" | संयुक्त राष्ट्रिय महादेशीय क्षेत्र ! scope="col" | संयुक्त राष्ट्र भौगोलिक उपक्षेत्र ! scope="col" | [[जनसङ्ख्याको अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची|जनसङ्ख्या]]<ref>{{Cite web|url=http://countrymeters.info/en/|title=World population - Countrymeters|access-date=6 March 2018}}</ref> ! scope="col" | [[सरकारको शासन प्रणाली अनुसार देशहरूको सूची|शासन प्रणाली]] ! scope="col" | टिप्पणीहरू{{ref|1|[A]}} |- ! scope="row" | {{flag|एन्टिगुआ र बर्बुडा}} | १ नोभेम्बर १९८१ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" |९४,१९५ | [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि]] | |- ! scope="row" | {{flag|अस्ट्रेलिया}} | १९ नोभेम्बर १९२६ | [[ओसिनिया]] | [[अस्ट्रलेसिया|अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड]] | align="right" |२५,७६६,६०० | [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | सन् १९२६ को बालफोर घोषणापत्र र वेस्टमिन्स्टरको विधान १९३१ को समयमा अस्ट्रेलिया मूल स्वतन्त्र उपनिवेशहरू मध्ये एक थियो, यद्यपि यो विधान सन् १९४२ सम्म अस्ट्रेलियामा अपनाइएको थिएन (१९३९ देखि रेट्रोएक्टिभ प्रभावको साथ)।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/YearbookHomeInternal.asp?NodeID=138122|title=Australia|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=2008-02-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214114035/http://www.thecommonwealth.org/Templates/YearbookHomeInternal.asp?NodeID=138122|archive-date=2008-02-14}}</ref> अस्ट्रेलिया ऐन १९८६ ले बेलायतलाई अस्ट्रेलियामा लागू हुने गरी कानून बनाउन, बेलायतलाई अस्ट्रेलियाली सरकारमा सामेल हुन र कुनै पनि अस्ट्रेलियाली अदालतबाट बेलायती अदालतमा अपील गर्न बाँकी सम्भावनाहरू हटाइदिएको थियो।<ref>राष्ट्रमण्डलको रूपमा कुनै समान प्रावधान छैन। तथापि, राष्ट्रमण्डल र राज्यहरू दुवैका लागि, संवैधानिक सम्मेलनले प्रभावकारी रूपमा राजालाई सरकारी शक्तिको कुनै पनि व्यक्तिगत अभ्यासबाट बाहिर राख्दछ। सन् १९८६ को घोषणा एउटा अपवाद थियो, जसलाई अस्ट्रेलियाली मन्त्रीहरूले अनुमोदन गरेका थिए।</ref> |- ! scope="row" | {{flag|बहामस}} | १० जुलाई १९७३ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" |४०२,५७६ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|बङ्गलादेश}} | १८ अप्रिल १९७२<ref>{{cite book|title=Secession|url=https://archive.org/details/secession00kohe|url-access=limited|last=Kohen|first=Marcelo G.|year=2006|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-84928-9|page=[https://archive.org/details/secession00kohe/page/n159 122]}}</ref> | [[एसिया]] | [[दक्षिण एसिया]] | align="right" |१६५,८६७,३०७ | एकात्मक [[वेस्टमिन्स्टर प्रणाली|वेस्टमिन्स्टर]] [[गणतन्त्र]] | [[पाकिस्तान]]बाट सन् १९७१ मा, स्वतन्त्र भएको।<ref name="Wind of Change">{{cite web|url=http://www.commonwealthofnations.org/commonwealth/history|title=Wind of Change|date=2016|publisher=Commonwealth of Nations|access-date=2016-10-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318021512/https://www.commonwealthofnations.org/commonwealth/history/ |date=2021-03-18 }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|बार्बाडोस}} | ३० नोभेम्बर १९६६ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" |२८६,६१८ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | बार्बाडोसले [[एलिजाबेथ द्वितीय]]लाई आफ्नो राष्ट्रप्रमुखको रूपमा हटाएको थियो र ३० नोभेम्बर २०२१ मा गणतन्त्र बनेको थियो।<ref>{{Cite web|title=Barbados to become a parliamentary republic by November 30|url=https://barbados.loopnews.com/content/barbados-become-parliamentary-republic-november-30|date=27 July 2021|website=Loop News Barbados|access-date=30 July 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729213734/https://barbados.loopnews.com/content/barbados-become-parliamentary-republic-november-30 |date=29 July 2021 }}</ref><ref>{{Cite news|title=Barbados elects first ever president ahead of becoming गणतन्त्र|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-58993728|date=21 October 2021|publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]]|access-date=22 October 2021}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|बेलिज}} | २१ सेप्टेम्बर १९८१ | [[महाअमेरिका]] | [[मध्य अमेरिका]] | align="right" |३७९,६३६ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|बोत्स्वाना}} |data-sort-value="30 September 1966"| ३० सेप्टेम्बर १९६६ <!--- citation Commonwealth Secretariat at top of table ---> | [[अफ्रिका]] | [[दक्षिणी अफ्रिका]] | align="right" |२,३७७,८३१ | एकात्मक [[सरकारको शासन प्रणाली अनुसार देशहरूको सूची|कार्यकारी राष्ट्रपतिसहितको संसदीय गणतन्त्र]] | |- ! scope="row" | {{flag|ब्रुनाई}} | ७ मे १९८४ | [[एसिया]] | [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]] | align="right" |४३९,०२२ | एकात्मक [[इस्लामी राज्य|इस्लामी]] [[पूर्ण राजतन्त्र]] | |- ! scope="row" | {{flag|क्यामेरून}} | १ नोभेम्बर १९९५<ref>{{cite journal|last=Pondi |first=Jean-Emmanuel|date=October 1997|title=Cameroon and the Commonwealth of Nations |journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]]|volume=86|issue=344|pages=563–570|doi=10.1080/00358539708454389}}</ref> | [[अफ्रिका]] | [[मध्य अफ्रिका]] | align="right" |२४,८३६,६७४ | एकात्मक [[अर्ध-राष्ट्रपतीय गणतन्त्र]] | देशको अधिकांश भाग क्यामरुनको पूर्व फ्रान्सेली जनादेश क्षेत्र (पछि संयुक्त राष्ट्र ट्रस्ट क्षेत्र) थियो, जसले १ जनवरी १९६० मा [[फ्रान्स]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। यो दक्षिणी क्यामरुनको धेरै सानो पूर्व बेलायती जनादेश / ट्रस्ट क्षेत्रसँग एकताबद्ध हुँदै १ अक्टोबर १९६१ मा संयुक्त अधिराज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। |- ! scope="row" | {{flag|क्यानडा}} | १९ नोभेम्बर १९२६ | [[महाअमेरिका]] | [[उत्तर अमेरिका|उत्तरी अमेरिका]] | align="right" |४०,३६२,२७० | सङ्घीय राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | क्यानडा [[सन् १९२६ को बाल्फोर घोषणा]] र [[वेस्टमिन्स्टरको विधान १९३१]] को समयमा धेरै मूल स्वतन्त्र उपनिवेशहरू मध्ये पहिलो थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145152/history|title=Canada – History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418032915/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145152/history/|archive-date=18 April 2008}}</ref>३१ मार्च १९४९ न्युफाउन्डल्यान्ड नामक एक अन्य मूल स्वतन्त्र उपनिवेशको शामिल भएको।<ref name="Dominion status"/> क्यानडाको सम्बन्धमा वेस्टमिन्स्टर १९३१ को विधानको "अनुरोध र सहमति" प्रावधानहरू औपचारिक रूपमा समाप्त भएको थियो, जसद्वारा बेलायती संसदलाई क्यानाडमा विस्तारित कानूनहरू पारित गर्ने सामान्य शक्ति थियो। |- ! scope="row" | {{flag|साइप्रस}}{{ref|4|[D]}} | १३ मार्च १९६१<ref>{{cite journal|last=McIntyre|first=W. David|author-link=W. David McIntyre|date=January 2000|title=Britain and the creation of the Commonwealth Secretariat|journal=[[Journal of Imperial and Commonwealth History]]|volume=28|issue=1|pages=135–158|doi=10.1080/03086530008583082|s2cid=159673400}}</ref> | [[एसिया]] | [[पश्चिमी एसिया]] | align="right" |१,१९७,६६७ | एकात्मक [[राष्ट्रपतिय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] गणतन्त्र | १६ अगस्ट १९६० मा [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। बेलायतले [[अक्रोटिरी र धेकेलिया]]मा सैन्य आधारहरू कायम राखेको छ। [[उत्तरी साइप्रस]] राष्ट्रमण्डलद्वारा मान्यता प्राप्त गरेको छैन। |- ! scope="row" | {{flag|डोमिनिका}} | ३ नोभेम्बर १९७८ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" |७२,९७५ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | डोमिनिका स्वतन्त्र भएदेखि नै गणतन्त्र राज्यको रूपमा रहेको छ। |- ! scope="row" | {{flag|एस्वातिनी}} | ६ सेप्टेम्बर १९६८ | [[अफ्रिका]] | [[दक्षिणी अफ्रिका]] | align="right" | १,३३६,९३३ | एकात्मक पूर्ण राजतन्त्र | स्वाजिल्यान्डको रूपमा आवद्ध भएको, १९ अप्रिल २०१८ मा देशको नाम परिवर्तन गरेर एस्वातिनी राखिएको। |- ! scope="row" | {{flag|फिजी}}{{ref|2|[B]}} | १० अक्टोबर १९७० | [[ओसिनिया]] | [[मेलानेसिया]] | align="right" |९०९,०२४ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | सन् १९८७ मा निलम्बित; सन् १९९७ मा, पुन सामेल भएको र ६ जुन २००० मा, पुन निलम्बनमा परेको;<ref>{{cite journal|last=Ingram|first=Derek|author-link=Derek Ingram (journalist)|date=July 2000|title=Commonwealth Update|journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]]|volume=89|issue=355|pages=311–55|doi=10.1080/00358530050083406|s2cid=219626283}}</ref> २० डिसेम्बर २००१ मा, निलम्बन फुकुवा गरिएको;<ref name="Commonwealth Update Apr 2002">{{cite journal|last=Ingram|first=Derek|author-link=Derek Ingram (journalist)|date=April 2002|title=Commonwealth Update|journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]]|volume=91|issue=364|pages=131–59|doi=10.1080/00358530220144148|s2cid=219627051}}</ref> फेरि ८ डिसेम्बर २००६ मा, सैन्य कू पश्चात् निलम्बनमा परेको।<ref>{{cite journal|last1=Ingram|first1=Derek|author-link=Derek Ingram (journalist)|date=February 2007|title=Commonwealth Update|journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]]|volume=96|issue=388|pages=2–28|doi=10.1080/00358530701189734|last2=Soal|first2=Judith|s2cid=219623258}}</ref><ref>[http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/213088/010909fijisuspended.htm Fiji suspended from the Commonwealth] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429161637/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/213088/010909fijisuspended.htm |date=2011-04-29 }}. Commonwealth Secretariat, 1 September 2009; retrieved 11 April 2011.</ref> २६ सेप्टेम्बर २०१४ मा, निलम्बन फुकुवा। |- ! scope="row" | {{flag|गाबोन}}{{ref|2|[B]}} | २५ जुन २०२२ | [[अफ्रिका]] | [[मध्य अफ्रिका]] | align="right" | २,२३३,२७२ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | १७ अगस्ट १९६० मा, [[फ्रान्स]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। तेस्रो ([[मोजाम्बिक]] र [[रुवान्डा]] पछि) संयुक्त अधिराज्यसँग कुनै पूर्व औपनिवेशिक वा संवैधानिक सम्बन्ध बिना राष्ट्रमण्डलमा प्रवेश गरेको थियो। <ref>{{cite news |last1=Donmez |first1=Ahmet Emin |title=Gabon set to join British Commonwealth this year: President |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/gabon-set-to-join-british-commonwealth-this-year-president/2464136 |access-date=6 February 2022 |agency=Anadolu Agency |date=3 January 2022}}</ref> राष्ट्रपति अली बोन्गोलाई अपदस्थ गर्ने सैन्य कू पछि १८ सेप्टेम्बर २०२३ मा आंशिक रूपमा निलम्बित गरिएको थियो, राष्ट्रमण्डल मन्त्री स्तरीय समूहले सदस्यताको पूर्ण निलम्बनको बारेमा विचार गर्नु अघि देशलाई नयाँ चुनाव गर्न दुई वर्षको समय दिएको थियो। <ref>{{cite web | url=https://thecommonwealth.org/news/gabon-partially-suspended-commonwealth-pending-restoration-democracy | title=Gabon partially suspended from the Commonwealth pending restoration of democracy | access-date=1 October 2023 | archive-date=30 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230930044928/https://thecommonwealth.org/news/gabon-partially-suspended-commonwealth-pending-restoration-democracy | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=Gabon partially suspended from Commonwealth after coup |language=en |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66861734 |access-date=2023-10-03 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004115135/https://www.bbc.com/news/world-africa-66861734 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|गाम्बिया}} | १८ फेब्रुअरी १९६५ | [[अफ्रिका]] | [[पश्चिम अफ्रिका|पश्चिमी अफ्रिका]] | align="right" | २,१५५,९५८ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | ३ अक्टोबर २०१३ मा, [[नवउपनिवेशवाद]]लाई उद्धृत गर्दै उध्रित गर्दै फिर्ता भएको।<ref>{{cite web|url=http://thecommonwealth.org/media/news/statement-commonwealth-secretary-general-kamalesh-sharma-gambia|title=Statement by Commonwealth Secretary-General Kamalesh Sharma on The Gambia|publisher=The Commonwealth|date=4 October 2013|access-date=6 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231120165809/https://thecommonwealth.org/media/news/statement-commonwealth-secretary-general-kamalesh-sharma-gambia |date=20 November 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/03/gambia-quits-commonwealth-yahya-jammeh|title=Gambia quits the Commonwealth|work=The Guardian|date=2 October 2013|access-date= 5 October 2013}}</ref> सन् २०१६ मा गाम्बियाको राष्ट्रपतिको रूपमा [[अडामा ब्यारो]]को [[गाम्बियाको राष्ट्रपति निर्वाचन, २०१६|निर्वाचन]] पछि, यसले २२ जनवरी २०१८ मा राष्ट्रमण्डलमा पुन: सामेल हुन आवेदन पेश गरेको थियो।<ref>{{cite news|title=The Gambia presents formal application to re-join the Commonwealth|url=http://thecommonwealth.org/media/news/gambia-presents-formal-application-re-join-commonwealth|access-date=24 January 2018|publisher=The Commonwealth|date=23 January 2018|format=Media Release}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124135618/http://thecommonwealth.org/media/news/gambia-presents-formal-application-re-join-commonwealth |date=24 January 2018 }}</ref>८ फेब्रुअरी २०१८ मा, पुन:आवद्ध भएको।<ref name=gambia>{{cite web|url=http://thecommonwealth.org/media/news/gambia-rejoins-commonwealth|title=The Gambia rejoins the Commonwealth|date=8 February 2018|publisher=Commonwealth Secretariat}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714083101/http://thecommonwealth.org/media/news/gambia-rejoins-commonwealth |date=14 July 2018 }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|घाना}} | ६ मार्च १९५७ | [[अफ्रिका]] | [[पश्चिम अफ्रिका|पश्चिमी अफ्रिका]] | align="right" | २९,०८८,८४९ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|ग्रेनाडा}} | ७ फेब्रुअरी १९७४ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | १०७,८९४ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|गयाना}} | २६ मे १९६६ | [[महाअमेरिका]] | [[दक्षिण अमेरिका]] | align="right" | ७७३,८०८ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|भारत}} | १५ अगस्ट १९४७ | [[एसिया]] | [[दक्षिण एसिया|दक्षिणी एसिया]] | align="right" | १,४२८,६२७,६६३ | सङ्घीय वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | पूर्व फ्रान्सेली भारत (२ मे १९५० देखि चन्दननगर र १ नोभेम्बर १९५४ देखि [[पुदुच्चेरी]], कराईकल, [[यनम जिल्ला|यनम]] र माहे), पूर्व पोर्तगाली भारत (१९ डिसेम्बर १९६१ देखि [[गोवा]], [[दमन]] र दीव र सन् १९६१ देखि [[दादरा र नगर हवेली]] औपचारिक रूपमा) र [[सिक्किम]] (१६ मे १९७५ देखि)। |- ! scope="row" | {{flag|जमैका}} | 6 August 1962 | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | २,८१९,८८८ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|केन्या}} | १२ डिसेम्बर १९६३ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | ४९,१६७,३८२ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|किरिबाटी}} | १२ जुलाई १९७९ | [[ओसिनिया]] | [[माइक्रोनेसिया]] | align="right" | ११७,६३६ | कार्यकारी राष्ट्रपतिको साथ एकात्मक संसदीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|लेसोथो}} | ४ अक्टोबर १९६६ | [[अफ्रिका]] | [[दक्षिणी अफ्रिका]] | align="right" | २,१९९,४९२ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर राजतन्त्र{{ref|5|[E]}} | |- ! scope="row" | {{flag|मलावी}} | ६ जुलाई १९६४ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | १८,५५८,७६८ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|मलेसिया}} | ३१ अगस्ट १९५७<ref name="Federation of Malaya Independence Act">{{sourcetext|source=Federation of Malaya Independence Act 1957}}</ref><ref name="Malaysia Act 1963">{{sourcetext|source=Malaysia Act 1963}}</ref> | [[एसिया]] | [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]] | align="right" | ३१,५०५,२०८ | सङ्घीय वेस्टमिन्स्टर राजतन्त्र{{ref|5|[E]}} | सन् १९५७ मा मलय महासङ्घको रूपमा सामेल भएको; १६ सेप्टेम्बर १९६३ मा सिङ्गापुर (जुन ९ अगस्ट १९६५ मा एक अलग देश बनेको), उत्तर बोर्नियो र सारावाकसँग यसको सङ्घको साथ मलेसियाको रूपमा पुनर्गठित।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145165/history|title=Malaysia – History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080203015006/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145165/history/|archive-date=3 February 2008}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|माल्दिभ्स}} | ९ जुलाई १९८२ | [[एसिया]] | [[दक्षिण एसिया|दक्षिणी एसिया]] | align="right" | ५१५,६९६ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | २६ जुलाई १९६५ मा, [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145167/history|title=Maldives – History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705060545/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145167/history/|archive-date=5 July 2008}}</ref> ९ जुलाई १९८२ देखि २० जुलाई १९८५ सम्म विशेष सदस्यको रूपमा रहेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.maldiveshighcommission.org/?id_w=8|title=The Maldives and the Commonwealth|access-date=30 January 2009|publisher=republic of Maldives|archive-url=https://web.archive.org/web/20121203002638/http://www.maldiveshighcommission.org/?id_w=8|archive-date=3 December 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203002638/http://www.maldiveshighcommission.org/?id_w=8 |date=3 December 2012 }}</ref> १३ अक्टोबर २०१६ मा, फिर्ता भएको।<ref>{{Cite web|url=http://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-statement-maldives-decision-leave-commonwealth|title=Commonwealth Secretariat|date=2016-10-13|access-date=2016-10-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200517085315/https://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-statement-maldives-decision-leave-commonwealth |date=2020-05-17 }}</ref><ref>{{Cite news|last=Safi|first=Michael|date=2016-10-13|title=Maldives quits Commonwealth over alleged rights abuses|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/13/maldives-quits-commonwealth-over-alleged-rights-abuses|access-date=2023-02-10|issn=0261-3077}}</ref> १ फेब्रुअरी २००० मा, पुनः जोडिएको।<ref>{{cite web |url=https://thecommonwealth.org/media/news/maldives-becomes-54th-member-commonwealth-family |title=Maldives becomes 54th member of Commonwealth family |website=The Commonwealth |date=1 February 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314002257/https://thecommonwealth.org/media/news/maldives-becomes-54th-member-commonwealth-family |date=14 March 2021 }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|माल्टा}}{{ref|6|[F]}} | २१ सेप्टेम्बर १९६४ | [[युरोप]] | [[दक्षिणी युरोप]] | align="right" | ४२२,२१२ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | २१ सेप्टेम्बर १९६४ मा, [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रा प्राप्त गरेको र १३ डिसेम्बर १९७४ मा, [[माल्टा राज्य]] बनेको थियो। |- ! scope="row" | {{flag|मौरिसस}} | १२ मार्च १९६८ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | १,२८६,२४० | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | १२ मार्च १९९२ मा गणतन्त्र बनेको। |- ! scope="row" | {{flag|मोजाम्बिक}} | १३ नोभेम्बर १९९५<ref>{{cite journal|last=Ingram|first=Derek|author-link=Derek Ingram (journalist)|date=April 1996|title=Commonwealth Update|journal=[[The Round Table Journal|The Round Table]]|volume=85|issue=338|pages=153–165|doi=10.1080/00358539608454302}}</ref> | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | २९,९७७,२३८ | एकात्मक अर्ध-राष्ट्रपतीय गणतन्त्र |[[पोर्तगाली भारत]]को पूर्व निर्भरता सन् १७५२ सम्म। २५ जुन १९७५ मा, [[पोर्तगाल]] बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। [[संयुक्त अधिराज्य]]सँग कुनै पूर्व औपनिवेशिक वा संवैधानिक सम्बन्ध बिना राष्ट्रमण्डलमा प्रवेश गर्ने पहिलो देश हो।<ref name=rwandajoins/> |- ! scope="row" | {{flag|नामिबिया}} | २१ मार्च १९९० | [[अफ्रिका]] | [[दक्षिणी अफ्रिका]] | align="right" | २,६००,८५७ | एकात्मक अर्ध-राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | [[दक्षिण अफ्रिका]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=Chronology of Namibian History|author=Klaus Dierks|url=https://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm|date=2 January 2005|access-date=2023-02-10|website=www.klausdierks.com|at=Ch. 7: The period after Namibia'S independence}}</ref> यसमा [[वाल्विस खाडी]] र [[पेन्गुइन टापु]] २८ फेब्रुअरी १९९४ मा, दक्षिण अफ्रिकाद्वारा स्थानान्तरण गरिएको थियो। |- ! scope="row" | {{flag|नाउरू}}{{ref|1|[B]}} | २९ नोभेम्बर १९६८ | [[ओसिनिया]] | [[माइक्रोनेसिया]] | align="right" | १०,३८७ | कार्यकारी राष्ट्रपतिको साथ एकात्मक संसदीय गणतन्त्र | ३१ जनवरी १९६८ मा [[अस्ट्रेलिया]], [[न्यूजिल्याण्ड]] र संयुक्त अधिराज्यको संयुक्त ट्रस्टीशिपबाट स्वतन्त्रता प्राप्त भयो। A [[Special membership of the Commonwealth of Nations|special member]] from 29 November 1968 until 1 May 1999, when it became a full member,<ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/34786/nauru_accedes_to_full_membership_of_the_commonweal.htm |title=Nauru Accedes to Full Membership of the Commonwealth |access-date=30 January 2009 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]] |date=12 April 1999 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426051802/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/34786/nauru_accedes_to_full_membership_of_the_commonweeal.htm |archive-date=26 April 2009 }}</ref> before reverting to special status in January 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145172/history|title=Nauru–History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903225217/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145172/history/|archive-date=3 September 2008}}</ref> A full member again since June 2011.<ref name="RNZI_61413">{{cite news|date=26 June 2011|title=Nauru back as full Commonwealth member|work=[[Radio New Zealand International]]|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/197957/nauru-back-as-full-commonwealth-member|access-date=23 October 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724073148/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/197957/nauru-back-as-full-commonwealth-member|archive-date=24 July 2020}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|न्युजिल्यान्ड}} | १९ नोभेम्बर १९२६ | [[पोलिनेसिया]] | [[अस्ट्रालेसिया|अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड]] | align="right" | ४,६०९,७५५ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | Granted nominal independence ([[Dominion]] status) on 26 September 1907. One of the original Dominions at the time of the [[Balfour Declaration of 1926]] and the [[Statute of Westminster 1931]], although the Statute was not adopted in New Zealand until [[Statute of Westminster Adoption Act 1947|1947]].<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145173/history|title=New Zealand – History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302072940/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145173/history/|archive-date=2 March 2008}}</ref> Removed final links with the British Parliament in [[New Zealand Constitution Act 1986|1986]]. Removed the final link with the British legal system ([[Judicial Committee of the Privy Council]]) in [[Supreme Court Act 2003|2003]]. |- ! scope="row" | {{flag|नाइजेरिया}} | १ अक्टोबर १९६० | [[अफ्रिका]] | [[पश्चिम अफ्रिका]] | align="right" | १९४,६१५,०५४ | सङ्घीय राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | Incorporated the former British mandate/trust territory of [[British Cameroon|Northern Cameroons]] on 31 May 1961. Suspended in 1995, suspension lifted in 1999.<ref>{{Cite web|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/nigeria|title=Nigeria {{!}} The Commonwealth|website=thecommonwealth.org|language=en|access-date=2017-06-05}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|पाकिस्तान}} | १४ अगस्ट १९४७{{ref|3|[C]}} | [[एसिया]] | [[दक्षिण एसिया|दक्षिणी एसिया]] | align="right" | २२९,४९४,४४१ | सङ्घीय वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | Includes the city of [[Gwadar]], transferred from [[Muscat and Oman]] on 8 September 1958. Included [[Bangladesh]] (then known as [[East Pakistan]]) until 1971.<ref name="Wind of Change"/> Left Commonwealth in 1972, rejoined 1990, effective retroactively from October 1989; suspended in 1999, suspension lifted in 2004; again suspended in 2007,<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/news/34581/172911/221107cmag.htm|title=Pakistan suspended from the Commonwealth|date=22 November 2007|publisher=Commonwealth Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825155648/http://thecommonwealth.org/news/34581/172911/221107cmag.htm|archive-date=25 August 2012|url-status=dead|access-date=15 June 2008}}</ref> suspension lifted in 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/179063/120508cmag.htm|title=Commonwealth lifts Pakistan suspension|date=12 May 2008|publisher=Commonwealth Secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120014337/http://thecommonwealth.org/news/34580/34581/179063/120508cmag.htm|archive-date=20 January 2012|url-status=dead|access-date=15 June 2008}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|पपुवा न्युगिनी}} | १६ सेप्टेम्बर १९७५ | [[ओसिनिया]] | [[मेलानेसिया]] | align="right" | ८,०३४,६३० | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि |[[अस्ट्रेलिया]]बाट स्वतन्त्र भएको। |- ! scope="row" | {{flag|रुवान्डा}} | २९ नोभेम्बर २००९<ref name="rwanda">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/world/africa/29rwanda.html|title=Rwanda Joins the Commonwealth|author=Josh Kron|newspaper=[[द न्युयोर्क टाइम्स]]|date=29 November 2009|access-date=29 November 2009}}</ref> | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | १२,३२२,९२० | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र |१ जुलाई १९६२ मा, [[बेल्जियम]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको। मोजाम्बिक पछि [[संयुक्त अधिराज्य]]सँग कुनै पूर्व औपनिवेशिक वा संवैधानिक स्थिति बिना राष्ट्रमण्डलमा प्रवेश गर्ने दोस्रो देश बनेको।<ref name=rwandajoins>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8384930.stm|title=Rwanda becomes a member of the Commonwealth|publisher=BBC News|date=29 November 2009|access-date=29 November 2009}}</ref> Admitted despite the [[Commonwealth Human Rights Initiative]] (CHRI) finding that "the state of governance and [[human rights in Rwanda]] does not satisfy Commonwealth standards", and that it "does not therefore qualify for admission".<ref name=chri>{{Cite web|url=https://www.humanrightsinitiative.org/download/Rwanda%20application%20for%20membership.pdf|title=Rwanda's application for membership, Commonwealth Human Rights Initiative|access-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717172217/https://www.humanrightsinitiative.org/download/Rwanda%20application%20for%20membership.pdf|archive-date=17 July 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717172217/https://www.humanrightsinitiative.org/download/Rwanda%20application%20for%20membership.pdf |date=17 July 2018 }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|सेन्ट किट्स र नेभिस}}{{ref|1|[B]}} | १९ सेप्टेम्बर १९८३ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | ५६,६२६ | सङ्घीय राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|सेन्ट लुसिया}} | २२ फेब्रुअरी १९७९ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | १८९,००० | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स}} | २७ अक्टोबर १९७९ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | १०९,५०१ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि |[[राष्ट्रमण्डलको विशेष सदस्यता|विशेष सदस्य]] २७ अक्टोबर १९७९ देखि १ जुन १९८५ सम्म। |- ! scope="row" | {{flag|सामोआ}}{{ref|2|[B]}} | २८ अगस्ट १९७० | [[ओसिनिया]] | [[पोलिनेसिया]] | align="right" | १९६,९५४ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र |१ जनवरी १९६२ मा, [[न्युजिल्यान्ड]]बाट स्वतन्त्रता हासिल गरेको र पश्चिमी सामोआको रूपमा सामेल भएको। ४ जुलाई १९९७ मा, नाम परिवर्तन गरेको।<ref>{{cite news|title=Constitution Amendment Act (No 2) 1997|url=http://www.paclii.org/ws/legis/num_act/caa21997295|access-date=27 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411062058/http://www.paclii.org/ws/legis/num_act/caa21997295/ |date=11 April 2021 }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|सेसेल्स}} |data-sort-value="28 June 1976"| २८ जुन १९७६ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | ९८,२४८ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|सिएरा लियोन}} | २७ अप्रिल १९६१ | [[अफ्रिका]] | [[पश्चिम अफ्रिका]] | align="right" | ६,८१८,११७ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|सिङ्गापुर}}{{ref|2|[B]}} | १५ अक्टोबर १९६५ <!--- as per Commonwealth Secretariat ---> | [[एसिया]] | [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]] | align="right" | ५,८८९,११७ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र |[[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता हासिल गरेको र १६ सेप्टेम्बर १९६३ मा, [[मलेसिया]] महासङ्घमा सामेल भएको। ९ अगस्ट १९६५ मा, स्वतन्त्र बनेको। <ref>{{cite news |title=Road to Independence |publisher=AsiaOne |access-date=28 June 2006 |url=http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013002423/http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |archive-date=13 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013002423/http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |date=13 October 2013 }}</ref> While joining in 1966, the effective date is from its date of independence.<ref name="Singapore Act 1966">{{sourcetext|source=Singapore Act 1966}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|सोलोमोन द्वीप}} | ७ जुलाई १९७८ | [[ओसिनिया]] | [[मेलानेसिया]] | align="right" | ६१४,४९७ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | |- ! scope="row" | {{flag|दक्षिण अफ्रिका}} | १९ नोभेम्बर १९२६ | [[अफ्रिका]] | [[दक्षिणी अफ्रिका]] | align="right" | ५६,००७,४७९ | कार्यकारी राष्ट्रपतिको साथ एकात्मक संसदीय गणतन्त्र |३१ मे १९१० मा, स्वतन्त्र उपनिवेशको रूपमा रहेको। [[१९२६ को बाल्फोर घोषणा]] र [[वेस्टमिन्स्टरको विधान १९३१]] को समयमा मूल उपनिवेश मध्ये एक थियो। ३१ मे १९६१ मा, हटेको र १ जुन १९९४ मा, पुनः सामेल भएको।<ref>{{cite web|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/south-africa|title=South Africa|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=2016-01-25}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|श्रीलङ्का}} | ४ फेब्रुअरी १९४८ | [[एसिया]] | [[दक्षिण एसिया|दक्षिणी एसिया]] | align="right" | २०,९७९,८११ | एकात्मक अर्ध-राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | [[श्रीलङ्का|सिलोन]]को रूपमा सामेल भएको। पछि सन् १९७२ मा, नाम परिवर्तन गरेको र सोही वर्ष गणतन्त्र बनेको। |- ! scope="row" | {{flag|तान्जानिया}} | ९ डिसेम्बर १९६१ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | ५७,७९०,०६२ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र |[[टाङ्गानिका (सन् १९६१-१९६४)|टाङ्गानिका] ९ डिसेम्बर १९६१ मा राष्ट्रमण्डलमा सामेल भएको थियो, पछि [[जान्जिबार]]सँग एकीकरण भएर २६ अप्रिल १९६४ मा [[तान्जनिया|तान्जानिया]]को गठन भएको थियो।<ref name="Tanzania">{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145193/history|title=Tanzania – History|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=15 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903225028/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/145193/history/|archive-date=3 September 2008}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|टोगो}}{{ref|2|[B]}} | २५ जुन २०२२ | [[अफ्रिका]] | [[पश्चिम अफ्रिका]] | align="right" | ८,६०८,४४४ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | The country was the formerly French and British [[League of Nations Mandate|mandate]] territory (later [[United Nations Trust Territories|UN trust territory]]) of [[Togoland]] after the [[First World War]] in 1919; [[British Togoland]] (which would be attached to the [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]] in 1956 and become [[Ghana]] on 6 March 1957) and [[French Togoland]]. Independence of French Togoland as Togo from [[France]] on 27 April 1960. <ref>{{cite web | url=https://education.stateuniversity.com/pages/1535/Togo-HISTORY-BACKGROUND.html | title=Togo - History Background }}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|टोङ्गा}} | ४ जुन १९७० | [[ओसिनिया]] | [[पोलिनेसिया]] | align="right" | १०७,२२८ | एकात्मक [[संवैधानिक राजतन्त्र]] | |- ! scope="row" | {{flag|ट्रिनिडाड र टोबागो}} | ३१ अगस्ट १९६२ | [[महाअमेरिका]] | [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]] | align="right" | १,३७६,८०१ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | ३१ अगस्ट १९६२ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको। ट्रिनिडाड र टोबागोको संसदले पारित गरेको ट्रिनिडाड र टोबागो संविधान ऐन १९७६ अन्तर्गत १ अगस्ट १९७६ मा गणतन्त्र बनेको। |- ! scope="row" | {{flag|टुभालु}}{{ref|1|[B]}} | १ अक्टोबर १९७८ | [[ओसिनिया]] | [[पोलिनेसिया]] | align="right" | १०,११६ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि |[[राष्ट्रमण्डलको विशेष सदस्यता|विशेष सदस्य]] १ अक्टोबर १९७८ देखि १ सेप्टेम्बर २००० सम्म। <ref>{{Cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/141646/tuvalu_accedes_to_full_membership_of_the_commonwea.htm|title=Tuvalu Accedes to Full Membership of the Commonwealth|access-date=30 January 2009|publisher=[[Commonwealth Secretariat]]|date=14 August 2000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011110022/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/141646/tuvalu_accedes_to_full_membership_of_the_commonwea.htm|archive-date=11 October 2008}}</ref> |- ! scope="row" | {{flag|युगान्डा}} | ९ अक्टोबर १९६२ | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | ४२,२८८,९६२ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |- ! scope="row" | {{flag|संयुक्त अधिराज्य}} | १९ नोभेम्बर १९२६ | [[युरोप]] | [[उत्तरी युरोप]] | align="right" | ६५,७४६,८५३ | एकात्मक राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि | [[सन् १९२६ को बालफोर घोषणापत्र]] र [[संयुक्त अधिराज्य]]को संसदले [[वेस्टमिन्स्टरको विधान १९३१]] लागू गरेको थियो। संयुक्त अधिराज्य भित्र चार व्यक्तिगत राष्ट्रहरू छन्: [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]], [[उत्तरी आयरल्यान्ड]], [[स्कटल्यान्ड]], र [[वेल्स]] समावेश छन्। |- ! scope="row" | {{flag|भानुअटु}}{{ref|1|[B]}} | ३० जुलाई १९८० | [[ओसिनिया]] | [[मेलानेसिया]] | align="right" | २७९,९५३ | एकात्मक वेस्टमिन्स्टर गणतन्त्र | [[फ्रान्स]] र [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको। |- ! scope="row" | {{flag|जाम्बिया}} |data-sort-value="24 October 1964"| २४ अक्टोबर १९६४<!--- citation as per Commonwealth Secretariat ---> | [[अफ्रिका]] | [[पूर्वी अफ्रिका]] | align="right" | १७,४७०,४७१ | एकात्मक राष्ट्रपतीय गणतन्त्र | |} {{note|1}}A. Unless otherwise noted, independence was gained from the United Kingdom on the date (shown in column 2) of joining the Commonwealth.<br /> {{note|2}}B. Not a member of the [[Commonwealth Foundation]].<br /> {{note|3}}C. Though Pakistan celebrates 14 August 1947 as its independence day, independence was officially granted at midnight, 15 August 1947. Therefore, its date of joining the Commonwealth would be 15 August 1947.<br /> {{note|4}}D. Geographically a part of [[एसिया]], considered a [[युरोप]]an country in [[political geography]].<br /> {{note|5}}E. Constitutional monarchy that operates under a Westminster system. The monarch is not the same individual as the [[monarchy of the United Kingdom|British monarch]], hence making it not a राष्ट्रमण्डल प्रजाभूमि.<br /> {{note|6}}F. In [[geology]], the Maltese Islands is located on the [[African Plate]]. The island group lies approx. {{convert|200|km|abbr=on}} south of the boundary between the African Plate and the [[Eurasian Plate]].<ref name=gal>{{Cite journal |url=http://www.annalsofgeophysics.eu/index.php/annals/article/viewFile/3053/3096 |title=Seismic history of the Maltese Islands and considerations on seismic risk: Earthquakes in Malta |last=Galea |first=Pauline |year=2007 |journal=Annals of Geophysics |volume=50 |issue=6 |pages=725–740 |access-date=5 June 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118101958/https://www.annalsofgeophysics.eu/index.php/annals/article/viewFile/3053/3096 |date=18 November 2023 }}</ref> In [[political geography]], Malta is considered a European country. == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Member countries of the Commonwealth of Nations|राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू}} {{wikisource|Territories forming part of the Commonwealth| बेलायती राष्ट्रियता विधान (१९८१ सि ६१) अनुलग्नक बी - राष्ट्रमण्डलका अंश बनेका क्षेत्रहरू}} * [https://web.archive.org/web/20090425073548/http://www.thecommonwealth.org/Internal/34493/140633/timeline/ राष्ट्रमण्डलको समयरेखा] * {{cite web|url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries|title=सदस्यहरू|publisher=राष्ट्रमण्डल सचिवालय|access-date=2008-02-15}} * {{cite web|url=http://www.commonwealth-of-nations.org/article.php|title=राष्ट्रमण्डल |publisher=राष्ट्रमण्डल |access-date=2008-02-15}} * {{cite web|url=http://www.direct.gov.uk/Gtgl1/GuideToGovernment/InternationalBodies/InternationalBodiesArticles/fs/en?CONTENT_ID=4003092&chk=JXlogH|title=राष्ट्रमण्डल|publisher=Directgov|access-date=2008-02-15}} [[श्रेणी:राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू| ]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन अनुसार देशहरू]] 72hmkc4ypixw6x0vmeucfi3kola1aru 0 140029 1365718 1332213 2026-07-11T14:08:15Z Bishaldev100 28807 /* सुनुवाईद्वारा मृत्युदण्ड प्राप्त व्यक्तिहरू */ 1365718 wikitext text/x-wiki '''नेपालमा [[मृत्युदण्ड]]''' सजाय अन्त्य भएको छ ।<ref>{{Cite web |date=2014-03-15 |title=Death Penalty &#124; Amnesty International |url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries |access-date=2015-03-29 |publisher=Amnesty.org}}</ref> हिन्दु धर्ममा आधारित नेपालको परम्परामा ब्राह्मण र महिलालाई मृत्युदण्ड बर्जित थियो। .सं. १९१० मा जारी भएको [[मुलुकी ऐन]]मा गैर [[ब्राह्मण]]लाई मृत्युदण्डको सजायको प्रावधान थियो भने ब्राह्मण जातिलाई जातिच्युतको सजाय हुन्थ्यो। देशको साझा कानूनअन्तर्गतका अपराधहरूका, १९८८ श्रावण ४ मा [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]द्वारा जारी भएको सनदमा राजकाज मुद्दा बाहेक अन्य मुद्दामा मृत्युदण्ड नदिइने व्यवस्था गरियो ।<ref name=":0">{{Cite web |last=कानुन आयोग |first=नेपाल |title=यसरी निरुत्साहित गरियो मृत्युदण्ड कार्यान्वयनलाई भीमशमशेर (१९८८ साल) |url=https://lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/02/यसरी-निरुत्साहित-गरियो-मृत्युदण्ड-कार्यान्वयनलाई-भीमशमशेर-१९८८-साल.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240606150920/https://lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/02/%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B-%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%AF%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%B6%E0%A4%AE%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B0-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%AE%E0%A5%AE-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2.pdf |date=2024-06-06 }}</ref> यो सनद जारी भएर पनि सो बमोजिम जाहेर गर्नु पर्ने अदालत जमानीहरू मा परेका मुद्धाहरुको ५ वर्षको विवरण धेरै अड्डाअदालतले नपठाएको र अपूर्ण विवरण पठाएकाले निश्चित र तथ्यपूर्ण तथ्यांक नआएकाले र सनद जारी भएपछी अपराधको घटबढ भएकाले पहिलेको सनद बमोजिम ५ वर्षको परीक्षनात्मक अध्ययन गरेर १९९३ मा अर्को सनद जारी गरियो.<ref>{{Cite journal |last=सिवाकोटी |first=शेषराज |title=नेपालमा मृत्युदण्ड उन्मूलन गर्ने सम्बन्धी वि. सं. १९९३ सालको अप्रकाशित सनद |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_80_05.pdf |journal=प्राचीन नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240808164801/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_80_05.pdf |date=2024-08-08 }}</ref><ref name=":0" /> यसलाई पछि सन् १९८५ मा हत्या र आतङ्कवादको विरुद्धको लागि पुनर्स्थापित गरियो।<ref>{{Cite web |title=Down with the death penalty |url=https://kathmandupost.com/opinion/2018/05/04/down-with-the-death-penalty}}</ref> २०४७ कार्तिकमा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] लागु भएपछि पूर्ण उन्मूलन लागु भयो। नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ को धारा १२ मा भनिएको छः " कानूनबमोजिम बाहेक कुनै पनि व्यक्तिको वैयक्तिक स्वतन्त्रताको अपहरण हुने छैन र मृत्युदण्डको सजाय हुने गरी कुनै कानून बनाइने छैन । "<ref>{{Cite web |last=कानुन आयोग |first=नेपाल |title=नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ |url=https://lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/03/नेपाल-अधिराज्यको-संविधान-२०४७.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240606144533/https://lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/03/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AA%E0%A5%AD.pdf |date=2024-06-06 }}</ref><ref name="handsoffcain1">{{Cite web |title=HANDS OFF CAIN against death penalty in the world |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idcontinente=8&nome=nepal |access-date=2015-03-29 |publisher=Handsoffcain.info}}</ref> २०७२ संविधानमा पनि संविधानको भाग ३ को मौलिक हक र कर्तव्य धाराअन्तर्गत ‘सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हक’ को दोस्रो बुँदामा ‘कसैलाई पनि मृत्युदण्डको सजाय दिने गरी कानुन बनाइने छैन’ भनेर लेखिएको छ । नेपालमा अन्तिम [[मृत्युदण्ड]] सन् १९७९ मा भएको थियो।<ref name="handsoffcain1"/> == मृत्युदण्डको माग == नेपालको संविधानमा मृत्युदण्डको प्रावधान छैन । तर, संघीय सांसदहरुले नै [[बलात्कार|बलात्कारी]]लाई मृत्युदण्ड दिने कानुनको माग गर्न थालेका छन् । संसदीय समितिमा बलात्कारीको लिंग छेदन गर्ने कि [[मृत्युदण्ड]] दिने बहस हुन थालेको छ । == सुनुवाईद्वारा मृत्युदण्ड प्राप्त व्यक्तिहरू == {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !आरोपी !फैसला सुनाइएको !मृत्युदण्ड !दण्डको विधि !दण्डको विधि |- |[[शुक्रराज शास्त्री]] |१९९७ माघ ६ |१९९७ माघ १० |   [[फाँसी]] |- |[[धर्मभक्त माथेमा]] |१९९७ माघ ६ |१९९७ माघ १२ |   फाँसी |- |[[दशरथ चन्द]] |१९९७ माघ ६ |१९९७ माघ १३ |   गोली |- |[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] |१९९७ [[माघ]] ६ |१९९७ माघ १३ |   गोली |- |[[दुर्गानन्द झा]] |२०१९ भदौ १९ |२०२० माघ १५ |   फाँसी |- |[[भीम नारायण श्रेष्ठ|भीमनारायण श्रेष्ठ]] |२०३३ फागुन ६ <ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/news/2023/08/28/169322329595482625.html|title=४७ वर्षअघि भीमनारायणलाई दिइएको मृत्युदण्डको त्यो फैसला|last=अधिकारी|first=रमेशचन्द्र|date=भाद्र ११, २०८०|work=कान्तिपुर}}</ref> |२०३५ माघ २६ |   गोली |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:नेपाल विषय}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:देश अनुसार मृत्युदण्ड|नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालमा हिंसात्मक मृत्यु|मृत्युदण्ड ]] [[श्रेणी:नेपालमा दण्ड प्रणाली|मृत्युदण्ड ]] [[श्रेणी:नेपाली हिरासतमा मृत्यु भएका कैदीहरु|मृत्युदण्ड ]] t519rfl2bgp4ie9u6g8d1c59reqmnrp 0 140361 1365696 1322959 2026-07-11T12:48:18Z Bishaldev100 28807 /* राज्यका उद्देश्य र दायित्व */ 1365696 wikitext text/x-wiki '''‍‍अर्थ'''<br> राज्यको अर्थ सन्दर्भ अनुसार भिन्दा भिन्दै हुन्छ।<br> १. कुनै एक देशको '''शासन संचालन गर्ने प्रणालीगत एक समग्र गठन'''को रूपमा<br> जस्तै, नेपाल एक संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन प्रणाली अवलम्वन गर्ने '''एउटा सिंगो मुलुक अर्थात सिंगो देश अर्थात सिंगो राज्य''' हो। त्यस्तै, अमेरिका एक लोकतान्त्रिक र स्वतन्त्रतात्मक शासन प्रणाली अवलम्वन गर्ने '''एउटा सिंगो मुलुक अर्थात सिंगो देश अर्थात सिंगो राज्य''' हो। यस अर्थमा '''राज्य (State)'''लाई '''शासन वा शासन संचालन गर्ने प्रणालीगत एक समग्र संगठन'''को रूपमा लिन सकिन्छ।<br> २. कुनै एक देशको '''राजनैतिक प्रशासनिक एकाई'''को रूपमा<br> जस्तै, '''संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल''' '''७ वटा प्रदेश (Provinces)हरूको''' एउटा '''देश''' हो। त्यस्तै '''संयुक्त राज्य अमेरिका''' '''५० वटा राज्य (States)हरूको''' एउटा '''देश''' हो। यस अर्थमा '''राज्य (State)'''लाई कुनै एउटा देशभित्रको प्रदेश अर्थात प्रान्त (Province) वा राज्य (State) जस्ता '''राजनैतिक प्रशासनिक एकाई'''को रूपमा लिन सकिन्छ। == '''अवधारणा''' == राज्य भन्नाले त्यो संगठन हो जसभित्र देश हुन्छ, भूगोल हुन्छ, समाज, नागरिक, सार्वभौमिकता र सरकार हुन्छ। कुनै पनि सार्वभौम देशमा राज्य व्यवस्थाको स्थापना गरिएको हुन्छ। राज्य व्यवस्थाको उद्देश्य देश र नागरिकहरूको सुरक्षा गर्नु तथा सामाजिक र आर्थिक विकास गर्नु रहेको हुन्छ जसलाई राज्य व्यवस्था संचालन विधि अर्थात सरल अर्थमा शासन प्रणाली पनि भनिन्छ। हरेक देशले संविधानमा नै राज्य व्यवस्था कसरी संचालन गर्ने अर्थात देशको शासन प्रणाली कसरी संचालन गर्ने भन्ने संवैधानिक व्यवस्था गरेको हुन्छ। यसका लागि राज्यले विधि,-विधान, नीति-नियम, ऐन-कानून निर्माण गरी कार्यान्वयन गरेका हुन्छन्। जसमा राज्यका विविध संगठनहरू क्रियाशील रहन्छन्। त्यस्ता संगठनहरूमा कार्यकारी अंगका रूपमा सरकार एवं उसका मातहतका कार्यकारी निकायहरू, न्यायप्रणाली संचालनमा अदालत एवं न्यायिक निकायहरू र व्यवस्थापिका (जनप्रतिनिधि अर्थात सांसद सदन) संगठन रहेका हुन्छन्। == '''राज्य संरचनाका तत्वहरू''' == कुनै पनि संरचनाका आधारभुत तत्वहरू हुन्छन्। राज्य संरचनाका पनि आधारभूत तत्वहरू छन्। ती तत्वहरू भूगोल, नागरिक, सरकार र समप्रभुता हुन। यस अर्थमा भौगोलिक क्षेत्र, जनसंख्या, सरकार र सार्वभौमिकता नै राज्य संरचनाका तत्व हुन्।<ref>{{Cite web |title=What is State? - Brief Outline on key Elements of Nation-State |url=https://unacademy.com/content/upsc/study-material/general-awareness/brief-outline-on-key-elements-of-nation-state/#:~:text=The%20definitions%20highlight%20the%20fact,four%20categories%20(or%20independence)}}</ref> === '''भूगोल''' === === ''' नागरिक''' === === '''सरकार''' === === ''' सार्वभौमिकता''' === विश्व इतिहासमा शासकहरूको स्वार्थमा राज्यलाई निरकंश ढंगले संचालन गरेको पनि पाईएको छ। वर्तमान समयमा सुशासन भएका देशहरूमा राज्य संचालनको उद्देश्य भनेको देशको विकास र समृदि्ध रहेको पाइन्छ। यसका लागि राज्यले मुलत तीन वटा प्रमूख अंगहरूको व्यवस्था र विकास गरेको पाईन्छ। राज्यका ती '''प्रमूख अंगहरू कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका''' हुन्।<ref>{{Cite web |title=Organs of State |url=https://www.yourdictionary.com/organ-of-state}}</ref> === '''कार्यपालिका''' === === '''व्यवस्थापिका''' === === '''न्यायपालिका''' === == '''राज्यका उद्देश्य र दायित्व''' == वर्तमान समयमा राज्यका कृयाकलापहरूको '''उद्देश्य''' देश र नागरिकका हित र समृद्धिका लागि '''अविचछिन्न रुपमा उत्तरदायी''' हुन्छन्। जसको उल्लेख यसरी गरिएको पाइन्छः- *सुरक्षा *सुशासन *[[विधिको शासन]] (कानूनी राज्य) *समृद्धिको पुर्वाधार * मानव श्रोत र संशाधनको व्यवस्थापन र उचित उपयोग * सुशासनमा नागरिक सहभागिता * समृद्धिको लागि सार्वजनिक वित्तीय अर्थव्यवस्था * देश र नागरिकको जनधनको व्यवस्थापन * राष्ट्रिय विपद व्यवस्थापन * समृद्धिका लागि अर्थ बजारको व्यवस्थापन<ref>{{Cite web |title=Functions of State |url=https://effectivestates.org/ten-functions-of-the-state/}}</ref> == '''सामाग्री''' == kzxlz6bi32zhpxkdaps5eg5itqtj0cn 1365697 1365696 2026-07-11T12:49:02Z Bishaldev100 28807 1365697 wikitext text/x-wiki '''‍‍अर्थ'''<br> राज्यको अर्थ सन्दर्भ अनुसार भिन्दा भिन्दै हुन्छ।<br> १. कुनै एक देशको '''शासन संचालन गर्ने प्रणालीगत एक समग्र गठन'''को रूपमा<br> जस्तै, नेपाल एक संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन प्रणाली अवलम्वन गर्ने '''एउटा सिंगो मुलुक अर्थात सिंगो देश अर्थात सिंगो राज्य''' हो। त्यस्तै, अमेरिका एक लोकतान्त्रिक र स्वतन्त्रतात्मक शासन प्रणाली अवलम्वन गर्ने '''एउटा सिंगो मुलुक अर्थात सिंगो देश अर्थात सिंगो राज्य''' हो। यस अर्थमा '''राज्य (State)'''लाई '''शासन वा शासन संचालन गर्ने प्रणालीगत एक समग्र संगठन'''को रूपमा लिन सकिन्छ।<br> २. कुनै एक देशको '''राजनैतिक प्रशासनिक एकाई'''को रूपमा<br> जस्तै, '''संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल''' '''७ वटा प्रदेश (Provinces)हरूको''' एउटा '''देश''' हो। त्यस्तै '''संयुक्त राज्य अमेरिका''' '''५० वटा राज्य (States)हरूको''' एउटा '''देश''' हो। यस अर्थमा '''राज्य (State)'''लाई कुनै एउटा देशभित्रको प्रदेश अर्थात प्रान्त (Province) वा राज्य (State) जस्ता '''राजनैतिक प्रशासनिक एकाई'''को रूपमा लिन सकिन्छ। == '''अवधारणा''' == राज्य भन्नाले त्यो संगठन हो जसभित्र देश हुन्छ, भूगोल हुन्छ, समाज, नागरिक, सार्वभौमिकता र सरकार हुन्छ। कुनै पनि सार्वभौम देशमा राज्य व्यवस्थाको स्थापना गरिएको हुन्छ। राज्य व्यवस्थाको उद्देश्य देश र नागरिकहरूको सुरक्षा गर्नु तथा सामाजिक र आर्थिक विकास गर्नु रहेको हुन्छ जसलाई राज्य व्यवस्था संचालन विधि अर्थात सरल अर्थमा शासन प्रणाली पनि भनिन्छ। हरेक देशले संविधानमा नै राज्य व्यवस्था कसरी संचालन गर्ने अर्थात देशको शासन प्रणाली कसरी संचालन गर्ने भन्ने संवैधानिक व्यवस्था गरेको हुन्छ। यसका लागि राज्यले विधि,-विधान, नीति-नियम, ऐन-कानून निर्माण गरी कार्यान्वयन गरेका हुन्छन्। जसमा राज्यका विविध संगठनहरू क्रियाशील रहन्छन्। त्यस्ता संगठनहरूमा कार्यकारी अंगका रूपमा सरकार एवं उसका मातहतका कार्यकारी निकायहरू, न्यायप्रणाली संचालनमा अदालत एवं न्यायिक निकायहरू र व्यवस्थापिका (जनप्रतिनिधि अर्थात सांसद सदन) संगठन रहेका हुन्छन्। == '''राज्य संरचनाका तत्वहरू''' == कुनै पनि संरचनाका आधारभुत तत्वहरू हुन्छन्। राज्य संरचनाका पनि आधारभूत तत्वहरू छन्। ती तत्वहरू भूगोल, नागरिक, सरकार र समप्रभुता हुन। यस अर्थमा भौगोलिक क्षेत्र, जनसंख्या, सरकार र सार्वभौमिकता नै राज्य संरचनाका तत्व हुन्।<ref>{{Cite web |title=What is State? - Brief Outline on key Elements of Nation-State |url=https://unacademy.com/content/upsc/study-material/general-awareness/brief-outline-on-key-elements-of-nation-state/#:~:text=The%20definitions%20highlight%20the%20fact,four%20categories%20(or%20independence)}}</ref> === भूगोल === === नागरिक === === सरकार === === सार्वभौमिकता === विश्व इतिहासमा शासकहरूको स्वार्थमा राज्यलाई निरकंश ढंगले संचालन गरेको पनि पाईएको छ। वर्तमान समयमा सुशासन भएका देशहरूमा राज्य संचालनको उद्देश्य भनेको देशको विकास र समृदि्ध रहेको पाइन्छ। यसका लागि राज्यले मुलत तीन वटा प्रमूख अंगहरूको व्यवस्था र विकास गरेको पाईन्छ। राज्यका ती '''प्रमूख अंगहरू कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका''' हुन्।<ref>{{Cite web |title=Organs of State |url=https://www.yourdictionary.com/organ-of-state}}</ref> === कार्यपालिका === === व्यवस्थापिका === === न्यायपालिका === == राज्यका उद्देश्य र दायित्व == वर्तमान समयमा राज्यका कृयाकलापहरूको '''उद्देश्य''' देश र नागरिकका हित र समृद्धिका लागि '''अविचछिन्न रुपमा उत्तरदायी''' हुन्छन्। जसको उल्लेख यसरी गरिएको पाइन्छः- *सुरक्षा *सुशासन *[[विधिको शासन]] (कानूनी राज्य) *समृद्धिको पुर्वाधार * मानव श्रोत र संशाधनको व्यवस्थापन र उचित उपयोग * सुशासनमा नागरिक सहभागिता * समृद्धिको लागि सार्वजनिक वित्तीय अर्थव्यवस्था * देश र नागरिकको जनधनको व्यवस्थापन * राष्ट्रिय विपद व्यवस्थापन * समृद्धिका लागि अर्थ बजारको व्यवस्थापन<ref>{{Cite web |title=Functions of State |url=https://effectivestates.org/ten-functions-of-the-state/}}</ref> == '''सामाग्री''' == it4gbzam81nkvc72uarjludte9nb5t8 0 141252 1365700 1250886 2026-07-11T12:50:35Z Bishaldev100 28807 /* मापन */ 1365700 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fragile_States_Index_2023.svg|अङ्गुठाकार|२०२३ कमजोर राज्य सूचकांक अनुसार देशहरू {{div col|colwidth=9em|style=vertical-align:top; text-align:left;}} {{Legend|#6a0900|Very high alert (111–120)}} {{Legend|#c01e00|High alert (101–110)}} {{Legend|#ff5500|Alert (91–100)}} {{Legend|#ff8201|High warning (81–90)}} {{Legend|#ffba00|Elevated warning (71–80)}} {{Legend|#f5ff00|Warning (61–70)}} {{Legend|#c8ff00|Less Stable (51–60)}} {{Legend|#88d100|Stable (41–50)}} {{Legend|#128200|More Stable (31–40)}} {{Legend|#005203|Sustainable (21–30)}} {{Legend|#003602|Very sustainable (0–20)}} {{Legend|#d9d9d9|Data unavailable}} {{div col end}}]] '''असफल राज्य''' भनेको आफ्नो भूभाग र सिमानामा प्रभावकारी नियन्त्रणको अभावमा मौलिक सुरक्षा र विकास कार्यहरू पूरा गर्ने क्षमता गुमाएको राज्य हो। असफल राज्यका सामान्य विशेषताहरूमा कर सङ्कलन गर्न नसक्ने सरकार, कानून प्रवर्तन, सुरक्षा व्यवस्था कायम गर्न नसक्ने, क्षेत्रीय नियन्त्रण, राजनीतिक वा निजामती कार्यालयका कर्मचारीहरू, र पूर्वाधार मर्मतसम्भार समावेश हुन्छ। <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.economist.com/international-relations-a-to-z|title=The A to Z of international relations|work=The Economist|access-date=2023-12-20|language=en}}</ref> जब यो हुन्छ, व्यापक [[भ्रष्टाचार]] र आपराधिकता, राज्य र गैर-राज्य कलाकारहरूको हस्तक्षेप, शरणार्थीहरूको उपस्थिति र जनसंख्याको अनैच्छिक आन्दोलन, तीव्र आर्थिक गिरावट, र राज्य भित्र र बाहिर दुवैबाट सैन्य हस्तक्षेप हुने सम्भावना धेरै हुन्छ। । <ref>{{Cite web |title=Fragile States FAQ Number 6: What Does 'State Fragility' Mean? |url=http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104202014/http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |archive-date=2015-01-04 |access-date=2015-01-04 |publisher=the Fund for Peace }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104202014/http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |date=2015-01-04 }}</ref> १९९० को दशकमा उत्पत्ति भएको, यो शब्द सुरुमा [[सोमालिया|सोमालियाको]] अवस्थालाई चित्रण गर्न प्रयोग गरिएको थियो। १९९१ मा यसको तानाशाह, सियाद बार्रे, को अपदस्थ गर्ने एक विद्रोह पछि देशमा अव्यवस्थामा आयो, जसले देशको कुलहरू बीच आन्तरिक द्वन्द्व निम्त्यायो। <ref name=":3"/> २०२० को प्रारम्भमा [[अफगानिस्तान]], <ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/09/02/what-makes-a-failed-state|title=What makes a failed state?|date=2021-09-02|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> [[मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र]], [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|DR कंगो]], [[हाइटी]], <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/10/haiti-no-elected-officials-anarchy-failed-state|title=Haiti left with no elected government officials as it spirals towards anarchy|last=Taylor|first=Luke|date=2023-01-10|work=The Guardian|access-date=2023-12-20|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/05/18/haiti-gangs-violence-biden-intervention/|title=Opinion {{!}} The West fiddles as Haiti unravels|last=Board|first=Editorial|date=2023-05-18|work=Washington Post|access-date=2023-12-20|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> [[लिबिया]], <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/eastern-libya-orders-journalists-out-flood-hit-city-after-protests-2023-09-19/|title=Authorities try to contain anger in aftermath of Libya floods|date=2023-09-20|work=Reuters}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/13/libya-floods-the-outcome-of-the-climate-crisis-meeting-a-failed-state|title=Libya’s floods are result of climate crisis meeting a failed state|last=Wintour|first=Patrick|date=2023-09-13|work=The Guardian|access-date=2023-12-20|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> [[पाकिस्तान]], [[सोमालिया]], [[दक्षिण सुडान]], [[सुडान]], [[सिरिया]], <ref name=":4" /> र [[यमन]] <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/leaders/2023/12/19/the-us-navy-confronts-a-new-suez-crisis|title=The US Navy confronts a new Suez crisis|date=2023-12-19|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> सबैलाई असफल राज्यको रूपमा वर्णन गरिएको छ। <ref name="bti-indices">{{Cite web |title=BTI 2022 |url=https://bti-project.org/en/downloads |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314164629/https://bti-project.org/en/downloads |archive-date=14 March 2023 |access-date=7 May 2023 |website=Bertelsmann Transformation Index |publisher=Bertelsmann Stiftung |language=en |location=Gütersloh}}</ref> [[लेबनान]], <ref name=":4" /> <ref>{{Cite web |date=2020-08-03 |title=Analysis: Often on brink, Lebanon headed toward collapse |url=https://apnews.com/article/virus-outbreak-ap-top-news-international-news-middle-east-lebanon-dfd6b687da750f7f7c971e04a2bb0daf |access-date=2023-12-20 |website=AP News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-22 |title=Hezbollah's reaction to the Israel-Hamas war could finally answer whether the group cares more about Lebanon or being a proxy for Iran |url=https://fortune.com/2023/10/22/what-will-hezbollah-do-israel-hamas-war-palestine-lebanon-iran/ |access-date=2023-12-20 |website=Fortune |language=en}}</ref> [[म्यानमार]], <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/leaders/2021/04/15/myanmar-could-be-asias-next-failed-state|title=Myanmar could be Asia’s next failed state|date=2021-04-15|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-03-31 |title=UN envoy: Myanmar faces possibility of major civil war |url=https://apnews.com/article/civil-wars-us-news-myanmar-united-nations-82e1a21c357d3bbc1e55d266d324d1ed |access-date=2023-12-20 |website=AP News |language=en}}</ref> र [[दक्षिण अफ्रिका]] <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/05/22/business-leaders-fear-that-south-africa-risks-becoming-a-failed-state|title=Business leaders fear that South Africa risks becoming a failed state|date=2021-05-22|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65683674|title=South Africa could become failed state, says ANC's Fikile Mbalula|date=2023-05-23|work=BBC|access-date=2023-12-20|language=en-GB}}</ref> पनि निकट भविष्यमा असफल राष्ट्र बन्ने बाटोमा जान सक्ने चिन्ता छ। == मापन == राज्य असफलताको मापन विधिहरू सामान्यतया मात्रात्मक र गुणात्मक दृष्टिकोणमा विभाजित छन्। [[चित्र:Fragile_States_Index_2023.svg|अङ्गुठाकार|2023 कमजोर राज्य सूचकांक अनुसार देशहरू ]] सामाजिक सूचकहरु: * जनसांख्यिकीय दबाब * शरणार्थी वा आन्तरिक रूपमा विस्थापित व्यक्तिहरू * समूह गुनासो * मानव उडान र [[मस्तिष्क पलायन]] आर्थिक सूचकहरु: * असमान आर्थिक विकास * गरिबी र आर्थिक पतन राजनीतिक र सैन्य सूचकहरू: * राज्यको वैधानिकता * सार्वजनिक सेवाहरू * मानव अधिकार र [[कानूनको शासन|विधिको शासन]] * सुरक्षा उपकरण * गुटबन्दी [[शासक वर्ग|अभिजात वर्ग]] * बाह्य हस्तक्षेप प्रत्येक सूचकले १० को लागि गणना गरिन्छ, १२ सूचकको कुल १२० सम्म हुन्छ । <ref>{{Cite web |title=Fragile States Index FAQ |url=http://ffp.statesindex.org/faq#12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206075937/http://ffp.statesindex.org/faq#12 |archive-date=6 February 2015 |access-date=29 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206075937/http://ffp.statesindex.org/faq#12 |date=6 February 2015 }}</ref> २०१५ सूचकांकमा, [[दक्षिण सुडान]] नम्बर एक, [[सोमालिया]] नम्बर दुई, र [[मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र]] नम्बर तीनमा थिए । [[फिनल्यान्ड|फिनल्याण्ड]] हाल सूचीमा सबैभन्दा स्थिर र दिगो देश हो। <ref>{{Cite web |title=The Fund for Peace |url=http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627191325/http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |archive-date=27 June 2015 |access-date=25 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430193057/http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |date=30 April 2017 }}</ref> == अवधारणाको आलोचना == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[केरा गणतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भूतपूर्व देश]] ofyetd8bq83fwqfm336j71w5pjtzsd8 1365701 1365700 2026-07-11T12:51:02Z Bishaldev100 28807 1365701 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fragile_States_Index_2023.svg|अङ्गुठाकार|२०२३ कमजोर राज्य सूचकांक अनुसार देशहरू {{div col|colwidth=9em|style=vertical-align:top; text-align:left;}} {{Legend|#6a0900|Very high alert (111–120)}} {{Legend|#c01e00|High alert (101–110)}} {{Legend|#ff5500|Alert (91–100)}} {{Legend|#ff8201|High warning (81–90)}} {{Legend|#ffba00|Elevated warning (71–80)}} {{Legend|#f5ff00|Warning (61–70)}} {{Legend|#c8ff00|Less Stable (51–60)}} {{Legend|#88d100|Stable (41–50)}} {{Legend|#128200|More Stable (31–40)}} {{Legend|#005203|Sustainable (21–30)}} {{Legend|#003602|Very sustainable (0–20)}} {{Legend|#d9d9d9|Data unavailable}} {{div col end}}]] '''असफल राज्य''' भनेको आफ्नो भूभाग र सिमानामा प्रभावकारी नियन्त्रणको अभावमा मौलिक सुरक्षा र विकास कार्यहरू पूरा गर्ने क्षमता गुमाएको राज्य हो। असफल राज्यका सामान्य विशेषताहरूमा कर सङ्कलन गर्न नसक्ने सरकार, कानून प्रवर्तन, सुरक्षा व्यवस्था कायम गर्न नसक्ने, क्षेत्रीय नियन्त्रण, राजनीतिक वा निजामती कार्यालयका कर्मचारीहरू, र पूर्वाधार मर्मतसम्भार समावेश हुन्छ। <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.economist.com/international-relations-a-to-z|title=The A to Z of international relations|work=The Economist|access-date=2023-12-20|language=en}}</ref> जब यो हुन्छ, व्यापक [[भ्रष्टाचार]] र आपराधिकता, राज्य र गैर-राज्य कलाकारहरूको हस्तक्षेप, शरणार्थीहरूको उपस्थिति र जनसंख्याको अनैच्छिक आन्दोलन, तीव्र आर्थिक गिरावट, र राज्य भित्र र बाहिर दुवैबाट सैन्य हस्तक्षेप हुने सम्भावना धेरै हुन्छ। । <ref>{{Cite web |title=Fragile States FAQ Number 6: What Does 'State Fragility' Mean? |url=http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104202014/http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |archive-date=2015-01-04 |access-date=2015-01-04 |publisher=the Fund for Peace }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104202014/http://ffp.statesindex.org/faq-06-state-fragility |date=2015-01-04 }}</ref> १९९० को दशकमा उत्पत्ति भएको, यो शब्द सुरुमा [[सोमालिया|सोमालियाको]] अवस्थालाई चित्रण गर्न प्रयोग गरिएको थियो। १९९१ मा यसको तानाशाह, सियाद बार्रे, को अपदस्थ गर्ने एक विद्रोह पछि देशमा अव्यवस्थामा आयो, जसले देशको कुलहरू बीच आन्तरिक द्वन्द्व निम्त्यायो। <ref name=":3"/> २०२० को प्रारम्भमा [[अफगानिस्तान]], <ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/09/02/what-makes-a-failed-state|title=What makes a failed state?|date=2021-09-02|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> [[मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र]], [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कंगो]], [[हाइटी]], <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/10/haiti-no-elected-officials-anarchy-failed-state|title=Haiti left with no elected government officials as it spirals towards anarchy|last=Taylor|first=Luke|date=2023-01-10|work=The Guardian|access-date=2023-12-20|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2023/05/18/haiti-gangs-violence-biden-intervention/|title=Opinion {{!}} The West fiddles as Haiti unravels|last=Board|first=Editorial|date=2023-05-18|work=Washington Post|access-date=2023-12-20|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> [[लिबिया]], <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/eastern-libya-orders-journalists-out-flood-hit-city-after-protests-2023-09-19/|title=Authorities try to contain anger in aftermath of Libya floods|date=2023-09-20|work=Reuters}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/13/libya-floods-the-outcome-of-the-climate-crisis-meeting-a-failed-state|title=Libya’s floods are result of climate crisis meeting a failed state|last=Wintour|first=Patrick|date=2023-09-13|work=The Guardian|access-date=2023-12-20|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> [[पाकिस्तान]], [[सोमालिया]], [[दक्षिण सुडान]], [[सुडान]], [[सिरिया]], <ref name=":4" /> र [[यमन]] <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/leaders/2023/12/19/the-us-navy-confronts-a-new-suez-crisis|title=The US Navy confronts a new Suez crisis|date=2023-12-19|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> सबैलाई असफल राज्यको रूपमा वर्णन गरिएको छ। <ref name="bti-indices">{{Cite web |title=BTI 2022 |url=https://bti-project.org/en/downloads |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314164629/https://bti-project.org/en/downloads |archive-date=14 March 2023 |access-date=7 May 2023 |website=Bertelsmann Transformation Index |publisher=Bertelsmann Stiftung |language=en |location=Gütersloh}}</ref> [[लेबनान]], <ref name=":4" /> <ref>{{Cite web |date=2020-08-03 |title=Analysis: Often on brink, Lebanon headed toward collapse |url=https://apnews.com/article/virus-outbreak-ap-top-news-international-news-middle-east-lebanon-dfd6b687da750f7f7c971e04a2bb0daf |access-date=2023-12-20 |website=AP News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-10-22 |title=Hezbollah's reaction to the Israel-Hamas war could finally answer whether the group cares more about Lebanon or being a proxy for Iran |url=https://fortune.com/2023/10/22/what-will-hezbollah-do-israel-hamas-war-palestine-lebanon-iran/ |access-date=2023-12-20 |website=Fortune |language=en}}</ref> [[म्यानमार]], <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/leaders/2021/04/15/myanmar-could-be-asias-next-failed-state|title=Myanmar could be Asia’s next failed state|date=2021-04-15|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-03-31 |title=UN envoy: Myanmar faces possibility of major civil war |url=https://apnews.com/article/civil-wars-us-news-myanmar-united-nations-82e1a21c357d3bbc1e55d266d324d1ed |access-date=2023-12-20 |website=AP News |language=en}}</ref> र [[दक्षिण अफ्रिका]] <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/05/22/business-leaders-fear-that-south-africa-risks-becoming-a-failed-state|title=Business leaders fear that South Africa risks becoming a failed state|date=2021-05-22|work=The Economist|access-date=2023-12-20|issn=0013-0613}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65683674|title=South Africa could become failed state, says ANC's Fikile Mbalula|date=2023-05-23|work=BBC|access-date=2023-12-20|language=en-GB}}</ref> पनि निकट भविष्यमा असफल राष्ट्र बन्ने बाटोमा जान सक्ने चिन्ता छ। == मापन == राज्य असफलताको मापन विधिहरू सामान्यतया मात्रात्मक र गुणात्मक दृष्टिकोणमा विभाजित छन्। [[चित्र:Fragile_States_Index_2023.svg|अङ्गुठाकार|2023 कमजोर राज्य सूचकांक अनुसार देशहरू ]] सामाजिक सूचकहरु: * जनसांख्यिकीय दबाब * शरणार्थी वा आन्तरिक रूपमा विस्थापित व्यक्तिहरू * समूह गुनासो * मानव उडान र [[मस्तिष्क पलायन]] आर्थिक सूचकहरु: * असमान आर्थिक विकास * गरिबी र आर्थिक पतन राजनीतिक र सैन्य सूचकहरू: * राज्यको वैधानिकता * सार्वजनिक सेवाहरू * मानव अधिकार र [[कानूनको शासन|विधिको शासन]] * सुरक्षा उपकरण * गुटबन्दी [[शासक वर्ग|अभिजात वर्ग]] * बाह्य हस्तक्षेप प्रत्येक सूचकले १० को लागि गणना गरिन्छ, १२ सूचकको कुल १२० सम्म हुन्छ । <ref>{{Cite web |title=Fragile States Index FAQ |url=http://ffp.statesindex.org/faq#12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206075937/http://ffp.statesindex.org/faq#12 |archive-date=6 February 2015 |access-date=29 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206075937/http://ffp.statesindex.org/faq#12 |date=6 February 2015 }}</ref> २०१५ सूचकांकमा, [[दक्षिण सुडान]] नम्बर एक, [[सोमालिया]] नम्बर दुई, र [[मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र]] नम्बर तीनमा थिए । [[फिनल्यान्ड|फिनल्याण्ड]] हाल सूचीमा सबैभन्दा स्थिर र दिगो देश हो। <ref>{{Cite web |title=The Fund for Peace |url=http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627191325/http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |archive-date=27 June 2015 |access-date=25 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430193057/http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2015 |date=30 April 2017 }}</ref> == अवधारणाको आलोचना == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[केरा गणतन्त्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भूतपूर्व देश]] pw9fqjfq4vfip4tupf3hpj0n1o1vi6q 0 141561 1365746 1253655 2026-07-12T03:12:16Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365746 wikitext text/x-wiki [[File:Gasoline Fill Up.jpg|thumb|इन्धन ट्याङ्कीमा इन्धन हाल्दै ।]] '''इन्धन ट्याङ्की''' वा '''पेट्रोल ट्याङ्की''' ज्वलनशील तरल पदार्थहरू प्रायः [[पेट्रोल]] वा [[डिजेल]] जस्ता इन्धनको लागि सुरक्षित कन्टेनर हो। यो शब्द [[यातायातका साधन]]को [[इन्जिन]] प्रणालीको भागमा लागू हुन्छ जसमा इन्धन भण्डारण गरिन्छ र प्रोपेल्ड (इन्धन पम्प) वा इन्जिनमा छोडिन्छ। इन्धन ट्याङ्कीहरूको आकार र क्षमता यातायातका साधन अनुसार विभिद खालका हुन्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:इन्धन ट्याङ्की]] 74se9j6wgqdlokff79l0resb4d5pebx 0 144022 1365705 1352346 2026-07-11T12:52:34Z Bishaldev100 28807 /* परिणात्मक लक्ष्य‍‍ */ 1365705 wikitext text/x-wiki '''सोह्रौँ योजना''' नेपालमा पाँच वर्ष (२०८१/८२–२०८५/८६) अवधिमा कार्यान्वयन गर्ने गरी अनुमोदन गरिएको योजना हो। विसं २१०० सम्म “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” को राष्ट्रिय लक्ष्य हासिल गर्ने दीर्घकालीन सोच, सार्वजनिक-निजी तथा सहकारी क्षेत्रको सशक्त सहभागितामा विसं २०८३ (सन् २०२६) मा नेपाललाई अति कम विकसित राष्ट्रबाट विकासशील देशमा स्तरोन्नति गर्ने तथा विसं २०८७ (सन् २०३०) सम्म दिगो विकास लक्ष्यहरू हासिल गर्दै मध्यम-आय भएको मुलुकमा पुर्याउने लक्ष्य तय गरिएको आधारमा पन्ध्रौँ योजना पछिको यो सोह्रौँ हो। योजनाको लक्ष्य अन्तर्गत [[भ्रष्टाचार]] न्यूनीकरणको सूचकांक ४३ बाट सुधार गर्दै, विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धात्मक सूचकांकमा ६५ सम्म पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ। यसैगरी, साक्षरता दरलाई ७६.२ प्रतिशतबाट ८५ प्रतिशतमा पुर्याउने, [[बेरोजगारी]] दरलाई ११.४ प्रतिशतबाट घटाउँदै ५ प्रतिशतसम्म सीमित गर्ने, विद्युत् उत्पादनलाई ११,७३९ मेगावाटसम्म पुर्याउने र यसबाट प्रतिव्यक्ति विद्युत् खपतलाई हालको ३८० युनिटबाट ७०० युनिटसम्म बढाउने लक्ष्य तय गरिएको छ। गत आर्थिक वर्षमा १.९ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धि दरलाई गति दिँदै, योजना अवधिभरको औसत आर्थिक वृद्धि दरलाई वार्षिक ७.१ प्रतिशतमा पुर्याउने प्रस्ताव मस्यौदामा राखिएको छ।<ref>{{Cite web |title=सोह्रौँ योजनालाई अन्तिम रूप दिइँदै |url=https://gorkhapatraonline.com/news/105278 |access-date=2025-03-26 |website=GorakhaPatra}}</ref> == सोच, उद्देश्य, रणनीति तथा रूपान्तरणका क्षेत्र == === सोच === सुशासन, सामाजिक न्याय र समृद्धि === उद्देश्य === * राजनीतिक, प्रशासनिक, राष्ट्रिय, निजी तथा गैरसरकारी क्षेत्रहरूमा सुशासन कायम गर्नु। * स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी, आवास, सुरक्षा तथा सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्नु। * मानवीय जीवन र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समृद्धि हासिल गर्नु। === रणनीति === (१) विकासका सबै क्षेत्र तथा आयाममा देखिएका संरचनागत अवरोधहरूको पहिचान, सम्बोधन र निराकरण गर्दै उत्पादन, उत्पादकत्व तथा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता अभिवृद्धि गर्ने। (२) सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तीनै तह तथा सरकारी, निजी, सहकारी र गैरसरकारी क्षेत्र एवम् विकास साझेदार बीचको अन्तरसम्बन्ध र कार्यान्वयन क्षमतालाई मजबुत तुल्याउँदै दिगो विकास योजना कार्यान्वयन गर्ने। (३) विकासका सबै क्षेत्र तथा आयाममा लैङ्गिक मूलप्रवाहिकीकरण, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, वातावरण संरक्षण र विपद् जोखिम न्यूनीकरणलाई अन्तरसम्बद्ध बनाउने। (४) अध्ययन, अनुसन्धान तथा तथ्य र प्रमाणमा आधारित नीति निर्माण एवम् विकास कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने। === संरचनात्मक रूपान्तरणका प्रमुख क्षेत्र === (१) समष्टिगत आर्थिक आधारहरूको सबलीकरण र उच्च आर्थिक वृद्धि (२) उत्पादन, उत्पादकत्व तथा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता अभिवृद्धि (३) उत्पादनशील रोजगारी, मर्यादित श्रम र दिगो सामाजिक सुरक्षा (४) स्वस्थ, शिक्षित र सीपयुक्त मानव पुँजी निर्माण (५) गुणस्तरीय भौतिक पूर्वाधार विकास एवम् सघन अन्तर-आबद्धता (६) योजनाबद्ध, दिगो र उत्थानशील शहरीकरण तथा बस्ती विकास (७) लैङ्गिक समानता, सामाजिक न्याय तथा समावेशी समाज (८) प्रादेशिक तथा स्थानीय अर्थतन्त्रको सुदृढीकरण र सन्तुलित विकास (९) गरिबी तथा असमानता न्यूनीकरण र समतामूलक समाज निर्माण (१०) प्रभावकारी वित्त व्यवस्थापन तथा पुँजीगत खर्च क्षमता अभिवृद्धि (११) शासकीय सुधार तथा सुशासन प्रवर्द्धन (१२) जैविक विविधता, जलवायु परिवर्तन र हरित अर्थतन्त्र (१३) अतिकम विकसित मुलुकबाट सहज स्तरोन्नति तथा दिगो विकास लक्ष्य कार्यान्वयन। ==परिणात्मक लक्ष्य‍‍== {| class="wikitable" |+ सुशासनका राष्ट्रिय लक्ष्य ! क्र.सं. !! सूचक !! एकाइ !! आ.व. २०७९/८० को स्थिति !! आ.व. २०८५/८६ को लक्ष्य |- | १. || [[कानूनको शासन|विधिको शासन]] सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.५२ || ०.८० |- | २. || विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धी सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ५२ || ६५ |- | ३. || भ्रष्टाचार न्यूनीकरण अनुभूति सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ३५ || ४३ |- | ४. || विद्युतीय सरकार विकास सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.५१२ || ०.६०० |- | ५. || निर्वाचनमा मतदाताको सहभागिता || प्रतिशत || ६२ || ८५ |- | ६. || अदालतमा दर्ता भएका मुद्दाको फछ्यौट || प्रतिशत || ६४ || ७५ |- | ७. || कुल विनियोजनमा खर्चको अनुपात || प्रतिशत || ८० || ९० |- | ८. || बेरूजू (कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको अनुपातमा) || प्रतिशत || १०.९ || ५.० |- | ९. || राष्ट्रिय परिचय-पत्र नम्बर प्राप्त गरेका नेपाली नागरिक || प्रतिशत || ६३.४ || ९० |- | १०. || पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको जन्म दर्ता || प्रतिशत || ७४ || १०० |} {| class="wikitable" |+ सामाजिक न्यायका राष्ट्रिय लक्ष्य ! क्र.सं. !! सूचक !! एकाइ !! आ.व. २०७९/८० को स्थिति !! आ.व. २०८५/८६ को लक्ष्य |- | १. || असमानता समायोजित मानव विकास सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.४२४ || ०.६०० |- | २. || उपभोगमा आधारित जिनी गुणक || गुणक || ०.३०० || ०.२८० |- | ३. || सम्पत्तिमा आधारित जिनी गुणक || गुणक || ०.२४ || ०.२२ |- | ४. || उच्च खाद्य असुरक्षाको स्थितिमा रहेका परिवार || प्रतिशत || १.३ || १.० |- | ५. || आधारभूत सामाजिक सुरक्षामा आबद्ध जनसङ्ख्या || प्रतिशत || ३२ || ६० |- | ६. || लैङ्गिक विकास सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.८८५ || ०.९६७ |- | ७. || लैङ्गिक असमानता सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.४९५ || ०.२२५ |- | ८. || रोजगारीमा महिला र पुरुषको सहभागिता || अनुपात || १:१.७ || १:१.२ |- | ९. || बाध्यकारी श्रमको दर (१५ वर्ष वा सोभन्दा माथि) || प्रतिहजार || १.२ || ० |- | १०. || महिलाको नाममा घर वा जग्गा वा घरजग्गा दर्ता गरेका परिवार || प्रतिशत || २३.८ || ३५.० |} {| class="wikitable" |+ समृद्धिका राष्ट्रिय लक्ष्य ! क्र.सं. !! सूचक !! एकाइ !! आ.व. २०७९/८० को स्थिति !! आ.व. २०८५/८६ को लक्ष्य |- | १. || आर्थिक वृद्धिदर (आधारभूत मूल्यमा) || प्रतिशत || ३.५% || ७.३ |- | २. || प्रतिव्यक्ति आय || अमेरिकी डलर || १४५६* || २३५१ |- | ३. || गरिबीको रेखामुनि रहेको जनसङ्ख्या (निरपेक्ष गरिबी) || प्रतिशत || २०.३ || १२.० |- | ४. || उपभोक्ता मुद्रास्फीति || प्रतिशत || ७.७ || ५.० |- | ५. || मानव विकास सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ०.६०१ || ०.६५० |- | ६. || मानव सम्पत्ति सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || ७६.३ || ७८.० |- | ७. || आर्थिक तथा वातावरणीय जोखिम सूचकाङ्क || सूचकाङ्क || २९.७ || २४.० |- | ८. || साक्षरता दर (१५ वर्ष माथि) || प्रतिशत || ७६.२ || ८५.० |- | ९. || अपेक्षित आयु (जन्म हुँदाको) || वर्ष || ७१.३ || ७३.० |- | १०. || ३० मिनेटको दूरीमा स्वास्थ्य संस्थामा पहुँच भएको परिवार || प्रतिशत || ७७ || ९० |- | ११. || उच्च मध्यमस्तरको खानेपानीमा पहुँच भएको घरपरिवार || प्रतिशत || २५.८ || ४५ |- | १२. || बेरोजगारी दर || प्रतिशत || ११.४** || ५.० |- | १३. || श्रम उत्पादकत्व || रु. हजारमा || २४५ || २७५ |- | १४. || कृषि वस्तुको औसत उत्पादकत्व (प्रमुख बाली) || मे.ट. प्रति हेक्टर || ३.३ || ३.७ |- | १५. || बैङ्क तथा वित्तीय संस्थामा पहुँच पुगेको परिवार || प्रतिशत || ६३ || ८५ |- | १६. || सडक घनत्व || कि.मि. प्रति व.कि.मि. || ०.६३ || ०.७७ |- | १७. || विद्युत उत्पादन (जलविद्युत तथा वैकल्पिक ऊर्जा जडित क्षमता) || मेगावाट || २९६२*** || ११,७६९ |- | १८. || प्रतिव्यक्ति विद्युत उपभोग || किलोवाट घण्टा || ३८० || ७०० |- | १९. || विद्युतमा पहुँच पुगेको जनसङ्ख्या || प्रतिशत || ९६.७ || १०० |- | २०. || इन्टरनेटमा पहुँच पुगेको जनसङ्ख्या || प्रतिशत || ६९.२ || ९०.० |} == मुख्य सामग्री == * [https://npc.gov.np/images/category/240607021659सोह्रौं%20योजना.pdf सोह्रौँ योजना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250305222005/https://npc.gov.np/images/category/240607021659%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%82%20%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BE.pdf |date=2025-03-05 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} lo5rw6zw9sxq11752dx0grh3197dxgf 0 145329 1365733 1302456 2026-07-11T16:03:34Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिनावरी चक्र]] हटाइयो; [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] जोडियो 1365733 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भित्री वस्त्रमा लगाइने शोषक सामग्री}} [[File:Sanitary towel.jpg|thumb|upright=1.3|महिनावारी प्याड]] [[File:Always maxipads all sizes.jpg|thumb|upright=1.3|विभिन्न प्रकारका महिनावारी प्याडहरू]] [[File:Sanitary towels on a shelf 02.jpg|thumb|330px|विभिन्न ब्रान्डहरूको साथ प्याडहरू]] '''महिनावारीको प्याड''' (अन्य नामः '''स्यानिटरी प्याड, मासिक धर्म प्याड''') भनेको एक अवशोषक वस्तु हो जसलाई मुख्यतया [[महिनावारी]] हुँदा महिलाहरूले प्रयोग गर्दछन्।यसलाई बच्चा जन्माए पछि [[महिनावारी|रजस्वला]] हुँदा, स्त्री रोग शल्यक्रिया पछि पुनःप्राप्ति हुने अवस्थामा, गर्भपतन गर्दा, वा कुनै अन्य अवस्थामा पनि उपयोग गरिन्छ र यसले [[योनी]]बाट रगतको बहावलाई सोस्ने काम गर्दछ। महिनावारीको प्याड एक प्रकारको महिनावारी स्वच्छता उत्पादन हो जसलाई बाह्य रूपमा लगाइन्छ जहाँ यसको विपरित तम्पन र [[महिनावारी कप]]लाई भने योनी भित्र लगाइन्छ। प्याडहरू सामान्य रूपमा पाइन्ट्स र [[पेन्टी]] हटाएर परिवर्तन गरिन्छ, पुरानो प्याडलाई बाहिर ल्याई नयाँ प्याडलाई पेन्टीको भित्र टाँसिन्छ र पछि तानिन्छ। रगतमा फस्टाउने केही ब्याक्टेरियाहरू बच्न नसकुन् भन्ने उद्देश्यले प्याडहरूलाई ३-४ घण्टामा परिवर्तन गर्न सल्लाह दिइन्छ।<ref>{{Cite web|title=14 Important Questions about Hygiene During Your Period|url=https://flo.health/menstrual-cycle/lifestyle/hygiene-and-beauty/period-hygiene-faq|access-date=2021-02-26|website=flo.health|language=en}}</ref> यो समयमा लगाउने प्रकार, बहाव र यो कहिलेसम्म लगाइन्छ भन्ने कुरामा पनि भिन्नता हुन सक्छ। महिनावारीको समयमा प्याडको प्रयोग गर्दा सूती फाइबरबाट बनेको स्यानिटरी प्याड प्रयोग गर्नुपर्छ। सूती फाइबरबाट बनेका प्याडहरूले कृत्रिम सामग्रीको तुलनामा धेरै रगत सोस्छन् र यो आरामदायक पनि हुन्छ। महवारीका प्याड विभिन्न सामाग्रीबाट बनेका हुन्छन्। शैली, उत्पादन गर्ने देश, र ब्रान्ड अनुसार भिन्नता यसमा हुने गर्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Hogue |first1=Cheryl |title=What is in period products? |journal=[[Chemical & Engineering News]] |date=October 17, 2022 |volume=100 |issue=37 |pages=38–42 |url=https://cen.acs.org/business/consumer-products/period-product-ingredients/100/i37 |access-date=29 October 2022 |publisher=[[American Chemical Society]] |issn=0009-2347}}</ref> यी प्याडहरू पिशाबको समस्या हुने व्यक्तिहरूले लगाउने प्याड जस्तै होइनन्, जसमा सामान्यतः उच्च सोसाई हुन्छ। यद्यपि महवारीका प्याडहरू यस प्रयोगका लागि बनेका छैनन्, केहीले यस उद्देश्यका लागि तिनीहरूलाई प्रयोग गर्छन्। == प्रकार == '''एकपटक प्रयोग हुने वा डिस्पोजेबल'''ः उत्पादकहरूले प्रायः आफ्ना उत्पादनहरूको पूर्ण संरचना सार्वजनिक गर्न नचाहे पनि, एकपटक प्रयोग हुनेः प्याडका मुख्य सामग्रीहरू प्रायः ब्लीच गरिएको रयोन (कृत्रिम फाइबर), कपास र प्लास्टिक हुन्छन्। यसका अतिरिक्त, सुगन्धित र एन्टिब्याक्टेरियल पदार्थहरू पनि समावेश हुन सक्छन्। प्लास्टिकका भागहरू बाहिर हुन्छन् र अतिरिक्त शक्तिशाली अवशोषकको रूपमा पोलिमर पाउडर (सुपरअवशोषक पोलिमर) समावेश हुन्छन्, जुन भिज्दा जेलमा परिणत हुन्छ। प्रोक्तर एन्ड ग्याम्बलले आफ्ना प्याडहरूको मुख्य सामग्रीको रूपमा "Infinicel" नामक आफ्नै विशिष्ट पदार्थको प्रचार गर्छन्। सामान्यतया, प्याडको परतबद्ध संरचना यस प्रकार हुन्छ: * एक अवशोषक मुख्य सामग्री जसलाई तरल पदार्थ प्रवेश गर्न सक्ने फ्लेक्सिबल टपशीट (liquid-pervious topsheet) र * तरल पदार्थ रोक्ने प्लास्टिक बाहिरी तह बीच राखिएको हुन्छ। बाहिरी तहको, बाहिरी भागमा अन्तर्वस्त्र टाँस्न सकिने हुन्छ। डिस्पोजेबल ट्याम्पोन र डायपरहरू जस्तै, यसलाई पुनःप्रक्रिया गर्नु कठिन हुन्छ र प्रायः लागतका कारणले कम मात्रामा गरिन्छ। सामान्य रूपमा प्रयोग हुने कुहिने सामग्रीको लागत अझै पनि सिंथेटिक वा कृत्रिम सामग्रीभन्दा बढी हुन्छ।<ref>{{Citation |last=Luchese |first=Cláudia Leites |title=14 - Disposable, reusable and biodegradable hygiene products |date=2021-01-01 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128214855000032 |work=Antimicrobial Textiles from Natural Resources |pages=421–454 |editor-last=Mondal |editor-first=Md. Ibrahim H. |access-date=2025-08-18 |series=The Textile Institute Book Series |publisher=Woodhead Publishing |doi=10.1016/b978-0-12-821485-5.00003-2 |isbn=978-0-12-821485-5 |last2=Engel |first2=Juliana Both |last3=Tessaro |first3=Isabel Cristina}}</ref> यदि यी उत्पादनहरू ल्यान्डफिलमा फ्याँकिए नकुहिने भागहरू हजारौँ वर्षसम्म रहिरहन्छन्, ती वस्तु थर्मल रीसाइकलिङ (ज्वलन) मार्फत मात्रै प्रयोगमा आउँछन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Sanitary towels|महिनावारी प्याड}} *[http://www.mum.org/index.html महिनावारी सङ्ग्रहालय] {{महिलाको स्वास्थ्य}} [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:एकपटक प्रयोग हुने उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] rm6jy7qqr6dcx90f4kppyohbngw2550 1365770 1365733 2026-07-12T04:27:04Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365770 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भित्री वस्त्रमा लगाइने शोषक सामग्री}} [[File:Sanitary towel.jpg|thumb|upright=1.3|महिनावारी प्याड]] [[File:Always maxipads all sizes.jpg|thumb|upright=1.3|विभिन्न प्रकारका महिनावारी प्याडहरू]] [[File:Sanitary towels on a shelf 02.jpg|thumb|330px|विभिन्न ब्रान्डहरूको साथ प्याडहरू]] '''महिनावारीको प्याड''' (अन्य नामः '''स्यानिटरी प्याड, मासिक धर्म प्याड''') भनेको एक अवशोषक वस्तु हो जसलाई मुख्यतया [[महिनावारी]] हुँदा महिलाहरूले प्रयोग गर्दछन्।यसलाई बच्चा जन्माए पछि [[महिनावारी|रजस्वला]] हुँदा, स्त्री रोग शल्यक्रिया पछि पुनःप्राप्ति हुने अवस्थामा, गर्भपतन गर्दा, वा कुनै अन्य अवस्थामा पनि उपयोग गरिन्छ र यसले [[योनी]]बाट रगतको बहावलाई सोस्ने काम गर्दछ। महिनावारीको प्याड एक प्रकारको महिनावारी स्वच्छता उत्पादन हो जसलाई बाह्य रूपमा लगाइन्छ जहाँ यसको विपरित तम्पन र [[महिनावारी कप]]लाई भने योनी भित्र लगाइन्छ। प्याडहरू सामान्य रूपमा पाइन्ट्स र [[पेन्टी]] हटाएर परिवर्तन गरिन्छ, पुरानो प्याडलाई बाहिर ल्याई नयाँ प्याडलाई पेन्टीको भित्र टाँसिन्छ र पछि तानिन्छ। रगतमा फस्टाउने केही ब्याक्टेरियाहरू बच्न नसकुन् भन्ने उद्देश्यले प्याडहरूलाई ३-४ घण्टामा परिवर्तन गर्न सल्लाह दिइन्छ।<ref>{{Cite web|title=14 Important Questions about Hygiene During Your Period|url=https://flo.health/menstrual-cycle/lifestyle/hygiene-and-beauty/period-hygiene-faq|access-date=2021-02-26|website=flo.health|language=en}}</ref> यो समयमा लगाउने प्रकार, बहाव र यो कहिलेसम्म लगाइन्छ भन्ने कुरामा पनि भिन्नता हुन सक्छ। महिनावारीको समयमा प्याडको प्रयोग गर्दा सूती फाइबरबाट बनेको स्यानिटरी प्याड प्रयोग गर्नुपर्छ। सूती फाइबरबाट बनेका प्याडहरूले कृत्रिम सामग्रीको तुलनामा धेरै रगत सोस्छन् र यो आरामदायक पनि हुन्छ। महवारीका प्याड विभिन्न सामाग्रीबाट बनेका हुन्छन्। शैली, उत्पादन गर्ने देश, र ब्रान्ड अनुसार भिन्नता यसमा हुने गर्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Hogue |first1=Cheryl |title=What is in period products? |journal=[[Chemical & Engineering News]] |date=October 17, 2022 |volume=100 |issue=37 |pages=38–42 |url=https://cen.acs.org/business/consumer-products/period-product-ingredients/100/i37 |access-date=29 October 2022 |publisher=[[American Chemical Society]] |issn=0009-2347}}</ref> यी प्याडहरू पिशाबको समस्या हुने व्यक्तिहरूले लगाउने प्याड जस्तै होइनन्, जसमा सामान्यतः उच्च सोसाई हुन्छ। यद्यपि महवारीका प्याडहरू यस प्रयोगका लागि बनेका छैनन्, केहीले यस उद्देश्यका लागि तिनीहरूलाई प्रयोग गर्छन्। == प्रकार == '''एकपटक प्रयोग हुने वा डिस्पोजेबल'''ः उत्पादकहरूले प्रायः आफ्ना उत्पादनहरूको पूर्ण संरचना सार्वजनिक गर्न नचाहे पनि, एकपटक प्रयोग हुनेः प्याडका मुख्य सामग्रीहरू प्रायः ब्लीच गरिएको रयोन (कृत्रिम फाइबर), कपास र प्लास्टिक हुन्छन्। यसका अतिरिक्त, सुगन्धित र एन्टिब्याक्टेरियल पदार्थहरू पनि समावेश हुन सक्छन्। प्लास्टिकका भागहरू बाहिर हुन्छन् र अतिरिक्त शक्तिशाली अवशोषकको रूपमा पोलिमर पाउडर (सुपरअवशोषक पोलिमर) समावेश हुन्छन्, जुन भिज्दा जेलमा परिणत हुन्छ। प्रोक्तर एन्ड ग्याम्बलले आफ्ना प्याडहरूको मुख्य सामग्रीको रूपमा "Infinicel" नामक आफ्नै विशिष्ट पदार्थको प्रचार गर्छन्। सामान्यतया, प्याडको परतबद्ध संरचना यस प्रकार हुन्छ: * एक अवशोषक मुख्य सामग्री जसलाई तरल पदार्थ प्रवेश गर्न सक्ने फ्लेक्सिबल टपशीट (liquid-pervious topsheet) र * तरल पदार्थ रोक्ने प्लास्टिक बाहिरी तह बीच राखिएको हुन्छ। बाहिरी तहको, बाहिरी भागमा अन्तर्वस्त्र टाँस्न सकिने हुन्छ। डिस्पोजेबल ट्याम्पोन र डायपरहरू जस्तै, यसलाई पुनःप्रक्रिया गर्नु कठिन हुन्छ र प्रायः लागतका कारणले कम मात्रामा गरिन्छ। सामान्य रूपमा प्रयोग हुने कुहिने सामग्रीको लागत अझै पनि सिंथेटिक वा कृत्रिम सामग्रीभन्दा बढी हुन्छ।<ref>{{Citation |last=Luchese |first=Cláudia Leites |title=14 - Disposable, reusable and biodegradable hygiene products |date=2021-01-01 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128214855000032 |work=Antimicrobial Textiles from Natural Resources |pages=421–454 |editor-last=Mondal |editor-first=Md. Ibrahim H. |access-date=2025-08-18 |series=The Textile Institute Book Series |publisher=Woodhead Publishing |doi=10.1016/b978-0-12-821485-5.00003-2 |isbn=978-0-12-821485-5 |last2=Engel |first2=Juliana Both |last3=Tessaro |first3=Isabel Cristina}}</ref> यदि यी उत्पादनहरू ल्यान्डफिलमा फ्याँकिए नकुहिने भागहरू हजारौँ वर्षसम्म रहिरहन्छन्, ती वस्तु थर्मल रीसाइकलिङ (ज्वलन) मार्फत मात्रै प्रयोगमा आउँछन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Sanitary towels|महिनावारी प्याड}} *[http://www.mum.org/index.html महिनावारी सङ्ग्रहालय] {{महिलाको स्वास्थ्य}} [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:एकपटक प्रयोग हुने उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] qo57eef2gd6vpdjud2w86wfpxs4rq0z 0 145333 1365731 1299803 2026-07-11T16:03:24Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिनावरी चक्र]] हटाइयो; [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] जोडियो 1365731 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महिनावारी स्वच्छता उपकरण}} [[File:Менструальный диск и менструальная чаша (cropped).jpg||alt=A menstrual disc and mentrual bell are held next to each other. The disc is larger in diameter and flatter. It has a similarly thick rim and thinner material in the basin.|thumb|214x214px|'''बायाँ''': नीलो घण्टी आकारको बाक्लो पर्खाल भएको महिनावारी कप; '''दायाँ''': गुलाबी कचौरा आकारको पातलो पर्खाल भएको कप।]] '''महिनावारी कप''' भनेको [[महिनावारी]]को समयमा [[योनी]]मा घुसाइने एक स्वच्छता उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=२०८२ साउन २२|title=के हो महिनावारी कप, सही तरिकाले कसरी प्रयोग गर्ने ? (भिडिओ) |url=https://www.nepalpress.com/2024/01/21/421091/|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली }}</ref> यसको उद्देश्य महिनावारीको तरल पदार्थ (अन्य तरल पदार्थहरूसँग मिसिएको पाठेघरबाट आएको रगत) सङ्कलन गर्नु हो।<ref>{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Menstrual Cup Materials Explained : Silicone, Latex & Thermoplastic Elastomer (TPE) |url=https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cup-materials-explained-silicone-latex-tpe |access-date=2024-03-17 |website=MeLuna USA |language=en |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317173058/https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cup-materials-explained-silicone-latex-tpe |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-16 |title=Menstrual Cups Made from Thermoplastic Elastomer (TPE) |url=https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cups-made-from-thermoplastic-elastomer-tpe |access-date=2024-03-17 |website=MeLuna USA |language=en |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317173058/https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cups-made-from-thermoplastic-elastomer-tpe |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपहरू इलास्टोमरहरू (सिलिकन रबर, लेटेक्स रबर, वा थर्मोप्लास्टिक रबर) बाट बनेका हुन्छन्। राम्रोसँग लगाउन मिल्ने महिनावारी कपले योनीको भित्ताहरूको विरुद्ध पर्खालको काम गर्दछ, त्यसैले शरीरलाई झुकाएर र उल्टो पार्दा यो चुहिदैन।<ref name="PN-topQ"/> यो अभेद्य छ र तम्पन र यो [[महिनावारी प्याड]]हरू जस्तो नभई महिनावारीको तरल पदार्थ सङ्कलन गर्छ, जसले यसलाई सोस्छ। महिनावारी कप पनि सुरक्षित हुन सक्छ।<ref name="stewart">Elizabeth Gunther Stewart, Paula Spencer: ''The V Book: A Doctor's Guide to Complete Vulvovaginal Health'', Bantam Books, 2002, Seiten 96 und 97, {{ISBN|0-553-38114-8}}.</ref><ref>Leslie Garrett, Peter Greenberg: ''The Virtuous Consumer: Your Essential Shopping Guide for a Better, Kinder and Healthier World'', New World Library, 2007, Seiten 17 bis 19, {{ISBN|1-930722-74-5}}</ref> यसमा चुहावटको जोखिम हुँदैन। महिनावारी कपले रगतलाई सोस्दैन, बरु जम्मा गर्छ। यो योनीमा फिट हुन्छ र पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |date=२०८२ साउन २२|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/05/1690181/what-should-you-pay-attention-to-when-using-pads-or-cups-during-menstruation#:~:text=%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%AA%20%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4%20%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A4%BE,%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%9F%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%83%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4 |title=महिनावारीको समयमा प्याड वा कप प्रयोग गर्दा के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ?|website=अनलाइन खबर |language=नेपाली }}</ref> महिनावारी कप दुई प्रकारमा आउँछन्। पुरानो प्रकारको घण्टी आकारको हुन्छ, प्रायः डाँठ भएको हुन्छ, र यसको भित्ता २ मिमी भन्दा बढी बाक्लो हुन्छ। दोस्रो प्रकारको भनेको स्प्रिङको बिट भएको हुन्छ, र बिटमा पातलो, लचिलो भित्ता भएको कचौरा जोडिएको हुन्छ।<ref name="capVSdiaphragm">{{cite journal |last1=Gallo |first1=MF |last2=Grimes |first2=DA |last3=Schulz |first3=KF |title=Cervical cap versus diaphragm for contraception. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=2002 |volume=2002 |issue=4 |pages=CD003551 |doi=10.1002/14651858.CD003551 |pmid=12519602|pmc=8719323 }}</ref> पाठेघरको टोपीहरू जस्तै घण्टी आकारको कपहरू पाठेघरको मुखमाथि बस्छन्, तर तिनीहरू सामान्यतया पाठेघरको टोपीहरू भन्दा ठूला हुन्छन्। [[सम्भोग|यौन सम्पर्क]]को समयमा यसलाई लगाउन सकिँदैन। औँठी आकारको कपहरू गर्भनिरोधक डायाफ्राम जस्तै स्थितिमा बस्छन्; तिनीहरूले योनीलाई अवरुद्ध गर्दैनन् र यसलाई यौनसम्पर्कको समयमा लगाउन सकिन्छ।<ref name="thingstoknow">{{cite news |last1=Hendricks |first1=Sara |date=November 10, 2021 |title=10 things I learned from testing every menstrual cup on the market |url=https://reviewed.usatoday.com/health/features/using-menstrual-cup-things-to-know |work=USA Today |language=en}}</ref><ref name="discFAQ">{{cite web |last1=Ultimo |first1=Caitlin |title=All of the Menstrual Disc Questions You Have, Answered. |url=https://www.periodnirvana.com/all-of-the-menstrual-disc-questions-you-have-answered/ |website=Period Nirvana |date=28 December 2023 |access-date=14 March 2024 |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314191211/https://www.periodnirvana.com/all-of-the-menstrual-disc-questions-you-have-answered/ |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपहरू गर्भावस्था रोक्नको लागि होइनन्। प्राय: ४-१२ घण्टा (क्षमता र प्रवाहको मात्रामा निर्भर)को समयमा कप खाली गरिन्छ (सामान्यतया हटाइन्छ, पखालिन्छ, र पुन: घुसाइन्छ)। प्रत्येक महिनावारी पछि, यसलाई कप सफा गर्नु पर्दछ।<ref>{{cite book |last1=Hillard |first1=Paula J. Adams |last2=Hillard |first2=Paula Adams |title=The 5-minute Obstetrics and Gynecology Consult |date=2008 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6942-6 |page=322 |url=https://books.google.com/books?id=fOoFIQOdIhkC&pg=PA322 |language=en}}</ref> एउटा कप १० वर्षसम्म पुन: प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा तिनीहरूको दीर्घकालीन लागत एकपटक प्रयोग हुने तम्पन वा प्याडको भन्दा कम हुन्छ, यद्यपि यसको प्रारम्भिक लागत बढी हुन्छ। उत्पादनहरू आफैँबाट र तिनीहरूको प्याकेजिङबाट महिनावारी कप पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने भएकाले यसले तम्पन र प्याडहरू भन्दा कम ठोस फोहोर उत्पन्न गर्छन्।<ref name="Van2019" /> घण्टी आकारका कपहरू सही तरिकाले मिलेर बसेको हुनु आवश्यक हुन्छ। प्रयोगकर्ताहरूले पहिलो कपको असङ्गतिका आधारमा, उनीहरूले किन्ने दोस्रो कपबाट उत्तम आकार छनोट गर्न सक्छन्। रिङ आकारका कपहरू धेरैको लागि एक आकारमा मिलेका हुन्छन् हुन्छन्, तर केही निर्माताहरूले यसलाई विभिन्न आकारहरू बिक्री गर्दछन्।<ref name="disc/cup">{{cite web |last1=Rosas |first1=Kim |title=Menstrual Cup or Disc - Which to choose? |url=https://www.periodnirvana.com/menstrual-cup-or-menstrual-disc-which-to-choose/ |website=Period Nirvana |date=5 October 2020 |access-date=12 March 2024 |archive-date=12 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312015039/https://www.periodnirvana.com/menstrual-cup-or-menstrual-disc-which-to-choose/ |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपको चुहावट तम्पन र प्याडको तुलनामा समान वा दुर्लभ छ।<ref name="Van2019" /> महिनावारी कप लगाएर पिसाब फेर्न, दिसा गर्न, सुत्न, पौडी खेल्न,<ref name="PN-topQ">{{cite web |last1=Ultimo |first1=Caitlin |title=Top Menstrual Cup Questions, Answered |url=https://www.periodnirvana.com/top-menstrual-cup-questions-answered/ |website=Period Nirvana |access-date=19 March 2024 |date=16 November 2023 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://www.periodnirvana.com/top-menstrual-cup-questions-answered/ |url-status=live }}</ref> जिम्नास्टिक गर्न,<ref name="top5">{{cite web |last1=Shastry |first1=Sharmada |title=5 Frequent Questions of Cup-Curious Folks! |url=https://www.sochgreen.com/5-frequent-questions-of-cup-curious-folks/ |publisher=SochGreen |access-date=19 March 2024 |date=12 July 2018 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://www.sochgreen.com/5-frequent-questions-of-cup-curious-folks/ |url-status=live }}</ref> दौडन, साइकल चलाउन<ref name="Lancet_review">{{Cite journal|last1=Eijk|first1=Anna Maria van|last2=Zulaika|first2=Garazi|last3=Lenchner|first3=Madeline|last4=Mason|first4=Linda|last5=Sivakami|first5=Muthusamy|last6=Nyothach|first6=Elizabeth|last7=Unger|first7=Holger|last8=Laserson|first8=Kayla|last9=Phillips-Howard|first9=Penelope A.|author-link8=Kayla Laserson|date=2019-08-01|title=Menstrual cup use, leakage, acceptability, safety, and availability: a systematic review and meta-analysis|journal=The Lancet Public Health|language=en|volume=4|issue=8|pages=e376–e393|doi=10.1016/S2468-2667(19)30111-2|issn=2468-2667|pmid=31324419|pmc=6669309|doi-access=free}}</ref> वा जनावरहरू माथि चढ्न, भारोत्तोलन गर्न र भारी व्यायाम गर्न सकिन्छ। गलत स्थान वा कपको आकारले चुहावट निम्त्याउन सक्छ।<ref name=rubysport>{{cite web |title=The Best Menstrual Cup for Sports Enthusiasts and Athletes |url=https://rubycup.com/blogs/articles/best-menstrual-cup-sports |website=Ruby Cup |language=en |access-date=19 March 2024 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://rubycup.com/blogs/articles/best-menstrual-cup-sports |url-status=live }}</ref> धेरैजसो प्रयोगकर्ताहरूलाई सुरुमा महिनावारी कपहरू घुसाउन र हटाउन गाह्रो, असहज र पीडादायी लाग्न सक्छ।<ref name="Van2019" /> यो सामान्यतया प्रयोगको ३-४ महिना भित्र राम्रो हुन्छ। महिनावारी कप सफलतापूर्वक प्रयोग गर्ने साथीहरू हुनुले यसलाई सहयोग गर्न सक्छ तर सिकारुलाई सहज बनाउने कारकहरूमा अनुसन्धानको कमी छ। महिनावारी कपहरू अन्य महिनावारी उत्पादनहरूको लागि सुरक्षित विकल्प हो।<ref name=Van2019>{{cite journal | vauthors = van Eijk AM, Zulaika G, Lenchner M, Mason L, Sivakami M, Nyothach E, Unger H, [[Kayla Laserson|Laserson K]], Phillips-Howard PA | title = Menstrual cup use, leakage, acceptability, safety, and availability: a systematic review and meta-analysis | journal = The Lancet. Public Health | volume = 4 | issue = 8 | pages = e376–e393 | date = August 2019 | pmid = 31324419 | pmc = 6669309 | doi = 10.1016/S2468-2667(19)30111-2 |doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016050101/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=16 October 2017 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{महिलाको स्वास्थ्य}} [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 9iv7n1wgd6k2ofbcvdvgzrarvdyb8dj 1365768 1365731 2026-07-12T04:26:53Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365768 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महिनावारी स्वच्छता उपकरण}} [[File:Менструальный диск и менструальная чаша (cropped).jpg||alt=A menstrual disc and mentrual bell are held next to each other. The disc is larger in diameter and flatter. It has a similarly thick rim and thinner material in the basin.|thumb|214x214px|'''बायाँ''': नीलो घण्टी आकारको बाक्लो पर्खाल भएको महिनावारी कप; '''दायाँ''': गुलाबी कचौरा आकारको पातलो पर्खाल भएको कप।]] '''महिनावारी कप''' भनेको [[महिनावारी]]को समयमा [[योनी]]मा घुसाइने एक स्वच्छता उपकरण हो।<ref>{{Cite web |date=२०८२ साउन २२|title=के हो महिनावारी कप, सही तरिकाले कसरी प्रयोग गर्ने ? (भिडिओ) |url=https://www.nepalpress.com/2024/01/21/421091/|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली }}</ref> यसको उद्देश्य महिनावारीको तरल पदार्थ (अन्य तरल पदार्थहरूसँग मिसिएको पाठेघरबाट आएको रगत) सङ्कलन गर्नु हो।<ref>{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Menstrual Cup Materials Explained : Silicone, Latex & Thermoplastic Elastomer (TPE) |url=https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cup-materials-explained-silicone-latex-tpe |access-date=2024-03-17 |website=MeLuna USA |language=en |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317173058/https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cup-materials-explained-silicone-latex-tpe |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-16 |title=Menstrual Cups Made from Thermoplastic Elastomer (TPE) |url=https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cups-made-from-thermoplastic-elastomer-tpe |access-date=2024-03-17 |website=MeLuna USA |language=en |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317173058/https://meluna-usa.com/blogs/allaboutreusablemenstrualcare/menstrual-cups-made-from-thermoplastic-elastomer-tpe |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपहरू इलास्टोमरहरू (सिलिकन रबर, लेटेक्स रबर, वा थर्मोप्लास्टिक रबर) बाट बनेका हुन्छन्। राम्रोसँग लगाउन मिल्ने महिनावारी कपले योनीको भित्ताहरूको विरुद्ध पर्खालको काम गर्दछ, त्यसैले शरीरलाई झुकाएर र उल्टो पार्दा यो चुहिदैन।<ref name="PN-topQ"/> यो अभेद्य छ र तम्पन र यो [[महिनावारी प्याड]]हरू जस्तो नभई महिनावारीको तरल पदार्थ सङ्कलन गर्छ, जसले यसलाई सोस्छ। महिनावारी कप पनि सुरक्षित हुन सक्छ।<ref name="stewart">Elizabeth Gunther Stewart, Paula Spencer: ''The V Book: A Doctor's Guide to Complete Vulvovaginal Health'', Bantam Books, 2002, Seiten 96 und 97, {{ISBN|0-553-38114-8}}.</ref><ref>Leslie Garrett, Peter Greenberg: ''The Virtuous Consumer: Your Essential Shopping Guide for a Better, Kinder and Healthier World'', New World Library, 2007, Seiten 17 bis 19, {{ISBN|1-930722-74-5}}</ref> यसमा चुहावटको जोखिम हुँदैन। महिनावारी कपले रगतलाई सोस्दैन, बरु जम्मा गर्छ। यो योनीमा फिट हुन्छ र पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |date=२०८२ साउन २२|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/05/1690181/what-should-you-pay-attention-to-when-using-pads-or-cups-during-menstruation#:~:text=%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%AA%20%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%BF%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4%20%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A4%BE,%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%9F%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%83%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9B%20%E0%A5%A4 |title=महिनावारीको समयमा प्याड वा कप प्रयोग गर्दा के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ?|website=अनलाइन खबर |language=नेपाली }}</ref> महिनावारी कप दुई प्रकारमा आउँछन्। पुरानो प्रकारको घण्टी आकारको हुन्छ, प्रायः डाँठ भएको हुन्छ, र यसको भित्ता २ मिमी भन्दा बढी बाक्लो हुन्छ। दोस्रो प्रकारको भनेको स्प्रिङको बिट भएको हुन्छ, र बिटमा पातलो, लचिलो भित्ता भएको कचौरा जोडिएको हुन्छ।<ref name="capVSdiaphragm">{{cite journal |last1=Gallo |first1=MF |last2=Grimes |first2=DA |last3=Schulz |first3=KF |title=Cervical cap versus diaphragm for contraception. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=2002 |volume=2002 |issue=4 |pages=CD003551 |doi=10.1002/14651858.CD003551 |pmid=12519602|pmc=8719323 }}</ref> पाठेघरको टोपीहरू जस्तै घण्टी आकारको कपहरू पाठेघरको मुखमाथि बस्छन्, तर तिनीहरू सामान्यतया पाठेघरको टोपीहरू भन्दा ठूला हुन्छन्। [[सम्भोग|यौन सम्पर्क]]को समयमा यसलाई लगाउन सकिँदैन। औँठी आकारको कपहरू गर्भनिरोधक डायाफ्राम जस्तै स्थितिमा बस्छन्; तिनीहरूले योनीलाई अवरुद्ध गर्दैनन् र यसलाई यौनसम्पर्कको समयमा लगाउन सकिन्छ।<ref name="thingstoknow">{{cite news |last1=Hendricks |first1=Sara |date=November 10, 2021 |title=10 things I learned from testing every menstrual cup on the market |url=https://reviewed.usatoday.com/health/features/using-menstrual-cup-things-to-know |work=USA Today |language=en}}</ref><ref name="discFAQ">{{cite web |last1=Ultimo |first1=Caitlin |title=All of the Menstrual Disc Questions You Have, Answered. |url=https://www.periodnirvana.com/all-of-the-menstrual-disc-questions-you-have-answered/ |website=Period Nirvana |date=28 December 2023 |access-date=14 March 2024 |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314191211/https://www.periodnirvana.com/all-of-the-menstrual-disc-questions-you-have-answered/ |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपहरू गर्भावस्था रोक्नको लागि होइनन्। प्राय: ४-१२ घण्टा (क्षमता र प्रवाहको मात्रामा निर्भर)को समयमा कप खाली गरिन्छ (सामान्यतया हटाइन्छ, पखालिन्छ, र पुन: घुसाइन्छ)। प्रत्येक महिनावारी पछि, यसलाई कप सफा गर्नु पर्दछ।<ref>{{cite book |last1=Hillard |first1=Paula J. Adams |last2=Hillard |first2=Paula Adams |title=The 5-minute Obstetrics and Gynecology Consult |date=2008 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6942-6 |page=322 |url=https://books.google.com/books?id=fOoFIQOdIhkC&pg=PA322 |language=en}}</ref> एउटा कप १० वर्षसम्म पुन: प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा तिनीहरूको दीर्घकालीन लागत एकपटक प्रयोग हुने तम्पन वा प्याडको भन्दा कम हुन्छ, यद्यपि यसको प्रारम्भिक लागत बढी हुन्छ। उत्पादनहरू आफैँबाट र तिनीहरूको प्याकेजिङबाट महिनावारी कप पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने भएकाले यसले तम्पन र प्याडहरू भन्दा कम ठोस फोहोर उत्पन्न गर्छन्।<ref name="Van2019" /> घण्टी आकारका कपहरू सही तरिकाले मिलेर बसेको हुनु आवश्यक हुन्छ। प्रयोगकर्ताहरूले पहिलो कपको असङ्गतिका आधारमा, उनीहरूले किन्ने दोस्रो कपबाट उत्तम आकार छनोट गर्न सक्छन्। रिङ आकारका कपहरू धेरैको लागि एक आकारमा मिलेका हुन्छन् हुन्छन्, तर केही निर्माताहरूले यसलाई विभिन्न आकारहरू बिक्री गर्दछन्।<ref name="disc/cup">{{cite web |last1=Rosas |first1=Kim |title=Menstrual Cup or Disc - Which to choose? |url=https://www.periodnirvana.com/menstrual-cup-or-menstrual-disc-which-to-choose/ |website=Period Nirvana |date=5 October 2020 |access-date=12 March 2024 |archive-date=12 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312015039/https://www.periodnirvana.com/menstrual-cup-or-menstrual-disc-which-to-choose/ |url-status=live }}</ref> महिनावारी कपको चुहावट तम्पन र प्याडको तुलनामा समान वा दुर्लभ छ।<ref name="Van2019" /> महिनावारी कप लगाएर पिसाब फेर्न, दिसा गर्न, सुत्न, पौडी खेल्न,<ref name="PN-topQ">{{cite web |last1=Ultimo |first1=Caitlin |title=Top Menstrual Cup Questions, Answered |url=https://www.periodnirvana.com/top-menstrual-cup-questions-answered/ |website=Period Nirvana |access-date=19 March 2024 |date=16 November 2023 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://www.periodnirvana.com/top-menstrual-cup-questions-answered/ |url-status=live }}</ref> जिम्नास्टिक गर्न,<ref name="top5">{{cite web |last1=Shastry |first1=Sharmada |title=5 Frequent Questions of Cup-Curious Folks! |url=https://www.sochgreen.com/5-frequent-questions-of-cup-curious-folks/ |publisher=SochGreen |access-date=19 March 2024 |date=12 July 2018 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://www.sochgreen.com/5-frequent-questions-of-cup-curious-folks/ |url-status=live }}</ref> दौडन, साइकल चलाउन<ref name="Lancet_review">{{Cite journal|last1=Eijk|first1=Anna Maria van|last2=Zulaika|first2=Garazi|last3=Lenchner|first3=Madeline|last4=Mason|first4=Linda|last5=Sivakami|first5=Muthusamy|last6=Nyothach|first6=Elizabeth|last7=Unger|first7=Holger|last8=Laserson|first8=Kayla|last9=Phillips-Howard|first9=Penelope A.|author-link8=Kayla Laserson|date=2019-08-01|title=Menstrual cup use, leakage, acceptability, safety, and availability: a systematic review and meta-analysis|journal=The Lancet Public Health|language=en|volume=4|issue=8|pages=e376–e393|doi=10.1016/S2468-2667(19)30111-2|issn=2468-2667|pmid=31324419|pmc=6669309|doi-access=free}}</ref> वा जनावरहरू माथि चढ्न, भारोत्तोलन गर्न र भारी व्यायाम गर्न सकिन्छ। गलत स्थान वा कपको आकारले चुहावट निम्त्याउन सक्छ।<ref name=rubysport>{{cite web |title=The Best Menstrual Cup for Sports Enthusiasts and Athletes |url=https://rubycup.com/blogs/articles/best-menstrual-cup-sports |website=Ruby Cup |language=en |access-date=19 March 2024 |archive-date=19 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319182444/https://rubycup.com/blogs/articles/best-menstrual-cup-sports |url-status=live }}</ref> धेरैजसो प्रयोगकर्ताहरूलाई सुरुमा महिनावारी कपहरू घुसाउन र हटाउन गाह्रो, असहज र पीडादायी लाग्न सक्छ।<ref name="Van2019" /> यो सामान्यतया प्रयोगको ३-४ महिना भित्र राम्रो हुन्छ। महिनावारी कप सफलतापूर्वक प्रयोग गर्ने साथीहरू हुनुले यसलाई सहयोग गर्न सक्छ तर सिकारुलाई सहज बनाउने कारकहरूमा अनुसन्धानको कमी छ। महिनावारी कपहरू अन्य महिनावारी उत्पादनहरूको लागि सुरक्षित विकल्प हो।<ref name=Van2019>{{cite journal | vauthors = van Eijk AM, Zulaika G, Lenchner M, Mason L, Sivakami M, Nyothach E, Unger H, [[Kayla Laserson|Laserson K]], Phillips-Howard PA | title = Menstrual cup use, leakage, acceptability, safety, and availability: a systematic review and meta-analysis | journal = The Lancet. Public Health | volume = 4 | issue = 8 | pages = e376–e393 | date = August 2019 | pmid = 31324419 | pmc = 6669309 | doi = 10.1016/S2468-2667(19)30111-2 |doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016050101/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=16 October 2017 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{महिलाको स्वास्थ्य}} [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत स्वच्छता उत्पादनहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] lys3h0bk1jschky7zpb095umzqxzupv 14 145336 1365730 1299807 2026-07-11T16:02:18Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[श्रेणी:महिनावरी चक्र]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] मा सारेको हो 1299807 wikitext text/x-wiki नयाँ श्रेणी ajgisxhx5bmzcsav9peslm3ip5kkjz4 0 148895 1365743 1362134 2026-07-11T20:12:37Z IvanScrooge98 27223 /* */ img 1365743 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = {{ubl|[[आयतोल्लाह]]<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2026/03/12/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-first-speech-intl|title=Iran supreme leader’s first purported message leaves a major question unanswered|work=CNN|date=12 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref>|[[सय्यद]]}} | native_name = {{nobold|مجتبی خامنه‌ای}} | native_name_lang = fa | image = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg | alt = खामेनेई, ५६ वर्षको उमेरमा, धार्मिक पोशाकमा | caption = खामेनेई सन् २०२६ मा | order = तेस्रो | office = इरानका सर्वोच्च नेता | president = [[मसउद पेजेशकियान]] | vicepresident = [[मोहम्मद रेजा अरेफ]] | term_start = ८ मार्च २०२६ | term_end = | predecessor = [[अली खामेनेई]]{{efn|अली खामेनेईको २८ फेब्रुअरीमा मृत्यु भएपछि र मोज्तबा खामेनेईको [[२०२६ इरानी सर्वोच्च नेता निर्वाचन]] मा ८ मार्चमा निर्वाचन नभएसम्म [[अन्तरिम नेतृत्व परिषद्]] ले सर्वोच्च नेताको जिम्मेवारी सम्हालेको थियो।}} | successor = | office1 = [[वकिल]] — [[इरानका सर्वोच्च नेताको कार्यालय]] | 1blankname1 = {{nowrap|सर्वोच्च नेता}} | 1namedata1 = [[अली खामेनेई]] | 2blankname1 = {{nowrap|प्रमुख कर्मचारी}} | 2namedata1 = [[मोहम्मद मोहम्मदी गोलपायेगानी]] | term_start1 = २१ अगस्ट २००८ | term_end1 = ८ मार्च २०२६ | predecessor1 = ''पद स्थापना'' | successor1 = | birth_name = {{nowrap|मोज्तबा हुसेनी खामेनेई}} | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|9|8}} | birth_place = [[मशहद]], इरान | education = [[कुम मदरसा]] | occupation = राजनीतिज्ञ, धर्मगुरु | blank1 = राजनीतिक सम्बन्ध | data1 = [[फ्रन्ट अफ इस्लामिक रिभोल्युसन स्टेबिलिटी]] (संरक्षक) | spouse = {{marriage|[[जहरा हद्दाद-अदेल]]|1999|2026|end=[[अली खामेनेईको हत्या|मृत्यु]]}} | children = ३ | father = [[अली खामेनेई]] | mother = [[मन्सुरेह खोजास्तेह बाघेरजादेह]] | relatives = [[खामेनेई परिवार]] | allegiance = {{flag|इरान}} | branch = {{flag|इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर}} | signature = Mojtaba Khamenei Signature.svg | serviceyears = {{ubil | १९८७–१९८८ (भूमि सेना) | २००९–२०२६ (बसिज) }} | rank = | commands = {{ubil | [[बसिज]] (''वास्तविक नेतृत्व'') | [[इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोरको गुप्तचर संगठन]] | [[इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोरको गुप्तचर सुरक्षा संगठन]] }} | unit = {{tree list}} * [[२७औँ मोहम्मद रसूलुल्लाह डिभिजन]] ** हबिब इब्न माजाहिर बटालियन (१९८७–१९८८) {{tree list/end}} | battles = {{tree list}} * [[इरान–इराक युद्ध]] ** [[अपरेसन बेत अल-मोकद्दस २]] ** [[अपरेसन बेत अल-मोकद्दस ४]] ** [[अपरेसन डन १०]] ** [[अपरेसन मर्साद]] * [[२०२६ इरान युद्ध]] {{WIA}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | religion = [[इस्लाम]] | denomination = [[ट्वेलभर शिया]] | jurisprudence = [[जाफरी]] | creed = [[उसुली]] }} | nickname = खामेनेई जुनियर }} '''मोज्तबा हुसेनी खामेनेई''' (जन्म: ८ सेप्टेम्बर १९६९) एक इरानी राजनीतिज्ञ तथा शिया धर्मगुरु हुन्, जो ८ मार्च २०२६ देखि [[इरानका सर्वोच्च नेता]] का रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/international/news/iran-foreign-minister-claims-us-senator-israeli-pm-conspired-trump-war-137387217.html|title=खामेनेईका छोरा मोज्तबा नयाँ सर्वोच्च नेता बने}}</ref> उनी खामेनेई परिवारका सदस्य तथा इरानका दोस्रो सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] का दोस्रो छोरा हुन्। उनले सन् १९९९ देखि २०२६ सम्म राजनीतिक तथा सुरक्षा मामिलामा सर्वोच्च नेताका उप–प्रमुख कर्मचारी (डेपुटी चिफ अफ स्टाफ) का रूपमा कार्य गरेका थिए। मोज्तबाको जन्म [[मशहद]] मा अजेरी–[[फारसी जनता|फारसी]] खामेनेई परिवारमा भएको थियो। उनी नौ वर्षका हुँदा उनका पिता [[इरानको इस्लामी क्रान्ति]] मा प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका थिए। उनले प्रारम्भिक शिक्षा सरदश्त र [[महाबाद]] मा प्राप्त गरे र [[तेहरान]] बाट माध्यमिक शिक्षा पूरा गरे। त्यसपछि उनले आफ्ना पिता तथा महमुद हाशेमी शाहरोदीको मार्गदर्शनमा इस्लामी धर्मशास्त्रको अध्ययन गरेका थिए। मोज्तबा सन् १९८७ मा इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (आईआरजीसी) मा सामेल भएका थिए र [[इरान–इराक युद्ध]] मा सेवा गरेका थिए। सन् १९९९ मा धर्मगुरु बन्नका लागि उनले [[कुम]] मा आफ्नो अध्ययन जारी राखे र पछि कुम मदरसामा धर्मशास्त्रका शिक्षकका रूपमा कार्य गर्न थाले। सन् २००९ मा उनले बसिज अर्धसैनिक स्वयंसेवी मिलिसियाको नियन्त्रण सम्हाले। [[२०२६ इजरायल–अमेरिका द्वारा इरानमा आक्रमण]] का क्रममा [[अली खामेनेईको हत्या]] भएपछि मोज्तबालाई इरानको विशेषज्ञ सभाले उनका उत्तराधिकारीका रूपमा चयन गरेको थियो। राजनीतिक विचारधारा र इस्लामी न्यायशास्त्रका दृष्टिले उनलाई इरानी सिद्धान्तवादीहरूमध्ये सबैभन्दा कट्टरपन्थी मानिन्छ।<ref name=":82">{{Cite web|url=https://www.axios.com/2026/03/08/mojtaba-khamenei-iran-supreme-leader|title=Iran's next supreme leader: Khamenei's hardline son Mojtaba|last=Walker|first=Josephine|date=8 March 2026|website=Axios|language=en|access-date=8 March 2026}}</ref> विश्लेषकहरूका अनुसार उनी आफ्ना पिताभन्दा पनि [[इरानको परमाणु कार्यक्रम|इरानको परमाणु हतियार कार्यक्रम]] विकास गर्न बढी अनुकूल मानिन्छन्,<ref name=":92">{{Cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/what-kind-supreme-leader-would-mojtaba-khamenei-be|title=What Kind of Supreme Leader Would Mojtaba Khamenei Be?|last=Clawson|first=Patrick|last2=Nadimi|first2=Farzin|date=5 March 2026|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|language=en}}</ref> र उनले परमाणु हतियारविरुद्ध अली खामेनेईले जारी गरेको फतवाको पुनर्व्याख्या गर्न समर्थन गर्ने मानिन्छ। == राजनीतिक तथा धार्मिक दृष्टिकोण == === अहमदीनेजादलाई समर्थन === खामेनेई इरानका पूर्व राष्ट्रपति [[महमुद अहमदीनेजाद]] सँग निकट सम्बन्धमा रहेका थिए,<ref name="guardian_20090622">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest|title=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader|last=Borger|first=Julian|date=22 June 2009|work=[[The Guardian]]}}</ref> र उनले सन् २००५ तथा २००९ का विवादास्पद राष्ट्रपति निर्वाचनहरूमा अहमदीनेजादलाई समर्थन गरेका थिए।<ref name="latimes20090625">{{Cite news|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iran-khamenei-son25-2009jun25,0,6876741.story|title=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions|last=Fleishman|first=Jeffrey|date=25 June 2009|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-is-mojtaba-khamenei-frontrunner-be-irans-supreme-leader-2026-03-04/|title=Who is Mojtaba Khamenei, frontrunner to be Iran's supreme leader?|date=4 March 2026|website=Reuters}}</ref> पत्रकारहरूका अनुसार उनले सन् २००९ मा अहमदीनेजादको निर्वाचन विजय सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।<ref name="Borger">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia|title=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia|last=Borger|first=Julian|date=8 July 2009|work=[[The Guardian]]}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == सन् २०२६ मा इरानी सरकारी स्रोतका अनुसार, उनकी पत्नी, उनका अभिभावक तथा उनका एक छोरा [[अली खामेनेईको हत्या|अमेरिका–इजरायलको आक्रमणमा मारिएका थिए]]।<ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/03/03/world/middleeast/iran-mojtaba-khamenei-successor.html|title=Ayatollah Ali Khamenei's Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor|last=Fassihi|first=Farnaz|date=3 March 2026|work=The New York Times}}</ref> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[महमुद अहमदीनेजाद]] == टिप्पणीहरू == {{notelist}} == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य कडी == {{Commons category inline}} {{s-start}} {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[अली खामेनेई]]}} {{s-ttl|title=[[इरानका सर्वोच्च नेता]]|years=२०२६–हालसम्म}} {{s-inc}} {{s-end}} {{Authority control}} [[श्रेणी:सन् १९६९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:इरानका सर्वोच्च नेताहरू]] 6hmme15utiymankhp4t0fr1vr7i5me2 0 150285 1365744 1364895 2026-07-11T23:12:22Z Bishaldev100 28807 /* */ 1365744 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = विदुरबहादुर शाह | native_name = | native_name_lang = ne | image = | caption = | office = [[चौतारिया]] | term_start = | term_end = | monarch = [[रणबहादुर शाह]] | birth_date = | birth_place = हनुमान ढोका दरबार, [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = {{Death date |1806|4|25|1778|df=y}} | death_place = बसन्तपुर, नेपाल अधिराज्य | death_cause = टाउको काटेर | citizenship = नेपाली | spouse = | children = | mother = मैजु रानी मानेश्वरी देवी | father = [[प्रताप सिंह शाह]] }} '''बिदुर शाह ('''बिदुरबहादुर शाह, विदुर शाह) [[रणबहादुर शाह]]को शासनकालमा [[चौतारिया]]को रूपमा रहेका एक भारदार हुन् । == जीवनी == बिदुरबहादुर शाहको जन्म [[हनुमान ढोका]] राजा [[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिंह शाह]] र मैजु रानी मनेश्वरी देवीबाट भएको थियो। उनकी आमा [[नेवार जाति|नेवार]] परिवारकी र राजाकी भित्रीया थिइन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KoNT6tjk9mQC|title=A History of Nepal|date=17 February 2005}}</ref> ==भारदारी== १८५१ देखी रणबहादुर शाले [[बहादुर शाह]]लाई हटाएर राज्यको सम्पूर्ण प्रशासन आफ्नो हातमा लिए। भारदारीसभामा रणबहादुर शाहले विदुर शाह र [[शेरबहादुर शाह]]लाई चौतारिया बनाएका थिए। काजीहरूमा कीर्तिमानसिंह बस्न्यात, दामोदर पाँडे, त्रिभुवन खवास र नरसिंह गुरुङलाई दिइएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ|title=Kings and Political Leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|date=1995}}</ref> ==हत्या== {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे। शेरबहादुर शाहले रणबहादुरलाई काटेपछी विदुर शाह नजरबन्दमा राखिए।<ref name=":0">{{Cite web |last=Banarjee |first=Gautam |date=19 March 2021 |title=The Night of Assassination |url=https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324193621/https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |archive-date=24 March 2021 |access-date=20 November 2021 |website=The Rising Nepal |language=en}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा विदुर शाह, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी [[नरसिंह गुरुङ]], पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन हरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:भण्डारखाल पर्व]] 7tvrelcw2fd4kzm7tpgbunekxmmb3an 4 150706 1365742 1365640 2026-07-11T17:18:19Z Learnerktm 16073 /* विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू */ 1365742 wikitext text/x-wiki [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|150px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] *<big> नेपाली विकिपिडियामा गएर आफ्नो [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:UserLogin&type=signup&returnto=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0&campaign=loginCTA खाता खोल्नुहोस] । </big> *<big> खाता तयार भैसकेको भए प्रवेश गरेर तल आफ्नो नाम दर्ता गर्नुहोस् ।</big> *<big> दर्ता गर्न [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AC/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82&action=edit&section=2 सम्पादन]मा क्लिक गरेर अन्तिम हरफमा <nowiki> # ~~~~ </nowiki>राख्नुहोस् ।</big> [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] ==जानकारीका लागी== {| align=center style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif; background:transparent" | <center>[[File:Instagram logo 2016.svg|60px|link=https://www.instagram.com/wiki_women]]</center> |width=25%|<center>[[File:Twitter X.png|60px|link=https://x.com/WikimediaNepal]]</center> |width=25%|<center>[[File:Facebook logo (square).png|60px|link=https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891]]</center> |- |<center>'''[https://www.instagram.com/wiki_women इन्स्टाग्राम]'''</center><br /> |<center>'''[https://x.com/WikimediaNepal एक्स]'''</center><br /> |<center>'''[https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891 फेसबुक]''' </center><br /> |- |} ==विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू== # [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:५७, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) #[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २०:२२, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२३, ७ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Omnathpokh1|Omnathpokh1]] ([[User talk:Omnathpokh1|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५४, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> २३:०३, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) sgllft33tgaj08r7pn617zwdfi8vn26 14 150731 1365773 1365153 2026-07-12T04:28:45Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] जोडियो 1365773 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] gd6aci5krwke87ukynqwrcigz1nrx7w 0 150785 1365723 1365693 2026-07-11T15:14:19Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1365723 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = जाजरकोट राज्य | common_name = जाजरकोट | nation = | subdivision = | era = | government_type = [[राजतन्त्र]]<br />(बि.सं. १४६१-१८४३)<br />[[रजौटा राज्य]]<br />(१८४३–२०१७) | status = * स्वतन्त्र राज्य (बि.सं. १४६१-१८४३) *[[रजौटा राज्य]] (१८४३–२०१७) | event_start = | date_start = | year_start = बि.सं. १४६१ | event_end = नेपालमा विलय | date_end = | year_end = बि.सं. १८४३ | event1 = | date_event1 = | event_post = | date_post = | p1 = खस राज्य | flag_p1 = | s1 = नेपाल | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | image_flag = | flag_border = | flag_type = | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = {{plainlist| * [[जगतीपुर ]]<br><small>(१४५५ -१७५०)</small> * [[खलंगा ]]<br><small>(१७५०–२०१७)</small> }}<ref>{{Cite web |last=इतिहास |first=अनिता भेटवाल |title=ढल्न लागेको जाजरकोटे इतिहास |url=https://www.himalkhabar.com/news/143513/ |access-date=2026-07-11 |website=}}</ref> | common_languages = | currency = | leader1 = जगतीसिंह ''(पहिलो )'' | leader2 = प्रकाशविक्रम शाह ''(अन्तिम)'' | year_leader1 = १४६१- | year_leader2 = -२०६५ | title_leader = राजा | stat_area1 = | stat_year1 = | stat_pop1 = | today = [[जाजरकोट जिल्ला]], नेपाल }} '''जाजरकोट''' एक [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] थियो र यहाँ मलेवम रास्कोटी घरानाका शाह राजाहरूले शासन गर्दथे। यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा राजा मलैबमले गएका थिए। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो।<ref>{{Cite journal |last=वैद्य |first=तुलसीराम |date=१९८६ डिसेम्बर |title=जाजरकोटको राजनीतिक इतिहास |journal=भोइस अफ हिस्ट्री |volume=IX |issue=XI |pages=१७-४४}}</ref><ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=१९८६ ई. |title=जाजरकोटको राजवंशावली |journal=रोलम्ब |volume=६ |issue=३ |pages=पृ १६-२०}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। [[चित्र:Jajarkot_durbar.jpg|अङ्गुठाकार|[[जाजरकोट दरबार]]]] यो राज्य पूर्वतर्फ रुकुम, जहारी, बाँफी, गोताम, मुसीकोट, पश्चिमतर्फ दैलेख विलासपुर, दुल्लु, ज्वालाजी, सतताला, उत्तरतर्फ जुम्ला र दक्षिणतर्फ सुरखेत धुलीकोट राज्यसम्म फैलिएको थियो। == इतिहास == सिन्जा [[खस राज्य]]सँग छुट्टिएर बि.सं. १४५५ मा जगतीसिंह मेदिनी वर्माले जगतीपुरलाई राजधानी बनाई जाजरकोट राज्य बसालेका थिए। [[राजाराम सुवेदी]]का अनुसार यो राज्यको स्थापना बि.सं. १४६१ मा गएका थिए। जगतीसिंहले बसालेको वस्तीलाई उनकै नामले [[जगतीपुर]] भनिन्छ। उनका दरसन्तान बादशाहले बि.सं. १७५० मा राजधानी [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलंगा]] सारे। राजा हरि शाह र छोराहरूलाई उनकै भाइ हठी शाहले हत्या गरी आफूलाई राजा घोषणा गरे। पछि सिर्पाचौरका राजभक्त मगरहरूले विद्रोह गरेर ‘हाँरो राजा मारने वैरीलाई मारनुपर्छ’ भनी लाठीले हानी मारेर महारानीसँग ‘राजा मारन्यालाई मारी आञ्यु’ भनेको तथ्य वंशावलीमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=भट्टराई |first=विश्वनाथ |title=जाजरकोटे राजा र मल्ल राजाहरूको वंशावल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_27_04.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=27 |issue=4}}</ref><ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-11 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> हरि शाह पछी उनका कान्छा छोराबाट जन्मेका नाती गजेन्द्रनारायण राजा भए । === रजौटा राज्य === गजेन्द्रनारायण को समयमा नै जाजरकोट नेपालामा विलय भयो। जाजरकोटे राजा हरि शाह र [[पृथ्वीनारायण शाह]]बीच विसं १८११ मा भारतको मणिकर्णिका घाटमा एकअर्कालाई सघाउने धर्मसन्धि भएको थियो। बि.सं. १८४३ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] र जाजरकोट बीचमा सन्धि भई जाजरकोटले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपालमा सम्मिलित भएको थियो। जाजरकोटे राजालाई १२००० भत्ता दिने व्यवस्था भयो। अछामी राजा देवचन्द्र शाहले १८४८ सालमा विद्रोह गरी बान्नेगढीमा १ सय ५० गोरखाली सेनाको ज्यान लिए<ref>राजाराम सुवेदी, कर्णाली प्रदेशमा मध्यकालीन डोटी राज्य, २०५६</ref>। उनको उक्त विद्रोह जाजरकोटी राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0">सुरतबहादुर शाह, अछाम दर्पण, २०७४</ref>। बि.सं. १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले त्यहीं पाँच नाल सहितको दरबार बनाए जुन अहिले जाजरकोट दरबार नामले प्रसिद्ध छ। २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि श्री ५ सहित जाजरकोटे राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। == शासकको सूची == <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = पृष्ठ ११८-११९ }}</ref> === राजा === # जक्तिसिंह # जयसिंह # देवसिंह # विक्रम शाह # जसभूम शाह # पुनिमल शाह # मुकुन्द शाह # माधव शाह # उपेन्द्र शाह # मन्दिर शाह # वात्साह शाह # हरि शाह # गजेन्द्र शाह === रजौटा राजा === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |राजा ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |शासनकाल ! rowspan="2" |मुख्य घटना |- !सुरु !अन्त्य |- | |गजेन्द्र शाह | | |अछामी राजा देवचन्द्र शाहको विद्रोह राजा गजेन्द्र शाहले दमन गरेका थिए <ref name=":0" />। |- |१४ |इन्द्रनारायण शाह | | |विसं १८५२ मा राजा इन्द्रनारायण शाहले [[जाजरकोट दरबार]] निर्माण गराएका थिए । |- |१५ |दीपनारायण शाह | | |राजा दीपनारायण शाहको विवाह [[रणबहादुर शाह]]की छोरी दुर्गा कुमारीसँग भएको थियो। राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र]]ले दुर्गा कुमारीलाई वि.स. १८९२ असार ३ मा  तामाको पातामा पत्र लेखेर चौरजहारीमा खेतवारी भएको १ सय रोपनी जग्गा विर्ता दिएका थिए।<ref>{{Cite web |title=राजा राजेन्द्र विक्रमले किन दिए रानी दुर्गा कुमारीलाई १ सय रोपनी जग्गा? |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/194748-1572686760.html |access-date=2026-07-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |१६ |जङ्गबहादुर शाह | | | |- |१७ |पूर्णयुद्धविक्रम शाह | | | |- |१८ |नरेन्द्रविक्रम शाह (राजेन्द्रविक्रम) | | |उनको विवाह विसं १९२६ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]का छोरीहरूसँग भएको थियो। |- |१९ |उपेन्द्रविक्रम शाह | | |राजा उपेन्द्रविक्रम शाहले जाजरकोट नेवार समुदायबाट लाखे नाच शुरु गराएका थिए । [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले राजा उपेन्द्रलाई अंग्रेज सेनाका लागि रिक्रुट जम्मा गरी पठाउन इस्तिहार जारी गरेका थिए। सायद रिक्रुट नपाएर होला जाजरकोटी राजालाई पटकपटक ताकेता गर्दै १८ वटा इस्तिहार पठाइएको छ। १८ औं इस्तिहारमा तीन दिनभित्र रिक्रुट दाखिला गर्नु भन्ने आदेश दिइएको छ। भनेको म्याद सकिदा पनि बाँकी रिक्रुट नुबुझाएकोले लेखिए बमोजिम नगरे कारबाहि हुने धम्कीसमेत दिइएको छ ।   |- |२० |स्वयंप्रकाशविक्रम शाह | |२०६० | |- |२१ |लक्ष्मणप्रकाशविक्रम शाह |२०६० |२०६५ | |} == अर्थतन्त्र == जाजरकोट राज्यमा १३००० घरकुरिया थिए। प्रत्येक घरबाट राज्यको लागि एक जना सिपाही जानुपर्थ्यो र धुरीकर रु. १ दिनुपर्थ्यो। खानीकर, घट्टकर, माछाकर र व्यापारकरबाट वार्षिक रु. १३००० आय हुन्थ्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] s2j0xl7nobvl5imosou5xh5axbg8wk7 0 150789 1365695 2026-07-11T12:46:25Z Bishaldev100 28807 [[कानूनको शासन]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1365695 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[कानूनको शासन]] qi014y2kkf4qhka6i4iknxav29u8hu0 0 150790 1365725 2026-07-11T15:51:24Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|महिला प्रजनन प्रणालीको लागि व्यक्तिगत हेरचाह}} [[File:Fleurcup and tampons.jpg|thumb|एप्लिकेटर सहितको एउटा र अन्य विभिन्न ट्याम्पोनहरू, तथा महिनावारी कप]] File:Menstrual-disc-australia-blue-02.webp|alt=पुनः प्रयोग गर... 1365725 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महिला प्रजनन प्रणालीको लागि व्यक्तिगत हेरचाह}} [[File:Fleurcup and tampons.jpg|thumb|एप्लिकेटर सहितको एउटा र अन्य विभिन्न ट्याम्पोनहरू, तथा महिनावारी कप]] [[File:Menstrual-disc-australia-blue-02.webp|alt=पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने महिनावारी डिस्क|thumb|पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने महिनावारी डिस्क]] '''महिला स्वच्छता'''का उत्पादनहरू भन्नाले [[महिनावारी]], [[योनीबाट हुने श्राव]], वा [[योनी]] र [[योनीमार्ग]]सँग सम्बन्धित अन्य शारीरिक कार्यहरूका क्रममा [[महिला]]हरूको [[स्वच्छता]]का लागि प्रयोग गरिने [[व्यक्तिगत हेरचाहका उत्पादनहरू]]लाई बुझाउँछ। महिनावारीका बेला प्रयोग गरिने उत्पादनहरूलाई '''महिनावारी स्वच्छता उत्पादन''' पनि भनिन्छ, जसमा [[स्यानिटरी प्याड]], [[ट्याम्पोन]], [[पेन्टीलाइनर]] , [[महिनावारी कप]], [[महिनावारी स्पन्ज]] र [[महिनावारी पेन्टी]]हरू पर्दछन्। महिला स्वच्छता उत्पादनहरू कि त एक पटक मात्र प्रयोग गर्न मिल्ने वा पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने खालका हुन्छन्। स्यानिटरी प्याड, ट्याम्पोन र पेन्टीलाइनरहरू एक पटक मात्र प्रयोग गरेर फ्याँकिने महिला स्वच्छता उत्पादन हुन्। त्यसैगरी, महिनावारी कप, कपडाको महिनावारी प्याड, महिनावारी पेन्टी र स्पन्जहरू पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने महिला स्वच्छता उत्पादन हुन्।<ref>{{Cite journal |last=Nicole |first=Wendee |date=March 2014 |title=A Question for Women's Health: Chemicals in Feminine Hygiene Products and Personal Lubricants |journal=Environmental Health Perspectives |volume=122 |issue=3 |pages=A70–A75 |doi=10.1289/ehp.122-A70 |pmc=3948026 |pmid=24583634}}</ref> यसका साथै, योनीमार्ग वा योनी सफा गर्न प्रयोग गरिने [[डुस]], [[महिला वाइप्स]] र [[साबुन]] जस्ता उत्पादनहरू पनि महिला स्वच्छता उत्पादन अन्तर्गत पर्दछन्। ==प्रकारहरू== === महिनावारी स्वच्छता उत्पादनहरू === [[File:Always_Platinum_1.jpg|thumb|150px|एक [[स्यानिटरी प्याड]]]] [[Image:Elements of a tampon with applicator.jpg|thumb|right|150px|एप्लिकेटर सहितको ट्याम्पोनका भागहरू। बायाँ: ठूलो ट्युब ("पेनेट्रेटर")। केन्द्र: धागो बाँधिएको कपासको ट्याम्पोन। दायाँ: सानो ट्युब।]] [[File:Clothpad.jpg|thumb|150px|[[कोकोपेली]] बुट्टा भएको पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने कपडाको महिनावारी प्याड।]] [[File:Coupe-menstruelle.jpg|thumb|150px|एउटा [[महिनावारी कप]]]] [[File:Sanitary panty.jpg|thumb|150px|महिनावारी पेन्टी]] डिस्पोजेबल (एक पटक मात्र प्रयोग गर्न मिल्ने): *[[स्यानिटरी प्याड]]: यो बढी मात्रामा हुने महिनावारीको रगत सोस्नका लागि भित्री वस्त्रको भित्री भागमा लगाइने सोस्ने पदार्थबाट बनेको प्याड हो। यो सेलुलोजबाट बनेको हुन्छ र यो विभिन्न सोस्ने क्षमता र लम्बाइमा उपलब्ध हुन्छ। प्याडलाई यथास्थानमा टिकाइराख्न यसमा पखेटाहरू र/वा टाँसिने खस्रो भाग हुनसक्छ।<ref name=":02">Schaefer, Valorie Lee, et al. ''The Care & Keeping of You 1: The Body Book For Younger Girls''. American Girl, 2018.</ref><ref name=":4">Natterson, Dr. Cara, and Josée Masse. ''The Care and Keeping of You 2 The Body Book for Older Girls''. American Girl Publishing, 2012.</ref><ref name=":3">{{Cite book|title=The V book: a doctor's guide to complete vulvovaginal health|last=Stewart, Elizabeth Gunther.|date=2002|publisher=Bantam Books|isbn=978-0-307-49244-9|oclc=773813783}}</ref> *[[पेन्टीलाइनर]]: स्यानिटरी प्याड जस्तै भए तापनि यो आकारमा सानो र पातलो हुन्छ। यसको प्रयोग थोरै मात्रामा हुने महिनावारी, बीच-बीचमा हुने रक्तस्राव र योनीबाट हुने श्रावका लागि वा ट्याम्पोनको पूरकका रूपमा गरिन्छ।<ref name=":02" /><ref name=":4" /> *[[ट्याम्पोन]]: महिनावारीको रगत सोस्नका लागि योनीभित्र घुसाइने साधन, जसलाई पौडी खेल्ने समयमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यो विभिन्न सोस्ने क्षमतामा उपलब्ध हुन्छ।<ref name=":02" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /> पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने: * [[महिनावारी कप]]: सिलिकन, प्राकृतिक रबर, वा प्लास्टिकबाट बनेको कप; जसलाई रगत र/वा पाठेघरको भित्री तहमा जमेका रगतहरू सङ्कलन गर्नका लागि योनीभित्र पसाइन्छ।<ref name=":1" /> यीमध्ये अधिकांश पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने खालका हुन्छन्: भरिएपछि यसलाई खाली गरिन्छ र धोएर वा उमालेर पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ। *[[कपडाको महिनावारी प्याड]]: भित्री वस्त्रको भित्रपट्टि लगाइने प्याड; जुन कपास, फ्ल्यानेल वा टेरी जस्ता सामग्रीहरूबाट बनेको हुन सक्छ।<ref name=":1" /> *[[महिनावारी पेन्टी]]: यसले प्याडलाई यथास्थानमा राख्ने भित्री वस्त्र वा ट्याम्पोन र प्याडको सट्टामा प्रयोग गर्न सकिने रगत सोस्ने क्षमता भएको भित्री वस्त्र दुवैलाई बुझाउन सक्छ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.plannedparenthood.org/learn/health-and-wellness/menstruation/how-do-i-use-tampons-pads-and-menstrual-cups|title=How Do I Use Tampons, Pads, Period Underwear & Menstrual Cups? {{!}} Facts & Info|website=www.plannedparenthood.org|language=en|access-date=2019-11-18|archive-date=2019-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029135743/https://www.plannedparenthood.org/learn/health-and-wellness/menstruation/how-do-i-use-tampons-pads-and-menstrual-cups|url-status=live}}</ref> *[[महिनावारी स्पन्ज]]: ट्याम्पोन वा कप जस्तै गरी शरीरको भित्री योनी भित्र पसाएर प्रयोग गरिने साधन।<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/soaking-it-up-with-menstrual-sea-sponges/|title=Soaking It Up With Menstrual Sea Sponges|last=Kim|first=Naeun|date=2015-11-10|website=Vice|language=en|access-date=2019-11-18|archive-date=2019-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118032858/https://www.vice.com/en_us/article/qbxx47/soaking-it-up-with-menstrual-sea-sponges|url-status=live}}</ref> *गम्छा: कपडाको ठूलो र पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने टुक्रा, जसको प्रयोग प्रायः रातीको समयमा (अन्य कुनै साधन उपलब्ध नभएमा) महिनावारीको बहाव सोस्नका लागि दुई खुट्टाको बीचमा राखेर गरिन्छ।{{Citation needed|date=February 2022}} *महिनावारी डिस्क: यो मेडिकल-ग्रेड सिलिकनबाट बनेको पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने उत्पादन हो, जसलाई १२ घण्टासम्म महिनावारीको तरल पदार्थ सङ्कलन गर्नका लागि बनाइएको हुन्छ। परम्परागत प्याड र ट्याम्पोनको विपरीत, यो योनी मार्गको अलि माथिल्लो भागमा सहज रूपमा बस्छ र रगत नचुहिने सुरक्षित अनुभव प्रदान गर्दछ। यो आइयुडी प्रयोगकर्ताहरूका लागि सुरक्षित, किफायती हुनुका साथै पाँच वर्षभन्दा बढी समयसम्म टिक्ने भएकाले महिनावारीको हेरचाहका लागि एक आधुनिक र वातावरणमैत्री विकल्प मानिन्छ।<ref>{{Cite web |last=mimi |first=my |title=what is a menstrual disc? |url=https://mymimi.com.au/pages/what-is-a-menstrual-disc |access-date=2025-02-03 |website=my mimi |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Commons category-inline}} [[श्रेणी:महिला स्वच्छता| ]] es0m983qale535isv82j423kcgm61e6 1 150791 1365726 2026-07-11T15:52:25Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365726 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 0 150792 1365727 2026-07-11T15:58:35Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|योनीभित्र पसाएर महिनावारीको बहाव सोस्न प्रयोग गरिने महिनावारी स्वच्छता उत्पादन}} File:Gestion menstrual tampon toallitas menstruación periodicas 06.jpg|thumb|सुक्खा र प्रयोग नगरिएको अवस्थामा एउटा ट्याम्पोन|262x2... 1365727 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीभित्र पसाएर महिनावारीको बहाव सोस्न प्रयोग गरिने महिनावारी स्वच्छता उत्पादन}} [[File:Gestion menstrual tampon toallitas menstruación periodicas 06.jpg|thumb|सुक्खा र प्रयोग नगरिएको अवस्थामा एउटा ट्याम्पोन|262x262px]] '''ट्याम्पोन''' भन्नाले [[महिनावारी]]का समयमा [[योनी]]भित्र पसाएर रगत र [[योनीबाट हुने श्राव]]लाई सोस्नका लागि डिजाइन गरिएको एक प्रकारको [[महिला स्वच्छता|महिनावारी स्वच्छता उत्पादन]] हो। [[स्यानिटरी प्याड]] जस्तो बाहिर लगाइने साधनको विपरीत, यसलाई शरीरको भित्री भाग अर्थात् [[योनीमार्ग]] भित्र राखिन्छ।<ref name="UT Health Austin">{{Cite web|title=Period Products: The Good, the Bad, and the Ugly|url=https://uthealthaustin.org/blog/period-products|access-date=2020-08-04|website=UT Health Austin|language=en-us}}</ref> सही तरिकाले भित्र पसाएपछि, योनीका भित्री मांशपेसीले ट्याम्पोनलाई यथास्थानमा पक्रिराख्छन् र महिनावारीको रगत सोस्दै जाँदा यो फैलिँदै (फुल्दै) जान्छ। ट्याम्पोनले महिनावारीको रगतका साथै योनीको प्राकृतिक चिल्लोपना र त्यहाँ रहने ब्याक्टेरियालाई समेत सोस्ने हुनाले, यसले योनीको सामान्य पिएच मानमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यसले गर्दा ''[[स्टाफाइलोकोकस ओरियस]]'' नामक ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण भई [[टक्सिक सक सिन्ड्रोम]]को जोखिम बढाउन सक्छ।<ref name="UT Health Austin" /><ref name="Vostral 447–459">{{Cite journal|last=Vostral|first=Sharra L.|date=December 2011|title=Rely and Toxic Shock Syndrome: A Technological Health Crisis|journal=The Yale Journal of Biology and Medicine|volume=84|issue=4|pages=447–459|issn=0044-0086|pmc=3238331|pmid=22180682}}</ref> टक्सिक सक सिन्ड्रोम एक दूर्लभ तर ज्यान नै लिन सक्ने खतरनाक सङ्क्रमण हो, जसमा तुरुन्तै चिकित्सकीय उपचारको आवश्यकता पर्दछ।<ref>{{Cite web|title=Toxic Shock Syndrome (TSS)|url=https://www.saintlukeskc.org/health-library/toxic-shock-syndrome-tss|access-date=2020-08-05|website=Saint Luke's Health System|language=en}}</ref> बजारमा बिक्री हुने अधिकांश ट्याम्पोनहरू [[रेयन]] र [[कपास]]को मिश्रणका साथै कृत्रिम फाइबरहरूबाट बनेका हुन्छन्।<ref>{{Cite web|author=Nadia Kounang|title=What's in your pad or tampon?|url=https://www.cnn.com/2015/11/13/health/whats-in-your-pad-or-tampon/index.html|access-date=2020-07-28|website=CNN|date=13 November 2015}}</ref> केही ट्याम्पोनहरू प्राङ्गारिक कपासबाट मात्र पनि बनाइन्छन्। ट्याम्पोनहरू विभिन्न सोस्ने क्षमताका आधारमा उपलब्ध हुन्छन्। धेरै देशहरूले ट्याम्पोनलाई चिकित्सा उपकरणका रूपमा कडा नियमन गर्छन्। [[File:Tampon inserted.svg|thumb|पाठेघर (हरियो) बाट बहने रगत सङ्कलन गर्न योनी (नीलो) भित्र पसाइएको ट्याम्पोन (गाढा गुलाबी)|alt=|259x259px]] {{TOC limit|3}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons|Tampon|ट्याम्पोन}} * [https://intimatehygine.com/how-to-use-tampons-and-its-advantages/ ट्याम्पोनका बारेमा रहेका भ्रमहरू] (वेब लेख) [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] m9rvpiks06emtv00roswmezoctj62lo 1365729 1365727 2026-07-11T16:00:52Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1365729 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीभित्र पसाएर महिनावारीको बहाव सोस्न प्रयोग गरिने महिनावारी स्वच्छता उत्पादन}} [[File:Gestion menstrual tampon toallitas menstruación periodicas 06.jpg|thumb|सुक्खा र प्रयोग नगरिएको अवस्थामा एउटा ट्याम्पोन|262x262px]] '''ट्याम्पोन''' भन्नाले [[महिनावारी]]का समयमा [[योनी]]भित्र पसाएर रगत र [[योनीबाट हुने श्राव]]लाई सोस्नका लागि डिजाइन गरिएको एक प्रकारको [[महिला स्वच्छता|महिनावारी स्वच्छता उत्पादन]] हो। [[स्यानिटरी प्याड]] जस्तो बाहिर लगाइने साधनको विपरीत, यसलाई शरीरको भित्री भाग अर्थात् [[योनीमार्ग]] भित्र राखिन्छ।<ref name="UT Health Austin">{{Cite web|title=Period Products: The Good, the Bad, and the Ugly|url=https://uthealthaustin.org/blog/period-products|access-date=2020-08-04|website=UT Health Austin|language=en-us}}</ref> सही तरिकाले भित्र पसाएपछि, योनीका भित्री मांशपेसीले ट्याम्पोनलाई यथास्थानमा पक्रिराख्छन् र महिनावारीको रगत सोस्दै जाँदा यो फैलिँदै (फुल्दै) जान्छ। ट्याम्पोनले महिनावारीको रगतका साथै योनीको प्राकृतिक चिल्लोपना र त्यहाँ रहने ब्याक्टेरियालाई समेत सोस्ने हुनाले, यसले योनीको सामान्य पिएच मानमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यसले गर्दा ''[[स्टाफाइलोकोकस ओरियस]]'' नामक ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण भई [[टक्सिक सक सिन्ड्रोम]]को जोखिम बढाउन सक्छ।<ref name="UT Health Austin" /><ref name="Vostral 447–459">{{Cite journal|last=Vostral|first=Sharra L.|date=December 2011|title=Rely and Toxic Shock Syndrome: A Technological Health Crisis|journal=The Yale Journal of Biology and Medicine|volume=84|issue=4|pages=447–459|issn=0044-0086|pmc=3238331|pmid=22180682}}</ref> टक्सिक सक सिन्ड्रोम एक दूर्लभ तर ज्यान नै लिन सक्ने खतरनाक सङ्क्रमण हो, जसमा तुरुन्तै चिकित्सकीय उपचारको आवश्यकता पर्दछ।<ref>{{Cite web|title=Toxic Shock Syndrome (TSS)|url=https://www.saintlukeskc.org/health-library/toxic-shock-syndrome-tss|access-date=2020-08-05|website=Saint Luke's Health System|language=en}}</ref> बजारमा बिक्री हुने अधिकांश ट्याम्पोनहरू [[रेयन]] र [[कपास]]को मिश्रणका साथै कृत्रिम फाइबरहरूबाट बनेका हुन्छन्।<ref>{{Cite web|author=Nadia Kounang|title=What's in your pad or tampon?|url=https://www.cnn.com/2015/11/13/health/whats-in-your-pad-or-tampon/index.html|access-date=2020-07-28|website=CNN|date=13 November 2015}}</ref> केही ट्याम्पोनहरू प्राङ्गारिक कपासबाट मात्र पनि बनाइन्छन्। ट्याम्पोनहरू विभिन्न सोस्ने क्षमताका आधारमा उपलब्ध हुन्छन्। धेरै देशहरूले ट्याम्पोनलाई चिकित्सा उपकरणका रूपमा कडा नियमन गर्छन्। [[File:Tampon inserted.svg|thumb|पाठेघर (हरियो) बाट बहने रगत सङ्कलन गर्न योनी (नीलो) भित्र पसाइएको ट्याम्पोन (गाढा गुलाबी)|alt=|259x259px]] {{TOC limit|3}} == वातावरण र फोहोर == [[File:Used and unused tampon.jpg|thumb|प्रयोग नगरिएको (बायाँ) र प्रयोग गरिएको (दायाँ) ट्याम्पोन]] धेरै देशहरूमा अझै पनि प्रयोग गरिएका ट्याम्पोनहरूको उपयुक्त विसर्जनको अभाव रहेको छ। केही देशहरूमा महिनावारी व्यवस्थापन अभ्यासहरूको कमीका कारण, धेरै स्यानिटरी प्याड वा अन्य महिनावारी उत्पादनहरूलाई घरको ठोस फोहोर वा फोहोरदानीमा फ्याँकिन्छ, जुन अन्ततः ठोस फोहोरकै एक हिस्सा बन्न पुग्दछ।<ref name="Kaur">{{Cite journal|last1=Kaur|first1=Rajanbir|last2=Kaur|first2=Kanwaljit|last3=Kaur|first3=Rajinder|date=2018-02-20|title=Menstrual Hygiene, Management, and Waste Disposal: Practices and Challenges Faced by Girls/Women of Developing Countries|journal=Journal of Environmental and Public Health|volume=2018|pages=1–9|doi=10.1155/2018/1730964|issn=1687-9805|pmc=5838436|pmid=29675047|doi-access=free}}</ref> महिनावारीजन्य फोहोर व्यवस्थापनको सञ्चालन वा कार्यान्वयनमा आउने मुख्य समस्या भनेको कुनै पनि देशले महिनावारीको फोहोरलाई कुन वर्गमा राख्छ भन्ने कुरा हो। यस प्रकारको फोहोरलाई सामान्य घरेलु फोहोर, खतरनाक घरेलु फोहोर (जसलाई नियमित घरेलु फोहोरबाट अलग राख्नुपर्ने हुन्छ), यसमा हुने रगतको मात्राका आधारमा जैविक-चिकित्सकीय फोहोर, वा बजारमा पाइने धेरै डिस्पोजेबल प्याडहरूमा प्लास्टिकको मात्रा हुने भएकाले (केही ट्याम्पोन वा प्याडको बाहिरी खोलमा मात्र प्लास्टिक हुन्छ) यसलाई प्लास्टिक फोहोरका रूपमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Elledge|first1=Myles F.|last2=Muralidharan|first2=Arundati|last3=Parker|first3=Alison|last4=Ravndal|first4=Kristin T.|last5=Siddiqui|first5=Mariam|last6=Toolaram|first6=Anju P.|last7=Woodward|first7=Katherine P.|date=November 2018|title=Menstrual Hygiene Management and Waste Disposal in Low and Middle Income Countries—A Review of the Literature|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=15|issue=11|page=2562|doi=10.3390/ijerph15112562|issn=1661-7827|pmc=6266558|pmid=30445767|doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons|Tampon|ट्याम्पोन}} * [https://intimatehygine.com/how-to-use-tampons-and-its-advantages/ ट्याम्पोनका बारेमा रहेका भ्रमहरू] (वेब लेख) [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] 25bh9klx7um0dgynvfaix4i38c3kped 1365772 1365729 2026-07-12T04:28:28Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365772 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीभित्र पसाएर महिनावारीको बहाव सोस्न प्रयोग गरिने महिनावारी स्वच्छता उत्पादन}} [[File:Gestion menstrual tampon toallitas menstruación periodicas 06.jpg|thumb|सुक्खा र प्रयोग नगरिएको अवस्थामा एउटा ट्याम्पोन|262x262px]] '''ट्याम्पोन''' भन्नाले [[महिनावारी]]का समयमा [[योनी]]भित्र पसाएर रगत र [[योनीबाट हुने श्राव]]लाई सोस्नका लागि डिजाइन गरिएको एक प्रकारको [[महिला स्वच्छता|महिनावारी स्वच्छता उत्पादन]] हो। [[स्यानिटरी प्याड]] जस्तो बाहिर लगाइने साधनको विपरीत, यसलाई शरीरको भित्री भाग अर्थात् [[योनीमार्ग]] भित्र राखिन्छ।<ref name="UT Health Austin">{{Cite web|title=Period Products: The Good, the Bad, and the Ugly|url=https://uthealthaustin.org/blog/period-products|access-date=2020-08-04|website=UT Health Austin|language=en-us}}</ref> सही तरिकाले भित्र पसाएपछि, योनीका भित्री मांशपेसीले ट्याम्पोनलाई यथास्थानमा पक्रिराख्छन् र महिनावारीको रगत सोस्दै जाँदा यो फैलिँदै (फुल्दै) जान्छ। ट्याम्पोनले महिनावारीको रगतका साथै योनीको प्राकृतिक चिल्लोपना र त्यहाँ रहने ब्याक्टेरियालाई समेत सोस्ने हुनाले, यसले योनीको सामान्य पिएच मानमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यसले गर्दा ''[[स्टाफाइलोकोकस ओरियस]]'' नामक ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण भई [[टक्सिक सक सिन्ड्रोम]]को जोखिम बढाउन सक्छ।<ref name="UT Health Austin" /><ref name="Vostral 447–459">{{Cite journal|last=Vostral|first=Sharra L.|date=December 2011|title=Rely and Toxic Shock Syndrome: A Technological Health Crisis|journal=The Yale Journal of Biology and Medicine|volume=84|issue=4|pages=447–459|issn=0044-0086|pmc=3238331|pmid=22180682}}</ref> टक्सिक सक सिन्ड्रोम एक दूर्लभ तर ज्यान नै लिन सक्ने खतरनाक सङ्क्रमण हो, जसमा तुरुन्तै चिकित्सकीय उपचारको आवश्यकता पर्दछ।<ref>{{Cite web|title=Toxic Shock Syndrome (TSS)|url=https://www.saintlukeskc.org/health-library/toxic-shock-syndrome-tss|access-date=2020-08-05|website=Saint Luke's Health System|language=en}}</ref> बजारमा बिक्री हुने अधिकांश ट्याम्पोनहरू [[रेयन]] र [[कपास]]को मिश्रणका साथै कृत्रिम फाइबरहरूबाट बनेका हुन्छन्।<ref>{{Cite web|author=Nadia Kounang|title=What's in your pad or tampon?|url=https://www.cnn.com/2015/11/13/health/whats-in-your-pad-or-tampon/index.html|access-date=2020-07-28|website=CNN|date=13 November 2015}}</ref> केही ट्याम्पोनहरू प्राङ्गारिक कपासबाट मात्र पनि बनाइन्छन्। ट्याम्पोनहरू विभिन्न सोस्ने क्षमताका आधारमा उपलब्ध हुन्छन्। धेरै देशहरूले ट्याम्पोनलाई चिकित्सा उपकरणका रूपमा कडा नियमन गर्छन्। [[File:Tampon inserted.svg|thumb|पाठेघर (हरियो) बाट बहने रगत सङ्कलन गर्न योनी (नीलो) भित्र पसाइएको ट्याम्पोन (गाढा गुलाबी)|alt=|259x259px]] {{TOC limit|3}} == वातावरण र फोहोर == [[File:Used and unused tampon.jpg|thumb|प्रयोग नगरिएको (बायाँ) र प्रयोग गरिएको (दायाँ) ट्याम्पोन]] धेरै देशहरूमा अझै पनि प्रयोग गरिएका ट्याम्पोनहरूको उपयुक्त विसर्जनको अभाव रहेको छ। केही देशहरूमा महिनावारी व्यवस्थापन अभ्यासहरूको कमीका कारण, धेरै स्यानिटरी प्याड वा अन्य महिनावारी उत्पादनहरूलाई घरको ठोस फोहोर वा फोहोरदानीमा फ्याँकिन्छ, जुन अन्ततः ठोस फोहोरकै एक हिस्सा बन्न पुग्दछ।<ref name="Kaur">{{Cite journal|last1=Kaur|first1=Rajanbir|last2=Kaur|first2=Kanwaljit|last3=Kaur|first3=Rajinder|date=2018-02-20|title=Menstrual Hygiene, Management, and Waste Disposal: Practices and Challenges Faced by Girls/Women of Developing Countries|journal=Journal of Environmental and Public Health|volume=2018|pages=1–9|doi=10.1155/2018/1730964|issn=1687-9805|pmc=5838436|pmid=29675047|doi-access=free}}</ref> महिनावारीजन्य फोहोर व्यवस्थापनको सञ्चालन वा कार्यान्वयनमा आउने मुख्य समस्या भनेको कुनै पनि देशले महिनावारीको फोहोरलाई कुन वर्गमा राख्छ भन्ने कुरा हो। यस प्रकारको फोहोरलाई सामान्य घरेलु फोहोर, खतरनाक घरेलु फोहोर (जसलाई नियमित घरेलु फोहोरबाट अलग राख्नुपर्ने हुन्छ), यसमा हुने रगतको मात्राका आधारमा जैविक-चिकित्सकीय फोहोर, वा बजारमा पाइने धेरै डिस्पोजेबल प्याडहरूमा प्लास्टिकको मात्रा हुने भएकाले (केही ट्याम्पोन वा प्याडको बाहिरी खोलमा मात्र प्लास्टिक हुन्छ) यसलाई प्लास्टिक फोहोरका रूपमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Elledge|first1=Myles F.|last2=Muralidharan|first2=Arundati|last3=Parker|first3=Alison|last4=Ravndal|first4=Kristin T.|last5=Siddiqui|first5=Mariam|last6=Toolaram|first6=Anju P.|last7=Woodward|first7=Katherine P.|date=November 2018|title=Menstrual Hygiene Management and Waste Disposal in Low and Middle Income Countries—A Review of the Literature|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=15|issue=11|page=2562|doi=10.3390/ijerph15112562|issn=1661-7827|pmc=6266558|pmid=30445767|doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons|Tampon|ट्याम्पोन}} * [https://intimatehygine.com/how-to-use-tampons-and-its-advantages/ ट्याम्पोनका बारेमा रहेका भ्रमहरू] (वेब लेख) [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 3sm9i0a64gcwvxuvhil25utfkdfar2t 1 150793 1365728 2026-07-11T16:00:17Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365728 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 0 150794 1365734 2026-07-11T16:09:31Z पर्वत सुवेदी 31224 [[सम्भोग]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1365734 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सम्भोग]] 0ffisdqkmo1snlvj759y9oftijlat7n 0 150795 1365735 2026-07-11T16:12:28Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images... 1365735 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=276}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिला स्वास्थ्य]] lt8f3ydkd7i1d4nzuqb7x2k5skewh3e 1365736 1365735 2026-07-11T16:12:44Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[योनीबाट हुने श्राव]] पृष्ठलाई [[योनी श्राव]]मा सारियो 1365735 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=276}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिला स्वास्थ्य]] lt8f3ydkd7i1d4nzuqb7x2k5skewh3e 1365738 1365736 2026-07-11T16:13:26Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिला स्वास्थ्य]] हटाइयो; [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] जोडियो 1365738 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=276}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] 8oagzka4jlpvbi66x6tnmvl1amm9ecu 1365740 1365738 2026-07-11T16:15:26Z पर्वत सुवेदी 31224 1365740 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=276}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15">{{Cite journal|last=Rice|first=Alexandra|year=2016|title=Vaginal Discharge|journal=Obstetrics, Gynaecology & Reproductive Medicine|volume= 26| issue = 11|pages=317–323|doi=10.1016/j.ogrm.2016.08.002}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9">{{Cite journal|last1=Wathne|first1=Bjarne|last2=Holst|first2=Elisabeth|last3=Hovelius|first3=Birgitta|last4=Mårdh|first4=Per-Anders|date=1994-01-01|title=Vaginal discharge - comparison of clinical, laboratory and microbiological findings|journal=Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica|volume=73|issue=10|pages=802–808|doi=10.3109/00016349409072509|pmid=7817733|s2cid=26037589|issn=0001-6349}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] dwz0gdmueymw1nwlwrrpi2ekgc0kboo 1365771 1365740 2026-07-12T04:27:52Z Nabin K. Sapkota 13090 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] जोडियो 1365771 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=276}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15">{{Cite journal|last=Rice|first=Alexandra|year=2016|title=Vaginal Discharge|journal=Obstetrics, Gynaecology & Reproductive Medicine|volume= 26| issue = 11|pages=317–323|doi=10.1016/j.ogrm.2016.08.002}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9">{{Cite journal|last1=Wathne|first1=Bjarne|last2=Holst|first2=Elisabeth|last3=Hovelius|first3=Birgitta|last4=Mårdh|first4=Per-Anders|date=1994-01-01|title=Vaginal discharge - comparison of clinical, laboratory and microbiological findings|journal=Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica|volume=73|issue=10|pages=802–808|doi=10.3109/00016349409072509|pmid=7817733|s2cid=26037589|issn=0001-6349}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 8qg42d8rwuhvws6ngozs1w0y8mtfuqw 0 150796 1365737 2026-07-11T16:12:45Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[योनीबाट हुने श्राव]] पृष्ठलाई [[योनी श्राव]]मा सारियो 1365737 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[योनी श्राव]] 3u2xx0stsez0a5q44m13xerjtl3wwmi 1 150797 1365739 2026-07-11T16:14:07Z पर्वत सुवेदी 31224 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikiwomen-editathon-2026 1365739 wikitext text/x-wiki {{विकी विमिन एडिटाथन २०२६}} f8469qlh5cd67dh1x80viazoucrxwve 14 150798 1365763 2026-07-12T04:24:40Z Nabin K. Sapkota 13090 नयाँ पृष्ठ: विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू 1365763 wikitext text/x-wiki विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागी प्रयोगकर्ताहरू ozff2v76wj7k8gu5d4jnpbjkw6jzqss 3 150799 1365777 2026-07-12T05:12:53Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1365777 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, जगत बहादुर जयगडीज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९०५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:जगत बहादुर जयगडी|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५७, १२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) mftc1ew24mb1yjliagsrwxrwyg3hs0f 0 150800 1365782 2026-07-12T06:30:13Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: '''अतिरिक्त समय''' वा '''एक्स्ट्रा टाइम''' वा '''ओभरटाइम''' विभिन्न खेलहरूमा प्रयोग गरिने टाई-ब्रेकिङ विधि हो। नियमित खेल अवधि समाप्त हुँदा स्कोर बराबर भएमा, विजेता निर्धारण गर्न खेलको... 1365782 wikitext text/x-wiki '''अतिरिक्त समय''' वा '''एक्स्ट्रा टाइम''' वा '''ओभरटाइम''' विभिन्न खेलहरूमा प्रयोग गरिने टाई-ब्रेकिङ विधि हो। नियमित खेल अवधि समाप्त हुँदा स्कोर बराबर भएमा, विजेता निर्धारण गर्न खेलको अतिरिक्त अवधि - 'ओभरटाइम' वा 'अतिरिक्त समय' अवधिमा प्रतिस्पर्धा गरिन्छ। जब खेलमा स्पष्ट विजेता हुनु आवश्यक हुन्छ र एक टोली वा खेलाडी मात्र अर्को चरणमा जान सक्छ, खेल अतिरिक्त समयमा पुग्छ। विभिन्न खेलकुद र प्रतियोगिताहरूमा पनि ओभरटाइम वा अतिरिक्त समयका नियमहरू फरक-फरक हुन्छन्। केहीमा "सडन डेथ" प्रयोग गरिन्छ, जहाँ गोल गर्ने पहिलो टोलीले खेल जित्छ। यो नियमलाई कहिलेकाहीं [[गोल्डेन गोल]] पनि भनिन्छ। अरूमा, निर्धारित समयसम्म खेल जारी रहन्छ, र त्यसपछि मात्र विजेता घोषित गरिन्छ। यदि अतिरिक्त समय पछि पनि स्कोर बराबर रह्यो भने, नियमहरूको आधारमा, खेल बराबरीको रूपमा समाप्त हुन सक्छ, वा थप अवधि खेलाइन्छ, वा [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुटआउट]] जस्ता फरक टाई-ब्रेकिङ प्रक्रिया प्रयोग गर्न सकिन्छ। == फुटबल == एसोसिएशन फुटबल नकआउट चरणमा, नियमित ९० मिनेटको खेलमा विजेता निर्धारण नभएमा, टोलीहरूले थप ३० मिनेट खेल्छन्, जसलाई अतिरिक्त समय भनिन्छ,। (यसलाई इन्जुरी समयसँग भ्रमित गर्नु हुँदैन, जुन खेलमा रोकिएको क्षतिपूर्ति गर्न थपिएको सामान्य समयको भाग हो।) अतिरिक्त समय १५-१५ मिनेटको दुई भागमा हुन्छ र बीचमा छोटो ब्रेक (परम्परागत रूपमा पाँच मिनेट) छुट्ट्याइएको हुन्छ। यद्यपि प्रतियोगिताहरूमा अतिरिक्त समय अपनाउन बाध्य छैनन्, र प्रत्येक प्रतियोगितामा विजेता निर्णय गर्न खेलको नियमामा तोकिएको कुनै पनि विधि छनौट गर्न स्वतन्त्र छ। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|ल्याटिन अमेरिकी फुटबल संघ]]ले ऐतिहासिक रूपमा कोपा लिबर्टाडोरेस र कोपा सुडामेरिकाना जस्ता प्रतियोगिताको फाइनल खेल बाहेक आफूले प्रत्यक्ष रूपमा आयोजना गर्ने कुनै पनि प्रतियोगितामा अतिरिक्त समय प्रयोग गरेको छैन। == बास्केटबल == [[बास्केटबल]]मा, यदि नियमित खेलको अन्त्यमा स्कोर बराबर भएमा, विजेताको निर्णय नभएसम्म पाँच-मिनेट अवधिका खेल चलिरहन्छ।<ref>[https://archive.fiba.com/asp_scripts/downMana.asp?fileID=1260 FIBA Official Basketball Rules (2010)]{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} Rule 4, Section 12.1.1 Retrieved 26 July 2010</ref> ihb8kmv8paybm973ljar9gfpuj4fss6 1365783 1365782 2026-07-12T06:31:25Z Bishaldev100 28807 /* बास्केटबल */ 1365783 wikitext text/x-wiki '''अतिरिक्त समय''' वा '''एक्स्ट्रा टाइम''' वा '''ओभरटाइम''' विभिन्न खेलहरूमा प्रयोग गरिने टाई-ब्रेकिङ विधि हो। नियमित खेल अवधि समाप्त हुँदा स्कोर बराबर भएमा, विजेता निर्धारण गर्न खेलको अतिरिक्त अवधि - 'ओभरटाइम' वा 'अतिरिक्त समय' अवधिमा प्रतिस्पर्धा गरिन्छ। जब खेलमा स्पष्ट विजेता हुनु आवश्यक हुन्छ र एक टोली वा खेलाडी मात्र अर्को चरणमा जान सक्छ, खेल अतिरिक्त समयमा पुग्छ। विभिन्न खेलकुद र प्रतियोगिताहरूमा पनि ओभरटाइम वा अतिरिक्त समयका नियमहरू फरक-फरक हुन्छन्। केहीमा "सडन डेथ" प्रयोग गरिन्छ, जहाँ गोल गर्ने पहिलो टोलीले खेल जित्छ। यो नियमलाई कहिलेकाहीं [[गोल्डेन गोल]] पनि भनिन्छ। अरूमा, निर्धारित समयसम्म खेल जारी रहन्छ, र त्यसपछि मात्र विजेता घोषित गरिन्छ। यदि अतिरिक्त समय पछि पनि स्कोर बराबर रह्यो भने, नियमहरूको आधारमा, खेल बराबरीको रूपमा समाप्त हुन सक्छ, वा थप अवधि खेलाइन्छ, वा [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुटआउट]] जस्ता फरक टाई-ब्रेकिङ प्रक्रिया प्रयोग गर्न सकिन्छ। == फुटबल == एसोसिएशन फुटबल नकआउट चरणमा, नियमित ९० मिनेटको खेलमा विजेता निर्धारण नभएमा, टोलीहरूले थप ३० मिनेट खेल्छन्, जसलाई अतिरिक्त समय भनिन्छ,। (यसलाई इन्जुरी समयसँग भ्रमित गर्नु हुँदैन, जुन खेलमा रोकिएको क्षतिपूर्ति गर्न थपिएको सामान्य समयको भाग हो।) अतिरिक्त समय १५-१५ मिनेटको दुई भागमा हुन्छ र बीचमा छोटो ब्रेक (परम्परागत रूपमा पाँच मिनेट) छुट्ट्याइएको हुन्छ। यद्यपि प्रतियोगिताहरूमा अतिरिक्त समय अपनाउन बाध्य छैनन्, र प्रत्येक प्रतियोगितामा विजेता निर्णय गर्न खेलको नियमामा तोकिएको कुनै पनि विधि छनौट गर्न स्वतन्त्र छ। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|ल्याटिन अमेरिकी फुटबल संघ]]ले ऐतिहासिक रूपमा कोपा लिबर्टाडोरेस र कोपा सुडामेरिकाना जस्ता प्रतियोगिताको फाइनल खेल बाहेक आफूले प्रत्यक्ष रूपमा आयोजना गर्ने कुनै पनि प्रतियोगितामा अतिरिक्त समय प्रयोग गरेको छैन। == बास्केटबल == [[बास्केटबल]]मा, यदि नियमित खेलको अन्त्यमा स्कोर बराबर भएमा, विजेताको निर्णय नभएसम्म पाँच-मिनेट अवधिका खेल चलिरहन्छ।<ref>[https://archive.fiba.com/asp_scripts/downMana.asp?fileID=1260 FIBA Official Basketball Rules (2010)]{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} Rule 4, Section 12.1.1 Retrieved 26 July 2010</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 74bl6l2gonz4vryk8kn5t08x6924xth