विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 826 1366786 1363122 2026-07-23T06:18:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366786 wikitext text/x-wiki {{हिन्दु धर्म बाकस}} '''हिन्दु धर्म''' एक [[धर्म]] हो, जसलाई प्रायः धार्मिक परम्पराहरू र [[दार्शनिक विद्यालय]]हरूको सङ्ग्रहको रूपमा वर्णन गरिएको छ जुन [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा उत्पत्ति भएको हो। [[संस्कृत]]मा हिन्दु धर्मको ऐतिहासिक नाम '''सनातन धर्म''' हो जसको अर्थ "शाश्वत धर्म", "अनन्त मार्ग" वा "अनन्त कानून" हो। हिन्दु धर्मको जरा [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]], [[सिन्धु घाटीको सभ्यता|सिन्धु घाटी]] र [[द्रविड]] सभ्यताहरूमा छ, त्यसैले हिन्दु धर्मलाई [[पृथ्वी|संसार]]को सबैभन्दा पुरानो धर्म भनिन्छ। [[धर्मशास्त्र|धर्म]], [[कर्म]], [[संसार (बौद्ध)|संसार]], [[माया (हिन्दु धर्म)|माया]], [[मोक्ष]] र [[योग]] जस्ता धार्मिक पदहरूले गर्दा हिन्दु धर्मलाई विशिष्ट मानिन्छ। हिन्दु धर्ममा ठुलो सङ्ख्यामा [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू छन्, जुन दुई मुख्य कोटीहरूमा पर्छन्: [[श्रुति]] र [[स्मृति]]। महत्वपूर्ण हिन्दु ग्रन्थहरू [[वेद]], [[उपनिषद्]], [[पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]], [[श्रीमद्भगवद गीता]] र [[आगम]]हरू हुन्। हिन्दु धर्म १ अर्ब ५० करोड भन्दा बढी मानिसहरू द्वारा अभ्यास गरिएको छ - हिन्दु धर्म संसारमा तेस्रो ठुलो धर्म हो। [[भारत]] र [[नेपाल]]को [[जनसङ्ख्या]]को अधिकांश हिस्सा हिन्दुहरू छन्। जस मध्ये ९६% [[दक्षिण एसिया]]मा छन्। [[बङ्गलादेश]], [[श्रीलङ्का]], [[पाकिस्तान]], [[इन्डोनेसिया]], [[मलेसिया]], [[सिङ्गापुर]], [[मौरिसस]], [[फिजी]], [[सुरिनाम]], [[गयाना]], [[ट्रिनिडाड र टोबागो]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] जस्ता देशहरूमा हिन्दु धर्मका अनुयायीहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्या पाइन्छ। == नाम == {{Further|हिन्दुहरू}} हिन्दु शब्द [[हिन्द-आर्य भाषाहरू|हिन्द-आर्य]]/[[संस्कृत]] मूल सिन्धुबाट आएको हो, जसलाई [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को [[उत्तर-पश्चिम प्रदेश|उत्तरपश्चिमी]] भागमा रहेको [[सिन्धु नदी]]को नाम मानिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-6839.html|title=हिन्दु कि सनातन वैदिक धर्म?|last=जोशी|first=सत्यराज|date=३१ साउन २०७२|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/114394-1483935480.html|title=‘हिन्दु’को परिचय|last=शर्मा|first=डा तारानाथ|date=२५ पुस २०७३|website=नागरीक|language=ne|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[संस्कृत]]मा, सनातन धर्मले लगभग "अनन्त [[कानून]]" वा कम शाब्दिक रूपमा, "अनन्त मार्ग" लाई अनुवाद गरिन्छ। [[पाली भाषा]]मा, समकक्ष शब्द ''धम्मो सनातनो'' हो।<ref name="harvey20012">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> [[नेपाली भाषा]]मा, संस्कृत [[तत्सम]] ''धर्म'' शब्द लाई (यसको संस्कृत अर्थ "कानून" वा अधिक शाब्दिक रूपमा "जुन समर्थन गर्दछ; के दृढतापूर्वक स्थापित छ") "[[धर्म]]" (निष्ठा) को रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="harvey2001">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> == परिभाषा == [[चित्र:Aum Om navy blue circle coral.svg|thumb|हिन्दु धर्ममा [[ૐ]] लाई धार्मिक प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ]] हिन्दु धर्म शब्दले ढाकेको परम्परा र विचारहरूको व्यापक दायराको कारण, एक व्यापक परिभाषामा पुग्न गाह्रो छ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nepalpatra.com/religion-culture/90312/|title=हिन्दु कसलाई भन्ने?|website=नेपालपत्र|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिन्दु धर्मले [[अध्यात्म]] र [[परम्परा]]हरूमा विचारहरूको विविधता समावेश गर्दछ, तर कुनै चर्चको आदेश छैन, कुनै निर्विवाद धार्मिक अधिकारीहरू छैनन्, कुनै शासक निकाय छैन, कुनै अगमवक्ता(हरू) वा कुनै एक पवित्र पुस्तकहरू छैनन्; हिन्दुहरूले बहुदेववादी, सर्वधर्मवादी, सर्वधर्मवादी, पाण्डेइस्टिक, हेनोथेस्टिक, एकेश्वरवादी, अद्वैतवादी, [[अज्ञेयवाद|अज्ञेयवादी]], [[नास्तिक]] वा [[मानवता|मानवतावादी]] हुन रोज्न सक्छन्।<ref>MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf|date=24 July 2015}}'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing"</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict|publisher=Academic Press|year=2008|isbn=978-0-12-369503-1|editor-last=Kurtz|editor-first=Lester}}</ref> हिन्दु धर्मलाई धर्म, धार्मिक परम्परा, धार्मिक विश्वासको एक सेट, र "जीवन पद्धति" को रूपमा विभिन्न रूपमा परिभाषित गरिएको छ।<ref name=":0" /> === प्रकारहरू === * हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो रूप लोक विश्वास हो, जुन स्थानीय [[देवता]]हरूको [[पूजा]] र देवता रूपहरू द्वारा विशेषता हो। * [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]]: वैदिक शास्त्रहरूमा आधारित, जसमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र प्राचीन [[ऋग्वेद]] मानिन्छ। * [[वेदान्त|वेदान्तिक]]: [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरूमा आधारित छ - चार [[वेद]]हरूसँगै धार्मिक र दार्शनिक ग्रंथहरू। * [[योग]]: योगको दिशालाई [[पतञ्जलि]]को योग सूत्रमा प्रस्तुत * [[भक्ति]] ([[भगवान]]को मायालु भक्ति सेवा): हिन्दु धर्ममा भक्तिको मुख्य [[वैष्णव]] परम्परा हो यस अवधारणाको ढाँचा भित्र पहिचान गरिएका अन्य समूहहरूमा एकदम अन्तर्निहित छ। === सम्प्रदाय === {{Further|सम्प्रदाय}} हिन्दु धर्ममा कुनै पनि सामान्य, केन्द्रीय सिद्धान्त छैन जुन सबै हिन्दु परम्पराहरूको लागि आधिकारिक हो, र धेरै हिन्दुहरूले आफूलाई कुनै पनि विशेष परम्परासँग सम्बन्धित ठान्दैनन्। तथापि, विद्वानहरूले आधुनिक हिन्दु धर्ममा चार मुख्य दिशाहरू छुट्याएका छन्:<ref name="junemcdaniel6">June McDaniel "Hinduism", in {{Cite book|last=Corrigan|first=John|title=The Oxford Handbook of Religion and Emotion|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517021-4|pages=52–53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%82-%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae-%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0/|title=हिन्दु धर्म र यसका सम्प्रदायहरू|last=|first=|website=आदर्श समाज|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[शैव|शैव (]][[शिव]]) * [[वैष्णव|वैष्णव (]][[विष्णु]]) * शाक्त ([[देवी]]) * [[स्मार्त]] (पाँच देवतालाई समान) हिन्दु धर्मले असंख्य दिव्य प्राणीहरूलाई पनि स्वीकार गर्दछ, धेरै हिन्दुहरूले [[देवता]]हरूलाई एकल अवैयक्तिक निरपेक्ष वा परम वास्तविकता वा [[ईश्वर]]को रूप वा रूपहरू मान्छन, जबकि केही [[हिन्दुहरू]]ले एक विशिष्ट देवताले सर्वोच्चलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ र विभिन्न देवताहरू यस सर्वोच्चको निम्न अभिव्यक्तिहरू हुन् भनी विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsofnepal.com/2020/06/15/326065/|title=के हो धार्मिक सम्प्रदाय ?|website=नेपाल समाचारपत्र|language=|accessdate=2022-12-01}}</ref> == विश्वासहरू == हिन्दु विश्वासका प्रमुख विषयवस्तुहरूमा धर्म (नैतिकता/कर्तव्यहरू), संसार (आकांक्षाहरू र परिणामस्वरूप जन्म, जीवन, मृत्यु र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]), [[कर्म]] (कार्य, अभिप्राय, र परिणामहरू) समावेश छन् (तर यसमा सीमित छैनन्), [[मोक्ष]] (लग्न र संसारबाट मुक्ति), र विभिन्न योगहरू (मार्ग वा अभ्यासहरू)। हिन्दु धर्म अनुसार प्रत्येक प्राणीमा [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]] हुन्छ। प्राणीको मृत्यु भएपनि आत्मा कहिल्यै मर्दैन र आत्मा कुन योनीमा जाने भन्ने कुरा 'सञ्चित कर्म' (पूर्वजन्मका कर्महरू) र 'प्रारब्ध कर्म' (यो जन्ममा भोगिने कर्म) ले निर्धारण गर्छ। पछिल्लो जीवनको कर्म अनुसार अर्को जन्ममा कुन योनीबाट जन्म लिने निर्धारण हुन्छ। चौरासी लाख योनीहरूमध्ये मानव जन्मलाई सबैभन्दा श्रेष्ठ मानिन्छ, किनकि केवल मानव शरीरमा मात्र 'विवेक' हुन्छ र यही जन्मबाट मात्रै मोक्ष प्राप्तिको प्रयास गर्न सम्भव हुन्छ। बाँकी योनीहरू केवल कर्मको फल भोग्नका लागि मात्र हुन्। जन्म र मृत्युको यो अनन्त चक्रबाट मुक्ति पाउनुलाई [[मोक्ष]] प्राप्त गर्नु भनिन्छ। मोक्षको प्राप्ति नै आत्माको सर्बोच्च लक्ष्य हो। मोक्ष भनेको आत्मा र परमात्माको मिलनलाई मोक्ष्य भनिन्छ। परमात्मा भनेको समुद्र हो भने आत्मा भनेको एक थोपा पानी हो। मोक्ष पाउन गरिने मार्गलाई [[योग]] भनिन्छ। === पुरुषार्थ === {{Further|पुरुषार्थ}} [[चित्र:Reincarnation AS.jpg|thumb|पुनर्जन्मको प्रतिनिधित्व]] * '''[[धर्म]]''': हिन्दु धर्ममा [[धर्म]]लाई मानवको प्रमुख लक्ष्य मानिन्छ। धर्मको अवधारणाले [[जीवन]] र [[ब्रह्माण्ड]]लाई सम्भव बनाउने क्रम, र कर्तव्य, [[अधिकार]], [[कानून]], आचरण, सद्गुण र "जीवनको सही तरिका" समावेश गर्ने व्यवहारहरू समावेश गर्दछ। * [[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|'''अर्थ''']]: अर्थ भनेको जीविकोपार्जन, दायित्व र आर्थिक समृद्धिका लागि धनको वस्तुगत र सद्गुणको खोज हो। यो [[राजनीति|राजनीतिक]] जीवन, [[कूटनीति]], र भौतिक कल्याण समावेशी छ। अर्थ अवधारणामा सबै "जीवनका साधनहरू", गतिविधिहरू र स्रोतहरू समावेश छन् जसले व्यक्तिलाई राज्यमा हुन सक्षम बनाउँछ, [[धन]], क्यारियर र वित्तीय सुरक्षा। * [[कामसूत्र|'''काम''']]: काम भनेको चाहना, इच्छा, जोश, लालसा, इन्द्रियको आनन्द, जीवनको सौन्दर्यपूर्ण आनन्द, स्नेह, वा [[प्रेम]], [[यौन]] अर्थ सहित वा बिना। * '''[[मोक्ष]]''': मोक्ष हिन्दु धर्ममा परम, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण लक्ष्य हो। एक अर्थमा, मोक्ष [[दुख|दुःख]], कष्ट र संसार (जन्म-पुनर्जन्म चक्र) बाट मुक्तिसँग सम्बन्धित अवधारणा हो। यस एस्केटोलोजिकल चक्रबाट मुक्ति, जीवन पछि, विशेष गरी हिन्दु धर्मका [[ईश्वर]]वादी विद्यालयहरूमा मोक्ष भनिन्छ। * '''[[कर्म]]''': कर्मले शाब्दिक रूपमा कार्य, काम, वा कर्मको रूपमा अनुवाद गर्दछ, र "कारण र प्रभावको नैतिक कानून" को [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] सिद्धान्तलाई पनि जनाउँछ। यो [[जन्म]], [[जीवन]], [[अन्तिम संस्कार|मृत्यु]] र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]को चक्रलाई [[संसार (बौद्ध)|संसार]] भनिन्छ। मोक्षको माध्यमबाट संसारबाट [[मुक्ति]]ले दिगो सुख र [[शान्ति]] सुनिश्चित गर्ने विश्वास गरिन्छ। === योग === {{Further|योग|राजयोग|श्रीमद्भगवद गीता|पतञ्जलि योगसूत्र}} [[चित्र:Shiva Bangalore.jpg|thumb|योग [[ध्यान]]मा भगवान [[शिव]]को मूर्ति]] हिन्दुका लागि जीवनको अन्तिम लक्ष्य जेसुकै होस्, यो लक्ष्य प्राप्त गर्नका लागि [[ऋषि]]हरूले दिएका धेरै [[योग]] विधिहरू छन्। विभिन्न प्रकारका योगको वर्णन गर्ने आधारभूत ग्रन्थहरूमा [[श्रीमद्भगवद गीता]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], हठयोग प्रदीपिका र [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरू समावेश छन्। योगका मुख्य प्रकारहरू, जसलाई अनुसरण गरेर उच्चतम आध्यात्मिक पूर्णता (मोक्ष वा समाधि) प्राप्त गर्न सम्भव छ: * [[भक्ति योग|'''भक्ति योग''']]: प्रेम र भक्ति मार्ग * '''[[कर्म योग]]''': सही कार्यको बाटो * '''[[राज योग]]''': ध्यान को मार्ग * '''[[ज्ञान योग]]''': ज्ञान वा बुद्धिको मार्ग === ईश्वरको अवधारणा === {{Further|हिन्दु धर्ममा ईश्वर|अवतार|देवी-देवता}} धेरै हिन्दुहरूले [[ब्रह्माण्ड]]को सृष्टि गर्ने, कायम राख्ने र नष्ट गर्ने ईश्वरीय वास्तविकतालाई स्वीकार गर्छन्, तर केही हिन्दु सम्प्रदायहरूले यो विचारलाई अस्वीकार गर्छन्। धेरैजसो हिन्दुहरू एक विश्वव्यापी [[ईश्वर]]मा विश्वास गर्छन् जो एकै साथ प्रत्येक जीवित [[प्राणी]] भित्र छ र जसलाई विभिन्न तरिकामा सम्पर्क गर्न सकिन्छ। [[पुराण]] र हिन्दु महाकाव्यहरू "[[महाभारत]]" र "[[रामायण]]"ले [[समाज]]मा धर्मको पुनर्स्थापना गर्न र मानवतालाई [[मोक्ष]] (जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्ति) तर्फ लैजानको लागि कसरी देवताहरू मानव रूपमा [[पृथ्वी]]मा अवतरण गर्छन् भन्ने बारे धेरै कथाहरू वर्णन गर्दछ। यस्ता [[देवता]]का अवतारहरूलाई "[[अवतार]]" भनिन्छ। [[विष्णु]]का सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अवतारहरू (जसलाई [[वैष्णव]] अधिकांश अनुयायीहरूले ईश्वरको मूल रूप मान्छन्) [[कृष्ण]] र [[श्रीराम अवतार|राम]] हुन्। हिन्दु धर्मको अधिकांश वैष्णव परम्पराहरूमा, कृष्णलाई विष्णुको सबैभन्दा पूर्ण अवतार मानिन्छ, जसमा व्यक्तिगत निरपेक्षताका सबै दिव्य गुणहरू प्रकट हुन्छन्। [[गौडिय वैष्णव सम्प्रदाय|गौडिया वैष्णववाद]], पुष्टिमार्ग र निम्बार्क सम्प्रदाय जस्ता वैष्णववादका प्रवाहहरूमा, कृष्णलाई स्वयं-भगवानको रूपमा [[पूजा]] गरिन्छ। === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्य === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्यलाई "[[मोक्ष]]", "[[निर्वाण]]" वा "[[समाधि|समाधी]]" जस्ता शब्दहरूद्वारा जनाइएको छ, र हिन्दु धर्मका विभिन्न दिशाहरूलाई विभिन्न तरिकाले बुझिन्छ: * भगवान संग एकता को जागरूकता * [[ईश्वर|परमेश्वर]]सँगको अनन्त सम्बन्धको जागरूकता र उहाँको [[वैकुण्ठ|निवासमा]] फर्कन * परमेश्वरको शुद्ध प्रेमको उपलब्धिहरू * सबैको एकताको चेतना * आफ्नो साँचो आत्म महसुस गर्दै * पूर्ण शान्ति प्राप्त गर्दै * भौतिक इच्छाहरूबाट पूर्ण स्वतन्त्रता === स्वर्ग र नरकको अवधारणा === {{Further|लोक|त्रैलोक्य}} हिन्दु धर्मको [[पुराण]] साहित्यमा [[नरक]] र [[स्वर्ग]]को अवधारणा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले अनगिन्ती स्वर्गीय र नरकीय लोकहरू ([[ग्रह]] वा अस्तित्वको विमानहरू) को [[वर्ण|वर्णन]] गर्दछ, जहाँ मृतकहरूलाई उनीहरूले गरेका राम्रो वा पापपूर्ण कामहरूको आधारमा पुरस्कृत वा सजाय दिइन्छ। आत्माको नरकीय सूक्ष्म क्षेत्रहरूमा झरेको [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]]लाई खाना र पानीको बलिदानद्वारा त्यहाँबाट उद्धार गर्न सकिन्छ, जुन अन्तिम [[अवतार]]मा यसका छोराछोरी र नातिनातिनाहरूले गर्नु पर्छ। स्वर्गीय वा नरकीय ग्रहहरूमा निश्चित समय बिताएपछि, आत्मा विभिन्न भौतिक तत्वहरू ([[पृथ्वी]], [[पानी|जल]], [[हावा|वायु]], [[आगो|अग्नि]], ईथर र अन्य सूक्ष्म तत्वहरू) मार्फत जान्छ र अन्तमा, ८,४००,००० प्रकारका [[शरीर]]हरू मध्ये एकमा [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]] हुन्छ। == इतिहास == {{Main page|हिन्दु धर्मको इतिहास}}हिन्दु धर्मको इतिहास [[फलाम युग]] देखि [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा धर्मको विकाससँग मेल खान्छ, यसका केही परम्पराहरू कांस्य युग [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]] जस्ता प्रागैतिहासिक धर्महरूमा फर्किएका छन्। यसरी यसलाई संसारको "सबैभन्दा पुरानो धर्म" भनिन्छ। यसमा एक अज्ञात मातृदेवीको मूर्ति, [[शिव]] [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] आदी जस्तो देवताहरूको मुद्राहरू, लिंग, पीपलको पूजा, इत्यादि प्रमुख छन्।विद्वानहरूले हिन्दु धर्मलाई विभिन्न [[भारतीय संस्कृति]] र परम्पराहरूको संश्लेषणको रूपमा मान्दछन्, जसमा विभिन्न जराहरू छन् र कुनै एकल संस्थापक छैन।[[चित्र:Kailash Tibet edited.jpg|thumb|[[तिब्बत]]को पवित्र [[कैलाश पर्वत]]लाई [[शिव]]को आध्यात्मिक निवास मानिन्छ]] == पवित्र ग्रन्थहरू == {{Main article|हिन्दु धर्मग्रन्थ|हिन्दु दर्शन}} शताब्दीयौंदेखि, हिन्दु धर्मका पवित्र शास्त्रहरू पद्य रूपमा मौखिक रूपमा प्रसारित गरिएको थियो, जुन स्मरणको सुविधाको लागि प्रयोग गरिएको थियो। [[ऋषि]]हरूले [[शिक्षा]]हरूलाई सिद्ध गरेका छन् र [[धर्मशास्त्र]]को क्यानन विस्तार गरेका छन्। उत्तर-[[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] र आधुनिक हिन्दु धर्मका केही परम्पराहरूमा, शास्त्रहरूलाई शाब्दिक रूपमा व्याख्या गरिएको छैन - तिनीहरूमा निहित नैतिक र रूपक अर्थलाई बढी महत्त्व दिइन्छ। अधिकांश पवित्र ग्रन्थहरू संस्कृतमा लेखिएका छन्। उनीहरूलाई [[श्रुति]] र [[स्मृति]] गरी दुई वर्गमा विभाजन गरिएको छ। === श्रुति === {{Main article|श्रुति}} [[चित्र:Rigveda MS2097.jpg|200px|thumb|[[ऋग्वेद]], संसारको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक ग्रन्थहरू मध्ये एक।]] "श्रुति" चार [[वेद]]हरूको सम्बन्धमा प्रयोग गरिन्छ, जुन हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो पवित्र ग्रन्थ मानिन्छ। धेरैजसो हिन्दुहरूले वेदहरूलाई मानिसद्वारा सृष्टि नगरिएको, अनन्त ईश्वरीय रूपमा प्रकट गरिएका शास्त्रहरू जुन पवित्र ऋषिहरूको मध्यस्थता मार्फत मानवजातिलाई दिइएको थियो भनेर सम्मान गर्छन्। धेरै हिन्दुहरूले विश्वास गर्छन् कि वेदहरूमा उल्लिखित आध्यात्मिक सत्यहरू अनन्त छन्, [[इतिहास]]भरि उनीहरूलाई नयाँ रूपहरूमा व्यक्त गरिएको छ र विभिन्न तरिकामा व्याख्या गरिएको छ। श्रुतिमा चार वेदहरू छन्: [[ऋग्वेद]], [[सामवेद]], [[यजुर्वेद]], [[अथर्ववेद]]। प्रत्येक वेद चार भागमा विभाजित छ: [[संहितापाठ|संहिता]], [[ब्राह्मणम्]], [[आरण्यक]] र [[उपनिषद्]]। === स्मृति === {{Main article|स्मृति}} [[चित्र:Krishna Arjuna Gita.jpg|thumb|left|भगवान [[कृष्ण]]ले [[अर्जुन]]लाई [[श्रीमद्भगवद गीता]] भन्नुहुन्छ]] स्मृतिहरूमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण महाकाव्य [[महाभारत]] र [[रामायण]] हुन्। [[श्रीमद्भगवद गीता]] महाभारतको अंश हो र हिन्दु धर्मका सबै पवित्र ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा ज्ञात र अध्ययन गरिएको मानिन्छ। यसमा [[कुरुक्षेत्र युद्ध|कुरुक्षेत्रको महान युद्ध]] सुरु हुनु अघि योद्धा राजकुमार [[अर्जुन]]लाई [[कृष्ण]]को दार्शनिक निर्देशनहरू छन्। दुबै हिन्दुहरू र धेरै पश्चिमी [[वैज्ञानिक]]हरू र दार्शनिकहरूले श्रीमद्भगवद गीतामा सबै वेदहरूको मुख्य सार समावेश गर्दछ भन्ने विश्वास गर्छन्। स्मृति वर्गमा [[पुराण]]हरू पनि समावेश छन्, जसले हिन्दु विश्वास र [[दर्शन]]लाई सजिलो र पहुँचयोग्य रूपमा प्रस्तुत गर्दछ, र धेरै फरक कथाहरू समावेश गर्दछ। त्यहाँ छुट्टै [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू पनि छन् जुन हिन्दु धर्ममा केही निर्देशनहरू मात्र पछ्याइएको छ, जसमा [[देवीमाहात्म्य]], [[तन्त्र]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], [[शिवसूत्र]]हरू र [[आगम]]हरू समावेश छन्। साथै एक महत्त्वपूर्ण पाठ [[मनुस्मृति]] हो, जसले वर्णाश्रमका कानून र सामाजिक मान्यताहरू वर्णन गर्दछ। == अभ्यासहरू == === मन्दिर र मूर्ति === {{मुख्य|मन्दिर|मूर्ति}}हिन्दु धर्ममा [[देवता]]हरूको [[मूर्ति]]द्वारा पूजा गरिन्छ। मूर्तिको मुख्य भूमिका देवतासँग गहिरो व्यक्तिगत सम्बन्ध बनाउनु हो। मूर्तिलाई देवताको रूप मानिन्छ, उहाँभन्दा भिन्न छैन। देवताको एक गुण सर्वव्यापी भएकोले मानिसलाई आफ्नो आराधना गर्न सजिलो होस् भनेर देवता पनि मूर्तिको माध्यमबाट प्रकट हुन्छन्। [[पद्म पुराण]]मा, विशेष गरी, यो भनिएको छ कि मूर्तिलाई साधारण ढुङ्गा वा काठको टुक्रा सम्झनु हुँदैन - मूर्ति [[भगवान]]को प्रत्यक्ष रूप हो। === शुभ प्रतिक === {{मुख्य|ओम|स्वस्तिक|टीका}} [[चित्र:Three basic Hindu symbols.jpg|thumb|हिन्दु प्रतीकहरू]] हिन्दु धर्ममा प्रत्येक प्रतीकको यसको पवित्र अर्थ हुन्छ। अक्षर "[[ૐ]] (ओम)" (जसले [[ब्रह्म|परब्रह्म]]को प्रतीक हो) र [[स्वस्तिक]]को चिह्न (कल्याणको प्रतिनिधित्व गर्ने) सबै हिन्दु धर्मको पवित्र प्रतीक मान्न सकिन्छ। जबकि, उदाहरणका लागि, [[टीका|तिलक]]का विभिन्न रूपहरूले विभिन्न हिन्दु सम्प्रदायका अनुयायीहरूलाई पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ। त्यहाँ धेरै प्रतीकहरू छन् जुन निश्चित देवताहरूसँग चिनिन्छन्; यसमा [[कमल]], [[चक्र]] र [[वीणा]] समावेश छन्। === संस्कार === धेरै हिन्दुहरू दैनिक आधारमा धार्मिक समारोहहरूमा भाग लिन्छन्, धेरै हिन्दुहरूले आफ्नो घरमा धार्मिक समारोहहरू पनि राख्छन्। हिन्दुहरूले निम्न दैनिक अनुष्ठानहरू गर्छन्: * [[पूजा]] * विभिन्न शास्त्रहरूको संयुक्त पठन। * [[कीर्तन]] र [[भजन]]: प्रार्थना, मन्त्र र धार्मिक गीत गाउने अनुष्ठान हो। * विभिन्न प्रकारका [[ध्यान]], जस्तै [[जप]]-[[माला]] मालामा [[मन्त्र]] पठन, जाप भनिने अनुष्ठान === चाडपर्वहरू === {{मुख्य|हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची}} [[चित्र:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|thumb|[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को उटाहस्थित श्री श्री राधाकृष्ण मन्दिरमा [[होली]] मनाइँदै।]] [[हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची|हिन्दु चाडपर्वहरू]] ([[संस्कृत]]: उत्सव) व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनलाई धर्ममा जोड्ने समारोहहरू हुन्। केही प्रमुख क्षेत्रीय वा अखिल हिन्दु चाडपर्वहरू समावेश छन्: {{div col|colwidth=18em}} * [[माघे सङ्क्रान्ति]] * [[वसन्त पञ्चमी]] * [[महाशिवरात्रि]] * [[होली]] * [[राम नवमी]] * [[कात्तिक पूर्णिमा]] * [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|रक्षा बन्धन]] * [[कृष्ण जन्माष्टमी]] * [[गणेश चतुर्थी]] * [[नौरथा|नवरात्रि]] * [[विजयादसमी]] * [[दसैँ]] * [[दुर्गा पूजा]] * [[लक्ष्मी पूजा]] * [[दीपावली]] * [[तिहार]] * [[भाइटीका]] * [[छठ]] {{div col end}} == तीर्थयात्रा == {{मुख्य|तीर्थ|परिक्रम}} [[चित्र:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|[[बनारस]] हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पवित्र शहरहरू मध्ये एक हो।]] तीर्थयात्रा हिन्दु धर्मको विशेषता मध्ये एक धार्मिक अभ्यास हो। तीर्थस्थललाई "तीर्थ" वा "धाम" भनिन्छ। हिन्दु धर्ममा सबैभन्दा लोकप्रिय तीर्थहरू [[इलाहाबाद]], [[हरिद्वार]] र [[बनारस]] हुन्, र वैष्णव धर्ममा पनि [[वृन्दावन]] हुन्। अन्य महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरू तिनीहरूका प्राचीन मन्दिरहरूको लागि प्रसिद्ध: * [[पुरी]] * [[बद्रीनाथ मन्दिर]] * [[केदारनाथ मन्दिर]] * [[गङ्गोत्री]] * [[यमुनोत्री]] == हिन्दु समाज == === आश्रमहरू === {{मुख्य|आश्रम}}परम्परागत रूपमा हिन्दु धर्ममा, जीवनलाई चार आश्रम (अवधि वा चरणहरू) मा विभाजित गरिएको छ। * [[ब्रह्मचर्य]] जीवनको पहिलो अवधि हो, प्रशिक्षणको चरण जुन विद्यार्थीले भिक्षुको रूपमा बिताउँछ, यौन परित्याग गर्ने र गुरुको सेवामा संलग्न हुने, उहाँबाट आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त गर्ने। * [[आश्रम व्यवस्था|गृहस्थ]] पारिवारिक जीवन, काम। यस आश्रममा काम र अर्थको पुरुषार्थ गरिन्छ। हिन्दु परिवारको पुरुषको कर्तव्य भनेको आफ्ना आमाबाबु, बच्चाहरू, पाहुनाहरू र सन्त व्यक्तिहरूलाई समर्थन गर्नु हो। * [[वानप्रस्थ]] भनेको संन्यास र भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको तयारी हो। यस चरणमा, सबै भौतिक जिम्मेवारीहरू क्रमशः वयस्क बच्चाहरूलाई हस्तान्तरण गरिन्छ र अधिक समय आध्यात्मिक अभ्यासहरू र पवित्र स्थानहरूमा तीर्थयात्राहरूमा समर्पित हुन्छ। * [[सन्न्यास]] जीवनको अन्तिम चरण हो, भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको चरण, जसको विशेषता तपस्या र आत्म-चेतना र आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा पूर्ण समर्पण हुन्छ। यस आश्रममा मृत्युको क्षण र मोक्ष प्राप्तिको लागि आवश्यक तयारी गरिन्छ। === भिक्षुवाद === {{मुख्य|सन्न्यास|साधु}} [[चित्र:Baba in Kathmandu.jpg|thumb|[[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा [[साधु]]]] केही हिन्दुहरूले मुक्ति वा आध्यात्मिक पूर्णताको कुनै अन्य रूप प्राप्त गर्नमा ध्यान केन्द्रित गर्ने लक्ष्यका साथ "संन्यास" को भिक्षु जीवन शैली रोज्छन्। भिक्षुहरूले आफूलाई सरल र तपस्वी जीवनमा समर्पित गर्छन्, ब्रह्मचर्यको व्रत लिन्छन् र सबै भौतिक गतिविधिहरू रोक्छन्, पूर्णतया आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्छन्, जसको उद्देश्य ईश्वरको प्राप्ति हो। === वर्ण र जाति व्यवस्था === {{मुख्य|हिन्दु वर्ण व्यवस्था}}हिन्दु धर्ममा, समाजलाई परम्परागत रूपमा चार वर्गमा विभाजन गरिएको छ, जसलाई वर्ण भनिन्छ, जसको अर्थ संस्कृतमा "रङ, आकार, रूप" हो। * [[ब्राह्मण]] - शिक्षक र पुजारी * [[क्षत्रिय]] - योद्धा, शासक, कुलीन * [[वैश्य]] - किसान, व्यापारी र उद्यमी * [[शूद्र]] - सेवक र कामदार == जनसङ्ख्या == {{मुख्य|हिन्दु बसोबास भएका देशहरू}} [[चित्र:Countries by percentage of adherents to Hinduism.svg|thumb|देश अनुसार हिन्दुहरूको प्रतिशत|center|700px]] [[नेपाल]], [[भारत]], र [[मौरिसस|मौरिसस्]] का राज्यहरू लगायत [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]को बाली टापुमा मुख्य जनसङ्ख्या हिन्दु छन्। केही मात्रामा यी देशहरूमा पनि हिन्दुहरू छन्: सबैभन्दा धेरै हिन्दुहरूको अनुपात भएका देशहरू: # {{flag|नेपाल}}{{Spaced en dash}}८१.३%<ref>{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|title=2011 Nepal Census Report|year=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525062716/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|archive-date=25 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=18 April 2013 }}</ref> # {{flag|भारत}}{{Spaced en dash}}७९.८%<ref>{{Cite web|url=https://www.livepopulation.com/country/india.html|title=Population of India Today|website=livepopulation.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403015935/https://www.livepopulation.com/country/india.html|archive-date=3 April 2019|access-date=5 August 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403015935/https://www.livepopulation.com/country/india.html |date=3 April 2019 }}</ref> # {{flag|मौरिसस}}{{Spaced en dash}}४८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|title=Resident population by religion and sex|publisher=[[Statistics Mauritius]]|page=68|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016141533/http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|archive-date=16 October 2013|access-date=1 November 2012}}</ref> # {{flag|गयाना}}{{Spaced en dash}}२८.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=7 January 2021 }}</ref> # {{flag|फिजी}}{{Spaced en dash}}२७.९%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the |date=27 August 2021 }}</ref> # {{flag|भुटान}}{{Spaced en dash}}२२.६%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|title=Bhutan|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031858/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|सुरिनाम}}{{Spaced en dash}}२२.३%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|title=Suriname|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031911/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|ट्रिनिडाड र टोबागो}}{{Spaced en dash}}१८.२%<ref>{{Cite web|url=https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title=2011 Demographic Report|page=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date=19 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf |date=19 October 2017 }}</ref> # {{flag|कतार}}{{Spaced en dash}}१३.८%<ref>{{Cite journal|last1=Robin|first1=Christian Julien|last2=Gorea|first2=Maria|date=2002|title=Les vestiges antiques de la grotte de Hôq (Suqutra, Yémen) (note d'information)|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_2002_num_146_2_22441|journal=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|volume=146|issue=2|pages=409–445|doi=10.3406/crai.2002.22441 | issn = 0065-0536 }}</ref> # {{flag|श्रीलङ्का}}{{Spaced en dash}}१२.६%<ref>{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|title=The Census of Population and Housing of Sri Lanka-2011|year=2011|website=Department of Census and Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211239/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|archive-date=24 December 2018|access-date=29 July 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |date=7 January 2019 }}</ref> # {{flag|बहराइन}}{{Spaced en dash}}९.८% # {{flag|बङ्गलादेश}}{{Spaced en dash}}८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|title=SVRS 2010|publisher=Bangladesh Bureau of Statistics|page=176 (Table P–14)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|archive-date=13 November 2012|access-date=2 September 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf |date=13 November 2012 }}</ref> # [[रियुनियन]] {{spaced en dash}}६.८% # {{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स| the}}{{Spaced en dash}}६.६%<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm|title=United Arab Emirates|website=U.S. Department of State}}</ref> # {{flag|मलेसिया}}{{Spaced en dash}}६.३%.<ref name="cia.gov">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144030/http://www.statistics.gov.my/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=50:population&catid=38:kaystats&Itemid=11 |date=18 November 2008 }}</ref> # {{flag|कुवेत}}{{Spaced en dash}}६%<ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/|title=Pew-Templeton: Global Religious Futures Project|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=18 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503083508/http://www.globalreligiousfutures.org/ |date=3 May 2013 }}</ref> # {{flag|ओमान}}{{Spaced en dash}}५.५%<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|title=Middle East OMAN|date=22 September 2021|publisher=CIA The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/ |date=13 March 2021 }}</ref> # {{flag|सिङ्गापुर}}{{Spaced en dash}}५%<ref name="2010 census Full report">{{Cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|last=Singapore Department of Statistics|date=12 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|archive-date=3 March 2011|access-date=16 January 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf |date=3 March 2011 }}</ref> # {{flag|इन्डोनेसिया}}{{Spaced en dash}}३.८६%<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168356.htm|title=Indonesia: Religious Freedoms Report 2010|date=2011|publisher=[[US State Department]]|access-date=4 March 2021}}</ref> # {{flag|न्युजिल्यान्ड}}{{Spaced en dash}}२.६२%<ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|title=Table 26, 2018 Census Data – Tables|format=xlsx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413185957/https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|archive-date=13 April 2020|access-date=29 December 2020|url-status=live}}</ref> # {{flag|सेसेल्स}}{{Spaced en dash}}२.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128072600/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ |date=28 January 2021 }}</ref> # {{flag|पाकिस्तान}}{{Spaced en dash}}२.१४%<ref>{{Cite web|url=http://www.census.gov.pk/Religion.htm|title=Population by religion in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm|archive-date=2 April 2014|access-date=3 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm |date=2 April 2014 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto;" |+महाद्वीप अनुसार हिन्दु धर्म (२०१७-१८) !महादेशहरू ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्या ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |महाद्वीप जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |अनुयायी गतिशीलता ! scope="col" |विश्व गतिशीलता |- | align="center" |[[एसिया]] | align="center" |१,०७४,७२८,९०१ | align="center" |९९.२६६ | align="center" |२६.०१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[युरोप]] | align="center" |२,०३०,९०४ | align="center" |०.२१४ | align="center" |०.२७८ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[महाअमेरिका]] | align="center" |२,८०६,३४४ | align="center" |०.२६३ | align="center" |०.२८१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[अफ्रिका]] | align="center" |२,०१३,७०५ | align="center" |०.२१३ | align="center" |०.२२५ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[ओसिनिया]] | align="center" |७९१,६१५ | align="center" |०.०७१ | align="center" |२.०५३ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- !सञ्चित !१,०८२,३७१ ,४६९ !१०० !१५.०३ !{{increase}} बढ्दै !{{increase}} बढ्दै |} प्रबल हिन्दु समुदाय पूर्व-सोभियत सङ्घका राष्ट्रहरू, विषेशगरि [[रुस]], र [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]]मा पनि छन्। [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]का टापुहरू जाभा, सुलावेसी, सुमात्रा र बोर्निओमा पनि प्रसस्त रैथाने हिन्दुहरू छन्। हिन्दुत्व [[योग]]को रूपमा त झनै विश्वब्यापि रूपमा फैलिएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा मात्रै ३ करोड [[योग]]का अनुयायीहरू छन्। == सतावट == हिन्दुहरूले ऐतिहासिक धार्मिक सतावट, निरन्तर धार्मिक उत्पीडन र व्यवस्थित हिंसा दुवैको अनुभव गरेका छन्। यी जबरजस्ती धर्म परिवर्तन, दस्तावेजी [[नरसंहार]], [[मन्दिर]] भत्काउने र अपवित्रको रूपमा हुन्छन्। हिन्दुहरूको ऐतिहासिक सतावट [[मुसलमान|मुस्लिम]] शासकहरू र [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] मिसनरीहरूद्वारा पनि भयो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल काल]]मा हिन्दुहरूलाई जिज्या तिर्न बाध्य पारिएको थियो। [[भारतको विभाजन]]को समयमा मुस्लिम र हिन्दुहरू सहित २००,००० देखि दस लाख मानिसहरू मारिएका थिए। आधुनिक समयमा, हिन्दुहरूले भेदभावको सामना गर्नुपरेको थियो। विश्वका धेरै भागहरूमा र धेरै देशहरूमा विशेष गरी [[पाकिस्तान]], [[बङ्गलादेश]], [[फिजी]] र अन्यमा उत्पीडन र जबरजस्ती धर्म परिवर्तनको सामना गर्नुपरेको छ।<ref>{{Cite book|last=Brass|first=Paul R.|url=https://books.google.com/books?id=9XGZ0kKmJx0C&q=persecution+of+hindus+by+muslims|title=The Production of Hindu-Muslim Violence in Contemporary India|date=1 May 2011|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-80060-8|language=en|author-link=Paul R. Brass}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Jain|first=Meenakshi|title=Flight of deities and rebirth of temples: espisodes from Indian history|date=2019|isbn=978-81-7305-619-2|location=New Delhi|oclc=1091630081}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Portal bar|हिन्दु धर्म|}} {{हिन्दु धर्म}} lc9omkrrkrxvnrv1kuyev24p0pgr7y3 0 1567 1366485 1353894 2026-07-21T02:44:17Z CommonsDelinker 144 Bamsa_Raj_Pandey.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Bamsa Raj Pandey.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1366485 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post |post = प्रधानमन्त्री |body = नेपाल |insignia = Emblem of Nepal (alternative).svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = नेपालको निशान छाप |image = |imagesize = 165px |incumbent = [[बालेन्द्र शाह]] |incumbentsince = २०८२ चैत्र १३ |residence = बालुवाटार, [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] |style = सम्माननीय |appointer = [[नेपालको राष्ट्रपति]] |termlength = ५ वर्ष ([[नेपालको संविधान २०७२]] अनुरूप) |formation = |inaugural = [[भीमसेन थापा]] (<small>दोस्रो मुख्तियार तथा प्रथम प्रधानमन्त्रीको रूपमा</small>) |website = }} {{नेपालको राजनीति}} नेपालमा [[प्रधानमन्त्री]] पद भारदारी समयमा विभिन्न नामले चिनिन्थ्यो। शाहकालीन चौबिसे [[गोरखा राज्य]]मा ''काजी'' प्रधानमन्त्रीको भूमिका निर्वाह गर्दथे। [[नेपाल अधिराज्य]]को निर्माण पश्चात [[देवान]], [[मूलकाजी]] तथा [[चौतारिया|मूलचौतारिया]] (बहादुर शाह मात्र)ले प्रधानमन्त्रीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। इतिहासकारहरू नेपालको प्रथम प्रधानमन्त्री मूलकाजी [[दामोदर पाँडे]] तथा मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]को बीचमा विवादित रहेको मान्दछन्। {{refn|group=note| नेपालको निम्न पूर्व भारदारहरू प्रथम प्रधानमन्त्री हुनसक्ने: * [[दामोदर पाँडे]]: * [[भीमसेन थापा]]:<br> इतिहासकार चित्तरञ्जन नेपाली मूलकाजी दामोदर पाँडेको शासनकाललाई प्रधानमन्त्रीकाल मान्दैनन् तथा मुख्तियार भीमसेन देखि नै प्रधानमन्त्रीको प्रशासकीय व्यवस्था सुरु भएको दावी गर्छन्। बेलायती लेखकहरू मुख्तियार भीमसेन थापालाई "युद्धकालीन प्रधानमन्त्री" भनी सम्बोधन गर्दथे। * अन्य दावेदार:<br>वि.सं. १८३३ भदौ वदी २ को एक दस्तावेजले [[वंशराज पाँडे]] तथा [[स्वरुपसिंह कार्की|स्वरुप सिंह कार्की]] दुवैलाई देवान (प्रधानमन्त्री सरह) भनी उल्लेख गरेको थियो। इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]ले राजकुमार मूलचौतारिया [[बहादुर शाह]], मूलकाजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]] तथा मूलकाजी [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई "प्रधानमन्त्री" भनी उल्लेख गरेका थिए।}} मूलकाजी [[दामोदर पाँडे]] राजा [[रणबहादुर शाह]]को अनुपस्थितिमा सुरूमा सन् १८०० देखि अनौपचारिक प्रमुख प्रशासक तथा सन् १८०३ फेब्रुअरीदेखि नयाँ भारदारीसभाको मूलकाजी भई सशक्त एकलौटी शासन चलाएका थिए। मूलकाजी पाँडेको सन् १८०४ मार्च (वि.सं. १८६०) मा मृत्युदण्ड गराएपछि [[रणबहादुर शाह]]ले शासनशक्ति लालमोहर गराई मुख्तियार भएका थिए। रणबहादुर शाहको हत्यापश्चात [[भीमसेन थापा]] मुख्तियार पदमा नियुक्त भएका थिए। अङ्ग्रेजी परम्परागत रूपमा ''प्राइम मिनिस्टर'' वि.सं. १९०० मा पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीको श्रीपेचसहित [[माथवरसिंह थापा]]लाई प्रदान गरिएको थियो। ==नेपाल एकीकरण पश्चात् वि.सं १८२४ देखि १८५९ सम्मका प्रधानमन्त्री सरहका व्यक्तित्वहरू== {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- ! rowspan="2" |{{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="2" | कार्यकाल ! rowspan="2" |उपाधि ! rowspan="2" |[[नेपालका राजा|राजा]]<br/>{{small|(शासन)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको |- style="background:#EEEEEE" ! १ | |'''[[वंशराज पाँडे]]'''<br />{{small|(१७९५–१८४१)}} | {{Circa|१८३२}} | {{Circa|१८३५}} |'''देवान'''{{refn|वि.सं १८३३ साउन २२ को दस्तावेजमा [[स्वरुपसिंह कार्की|स्वरुप सिंह कार्की]] र [[वंशराज पाँडे]] दुवैले देवानको उपाधि (प्रधानमन्त्रीको बराबरी) बोकेका थिए भन्ने प्रष्ट हुन्छ।}} ! rowspan="2" |'''[[प्रतापसिंह शाह]]'''<br />[[चित्र:Pratap Singh Shah.jpg|80x80px]]<br />{{small|(१८०७–१८३३)}} |- style="background:#EEEEEE" ! २ |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[स्वरुपसिंह कार्की|स्वरुप सिंह कार्की]]'''<br />{{small|(१८०७–१८४१)}} | {{Circa|१८३२}} | {{Circa|१८३३}} |'''देवान''' |- style="background:#EEEEEE" ! ३ |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना मगर]]'''<br />{{small|(१८०६–१८३४)}} | {{Circa|१८३३}} | {{Circa|१८३४}} |'''[[काजी]]'''/'''[[मूलकाजी|मुलकाजी]]''' {{refn|इतिहासकार [[डिल्लीरमण रेग्मी]]ले [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना मगर]] मुलकाजी रुपमा छानिएको दावी गरेका थिए। इतिहासकार ऋषिकेश शाहले भजे सर्वजितलाई काजी मात्र नियुक्त गरिएको दाबी गरेका थिए र १८३४ मा छोटो अवधिका लागि नेपाल सरकारको प्रमुखको रूपमा चयन भएका थिए।}} ! rowspan="5" |'''[[रणबहादुर शाह]]'''<br />[[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|80x80px]]<br />{{small|(१९३१–१८६२)}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(१)}} | |'''[[वंशराज पाँडे]]'''<br />{{small|(१७९५–१८४१)}} | {{Circa|१८३८}} | {{Circa|१८४१}} |'''दिवान'''/'''मन्त्री नायक'''{{refn|डेनियल राइटले [[रणबहादुर शाह]]को शासनकालमा उनलाई '''मन्त्री-नायक''' (प्रधानमन्त्री)को रूपमा उल्लेख गरेका थिए।}} |- style="background:#EEEEEE" ! ४ |[[चित्र:Abhiman Singh Basnyat.jpg|60px]] |'''[[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]'''<br />{{small|(१८००–१८५६)}} | {{Circa|१८४१}} | {{Circa|१८५०}} |'''मुलकाजी'''{{refn|वि.सं १८५० मा राजा [[रणबहादुर शाह]]को परिपक्वताको विषयमा सरकारलाई बर्खास्त गरेपछि [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मुल्काजीको रूपमा [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]ले प्रतिस्थापन गरेका थिए।}} |- style="background:#EEEEEE" ! — |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[बहादुर शाह]]'''<br/>{{small|(१८१३–१८५३)}} | {{Circa|१८४१}} | {{Circa|१८५०}} |'''मुल–चौतारिया'''{{refn|साउन १८४२ मा, मा, रानी राजेन्द्र लक्ष्मीको मृत्युपछि [[बहादुर शाह]]ले भारदारहरूको आह्वानमा पुनरावेदन र प्रशासन ग्रहण गरेका थिए। इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]ले बहादुर शाहको शासनकाललाई "प्रधानमन्त्रीत्व" वा "प्रधानमन्त्री" भनी उल्लेख गरेका थिए। नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]] मुल चौतारीयाको रूपमा वि.सं. १८५१ सम्म रहेका थिए। मुल चौतारीयाले प्रधानमन्त्रीको कार्य सञ्चालन गर्दथ्यो।}} |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | ५ | rowspan="2" |[[चित्र:Kirtiman Singh Basnyat (cropped).jpg|60px]] | rowspan="2" |'''[[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]'''<br />{{small|(१८१६–१८५७)}} | rowspan="2" | {{Circa|१८५०}} | rowspan="2" | {{Circa|१८५७}} | rowspan="2" |'''मुलकाजी'''{{refn|वि.सं १८५० मा मुल्काजीको पद [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह]]लाई प्रदान गरिएता पनि दामोदर पाँडे सबैभन्दा प्रभावशाली काजी थिए र दामोदरले १८५५ मा स्व-सन्न्यस्त राजा [[रणबहादुर शाह]]को राजकीय अधिकार पुन: स्थापना हुन नदिन सैन्य बल र दोस्रो सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।}} |- ! rowspan="2" |'''[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]'''<br />[[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg|80px]]<br />{{small|(१८५५–१८७२)}} |- style="background:#EEEEEE" ! ६ |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]'''<br />{{small|(१८१५–१८९६)}} | {{Circa|१८५७}} | {{Circa|१८५९}} |'''मुलकाजी'''{{refn|हत्या गरिएका कीर्तिमान सिंहका भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई पछि मुलकाजीको पद प्रदान गरिएको थियो।}} |} ==नेपाल अधिराज्यका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची (बिसं १८५९ - २०६५)== नेपालको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री -सुशीला कार्की ( बि.स २०८२-०५- २७ गते बाट ) === भारदारीसभाकालीन मूलकाजी/मुख्तियार/प्रधानमन्त्रीहरू (वि.सं. १८५९ - १९०३) === {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- ! rowspan="2" |{{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="2" | कार्यकाल !rowspan="2" | [[नेपालका राजा|राजा]]<br/>{{small|(शासनकाल)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको |- style="background:#EEEEEE" ! — |[[चित्र:Damodar Pande.jpg|60px]] |'''[[दामोदर पाँडे]]'''<br/>{{small|(१८०८–१८६०)}} | वि.सं १८५९ | वि.सं १८६० ! rowspan="3" style="font-weight:normal" |'''[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]'''<br/>[[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg|80px]]<br/>{{small|(१८५५–१८७२)}} |- style="background:#EEEEEE" ! — |[[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|60px]] |'''[[रणबहादुर शाह]]'''<br/>{{small|(१८३१–१८६२)}} | १८६०{{refn|वि.सं १८६० मा, मुख्तियार पदको स्थापना भएको थियो र राजा [[रणबहादुर शाह]] मुक्तियार पदमा नियुक्त भएका थिए।}} | १८६३ वैशाख १६ |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | १ | rowspan="2" |[[चित्र:Bhimsen-thapa-painting (cropped).jpg|60px]] | rowspan="2" |'''[[भीमसेन थापा]]'''<br/>{{small|(१८३१–१८९५)}} | rowspan="2" | वि.सं १८६३ | rowspan="2" | वि.सं १८९४ |- ! rowspan="7" |'''[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]'''<br />[[चित्र:King Rajendra Bikram Shah Deva.jpg|80px]]<br />{{small|(१८७२–१९०३)}} |- style="background:#EEEEEE" ! २ |[[चित्र:Ranganath Paudyal.jpg|60px]] |'''पण्डित [[रङ्गनाथ पौडेल]]'''<br />{{small|(१८२९–१९०२)}}<br />{{small|''प्रथम पटक''}} | वि.सं १८९४ | वि.सं १८९५ |- style="background:#EEEEEE" ! ३ |[[चित्र:Puskar Shah.jpg|60px]] |'''चौतारिया [[पुष्कर शाह]]'''<br />{{small|(१८४०–१९०२)}} | वि.सं १८९५ | वि.सं १८९६ |- style="background:#EEEEEE" ! ४ |[[चित्र:Ranajang Pande.jpg|60px]] |'''[[रणजङ्ग पाँडे]]'''<br />{{small|(१८४५–१८९९)}} | वि.सं १८९६ | वि.सं १८९७ |- style="background:#EEEEEE" ! ५ |[[चित्र:Fatteh Jang Shah.jpg|60px]] |'''चौतारिया [[फत्तेजङ्ग शाह]]'''<br />{{small|(१८६१–१९०२)}}<br />{{small|''प्रथम पटक''}} | वि.सं १८९७ | वि.सं १९०० |- style="background:#EEEEEE" ! ६ |[[चित्र:Mathabar Simha Thapa.jpg|60px]] |'''[[माथवरसिंह थापा]]'''<br />{{small|(१८५४–१९०२)}} | वि.सं १९०० | वि.सं १९०२ |- !{{small|(५)}} |[[चित्र:Fatteh Jang Shah.jpg|60px]] |'''चौतारिया [[फत्तेजङ्ग शाह]]'''<br />{{small|(१८५८–१९०३)}}<br />{{small|''दोस्रो पटक''}} |वि.सं १९०२ |१९०३ असोज २ <br/>{{small|([[कोत पर्व|हत्या]])}} |} === राणा शासनकालका [[प्रधानमन्त्री]]हरू (वि.सं. १९०३-२००७)=== {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- ! rowspan="2" |{{Abbr|क्र.सं}} ! rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र ! rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br />{{small|(जन्म–मृत्यु)}} ! colspan="3" | कार्यकाल ! rowspan="2" | [[नेपालका राजा|राजा]]<br />{{small|(शासन)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको !दिन |- style="background:#EEEEEE" !७ |[[चित्र:Jang Bahadur Ranaji.jpg|60px]] |'''[[जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१८७२–१९३३)}}<br />{{small|''प्रथम पटक''}} |१९०३ असोज २ |१९१३ श्रावन १९ |{{age in days|1846|9|15|1856|8|1}} ! rowspan="5" |'''[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]]'''<br />[[चित्र:Surendra Bikram Shah.jpg|80px]]<br />{{small|(१९०३–१९३७)}} |- style="background:#EEEEEE" ! ८ |[[चित्र:Bam Bahadur Kunwar.jpg|60px]] |'''[[बमबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९७४–१९१३)}} | १९१३ श्रावन १९ | १९१४ जेठ १४ |{{age in days|1856|8|1|1857|5|25}} |- style="background:#EEEEEE" ! — |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[कृष्णबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९७९–१९१९)}}<br />{{small|''कार्यकारी प्रधानमन्त्री''}} | १९१४ जेठ १४ | १९१४ असार १६ |{{age in days|1857|5|25|1857|6|28}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(७)}} |[[चित्र:Jang Bahadur Ranaji.jpg|60px]] |'''[[जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९७२–१९३३)}}<br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | १९१४ असार १६ | १९३३ फागुन १६ |{{age in days|1857|6|28|1877|2|25}} |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | ९ | rowspan="2" |[[चित्र:Ranoddip Singh Kunwar.jpg|60px]] | rowspan="2" |'''[[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिंह बहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१८८१–१९४१)}} | rowspan="2" | १९३३ फागुन १८ | rowspan="2" | १९४२ मङ्सिर ९ | rowspan="2" |{{age in days|1877|2|25|1885|11|22}} |- ! rowspan="4" |'''[[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]'''<br />[[चित्र:Prithvi Bir Bikram Shah.jpg|80px]]<br />{{small|(१९३७–१९६७)}} |- style="background:#EEEEEE" ! १० | [[चित्र:Bir Shamsher JBR.jpg|60px]] |'''[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९०८–१९५७)}} | १९४२ मङ्सिर ९ | १९५७ फागुन २३ |{{age in days|1885|11|22|1901|3|5}} |- style="background:#EEEEEE" ! ११ |[[चित्र:Dev Shamsher Jang Bahadur Rana.jpg|60px]] |'''[[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९१८–१९७०)}} | १९५७ फागुन २३ | १९५८ असार १४ |{{age in days|1901|3|5|1901|6|27}} |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | १२ | rowspan="2" |[[चित्र:Chandra Shamsher JBR.jpg|60px]] | rowspan="2" |'''[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९१९–१९८५)}} | rowspan="2" | १९५८ असार १४ | rowspan="2" | १९८६ मङ्सिर ११ | rowspan="2" |{{age in days|1901|6|27|1929|11|26}} |- ! rowspan="5" |'''[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]'''<br />[[चित्र:Tribhuvan Bir Bikram Shah.jpg|80px]]<br />{{small|(१९६७–२०११)}} |- style="background:#EEEEEE" ! १३ |[[चित्र:Bhim Shamsher JB R.jpg|60px]] |'''[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भिम शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९२१–१९८८)}} | १९८६ मङ्सिर ११ | १९८९ भदौ १७ |{{age in days|1929|11|26|1932|9|1}} |- style="background:#EEEEEE" ! १४ |[[चित्र:Juddha Shamsher JBR.jpg|60px]] |'''[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९३१–२००८)}} | १९८९ भदौ १७ | २००२ मङ्सिर १४ |{{age in days|1932|9|1|1945|11|29}} |- style="background:#EEEEEE" ! १५ |[[चित्र:Padma Shamsher JBR.jpg|60px]] |'''[[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९३८–२०१७)}} | २००२ मङ्सिर १४ | २००५ बैशाख १८ |{{age in days|1945|11|29|1948|4|30}} |- style="background:#EEEEEE" ! १६ |[[चित्र:Mohan Shamsher JBR.jpg|83x83px]] |'''[[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br />{{small|(१९४१–२०२३)}} | २००५ बैशाख १८ | २००८ कात्तिक २६ |{{age in days|1948|4|30|1951|11|12}} |} === प्रजातन्त्र कालमा भएका [[प्रधानमन्त्री]]हरू (वि.सं. २००७-वि.सं. २०१७) === {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- !rowspan="2" colspan="2" | {{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="3" | कार्यकाल !rowspan="2" | निर्वाचन(हरू) !rowspan="2" | राजनीतिक दल !rowspan="2" | मन्त्रिपरिषद् !rowspan="2" | [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]]<br/>{{small|(शासनकाल)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको !दिन |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{party color|Nepali Congress}};"| ! १७ |[[File:Matrika Prasad Koirala2.jpg|60px]] |'''[[मातृकाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(१९६८–२०५४)}}<br/>{{small|''पहिलो पटक''}} | २००८ मङ्सिर १ | २००९ साउन २६ |{{age in years and days|1951|11|16|1952|8|14}} |— |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[पहिलो मातृकाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद्]] ! rowspan="3" style="font-weight:normal" |'''[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन शाह]]'''<br />[[File:Tribhuvan 1937 (cropped).jpg|80px]]<br />{{small|(१९६७–२०११)}} |- ! colspan="2" style="background:;" |— |[[File:Tribhuvan 1937 (cropped).jpg|60px]] |{{small|''प्रत्यक्ष शासन''}}<br/>[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन शाह]]<br/>{{small|(१९६२–२०११)}} | २००९ साउन ३० | २०१० असार २ |{{age in years and days|1952|8|14|1953|6|15}} | colspan="3" |— |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:darkorange;" | ! rowspan="2" | १७ | rowspan="2" |[[File:Matrika Prasad Koirala2.jpg|60px]] | rowspan="2" |'''[[मातृकाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(१९६८–२०५४)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | rowspan="2" | २०१० असार २ | rowspan="2" | २०११ चैत २९ | rowspan="2" |{{age in years and days|1953|6|15|1955|4|14}} | rowspan="2" |— | rowspan="2" |[[राष्ट्रिय प्रजा पार्टी]] | rowspan="2" |[[दोस्रो मातृकाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद्]] |- ! rowspan="6" style="font-weight:normal" |'''[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />[[File:Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg|80px]]<br />{{small|(२०११–२०२८)}} |- ! colspan="2" style="background:;" |— |[[File:Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg|60px]] |{{small|''प्रत्यक्ष शासन''}}<br />[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] (१९७७ जेठ ३०–२०२८ माघ १७) | २०१२ वैशाख १ | २०१२ माघ १३ |{{age in years and days|1955|4|14|1956|1|27}} | colspan="3" |— |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:#9d3e7f;"| ! १८ |[[File:Tanka Prasad Acharya (cropped).jpg|60px]] |'''[[टङ्कप्रसाद आचार्य]]'''<br/>{{small|(१९६८–२०४८)}} | २०१२ माघ १३ | २०१४ साउन ११ |{{age in years and days|1956|1|27|1957|7|26}} | rowspan="3" |— |[[नेपाल प्रजा परिषद्]] |[[टङ्कप्रसाद आचार्य मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:#3f54df;"| ! १९ |[[File:KI Singh.jpg|60px]] |'''[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]]'''<br/>{{small|(१९६२–२०३८)}} | २०१४ साउन ११ | २०१५ जेठ २ |{{age in years and days|1957|7|26|1958|5|15}} |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Nepali Congress}};" | ! २० |[[File:Subarna shumasher.jpg|79x79px]] |'''[[सुवर्ण शमशेर राणा]]'''<br/>{{small|(१९६६–२०३३)}} | २०१५ जेठ २ | २०१६ जेठ १३ |{{age in years and days|1958|5|15|1959|5|27}} | rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |– |- style="background:#EEEEEE" ! २१ |[[File:BP Koirala.jpg|60px]] |'''[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(१९७०–२०३८)}}<br/>{{small|मोरङ–विराटनगर पश्चिमका सांसद}} | २०१६ जेठ १३ | २०१७ पुष १<br/>{{small|([[वि.सं २०१७ सालको शाही कदम|अपदस्थ]])}} |{{age in years and days|1959|5|27|1960|12|15}} |bgcolor="#d0f0c0"|[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद्]] |} === पञ्चायत कालमा भएका [[प्रधानमन्त्री]]हरू (वि.सं. २०१७-वि.सं. २०४७) === {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- ! rowspan="2" |{{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="3" | कार्यकाल !rowspan="2" | [[नेपालका राजा|राजा]]<br/>{{small|(शासन)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको !दिन |- !— |[[File:Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg|80px]] |{{small|''प्रत्यक्ष शासन''}}<br/>[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]<br/>{{small|(१९७७ जेठ ३०–२०२८ माघ १७)}} | २०१७ पुस १२ | २०१९ चैत २० |{{age in days|1960|12|26|1963|4|2}} ! rowspan="8" style="font-weight:normal" |'''[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br/>[[File:Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg|60px]] <br/>{{small|(२०११ चैत १ – वि.सं. २०२८ माघ १७)}} |- style="background:#EEEEEE" ! २२ |[[File:Tulsi Giri, 1963 (cropped).jpg|60px]] |'''[[तुलसी गिरी]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८६ असोज-२०७५ पुस २)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०१९ चैत २० | २०२० पुस ८ |{{age in days|1963|4|2|1963|12|23}} |- style="background:#EEEEEE" ! २३ |[[चित्र:Surya Bahadur Thapa 2005-11-24.jpg|60px]] |'''[[सूर्यबहादुर थापा]]'''<br/>{{small|(वि.सं.१९८४ चैत ९ - वि.सं. २०७२ वैशाख २)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०२० पुस ८ | २०२० फागुन १४ |{{age in days|1963|12|23|1964|2|26}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२२)}} | |'''[[तुलसी गिरी]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८६ असोज-२०७५ पुस २)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०२० फागुन १४ | २०२१ माघ १३ |{{age in days|1964|2|26|1965|1|26}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२३)}} |[[चित्र:Surya Bahadur Thapa 2005-11-24.jpg|60px]] |'''[[सूर्यबहादुर थापा]]'''<br/>{{small|(वि.सं.१९८४ चैत ९ - वि.सं. २०७२ वैशाख २)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०२१ माघ १३ | २०२५ चैत २५ |{{age in days|1965|1|26|1969|4|7}} |- style="background:#EEEEEE" ! २४ | |'''[[कीर्तीनिधि विष्ट|कीर्तिनिधि बिष्ट]]'''<br/>{{small|(१९८३ माघ २ –२०७४ कात्तिक २५)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०२५ चैत २५ | २०२६ चैत ३१ |{{age in days|1969|4|7|1970|4|13}} |- style="background:#EEEEEE" ! – |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[गेहेन्द्रबहादुर राजभण्डारी|गेहेन्द्र बहादुर राजभण्डारी]]'''<br/>{{small|(१९७९–२०५०)}}<br/>{{small|''कार्यकारी प्रधानमन्त्री''}} | २०२६ चैत ३१ | २०२८ वैशाख १ |{{age in days|1970|4|13|1971|4|14}} |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | {{small|(२४)}} | rowspan="2" | | rowspan="2" |'''[[कीर्तीनिधि विष्ट|कीर्तिनिधि बिष्ट]]'''<br/>{{small|(१९८३ माघ २ –२०७४ कात्तिक २५)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | rowspan="2" | २०२८ वैशाख १ | rowspan="2" | २०३० साउन १ | rowspan="2" |{{age in days|1971|4|14|1973|6|16}} |- ! rowspan="9" style="font-weight:normal" |'''[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />[[File:Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg|80px]]<br />{{small|(२०२८–२०५८)}} |- style="background:#EEEEEE" ! २५ |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[नगेन्द्रप्रसाद रिजाल]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८४-२०५१ असोज ७)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०३० साउन १ | २०३२ मङ्सिर १५ |{{age in days|1973|6|16|1975|12|1}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२२)}} | |'''[[तुलसी गिरी]]'''<br/>{{small|(१९८३ असोज-२०७५ पुस २)}}<br/>{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०३२ मङ्सिर १५ | २०३४ भदौ २७ |{{age in days|1975|12|1|1977|9|12}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२४)}} | |'''[[कीर्तीनिधि विष्ट|कीर्तिनिधि बिष्ट]]'''<br/>{{small|(१९८३ माघ २ –२०७४ कात्तिक २५)}}<br/>{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०३४ भदौ २७ | २०३६ जेठ १६ |{{age in days|1977|9|12|1979|5|30}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२३)}} |[[चित्र:Surya Bahadur Thapa 2005-11-24.jpg|60px]] |'''[[सूर्यबहादुर थापा]]'''<br/>{{small|(१९८४ चैत ९ - वि.सं. २०७२ वैशाख २)}}<br/>{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०३६ जेठ १६ | २०४० असार २९ |{{age in days|1979|5|30|1983|7|12}} |- style="background:#EEEEEE" ! २६ |[[File:Lokendra Bahadur Chand A writer of विसर्जन.png|60px]] |'''[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९९६ फागुन ३ –)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०४० असार २९ | २०४२ चैत ७ |{{age in days|1983|7|12|1986|3|21}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२५)}} |[[चित्र:No image.png|60px]] |'''[[नगेन्द्रप्रसाद रिजाल]]'''<br/>{{small|(वि.सं १९८४-२०५१ असोज ७)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०४२ चैत ७ | २०४३ असार २ |{{age in days|1986|3|21|1986|6|15}} |- style="background:#EEEEEE" ! २७ |[[चित्र:Marich Man Singh Shrestha.jpg|86x86px]] |'''[[मरिचमानसिंह श्रेष्ठ|मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]]'''<br/>{{small|(१९९७ कात्तिक १७-२०७० साउन २९)}} | वि.सं. २०४३ असार २ | वि.सं. २०४६ चैत २४ |{{age in days|1986|6|15|1990|4|6}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२६)}} |[[File:Lokendra Bahadur Chand A writer of विसर्जन.png|60px]] |'''[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९९६ फागुन ३ –)}}<br/>{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०४६ चैत २४ | २०४७ वैशाख ६ |{{age in days|1990|4|6|1990|4|19}} |} ===प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात्‌का [[प्रधानमन्त्री]]हरू (वि.सं. २०४७-वि.सं. २०६५) === {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- !rowspan="2" colspan="2" | {{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="3" | अवधि ! rowspan="2" |निर्वाचन(हरू) !rowspan="2" | राजनीतिक दल !rowspan="2" | [[नेपालका राजा|राजा]]<br/>{{small|(शासनकाल)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको !दिन |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};" | ! २८ |[[चित्र:Krishna bhattarai.jpg|60px]] |'''[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ पुष ०८ -२०६७ फागुन २०)}}<br/>{{small|''प्रथम पटक''}} | २०४७ वैशाख ६ | २०४८ जेठ १२ |{{age in days|1990|4|19|1991|5|26}} |— | rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] ! rowspan="9" style="font-weight:normal" |'''[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]'''<br/>[[चित्र:Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg|80px]]<br/>{{small|(२०२८–२०५८)}} |- style="background:#EEEEEE" ! २९ |[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|80x80px]] |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ असार १८ -वि.सं. २०६६ साल चैत ७)}}<br/><small> [[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]]</small><br />{{small|''प्रथम पटक''}} | वि.सं. २०४८ जेठ १२ | वि.सं. २०५१ मङ्सिर १४ |{{age in days|1991|5|26|1994|11|30}} |bgcolor="#d0f0c0"|[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};"| ! ३० |[[चित्र:Man Mohan Adhikari.png|60px]] |'''[[मनमोहन अधिकारी]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९७७ जेठ २८ -वि.सं. २०५६ वैशाख १३)}}<br/><small> [[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]]का सांसद</small> | वि.सं. २०५१ मङ्सिर १४ | वि.सं. २०५२ भदौ २७ |{{age in days|1994|11|30|1995|9|12}} | rowspan="5" bgcolor="dddddd" |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! ३१ |[[चित्र:Sher bahadur.jpg|60px]] |'''[[शेरबहादुर देउवा]]'''<br/>{{small|(२००३ जेठ ३१–)}}<br/><small> [[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]का सांसद</small><br />{{small|''प्रथम पटक''}} | वि.सं. २०५२ भदौ २७ | वि.सं. २०५३ फागुन २९ |{{age in days|1995|9|12|1997|3|12}} |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:yellow;"| ! {{small|(२६)}} |[[चित्र:Lokendra Bahadur Chand A writer of विसर्जन.png|60px]] |'''[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९९६ फागुन ३ –)}}<br/><small>बैतडी २ का सांसद</small><br />{{small|''तेस्रो पटक''}} | वि.सं. २०५३ फागुन २९ | वि.सं. २०५४ असोज २१ |{{age in days|1997|3|12|1997|10|7}} |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Rastriya Prajatantra Party/meta/color}};"| ! {{small|(२३)}} |[[चित्र:Surya Bahadur Thapa 2005-11-24.jpg|60px]] |'''[[सूर्यबहादुर थापा]]'''<br/>{{small|(वि.सं.१९८४ चैत ९ - वि.सं. २०७२ वैशाख २))}}<br/><small>धनकुटा २ का सांसद</small><br />{{small|''चौथो पटक''}} | वि.सं. २०५४ असोज २१ | वि.सं. २०५५ वैशाख २ |{{age in days|1997|10|7|1998|4|15}} |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="5" style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};" | ! {{small|(२९)}} |[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|80x80px]] |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ असार १८ -वि.सं. २०६६ साल चैत ७)}}<br/><small> [[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]]का सांसद</small><br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | वि.सं. २०५५ वैशाख २ | वि.सं. २०५६ जेठ १७ |{{age in days|1998|4|15|1999|5|31}} | rowspan="5" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(२८)}} |[[चित्र:Krishna bhattarai.jpg|60px]] |'''[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ पुष ०८ -२०६७ फागुन २०)}}<br/><small>[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]]का सांसद</small><br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | वि.सं. २०५६ जेठ १७ | वि.सं. २०५६ चैत ९ |{{age in days|1999|5|31|2000|3|22}} | rowspan="4" bgcolor="#d0f0c0" |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" | {{small|(२९)}} | rowspan="2" |[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|80x80px]] | rowspan="2" |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ असार १८ -वि.सं. २०६६ साल चैत ७)}}<br/><small>सुनसरी ५ का सांसद</small><br />{{small|''तेस्रो पटक''}} | rowspan="2" | वि.सं. २०५६ चैत ९ | rowspan="2" | वि.सं. २०५८ साउन ११ | rowspan="2" |{{age in days|2000|3|22|2001|7|26}} |- ! rowspan="8" |'''[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]'''<br /> [[File:Gyanendra 01.jpg|60px]]<br />{{small|(२०५८ जेठ २२ - २०६५ जेठ १५)}} |- style="background:#EEEEEE" ! {{small|(३१)}} |[[चित्र:Sher bahadur.jpg|60px]] |'''[[शेरबहादुर देउवा]]'''<br />{{small|(वि.सं. २००३ जेठ ३१ - )}}<br/><small> [[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]</small><br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | वि.सं. २०५८ साउन ११ | वि.सं. २०५९ असोज १८ |{{age in days|2001|7|26|2002|10|4}} |- ! colspan="2" style="background:;" |— |[[File:Gyanendra 01.jpg|60px]] |{{small|''प्रत्यक्ष शासन''}}<br />[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]<br />{{small|(२००४ असार २३-)}} | वि.सं. २०५९ असोज १८ | वि.सं. २०५९ असोज २५ |{{age in days|2002|10|4|2002|10|11}} | colspan="2" |— |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Rastriya Prajatantra Party/meta/color}};"| ! {{small|(२६)}} |[[चित्र:Lokendra Bahadur Chand A writer of विसर्जन.png|60px]] |'''[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९९६ साल फागुन ३ गते - )}}<br/>{{small|''चौथो पटक''}} | २०५९ असोज २५ | २०६० जेठ २२ |{{age in days|2002|10|11|2003|6|5}} | rowspan="3" |— | rowspan="2" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Rastriya Prajatantra Party/meta/color}};"| ! {{small|(२३)}} |[[चित्र:Surya Bahadur Thapa 2005-11-24.jpg|60px]] |'''[[सूर्यबहादुर थापा]]'''<br/>{{small|(वि.सं.१९८४ चैत ९ - वि.सं. २०७२ वैशाख २)}}<br/>{{small|''पाँचौ पटक''}} | २०६० जेठ २२ | २०६१ जेठ २१ |{{age in days|2003|6|5|2004|6|3}} |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:#32CD32;"| ! {{small|(३१)}} |[[चित्र:Sher bahadur.jpg|60px]] |'''[[शेरबहादुर देउवा]]'''<br/>{{small|(२००३ जेठ ३१ - )}}<br/>{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०६१ जेठ २१ | २०६१ माघ १९ |{{age in days|2004|6|3|2005|2|1}} |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- ! colspan="2" style="background:;" |— | |{{small|''प्रत्यक्ष शासन''}}<br/>[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]<br/>{{small|(२००४ असार २३ - )}} | २०६१ माघ १९ | २०६३ वैशाख १२ |{{age in days|2005|2|1|2006|4|25}} | colspan="2" |— |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! {{small|(२९)}} |[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|80x80px]] |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(वि.सं. १९८१ असार १८ -वि.सं. २०६६ साल चैत ७)}}<br/>{{small|''चौथो पटक''}} | वि.सं. २०६३ वैशाख १२ | वि.सं. २०६५ जेठ १५ |{{age in days|2006|4|25|2008|5|28}} |— |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} ==सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र कालका [[प्रधानमन्त्री]]हरू (वि.सं. २०६५ पछि)== {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:100%;" |- !rowspan="2" colspan="2" | {{Abbr|क्र.सं}} !rowspan="2" style="width:60px;" | चित्र !rowspan="2" style="width:150px;" | नाम<br/>{{small|(जन्म–मृत्यु)}} !colspan="3" | कार्यकाल ! rowspan="2" |निर्वाचन !rowspan="2" | राजनीतिक दल !rowspan="2" | मन्त्रिपरिषद् !rowspan="2" | [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]<br/>{{small|(कार्यकाल)}} |- !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको !कार्यअवधि (दिन) |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! (२९) |[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|60px]] |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>{{small|(१९८१ असार १८ - २०६६ चैत ७)}}<br/>{{small|''चौथो पटक''}} | २०६५ जेठ १५<ref name="edition.cnn.com">{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/06/26/nepal.resigns/|website=cnn|access-date=2017-12-12|title=Girija prasad, acting head of state of nepal}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171212140727/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/06/26/nepal.resigns/ |date=2017-12-12 }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7475112.stm|website=बीबीसी|access-date=2017-12-12|title=Nepalese prime minister resigns}}</ref> | २०६५ भदौ २<ref name="edition.cnn.com"/><ref name="news.bbc.co.uk"/> |{{age in years and days|2008|05|28|2008|08|18}} |— |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] | ! rowspan="1" style="font-weight:normal" |'''[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]'''<br/>[[चित्र:Girija Prasad Koirala (cropped).jpg|80px]]<br/>{{small|(२०६४–२०६५)<br/>([[नेपालको राष्ट्रपति|''कार्यकारी सरकारको राष्ट्राध्यक्ष'']])}} |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}};"| ! (३२) |[[चित्र:Prachanda 2009.jpg|60px]] |'''[[पुष्पकमल दाहाल]]'''<br/>{{small|(२०११ मङ्सिर २६–)}}<br/><small> काठमाडौँ १० का सांसद</small><br />{{small|''प्रथम पटक''}} | २०६५ भदौ २ | २०६६ जेठ ११ |२८० दिन | rowspan="4" bgcolor="dddddd" |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[दोस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पहिलो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] ! rowspan="7" style="font-weight:normal" |'''[[रामवरण यादव]]'''<br/>[[चित्र:Ram Baran Yadav 2008-08-26.jpg|80px]]<br/>{{small|(२०६५–२०७२)}} |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};"| ! (३३) |[[चित्र:Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg|60px]] |'''[[माधवकुमार नेपाल]]'''<br/>{{small|(२००९ फागुन २३–)}}<br/> | २०६६ जेठ ११ | २०६७ माघ २३ |६२२ दिन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[माधवकुमार नेपाल मन्त्रिपरिषद्|माधवकुमार नेपाल]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};"| ! (३४) |[[चित्र:J.n (2).jpg|60px]] |'''[[झलनाथ खनाल]]'''<br/>{{small|(२००६ चैत ६–)}}<br/><small>इलाम १ का सांसद</small> | २०६७ माघ २३ | २०६८ भदौ १२ |२०४ दिन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल मन्त्रिपरिषद्|खनाल]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}};"| ! (३५) | |'''[[बाबुराम भट्टराई]]'''<br/>{{small|(२०११ असार ४–)}}<br/><small>[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] का सांसद</small> | २०६८ भदौ १२ | २०६९ चैत १ |५६३ दिन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[बाबुराम भट्टराई मन्त्रिपरिषद्|भट्टराई]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Independent (politician)/meta/color}};"| ! (३६) |[[चित्र:Khil_Raj_Regmi_(cropped).jpg|80x80px]] |'''[[खिलराज रेग्मी]]'''<br/>{{small|(२००६ जेठ १८–)}}<br/>{{small|''कार्यकारी प्रधानमन्त्री''}} | २०६९ चैत १ | २०७० माघ २८ |३३४ दिन |— |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|निर्दलीय]] |[[अन्तरिम चुनावी मन्त्रिपरिषद् २०६९|अन्तरिम रेग्मी मन्त्रिमण्डल]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! (३७) | [[चित्र:Sushil Koirala Photograph.png|60px]] |'''[[सुशील कोइराला]]'''<br/>{{small|(१९९६ साउन २८-२०७२ माघ २५)}}<br/><small>[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] का सांसद</small> | २०७० माघ २८ | २०७२ असोज २५ |६०८ दिन | rowspan="5" bgcolor="#dddddd" |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[सुशील कोइराला मन्त्रिपरिषद्|सुशील कोइराला]] |- style="background:#EEEEEE" ! rowspan="2" style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};" | ! rowspan="2" | (३८) | rowspan="2" |[[चित्र:KP Oli.png|60px]] | rowspan="2" |'''[[खड्गप्रसाद ओली]]'''<br/>{{small|(२००८ फागुन ११–)}}<br /><small>झापा ७ का सांसद</small><br />{{small|''प्रथम पटक''}} | rowspan="2" | २०७२ असोज २५ | rowspan="2" | २०७३ साउन २० | rowspan="2" |२९७ दिन | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | rowspan="2" |[[पहिलो ओली मन्त्रिपरिषद्]] |- ! rowspan="6" |'''[[विद्यादेवी भण्डारी]]'''<br />[[चित्र:Shinzo Abe and Bidhya Devi Bhandari at the Enthronement of Naruhito (1) (cropped).jpg|80px]]<br />{{small|(२०७२–२०७९)}} |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}};"| ! (३२) |[[चित्र:Prachanda 2009.jpg|60px]] |'''[[पुष्पकमल दाहाल]]'''<br/>{{small|(२०११ मङ्सिर २६–)}}<br /><small>सिराहा ५ का सांसद</small><br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०७३ साउन २०<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड प्रधानमन्त्री निर्वाचित|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2016/08/461581|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=८ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | २०७४ जेठ २४ |३०७ दिन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[दोस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! (३१) |[[चित्र:Sher bahadur.jpg|60px]] |'''[[शेरबहादुर देउवा]]'''<br/>{{small|(२००३ जेठ ३१<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=सिंहदरबारमा चौथो इनिङ, को हुन् शेरबहादुर देउवा ?|युआरएल=https://lokaantar.com/biswo/14881/#|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकान्तर|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=८ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>–)}}<br/><small> [[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]बाट सांसद</small><br />{{small|''चौथो पटक''}} | २०७४ जेठ २४<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित|युआरएल=https://www.setopati.com/new-news/46211|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=८ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | २०७४ फागुन ३<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=प्रम देउवाको राजीनामा घोषणा, राजीनामाको पत्र बुझाउन राष्ट्रपति कार्यालयमा देउवा|युआरएल=https://www.corporatenepal.com/2018/02/62075/|कार्य=|प्रकाशक=कर्पोरेट नेपाल|वेबसाइट=|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=८ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> |२५३ दिन |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};"| ! (३८) |[[चित्र:KP Oli.png|60px]] |'''[[खड्गप्रसाद ओली]]'''<br/>{{small|(२००८ फागुन ११–)}}<br/><small>[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]]बाट सांसद</small><br />{{small|''दोस्रो पटक''}} | २०७४ फागुन ३<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=एमाले अध्यक्ष ओली प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/659680|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=८ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | २०७८ वैशाख ३० |१,१८५ दिन | rowspan="3" bgcolor="#dddddd" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |[[दोस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)/meta/color}};"| ! (३८) |[[चित्र:KP Oli.png|60px]] |'''[[खड्गप्रसाद ओली]]'''<br/>{{small|(२००८ फागुन ११–)}}<br/><small>अल्पमतीय प्रधानमन्त्री</small><br />{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०७८ वैशाख ३०<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=केपी शर्मा ओलीः फेरि प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि एमाले अध्यक्षसामु यस्ता छन् चुनौती|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-57113583.amp|कार्य=|प्रकाशक=[[बीबीसी नेपाली]]|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ मे २०२१}}</ref> |२०७८ असार २९<ref>{{Cite web|last=Livemint|date=12 July 2021|title=Sher Bahadur Deuba to be Nepal's new prime minister orders Supreme Court|url=https://www.livemint.com/news/world/nepals-supreme-court-orders-appointment-of-sher-bahadur-deuba-as-prime-minister-11626076600143.html|access-date=12 July 2021|website=mint|language=en|archive-date=12 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712081021/https://www.livemint.com/news/world/nepals-supreme-court-orders-appointment-of-sher-bahadur-deuba-as-prime-minister-11626076600143.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/573771-1626076206.html?click_from=category|title = दुई दिनभित्र देउवालाई प्रधानमन्त्री बनाउन परमादेश}}</ref> |{{age in years and days|2021|5|14|2021|07|13}} |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |[[तेस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{Nepali Congress/meta/color}};"| ! (३९) |[[चित्र:Sher bahadur.jpg|60px]] |'''[[शेरबहादुर देउवा]]'''<br/>{{small|(२००३ जेठ ३१–)}}<br/><small> [[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]]को सांसद</small><br />{{small|''पाचौँ पटक''}} | २०७८ असार २९<ref>{{Cite web|title=देउवा प्रधानमन्त्री नियुक्त, सपथको तयारी|url=https://www.setopati.com/politics/243073/|access-date=2021-07-13|website=Setopati}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027220534/https://www.setopati.com/politics/243073/ |date=2021-10-27 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ratopati.com/story/189415/2021/7/12/supreme-court-|website=ratopati.com|access-date=2021-07-12|title=यस्तो छ सर्वोच्च अदालतको आदेशको पूर्णपाठ}}</ref> | २०७९ पुष १० |{{age in years and days|2021|07|13|2022|12|25}} |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}};"| ! (४०) |[[चित्र:Prachanda 2009.jpg|60px]] |'''[[पुष्पकमल दाहाल]]'''<br/>{{small|(२०११ मङ्सिर २६–)}}<br /><small>[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]]को सांसद</small><br />{{small|''तेस्रो पटक''}} | २०७९ पुस १० | ३० असार २०८१ |{{age in years and days|2022|12|25|}} | rowspan="2" bgcolor="dddddd"|[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्]] ! rowspan="5" style="font-weight:normal" |'''[[रामचन्द्र पौडेल]]'''<br />[[File:President Ram Chandra Poudel, Official portrait (January 2024).jpg|80px]]<br />{{small|(२०७९–हाल)}} |- style="background:#EEEEEE" !style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};"| ! (४१) |[[File:The Prime Minister of Nepal, Mr. K.P. Sharma Oli calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on April 06, 2018 (cropped).jpg|60px]] |'''[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]'''<br/>{{small|(२००८ फागुन ११–)}}<br/> <small>[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]]को सांसद</small><br />{{small|''चौथो पटक''}} | ३१ असार २०८१<ref>{{Cite web |title=KP Sharma Oli sworn in as prime minister |url=https://kathmandupost.com/national/2024/07/15/kp-sharma-oli-sworn-in-as-prime-minister |access-date=2024-07-15 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> | २४ भदौ २०८२<ref>{{Cite web |title=प्रधानमन्त्री ओलीले राष्ट्रपति समक्ष दिए राजीनामा|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cn0x89rq9wdo|access-date=२७ भदौ २०८२|website=[[बीबीसी नेपाली]]|language=नेपाली}}</ref> |१ वर्ष, ५६ दिन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्]] |- | colspan="10" |पद रिक्त (२४ – २७ भदौ २०८२) |- style="background:#EEEEEE" ! {{party color cell|स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ}} ! (४२) |[[File:Hon. Sushila Karki (profile).jpg|60px]] |'''[[सुशीला कार्की]]'''<br/>{{small|(२००९ जेठ २५–)}}<br/>{{small|''अन्तरिम प्रधानमन्त्री''}} | २७ भदौ २०८२ | १३ चैत्र २०८२ |{{age in years and days|2025|09|12|}} |— |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] |- style="background:#EEEEEE" ! {{party color cell|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} ! (४३) | |'''[[बालेन्द्र शाह]]'''<br/>{{small|(२०४७ वैशाख १४–)}}<br/><small>[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]]को सांसद</small><br />{{small|''पहिलो पटक''}} | १३ चैत्र २०८२ | ''बहालवाला'' |{{age in years and days|2026|03|27|}} |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |[[बालेन्द्र शाहको मन्त्रिपरिषद्, २०८२|बालेन्द्र शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका राजाहरूको सूची]] *[[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] *[[नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] *[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] == टिप्पणीहरू == {{reflist|group=note}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://opmcm.gov.np/pages/former-prime-ministers/ प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:देश अनुसार प्रधानमन्त्रीहरूको सूची]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक पदाधिकारीहरूको सूची]] ktrz2pfbtox0kq98i9dl0m1qpxi7vid 0 1860 1366498 1343410 2026-07-21T06:57:04Z CommonsDelinker 144 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 1366498 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र केप भर्ड | native_name = ''República de Cabo Verde'' {{resize|70%|([[पोर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]])}} | name = ''Repúblika di Kabu Verdi '' {{resize|70%| ([[केप भर्डेली क्रियोल]])}} | common_name = केप भर्ड <!-- This field is not visible to the reader, it provides codes for page links. It should not be changed to Cabo Verde unless the actual pages are moved. --> | image_flag = Flag of Cape Verde (10-17).svg | image_coat = Coat of arms of Cape Verde.svg | symbol_type = निशान छाप | image_map = {{Switcher|[[File:Cape Verde (orthographic projection).svg|frameless]]|विश्वको नक्सा देखाउने|[[File:Location Cape Verde AU Africa.svg|upright= 1.15|frameless]]|अफ्रिकाको नक्सा देखाउने|default= 1}} | map_caption = | national_motto = {{vunblist|{{native phrase|pt|Unidade, Trabalho, Progresso|italics= on|nolink= off}} |({{lang-ne|"एकता, कर्म, प्रगति"}})}} | national_anthem = {{native name|pt|[[Cântico da Liberdade]]|nolink= yes}}<br />({{Lang-ne|"स्वतन्त्रताको गान"}})<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Cântico da Liberdade (instrumental).ogg]]</div> | official_languages = [[पोर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]]<ref name=":0" /> | national_languages = [[केप भर्डेली क्रियोल]]<ref name=":0"/> | capital = [[प्रया]] | coordinates = {{coord|14| 55| N |23 |31 |W|display=inline}} | largest_city = राजधानी | demonym = केप भर्डेली | ethnic_groups_year = सन् २०१७<ref name="race">{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|title= People and Society – Cape Verde|access-date= 27 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240114115644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/ |date=14 January 2024 }}</ref> | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[अर्ध राष्ट्रपतिय प्रणाली|अर्ध-राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]]<ref name="SpL">{{cite journal|last1= Neto|first1= Octávio Amorim|last2= Lobo|first2= Marina Costa|year= 2010|ssrn= 1644026|title= Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries|publisher= समाजिक विज्ञान अनुसन्धान सञ्जाल}}</ref> | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[जुजेमारिया नेभिस]] | leader_title2 = [[प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = [[उसिलिज कुरेया इ सिल्भा]] | legislature = राष्ट्रियसभा | area_rank = १६६औँ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = ४,०३३ | area_sq_mi = १,५५७ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = नगण्य | population_census = ४,८३,६२८ | population_census_rank = १७२औँ <!-- UN WPP --> | population_census_year = सन् २०२१ | population_density_km2 = १२३.७ | population_density_sq_mi = ३२५.० <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ८९औँ | GDP_PPP = $४.३२३ अर्ब | GDP_PPP_year = सन् २०१९ | GDP_PPP_per_capita = $७,७२८<ref name="imf.org">{{Cite web|url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=74&pr.y=10&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=624&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title= Report for Selected Countries and Subjects|website= www.imf.org}}</ref> | GDP_nominal = $२.०४२ अर्ब | GDP_nominal_year = सन् २०१९ | GDP_nominal_per_capita = $३,६५१<ref name="imf.org" /> | sovereignty_type = स्थापना | established_event1 = [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]]बाट स्वतन्त्र | established_date1 = ५ जुलाई १९७५ | established_event2 = | established_date2 = | established_event3 = | established_date3 = | Gini_year = सन् २०१५ | Gini_change = decrease<!-- increase/decrease/steady --> | Gini = ४२.४ | Gini_ref = <ref name="gini-index">{{cite web | title = GINI index | url = http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc&page=2 | publisher = World Bank | access-date = 16 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131220051710/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc&page=2 | archive-date = 20 December 2013 | url-status= live | df = dmy-all }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = सन् २०१९<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = बढ्दो<!-- increase/decrease/steady --> | HDI = ०.६६५ <!-- number only --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = १२६औँ | currency = [[केप भर्डेली एस्कोदो]] | currency_code = CVE | time_zone = [[केप भर्ड समय]] | utc_offset = –१ | time_zone_DST = ''हेरिदैँन'' | utc_offset_DST = –१ | date_format = दिन/महिना/वर्ष | drives_on = दायाँबायाँ | calling_code = +२३८ | cctld = डटसिभी | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |८५.३% [[इसाई धर्म|इसाई]] |—७७.३% [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिक]] |—८.०% अन्य [[इसाई धर्म|इसाई]] |१०.८% [[अधार्मिकता|धर्मइतर]] |३.९% अन्य<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cabo-Verde|title=Cabo Verde – Religion|website=इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका}}</ref>}} | religion_year = | religion_ref = | today = }} '''केप भर्ड''' आधिकारिक रूपमा '''गणतन्त्र केप भर्ड''', ({{IPA-pt|ˈkabu ˈveɾdɨ| pron}}) मध्य [[आन्ध्र महासागर]]मा एक द्वीप राष्ट्र हो। यो लगभग ४,०३३ वर्ग किलोमीटर (१,५५७ वर्ग माइल) को संयुक्त भूमि क्षेत्रसँग दश ज्वालामुखी टापुहरू मिलेर बनेको छ। यी टापुहरू [[अफ्रिका|अफ्रिका महादेश]]को सबैभन्दा पश्चिमी विन्दुमा अवस्थित केप-भर्टबाट पश्चिममा ६०० देखि ८५० किलोमिटर (३२० देखि ४६० माइल) को बीचमा पर्दछन्।<ref name="NameNatGeo">{{cite magazine | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/ | title = Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change | author = Tanya Basu | magazine = National Geographic | date = 12 December 2013 | access-date = 12 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131213044150/http://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/ | archive-date = 13 December 2013 | url-status= live | df = dmy-all }}</ref> केप भर्ड टापुहरूमा माकारोनेसियाको पर्यावरण क्षेत्र र अजोर्स, क्यानरी टापु, मदेइरा र साभाज आइल्स पनि पर्दछन्। केप भर्ड द्वीपसमूह १५औँ शताब्दीसम्म बसोबास गरिएको थिएन। सोही शताब्दीमा पोर्तुगाली अन्वेषकहरूले यी टापुहरू पत्ता लगाउँदै बसोबास गरेका थिए जसले गर्दा उष्ण कटिबन्धीय क्षेत्रमा पहिलो युरोपेली बस्ती स्थापित भएको थियो। आन्ध्र महासागरीय दासहरूको व्यापारमा केप भर्डका टापुहरू सुविधाजनक स्थानमा पर्ने भएकोले १६औँ र १७औँ शताब्दीको दौरान केप भर्ड आर्थिक रूपमा सम्पन्न हुँदै गएको थियो र यसले व्यापारी, निजी र समुद्री डाकूहरूलाई आकर्षित गर्न सफल भएको थियो। आन्ध्र महासागरको दास प्रथाको दमनले गर्दा १९औँ शताब्दीमा यसको आर्थिक ह्रास भएको थियो र त्यस अवधिमा त्यहाँका थुप्रै बासिन्दाहरू बसाइँ सरेका थिए। तथापि, केप भर्डको एउटा महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्र र प्रमुख ढुवानी मार्गको उपयोगी भएका कारण आर्थिक रूपमा यो विस्तारै निको हुन थालेको थियो। सन् १९५१ मा केप भर्डलाई पुर्तगाली विदेशी विभागको रूपमा समावेश गरिएको थियो तर त्यहाँका बासिन्दाहरूले स्वतन्त्रताको अभियानलाई निरन्तरता दिए जुन उनीहरूले सन् १९७५ मा हासिल गरेका थिए। सन् १९९० दशकको सुरुदेखि केप भर्ड स्थिर प्रतिनिधि प्रजातन्त्र भएको छ र अफ्रिकाको सबैभन्दा विकसित र प्रजातान्त्रिक देशहरू मध्ये एकको रूपमा रहेको छ। प्राकृतिक स्रोतको अभावमा यसको विकासशील अर्थतन्त्र प्रायः सेवामुखी रहेको छ। पर्यटन र विदेशी लगानीमा यसको बढ्दो ध्यान केन्द्रित छ। यसको जनसङ्ख्या लगभग ४८३,६२८ (सन् २०२१ को जनगणना सम्म) रहेको छ जसमा अधिकांश मिश्रित अफ्रिकी तथा युरोपेली समुदायका मानिसहरू पर्दछन्। यहाँ मुख्यतया [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]]हरूको बाहुल्यता रहेको छ। यसले पुर्तगाली शासनको विरासतलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। केप भर्डेली आप्रवासी संसारभरि, विशेष गरी [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]]मा रहेका छन्। केप भर्ड [[अफ्रिकी सङ्घ]]को एक सदस्य राष्ट्र हो। केप भर्डको आधिकारिक भाषा [[पोर्तगाली भाषा|पुर्तगाली]] हो।<ref name=":0">{{cite web|title=Constituição da República de Cabo Verde|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/0/1437105f604ce363c1257082003ea54a/$FILE/Constitution%20Cape%20Verde%20-%20POR.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312062840/https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/0/1437105f604ce363c1257082003ea54a/$FILE/Constitution%20Cape%20Verde%20-%20POR.pdf|archive-date=12 March 2017|access-date=11 March 2017|website=International Committee of the Red Cross databases on international humanitarian law|at=Article 9}}</ref> यो निर्देशन र सरकारी कामकाजको भाषा हो। अखबार, टेलिभिजन र रेडियोमा पनि यसको प्रयोग गरिन्छ। मान्यता प्राप्त राष्ट्रिय भाषा केप भर्डेली क्रिओल पनि पर्दछ। यो भाषा अधिकांश मानिसहरूले बोल्ने गर्दछन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links | wikt = Cabo Verde | c = Category:Cape Verde | commonscat = | n = Category:Cape Verde | s = no | q = no | b = no | v = no | voy = Cape Verde}} * {{Wikiatlas}} * [http://www.governo.cv/ केप भर्डको आधिकारिक वेबसाइट] * {{curlie|Regional/Africa/Cape_Verde}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/ केप भर्ड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240114115644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/ |date=2024-01-14 }}। ''[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]''। [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]। * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13148486 जानकारी पृष्ठ] बीबीसी समाचारमा * [https://www.britannica.com/place/Cabo-Verde केप भर्ड] ब्रिटानिकामा * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CV केव भर्डको लागि विकास पूर्वानुमान] इन्टरनेसनल फ्युचर्सबाट * [https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/CPV/Year/2016/सन् २०१६ को केप भर्डको सारांश] [[श्रेणी:पश्चिम अफ्रिकी राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:गणतन्त्रहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] rgub3x2axf7l1t1l5i9l4kjv02a3nxo 0 1989 1366528 1364635 2026-07-21T10:51:26Z CommonsDelinker 144 Replacing Bandera_de_España.svg with [[File:Flag_of_the_Kingdom_of_Spain.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 1366528 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|दक्षिण पश्चिम युरोपमा अवस्थित एक राष्ट्र}} {{Infobox country | conventional_long_name = स्पेन अधिराज्य | native_name = {{lang|es|Reino de España}} | common_name = स्पेन | name = | image_flag = Flag of the Kingdom of Spain.svg | image_coat = Escudo de España (mazonado).svg | national_motto = {{native phrase|la|[[प्लुस उल्त्रा]]}} <br /> (नेपाल: "थप अगाडि ") | national_anthem = {{native name|es|[[मार्चा रेआल]]|icon=yes}}<ref>{{cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|title=Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional|author=Presidency of the Government|work=Boletín Oficial del Estado núm. 244|date=11 October 1997|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034615/http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|archive-date=24 September 2015}}</ref><br />(नेपाली: "शाही जुलुस")<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center| }}</div> | image_map = {{Switcher|[[File:EU-Spain (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|विश्वको नक्सा देखाउने|[[File:EU-Spain.svg|upright=1.15|frameless]]|युरोपको नक्सा देखाउने|default=2}} | map_caption = {{map caption|location_color=गाढा हरियो|region=युरोप|region_color=गाढा खैरो|subregion= [[युरोपेली सङ्घ]]|subregion_color=हरियो}} | image_map2 = | capital = [[म्याड्रिड]] | coordinates = {{Coord|40|26|N|3|42|W|type:city}} | largest_city = [[म्याड्रिड]] | languages_type = आधिकारिक भाषाहरू | languages = [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]<!--(aka Castilian)-->{{efn|name=c|राज्यको आधिकारिक भाषा सन् १९७८ को स्पेनी संविधानको धारा ३ मा स्थापित गरिएको छ।}}<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|title=The Spanish Constitution|publisher=Lamoncloa.gob.es|access-date=26 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325101204/http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|archive-date=25 March 2013}}</ref> {{infobox|child=yes |label1 = राष्ट्रियता {{nobold|(सन् २०२०)}} |data1 = {{unbulleted list|८४.८% [[स्पेनी जाति|स्पेनी]]|१५.२% विदेशी<ref name="ine.es">{{cite web|url=https://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&file=01006.px#!tabs-tabla|title=Instituto Nacional de Estadística. Población (españoles/extranjeros) por País de Nacimiento, sexo y año|publisher=Instituto Nacional de Estadística |website=ine.es}}</ref>}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |५७.६% [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिकवाद]] |३७.७% [[धर्म इतर|धर्मइतर]] |२.९% अन्य |१.८% उत्तर प्राप्त नभएको }} | religion_ref = <ref name="Barómetro de enero 2022">Centro de Investigaciones Sociológicas.[http://datos.cis.es/pdf/Es3347marMT_A.pdf "Barómetro de Enero de 2022"], 3,777 respondents. The question was "¿Cómo se define Ud. en materia religiosa: católico/a practicante, católico/a no practicante, creyente de otra religión, agnóstico/a, indiferente o no creyente, o ateo/a?".</ref> | religion_year = सन् २०२१ | demonym = {{hlist|स्पेनी}} | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]]&nbsp;[[संसदीय व्यवस्था|संसदीय]] [[संवैधानिक राजतन्त्र]] | leader_title1 = [[स्पेनको राजा|राजा]] | leader_name1 = [[फिलिपे छैटौँ]] | leader_title2 = [[प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = [[पेद्रो सान्चेज|पेद्रो सान्चेस]] | legislature = [[कोर्तेस गेनेरालेस]] | upper_house = [[स्पेनको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = प्रतिनिधि सभा | sovereignty_type = स्थापना | established_event1 = ''दे फाक्तो'' | established_date1 = २० जनवरी १४७९ | established_event2 = ''दे हुरे'' | established_date2 = ९ जुन १७१५ | established_event3 = प्रथम संविधान | established_date3 = १९ मार्च १८१२ | established_event4 = {{nowrap|वर्तमान संविधान}} | established_date4 = २९ डिसेम्बर १९७८ | established_event5 = {{efn|[[युरोपेली सङ्घ]] सन् १९९३ देखि}} | established_date5 = | area_km2 = 505,990 | area_rank = ५१औँ | area_sq_mi = 195,364 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ०.८९ (सन् २०१५)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=आर्थिक सहयोग र विकास सङ्गठन|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} ४७,४५०,७९५<ref>{{cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177012&menu=ultiDatos&idp=1254734710990|title=INEbase / Demografía y población /Padrón. Población por municipios /Estadística del Padrón continuo. Últimos datos datos|website=ine.es|access-date=11 February 2021}}</ref><ref name="cp_2020"/>{{efn| १ जनवरी २०२० मा, स्पेनी जनसङ्ख्या ४.७३३ करोड थियो जुन ३९२,९२१ ले वृद्धि भएको थियो। सोही अवधिमा स्पेनी नागरिकता भएका नागरिकको सङ्ख्या ४२,०९४,६०६ पुगेको थियो। सन् २०२० मा स्पेनमा स्थायी रूपमा बसोबास गर्ने विदेशीहरू (अर्थात् आप्रवासीहरू र शरणार्थीहरू, स्पेनी नागरिकता भएका विदेशी नागरिकहरू समावेश नगरी) ५,२३५,३७५ (११.०६%) हुने अनुमान गरिएको थियो।<ref name="cp_2020">{{cite web|url=https://www.ine.es/prensa/cp_e2020_p.pdf|title=Population Figures at 01 January 2019. Migrations Statistics. Year 2019.|date=June 2020|publisher=Instituto Nacional de Estadística|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981|archive-date=28 June 2017}}</ref>}} | population_census_year = सन् २०२० | population_census_rank = ३०औँ | population_density_km2 = 94 | population_density_sq_mi = 243 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १२०औँ | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$२.२०&nbsp;खर्ब<ref name="IMFWEOES">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1=|title=World Economic Outlook Database, April 2022|publisher=[[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]]|website=IMF.org}}</ref>}} | GDP_PPP_year = सन् २०२१ | GDP_PPP_rank = १६औँ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $४६,४१३<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ३८औँ | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$१.४३५&nbsp;खर्ब<ref name="IMFWEOES"/>}} | GDP_nominal_year = सन् २०२२ | GDP_nominal_rank = १५औँ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $२०,१५७<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ३८औँ | Gini = ३३.० <!--Number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = वृद्धि | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=युरोस्ट्याट्स|website=ec.europa.eu|access-date=7 August 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.९०५ <!--Number only--> | HDI_year = सन् २०२१ <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = वृद्धि <!--Increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = २७औँ | currency = [[युरो]] (€) | currency_code = | time_zone = [[पश्चिमी युरोपेली समय]] र [[मध्य युरोपेली समय]] | utc_offset = ⁠±० देखि +१ <!--Note: Zero-width non-breaking space results in the infobox displaying "UTC" without a specified offset.--> | DST_note = | time_zone_DST = [[पश्चिमी युरोपेली ग्रीष्मकालीन समय]] र [[मध्य युरोपेली ग्रीष्मकालीन समय]] | utc_offset_DST = +१ देखि +२ | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = दायाँ | calling_code = +३४ | iso3166code = ES | cctld = [[.इएस]] | today = }} '''स्पेन''' ({{lang-es|España|links=no}}), {{IPA-es|esˈpaɲa||Es-España.ogg|help=no}}), वा '''स्पेन अधिराज्य''' ({{lang|es|Reino de España}}), (रेइनो दे एस्पान्या), एक अन्तरमहादेशीय देश हो जुन मुख्यतया दक्षिण-पश्चिमी युरोपमा [[आन्ध्र महासागर]] र [[भूमध्य सागर]]मा अवस्थित छ। स्पेनको सबैभन्दा ठूलो भाग इबेरिया प्रायद्वीपमा अवस्थित छ। यसको क्षेत्रमा [[आन्ध्र महासागर]]को क्यानरी द्वीपसमूह, भूमध्य सागरको बालेआरी द्वीपसमूह र अफ्रिकाको सेउता र मेलियाको स्वायत्त सहरहरू पनि समावेश छन्।<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Spain|title=Spain &#124; Facts, Culture, History, & Points of Interest|website=[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]] Britannica}}</ref> देशको मुख्यभूमि [[जिब्राल्टार]]द्वारा दक्षिणमा सीमाबद्ध छ। यसको सीमाना दक्षिण र पूर्वमा [[भूमध्य सागर]] उत्तरमा [[फ्रान्स]], [[एन्डोरा]] र बिस्केको खाडी; र पश्चिममा [[पोर्चुगल]] र [[आन्ध्र महासागर]]सँग जोडिएको छ। ५,०५,९९० वर्ग किलोमिटर (१,९५,३६० वर्ग माइल) क्षेत्रफल भएको स्पेन [[युरोपेली सङ्घ]]को दोस्रो सबैभन्दा ठूलो देश हो र ४.७४ करोड भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको [[युरोपेली सङ्घ]]को सदस्य राष्ट्र हो।<ref>{{cite web|title=Anuario estadístico de España 2008. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente|url=http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|website=Instituto Nacional de Estadística (Spain)|access-date=14 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924144913/http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|archive-date=24 September 2015}}</ref> स्पेनको राजधानी र सबैभन्दा ठूलो सहर [[म्याड्रिड]] हो। अन्य प्रमुख सहरी क्षेत्रहरूमा [[बार्सिलोना]], [[भालेन्सिया]], सेभिया, सारागोसा, मलागा, मुर्सिया, पाल्मा दे मालोर्का, लास पालमास दे ग्रान कानारिया र बिलबाओ समावेश छन्। शारीरिक रूपले आधुनिक मानवहरू लगभग ४२,००० वर्ष पहिले इबेरिया प्रायद्वीपमा पहिलो पटक आएका थिए।<ref name="Lillios2019">{{cite book|author=Katina T. Lillios|title=The Archaeology of the Iberian Peninsula: From the Paleolithic to the Bronze Age|url=https://books.google.com/books?id=ofe3DwAAQBAJ&pg=PA65|date=5 December 2019|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-11334-3|page=65}}</ref> फोनिसिया र प्राचीन युनानीहरूद्वारा तटीय व्यापारिक उपनिवेशहरूको विकास र भूमध्यसागरीय तटरेखामा छोटो पुनिक शासनको अतिरिक्त पूर्व-रोमन मानिसहरू यस क्षेत्रमा बसोबास गर्दथे। रोमनको विजय र प्रायद्वीप (इस्पानिया)को उपनिवेशीकरणसँगै, जनसङ्ख्यामा रोमानी संस्कृति हावी भएको थियो। चौथो शताब्दीमा पश्चिमी रोमन साम्राज्यको पतन नहुञ्जेल इस्पानिया रोमन शासनको अधीनमा रहेको थियो। जसले जर्मनेली र एलन जति प्रायद्वीपमा बसाइँसराइ गरेका थिए। अन्ततः पाँचौँ शताब्दीसम्ममा भिसिगोथ जातिहरू प्रायद्वीपमा प्रभुत्वशाली शक्तिको रूपमा उदाएका थिए। आठौँ शताब्दीको सुरुमा, प्रायद्वीपको अधिकांश भागलाई उमय्यद खलीफाद्वारा कब्जा गरिएको थियो र प्रारम्भिक इस्लामी शासनको समयमा, अल-अन्दलुस कोर्दोबामा (हाल कोर्दोबा सहर) केन्द्रित प्रमुख प्रायद्वीपीय शक्ति बनेको थियो। उत्तरी इबेरियामा थुप्रै मसीही राज्यहरूको उदय भएको थियो, तीमध्येका प्रमुख लियोन, कास्तिले, अरागोन, पोर्चुगल र नाभारे थिए। त्यसपछिका सात शताब्दीहरूमा, यी राज्यहरू अस्थायी रूपमा दक्षिणतिर विस्तार भएका थिए जसलाई रिकन्क्विस्ता भनिन्छ। सन् १४९२ मा ग्रेनाडा इमिरेट्स मसीही कब्जाको साथ समाप्त भएको थियो। यहूदी र मुसलमानहरूलाई क्याथोलिक धर्ममा रूपान्तरण वा निष्कासनमध्ये एक रोज्न बाध्य पारिएको थियो र मोरिस्कोस धर्मान्तरण गर्नेहरूलाई अन्ततः निष्कासित गरिएको थियो। कास्तिले र आरागन अधिराज्यलाई राजवंशीय शासन अन्तर्गत नभेरेद्वारा विलय गरिएको थियो र सन् १५८० पोर्चुगलको उपनिवेश (जुन सन् १६४० मा समाप्त भयो) अन्तर्गत शासन सत्ता कब्जा गरिएको थियो। सन् १४९२ पछि अमेरिकाको स्पेनी उपनिवेशको परिप्रेक्ष्यमा, अधिराज्यले ठूलो विदेशी साम्राज्यलाई अधिनमा लिएको थियो, जसले मुख्य रूपमा नयाँ संसारमा निकास गरिएका बहुमूल्य धातुहरूद्वारा ईन्धन रूपमा गरिएको विश्वव्यापी व्यापार प्रणालीको उदयलाई बलियो बनाएको थियो। प्रशासनको केन्द्रीकरण र मुख्यभूमि स्पेनमा थप राज्य निर्माण १८ औँ र १९औँ शताब्दीमा सुरु भएको थियो। यस अवधिमा अधिराज्यले प्रायद्वीपीय युद्धको केही वर्ष पछि अमेरिकी उपनिवेशका कारण ठूलो भूभाग गुमाएको थियो। राजतन्त्र र गणतन्त्र गरि देश विभिन्न राजनीतिक शासनहरूको बीचमा परेको थियो।<ref>{{Cite journal|title=Born with a 'Silver Spoon': The Origin of World Trade in 1571|first1=Dennis O.|last1=Flynn|first2=Arturo|last2=Giráldez Source|journal= Journal of World History|volume=6|issue=2|year=1995|page=202|jstor=20078638}}</ref> सन् १९३६-३९ मा, विनाशकारी गृहयुद्ध पछि, एक फासीवादी तानाशाहीको उदय भएको थियो। जुन सन् १९७५ सम्म चलेको थियो। सन् १९७८ को स्पेनी संविधान अन्तर्गत प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापना र सन् १९८६ मा युरोपेली संधमा प्रवेशसँगै, देशले गहिरो सामाजिक र राजनीतिक परिवर्तनको साथसाथै एक महत्वपूर्ण आर्थिक विकास हासिल गरेको थियो। स्पेनी कला, सङ्गीत, साहित्य र परिकारहरू विश्वव्यापी रूपमा प्रभावशाली छन्। विशेष गरी पश्चिमी [[युरोप]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा यसको प्रभुत्व कायम छ। यसको ठूलो सांस्कृतिक धनको प्रतिबिम्बको रूपमा, स्पेनसँग विश्वको चौथो सबैभन्दा ठूलो सङ्ख्यामा विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू (४९) छन् र यो विश्वको दोस्रो सबैभन्दा बढी भ्रमण गरिएको देश हो। यसको सांस्कृतिक प्रभाव मध्ये ५७ करोड जनसङ्ख्याले [[स्पेनी भाषा]] बोल्दछन् जसले स्पेनीलाई विश्वको दोस्रो सबैभन्दा बढी बोलिने मातृभाषा बनाउँदछ।<ref>{{cite web|url=https://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2017/noticias/Presentaci%C3%B3n-Anuario-2017.htm|title=572 millones de personas hablan español, cinco millones más que hace un año, y aumentarán a 754 millones a mediados de siglo|website=www.cervantes.es}}</ref> स्पेन एक विकसित देश हो। यो धर्मनिरपेक्ष संसदीय प्रजातन्त्र र एक संवैधानिक राजतन्त्रात्मक राष्ट्र हो। राजा फिलिप छैठौँ राज्यको प्रमुखको रूपमा रहेका छन्।{{sfn|Spanish Constitution|1978|loc=Article 1}} यो एक उच्च आय भएको देश हो भने स्पेन उन्नत अर्थव्यवस्था भएको राष्ट्र समेत हो।<ref>{{cite news|last1=Whitehouse|first1=Mark|title=Number of the Week: $10.2 Trillion in Global Borrowing|url=https://blogs.wsj.com/economics/2010/11/06/number-of-the-week-102-trillion-in-global-borrowing/|work=The Wall Street Journal|date=6 November 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920064345/https://blogs.wsj.com/economics/2010/11/06/number-of-the-week-102-trillion-in-global-borrowing/|archive-date=20 September 2017}}</ref> विश्वको चौधौँ सबैभन्दा ठूलो अर्थव्यवस्था भएको स्पेन एक शक्तिशाली राष्ट्रको रूपमा रहेको छ। सन् २०१९ मा ८३.५ वर्ष सहित स्पेन विश्वकै सबैभन्दा लामो जीवन प्रत्याशा भएको देश हो।<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=ES|title=Life expectancy at birth, total (years) - Spain|website=[[विश्व बैंक]]|access-date=5 November 2021}}</ref> यो स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तरमा विशेष गरी उच्च स्थानमा रहेको छ।<ref name="PadrónMoreno2020">{{cite book|author1=Thais Guerrero Padrón|author2=María Isabel Ribes Moreno|title=Social Security Law in Spain|url=https://books.google.com/books?id=_moPEAAAQBAJ&pg=PT165|date=20 November 2020|publisher=Wolters Kluwer|isbn=978-94-035-2611-9|page=165}}</ref> यसको स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा प्रभावकारी मानिन्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-19/u-s-near-bottom-of-health-index-hong-kong-and-singapore-at-top|title=Bloomberg - Healthcare efficiency scores in 56 countries|newspaper=Bloomberg.com|date=19 September 2018|access-date=19 April 2020}}</ref> यो अङ्ग प्रत्यारोपण र अङ्ग दानमा अग्रणी भूमिकामा रहेको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.thelocal.es/20170915/how-spain-became-world-leader-at-organ-transplants|title=How Spain became the world leader in organ transplants|date=15 September 2017|website=www.thelocal.es|language=en|access-date=23 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thelocal.es/20160225/global-transplant-leader-spain-reaches-its-100000th-transplant|title=Global leader Spain carries out its 100,000th transplant|date=25 February 2016|website=www.thelocal.es|language=en|access-date=23 June 2019}}</ref> स्पेन [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]], [[युरोपेली सङ्घ]], युरोजोन, युरोप परिषद्, इबेरो-अमेरिकी राज्य सङ्गठन, भूमध्यसागरीय सङ्घ, [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]], आर्थिक सहयोग र विकास सङ्गठन, युरोप सुरक्षा र सहयोग सङ्गठन, [[विश्व व्यापार सङ्गठन]] र धेरै अन्य अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूको सदस्य राष्ट्र हो। == नामाकरण == स्पेनको (España) नाम हिस्पानिया (Hispania) बाट आएको हो। जुन नाम प्राचीन रोमीहरूले रोमन गणतन्त्र र रोमन साम्राज्यकालमा इबेरियन प्रायद्वीपका लागि प्रयोग गरेका थिए। हिस्पानिया शब्दको उत्पत्तिको अर्थ (व्युत्पत्ति) निश्चित छैन। फोइनीसीयनहरूले यस क्षेत्रलाई i-shphan-im भनेर सम्बोधन गर्थे, जसको अर्थ सम्भवतः “खरायो वा हाइराक्सहरूको देश,” “धातुहरूको देश,”<ref>{{cite book | last=Castro | first=María Cruz Fernández | editor-last=Linch |editor-first=John |title=La Península Ibérica en época prerromana | publisher=El Pais | publication-place=Madrid | date=2007 | series=Historia de España |isbn=978-84-9815-764-2 | language=es |volume=2 |page=40 |chapter=La etimología de España; ¿tierra de conejos?}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html|title="I-span-ya", el misterioso origen de la palabra España|last=ABC|date=28 August 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113170715/http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html|archive-date=13 November 2016 |language=es}}</ref><ref name="Arechaga2009">{{cite journal |last1=Arechaga |first1=Juan |title=Science in Hispania: Spain and Portugal on the main route again |journal=The International Journal of Developmental Biology |date=2009 |volume=53 |issue=8–10 |pages=1119–1122 |doi=10.1387/ijdb.093019ja|pmid=19924620 }}</ref> वा “उत्तर तर्फको टापु” भन्ने हुन सक्छ।।<ref>{{cite book | last1=Dietler | first1=Michael | last2=López-Ruiz | first2=Carolina | title=Colonial Encounters in Ancient Iberia | publisher=University of Chicago Press | year=2009 | isbn=978-0-226-14847-2 |page=274, n. 53}}</ref> सम्राट ह्याड्रियनको शासनकालमा बनेका केही रोमन सिक्काहरूमा खुट्टामा खरायो भएको महिलाको आकृति देखिन्छ, र प्राचीन भूगोलविद् स्ट्राबोले यस क्षेत्रलाई “खरायोहरूको देश” भनेर उल्लेख गरेका छन्।।<ref name=Spain>{{CathEncy|wstitle=Spain}}</ref> == इतिहास == === प्रागैतिहासिक र इबेरियन जनता === === रोमन हिस्पानिया र भिसिगोथिक राज्य === === मुस्लिम युग र रिकन्क्विस्टा === === स्पेनी साम्राज्य === {{मुख्य लेख|स्पेनी साम्राज्य}} === १८ औं शताब्दी === === उदारवाद र राष्ट्र राज्य === === गृहयुद्ध र फ्रान्कोइस्ट तानाशाही === {{मुख्य लेख|फ्रान्सिस्को फ्रान्को}} === लोकतन्त्रको पुनर्स्थापना === === आर्थिक समृद्धि र दुर्घटना === === संवैधानिक मुद्दाहरू === == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[स्पेनी साम्राज्य]] == टिप्पणी == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|b=no|voy=Spain}} <!--Please discuss links on the talk page before adding them to this list – Remember to read the WP:EL guideline--> * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/ Spain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927024323/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/ |date=2021-09-27 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080821113429/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/spain.htm Spain] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17941641 Spain] from the [[BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=ES Key Development Forecasts for Spain] from [[International Futures]] ;सरकार * [https://administracion.gob.es/pag_Home/en/index.html#.XLTfN-gzaUk E-Government portal for Spain] ;नक्साहरू * {{wikiatlas|Spain}} * {{osmrelation-inline|1311341}} ;पर्यटन * [http://www.spain.info/en/ Official tourism portal for Spain] {{Navboxes |title = Articles related to Spain |list = {{Spain topics}} {{Sovereign states of Europe}} {{Countries and territories bordering the Mediterranean Sea}} {{Members of the European Union (EU)}} {{European Economic Area (EEA)}} {{Council of Europe}} }} {{Authority control}}{{Coord|40|N|4|W|type:country_region:ES|display=title}} fqivh4hwu4mhzrwqryoktb4nal3s5rn 0 3310 1366730 1332857 2026-07-22T14:15:22Z NeoEditor 77577 1366730 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = बागमती | image = Pashupatinath2.jpg | image_size = 250px | image_caption = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा बागमती नदी | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = [[नेपाल]] | subdivision_type2 = प्रदेश | subdivision_name2 = [[बागमती प्रदेश]] <br/> [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type5 = मुख्य सहरहरू | subdivision_name5 = [[काठमाडौँ]], [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | length = {{convert|586.3|km|mi}} | discharge1_location= पन्धेरा दोभान, [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | discharge1_max = {{convert|16000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | source1 = [[बागद्वार]] | source1_location = [[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी]], [[सुन्दरीजल]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | source1_coordinates= {{coord|27|46|16|N|85|25|38|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2740|m|abbr=on}} | mouth = [[कमला नदी]] सङ्गम | mouth_location = जगमोहरा, [[बिहार]], [[भारत]] | mouth_coordinates = {{coord|25|43|56.1|N|86|21|53.0|E|display=inline,title}} }} '''बागमती''' अथवा '''बाग्मती नदी''' [[नेपाल]]को [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा रहेका दुई महत्त्वपूर्ण [[काठमाडौँ]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]लाई छुट्याउँदै दक्षिणी नेपालको [[मधेश प्रदेश]] हुँदै [[भारत]]को [[बिहार|बिहार राज्य]]मा [[कमला नदी]]मा मिसिन्छ। यस नदीलाई [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीले पवित्र नदी मानेका छन्। यस नदीको किनारमा कैयौँ हिन्दु मन्दिरहरू अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि, हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले मृत्यु पश्चात शवलाई यस पवित्र नदीको किनारमा दाहसंस्कार गर्ने गर्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई बागमतीमा तीन पटक डुबाउने चलन रहेको छ, जसले गर्दा [[पुनर्जन्म|पुनर्जन्म चक्र]]को अन्त्य हुने भन्ने पौराणिक लोक मान्यता रहेको छ। चितामा आगो बाल्ने मुख्य शोकसन्तप्त (सामान्यतया जेठो छोरा) ले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीले नुहाउनुपर्छ। [[अन्तिम संस्कार|अन्त्येष्टि]]मा सामेल हुने धेरै नातेदारहरू पनि नदीमा स्नान गर्छन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र जल छर्किन्छन्। बागमती नदीले मानिसलाई आध्यात्मिक तवरमा शुद्ध तुल्याउँछ भन्ने मान्यता रहेको छ। == नामकरण == बागमती नदीलाई नेपाली सभ्यता र शहरीकरणको मुहान मानिन्छ। विनयपिटक र नन्दबग्गामा यस नदीलाई "वाग्गुमुडा" भनेर उल्लेख गरिएको छ। यसलाई मझिमा निकयाको बठ्ठा सुत्तान्तमा "बाहुमती" भनेर पनि उल्लेख गरिएको छ । इस्वी संवत् ४७७ को एक शिलालेखमा यस नदीलाई वाग्वति पारप्रदेशे र पछि [[गोपालराजवंशावली|गोपालराज वंशवली]]मा पनि यहि वर्णन गरिएको छ।<ref name="Mishra">{{Cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको सङ्क्षिप्त परिचय |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |website=डिजिटल हिमालय }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207193538/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |date=2023-12-07 }}</ref> == भूगोल == [[चित्र:Baagdwar (2).jpg|250px|left|thumb|[[बागद्वार]]]] [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ उपत्यका]]सहित बागमती नदीको जलाधार पश्चिममा ठुलो [[गण्डकी नदी|गण्डकी जलाधार]] र पूर्वमा [[सप्तकोशी नदी|कोशी जलाधार]]को बीचमा अवस्थित छ। यी छेउछाउका जलाधारहरू [[हिमालय|मुख्य हिमालय शृङ्खला]]को उत्तरमा फैलिएका छन् र यसलाई विशाल खोंचमा पार गर्छन्, वास्तवमा, कोशीको [[अरुण नदी]] [[तिब्बत]]सम्म फैलिएको छ। सानो बागमती हिमालबाट केही दूरीमा पर्छ। हिमनदीको स्रोत बिना, यसको बहाव वर्षामा अधिक निर्भर हुन्छ, गर्मी मौसम (चैत्र देखि जेष्ठ) को समयमा धेरै कम हुन्छ, त्यसपछि मनसुनको मौसम (आषाढ देखि मध्य भाद्र) को समयमा चरम हुन्छ। यस हिसाबले बागमती प्रणाली नेपालको [[गण्डकी प्रदेश]]मा गण्डकी जलाधार र [[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]को [[कर्णाली नदी|कर्णाली जलाधार]]को बीचमा रहेको (पश्चिम) [[राप्ती नदी|राप्ती प्रणाली]]सँग मिल्दोजुल्दो छ। == नदीको मार्ग == [[चित्र:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|thumb|right|सुन्दरीजलमा बागमती नदीको दृश्य]] [[चित्र:Bagmati River, 1950 - 1955.jpg|thumb|बागमती नदी|right]] [[चित्र:Sikali and Bagmati river bend photographed from Champadevi, Kathmandu.jpg|thumb|right|काठमाडौँको चम्पादेवीबाट खिचिएको सिकाली र बागमती नदीको मोड]] [[सुन्दरीजल]] नजिकैको [[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा अवस्थित बाघको मुखको आकारको गार्गोइलबाट पानी बग्ने ठाउँमा [[बागद्वार]]मा तीनवटा [[मुहान]]को धारा मिल्ने ठाउँबाट बागमतीको उत्पत्ति हुन्छ।<ref>{{citation |last=Fisher |first=James F. |title=Living Martyrs: Individuals and Revolution in Nepal |date=1997 |page=220 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-564000-4 |display-authors=1 |author2-last=Acharya |author2-first=Tanka Prasad |author3-last=Acharya |author3-first=Rewanta Kumari}}.</ref><ref name=":0">{{citation |last=Davis |first=John A. |title=Journal of the Water Pollution Control Federation |date=1977 |volume=49 |issue=2 |pages=227–234 |contribution=Water Quality Standards for the Bagmati River}}</ref> यो [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]बाट लगभग १५ किलोमिटर (९ माइल) उत्तरपूर्वमा शिवपुरी पहाडको दक्षिणी किनाराभन्दा माथि अवस्थित छ। यहाँ बागमती चौडा र छिटो छ र यसमा निलम्बित ठोस पदार्थहरूको उच्च भार छ, यसले यस नदीलाई खैरो रूप दिन्छ। यो नदी [[काठमाडौँ उपत्यका]]को छतभएको [[धानखेत]]बाट करिब १० किलोमिटर (६ माइल) दक्षिण-पश्चिममा बग्छ।<ref name=":0" /> प्रतिरोधी चट्टानले [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]लगायत ठाउँमा प्रवाहमा बाधा पुर्‍याउँछ। मन्दिर भन्दा पर यो नदी दक्षिणतिर बगेर पश्चिमतर्फ बग्ने ठुलो [[मनोहरा नदी]]सँग जोडिन्छ र त्यसपछि पश्चिमतिर मोडिन्छ। काठमाडौँको सहरी क्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि, धेरै सहायक नदीहरू प्रवेश गर्छन्: तुलनात्मक रूपमा अप्रदुषित [[धोबीखोला]] र ढलले भरिएको [[टुकुचा खोला]]।<ref name=":0" /> त्यसपछि नदी दक्षिणतिर मोडिन्छ र टेकु दोभानमा दायाँबाट विष्णुमती प्रवेश गर्छ। [[विष्णुमती नदी]] बागमतीको मुहानदेखि करिब ६ किलोमिटर पश्चिममा पर्ने शिवपुरी डाँडामा पनि पर्छ। यो काठमाडौँको नागार्जुन डाँडा, [[स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भू महाचैत्य]] र दरबार क्षेत्र हुँदै दक्षिणतर्फ बग्छ। काठमाडौँको मध्यभाग हुँदै जाँदा, यो सहायक नदी अत्यधिक प्रदूषित र फोहर मैलाले भरिएको हुन्छ।<ref name=":1">{{citation |last=Kannel |first=Prakash Raj |title=Ecological Modelling |date=10 April 2007 |volume=202 |issue=3–4 |pages=503–517 |contribution=Application of automated QUAL2Kw for water quality modeling and management in the Bagmati River, Nepal |doi=10.1016/j.ecolmodel.2006.12.033 |ref={{harvid|Kannel & al.|2007}} |display-authors=1 |author2-last=Lee |author2-first=S. |author3-last=Lee |author3-first=Y.-S. |author4-last=Kanel |author4-first=S.R. |author5-last=Pelletier |author5-first=G.J.}}</ref> धेरै वक्र भएतापनि सामान्यतया दक्षिणतिर बग्ने बागमती काठमाडौँ उपत्यकाको किनारासम्म पुग्छ र [[दक्षिणकाली मन्दिर|दक्षिणकाली मन्दिर परिसर]] नजिकै [[चोभार|चोभार खाल्डो]]मा प्रवेश गर्छ। चोभार खोला [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]बाट काटिन्छ, जसलाई तल्लो हिमालय पनि भनिन्छ। यो २,००० देखि ३,००० मिटर (६,६०० देखि ९,८०० फिट) को दायरा नेपालभरका "मध्य पहाडहरू" को दक्षिणी सीमा हो, विशिष्ट [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र अधिक [[भारतीय संस्कृति]] र भाषाहरू बीचको एक महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक सीमा, साथै एक प्रमुख भूगर्भीय विशेषता हो। बागमती पनि [[तराई]] पुग्नुअघि तल्लो [[चुरे|शिवालिक पहाड]] पार गरेर बैरगनियाहुँदै [[भारत]] प्रवेश गर्छ। यो बिहारको [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभङ्गा]], [[सीतामढी जिल्ला|सीतामढी]], [[शिवहर जिल्ला|शिवहर]], [[मुजफ्फरपुर जिल्ला|मुजफ्फरपुर]] र [[खगडिया जिल्ला]]हरूमा बग्छ। यो [[समस्तीपुर जिल्ला|समस्तीपुर]]को जगमोहरा गाउँमा [[कमला नदी]]मा मिल्छ। तथापि, विगतमा नदीको धार फरक थियो र यो सीधै [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]मा बग्ने गर्दथ्यो। [[स्कन्द पुराण]]को [[स्वस्थानी व्रत|स्वस्थानी ब्रतकथा]]मा बागमतीको हालको उत्तरी सहायक नदीलाई साली नदी भनिने मुख्य नहरको रूपमा मानिएको थियो, जुन गण्डकी नदीको सहायक नदी थियो।<ref name=":1" /> == पर्यावरण == === वन्यजन्तु === बागमती नदी, यसको अनौठो र विविध वासस्थानको कारण सम्भावित जैविक विविधता संरक्षण क्षेत्र पनि हो। एक अध्ययनले ६७ प्रजातिका चराहरू (११ अर्डर र २८ परिवार) नदी क्षेत्र वरपर पाएको थियो जसमा पासेरिफोर्मस र मस्सीकापिडाई चराहरू सबैभन्दा प्रचलित अर्डर र परिवारहरू रहेको जनाइएको छ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mahata |first=Neelam |last2=Sharma |first2=Hari Prasad |date=2023-04 |title=Birds along the Bagmati river corridor in urban areas and factors affecting their abundance |url=https://doi.org/10.1016/j.envc.2023.100685 |journal=Environmental Challenges |volume=11 |pages=100685 |doi=10.1016/j.envc.2023.100685 |issn=2667-0100}}</ref> वृक्षको उपस्थिति, बस्तीको नजिक, ढलनिकास भएको स्थान नजिक, कम तापक्रममा, पानीको स्रोत र सडकको दूरी बढ्दै जाँदा चराहरूको प्रचुरता बढेको पाइए पनि, खुला भूमि र उच्च उचाइमा दूरीको साथ घटेको देखिएको थियो।<ref name=":2" />[[चित्र:Domestic buffaloes grazing along the bank of Bagmati River, Khokana.jpg|thumb|254x254px|centre|खोकनाको बागमती नदीको छेउमा चरिरहेका घरेलु भैँसीहरू]] === प्रदुषण === बागमती नदीमा ठुलो मात्रामा अप्रशोधित ढल रहेको छ, र यस क्षेत्रको ठुलो जनसङ्ख्याको कारण नदीको प्रदूषणको ठूलो स्तर अवस्थित छ। काठमाडौँका धेरै बासिन्दाले आफ्नो व्यक्तिगत फोहर नदीमा फाल्ने गरेका छन्। खासगरी [[हनुमन्ते नदी|हनुमन्ते खोला]], [[धोबीखोला]], [[टुकुचा खोला]] र [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]] सबैभन्दा प्रदूषित छन्। बागमती नदी प्रणालीको अनुगमन गरी यसको सरसफाई पुनःस्थापना गर्ने प्रयास भइरहेको छ। यसमा "प्रदूषण भार परिमार्जन, प्रवाह वृद्धि र महत्वपूर्ण स्थानहरूमा वियरहरूको प्लेसमेन्ट" समावेश छ।<ref name=":1" />[[चित्र:Verschmutztes_Kathmandu.jpg|thumb|काठमाडौँ उपत्यकाको बागमती नदीमा प्रदूषण|230x230पिक्सेल]] तत्कालीन मुख्य सचिव लीलामणि पौड्यालको पहलमा विसं २०७२ जेठ १५ गते बागमती महासफाई अभियान सुरु भएको थियो। हरेक शनिबार [[नेपाली सेना]] र [[नेपाल प्रहरी]]का कर्मचारीहरू सहित सर्वसाधारण नदीको फोहर र ढल सफा गर्न भेला हुन्छन्। ''द फ्रेन्ड्स अफ द बागमती'' सन् २० नोभेम्बरमा स्थापना भएको संस्था हो। यसको वेबसाइटका अनुसार यसको उद्देश्य "बागमती नदीको क्षयीकरणलाई उल्टाउनु हो। सन् २०१४ मा १४ वर्षको लामो प्रयासपछि बागमती नदी 'लगभग शुद्ध' भएको दाबी गरिएको थियो। सन् २०१५ को नेपाल नदी संरक्षण ट्रस्ट र अन्य संस्थानद्वारा गरिएको अध्ययनले नदीको उत्पत्ति बिन्दु बाट १५ किलोमिटरसम्म बग्ने पानी प्रशोधन गरे पछि पिउनका लागि उपयुक्त भएपनि, त्यस भन्दा तल पिउनका लागि मात्र नभई सिँचाइका लागि पनि अनुपयुक्त हुने बताएको थियो। पानीमा अत्यधिक सोडियम र नाइट्रेट भएकाले कृषि जमिनलाई उल्टै असर गर्ने उल्लेख गरिएको थियो। साथै, अध्ययनले जलचर प्राणीहरू सुहाउँदो नभएको र नदीमा प्लास्टिकको सामग्री धेरै उच्च मात्रामा रहेको देखाएको थियो।<ref>{{Cite journal |year=२०१५ |title=BAGMATI RIVER EXPEDITION 2015 |url=https://www.nrct.org.np/wp-content/uploads/2018/04/Bagmati-Expedition-2015-Full-Report_NRCT.pdf |journal= |publication-place=काठमाडौँ, नेपाल}}</ref> यसै अध्ययनलाई सन् २०१७ मा पुन: दोहोर्याउने प्रयास गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/scientists-begin-bagmati-river-expedition-2017-bagmati-clean-impact-study|title=Scientists begin Bagmati clean-up impact study|date=१२ फेब्रुअरी २०२४|work=The Himalayan Times|access-date=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/scientists-begin-bagmati-river-expedition-2017-bagmati-clean-impact-study}}</ref> बागमती नदीको पानीको गुणस्तर मनसुनको समयमा, नदीको बहाव सुख्खा मौसमको तुलनामा बढी, हुने भएकाले अपेक्षाकृत राम्रो हुने पाइएको छ, तर सन् २०३० सम्ममा पनि अप्रशोधित ढल मिसाउने वर्तमान अभ्यासले पानीको गुणस्तर उल्लेखनीय सुधार नहुने प्रक्षेपण गरिएको छ।<ref>{{Cite journal |last=Mishra |first=Binaya K. |last2=Regmi |first2=Ram K. |last3=Masago |first3=Yoshifumi |last4=Fukushi |first4=Kensuke |last5=Kumar |first5=Pankaj |last6=Saraswat |first6=Chitresh |date=2017-11-01 |title=Assessment of Bagmati river pollution in Kathmandu Valley: Scenario-based modeling and analysis for sustainable urban development |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S221261391730034X |journal=Sustainability of Water Quality and Ecology |volume=9-10 |pages=67–77 |doi=10.1016/j.swaqe.2017.06.001 |issn=2212-6139}}</ref> स्वस्थ सहरी विकास हासिल गर्न नदीको जल प्रदूषण व्यवस्थापन र पर्यावरणीय रूपमा कायम राख्न तत्काल आवश्यकता भएपनि सामुदायिक संलग्नता योजनाबद्ध नभएकोऔँलाइएको छ।<ref>{{Citation |last=Keilmann-Gondhalekar |first=Pamela Durán-Díaz, Maximilian Kreutzer, Lisa-Maria Gigl, Daphne |title=A Geospatial Analysis for an Integrated Land Use and Water Strategy for Bagmati River in Kathmandu Valley, Nepal |date=2023 |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.1201/9781003349518-23/geospatial-analysis-integrated-land-use-water-strategy-bagmati-river-kathmandu-valley-nepal-pamela-dur%C3%A1n-d%C3%ADaz-maximilian-kreutzer-lisa-maria-gigl-daphne-keilmann-gondhalekar |work=Geospatial Science for Smart Land Management |access-date=2024-03-04 |publisher=CRC Press |doi=10.1201/9781003349518-23/geospatial-analysis-integrated-land-use-water-strategy-bagmati-river-kathmandu-valley-nepal-pamela-dur%C3%A1n-d%C3%ADaz-maximilian-kreutzer-lisa-maria-gigl-daphne-keilmann-gondhalekar |isbn=978-1-003-34951-8}}</ref> == जलविद्युत तथा सिँचाइ आयोजना == सन् २०१६ मा सुरु भइ [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]मा रहेको [[बागमती नदी जलविद्युत केन्द्र|बागमती लघु जलविद्युत परियोजना]] को परीक्षण र उत्पादन भइ सकेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://english.onlinekhabar.com/bagmati-small-river-hydro-construction-completed.html|title=Bagmati Small River Hydro construction completed|date=१६ मार्च २०१९|work=अनलाइन खबर|access-date=१२ फेब्रुअरी २०२४}}</ref> यस परियोजना ४ अर्ब रुपैयाँको रहेको थियो र २२ मेगावाट बिजुली उत्पादन क्षमता रहेको छ।[[चित्र:Bagmati River Irrigation Diversion.jpg|thumb|बागमती नदी सिँचाइ, सर्लाही, नेपाल।|230x230पिक्सेल]] == बाढी == बाढीले छुने अधिकांश क्षेत्रमा बाढीको कुनै असर त छैन तर यसले बिहारका तराई र उत्तरी जिल्लाका जनतालाई व्यापक पीडा दिएको छ। सन् १९९३ मा नदीले सबैभन्दा ठुलो क्षति पुर्याएको थियो। पानीको कमजोर व्यवस्थापन, उचित मौसम पूर्वानुमान र चेतनाको कमी सामूहिक विनाशको मुख्य कारण थियो।<ref>Bhusal, Jagat K. (May 2002) [http://www.riob.org/ag2002/FloodNepal.htm "Lessons from the Extreme Floods in South Central Nepal in 1993"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503234458/http://riob.org/ag2002/FloodNepal.htm|date=2008-05-03}} International Network of Basin Organizations</ref> ==तीर्थस्थल == * [[गोकर्णेश्वर]] – [[गोकर्णेश्वर मन्दिर|गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर]] बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ, जुन सन् १५८२ मा निर्माण गरिएको थियो। अगस्तको अन्त वा सेप्टेम्बरको सुरुमा, मानिसहरू यस मन्दिरमा स्नान गर्न र जीवित वा मृत आफ्ना पिताको सम्मानमा प्रसाद हरू बनाउन जान्छन्, गोकर्णऔँसी भनिन्छ जसलाई "कुशेऔँसी" (पिताको अनन्त शान्तिको लागि पूजा) पनि भनिन्छ। * [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] – गुह्येश्वरी देवीको मन्दिर [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]बाट लगभग १ किलोमिटर पूर्वमा बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ। मन्दिरको नाम संस्कृत शब्द गुह्य (रहस्य) र ईश्वरी (देवी) बाट आएको हो। ललिता सहस्रनाममा, देवीको ७०७औँ नाम गुह्यरूपिनी (देवीको रूप मानव धारणा भन्दा बाहिर छ र गुप्त छ) को रूपमा उल्लेख गरिएको छ। सतीदेवीको लासको अंश शिवजीले लिएर दु:खमा संसारभरि घुम्दा विभिन्न क्षेत्रमा खसेको विश्वास गरिन्छ। * [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] – [[शिव|शिवजी]]लाई समर्पित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको उत्तरमा नदीको किनारमा अवस्थित छ। यसलाई हिन्दु धर्मको एक पवित्र स्थल मानिन्छ।<ref name=":0" /> * [[कोटेश्वर महादेव]] – कोटेश्वर महादेव मन्दिर बागमती किनारमा अवस्थित एक प्रमुख पवित्र स्थल पनि हो। एक किंवदन्ती अनुसार, यहाँको शिवलिंग ६४ पवित्र शिव लिंगहरू मध्ये एक हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। * शङ्खमूल – कोटेश्वर महादेव मन्दिर नजिकै शङ्खमूल भनेर चिनिने ठाउँ छ। शङ्खमूल काठमाडौँ उपत्यकाको इतिहास र किंवदन्तीलाई लिपिबद्ध गर्ने विभिन्न इतिहासमा परिभाषित काठमाडौँ उपत्यकाका १२ "अति पवित्र" सङ्गमहरूमध्ये एक हो। शङ्खमूलमा पशुपति मन्दिर परिसरबाट दक्षिणतर्फ बग्ने बागमती नदी र उपत्यकाको पूर्वी भागबाट बग्ने मनोहरा नदीलगायत सबै नदी हरू मिसिन्छ। * कालमोचन मन्दिर – हिन्दु देवता [[विष्णु|भगवान विष्णु]]लाई समर्पित कालमोचन मन्दिर बागमती नदीको किनारमा [[थापाथली दरबार]] परिसरको एक भाग थियो। यो १८औँ शताब्दीको सुरुमा निर्माण गरिएको थियो। [[जङ्गबहादुर राणा]]ले मुगल काठमाडौँ–गोथिक वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरेको यस मन्दिरमा मुगल कला र नेपाली कला रहेको छ। जंग हिरण्य हेमनारायण मन्दिरको नामले पनि चिनिने यो मन्दिर थापाथलीको कालमोचन घाटमा अवस्थित छ। * त्रिपुरेश्वर मन्दिर – कालमोचन घाट नजिकै रहेको त्रिपुरेश्वर महादेवको मन्दिर काठमाडौँ उपत्यकाको सबैभन्दा ठुलो मन्दिर हो, जुन उन्नीसौं शताब्दीमा (वि.सं. १८७५ तिर) [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललित त्रिपुरा सुन्दरी देवीले]] निर्माण गर्नुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Tripureshwor Mahadev Temple |url=https://naya.com.np/collection/c1492765568587qjtin}}</ref> यसको तीनवटा छाना हरू छन्— माथिका दुई वटा धातुले बनाइएको छन्, र तलको छाना बेक्ड टेराकोटाको छ र यो उठेको प्लेटफर्ममा बस्छ। उनका पति राजा रणबहादुर शाहको चिरशान्ति र राष्ट्रको सद्भावका लागि उनको सम्झनामा मन्दिर निर्माण गरिएको हो। यो सम्भवतः स्तरीय शैलीमा अन्तिम प्रमुख मन्दिर थियो।<ref>{{cite web |title=TRIPURESHWOR MAHADEV त्रिपुरेश्वर महादेव |url=http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev#sthash.RFd1MBeD.dpbs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129030017/http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev |archive-date=2016-11-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129030017/http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev#sthash.RFd1MBeD.dpbs |date=2016-11-29 }}</ref> * पचली भैरव – [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]] राजा [[गुणकामदेव]]द्वारा स्थापित, देवता काठमाडौँको स्थापनासँग धेरै हदसम्म सम्बन्धित छ, किनकि यो राजा गुणकामदेव नै थिए जसले परम्परागत रूपमा बागमती नदीको किनारमा अवस्थित भैरवको सहर र पर्व दुवैको स्थापना गरेको विश्वास गरिन्छ। * टेकु दोभान – काठमाडौँ उपत्यकाका १२ पवित्र तीर्थमध्ये एक बागमती र विष्णुमतीको सङ्गमस्थलमा रहेको ज्ञानतीर्थको छेउछाउका घट्टहरू नदी किनारमा स्नान र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] गर्ने स्थान हुन्। * [[जलविनायक|जलविनायक मन्दिर]] – जलविनायक मन्दिर [[चोभार]]मा अवस्थित [[गणेश]]को मन्दिर हो। जलविनायक मन्दिर काठमाडौँ क्षेत्रको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण गणेश मन्दिर मध्ये एक हो, र काठमाडौँ उपत्यकाको चार विनायक मन्दिरहरू मध्ये एक हो। ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed" heights="160px"> चित्र:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|सुन्दरीजलमा अवस्थित बागमती नदीको एक मनोरम दृष्य चित्र:Bagmati Khola from Sundarijal (1).JPG|सुन्दरीजलमा अवस्थित बागमती नदीको एक मनोरम दृष्य चित्र:Bagmati River at Sundarijal (2).JPG|बागमती नदी चित्र:Bagmati River 2.jpg|बागमती नदी काठमाडौँ, सिनमङ्गलमा। चित्र:Bagmati River Irrigation Diversion.jpg|बागमती नदी कर्मैहिय, सर्लाहीमा। चित्र:Bagmati Canal.jpg|बागमती नहर कर्मैहिय, सर्लाहीमा। चित्र:Bagmati River.jpg|बागमती नदी काठमाडौँ, सिनामङ्गलमा। </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{RiversOfNepal}} {{Navbox नेपालको जल सम्पदा}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख नदीहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] tigwxbjf089sxcm7j51db4r72ku7u86 1366731 1366730 2026-07-22T14:18:59Z NeoEditor 77577 /* तीर्थस्थल */ 1366731 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = बागमती | image = Pashupatinath2.jpg | image_size = 250px | image_caption = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा बागमती नदी | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = [[नेपाल]] | subdivision_type2 = प्रदेश | subdivision_name2 = [[बागमती प्रदेश]] <br/> [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type5 = मुख्य सहरहरू | subdivision_name5 = [[काठमाडौँ]], [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | length = {{convert|586.3|km|mi}} | discharge1_location= पन्धेरा दोभान, [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | discharge1_max = {{convert|16000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | source1 = [[बागद्वार]] | source1_location = [[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी]], [[सुन्दरीजल]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | source1_coordinates= {{coord|27|46|16|N|85|25|38|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2740|m|abbr=on}} | mouth = [[कमला नदी]] सङ्गम | mouth_location = जगमोहरा, [[बिहार]], [[भारत]] | mouth_coordinates = {{coord|25|43|56.1|N|86|21|53.0|E|display=inline,title}} }} '''बागमती''' अथवा '''बाग्मती नदी''' [[नेपाल]]को [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा रहेका दुई महत्त्वपूर्ण [[काठमाडौँ]] र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]लाई छुट्याउँदै दक्षिणी नेपालको [[मधेश प्रदेश]] हुँदै [[भारत]]को [[बिहार|बिहार राज्य]]मा [[कमला नदी]]मा मिसिन्छ। यस नदीलाई [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीले पवित्र नदी मानेका छन्। यस नदीको किनारमा कैयौँ हिन्दु मन्दिरहरू अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि, हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले मृत्यु पश्चात शवलाई यस पवित्र नदीको किनारमा दाहसंस्कार गर्ने गर्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई बागमतीमा तीन पटक डुबाउने चलन रहेको छ, जसले गर्दा [[पुनर्जन्म|पुनर्जन्म चक्र]]को अन्त्य हुने भन्ने पौराणिक लोक मान्यता रहेको छ। चितामा आगो बाल्ने मुख्य शोकसन्तप्त (सामान्यतया जेठो छोरा) ले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीले नुहाउनुपर्छ। [[अन्तिम संस्कार|अन्त्येष्टि]]मा सामेल हुने धेरै नातेदारहरू पनि नदीमा स्नान गर्छन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र जल छर्किन्छन्। बागमती नदीले मानिसलाई आध्यात्मिक तवरमा शुद्ध तुल्याउँछ भन्ने मान्यता रहेको छ। == नामकरण == बागमती नदीलाई नेपाली सभ्यता र शहरीकरणको मुहान मानिन्छ। विनयपिटक र नन्दबग्गामा यस नदीलाई "वाग्गुमुडा" भनेर उल्लेख गरिएको छ। यसलाई मझिमा निकयाको बठ्ठा सुत्तान्तमा "बाहुमती" भनेर पनि उल्लेख गरिएको छ । इस्वी संवत् ४७७ को एक शिलालेखमा यस नदीलाई वाग्वति पारप्रदेशे र पछि [[गोपालराजवंशावली|गोपालराज वंशवली]]मा पनि यहि वर्णन गरिएको छ।<ref name="Mishra">{{Cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको सङ्क्षिप्त परिचय |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |website=डिजिटल हिमालय }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207193538/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |date=2023-12-07 }}</ref> == भूगोल == [[चित्र:Baagdwar (2).jpg|250px|left|thumb|[[बागद्वार]]]] [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ उपत्यका]]सहित बागमती नदीको जलाधार पश्चिममा ठुलो [[गण्डकी नदी|गण्डकी जलाधार]] र पूर्वमा [[सप्तकोशी नदी|कोशी जलाधार]]को बीचमा अवस्थित छ। यी छेउछाउका जलाधारहरू [[हिमालय|मुख्य हिमालय शृङ्खला]]को उत्तरमा फैलिएका छन् र यसलाई विशाल खोंचमा पार गर्छन्, वास्तवमा, कोशीको [[अरुण नदी]] [[तिब्बत]]सम्म फैलिएको छ। सानो बागमती हिमालबाट केही दूरीमा पर्छ। हिमनदीको स्रोत बिना, यसको बहाव वर्षामा अधिक निर्भर हुन्छ, गर्मी मौसम (चैत्र देखि जेष्ठ) को समयमा धेरै कम हुन्छ, त्यसपछि मनसुनको मौसम (आषाढ देखि मध्य भाद्र) को समयमा चरम हुन्छ। यस हिसाबले बागमती प्रणाली नेपालको [[गण्डकी प्रदेश]]मा गण्डकी जलाधार र [[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]को [[कर्णाली नदी|कर्णाली जलाधार]]को बीचमा रहेको (पश्चिम) [[राप्ती नदी|राप्ती प्रणाली]]सँग मिल्दोजुल्दो छ। == नदीको मार्ग == [[चित्र:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|thumb|right|सुन्दरीजलमा बागमती नदीको दृश्य]] [[चित्र:Bagmati River, 1950 - 1955.jpg|thumb|बागमती नदी|right]] [[चित्र:Sikali and Bagmati river bend photographed from Champadevi, Kathmandu.jpg|thumb|right|काठमाडौँको चम्पादेवीबाट खिचिएको सिकाली र बागमती नदीको मोड]] [[सुन्दरीजल]] नजिकैको [[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा अवस्थित बाघको मुखको आकारको गार्गोइलबाट पानी बग्ने ठाउँमा [[बागद्वार]]मा तीनवटा [[मुहान]]को धारा मिल्ने ठाउँबाट बागमतीको उत्पत्ति हुन्छ।<ref>{{citation |last=Fisher |first=James F. |title=Living Martyrs: Individuals and Revolution in Nepal |date=1997 |page=220 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-564000-4 |display-authors=1 |author2-last=Acharya |author2-first=Tanka Prasad |author3-last=Acharya |author3-first=Rewanta Kumari}}.</ref><ref name=":0">{{citation |last=Davis |first=John A. |title=Journal of the Water Pollution Control Federation |date=1977 |volume=49 |issue=2 |pages=227–234 |contribution=Water Quality Standards for the Bagmati River}}</ref> यो [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]बाट लगभग १५ किलोमिटर (९ माइल) उत्तरपूर्वमा शिवपुरी पहाडको दक्षिणी किनाराभन्दा माथि अवस्थित छ। यहाँ बागमती चौडा र छिटो छ र यसमा निलम्बित ठोस पदार्थहरूको उच्च भार छ, यसले यस नदीलाई खैरो रूप दिन्छ। यो नदी [[काठमाडौँ उपत्यका]]को छतभएको [[धानखेत]]बाट करिब १० किलोमिटर (६ माइल) दक्षिण-पश्चिममा बग्छ।<ref name=":0" /> प्रतिरोधी चट्टानले [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]लगायत ठाउँमा प्रवाहमा बाधा पुर्‍याउँछ। मन्दिर भन्दा पर यो नदी दक्षिणतिर बगेर पश्चिमतर्फ बग्ने ठुलो [[मनोहरा नदी]]सँग जोडिन्छ र त्यसपछि पश्चिमतिर मोडिन्छ। काठमाडौँको सहरी क्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि, धेरै सहायक नदीहरू प्रवेश गर्छन्: तुलनात्मक रूपमा अप्रदुषित [[धोबीखोला]] र ढलले भरिएको [[टुकुचा खोला]]।<ref name=":0" /> त्यसपछि नदी दक्षिणतिर मोडिन्छ र टेकु दोभानमा दायाँबाट विष्णुमती प्रवेश गर्छ। [[विष्णुमती नदी]] बागमतीको मुहानदेखि करिब ६ किलोमिटर पश्चिममा पर्ने शिवपुरी डाँडामा पनि पर्छ। यो काठमाडौँको नागार्जुन डाँडा, [[स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भू महाचैत्य]] र दरबार क्षेत्र हुँदै दक्षिणतर्फ बग्छ। काठमाडौँको मध्यभाग हुँदै जाँदा, यो सहायक नदी अत्यधिक प्रदूषित र फोहर मैलाले भरिएको हुन्छ।<ref name=":1">{{citation |last=Kannel |first=Prakash Raj |title=Ecological Modelling |date=10 April 2007 |volume=202 |issue=3–4 |pages=503–517 |contribution=Application of automated QUAL2Kw for water quality modeling and management in the Bagmati River, Nepal |doi=10.1016/j.ecolmodel.2006.12.033 |ref={{harvid|Kannel & al.|2007}} |display-authors=1 |author2-last=Lee |author2-first=S. |author3-last=Lee |author3-first=Y.-S. |author4-last=Kanel |author4-first=S.R. |author5-last=Pelletier |author5-first=G.J.}}</ref> धेरै वक्र भएतापनि सामान्यतया दक्षिणतिर बग्ने बागमती काठमाडौँ उपत्यकाको किनारासम्म पुग्छ र [[दक्षिणकाली मन्दिर|दक्षिणकाली मन्दिर परिसर]] नजिकै [[चोभार|चोभार खाल्डो]]मा प्रवेश गर्छ। चोभार खोला [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]बाट काटिन्छ, जसलाई तल्लो हिमालय पनि भनिन्छ। यो २,००० देखि ३,००० मिटर (६,६०० देखि ९,८०० फिट) को दायरा नेपालभरका "मध्य पहाडहरू" को दक्षिणी सीमा हो, विशिष्ट [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र अधिक [[भारतीय संस्कृति]] र भाषाहरू बीचको एक महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक सीमा, साथै एक प्रमुख भूगर्भीय विशेषता हो। बागमती पनि [[तराई]] पुग्नुअघि तल्लो [[चुरे|शिवालिक पहाड]] पार गरेर बैरगनियाहुँदै [[भारत]] प्रवेश गर्छ। यो बिहारको [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभङ्गा]], [[सीतामढी जिल्ला|सीतामढी]], [[शिवहर जिल्ला|शिवहर]], [[मुजफ्फरपुर जिल्ला|मुजफ्फरपुर]] र [[खगडिया जिल्ला]]हरूमा बग्छ। यो [[समस्तीपुर जिल्ला|समस्तीपुर]]को जगमोहरा गाउँमा [[कमला नदी]]मा मिल्छ। तथापि, विगतमा नदीको धार फरक थियो र यो सीधै [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]मा बग्ने गर्दथ्यो। [[स्कन्द पुराण]]को [[स्वस्थानी व्रत|स्वस्थानी ब्रतकथा]]मा बागमतीको हालको उत्तरी सहायक नदीलाई साली नदी भनिने मुख्य नहरको रूपमा मानिएको थियो, जुन गण्डकी नदीको सहायक नदी थियो।<ref name=":1" /> == पर्यावरण == === वन्यजन्तु === बागमती नदी, यसको अनौठो र विविध वासस्थानको कारण सम्भावित जैविक विविधता संरक्षण क्षेत्र पनि हो। एक अध्ययनले ६७ प्रजातिका चराहरू (११ अर्डर र २८ परिवार) नदी क्षेत्र वरपर पाएको थियो जसमा पासेरिफोर्मस र मस्सीकापिडाई चराहरू सबैभन्दा प्रचलित अर्डर र परिवारहरू रहेको जनाइएको छ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mahata |first=Neelam |last2=Sharma |first2=Hari Prasad |date=2023-04 |title=Birds along the Bagmati river corridor in urban areas and factors affecting their abundance |url=https://doi.org/10.1016/j.envc.2023.100685 |journal=Environmental Challenges |volume=11 |pages=100685 |doi=10.1016/j.envc.2023.100685 |issn=2667-0100}}</ref> वृक्षको उपस्थिति, बस्तीको नजिक, ढलनिकास भएको स्थान नजिक, कम तापक्रममा, पानीको स्रोत र सडकको दूरी बढ्दै जाँदा चराहरूको प्रचुरता बढेको पाइए पनि, खुला भूमि र उच्च उचाइमा दूरीको साथ घटेको देखिएको थियो।<ref name=":2" />[[चित्र:Domestic buffaloes grazing along the bank of Bagmati River, Khokana.jpg|thumb|254x254px|centre|खोकनाको बागमती नदीको छेउमा चरिरहेका घरेलु भैँसीहरू]] === प्रदुषण === बागमती नदीमा ठुलो मात्रामा अप्रशोधित ढल रहेको छ, र यस क्षेत्रको ठुलो जनसङ्ख्याको कारण नदीको प्रदूषणको ठूलो स्तर अवस्थित छ। काठमाडौँका धेरै बासिन्दाले आफ्नो व्यक्तिगत फोहर नदीमा फाल्ने गरेका छन्। खासगरी [[हनुमन्ते नदी|हनुमन्ते खोला]], [[धोबीखोला]], [[टुकुचा खोला]] र [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]] सबैभन्दा प्रदूषित छन्। बागमती नदी प्रणालीको अनुगमन गरी यसको सरसफाई पुनःस्थापना गर्ने प्रयास भइरहेको छ। यसमा "प्रदूषण भार परिमार्जन, प्रवाह वृद्धि र महत्वपूर्ण स्थानहरूमा वियरहरूको प्लेसमेन्ट" समावेश छ।<ref name=":1" />[[चित्र:Verschmutztes_Kathmandu.jpg|thumb|काठमाडौँ उपत्यकाको बागमती नदीमा प्रदूषण|230x230पिक्सेल]] तत्कालीन मुख्य सचिव लीलामणि पौड्यालको पहलमा विसं २०७२ जेठ १५ गते बागमती महासफाई अभियान सुरु भएको थियो। हरेक शनिबार [[नेपाली सेना]] र [[नेपाल प्रहरी]]का कर्मचारीहरू सहित सर्वसाधारण नदीको फोहर र ढल सफा गर्न भेला हुन्छन्। ''द फ्रेन्ड्स अफ द बागमती'' सन् २० नोभेम्बरमा स्थापना भएको संस्था हो। यसको वेबसाइटका अनुसार यसको उद्देश्य "बागमती नदीको क्षयीकरणलाई उल्टाउनु हो। सन् २०१४ मा १४ वर्षको लामो प्रयासपछि बागमती नदी 'लगभग शुद्ध' भएको दाबी गरिएको थियो। सन् २०१५ को नेपाल नदी संरक्षण ट्रस्ट र अन्य संस्थानद्वारा गरिएको अध्ययनले नदीको उत्पत्ति बिन्दु बाट १५ किलोमिटरसम्म बग्ने पानी प्रशोधन गरे पछि पिउनका लागि उपयुक्त भएपनि, त्यस भन्दा तल पिउनका लागि मात्र नभई सिँचाइका लागि पनि अनुपयुक्त हुने बताएको थियो। पानीमा अत्यधिक सोडियम र नाइट्रेट भएकाले कृषि जमिनलाई उल्टै असर गर्ने उल्लेख गरिएको थियो। साथै, अध्ययनले जलचर प्राणीहरू सुहाउँदो नभएको र नदीमा प्लास्टिकको सामग्री धेरै उच्च मात्रामा रहेको देखाएको थियो।<ref>{{Cite journal |year=२०१५ |title=BAGMATI RIVER EXPEDITION 2015 |url=https://www.nrct.org.np/wp-content/uploads/2018/04/Bagmati-Expedition-2015-Full-Report_NRCT.pdf |journal= |publication-place=काठमाडौँ, नेपाल}}</ref> यसै अध्ययनलाई सन् २०१७ मा पुन: दोहोर्याउने प्रयास गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/scientists-begin-bagmati-river-expedition-2017-bagmati-clean-impact-study|title=Scientists begin Bagmati clean-up impact study|date=१२ फेब्रुअरी २०२४|work=The Himalayan Times|access-date=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/scientists-begin-bagmati-river-expedition-2017-bagmati-clean-impact-study}}</ref> बागमती नदीको पानीको गुणस्तर मनसुनको समयमा, नदीको बहाव सुख्खा मौसमको तुलनामा बढी, हुने भएकाले अपेक्षाकृत राम्रो हुने पाइएको छ, तर सन् २०३० सम्ममा पनि अप्रशोधित ढल मिसाउने वर्तमान अभ्यासले पानीको गुणस्तर उल्लेखनीय सुधार नहुने प्रक्षेपण गरिएको छ।<ref>{{Cite journal |last=Mishra |first=Binaya K. |last2=Regmi |first2=Ram K. |last3=Masago |first3=Yoshifumi |last4=Fukushi |first4=Kensuke |last5=Kumar |first5=Pankaj |last6=Saraswat |first6=Chitresh |date=2017-11-01 |title=Assessment of Bagmati river pollution in Kathmandu Valley: Scenario-based modeling and analysis for sustainable urban development |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S221261391730034X |journal=Sustainability of Water Quality and Ecology |volume=9-10 |pages=67–77 |doi=10.1016/j.swaqe.2017.06.001 |issn=2212-6139}}</ref> स्वस्थ सहरी विकास हासिल गर्न नदीको जल प्रदूषण व्यवस्थापन र पर्यावरणीय रूपमा कायम राख्न तत्काल आवश्यकता भएपनि सामुदायिक संलग्नता योजनाबद्ध नभएकोऔँलाइएको छ।<ref>{{Citation |last=Keilmann-Gondhalekar |first=Pamela Durán-Díaz, Maximilian Kreutzer, Lisa-Maria Gigl, Daphne |title=A Geospatial Analysis for an Integrated Land Use and Water Strategy for Bagmati River in Kathmandu Valley, Nepal |date=2023 |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.1201/9781003349518-23/geospatial-analysis-integrated-land-use-water-strategy-bagmati-river-kathmandu-valley-nepal-pamela-dur%C3%A1n-d%C3%ADaz-maximilian-kreutzer-lisa-maria-gigl-daphne-keilmann-gondhalekar |work=Geospatial Science for Smart Land Management |access-date=2024-03-04 |publisher=CRC Press |doi=10.1201/9781003349518-23/geospatial-analysis-integrated-land-use-water-strategy-bagmati-river-kathmandu-valley-nepal-pamela-dur%C3%A1n-d%C3%ADaz-maximilian-kreutzer-lisa-maria-gigl-daphne-keilmann-gondhalekar |isbn=978-1-003-34951-8}}</ref> == जलविद्युत तथा सिँचाइ आयोजना == सन् २०१६ मा सुरु भइ [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]मा रहेको [[बागमती नदी जलविद्युत केन्द्र|बागमती लघु जलविद्युत परियोजना]] को परीक्षण र उत्पादन भइ सकेको छ।<ref>{{Cite news|url=https://english.onlinekhabar.com/bagmati-small-river-hydro-construction-completed.html|title=Bagmati Small River Hydro construction completed|date=१६ मार्च २०१९|work=अनलाइन खबर|access-date=१२ फेब्रुअरी २०२४}}</ref> यस परियोजना ४ अर्ब रुपैयाँको रहेको थियो र २२ मेगावाट बिजुली उत्पादन क्षमता रहेको छ।[[चित्र:Bagmati River Irrigation Diversion.jpg|thumb|बागमती नदी सिँचाइ, सर्लाही, नेपाल।|230x230पिक्सेल]] == बाढी == बाढीले छुने अधिकांश क्षेत्रमा बाढीको कुनै असर त छैन तर यसले बिहारका तराई र उत्तरी जिल्लाका जनतालाई व्यापक पीडा दिएको छ। सन् १९९३ मा नदीले सबैभन्दा ठुलो क्षति पुर्याएको थियो। पानीको कमजोर व्यवस्थापन, उचित मौसम पूर्वानुमान र चेतनाको कमी सामूहिक विनाशको मुख्य कारण थियो।<ref>Bhusal, Jagat K. (May 2002) [http://www.riob.org/ag2002/FloodNepal.htm "Lessons from the Extreme Floods in South Central Nepal in 1993"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503234458/http://riob.org/ag2002/FloodNepal.htm|date=2008-05-03}} International Network of Basin Organizations</ref> ==तीर्थस्थल == * [[गोकर्णेश्वर]] – [[गोकर्णेश्वर मन्दिर|गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर]] बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ, जुन सन् १५८२ मा निर्माण गरिएको थियो। अगस्तको अन्त वा सेप्टेम्बरको सुरुमा, मानिसहरू यस मन्दिरमा स्नान गर्न र जीवित वा मृत आफ्ना पिताको सम्मानमा प्रसाद हरू बनाउन जान्छन्, गोकर्णऔँसी भनिन्छ जसलाई "[[कुशे औँसी]]" (पिताको अनन्त शान्तिको लागि पूजा) पनि भनिन्छ। * [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] – गुह्येश्वरी देवीको मन्दिर [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]बाट लगभग १ किलोमिटर पूर्वमा बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ। मन्दिरको नाम संस्कृत शब्द गुह्य (रहस्य) र ईश्वरी (देवी) बाट आएको हो। ललिता सहस्रनाममा, देवीको ७०७औँ नाम गुह्यरूपिनी (देवीको रूप मानव धारणा भन्दा बाहिर छ र गुप्त छ) को रूपमा उल्लेख गरिएको छ। सतीदेवीको लासको अंश शिवजीले लिएर दु:खमा संसारभरि घुम्दा विभिन्न क्षेत्रमा खसेको विश्वास गरिन्छ। * [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] – [[शिव|शिवजी]]लाई समर्पित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको उत्तरमा नदीको किनारमा अवस्थित छ। यसलाई हिन्दु धर्मको एक पवित्र स्थल मानिन्छ।<ref name=":0" /> * [[कोटेश्वर महादेव]] – कोटेश्वर महादेव मन्दिर बागमती किनारमा अवस्थित एक प्रमुख पवित्र स्थल पनि हो। एक किंवदन्ती अनुसार, यहाँको शिवलिंग ६४ पवित्र शिव लिंगहरू मध्ये एक हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। * शङ्खमूल – कोटेश्वर महादेव मन्दिर नजिकै शङ्खमूल भनेर चिनिने ठाउँ छ। शङ्खमूल काठमाडौँ उपत्यकाको इतिहास र किंवदन्तीलाई लिपिबद्ध गर्ने विभिन्न इतिहासमा परिभाषित काठमाडौँ उपत्यकाका १२ "अति पवित्र" सङ्गमहरूमध्ये एक हो। शङ्खमूलमा पशुपति मन्दिर परिसरबाट दक्षिणतर्फ बग्ने बागमती नदी र उपत्यकाको पूर्वी भागबाट बग्ने मनोहरा नदीलगायत सबै नदी हरू मिसिन्छ। * कालमोचन मन्दिर – हिन्दु देवता [[विष्णु|भगवान विष्णु]]लाई समर्पित कालमोचन मन्दिर बागमती नदीको किनारमा [[थापाथली दरबार]] परिसरको एक भाग थियो। यो १८औँ शताब्दीको सुरुमा निर्माण गरिएको थियो। [[जङ्गबहादुर राणा]]ले मुगल काठमाडौँ–गोथिक वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरेको यस मन्दिरमा मुगल कला र नेपाली कला रहेको छ। जंग हिरण्य हेमनारायण मन्दिरको नामले पनि चिनिने यो मन्दिर थापाथलीको कालमोचन घाटमा अवस्थित छ। * त्रिपुरेश्वर मन्दिर – कालमोचन घाट नजिकै रहेको त्रिपुरेश्वर महादेवको मन्दिर काठमाडौँ उपत्यकाको सबैभन्दा ठुलो मन्दिर हो, जुन उन्नीसौं शताब्दीमा (वि.सं. १८७५ तिर) [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललित त्रिपुरा सुन्दरी देवीले]] निर्माण गर्नुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Tripureshwor Mahadev Temple |url=https://naya.com.np/collection/c1492765568587qjtin}}</ref> यसको तीनवटा छाना हरू छन्— माथिका दुई वटा धातुले बनाइएको छन्, र तलको छाना बेक्ड टेराकोटाको छ र यो उठेको प्लेटफर्ममा बस्छ। उनका पति राजा रणबहादुर शाहको चिरशान्ति र राष्ट्रको सद्भावका लागि उनको सम्झनामा मन्दिर निर्माण गरिएको हो। यो सम्भवतः स्तरीय शैलीमा अन्तिम प्रमुख मन्दिर थियो।<ref>{{cite web |title=TRIPURESHWOR MAHADEV त्रिपुरेश्वर महादेव |url=http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev#sthash.RFd1MBeD.dpbs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129030017/http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev |archive-date=2016-11-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129030017/http://www.rajunepal.com/photography/shiva_temples_of_nepal/album/tripureshwor_mahadev#sthash.RFd1MBeD.dpbs |date=2016-11-29 }}</ref> * पचली भैरव – [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]] राजा [[गुणकामदेव]]द्वारा स्थापित, देवता काठमाडौँको स्थापनासँग धेरै हदसम्म सम्बन्धित छ, किनकि यो राजा गुणकामदेव नै थिए जसले परम्परागत रूपमा बागमती नदीको किनारमा अवस्थित भैरवको सहर र पर्व दुवैको स्थापना गरेको विश्वास गरिन्छ। * टेकु दोभान – काठमाडौँ उपत्यकाका १२ पवित्र तीर्थमध्ये एक बागमती र विष्णुमतीको सङ्गमस्थलमा रहेको ज्ञानतीर्थको छेउछाउका घट्टहरू नदी किनारमा स्नान र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] गर्ने स्थान हुन्। * [[जलविनायक|जलविनायक मन्दिर]] – जलविनायक मन्दिर [[चोभार]]मा अवस्थित [[गणेश]]को मन्दिर हो। जलविनायक मन्दिर काठमाडौँ क्षेत्रको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण गणेश मन्दिर मध्ये एक हो, र काठमाडौँ उपत्यकाको चार विनायक मन्दिरहरू मध्ये एक हो। ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed" heights="160px"> चित्र:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|सुन्दरीजलमा अवस्थित बागमती नदीको एक मनोरम दृष्य चित्र:Bagmati Khola from Sundarijal (1).JPG|सुन्दरीजलमा अवस्थित बागमती नदीको एक मनोरम दृष्य चित्र:Bagmati River at Sundarijal (2).JPG|बागमती नदी चित्र:Bagmati River 2.jpg|बागमती नदी काठमाडौँ, सिनमङ्गलमा। चित्र:Bagmati River Irrigation Diversion.jpg|बागमती नदी कर्मैहिय, सर्लाहीमा। चित्र:Bagmati Canal.jpg|बागमती नहर कर्मैहिय, सर्लाहीमा। चित्र:Bagmati River.jpg|बागमती नदी काठमाडौँ, सिनामङ्गलमा। </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{RiversOfNepal}} {{Navbox नेपालको जल सम्पदा}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख नदीहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] m39g4ylh7ib8nlvk7ea5f5vlfp2hpzc 0 5855 1366640 1351118 2026-07-22T09:11:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366640 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Diktel.jpg | image_caption = दिक्तेल नगरपालिका भित्र रहेको एक गल्ली | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Province1#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-khotang/diktel-rupakot-majhuwagadhi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = तीर्थराज भट्टराई <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|ने.का.]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = विशन राई <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ वैशाख २५ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 =246.51<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=5&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 43008 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.17|86.59|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०३६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = दिक्तेल बजार | website = [http://www.diktelmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[खोटाङ जिल्ला]]का २ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ वैशाख २५ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[दिक्तेल]], [[बाम्राङ]], [[लफ्याङ]] र [[खाल्ले]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[खार्मी]], [[दोर्पा चिउरीडाँडा|चिउरीडाँडा]], [[जालपा|जाल्पा]], [[निर्मलीडाँडा]], [[विजयखर्क]], [[बुईपा]], [[नुनथला]], [[नेर्पा]] र [[पाथेका]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। दिक्तेल बजार रहेको ठाउँलाईको केन्द्र बनाइएको छ।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''दिक्तेल''' खोटाङ जिल्लाको सदरमुकाम तथा सबैभन्दा ठुलो व्यापारिक केन्द्र हो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ४३,००८ रहेको छ भने यहाँ १०,७६७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ४३,००८ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १५ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[दिक्तेल]] (१-४) || ६,४८२ || ५.७५ || १,१२७.३० |- | २ || [[दिक्तेल]] (४-९) || ३,५२० || १४.४२ || २४४.१० |- | ३ || [[बाम्राङ]] || २,८२३ || १४.८८ || १८९.७२ |- | ४ || [[खाल्ले]] || २,७१३ || १८.८८ || १४३.७० |- | ५ || [[लफ्याङ]] || २,५३८ || १६.२२ || १५६.४७ |- | ६ || [[नेर्पा]] (१-९) || २,६०४ || ५५.८९ || ४६.५९ |- | ७ || [[चिउरीडाँडा]] (१-२,५,७,९) || २,५६१ || १४.७ || १७४.२२ |- | ८ || [[चिउरीडाँडा]] (३-४,६,८) || २,०२७ || १५.२६ || १३२.८३ |- | ९ || [[निर्मलीडाँडा]] || १,७७२ || १०.९३ || १६२.१२ |- | १० || [[पाथेका]] || ३,३८२ || ३४.९५ || ९६.७७ |- | ११ || [[खार्मी]] || ३,०३४ || २४.०१ || १२६.३६ |- | १२ || [[जालपा]] || २,३९९ || ९.४६ || २५३.५९ |- | १३ || [[नुनथला]] || १,४०१ || १०.२८ || १३६.२८ |- | १४ || [[बुईपा]] || ३,८०२ || २३.७३ || १६०.२२ |- | १५ || [[विजयखर्क]] || १,९५० || १७.१४ || ११३.७७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ४३,००८ !! २८६.५ !! १५०.१२ |} ==भूगोल== यो ठाउँको अक्षांश र देशान्तर हो {{coor d|27.2|N|86.78|E|}}।<ref name="geoloc">{{cite web | url=http://www.fallingrain.com/world/NP/0/Diktel.html | title=दिक्तेल मौसम | accessdate=September 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511174922/http://fallingrain.com/world/NP/0/Diktel.html |date=2006-05-11 }}</ref>समुन्द्र सतहभन्दा यो ठाउँ १५३१&nbsp;[[मिटर]] (५०२२&nbsp;फिट) माथि पर्दछ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{खोटाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccokhotang.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, खोटाङ]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:खोटाङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] q2u013ixkyy6mu6jidsvprj5agkkjng 0 6399 1366751 1352319 2026-07-22T22:57:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366751 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = लहान |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Mahendra highway.jpg |image_caption = पूर्व पश्चिम राजमार्गसँगै रहेको लहान नगर |image_size = 300 |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नक्सामा लहान नगरपालिका |coordinates = {{coord|26|42|30|N|86|29|30|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला]] |<!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/lahan?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]] |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = महेशप्रसाद चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = रामचलितर महतो <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) |established_title = नगर पञ्चायत |established_date = वि.सं. २०३३ असार २२<ref name="नगर">{{Cite book |last=भट्ट |url=https://books.google.com.np/books?id=zUAJAQAAIAAJ |title=नेपाल राजपत्र सारा सङ्ग्रह : नेपालको साप्ताहिक राजपत्रबाट छनोट, अधिकांश कानूनमा, सन् १९५१-१९८० मार्च |date=सन् १९८१ |page=१२८ |language=नेपाली}}</ref> |established_title1 = समावेश गाउँ पञ्चायत |established_date1 = लहान बजार, लहान गोठ र सिगराही मटियर्वा<ref name="इतिहास">{{Cite web |url=https://lahanmun.gov.np/ne/node/3 |title=नगरको सङ्क्षिप्त परिचय |website=लहान नगरपालिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> |established_title2 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date2 = [[पडरिया थारुटोल]], [[सोनमति मझौरा]], [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तीपुर]], [[गोविन्दपुर तारेग्ना|तरेगना गोविन्दपुर]], [[ढोढना]], [[भदैया]], [[ब्रह्मा गौघडी|ब्रह्मान गोरछारी]], [[सिसवनी]] र [[भवानीपुर कालाबन्जर]] |established_title3 = समावेश मिति |established_date3 = वि.सं. २०७१ पौष २८<ref name="थप">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा |date=वि.सं. २०७१ पौष २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन ५ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title4 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date4 = [[गढा|गाढा]] र [[गोविन्दपुर मलहनमा]] |established_title5 = समावेश मिति |established_date5 = वि.सं. २०७३ फाल्गुण २७<ref name="स्थानीय">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फाल्गुण २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 167.17<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 102031 | population_density_km2 = auto |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = १११ <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = ५६५०२ |area_code = ०३३ |blank_name = |blank_info = |website = [http://lahan.municipality.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''लहान''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]]मा पर्ने [[सिराहा जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] छेउमै रहेको यो नगरपालिका नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट करिब ३५० किलोमिटर पूर्वमा रहेको छ। यो नगरपालिका सिराहा जिल्लाको पहिलो नगरपालिका हो। सिराहा जिल्लाका तत्कालिन लहान बजार, लहान गोठ र सिगराही मटियर्वा गाउँ पञ्चायतलाई वि.सं. २०३३ असार २२ गते मिलाएर लहान नगर पञ्चायत घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगर"/><ref name="इतिहास"/> वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा [[नेपाल सरकार]]को निर्णय र वि.सं. २०७१ पौष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएअनुसार [[पडरिया थारुटोल]], [[सोनमति मझौरा]], [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तीपुर]], [[गोविन्दपुर तारेग्ना|तरेगना गोविन्दपुर]], [[ढोढना]], [[भदैया]], [[ब्रह्मा गौघडी|ब्रह्मान गोरछारी]], [[सिसवनी]] र [[भवानीपुर कालाबन्जर]] गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="थप"/> यसै प्रकार [[सङ्घीयता|सङ्घीय शासन व्यवस्था]] लागू भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[गाढा]] र [[गोविन्दपुर मलहनमा]] गाविसहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ?|date=पुष २३, २०७३|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=३० फाल्गुन २०७३|accessdate=३० फाल्गुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=२८ फाल्गुण २०७३|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> कुल २४ वडामा विभाजित यो नगरपालिकामा गत २० वर्षको अवधिमा सहरीकरणका कारण जनसङ्ख्या क्रमशः बढ्दै गएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2020/02/15/158173392740912530.html |title=कसरी बन्दैछन् सहर ? |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> वि.सं. २०६८ सालको राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस नगरको जनसङ्ख्या ९१,७६६ रहेको छ। भारतको [[बिहार]] राज्यमा पर्ने [[लौकाहा, भारत|लौकाहा]] र नेपालको लहानबाट १८ किलोमिटर दक्षिणमा पर्ने [[ठाडी]] नजिकैको सहर नेपाल र भारतबीचको पारस्परिक व्यापारका लागि सहमति भएको मार्गको एक भाग हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpukar.com/archives/32017 |title=दशगजा क्षेत्रमा भारतको रबैया |website=नेपाल पुकार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217161324/https://www.nepalpukar.com/archives/32017 |date=2022-02-17 }}</ref> लहानले ठाडीलाई नेपालको अन्य भोगौलिक क्षेत्रहरूसँग जोड्ने गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://sancharkarmi.com/news-details/40385/2020-12-08 |title=विकासको नमूना नगर बन्दै लहान |website=सञ्चारकर्मी |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[नेपाल सरकार]]ले सीमाक्षेत्रमा एउटा भन्सार कार्यालय स्थापना गरेको छ भने भारत सरकारले परिवेक्षक स्तरका अधिकारीसहितको भूमि भन्सार केन्द्रको स्थापना गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/986205 |title=ठाडी भन्सारमा लक्ष्यभन्दा ४४ प्रतिशत बढी राजस्व संकलन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> == भौगोलिक स्थिति == लहान नगरपालिकाको पूर्वमा [[बलान नदी]]<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/991379 |title=कमला नदीको कटान नियन्त्रणका लागि दीर्घकालीन योजना बनाइने |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> ([[सप्तरी जिल्ला]]), पश्चिममा [[धनगढीमाई नगरपालिका]], उत्तरमा [[उदयपुर जिल्ला]] र दक्षिणमा [[लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका]] र [[सखुवानान्कारकट्टी गाउँपालिका]] पर्दछन्।<ref name="इतिहास"/> == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ लहान नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || लहान (१) || ५,९०७ || २.६ || २२७१.९२ |- | २ || लहान (२) || ३,३१६ || १.०७ || ३०९९.०७ |- | ३ || लहान (३) || ५,८३० || ७.८५ || ७४२.६८ |- | ४ || लहान (४) || ४,४६८ || २.२९ || १९५१.०९ |- | ५ || लहान (५) || ४,९०७ || ०.५५ || ८९२१.८२ |- | ६ || लहान (६) || २,६१० || ०.९३ || २८०६.४५ |- | ७ || लहान (७) || २,४१४ || ०.६२ || ३८९३.५५ |- | ८ || लहान (८) || ३,१७५ || ०.३ || १०५८३.३३ |- | ९ || लहान (९) || २,३३४ || १.७५ || १३३३.७१ |- | १० || लहान (१०) || ३,६१० || २.२५ || १६०४.४४ |- | ११ || [[पडरिया थारुटोल]] (१-६) || ३,५९३ || ३.६६ || ९८१.६९ |- | १२ || [[पडरिया थारुटोल]] (७-९) || ३,५१८ || ३.७१ || ९४८.२५ |- | १३ || [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] (१-५) || ४,४७६ || ९.०८ || ४९२.९५ |- | १४ || [[बस्तिपुर, सिराहा|बस्तिपुर]] (६-९) || २,६०१ || ७.०२ || ३७०.५१ |- | १५ || [[ढोढना]] || ५,१७४ || २९ || १७८.४१ |- | १६ || [[तरेगना गोविन्दपुर]] (१-६) || २,१०५ || ३२.३४ || ६५.०९ |- | १७ || [[तरेगना गोविन्दपुर]] (७-९) || ३,३३७ || ९.९५ || ३३५.३८ |- | १८ || [[भदैया]] || ६,७२३ || ८.७८ || ७६५.७२ |- | १९ || [[सोनमति मझौरा]] || ४,९०६ || ४.६ || १०६६.५२ |- | २० || [[ब्रह्मा गौघडी]] || ३,८२० || ६.२१ || ६१५.१४ |- | २१ || [[भवानीपुर कालाबन्जर]] || ४,२५४ || ५.८५ || ७२७.१८ |- | २२ || [[सिसवनी]] || ६,३६० || ९.५१ || ६६८.७७ |- | २३ || [[गाढा]] || ५,०५८ || ५.१९ || ९७४.५७ |- | २४ || [[गोविन्दपुर मलहनमा]] || ७,५३५ || १४.४१ || ५२२.९० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१,०२,०३१''' || '''१६९.५२''' || '''६०१.८८''' |} == नामकरण == 'लहान'को नामकरण सम्बन्धमा एक जनश्रुति अनुसार वर्षौ पहिले यस ठाउँमा हाट लाग्ने गरेको र पहाडबाट व्यापार गर्न आउने व्यापारीहरू सरसामान खरिद तथा बेचबिखन गर्न आउँदा ती व्यापारीहरूबीच परस्पर मारपीट र झैझगडा हुने क्रममा 'लौ हान' शब्दको बारम्बार प्रयोग भएपछि कालान्तरमा 'लौहान' शब्दबाट अप्रभंश भई लहान नामकरण भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.lahanpost.com/news/157 |title=लहानको नामाकरण र ऐतिहासिक तथ्य |last=पोखरेल |first=तुलसीराम |website=लहान पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218145638/https://www.lahanpost.com/news/157 |date=2022-02-18 }}</ref> एक अन्य जनविश्वास अनुसार पहिले यस क्षेत्रमा लौहान सिंह नामक राजाले राज्य गरेकाले उनैको नाउँमा यसको नाम लहान भएको बताउने गरिन्छ। == जनसङ्ख्या र रितिथिति == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,०२,०३१ रहेको छ भने यहाँ २०,५७७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> नगरपालिकामा अधिकांश व्यक्ति [[मैथिली भाषा]] बोल्छन्। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्मावलम्बी]]हरूको [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]]का साथै स्थानीय चाडपर्वमा [[नयाँ वर्ष|सिरूवा]], [[होली|फागु]], भातृ द्वितीया, चौठ चन्द्र, [[छठ]], [[दीपावली]] प्रमुख छन्। नगरमा [[कोइरी]], [[कायस्थ]], [[कथवनियाँ]], [[थारू जाति|थारु]], [[मुसलमान]], [[मारवाडी जाति|मारवाडी]], मुसहर, [[यादव]], डुम, [[चमार]], [[ब्राह्मण|ब्राम्हण]], [[क्षेत्री]]लगायत विभिन्न जातजाति बसोबास गर्दै आइरहेका छन्। ==पर्यटन स्थल== लहान बजारदेखि ४ किलोमिटर पश्चिममा ऐतिहासिक धार्मिकस्थलको रूपमा राजा सहलेसको [[सहलेस फुलबारी]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2020/04/08/338443/ |title=नयाँ वर्षको सलहेश फुलवारी मेला यसवर्ष नलाग्ने |date=2020-04-08 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त फूलवारीमा प्रत्येक वर्ष वैशाख १ गतेका दिन मेला लाग्छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/shles-phuulbaariih-jhaan-nihsntaanle-bhaakl-grchn-photto-phicr-95682 |title=सहलेस फूलबारीः जहाँ निःसन्तानले भाकल गर्छन् (फोटो फिचर) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त ठाउँको एउटा रूखमा वर्षको एकचोटि वैशाख १ गते मात्र फूल फुल्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2019/04/14/201406/ |title=नयाँ वर्षको दिन मात्र फुल्ने अनौठो फूल |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> उक्त फूल हेर्न [[नेपाल]] र [[भारत]]का हजारौं व्यक्तिहरू पुग्ने गर्छन्। यसै प्रकार लहानदेखि ६ किलोमिटर उत्तरमा पकडरिया गढ अवस्थित छ भने नगरमा विभिन्न मठ मन्दिरहरू छन्।<ref>{{Cite web |url=https://janprabhabnews.com/photos/1801/ |title=सलहेस फुलवारी,पकडिया गढ,पतारी लगायतका मेला स्थगित |date=2020-04-08 |website=जनप्रभा समाचर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217161325/https://janprabhabnews.com/photos/1801/ |date=2022-02-17 }}</ref> == नगर निर्वाचन इतिहास == वि.सं. २०३३ मा नगर पञ्चायत बनेको लहान नगरमा वि.सं. २०३३ देखि वि.सं. २०७४ सालसम्म ६ पटक निर्वाचन भइसकेको छ। ६ पटक सम्पन्न स्थानीय निर्वाचनमा लगातार तीनपटक लगनलाल चौधरी नगरप्रमुखमा विजयी भएका छन्। वि.सं. २०३३ को पहिलो नगर पञ्चायत चुनावमा पहिलो प्रधानपञ्चको रूपमा रामलोचन महतो<ref>{{Cite book |last=मन्त्रालय |first=पञ्चायत |url=https://books.google.com.np/books?id=-G62AAAAIAAJ&dq |title=प्रशासन शक्ति विकेन्द्रीकरण आयोग प्रतिवेदन|date=सन् १९६४ |page=१९८|language=नेपाली}}</ref> र उप-प्रधानपञ्चमा विश्वनाथ चौधरी विजयी भएका थिए। यस्तै वि.सं. २०३९ सालको चुनावमा लगनलाल चौधरी प्रधानपञ्चमा विजयी भएका थिए। वि.सं. २०४३ सालको चुनावमा पुन: लगनलाल चौधरी प्रधानपञ्चमा निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापना पश्चात् वि.सं. २०४९ को निर्वाचनमा राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका तर्फबाट लगनलाल चौधरी र प्रकाशबहादुर केसी क्रमशः नगरप्रमुख र उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/16570/ |last=विश्वकर्मा |first=मणिलाल |title=लहानमा तात्यो चुनावी माहोल, २४ वडामै मोटरसाइकल र्‍याली |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> यसै प्रकार वि.सं. २०५४ सालको स्थानीय निकायको निर्वाचनमा नेकपा एमालेका तर्फबाट मुनी साह सुडी र राजेन्द्र महतो क्रमशः प्रमुख तथा उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/5961 |title=देशभरको जोडघटाउ ‘चर्चित उम्मेदवारहरूको चुनावी अवस्था’ |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/1795/2017-09-05 |title=तेस्रो चरणको निर्वाचन : तराईमा चुनावी अभियान तीव्र |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> त्यसपछि तोकिएको समयमा निर्वाचन हुन नसक्दा तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा नगरप्रमुखमा प्रकाशबहादुर केसी र उप-प्रमुखमा सागरलाल चौधरीलाई मनोनित गरिएको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|स्थानीय तहको निर्वाचन]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]का मुनि साह सुडी<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/129883-1506321180.html |title=ब्रान्ड ‘मेयर साब’ मुनी साह |last=यादव |first=मिथिलेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> नगर प्रमुख पदमा निर्वाचित भएका छन् भने नेकपा एमालेकी सरियारकुमारी चौधरी नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/103614 |title=पूर्वी मधेसको गढ सिरहाको लहान नगरपालिका प्रमुख, उपप्रमुखमा एमालेको शानदार जित |date=2017-09-23 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218035021/https://www.janaboli.com/post/103614 |date=2022-02-18 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/2715/2017-09-23 |title=सिरहाको १७ स्थानीय तहमध्ये १६ तहको नतिजा सार्वजनिक |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ebudhabar.com/2017/09/10295/ |title=लहान सहरको विकास पुनरुत्थान गर्नेछु |date=2017-09-13 |website=बुधबार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-17}}</ref> == यातायात == लहान नगरमा स्थानीय यातायात बस वा निजी सवारी साधन चल्ने गरेको छ। नेपालका अन्य विकासशील सहरहरू जस्तै लहान पनि वरपरका नयाँ बासस्थानका साथ विस्तार हुँदै गएको छ। यी क्षेत्रहरूमा यातायात सेवा पनि द्रुत रूपमा विस्तार भइरहेको छ। पर्यटक ट्याक्सीहरू पनि सहर बाहिर यात्राको लागि एक विकल्प हो। स्थानीयहरू सामान्यतया पैदल हिड्ने गर्छन्। अन्य सहरहरूमा जस्तै अटो रिक्सा पनि यहाँ सामान्य रहेको छ। === सडक सञ्जाल === यो नगरपालिका अन्तर्गत [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] सडक खण्ड रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/7855 |title=पूर्व–पश्चिम एउटै शहर ! |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> पूर्व पश्चिम राजमार्गको कारण यहाँबाट देशका हरेक भागमा जानका लागि [[बस]], माइक्रो बस, भाडाको कार, [[ट्याक्सी]], लगायत लामो दुरीका यातायात साधन उपलब्ध छन्। यातायातको प्रमुख साधन सडक सञ्जालद्वारा यो नगरबाट नेपालको पूर्व पश्चिम भागमा जान सकिने सहजता रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/39875 |title=सिरहामा मानविय क्षती र सवारी दुर्घटना न्युनिकरण गर्न सचेतना कार्यक्रम - |date=2020-02-12 |website=उज्यालो नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218160838/https://www.ujyaalonetwork.com/archives/39875 |date=2022-02-18 }}</ref> === हवाई यातायात === यहाँबाट सबैभन्दा नजिकको [[राजविराज विमानस्थल]] लगभग ४० किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। यो विमानस्थलबाट दैनिक [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|काठमाडौँ]]को लागि विमान सेवा उपलब्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://purbelinews.com/business/381761 |title=काठमाडौं-राजविराज उडानमा बुद्ध एयरकाे आकर्षक छुट |website=पूर्वेली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218160838/https://purbelinews.com/business/381761 |date=2022-02-18 }}</ref> === रेलवे === यो सहर [[लौकाहा बजार रेलवे स्टेसन]]सँग पनि जोडिएको छ जुन नजिकैको भारतीय सहर लौकाहामा रहेको छ। नेपाली सहर ठाडी हुँदै लहानबाट लगभग १८ किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित रहेको यो रेलवे स्टेसन नेपाल र भारतका मानिसहरूका लागि मुख्य प्रवेश र निकास बिन्दु हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7659/2019-03-05 |title=नेपाली विद्यार्थी सीमापारि वारिका विद्यालय सुनसान |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218160847/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7659/2019-03-05 |date=2022-02-18 }}</ref> == विविध == लहानस्थित सगरमाथा चौधरी आँखा अस्पतालले मुलुक र विशेष गरी भारतमा प्राप्त गरेको ख्यातिले अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा लहानको पहिचान कायम भएको छ।<ref name="सगरमाथा">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/203350-1581927120.html |title=उज्यालो देखाउँदै सगरमाथा आँखा अस्पताल |last=यादव |first=मिथिलेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-18}}</ref> सन् १९८२ मा स्थापना भएको यस अस्पतालबाट हालसम्म २० लाखभन्दा बढी व्यक्तिको आँखा उपचार गरिएको अस्पतालले जनाएको छ।<ref name="सगरमाथा"/> यहाँ एउटा सरकारी क्याम्पस तथा तीन वटा उच्च शिक्षाका निजी कलेजहरू छ्न्। ==अस्पतालहरू== ;लहान सहरमा भएका अस्पतालहरू *सगरमाथा चौधरी आँखा अस्पताल *रामप्रसाद रामप्रताप मेमोरियल अस्पताल *सप्तर्षि अस्पताल *स्टार हस्पिटल ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०३३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] fax7k4o1qwqxlvzxqdr8m8d8rs58k8r 0 6406 1366502 1365842 2026-07-21T07:27:47Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1366502 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | caption = बहादुर शाह | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए। चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो। बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा रणबहादुर शाहको व्रतबन्ध हुने तय भयो। व्रतबन्धमा बटुकको बुबा, बुबा नभए काकाबुबाले ब्राह्मणलाई सिदा दान दिनुपर्ने भएकाले, राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton| author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा [[दलमर्दन शाह]]ले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो। यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो। बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। दुल्लू र दैलेखमा नेपालको अधिकार हुनुपूर्व सुरखेत तिर नेपाली सेना बढ्यो। सुरखेतमा दैलेख र धुलीकोटको संयुक्त सेनाले नेपाली सेनाको मुकाविला गयो। कालु पाण्डेको नेतृत्वमा गएको त्यो सेनाले वाइसीको संयुक्त सेनालाई सुरखेतमा पराजीत गयो। [[धुलीकोट राज्य]] अन्तर्गत सुरखेत परेकोले धुलीकोट नेपालसँग त्यही पराजीत भएका कारणबाट नेपालमा मिल्न गयो। वि.सं. १८४६ असोजमा धुलीकोट राज्य नेपालमा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Subedi |first=Rajaram |title=धुलीकोट राज्यको ऐतिहासिक सर्वेक्षण |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_155_04.pdf |journal=Ancient Nepal |pages=26}}</ref> <ref>धुलीकोटे राजगुरु सन्तति सांसद श्री शिवराज जोशीगुटुबाट प्राप्त जानकारी ।</ref> सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। राजा उत्तिम शाहीले नेपाली सेनालाई सहयोग गर्ने वचनबद्धता देखाई आश्रित सन्धि गरे। वि. सं. १८४६ कार्तिक २१ गते दुल्लू नेपालको अधिनमा आयो। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे। त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो। तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो। ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो। नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे। तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए। नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो। नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे। वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे। नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे। ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो। पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे। श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने। परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन्। यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो। चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन्। नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो। यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो। <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो। <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो। तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो। त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो। कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो। प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो। यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन। बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे। यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो। २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ। लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए। विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए। मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए। विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए। विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए। नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए। यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए। <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे। तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन्।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, [[बिदुर शाह|विदुर शाही]] र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए। बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी [[बन्धु राना]]लाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले [[लालमोहर]]का छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाह]]का पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो। चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] mme4mti2vrkyqtqf9d8582rbv50vf81 0 6409 1366759 1365452 2026-07-23T02:00:42Z ~2026-40912-31 79903 1366759 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = राजेन्द्र विक्रम शाह | image = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg | caption = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | successor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]<br />[[राज्यलक्ष्मी देवी]] | father = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश |reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &ndash; १९०४ बैशाख ३१ | birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २० | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |death_date =विसं १९३८ साउन ३०<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> |death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation= |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ता प्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्तासङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते। राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}</ref> करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवारभित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो । [[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]] == वाल्यकाल == वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए। == राजकाज == वि.सं. १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए। ==शासनकाल == ===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन=== गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो। भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === माथवर सिंह थापा === मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] === कोतपर्व === मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो। ===भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले "युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने " व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्। [[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए। भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो। === काशीयात्रा === === अलौ पर्व === मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]] अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। ===नजरबन्द === १८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो। पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे। ==मृत्यु == पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो। == चलचित्र == [[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालको इतिहास]] {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] 5vimj8mwtamtu1zk1yhyebxnjdufvnv 1366760 1366759 2026-07-23T02:02:41Z ~2026-40912-31 79903 1366760 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = राजेन्द्र विक्रम शाह | image = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg | caption = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | successor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]<br />[[राज्यलक्ष्मी देवी]] | father = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश |reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &ndash; १९०४ बैशाख ३१ | birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २० | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |death_date =विसं १९३८ साउन ३०<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> |death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation= |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ता प्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्तासङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते। राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}</ref> करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवार भित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो । [[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]] == वाल्यकाल == वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए। == राजकाज == वि.सं. १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए। ==शासनकाल == ===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन=== गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो। भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === माथवर सिंह थापा === मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] === कोतपर्व === मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो। ===भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले "युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने " व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्। [[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए। भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो। === काशीयात्रा === === अलौ पर्व === मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]] अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। ===नजरबन्द === १८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो। पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे। ==मृत्यु == पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो। == चलचित्र == [[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालको इतिहास]] {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] lqkhwi82a6r6cru6vmguw4670qcvkda 1366761 1366760 2026-07-23T02:03:20Z ~2026-40912-31 79903 1366761 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = राजेन्द्र विक्रम शाह | image = Rajendra Bir Bikram Shah Dev (cropped).jpg | caption = राजा राजेन्द्र विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | successor = [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी]]<br />[[राज्यलक्ष्मी देवी]] | father = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] | mother =गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश |reign = विसं १८७३ मङ्सिर ०८ &ndash; १९०४ बैशाख ३१ | birth_date = विसं १८७० मङ्सिर २० | birth_place=[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |death_date =विसं १९३८ साउन ३०<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=२२८ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> |death_place=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation= |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७० मा जन्मेका श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भए। यिनको पालामा सत्ता प्राप्तिका लागि सङ्घर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। यिनकै पालामा भिमसेन थापाले आत्महत्या गर्नुपर्ने बाध्यता, [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] र [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्या भएको थियो। दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्ता सङ्घर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा [[कोत पर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]], [[अलौ पर्व]] जस्ता घटनाहरू भए र कैयौँ निर्दोष मानिसहरू मारिए। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुगे। [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को विरोध गरेका कारण नै त्यसो हुन गएको थियो। यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गरेको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बिते। राजेन्द्र विक्रम शाह बुद्धिले कुशाग्र, हृदयले महान्, भावनाले राष्ट्रिय भए तापनि भाग्यले एक अभागी राजा थिए ।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=दुण्डिराज |date=April 1968 |title=श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह र तत्कालीन नेपाल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=3 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714101700/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_03_full.pdf |date=2024-07-14 }}</ref> करीव ३१ वर्षको उनको राज्यकाल (वि. सं.१८७३ - १८०४ ) मा नेपालमा जति अमानवीय घटनाहरू घटित भए र साथै देशभक्तहरूको इहलीला जुन बबर तरीकाबाट समाप्त गरियो त्यति कुनै पनि राजाको राज्यकालमा नेपालको इतिहासले प्रस्तुत गर्न सकेको छैन । दरवार भित्रका तत्कालीन स्वार्थी भारदारहरूको देश बेचुआ राजनीति, ईस्ट इण्डिया कम्पनीका पदाधिकारीहरूको नेपाल हड्पने कूटनीति र केही सीमित व्यक्तिका व्यक्तिगत स्वार्थ र दुराकांक्षा नै ती अमानवीय घटनाहरूका मूल कारण हुन् । जसले गर्दा नेपालको इतिहाससम्म भांडिन र राष्ट्र आफ्नो राष्ट्रिय चरित्र,मर्यादा, गौरव र संस्कृतिसम्मलाई प्रश्नवाचक चिह्नले हेर्ने स्वभावले प्रेरित भयो । [[चित्र:King Bikram Shah Deva of Nepal.jpg|thumb|राजा राजेन्द्र विक्रम शाह]] == वाल्यकाल == वि सम्बत १८७३ मा गीर्वाणयुद्ध वीर विक्रम शाहको निधन भएपछि यिनी ३ वर्षको उमेरमा गद्दीमा बसेका थिए। यिनको नाबालक कालमा यिनकी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]ले नायबी र भीमसेन थापाले राजकाज चलाएका थिए। यिनका दुई रानी मध्ये जेठी [[साम्राज्य लक्ष्मी देवी|साम्राज्यलक्ष्मी]] तर्फबाट तीन [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]], [[उपेन्द्रविक्रम शाह|उपेन्द्र]], देवेन्द्र र कान्छी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मीदेवी]]बाट दूई पुत्र रणेन्द्र, विरेन्द्रको जन्म भए। == राजकाज == वि.सं. १८९४ पछि यिनले शासन आफ्नै हातमा लिए। ==शासनकाल == ===भीमसेन थापाको मुख्तियारी तथा पतन=== गीर्वाणयुद्धको राज्यकालमा नै भीमसेन थापा नेपालको अधिनायक भएर उदाएका थिए। राजा राजेन्द्रको शासनको प्रारम्भमा भीमसेन थापाले आफ्ना भतिजी ललितत्रिपुरासुन्दरीलाई राजा राजेन्द्रको संरक्षिका बनाएर शासन चलाएका थिए। ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु पछि त्यो स्थानमा राजाका जेठी रानी साम्राज्यलक्ष्मी पुगिन्। त्यो भीमसेन थापाको पतनको सुरुवात थियो। वि.सं १८९४ साउन ११ गते महारानी साम्राज्यलक्ष्मीदेवीको कान्छा छोराको बिरामी भई निधन भयो। त्यो कुरालाई षड्यन्त्रमा मुछी पाँडेखलकले [[भीमसेन थापा]]को निर्देशनमा एकदेव वैद्यले श्री ५ बडामहारानीका निम्ति तयार पारेको जहर मिलाएको जडिबुटी भूलले कान्छा राजकुमारलाई पर्दा मृत्यु भएको प्रचार गरियो। त्यही अपराधमा त्यस औषधि काण्डसँग सम्बन्धित भीमसेन थापाका समर्थकहरूलाई नेल हालियो। भीमसेन थापाको पतन पछि [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ पाण्डे]] सैनिक प्रमुखको पदमा बसे। नेपालमा कम्पनी अङ्ग्रेज फिरङ्गी विरोधी धारणा खूब बढ्यो। त्यही बेला सोमेश्वर किल्ला गौँडा कुरेका नेपाली सिपाहीहरू बडो अधैर्यसाथ बृटिश भारत अधीनका रामनगरका ९१ गाउँहरू लुट गरी फर्के। रणजङ पाँडे नै सैनिक प्रमुखको पदमा बसेका हुनाले श्री ५ राजेन्द्रले बृटिश भारतीयको दबाबमा रणजङको भरदारी खारेज गराए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२१६|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === माथवर सिंह थापा === मुख्य लेख : [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] === कोतपर्व === मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा गगन सिंहको हत्यारा पत्ता लगाउन भारदारहरू जम्मा भएका थिए। रानीली वीरकिशोर पाण्डे माथि शंका गरी [[अभिमानसिंह राना मगर]]लाई काट्न आदेश दिएकी थिइन्। राजा राजेन्द्रले वीर किशोर पाण्डे दोषी प्रमाणित नभएको भनेर उनको बचाव गरेका थिए। र उनी प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]लाई बोलाउने भन्दै कोतबाट बाहिर निस्के। उनको अनुपस्थितिमा कोतमा भारदारवीच काटमार चल्यो। ===भण्डारखाल पर्व === {{main|भण्डारखाल पर्व}} [[कोत पर्व]]पछि [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]को मन जितेर प्रधान सेनापति बन्न सफल भए। [[राज्यलक्ष्मी देवी|रानी लक्ष्मीदेवी]]ले [[माथवरसिंह थापा]]लाई झैँ [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]लाई पनि युबराज सुरेन्द्रको हत्या गरी रणेन्द्रलाई गद्दीमा राख्न आवश्यक प्रबन्ध गर्न दबाब दिईन्। रानीले जंगबहादुरबाट आफ्नो उद्देश्य पुरा हुनेविश्वास गरेकी थिइन् तर जंगबहादुरले पनि मामा माथवरसिंह थापाले झैँ रानीको आदेश उल्लंघन गरे। उनले "युबराजको हत्या गने प्रयास गरेको अपराधमा रानीमाथि कारबाही गर्न सकिने " व्यहोराको जबाफ पठाएकाले रानी रिसले चुर भइन् तर उनले बाहिर जंगबहादुरसंग रिसाएको भाव ब्यक्त नगरी भित्रभित्रै हत्याको षडयन्त्र गरिन्। [[पण्डित विजयराज]] ले सो षड्यन्त्रको पोल खोलेर [[भण्डारखाल पर्व]]मा जंगबहादुरको हत्या गर्ने उनको योजना असफल भएपछि प्रधानमन्त्री जंगबहादुरले उनको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसी उनलाई देशनिकाला गरिदिए। भण्डारखालको नरसंहारलाई लिएर तत्काल नै जङ्गवहादुरले हनूमानढोका दरवारमा ठूलो भारादारी गराए। जसमा जङ्गी (निजामती थरघर आदि) सबै भाइ भारदारहरूको उपस्थिति थियो। कोत र भण्डारखालको हत्याकाण्ड गराउनाका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमलाई मारी आफ्ना छोरा रणेन्द्रविक्रमलाई राजा बनाउने षडयन्त्र गरेको अभियोगमा महारानी राज्यलक्ष्मीदेवी सबै कुरावाट दोषी सावित भइन । तसर्थ श्री ५ राजेन्द्रविक्रमका साथै युवराज सुरेन्द्रविक्रमको उपस्थितिमा भारदारीको सर्वसम्मतिले कान्छी महारानी राज्यलक्ष्मी देवीलाई शक्तिच्युत गरी देशनिकाला गर्नु उपयुक्त हुने ठहर सहितको फैसला गरयो। तत्पश्चात् १९०३ साले मार्गकृष्ण पञ्चमी आइतबारका दिन श्री ५ राजेन्द्रविक्रमबाट महारानी राज्यलक्ष्मीमा निहित रहेको सम्पूर्ण अधिकारका साथै राज्य सञ्चालन गर्नका लागि चाहिने विशेषाधिकारको लालमोहर युवराज सुरेद्रविक्रमलाई प्राप्त भयो। === काशीयात्रा === === अलौ पर्व === मुख्य लेख : [[अलौ पर्व]] अलौ पर्व मा हार भएपछि उनलाई बन्दि बनाई काठमाडौँ ल्याइयो र हनुमानढोका दरबारमा नजरबन्दमा राखियो। ===नजरबन्द === १८४७ मा जंगबहादुरका सेनाले राजेन्द्रलाई पक्रेर भक्तपुर ल्याए र पछि उनलाई हनुमानढोका दरबारमा बस्न अनुमति दिइयो। पूर्वराजा राजेन्द्रलाई जंगबहादुर राणाले उनको अनुमतिबिना कसैले भेट्न नपरोस् भन्ने व्यवस्था गरेका थिए। राजेन्द्रका दोस्रो छोरा राजकुमार उपेन्द्रले मन्त्रीको स्वीकृतिबिना राजेन्द्रलाई भेट्न नपाउने कुरामा उनले निश्चित गरेका थिए। राजा सुरेन्द्रले महिनामा एक पटक बाबुलाई भेट्न जान्थे। यद्यपि, जंगबहादुरले पूर्वराजा राजेन्द्रसँग कुनै पनि विदेशी र आन्तरिक मामिलामा परामर्श गर्न नसकिने र राजाको सहमतिबिना दरबार छोड्न अनुमति नदिने सुनिश्चित गरे। जीवनभर राजेन्द्र नजरबन्दमा बसे। ==मृत्यु == पनाति [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीविक्रम शाह]]को शासनकालमा ६७ वर्षको उमेरमा १८८१ जुलाई १० मा [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार]]मा उनको निधन भएको थियो। == चलचित्र == [[वसन्ती (चलचित्र)|चलचित्र बसन्ती]] मा बि.एस राणाले राजा राजेन्द्रको भूमिका खेलेका छन्। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपालको इतिहास]] {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] p9btrwl72pl5svrsae1k2j3u74t94lh 0 8642 1366762 1364469 2026-07-23T02:08:06Z ~2026-40912-31 79903 /* पदच्युत */ 1366762 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = | image = Dev Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png | order = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|१२ औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] | term_start = वि.सं. १९५७ फागुन २३ | term_end = वि.सं. १९५८ असार १३<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> | predecessor = [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]] | successor = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] | father = [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]] | birth_date = वि.सं. १९१९ साउन ०३ | birth_place = | death_date = वि.सं. १९७० फागुन ०९ | death_place = }} '''देव शमशेर जंगबहादुर राणा''' (शासनकाल १९५७ फल्गुण २३-१९५८ साउन १२) [[राणा वंश|राणा शासन]]का चौथो श्री ३ महाराज तथा नेपालका १२ औँ प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी आफ्ना दाजू [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को निधन पछि श्री ३ को पदमा विराजमान भएका थिए। देव शमशेर निकै सरल र शान्त स्वभावका प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज भएर निस्किए। यिनमा देश र जनताको हित तथा सुधारवादी दृष्टिकोण थियो। यसै अनुसार यिनले नेपाल अधिराज्यमा निकै सुधारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न थाले। यसका निम्ति यिनले आफ्ना भतिजा जनरल [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्रशमशेर राणा]]लाई (वीर शमशेर राणाका पुत्र) आफ्नो प्रमुख सल्लाहकारका रुपमा चयन गरेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। पछि यिनैको इच्छा अनुसार यिनलाई [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] सारिएको थियो। घोडा चढ्ने निहुँमा इलामबाट इङला जमुनाको बाटो तुम्लिङ हुँदै यिनी [[दार्जिलिङ]] पुगेर बृटिस इण्डियाको शरणमा गएका थिए।<ref> {{cite book|title=मेरा नौ दशक: [[सूर्यबहादुर थापा]]|author=गणेश पौडेल|page=|date=भदौ २०६९|publisher=बुकहिल प्रकाशन|isbn=978-9937-753-13-5|url=}}</ref> == बाल्यकाल == श्री ३ देव शमशेरको जन्म १९१९ साउन ४ गते भयो र उनी कमाण्डर इन्चिफ [[धीर शमशेर राणा]]को पाँचौ पुत्र <ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> र आफ्नी माता रानी नन्द कुमारी थापा (गोदार)का तृतीय पुत्र हुन्। उनका मावली हजुरबुवा काजी [[हेमदलसिंह थापा]] र मामा काजी कर्णेल [[केशरसिंह थापा]] हुन्। यिनलाई [[कृष्णबहादुर राणा|कृष्ण बहादुर कुँवर]]ले धर्मपुत्र पालेका थिए। यिनको बाल्यकाल सुखसयलमा बितेको थियो। यिनी हदै सम्मको खर्चालु थिए। अरु शमशेर दाजु भाइको जस्तो अभाव यिनले झेल्नु परेन। प्रधानसेनापति [[रण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रण शमशेर राणा]] मदिराले नुहाउने हुदाँ वि.सं. १९४४ वैशाखको अन्त्यतिर मरे र [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशमशेर]] त्यो पदमा पदोन्नती हुन् गए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४७</ref> ==प्राइममिनिस्टर == १९५७ फागुनमा वीर शमशेरको मृत्यु भएपछि देव शमशेर प्राइममिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ बने। [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव]]ले गुप्तचर विभागको प्रमुखमा वीरका जेठा छोरा गेहेन्द्रशमशेरलाई नियुक्त गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २४८।</ref> ===कार्य तथा सुधारहरू=== * श्री ३ देवले प्रशासनिक सुधार गरी कर्मचारीलाई सुबिधा प्रदान गर्ने कार्यक्रमहरू बनाए। उनीहरूको सेवा, सुबिधा, समय र विभाग तोकिदिए। <ref name="राजाराम सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> राजकीय कर्मचारीले हरेक दिन बिहानदेखि बेलुकीसम्म बाह्रै महिना काम गर्दै आइरहेकामा उनले कार्यालय समय बिहान १० बजे देखि बेलुकी पाँच बजेसम्म निर्धारण गरिदिनुका साथै पाक्षिक एकादशी बिदा तथा अन्य नियमित बिदाको व्यवस्था पनि मिलाइदिएका थिए। * मुलुकको विकास गर्न कृषि, पशुपालन र घरेलु उद्योगको क्षेत्रमा विकास गर्न जापानी प्रविधि अनुकरण गर्न लगाए। उनले आठ विद्यार्थीलाई [[जापान]]मा पढ्न पठाइएका पनि थिए। * मुलुकको विकासका लागि शिक्षा नै आधारभूत कुरा हो भन्ने बुझेर उनले ५० भन्दा बढ्ता नेपाली भाषा पाठशाला खोल्न लगाए। ([[बाबुराम आचार्य]]ले एक सय भन्दा बढी भाषा पाठशाला खोलिएको कुरा लेखेका छन्।) ती पाठशालामा पठाइने पाठ्य पुस्तक लेख्ने जिम्मा बझाङी राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जयपृथ्वी बहादुर सिंह]]लाई सुम्पे। * १९५८ जेठ मा साप्ताहिक [[गोरखापत्र]] प्रतिकाको स्थापना। ==पदच्युत== देव शमशेरका यस किसिमका सुधार कार्यले गर्दा नेपाल अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भैई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहरूको स्वार्थमा आघात पर्ने अनुभव गरि यिनका उत्तराधिकारी कमान्डर इनचिफ जनरल चन्द्र शमशेर यिनले शुरु गरेका यस्ता सुधार कार्यदेखि सतर्क भए। यिनका यस्ता कदम शमशेर परिवारका राणाका निम्ति रूचिकार थिएन। नेपाल अधिराज्यको राज्य प्रशासन श्री ३ महाराज देवशमशेरको नियन्त्रणमा रहिरहेमा अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहारूका निम्ति ठूलो खतरा आइलाग्ने निश्चय गरि चन्द्रशमशेरले पहिले "खड्गशमशेर पर्व"मा जसले आफूलाई स्नेहपूर्वक जोगाइदिएका थिए, सरल र शान्त स्वभावका तिनै दाजु प्राइममिनिस्टर देवशमशेर राणालाई पदच्युत गराई स्वयम् नै प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज पनि बन्ने योजनाका तानाबाना बुन्न अग्रसर भए। सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ मा [[दरबार हाई स्कुल|दरबार स्कुल]]का विद्यार्थीलाई पुरस्कार दिन गएका देव शमशेरलाई कार्यक्रमपछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का छोराहरू बीच भएको अंशबण्डा सम्बन्धी विवाद मिलाइदिनका लागि भन्दै षड्यन्त्रमा अनुसार [[सेतो दरबार]] लगियो। झगडा मिलाउन गएका देव शमशेरलाई आफ्नै बन्धुले उनलाई बन्दुक ठड्याए। उनलाई उनकै कम्मरको पटुकाले बाँधियो। बाँधछाँद गरे। उनका अंगरक्षकले चन्द्र शमशेरलाई पेस्तोल ताकेका थिए तर भीम शमशेरले उक्त पेस्तोल खोसेपछी उनी हेरेका हेरै भए। एक्ला देव शमशेरले आत्मसमर्पण गर्नुको अर्को विकल्प भए। चन्द्र शमशेरले उनको कन्चटमा पेस्तोल ताकेर राजिनामा लेख्न लगाएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ गते बुधबार प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज देवशमशेर जङ्गबहादुर कुँवर राणाको एक सय चौध दिनको छोटो कार्यकाल एकाएक अन्त्य भयो। ==निर्वासन== बन्दी बनाई सत्ताच्युत गराइएका प्राइम मिनिस्टर तथा श्री ३ देवशमशेरलाई म्यानामा सवार गराई यसै दिन [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]को बाटो गरि [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] निर्वासित गरियो। यिनी त्यहाँ लगभग साढे दुई महिना जति मात्र बसे। त्यहाँ बाट पनि पछि पलायन भई भारत [[दार्जिलिङ]] हुँदै उत्तरी भारतको झरीपानी (हालको [[मसुरी]]) मा पुगी त्यहीँ बस्न थाले। यिनले आफ्नो बाँकी जीवन त्यहीँ बिताए।<ref> {{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=३००|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}} </ref> ==मृत्यु== निर्वासित भएको लगभग १३ वर्षपछि झरीपानी मै वि.सं १९७० माघ ७ मा यिनको देहान्त भयो। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:शमशेर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:देव शमशेर खलक]] 5ki62fbwdmaguw7qx6y2b70w9egzo03 1366768 1366762 2026-07-23T03:02:13Z Bishaldev100 28807 /* पदच्युत */ 1366768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = | image = Dev Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png | order = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|१२ औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] | term_start = वि.सं. १९५७ फागुन २३ | term_end = वि.सं. १९५८ असार १३<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> | predecessor = [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]] | successor = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] | father = [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]] | birth_date = वि.सं. १९१९ साउन ०३ | birth_place = | death_date = वि.सं. १९७० फागुन ०९ | death_place = }} '''देव शमशेर जंगबहादुर राणा''' (शासनकाल १९५७ फल्गुण २३-१९५८ साउन १२) [[राणा वंश|राणा शासन]]का चौथो श्री ३ महाराज तथा नेपालका १२ औँ प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी आफ्ना दाजू [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को निधन पछि श्री ३ को पदमा विराजमान भएका थिए। देव शमशेर निकै सरल र शान्त स्वभावका प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज भएर निस्किए। यिनमा देश र जनताको हित तथा सुधारवादी दृष्टिकोण थियो। यसै अनुसार यिनले नेपाल अधिराज्यमा निकै सुधारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न थाले। यसका निम्ति यिनले आफ्ना भतिजा जनरल [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्रशमशेर राणा]]लाई (वीर शमशेर राणाका पुत्र) आफ्नो प्रमुख सल्लाहकारका रुपमा चयन गरेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। पछि यिनैको इच्छा अनुसार यिनलाई [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] सारिएको थियो। घोडा चढ्ने निहुँमा इलामबाट इङला जमुनाको बाटो तुम्लिङ हुँदै यिनी [[दार्जिलिङ]] पुगेर बृटिस इण्डियाको शरणमा गएका थिए।<ref> {{cite book|title=मेरा नौ दशक: [[सूर्यबहादुर थापा]]|author=गणेश पौडेल|page=|date=भदौ २०६९|publisher=बुकहिल प्रकाशन|isbn=978-9937-753-13-5|url=}}</ref> == बाल्यकाल == श्री ३ देव शमशेरको जन्म १९१९ साउन ४ गते भयो र उनी कमाण्डर इन्चिफ [[धीर शमशेर राणा]]को पाँचौ पुत्र <ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> र आफ्नी माता रानी नन्द कुमारी थापा (गोदार)का तृतीय पुत्र हुन्। उनका मावली हजुरबुवा काजी [[हेमदलसिंह थापा]] र मामा काजी कर्णेल [[केशरसिंह थापा]] हुन्। यिनलाई [[कृष्णबहादुर राणा|कृष्ण बहादुर कुँवर]]ले धर्मपुत्र पालेका थिए। यिनको बाल्यकाल सुखसयलमा बितेको थियो। यिनी हदै सम्मको खर्चालु थिए। अरु शमशेर दाजु भाइको जस्तो अभाव यिनले झेल्नु परेन। प्रधानसेनापति [[रण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रण शमशेर राणा]] मदिराले नुहाउने हुदाँ वि.सं. १९४४ वैशाखको अन्त्यतिर मरे र [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशमशेर]] त्यो पदमा पदोन्नती हुन् गए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४७</ref> ==प्राइममिनिस्टर == १९५७ फागुनमा वीर शमशेरको मृत्यु भएपछि देव शमशेर प्राइममिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ बने। [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव]]ले गुप्तचर विभागको प्रमुखमा वीरका जेठा छोरा गेहेन्द्रशमशेरलाई नियुक्त गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २४८।</ref> ===कार्य तथा सुधारहरू=== * श्री ३ देवले प्रशासनिक सुधार गरी कर्मचारीलाई सुबिधा प्रदान गर्ने कार्यक्रमहरू बनाए। उनीहरूको सेवा, सुबिधा, समय र विभाग तोकिदिए। <ref name="राजाराम सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> राजकीय कर्मचारीले हरेक दिन बिहानदेखि बेलुकीसम्म बाह्रै महिना काम गर्दै आइरहेकामा उनले कार्यालय समय बिहान १० बजे देखि बेलुकी पाँच बजेसम्म निर्धारण गरिदिनुका साथै पाक्षिक एकादशी बिदा तथा अन्य नियमित बिदाको व्यवस्था पनि मिलाइदिएका थिए। * मुलुकको विकास गर्न कृषि, पशुपालन र घरेलु उद्योगको क्षेत्रमा विकास गर्न जापानी प्रविधि अनुकरण गर्न लगाए। उनले आठ विद्यार्थीलाई [[जापान]]मा पढ्न पठाइएका पनि थिए। * मुलुकको विकासका लागि शिक्षा नै आधारभूत कुरा हो भन्ने बुझेर उनले ५० भन्दा बढ्ता नेपाली भाषा पाठशाला खोल्न लगाए। ([[बाबुराम आचार्य]]ले एक सय भन्दा बढी भाषा पाठशाला खोलिएको कुरा लेखेका छन्।) ती पाठशालामा पठाइने पाठ्य पुस्तक लेख्ने जिम्मा बझाङी राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जयपृथ्वी बहादुर सिंह]]लाई सुम्पे। * १९५८ जेठ मा साप्ताहिक [[गोरखापत्र]] प्रतिकाको स्थापना। ==पदच्युत== देव शमशेरका यस किसिमका सुधार कार्यले गर्दा नेपाल अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहरूको स्वार्थमा आघात पर्ने अनुभव गरि यिनका उत्तराधिकारी कमान्डर इनचिफ जनरल चन्द्र शमशेर यिनले शुरु गरेका यस्ता सुधार कार्यदेखि सतर्क भए। यिनका यस्ता कदम शमशेर परिवारका राणाका निम्ति रूचिकार थिएन। नेपाल अधिराज्यको राज्य प्रशासन श्री ३ महाराज देवशमशेरको नियन्त्रणमा रहिरहेमा अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहारूका निम्ति ठूलो खतरा आइलाग्ने निश्चय गरि चन्द्रशमशेरले पहिले "खड्गशमशेर पर्व"मा जसले आफूलाई स्नेहपूर्वक जोगाइदिएका थिए, सरल र शान्त स्वभावका तिनै दाजु प्राइममिनिस्टर देवशमशेर राणालाई पदच्युत गराई स्वयम् नै प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज पनि बन्ने योजनाका तानाबाना बुन्न अग्रसर भए। सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ मा [[दरबार हाई स्कुल|दरबार स्कुल]]का विद्यार्थीलाई पुरस्कार दिन गएका देव शमशेरलाई कार्यक्रमपछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का छोराहरू बीच भएको अंशबण्डा सम्बन्धी विवाद मिलाइदिनका लागि भन्दै षड्यन्त्रमा अनुसार [[सेतो दरबार]] लगियो। झगडा मिलाउन गएका देव शमशेरलाई आफ्नै बन्धुले उनलाई बन्दुक ठड्याए। उनलाई उनकै कम्मरको पटुकाले बाँधियो। बाँधछाँद गरे। उनका अंगरक्षकले चन्द्र शमशेरलाई पेस्तोल ताकेका थिए तर भीम शमशेरले उक्त पेस्तोल खोसेपछी उनी हेरेका हेरै भए। एक्ला देव शमशेरले आत्मसमर्पण गर्नुको अर्को विकल्प भएन। चन्द्र शमशेरले उनको कन्चटमा पेस्तोल ताकेर राजिनामा लेख्न लगाएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ गते बुधबार प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज देवशमशेर जङ्गबहादुर कुँवर राणाको एक सय चौध दिनको छोटो कार्यकाल एकाएक अन्त्य भयो। ==निर्वासन== बन्दी बनाई सत्ताच्युत गराइएका प्राइम मिनिस्टर तथा श्री ३ देवशमशेरलाई म्यानामा सवार गराई यसै दिन [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]को बाटो गरि [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] निर्वासित गरियो। यिनी त्यहाँ लगभग साढे दुई महिना जति मात्र बसे। त्यहाँ बाट पनि पछि पलायन भई भारत [[दार्जिलिङ]] हुँदै उत्तरी भारतको झरीपानी (हालको [[मसुरी]]) मा पुगी त्यहीँ बस्न थाले। यिनले आफ्नो बाँकी जीवन त्यहीँ बिताए।<ref> {{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=३००|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}} </ref> ==मृत्यु== निर्वासित भएको लगभग १३ वर्षपछि झरीपानी मै वि.सं १९७० माघ ७ मा यिनको देहान्त भयो। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:शमशेर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:देव शमशेर खलक]] dg5osgc6pq65zujd89qswt652d1jycv 1366769 1366768 2026-07-23T03:04:02Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366769 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = | image = Dev Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png | order = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|१२ औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] |monarch= [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] | term_start = वि.सं. १९५७ फागुन २३ | term_end = वि.सं. १९५८ असार १३<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> | predecessor = [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]] | successor = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] | father = [[धीर शमशेर राणा|धीर शमशेर]] | birth_date = वि.सं. १९१९ साउन ०३ | birth_place = | death_date = वि.सं. १९७० फागुन ०९ | death_place = }} '''देव शमशेर जंगबहादुर राणा''' (शासनकाल १९५७ फल्गुण २३-१९५८ साउन १२) [[राणा वंश|राणा शासन]]का चौथो श्री ३ महाराज तथा नेपालका १२ औँ प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी आफ्ना दाजू [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को निधन पछि श्री ३ को पदमा विराजमान भएका थिए। देव शमशेर निकै सरल र शान्त स्वभावका प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज भएर निस्किए। यिनमा देश र जनताको हित तथा सुधारवादी दृष्टिकोण थियो। यसै अनुसार यिनले नेपाल अधिराज्यमा निकै सुधारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्न थाले। यसका निम्ति यिनले आफ्ना भतिजा जनरल [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्रशमशेर राणा]]लाई (वीर शमशेर राणाका पुत्र) आफ्नो प्रमुख सल्लाहकारका रुपमा चयन गरेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२९३|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। पछि यिनैको इच्छा अनुसार यिनलाई [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] सारिएको थियो। घोडा चढ्ने निहुँमा इलामबाट इङला जमुनाको बाटो तुम्लिङ हुँदै यिनी [[दार्जिलिङ]] पुगेर बृटिस इण्डियाको शरणमा गएका थिए।<ref> {{cite book|title=मेरा नौ दशक: [[सूर्यबहादुर थापा]]|author=गणेश पौडेल|page=|date=भदौ २०६९|publisher=बुकहिल प्रकाशन|isbn=978-9937-753-13-5|url=}}</ref> == बाल्यकाल == श्री ३ देव शमशेरको जन्म १९१९ साउन ४ गते भयो र उनी कमाण्डर इन्चिफ [[धीर शमशेर राणा]]को पाँचौ पुत्र <ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> र आफ्नी माता रानी नन्द कुमारी थापा (गोदार)का तृतीय पुत्र हुन्। उनका मावली हजुरबुवा काजी [[हेमदलसिंह थापा]] र मामा काजी कर्णेल [[केशरसिंह थापा]] हुन्। यिनलाई [[कृष्णबहादुर राणा|कृष्ण बहादुर कुँवर]]ले धर्मपुत्र पालेका थिए। यिनको बाल्यकाल सुखसयलमा बितेको थियो। यिनी हदै सम्मको खर्चालु थिए। अरु शमशेर दाजु भाइको जस्तो अभाव यिनले झेल्नु परेन। प्रधानसेनापति [[रण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रण शमशेर राणा]] मदिराले नुहाउने हुदाँ वि.सं. १९४४ वैशाखको अन्त्यतिर मरे र [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशमशेर]] त्यो पदमा पदोन्नती हुन् गए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २४७</ref> ==प्राइममिनिस्टर == १९५७ फागुनमा वीर शमशेरको मृत्यु भएपछि देव शमशेर प्राइममिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ बने। [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव]]ले गुप्तचर विभागको प्रमुखमा वीरका जेठा छोरा गेहेन्द्रशमशेरलाई नियुक्त गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २४८।</ref> ===कार्य तथा सुधारहरू=== * श्री ३ देवले प्रशासनिक सुधार गरी कर्मचारीलाई सुबिधा प्रदान गर्ने कार्यक्रमहरू बनाए। उनीहरूको सेवा, सुबिधा, समय र विभाग तोकिदिए। <ref name="राजाराम सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२४९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> राजकीय कर्मचारीले हरेक दिन बिहानदेखि बेलुकीसम्म बाह्रै महिना काम गर्दै आइरहेकामा उनले कार्यालय समय बिहान १० बजे देखि बेलुकी पाँच बजेसम्म निर्धारण गरिदिनुका साथै पाक्षिक एकादशी बिदा तथा अन्य नियमित बिदाको व्यवस्था पनि मिलाइदिएका थिए। * मुलुकको विकास गर्न कृषि, पशुपालन र घरेलु उद्योगको क्षेत्रमा विकास गर्न जापानी प्रविधि अनुकरण गर्न लगाए। उनले आठ विद्यार्थीलाई [[जापान]]मा पढ्न पठाइएका पनि थिए। * मुलुकको विकासका लागि शिक्षा नै आधारभूत कुरा हो भन्ने बुझेर उनले ५० भन्दा बढ्ता नेपाली भाषा पाठशाला खोल्न लगाए। ([[बाबुराम आचार्य]]ले एक सय भन्दा बढी भाषा पाठशाला खोलिएको कुरा लेखेका छन्।) ती पाठशालामा पठाइने पाठ्य पुस्तक लेख्ने जिम्मा बझाङी राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जयपृथ्वी बहादुर सिंह]]लाई सुम्पे। * १९५८ जेठ मा साप्ताहिक [[गोरखापत्र]] प्रतिकाको स्थापना। ==पदच्युत== देव शमशेरका यस किसिमका सुधार कार्यले गर्दा नेपाल अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहरूको स्वार्थमा आघात पर्ने अनुभव गरि यिनका उत्तराधिकारी कमान्डर इनचिफ जनरल चन्द्र शमशेर यिनले शुरु गरेका यस्ता सुधार कार्यदेखि सतर्क भए। यिनका यस्ता कदम शमशेर परिवारका राणाका निम्ति रूचिकार थिएन। नेपाल अधिराज्यको राज्य प्रशासन श्री ३ महाराज देवशमशेरको नियन्त्रणमा रहिरहेमा अधिराज्यका सर्वसाधारण नागरिकमा चेतनाको जागरण भई आफ्नो तथा आफ्ना भाइभतिजाहारूका निम्ति ठूलो खतरा आइलाग्ने निश्चय गरि चन्द्रशमशेरले पहिले "खड्गशमशेर पर्व"मा जसले आफूलाई स्नेहपूर्वक जोगाइदिएका थिए, सरल र शान्त स्वभावका तिनै दाजु प्राइममिनिस्टर देवशमशेर राणालाई पदच्युत गराई स्वयम् नै प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज पनि बन्ने योजनाका तानाबाना बुन्न अग्रसर भए। सोझा र केही हदसम्म सुधारक देखिएका यिनको क्रियाकलाप मन नपरेपछि आफ्नै भाइ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]ले यिनी पदच्यूत गरी [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] धपाइएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ मा [[दरबार हाई स्कुल|दरबार स्कुल]]का विद्यार्थीलाई पुरस्कार दिन गएका देव शमशेरलाई कार्यक्रमपछि [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का छोराहरू बीच भएको अंशबण्डा सम्बन्धी विवाद मिलाइदिनका लागि भन्दै षड्यन्त्रमा अनुसार [[सेतो दरबार]] लगियो। झगडा मिलाउन गएका देव शमशेरलाई आफ्नै बन्धुले उनलाई बन्दुक ठड्याए। उनलाई उनकै कम्मरको पटुकाले बाँधियो। बाँधछाँद गरे। उनका अंगरक्षकले चन्द्र शमशेरलाई पेस्तोल ताकेका थिए तर भीम शमशेरले उक्त पेस्तोल खोसेपछी उनी हेरेका हेरै भए। एक्ला देव शमशेरले आत्मसमर्पण गर्नुको अर्को विकल्प भएन। चन्द्र शमशेरले उनको कन्चटमा पेस्तोल ताकेर राजिनामा लेख्न लगाएका थिए। वि.सं. १९५८ असार १३ गते बुधबार प्राइममिनिस्टर तथा श्री ३ महाराज देवशमशेर जङ्गबहादुर कुँवर राणाको एक सय चौध दिनको छोटो कार्यकाल एकाएक अन्त्य भयो। ==निर्वासन== बन्दी बनाई सत्ताच्युत गराइएका प्राइम मिनिस्टर तथा श्री ३ देवशमशेरलाई म्यानामा सवार गराई यसै दिन [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]]को बाटो गरि [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] निर्वासित गरियो। यिनी त्यहाँ लगभग साढे दुई महिना जति मात्र बसे। त्यहाँ बाट पनि पछि पलायन भई भारत [[दार्जिलिङ]] हुँदै उत्तरी भारतको झरीपानी (हालको [[मसुरी]]) मा पुगी त्यहीँ बस्न थाले। यिनले आफ्नो बाँकी जीवन त्यहीँ बिताए।<ref> {{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=३००|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}} </ref> ==मृत्यु== निर्वासित भएको लगभग १३ वर्षपछि झरीपानी मै वि.सं १९७० माघ ७ मा यिनको देहान्त भयो। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राणा प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:शमशेर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:देव शमशेर खलक]] 3bgvk739w93o9loh115w1paxsuyzq7s 0 8650 1366720 966524 2026-07-22T11:11:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366720 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} {{dead end|date=अक्टोबर २०११}} {{wikify}} '''नेपाल प्रतिलिपि अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय''' साहित्य, संगीत, कला, वास्तुकला, ज्ञान-विज्ञान र सूचना प्रविधि जस्ता क्षेत्रमा मानव मस्तिष्कले सिर्जना गरेका रचनाहरूको संरक्षण गर्दै सर्जकका आर्थिक र नैतिक अधिकारको प्रत्याभूति एवं ध्वनिअङ्कन, प्रस्तुति र प्रसारण जस्ता [[प्रतिलिपि अधिकार|प्रतिलिपी अधिकार]]सित सम्बन्धित अधिकारहरूको संरक्षणका निम्ति आवश्यक कार्य गर्न भनी नेपाल सरकारको मिति २०६०।१२।२६को निर्णय अनुसार मिति २०६१।१।७ देखि विभाग स्तरीय कार्यालयको रूपमा नेपाल प्रतिलिपि अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालयको स्थापना गरिएको हो। <ref>[http://www.nepalcopyright.gov.np नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय]</ref> == कार्यलयका मुख्य मुख्य कार्यहरू == * रचना, ध्वनिअङ्कन, प्रस्तुति वा प्रसारण सम्बन्धी प्रतिलिपि अधिकारको दर्ता गरी त्यसको विवरण अद्यावधिक गर्राई राख्ने, * मानव मष्तिष्कबाट सृजित रचना तथा सृजनामा प्रतिलिपि अधिकारको संरक्षण र र्सजकहरूको आर्थिक तथा नैतिक अधिकारको संरक्षणका क्षेत्रमा जनचेतना अभिवृद्धि गराउन आवश्यक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने, * प्रतिलिपि अधिकारको संरक्षणमा सहजकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्ने, * रोयल्टी सङ्कलन संस्थाको स्थापनामा सहयोग गर्ने, त्यस्तो संस्थाको रेखदेख र नियन्त्रण गर्ने, त्यस्ता संस्थाले निर्धारण गरेको रोयल्टी वितरण सम्बन्धी मापदण्ड तयार गर्न सहयोग पुर्‍याउने र त्यस्तो संस्थाद्वारा निर्धारित रोयल्टीमा कुनै पक्षको चित्त नबुझेमा उजूरी सुन्ने, * प्रतिलिपि अधिकार धनीहरू, प्रतिलिपि अधिकारयुक्त वस्तुका प्रयोगकर्ताहरू, प्रतिलिपि अधिकारको क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरू र कार्यान्वयन गर्ने निकायहरूका बीच समन्वय गरी सहभागितामूलक रूपमा जनचेतना अभिवृद्धि एवं प्रचार प्रसार कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, * प्रतिलिपि अधिकार र तत्सम्बन्धी अधिकारसित सम्बन्धित अन्तराष्ट्रिय सन्धि सम्झौताको नेपाल पक्ष हुने सम्बन्धमा काम गर्ने, * प्रतिलिपि अधिकारसित सम्बन्धित राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय सेमिनार, गोष्ठी, तालीम आदि कार्यक्रमको सञ्चालन र अन्य निकायबाट सञ्चालित कार्यक्रममा सहभागिता जनाउने, * विश्व बौद्धिक सम्पत्ति सङ्गठन एवं प्रतिलिपि अधिकारसित सम्बन्धित स्वदेशी तथा विदेशी सङ्घ संस्थासँग सर्म्पर्क एवं समन्वयको काम गर्ने, * प्रतिलिपि अधिकार ऐन र तत्सम्बन्धी अधिकारको संरक्षण सम्बन्धी आवश्यक कार्यहरू गर्ने।<ref>[http://www.nepalcopyright.gov.np/content.php?id=210 कार्यलयका मुख्य मुख्य कार्यहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225222/http://www.nepalcopyright.gov.np/content.php?id=210 |date=2016-03-04 }}</ref> == सम्पर्क ठेगाना == नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय कालिकास्थान, डिल्लीबजार, काठमाण्डौ, नेपाल फोन: ९७७-१-४४३११५५, ४४३७५० फ्याक्स: ९७७-१-४४३११४४ ईमेल: info@nepalcopyright.gov.np == आधिकारीक वेबसाईट == [http://www.nepalcopyright.gov.np नेपाल प्रतिलिपी अधिकार रजिष्ट्रारको कार्यालय] == शन्दर्भहरू == <references/> 82ok68ofp6h63tmfa8mooty9nkmimcs 0 9044 1366622 1366399 2026-07-22T07:18:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366622 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image =Jharana Thapa at movie premier (cropped).jpg | caption = झरना थापा चलचित्र '''ए मेरो हजुर २'''को प्रिमियरमा | birth_name = झरना थापा | birth_date = {{birth date and age|1982|8|21|df=y}} | birth_place =[[नेपाल]] | years_active = –वर्तमान | spouse =सुनिल बहादुर थापा | occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (मानिस)|मोडल]], [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]], सामाजिक कार्यकर्ता | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | parents = <small>(बुबा)</small><br/>{{small|(आमा) | residence = [[काठमाडौं]], नेपाल | nationality = {{flagicon|Nepal}} नेपाली | awards = | website = | other names = {{Plainlist| *झरना }} | height =na मिटर |accessdate=2015-10-31}} }} '''झरना थापा''' (जन्मनामः कमला राज भण्डारी, जन्म: २८ मार्च १९७५) एक नेपाली चलचित्र अभिनेत्री, चलचित्र निर्माता तथा चलचित्र निर्देशक हुन्। उनी सन् १९९० को दशकको उत्तरार्धदेखि २०१० को दशकसम्म नेपाली चलचित्र उद्योगकी अग्रणी नायिकामध्ये एक थिइन्। उनले सन् १९९६ मा सुपरस्टार अभिनेता "भुवन के.सी." सँग अभिनय गरेको चलचित्र दाइजोबाट नेपाली चलचित्र उद्योग (कोलिउड) मा अभिनय यात्रा शुरू गरेकी हुन्।<ref name="Nepali Movie">{{Cite web |url=http://reelnepal.com/movie/631/daijo |title=Daijo (1996) |website=Reelnepal.com |access-date=2017-07-21 |archive-date=2019-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154504/https://reelnepal.com/movie/631/daijo |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221154504/https://reelnepal.com/movie/631/daijo |date=2019-12-21 }}</ref><ref name="Jharana">{{Cite web |url=http://www.kathmanducraze.com/view-profile/jharana-thapa |title=Jharana Thapa|website=Kathmanducraze.com}}</ref><ref name="Filmography">{{Cite web |url=http://reelnepal.com/name/1338/jharana-thapa/filmography |title=Jharana Filmography |website=Reelnepal.com |access-date=2017-07-21 |archive-date=2019-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154023/https://reelnepal.com/name/1338/jharana-thapa/filmography |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221154023/https://reelnepal.com/name/1338/jharana-thapa/filmography |date=2019-12-21 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://xnepali.net/jharana-thapa-biography-and-movies/ |title=Jharna movies |website=Xnepali.net }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् १९९८ मा प्रदर्शन भएको चलचित्र धरम संकटमा निभाएको भूमिकाबाट उनले व्यापक प्रशंसा र आलोचकहरूको उच्च मूल्याङ्कन प्राप्त गरिन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.souryadaily.com/2017/07/143822.html |title=Jharana Thapa- breakout movie |website=Souryadaily.com |language=Nepali |access-date=2017-07-21 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912012638/http://www.souryadaily.com/2017/07/143822.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912012638/http://www.souryadaily.com/2017/07/143822.html |date=2017-09-12 }}</ref><ref>{{Cite web |url= http://reelnepal.com/movie/707/dharma-sankat |website= reelnepal.com |title= Dharam Sankat (1998) |access-date= 2017-07-21 |archive-date= 2019-12-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191221153818/https://reelnepal.com/movie/707/dharma-sankat |url-status= dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221153818/https://reelnepal.com/movie/707/dharma-sankat |date=2019-12-21 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://nari.ekantipur.com/news/2012-03-24/985.html | title=सदाबहार नायिका झरना थापा | publisher=Ekantipur.com | accessdate=11 March 2011 | archive-date=2017-09-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170912012255/http://nari.ekantipur.com/news/2012-03-24/985.html | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912012255/http://nari.ekantipur.com/news/2012-03-24/985.html |date=2017-09-12 }}</ref> नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा करिब २० वर्षसम्म अभिनय गरेपछि उनी चलचित्र निर्देशनतर्फ अग्रसर भइन्। उनले निर्देशन गरेको पहिलो चलचित्र ए मेरो हजुर २ सेप्टेम्बर २०१७ मा प्रदर्शन भएको थियो। ==सुरुवाती जीवन== ==पेशागत जीवनी== ==अवार्ड== ==सन्दर्भ== ==बाह्य लिंक== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[रेखा थापा|■ रेखा थापा]] [[निरुता सिंह|■ निरुता सिंह]] [[अरुणिमा लम्साल|■ अरुणिमा लम्साल]] [[करिश्मा मानन्धर|■ करिश्मा मानन्धर]] [[सञ्चिता लुइटेल|■ सञ्चिता लुइटेल]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिलाहरू]] [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:प्युठान जिल्लाका मानिसहरू]] {{stub}} 72x3utusulyeuhlcevo5cbc4ks0kt8l 0 9049 1366746 1133440 2026-07-22T20:22:03Z Sunlightson 66105 1366746 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = गोरखापत्र | logo = Gorkhapatra.svg | image = Gorkhapatra 1st Issue.jpg | caption = गोरखापत्रको पहिलो अङ्क, सन् १९०१ मा प्रकाशित | type = दैनिक पत्रिका | format = [[ब्रोडसिट]] | owners = [[गोरखापत्र संस्थान]] | founder = [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | headquarters = धर्मपथ, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | publishing_country = नेपाल | website = {{URL|https://gorkhapatraonline.com|गोरखापत्र}} }} '''''गोरखापत्र''''' [[नेपाली भाषा]]को एक पत्रिका हो। यो पत्रिकाको सम्पादन कार्य विभिन्न सम्पादकद्वारा भएको छ। यस पत्रिकाको स्वामित्व नेपाल सरकारसँग रहेको छ। यसको प्रकाशन काठमाडौँमा सा.अ.दै. अवधिमा हुन्छ। == नामकरण == यो पत्रिकाको नाम गोरखा र पत्र दुई शब्द मिलेर बनेको हो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/4991/|title=गोरखापत्र ११९ वर्षमा, यस्तो छ गोरखापत्रको इतिहास|date=२४ वैशाख २०७६|website=शिलापत्र|accessdate=१३ जेष्ठ २०७९}}</ref> पहिले [[नेपाल अधिराज्य]]लाई [[गोरखा राज्य]] पनि भनिन्थ्यो र नेपाली भाषालाई गोरखाली भाषा भनेर चिनिन्थ्यो।<ref name=":0" /> सुरुमा पत्रिकाको नाम ''गोर्खापत्र'' (र्खा अक्षरसहित) लेखिएको थियो, पछि १९८३ जेठ, ४ गते ''गोरखापत्र'' (रखा अक्षरसहित) मा परिवर्तन गरेको थियो।<ref name=":0" /> [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्रको]] शासनकालमा, नामलाई प्रारम्भिक रूपमा फर्काइएको थियो तर ज्ञानेन्द्रको शासन समाप्त भएपछि १८ वैशाख २०६३ मा फेरि यसको दोस्रो रूप (''गोरखापत्र'') मा परिवर्तन गरियो।<ref name=":0" /> ==इतिहास== यस पत्रिकाको पहिलो प्रति २४ वैशाख १९५८ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ देव]]को समयमा प्रकाशित भएको थियो। वि.सं. १९५८ साल वैशाख २४ गते सोमबारदेखि प्रकाशन थालिएको ''गोरखापत्र'' पहिले साप्ताहिक रूपमा प्रकाशन हुने गर्थो। वि.सं. १९५८ मा उच्च शासकको रेखदेखमा प्रकाशित हुने ''गोरखापत्र'' गैरसरकारी स्तरमा स्थापना भएको पाशुपत छापाखानामा छापिन्थ्यो। पण्डित [[नरदेव पाण्डे]] यसका मुद्रक र प्रथम व्यवस्थापक थिए। तर वि.सं. १९९१ अर्थात् ''गोरखापत्र'' प्रकाशित हुन थालेको ३३ वर्षछि मात्र यसका सम्पादकको नाम छापिन थाल्यो। यसरी नाम प्रकाशित हुने प्रथम सम्पादक प्रेमराज हुनुहुन्थ्यो। सम्पादकीय लेख्न पनि थालियो। हप्ताको एकपटक प्रकाशित हुने ''गोरखापत्र'' २००० साल असोज २९ गतेदेखि हप्ताको दुइ पटक, २००३ साल पुस ८ गतेदेखि हप्ताको तीनपटक र २०१७ साल फागुन ७ गतेदेखि दैनिक रूपमा प्रकाशित हुन थाल्यो। २०१९ साल असार ९ गतेदेखि शनिबार विशेष परिशिष्टांक निस्कन शुरु गर्‍यो। २०२२ साल पुस १ अर्थात् सन् १९६५ डिसेम्बर १६ देखि वरुण शमशेर जबराको सम्पादकत्वमा अङ्ग्रेजी दैनिक 'द राइजिङ नेपाल', २०२५ साल जेठदेखि साहित्यिक मासिक मधुपर्क, २०४५ साल असारदेखि युवामञ्च (मासिक), २०४७ वैशाख देखि अङ्ग्रेजी साप्ताहिक 'सन्डे डिस्प्याच', २०४७ सालदेखि बालपत्रिका 'मुना' र २०५५ वैशाखदेखि मनोरञ्जन प्रधान मासिक मनोरम अप्सराको प्रकाशन सुरू भएको हो। [[गोरखापत्र संस्थान|गोरखापत्र संस्थान]]को पारिवारिक पत्रिका 'मनोरम अप्सरा' (मासिक) सातौ प्रकाशन हो भने यस संस्थानबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित हुने पाँचौं पत्रिका हो। २०४६ भदौ २ गते शुक्रबारदेखि प्रत्येक शुक्रबार विशेषांक निस्कन्थ्यो, तर पछि बन्द भयो। २०१९ सालमा १ महिनाजति ''गोरखापत्र''को 'मूल प्रति हेरेर मिलाउने संस्करण' र २०२१ साल (सन् १९६४)मा मासिक अङ्ग्रेजी 'द नेपाल पर्सपेक्टिभ' प्रकाशन भएर बन्द भयो। हप्ताको एक दिन प्रकाशित हुने ''गोरखापत्र''को परिवारमा गोरखापत्र ऐन, २०१९ जारी भएपछि वृद्धि भएको देखिन्छ। २०२० साल असार २५ गतेदेखि यो संस्थानका रूपमा परिणत भएको हो। ''गोरखापत्र'' अनलाईनपनि पढ्न सकिन्छ। == दिदी बहिनी प्रकाशन == * [https://gorkhapatraonline.com/ GorkhapatraOnline] राष्ट्रिय दैनिक समाचारपत्र * ''[[द राइजिङ नेपाल]]'', अंग्रेजी-भाषाको राष्ट्रिय दैनिक * ''मधुपर्क'', एक साहित्यिक मासिक पत्रिका * ''मुना'', बालबालिकाका लागि मासिक पत्रिका * ''युवा मञ्च'', युवाहरूका लागि मासिक पत्रिका == आलोचनाहरू == पत्रिकालाई इतिहासभरि सरकारको समर्थक भएको भनेर आलोचना गरिएको छ। राणाकालमा, समाचारपत्र अत्यधिक censored गरिएको थियो। समाचारपत्रले १९४१ मा चार शहीदहरूको मृत्युदण्डको समाचार राणा सरकारद्वारा प्रकाशित गर्न सकेन।समाचारपत्रले पनि चिरंजीवी वाग्ले, जसले भौतिक योजना तथा निर्माण मन्त्री र सूचना तथा सञ्चार तथा गृह मन्त्रीको रूपमा महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका थिए, भ्रष्टाचारको मुद्दामा निर्दोष देखाएका थिए। वाग्ले पछि भ्रष्टाचारको दोषमुक्त भए र २०११ मा जेल चलान भए। {{Cite web |last=Sharma |first=Gopal |date=2011-03-17 |title=Nepal ex-minister jailed for graft |url=https://news.trust.org/item/20110317171900-u50lt/ |access-date=2022-04-06 |website=news.trust.org}} अखबारको अनलाइन संस्करणले ७ डिसेम्बर २०२१ मा प्रकाशित भएको एउटा लेख मेटाएको छ जसमा नेपाली कांग्रेस सरकारको आलोचना गरिएको थियो। प्रधानमन्त्री कार्यालयबाट राजनीतिक दबाबका कारण यो लेख फिर्ता गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Opinion {{!}} Nepal can do much better |url=https://kathmandupost.com/columns/2022/01/04/nepal-can-do-much-better |access-date=2022-04-03 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==हेर्नुहोस्== * [http://www.gorkhapatraonline.com/%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%AE%E0%A4%BE.html गोरखापत्र मुख्य पृष्ठ] {{नेपालका सञ्चार माध्यमहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सञ्चारगृहहरू]] [[श्रेणी:सञ्चार]] [[श्रेणी:पत्रिका]] [[श्रेणी:प्रकाशन]] [[श्रेणी:नेपालका व्यवसायहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू]] nnekvls6l4uqt07cwd938k5ur17ejz0 0 9153 1366526 1356772 2026-07-21T10:23:12Z Bishaldev100 28807 1366526 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Laxmi_prasad_devkota_2.gif|alt=Laxmi prasad devkota 2.gif|thumb|लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] वि.सं. १९८७/८८ ताका जोगवीर सिंह, हरेकृष्ण श्रेष्ठ, बैकुण्ठप्रसाद श्रेष्ठ, [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], कृष्णप्रसाद खतिवडा, धर्मराज थपलिया, चित्तघर उपासकलगायत ४५/४६ जनाको प्रयासमा लाईब्रेरी खोल्न सहमतिको माग गरे। आखिर रामचन्द्र अधिकारीद्वारा राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]लाई सूचना मिल्यो र रोक लगाई प्रत्येकलाई १० रूपैयाँ दण्ड गरियो र आधा रकम सूचना गर्ने रामचन्द्रलाई पुरस्कार दिइयो। == पृष्ठभूमी == १९८३ मा चन्द्र शमशेरको निधन भएपछि भीम शमशेर श्री ३ महाराज तथा प्राइममिनिस्टर भएका थिए। राणा शासकहरूमध्ये पनि भीमशम्शेर कठोर मानिन्थे तथापि उनैले देशमा नेपाली, हिन्दी, अङ्ग्रेजी र नेवारीमा भाषाको उन्नति गर्न भनेर इस्तिहार जारी गरे । यो खबर पाएर काठमाडौंका केही युवाहरूले पठन संस्कृतिको विकास तथा देशविदेशका कुरा थाहा पाउन एउटा पुस्तकालयको आवश्यकता महसुस गरे । त्यसरी छलफलमा सहभागी युवाहरूबीच सरस्वती गुठी नामक संस्था खोली सामाजिक कार्य गर्ने अनि भारतमा भइरहेको क्रान्तिबारे काठमाडौंका युवाहरूलाई सुसूचित गर्ने उद्देश्यमा पनि छलफल भयोे । उनीहरूले त्रिचन्द्र कलेजका साथै भारतबाट अध्ययन गरेर फर्केका अन्य पढेलेखेका युवाहरूलाई पनि पुस्तकालय स्थापना गर्ने उक्त अभियानमा सामेल गराउन चाहे । त्यस्तो पुस्तकालय महेन्द्रबहालमा राख्ने योजनासहित ४५ जना युवाहरूले श्री ३ भीम शम्शेरसमक्ष निवेदन पेस गर्न हस्ताक्षर अभियान चलाए । हस्ताक्षर गराउने मुख्य जिम्मा बैकुण्ठप्रसाद लाकौलले पाएका थिए । पुस्तकालय खोल्न पाऊँ भनी पत्रमा हस्ताक्षर गर्ने ४५ जना युवाहरूमा महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, कृष्णप्रसाद कोइराला, [[चित्तधर हृदय]], योगवीरसिंह कंसाकार, वैकुण्ठप्रसाद लाकौल, [[तुलसीमेहर श्रेष्ठ|तुलसी मेहर]], शंकरप्रसाद नेपाल, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]], [[शङ्करदेव पन्त|शंकरदेव पन्त]]जस्ता साहित्य, भाषा, शिक्षा तथा सामाजिक सांस्कृतिक क्षेत्रमा प्रसिद्ध युवाहरू थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/bibidha/2023/04/29/168267052220824323.html|title='लाइब्रेरी पर्व'को महत्त्व र राष्ट्रिय लेखक दिवसको औचित्य|last=नेपाल|first=रत्नमणि|date=वैशाख १६, २०८०|work=कान्तिपुर}}</ref> केही समयपश्चात हस्ताक्षर संकलन समेत भईवरी दरबारमा पत्र बुझाइयो । तर हस्ताक्षर नगर्ने रामचन्द्र अधिकारी ([[मनमोहन अधिकारी]]का पिता) नामक अर्का युवाले हस्ताक्षरकर्ता युवाहरूको अभियान राजनीतिक उद्देश्यको भएको र उनीहरूले श्री ३ को गाथगादी ताकेका छन् भन्ने उजुरी दरबारमा चढाए । यसरी सरस्वती गुठी नामक संस्था स्थापना गरी त्यसमार्फत् पुस्तकालय खोल्ने कार्यलाई राजनीतिक आवरणको आरोप लागेपछि दरबारले पत्रका हस्ताक्षरकर्ता सबैलाई पक्राउ गर्न उर्दी जारी गर्‍यो । अधिकांश हस्ताक्षरकर्ताहरूलाई पक्राउ गरी बयान लिने क्रममा उक्त घटनालाई 'लाइब्रेरी पर्व' भनी मुद्दा जाहेर भयो । बि‍. सं १९८७ साल वैशाख १६ र १७ गते दुई दिन गरी पुस्तकालय खोल्ने अभियानका युवाहरूलाई पक्राउ गरियो । == सजाय == त्यसरी पक्राउ परेका युवाहरूलाई दरबारबाट बिभिन्न सजाय तोकियो । ती मध्ये उमेश शाहलाई देश निकाला र मैनाबहादुर, खड्गमान, रंगनाथ आदिलाई जन्मकैदको सजाय सुनाइएको थियो । [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]], [[कृष्णप्रसाद कोइराला]]लगायतलाई रु. १०० जरिवाना र अबका १२ वर्ष जनस्तरका कुनै कार्य गर्ने छैन भन्ने कागज गराई छोडिएको थियो । राज खानदानका भएर पनि दुनियाँका छोराहरूका साथ हिँडेको भनी जितेन्द्र बहादुर शाह र पद्म शाहलाई जनही रु. १००० जरिवाना गरिएको थियो ।<ref name=":0">{{Cite web |title=पुस्तक सम्हाल्न लालमोहर |url=https://gorkhapatraonline.com/news/44198 |access-date=2026-05-26 |website=GorakhaPatra}}</ref> == स्मृति == २०६३ तिर नेपाल पुस्तकालय सङ्घका पदाधिकारीहरू प्रा. [[दिनेशराज पन्त]]लाई भेटी भीमशमशेरले पुस्तकालय पर्व घटाएको दिन पत्ता लगाइदिन आग्रह गरेका थिए। नेपाल पुस्तकालय सङ्घले पुस्तकालय पर्व भएको दिनलाई राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवस मनाउने उद्देश्य राखेको थियो। इतिहासकार पन्तले उक्त दिन पुस्तकालय दिवस मनाउँदा नकारात्मक सन्देश जाने बताउँदै राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]]ले पण्डित केदारनाथ झालाई दरबारमा रहेको पुस्तक सम्भार गर्न लालमोहर जारी गरेको दिन भदौ १५लाई राष्ट्रिय पुस्तकालय दिवसका रूपमा मनाउन उचित हुने सुझाव दिएका थिए।<ref name=":0" /> तर प्रा. पन्तले पुस्तकालय पर्व भएको दिन पुस्तकालय दिवस मनाउनेजस्तो पवित्र निर्णयका लागि नकारात्मक हुने सुझाव दिनुभयो। २०८० मा नेपाली लेखक संघले ‘लाइब्रेरी पर्व’ का दिन वैशाख १६ लाई राष्ट्रिय लेखक दिवस मनाउने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1147321-1681715237.html|title=राष्ट्रिय लेखक दिवसमा वैरागी काइँलालाई सम्मान गरिने|date=४ वैशाख २०८०|work=Nagarik}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु]] * [[मकैको खेती]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 4qb2oak9vca5cn4rahu66dfez2vgb2f 0 9635 1366745 1363480 2026-07-22T18:53:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366745 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब | image = चित्र:ManangMarshyangdiClub.png | fullname = मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब | nickname = 'मनाङे' | founded = {{Start date and age|1982}} | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]], <br/>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | capacity = २५,००० अन्दाजी | captain = [[अनिल गुरूङ]] | chairman = विजय घले<ref>{{Cite web |title=ANFA {{!}} Manang Marshyangdi Club |url=https://www.the-anfa.com/club/1 |access-date=2026-06-24 |website=www.the-anfa.com |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251115131632/https://www.the-anfa.com/club/1 |date=2025-11-15 }}</ref> | coach = [[राजु काजी शाक्य]]<ref>{{cite web |title=MMC Appoint Experienced Raju Shakya As A Head Coach |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |work=[[GoalNepal.com]] |date=19 January 2015 |accessdate=19 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119165645/http://www.goalnepal.com/news.php?id=23061 |date=19 January 2015 }}</ref> <br>assistant [[नबिन न्य]] | league = [[२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग]] | season = २०७२ | position = दोस्रो | Fan club =MMC | pattern_la1=_colorunderwhite|pattern_b1=_arg06h|pattern_ra1=_colorunderwhite | leftarm1=75AADB|body1=75AADB|rightarm1=75AADB|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2=_whitesmalllower|pattern_b2=_whitestripes|pattern_ra2=_whitesmalllower | leftarm2=008000|body2=008000|rightarm2=008000|shorts2=ffffff|socks2=008000 ||pattern_la3 = _liverpool1415h |pattern_b3 = _liverpool1415h |pattern_ra3 =_liverpool1415h |pattern_sh3 = _liverpool1415h |pattern_so3 = _liverpool1415h | website = https://www.facebook.com/share/1BbSK76xbQ/ }} '''मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब''' नेपालको 'क' श्रेणीको फुटबल क्लब हो । यस फुटबल सबैभन्दा धेरै पटक नेपालको राष्ट्रिय लिग जित्ने एकमात्र फुटबल क्लब हो। जसले हालसम्म ७ पटक [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] जितेको छ । भने अन्तिम पटक २०१४ मा राष्ट्रिय लिग जितेको थियो। सन् १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४ गरी सात पटक सम्म राष्ट्रिय लिग जितेको यस क्लबले सन् २०१३ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय उपाधिका रूपमा किङस् कप जित्न सफल भएको थियो । मनाङ मर्स्याङदी क्लब जसलाई नेपाली [[रियल म्याड्रिड]] भनेर समेत चिनिन्छ । भने यस फुटबल क्लबको राष्ट्रिय लिग तथा अन्य जुनसुकै सानो ठूलो फुटबल प्रतियोगितामा प्रमुख प्रतिद्वन्दीका रूपमा सुरुमा [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टिम (आरसीटि)]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टिम (एन.आर.टि)]]आएको थियो भने पछिलो पटक नेपालकै अर्को उत्कृष्ट क्लब [[थ्री स्टार क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] लिईन्छ। साथै अन्य नेपाली फुटबल टिमहरूलाई पनि यस टिमको प्रतिद्वन्द्वी मानिन्छ । ==इतिहास== {{Main|मनाङ-मर्स्याङदी क्लबको इतिहास}} === स्थापना नामाकरण === {{Main|ठमेल ११ देउराली क्लब}} मनाङ मर्स्याङदी क्लब झगडाबाट सुरु भएको एउटा क्लब हो। दशरथ रंगशालामा २०३८ सालमा ‘बी’ डिभिजन लिग खेल चलिरहेको थियो । प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए– थ्री स्टार क्लब र ठमेल ११ देउराली क्लब। ठमेल ११ र [[थ्री स्टार क्लब|थ्रीस्टार क्लब]] बीचको बि-डिभिजनको खेल हुँदा बिजेता टोली ए-डिभिजनमा उक्लने अवस्था थियो। तर खेल अन्त्य नहुदै खेलाडी बीच विवाद सुरु भयो। ठमेलका खेलाडीले रेफ्रीलाई नै पिटे। खेल पूरै बिथोलिएपछि अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले ठमेलका चार खेलाडीसहित क्लबलाई नै एक वर्षको प्रतिबन्ध लगाउँदै थ्री स्टारलाई विजेता घोषणा गर्‍यो। प्रतिबन्धित ठमेल ११ मा खेलाडी र पदाधिकारीले नंया क्लब स्थापना गरे। [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]]बाट आएका मानिसहरूले यसमा लगानी गरे। सुरुमा यसको नाम मर्स्याङदी- मनाङ क्लब थियो। त्यस थ्री स्टार र मनाङ मर्स्याङदी क्लब स्थापना काल देखि नै प्रतिद्वन्दीको रूपमा उदाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=लाेथ्याल |first=कृष्णसिंह |date=माघ १०, २०७७ |title=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |url=https://shilapatra.com/detail/49931/ |access-date=2026-06-24 |website=थ्री स्टारसँगकाे झगडाले जन्मिएकाे मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब |language=ne}}</ref> === डी डिभिजनबाट ए डिभिजन === मनाङले त्यो समयमा समूह डिभिजनबाट ए डिभिजन सम्म पुग्दा सबैमा च्याम्पियन भएको थियो । अझ कुनै पनि खेल हारेको थिएन । ०४३ अघि ए-डिभिजनमा बढुवा भएको मनाङले त्यसपछि निरन्तर सफलतामा आफूलाई अब्बल बनायो । ‘ए’ डिभिजन उक्लिएपछि मनाङले पछि फर्कनुपरेको छैन । त्यसपछि मनाङ ०४३ सँगै ०४४ र ०४६ मा पनि च्याम्पियन बन्यो ।<ref>{{Cite web |last=कँडेल |first=प्रकाश |date=2018-09-22,असोज ०६, २०७५ |title=घरेलु लिग उतारचढावपूर्ण विगत |url=http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |access-date= |website=Naya Patrika |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203151524/http://archive.nayapatrikadaily.com/2018/09/22/97063/ |date=2024-12-03 }}</ref> ===२०६८ सिजन=== ===२०६९ सिजन=== ===२०७० सिजन=== ===२०७१-७२ सिजन=== ===२०७५ सिजन=== रेलिगेसन बिनाको लिगमा मनाङ मर्स्याङ्दी च्याम्पियन भएको थियो । मछिन्द्र विरुद्धको अन्तिम खेलमा बाहेक सबै खेलमा यो क्लब विजयी भएको थियो । ==बर्तमान खेलाडीहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबका खेलाडीहरू}} ''अन्तिम समय २ अक्टोबर सम्मको मनाङ मर्स्याङ्दीका खेलाडीहरू''.<ref>{{cite web|title=MMC Finalizes Squad For A Division League; Signs Jersey Sponsor With Signature|url=https://www.goalnepal.com/news/detail/3490|work=goalnepal.com|accessdate=26 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926205719/https://www.goalnepal.com/news/detail/3490 |date=26 September 2018 }}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[विशाल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=GK|name=[[अशोक बराल]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[बिराज महर्जन|विराज महर्जन]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[कमल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[विमल बस्नेत]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[सुरज विश्वकर्मा]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[प्रवेश दनुवार]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=कर्मचेकि गुरूङ}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=DF|name=[[मीलन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[राम कृष्ण बस्नेत]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[पुजन उपरकोटी]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[डोना थापा मगर]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[हेमन गुरूङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[विशाल राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=MF|name=[[सुजल श्रेष्ठ]]}} {{Fs player|no=–|nat=IND|pos=DF|name=[[मोहम्मद आशीफ]]}}<ref>{{cite web|title=Manang Marshyangdi Club Signs Muhammed Asif From Calcutta Customs|url=https://goalnepal.com/news/detail/3569|work=goalnepal.com|accessdate=28 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001142638/https://goalnepal.com/news/detail/3569 |date=1 October 2018 }}</ref> {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[अनन्त तामाङ]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[विमल राना]]}} {{Fs player|no=–|nat=Nepal|pos=FW|name=[[दिपक राई]]}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=अफेज ओलावाले}} {{Fs player|no=–|nat=NGR|pos=FW|name=ओलुवाउन्मी सोमीदी}} {{Fs player|no=–|nat=ZIM|pos=DF|name=भीक्टर}} {{Fs end}} ==प्रायोजकहरू== मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबका वर्तमानका प्रायोजकहरू: *[[लक्ष्मी बैङ्क|लक्ष्मी बैङ्क लिमिटेड]] ==नेपाली राष्ट्रिय लिगमा प्रदर्शनी== ==जितेका उपाधिहरू== {{Main|मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले जितेका उपाधिहरू}} *राष्ट्रिय लिग:७ १९८६ १९८७, १९८९ २०००, २००३, २००६, २०१४, २०१८-१९ *बुढासुब्बा गोल्डकप:१ २००४ *खुकुरी गोल्डकप:१ २००३ *इटहरी गोल्डकप:१ २००७ *आहा ! गोल्ड कप:३ २००४, २००५ ,२०१२ *आदर्श कप:१ २०११ *[[झापा गोल्डकप]]:१ [[झापा गोल्डकप २०७३|२०७३]] *सिमरा गोल्डकप:१ २०१२ *सुदुरपस्चिम खप्तड गोल्डकप;१ *पोखरा कप:१ २०१२<ref>http://www.nepalifootball.com/co{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mpetitions/domestic-co mpetitions/pokhara-gc/9-unca tegorised/236-safal-pokhara- gold-cup-news.html</ref> *किङस् कप(भुटान): ==अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थितिहरू== *एसियन क्लब च्याम्पियनसिप:१ १९८८:छनोट चरण *एएफसी प्रेसिडेन्ट कप:२ २००६:समूह चरण २०१४:अन्तिम चरण ==अवार्डहरू== *[[एन्फा अवार्ड २०७५]] वर्षको उत्कृष्ट क्लब <ref>{{cite web |title=हरि उत्कृष्ट प्रशिक्षक, लव र अस्मिता रेफ्रीमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52630 |website=हाम्रो खेलकुद |accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=मनाङलाई ‘क्लब अफ दी इयर’ |url=https://www.khelpati.com/football/8342|website=khelpati.com|accessdate=आइतवार, वैशाख २२, २०७६}}</ref>, ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबको सिजन २०७५]] ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य सुत्रहरू== {{मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब}} {{नेपालका फुटबल क्लबहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल क्लब]] [[श्रेणी:मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] bb3pd9evwqvcnqou5pp9r0rwpmu7bps 0 9858 1366733 1361115 2026-07-22T14:23:09Z NeoEditor 77577 /* उद्गम */ 1366733 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox river | name = गङ्गा नदी | image = | image_caption = | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_size = | map_caption = संयुक्त घाटीहरू गङ्गा (सुन्तला), ब्रह्मपुत्र (बैंगनी) र मेघना (हरियो)को नक्सा | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = {{flag|भारत}}, {{flag|बङ्गलादेश}} | subdivision_type2 = राज्य | subdivision_name2 = [[उत्तराखण्ड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type3 = सहर | subdivision_name3 = [[हरिद्वार]], [[कानपुर]], जाजमऊ, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[बनारस|वाराणसी]], [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]], [[गाजीपुर शहर |गाजीपुर्]], [[पटना]], [[ऋषिकेश]], मुंगेर, भागलपुर, [[बहरमपुर|बहरामपुर]], [[कोलकाता]], बिजनोर | source1 = गङ्गोत्री हिमनदी, सतोपन्थ हिमनदी, खटलिङ्ग हिमनदी, तथा [[नन्दा देवी पर्वत |नन्दा देवी]], [[त्रिशूल हिमाल|त्रिसुल]], केदारनाथ, नन्दा कोट र [[कामेत]] हिमालहरूबाट बगेर आएको पानी | source1_location = [[उत्तराखण्ड]] | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = [[गङ्गा मुखद्वीप]] | mouth_location = [[बङ्गालको खाडी]] }} '''गङ्गा नदी''' वा '''गङ्गे''' [[एसिया]]का ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]] भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ कि.मी. (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर [[बङ्गालको खाडी|बंगालको खाडी]]मा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी [[भारत]]को एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।<ref name ="Kumar_Singh_Sharma">{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> गङ्गा नदीले भारतको [[उत्तराखण्ड]]मा [[हिमालय]]बाट लिएर [[बङ्गालको खाडी]]को [[सुन्दरवन]] सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ कि. मी. सम्म भारत तथा [[बङ्गलादेश]]मा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग कि. मी.क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ। यस नदीमा [[माछा]] तथा [[सर्प]]हरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ [[गुँज|डल्फिन]] पनि पाइन्छन्। यो [[कृषि]], [[पर्यटन]], साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो किनारामा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको किनारामा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको जल विद्युत, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको [[प्रदूषण]] रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा [[नोभेम्बर]], सन् २००८ मा [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ। == उद्गम == {{main|गङ्गोत्री}} [[चित्र:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|256px|right|[[भागीरथी नदी|भागीरथी]] नदी, [[गङ्गोत्री]]मा]] गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ।<ref name="टीडीआईएल"/> गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। [[गङ्गोत्री]] तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ।<ref name="गङ्गोत्री">{{cite web |url= http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/home.asp|title= गङ्गोत्री|accessmonthday=[[१४ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= उत्तराखंड सरकार|language=}}</ref> यस हिमतालमा [[नन्दा देवी पर्वत|नन्दा देवी ]], [[कामेत|कामत पर्वत]] तथा [[त्रिशूल हिमाल|त्रिशुल पर्वत]]को हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]को सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा [[मन्दाकिनी नदी|मन्दाकिनी]] हो। धौली|धौली गङ्गाको [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]सँग [[विष्णुप्रयाग|विष्णु प्रयाग]]मा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो [[नन्दप्रयाग|नन्द प्रयाग]]मा अलकनन्दाको [[नन्दाकिनी नदी]]सँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि [[कर्णप्रयाग|कर्ण प्रयाग]]मा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी [[ऋषिकेश]]बाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा [[मन्दाकिनी नदी]]सँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित [[देवप्रयाग|देव प्रयाग]]मा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई [[पञ्च प्रयाग]]भनिन्छ।<ref name="टीडीआईएल">{{cite web|url= http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/utrn0078.htm|title= उत्तरांचल-एक परिचय|accessmonthday= [[२८ अप्रिल]]|accessyear= [[2008]]|format= एचटीएम|publisher= टीडीआईएल|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612140446/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/utrn0078.htm |date=2008-06-12 }}</ref> यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी [[ऋषिकेश]] हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई [[हरिद्वार]]मा स्पर्श गर्दछ। == गङ्गाको मैदान == [[चित्र:NorthIndiaCircuit 250.jpg|thumb|256px|[[प्रयाग|त्रिवेणी-सङ्गम]], [[प्रयागराज|प्रयाग]]]] हरिद्वारबाट लगभग ८०० कि. मी. मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फर्रुखाबाद]], [[कन्नौज]], बिठूर, [[कानपुर]] हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम [[यमुना नदी|यमुना]] नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी [[बनारस|काशी]] ([[बनारस|वाराणसी]])मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट [[मीर्जापुर जिल्ला|मीरजापुर]], [[पटना]], भागलपुर हुँदै [[पाकुड जिल्ला|पाकुर]] पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, [[कालीगण्डकी नदी|गण्डक]], सरयू नदी, [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा [[राजमहल]]को पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ। गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ। == सुन्दरवन डेल्टा == {{main|सुन्दरवन}} [[चित्र:Sundarbans.jpg|thumb|256px|[[सुन्दरवन]] विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]]-गङ्गाको मुहान- [[बङ्गालको खाडी]]मा]] हुगली नदी [[कोलकाता]], हावडा हुँदै [[सुन्दरवन]]को भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]बाट निस्किने शाखा नदी [[यमुना नदी ]] तथा [[मेघना नदी ]] मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० कि. मी. चौडाई भएको [[सुन्दरवन]] [[मुखद्वीप|डेल्टा]]मा गएर [[बङ्गालको खाडी]]मा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ।<ref name="इन्डियानेट">{{cite web|url= http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm|title= गङ्गा रिवर|accessmonthday= [[१४ जून]]|accessyear= [[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= इण्डिया नेट जोन|language= अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602081624/http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm |date=2009-06-02 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]] ([[सुन्दरवन]]) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध [[पाटे बाघ|बङ्गाल टाइगर]]को निवास स्थान हो।<ref name="इन्डियानेट"/> यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ कि. मी.) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग कि. मी. को क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=सिहं |first=सविन्द्र |title= भौतिक भूगोल |year=जुलाई २००२ |publisher=वसुन्धरा प्रकाशन |location=गोरखपुर |id= |page=२४७-२४८ |accessday= ३|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र [[कालिन्दी नदी]] छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्। == सहायक नदीहरू == [[चित्र:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|256px|right|देवप्रयागमा भागीरथी (बायाँ) र अलकनन्दा (दायाँ) मिलेर गङ्गाको निर्माण गर्दै]] गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ।<ref>{{cite web |url= http://bharat.gov.in/knowindia/rivers.php|title=भारतको बारेमा जानो|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत सरकार|language=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bharatbhraman.agoodplace4all.com/भारत-की-प्रमुख-नदीहरू/|title=भारतको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत भ्रमण|language=}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस<ref>{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/उत्तराखंड-की-प्रमुख-नदीहरू |title=उत्तराखंडको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=इन्डिया वाटर पोर्टल |language=}}</ref> तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। [[यमुना नदी|यमुना]] [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]मा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग [[नैनीताल]] नजिकै निस्केर [[बिजनौर जिल्ला]]बाट बग्दै [[कन्नौज]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर [[अयोध्या]], फैजाबाद हुँदै [[बलिया जिल्ला]]को सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा [[कर्णाली नदी|घाघरा]] भनिन्छ। [[कालीगण्डकी नदी ]] हिमालयबाट निस्किएर [[नेपाल]]मा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि [[सगरमाथा]]को [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० कि. मी. बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो [[चुरे|शिवालिक]] पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी [[पटना]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर [[चम्बल नदी]] [[इटावा]]बाट ३८ कि. मी. दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा [[भोपाल]]बाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ। == जीव-जन्तु == [[चित्र:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|thumb|right|256px|गङ्गा नदीमा पाइने घडियाल गोहि]] [[चित्र:Comdolph.jpg|right|256px|thumb|गङ्गा नदीमा पाइने डल्फिन]] ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली [[हात्ती]], [[भैँसी]], गैंडा, सिंह, [[बाघ]]हरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा [[लङ्गुर]], [[रातो बाँदर]], [[भालु]], [[चितुवा]], [[हिउँ चितुवा]], हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्।<ref>{{cite web|url=http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp|title=पर्यावरण|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपी|publisher=गङ्गोत्री|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619065813/http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp |date=2009-06-19 }}</ref> बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, [[गिद्ध]], [[स्याल (प्रजाति)|स्याल]]का अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। [[गुँज|डल्फिन]]को दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई [[गङ्गा सोँस|गङ्गा डालफिन]] र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो। ==आर्थिक महत्त्व== [[चित्र:Rafting Tara.jpg|thumb|256px|गङ्गामा [[राफ्टिङ|रैफ्टिंग]]पनि हुन्छ।]] गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः [[धान]], [[गहुँ]], [[दाल]], तिलहन एवं [[आलु]] छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा [[माछा पालन|मत्स्य उद्योग]] पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा [[उत्तर प्रदेश]] तथा [[बिहार]]मा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन।<ref>{{cite web|url= http://fisheries.up.nic.in/manual.htm|title= प्रशिक्षण एवं प्रसार सम्बन्धी मैनुअल|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएम|work= |publisher= मत्स्य विभाग, उत्तर प्रदेश|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410015807/http://fisheries.up.nic.in/manual.htm |date=2009-04-10 }}</ref> फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। <ref>{{cite web|url= http://www.cifri.ernet.in/technology.html|title= हिल्सा ब्रीडिंग एण्ड हिल्साह हैचेरी|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= सी.आई.एफ.आर.आई.|pages= |language= अङ्ग्रेजी|archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208024227/http://www.cifri.ernet.in/technology.html |date=2009-02-08 }}</ref> गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर [[हरिद्वार]], [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] एवं [[बनारस|वाराणसी]] जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.uttara.in/hindi/gmvn/tourist/adv_sports/rafting.html|title= राफ्टिंग |accessmonthday=२२ जून |accessyear=२००९ |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएमएल|work= |publisher=उत्तराखंड पोर्टल|pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> == बाँध एवं नदी परियोजनाहरू == [[चित्र:Tehri dam india.jpg|thumb|256px|[[टिहरी बाँध]]]] गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल]] प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण [[कोलकाता]] बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता [[हुगली नदी]]मा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन [[उत्तराखण्ड|उत्तराखंड]] प्रान्तको [[टिहिरी गढवाल जिल्ला|टिहरी]] जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी [[भागीरथी नदी|भागीरथी]]मा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध [[हरिद्वार]]मा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।<ref>{{cite web|url=http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE!|title=सिंचाईको इतिहास तथा प्रदेशको मुख्‍य नहर प्रणालिहरूको सिंहावलोकन|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=उत्तर प्रदेश सिंचाई विभाग|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721074133/http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE! |date=2009-07-21 }}</ref> == प्रदूषण तथा पर्यावरण == [[चित्र:Gaumukh.jpg|thumb|right|256px|गोमुखमा शुद्ध गङ्गा नदी]]गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन्, जुन [[जीवाणु]]हरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु ([[प्राणवायु|औक्सीजन]])को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण [[हैजा]] र [[आउँ]] जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ।<ref>बैक्टीरियोफेजको स्व-शुद्धिकरण प्रभाव, औक्सीजन रिटेन्शन रहस्य: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17134270 मिस्ट्री फैक्टर गिव्स गैन्जेस ए क्लीन रेप्युटेशन] जूलियन क्रैन्डा-२ हल्लिक. नेशनल पब्लिक रेडियो।</ref> तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्योगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिसिएर हुने गङ्गाको [[प्रदूषण]] पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्योगिक फोहरको सँगसँगै प्लास्टिक फोहरको बाहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलोजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लिटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गंगाको विनाशले हाम्रो सम्पूर्ण सभ्यताको अन्त्य हुनेछ ।<ref>{{cite web |url= http://www.patrika.com/article.aspx?id=10912|title=खतरेमा गङ्गाको अस्तित्व|accessmonthday=[[२२ जून]]| accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपीएक्स| publisher=पत्रिका|language=}}</ref> गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ।<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4126070.cms|title=गङ्गाको प्रदूषण देखि बचाएंगे ७१ घडियाल |accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=नवभारत टाइम्स|language=}}</ref> सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गालाई राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा समेत प्रश्नचिह्न उठ्दै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.lokmanch.com/cms/index.php/culture/4089-ganga-pollution-state-government-responsible|title=अब गङ्गा प्रदूषण मामला राज्य सरकार जिम्मेवार|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=लोकमंच|language=}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ।<ref>{{cite web|url=http://josh18.in.com/hindi/-moneylife/319321/0|title=अब मूर्ति विसर्जन देखि हैन हुनेछ गङ्गा मैली|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जोश|language=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] २००७ को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मनसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहनेछ। <ref>[http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/06/24/global_warming_threatens_to_dry_up_ganges/ बोस्टन.कम पर] हेर्नुहोस- [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]को उ.प्र.को गङ्गामा प्रभाव।</ref> --> === नमामि गङ्गे === यस नदीको सरसफाईका लागि धेरै पहल गरिएको थियो तर कुनै पनि सन्तोषजनक स्तरमा पुग्न सकेन ।<ref>{{cite web |title=Ganga, Yamuna banks cleaned |trans-title=गंगा यमुना के किनारे पर सफाई |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=१२ नवम्बर २०१३ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी |archive-date=14 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |date=2013-12-14 }}</ref>प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले गंगा नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण र सरसफाईको अभियान चलाए।<ref>{{cite web |title=Why Narendra Modi decided to contest from Varanasi |trans-title=नरेन्द्र मोदी ने वाराणसी से चुनाव लड़ने का निर्णय क्यों लिया |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |publisher=द इकोनॉमिक टाइम्स |date=१७ मार्च २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904190658/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |date=2014-09-04 }}</ref> यसपछि उनले जुलाई २०१४ मा भारतको सामान्य बजेटमा नमामि गंगा नामको परियोजना सुरु गरे।<ref>{{cite web|title=Namami Ganga development Project gets 2037 crores |trans-title=नमामि गंगा विकास परियोजना को २०३७ करोड़ मिले |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/namami-ganga-development-project-gets-2037-crores/ |publisher=बिहार प्रभा |date=१० जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी}}</ref>यस परियोजनाको एक भागको रूपमा, भारत सरकारले गंगाको किनारमा अवस्थित ४८ औद्योगिक एकाइहरू बन्द गर्ने आदेश दिएको छ।<ref>{{cite web |title=निखरेगा गंगा का रूप, 48 फैक्ट्रियों को बंद करने का आदेश जारी हुआ |url=http://archive.patrika.com/news/48-industrial-units-polluting-ganga-asked-to-close-down/1017955 |publisher=पत्रिका समाचार समूह |date=१५ जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ }}{{Dead link|date=जनवरी 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>भारतमा 25 मार्च देखि 3 मे 2020 सम्म तालाबन्दीको कारण गंगाको किनारमा रहेका सबै कारखानाहरू बन्द रहेकाले तिनीहरूको फोहोर पानी गंगामा नपुगेको र गंगाको पानी एकदमै सफा भएको छ। गत दस वर्षमा पहिलो पटक हरकिपोडीमा गंगाको पानी पिउन योग्य घोषित गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=For 1st time in decades, tests show Ganga water in Haridwar fit to drink|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms|publisher=The times of India|date=20 अप्रैल 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508005749/https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms |date=2025-05-08 }}</ref> == धार्मिक महत्त्व == [[चित्र:Ganga Aarti at Varanasi ghats.jpg|thumb|right|230px|वाराणसी घाटमा गङ्गा आरती हुँदै]] [[भारत]]को अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई [[देवी]]को रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा [[बनारस|वाराणसी]] र [[हरिद्वार]] सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न [[मोक्ष]] प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा [[अन्तिम संस्कार]]को इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे [[पूजा]] अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[कुम्भ मेला|कुम्भ]] र [[गङ्गा दशहरा]]को समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३">{{cite book |last=सिंह|first=ड. राजकुमार |title=विचार विमर्श|year=जुलाई |publisher=सागर प्रकाशन|location=मथुरा |id= |page=१३-२३ |accessday=२२ |accessmonth=जून|accessyear=२००९ }}</ref> गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=6127|title=श्रीगङ्गासहस्त्रनामस्तोत्रम|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163032/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=6127 |date=2010-08-13 }}</ref> र आरती<ref>{{cite web|url=http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html|title=श्रीगङ्गाजीको आरती|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=वेबदुनया|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015070124/http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html |date=2010-10-15 }}</ref> सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। [[उत्तराखण्ड]]को [[पञ्च प्रयाग]] तथा [[प्रयागराज]] जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्। == पौराणिक प्रसँग == [[चित्र:Ganga shantanu.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अझ शान्तनु- राजा रवि वर्माको कलाकृति]] गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार [[ब्रह्मा]]ले [[विष्णु]]को खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। [[त्रिमूर्ति]]को दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे।<ref name="इन्डिया वाटर">{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/गङ्गा|title=गङ्गा - इन्डिया वाटर पोर्टल |accessmonthday= जून १४ |accessyear= २००९|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= इन्डिया वाटर पोर्टल |pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक [[यज्ञ]] गरे। यज्ञको लागि [[घोडा]] आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु [[इन्द्र|इंद्र]]ले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक [[ऋषि]]को नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। [[तपस्या]]मा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो।<ref>{{cite web|url= http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html|title= भगीरथ र गङ्गा|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= १४|year= २००९|month= जून|format= एचटीएमएल|work= |publisher= स्पिरिचुअल इण्डिया|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613073528/http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html |date=2013-06-13 }}</ref> सगरको पुत्रहरूको [[आत्मा]]हरू [[भूत]] बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको [[अन्तिम संस्कार]] भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो [[पत्नी]]को पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू [[स्वर्ग]]मा जान सकोस। भगीरथले [[ब्रह्मा]]को घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउन सकियोस। [[ब्रह्मा]] प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठाउनको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान [[शिव]]लाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा [[पृथ्वी]]मा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई [[तारापुञ्ज|मन्दाकिनी]] र पातालमा [[भागीरथी नदी|भागीरथी]] भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ। == साहित्यिक उल्लेख == [[चित्र:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अवतरण एक लोकचित्र]] भारतको राष्ट्र-नदी गङ्गा जल नै हैन, तर भारत अझ हिन्दी साहित्यको मानवीय चेतनाको पनि प्रवाहित गर्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.abhivyakti-hindi.org/snibandh/2009/hindikavyameganganadii.htm|title=हिंदी काव्यमा गङ्गा नदी|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अभिव्यक्ति|language=}}</ref> ऋग्वेद, महाभारत, रामायण एवं अनेक पुराणहरूमा गङ्गाको पुण्य सलिला, पाप-नासिनी, मोक्ष प्रदायिनी, सरित्श्रेष्ठा र महानदी हो। संस्कृत कवि जगन्नाथ रायले गङ्गाको स्तुतिमा 'श्रीगङ्गालहरी' नामक काव्यको रचना गरेका थिए। हिन्दीको आदि [[महाकाव्य]] पृथ्वीराज रासो{{Ref_label|पृथ्वीराज रासो|क|none}} तथा वीसलदेव रास{{Ref_label|वीसलदेव रास|ख|none}} (नरपति नाल्ह)मा गङ्गाको उल्लेख छ। आदिकालको सर्वाधिक लोक विश्रुत ग्रन्थ जगनिक रचित आल्हखण्ड{{Ref_label|आल्हखण्ड|ग|none}}मा गङ्गा, [[यमुना नदी|यमुना]] र [[सरस्वती]]को उल्लेख छ। कविले प्रयागराजको यस त्रिवेणीको पापनाशकको वर्णन गरेका छन्। शृङ्गारी कवि [[विद्यापति]]{{Ref_label|विद्धापति|घ|none}}, [[कबीर]] वाणी र जायसीको पद्मावतमा पनि गङ्गाको उल्लेख छ, तर [[सूरदास|सुरदास]]{{Ref_label|सूरदास|ङ|none}}, र [[तुलसीदास]]ले भक्ति भावनाले गङ्गा-माहात्म्यको वर्णन विस्तारले गरेका छन्। गोस्वामी तुलसीदासले कवितावलीको उत्तरकाण्डमा ‘श्री गङ्गा माहात्म्य’को वर्णन तीन छन्दहरूमा गरेका छन् - यिनी छन्दहरूमा कविले गङ्गा दर्शन, गङ्गा स्नान, गङ्गा जल सेवन, गङ्गा तटमा बस्ने वालाको महत्त्वलाई वर्णित गरेका छन्।{{Ref_label|तुलसीदास|च|none}} रीतिकालमा [[सेनापति]] र पद्माकरको गङ्गा वर्णन श्लाघनीय छ। पद्माकरले गङ्गाको महिमा र कीर्तिको वर्णन गर्नको लागि गङ्गालहरी<ref>{{cite web|url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm|title=बुन्देली काव्यको ऐतिहासिक सन्दर्भ|accessmonthday=[[२३ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=टीडीआईएल|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231190110/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm |date=2007-12-31 }}</ref> नामक ग्रन्थको रचना भएको छ। सेनापति{{Ref_label|सेनापति|छ|none}} कवित्त रत्नाकरमा गङ्गा माहात्म्यको वर्णन गर्दै भन्छन "पापको नष्ट गर्नका लागि गङ्गाको पुण्यधारा तरवार झैं सुशोभित छ। [[रसखान]], रहीम{{Ref_label|रहीम|ज|none}} आदिले पनि गङ्गा प्रभावको सुन्दर वर्णन गरेका छन्। आधुनिक कालका कविहरूमा जगन्नाथदास रत्नाकरको ग्रन्थ [[गङ्गा दशहरा|गङ्गावतरण]]मा कपिल मुनि द्वारा शापित सागरका साठी हजार पुत्रहरूको उद्धारका लागि भगीरथ 'भगीरथ-तपस्या' देखि गङ्गाको भूमिमा अवतरित भएको कथा छ। राजा भगीरथ राजा हरिश्चन्द्रका ४९औं पुस्ता तथा [[राम|राजा रामचन्द्र]]का ५२औं पुस्ता थिए। सम्पूर्ण ग्रन्थ तेरह सर्गहरूमा विभक्त र रोला छन्दमा निबद्ध छ। अन्य कविहरूमा [[भारतेन्दु हरिश्चन्द्र]], सुमित्रानन्दन पन्त र श्रीधर पाठक आदिले पनि यत्र-तत्र गङ्गाको वर्णन गरेका छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३"/> छायावादी कविहरूको प्रकृति वर्णन हिन्दी साहित्यमा उल्लेखनीय छ। सुमित्रानन्दन पन्तले ‘नौका विहार’<ref>{{cite web|url=http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4|title=नौका-विहार / सुमित्रानंदन पंत|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=कविताकोश|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232030/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4 |date=2012-03-07 }}</ref> मा ग्रीष्म कालीन तापस बाला गङ्गाको जुन चित्र कोरेका छन्, त्यो अति रमणीय छ। उनले गङ्गा<ref>{{cite web |url=http://www.anubhuti-hindi.org/gauravgram/snp/ganga.htm|title=गङ्गा|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अनुभूति|language=}}</ref> नामक कविता पनि लेखेका छन्। गङ्गा नदीको धेरै प्रतीकात्मक अर्थहरूको वर्णन जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो पुस्तक ''भारत एक खोज'' (डिस्कवरी अफ इन्डिया) मा गरेका छन्।{{Ref_label|नेहरू|झ|none}} गङ्गाको पौराणिक कथाहरूलाई महेन्द्र मित्तलले आफ्नो कृतिमा "गङ्गामाँ" सङ्ग्रह गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=3944|title=माँ गङ्गा|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813133140/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=3944 |date=2010-08-13 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <Gallery mode=packed> चित्र:Ram Jhula Bridge, Rishikesh.jpg|रामझूला पुल [[ऋषिकेश]]। चित्र:Boat Sailing up Padma River Bangladesh.jpg|पद्मा नदी गङ्गाको अन्तिम स्थान। चित्र:MeghnaRiver.jpg|गङ्गा अन्तिम स्थितिमा [[मेघना नदी]] भएर बग्दै चित्र:Haridwar ghat.jpg|हरिद्वार घाट चित्र:Jppul.png|गंगा माथि बनेको दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल चित्र:Evening view of river Ganga.jpg|बंगाल मा गंगा नदी , [[हुगली नदी]] को रूप मा </Gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ganges River|गङ्गा नदी}} {{भारतका नदीहरू}} {{गङ्गा}} [[श्रेणी:भारतका नदीहरू]] [[श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू]] [[श्रेणी:पवित्र नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू]] [[श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू]] 99grfskjv3drsglwccudaamtngv7tlq 1366735 1366733 2026-07-22T14:46:56Z NeoEditor 77577 1366735 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox river | name = गङ्गा नदी | image = | image_caption = | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_size = | map_caption = संयुक्त घाटीहरू गङ्गा (सुन्तला), ब्रह्मपुत्र (बैंगनी) र मेघना (हरियो)को नक्सा | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = {{flag|भारत}}, {{flag|बङ्गलादेश}} | subdivision_type2 = राज्य | subdivision_name2 = [[उत्तराखण्ड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type3 = सहर | subdivision_name3 = [[हरिद्वार]], [[कानपुर]], जाजमऊ, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[बनारस|वाराणसी]], [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]], |गाजीपुर, [[पटना]], [[ऋषिकेश]], मुंगेर, भागलपुर, [[बहरमपुर|बहरामपुर]], [[कोलकाता]], बिजनोर | source1 = गङ्गोत्री हिमनदी, सतोपन्थ हिमनदी, खटलिङ्ग हिमनदी, तथा [[नन्दा देवी पर्वत |नन्दा देवी]], [[त्रिशूल हिमाल|त्रिसुल]], केदारनाथ, नन्दा कोट र [[कामेत]] हिमालहरूबाट बगेर आएको पानी | source1_location = [[उत्तराखण्ड]] | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = [[गङ्गा मुखद्वीप]] | mouth_location = [[बङ्गालको खाडी]] }} '''गङ्गा नदी''' वा '''गङ्गे''' [[एसिया]]का ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]] भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ कि.मी. (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर [[बङ्गालको खाडी|बंगालको खाडी]]मा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी [[भारत]]को एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।<ref name ="Kumar_Singh_Sharma">{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> गङ्गा नदीले भारतको [[उत्तराखण्ड]]मा [[हिमालय]]बाट लिएर [[बङ्गालको खाडी]]को [[सुन्दरवन]] सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ कि. मी. सम्म भारत तथा [[बङ्गलादेश]]मा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग कि. मी.क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ। यस नदीमा [[माछा]] तथा [[सर्प]]हरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ [[गुँज|डल्फिन]] पनि पाइन्छन्। यो [[कृषि]], [[पर्यटन]], साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो किनारामा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको किनारामा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको जल विद्युत, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको [[प्रदूषण]] रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा [[नोभेम्बर]], सन् २००८ मा [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ। == उद्गम == {{main|गङ्गोत्री}} [[चित्र:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|256px|right|[[भागीरथी नदी|भागीरथी]] नदी, [[गङ्गोत्री]]मा]] गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ।<ref name="टीडीआईएल"/> गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। [[गङ्गोत्री]] तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ।<ref name="गङ्गोत्री">{{cite web |url= http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/home.asp|title= गङ्गोत्री|accessmonthday=[[१४ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= उत्तराखंड सरकार|language=}}</ref> यस हिमतालमा [[नन्दा देवी पर्वत|नन्दा देवी ]], [[कामेत|कामत पर्वत]] तथा [[त्रिशूल हिमाल|त्रिशुल पर्वत]]को हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]को सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा [[मन्दाकिनी नदी|मन्दाकिनी]] हो। धौली|धौली गङ्गाको [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]सँग [[विष्णुप्रयाग|विष्णु प्रयाग]]मा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो [[नन्दप्रयाग|नन्द प्रयाग]]मा अलकनन्दाको [[नन्दाकिनी नदी]]सँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि [[कर्णप्रयाग|कर्ण प्रयाग]]मा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी [[ऋषिकेश]]बाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा [[मन्दाकिनी नदी]]सँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित [[देवप्रयाग|देव प्रयाग]]मा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई [[पञ्च प्रयाग]]भनिन्छ।<ref name="टीडीआईएल">{{cite web|url= http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/utrn0078.htm|title= उत्तरांचल-एक परिचय|accessmonthday= [[२८ अप्रिल]]|accessyear= [[2008]]|format= एचटीएम|publisher= टीडीआईएल|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612140446/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/utrn0078.htm |date=2008-06-12 }}</ref> यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी [[ऋषिकेश]] हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई [[हरिद्वार]]मा स्पर्श गर्दछ। == गङ्गाको मैदान == [[चित्र:NorthIndiaCircuit 250.jpg|thumb|256px|[[प्रयाग|त्रिवेणी-सङ्गम]], [[प्रयागराज|प्रयाग]]]] हरिद्वारबाट लगभग ८०० कि. मी. मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फर्रुखाबाद]], [[कन्नौज]], बिठूर, [[कानपुर]] हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम [[यमुना नदी|यमुना]] नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी [[बनारस|काशी]] ([[बनारस|वाराणसी]])मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट [[मीर्जापुर जिल्ला|मीरजापुर]], [[पटना]], भागलपुर हुँदै [[पाकुड जिल्ला|पाकुर]] पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, [[कालीगण्डकी नदी|गण्डक]], सरयू नदी, [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा [[राजमहल]]को पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ। गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ। == सुन्दरवन डेल्टा == {{main|सुन्दरवन}} [[चित्र:Sundarbans.jpg|thumb|256px|[[सुन्दरवन]] विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]]-गङ्गाको मुहान- [[बङ्गालको खाडी]]मा]] हुगली नदी [[कोलकाता]], हावडा हुँदै [[सुन्दरवन]]को भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]बाट निस्किने शाखा नदी [[यमुना नदी ]] तथा [[मेघना नदी ]] मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० कि. मी. चौडाई भएको [[सुन्दरवन]] [[मुखद्वीप|डेल्टा]]मा गएर [[बङ्गालको खाडी]]मा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ।<ref name="इन्डियानेट">{{cite web|url= http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm|title= गङ्गा रिवर|accessmonthday= [[१४ जून]]|accessyear= [[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= इण्डिया नेट जोन|language= अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602081624/http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm |date=2009-06-02 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]] ([[सुन्दरवन]]) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध [[पाटे बाघ|बङ्गाल टाइगर]]को निवास स्थान हो।<ref name="इन्डियानेट"/> यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ कि. मी.) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग कि. मी. को क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=सिहं |first=सविन्द्र |title= भौतिक भूगोल |year=जुलाई २००२ |publisher=वसुन्धरा प्रकाशन |location=गोरखपुर |id= |page=२४७-२४८ |accessday= ३|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र [[कालिन्दी नदी]] छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्। == सहायक नदीहरू == [[चित्र:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|256px|right|देवप्रयागमा भागीरथी (बायाँ) र अलकनन्दा (दायाँ) मिलेर गङ्गाको निर्माण गर्दै]] गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ।<ref>{{cite web |url= http://bharat.gov.in/knowindia/rivers.php|title=भारतको बारेमा जानो|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत सरकार|language=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bharatbhraman.agoodplace4all.com/भारत-की-प्रमुख-नदीहरू/|title=भारतको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत भ्रमण|language=}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस<ref>{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/उत्तराखंड-की-प्रमुख-नदीहरू |title=उत्तराखंडको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=इन्डिया वाटर पोर्टल |language=}}</ref> तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। [[यमुना नदी|यमुना]] [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]मा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग [[नैनीताल]] नजिकै निस्केर [[बिजनौर जिल्ला]]बाट बग्दै [[कन्नौज]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर [[अयोध्या]], फैजाबाद हुँदै [[बलिया जिल्ला]]को सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा [[कर्णाली नदी|घाघरा]] भनिन्छ। [[कालीगण्डकी नदी ]] हिमालयबाट निस्किएर [[नेपाल]]मा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि [[सगरमाथा]]को [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० कि. मी. बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो [[चुरे|शिवालिक]] पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी [[पटना]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर [[चम्बल नदी]] [[इटावा]]बाट ३८ कि. मी. दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा [[भोपाल]]बाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ। == जीव-जन्तु == [[चित्र:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|thumb|right|256px|गङ्गा नदीमा पाइने घडियाल गोहि]] [[चित्र:Comdolph.jpg|right|256px|thumb|गङ्गा नदीमा पाइने डल्फिन]] ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली [[हात्ती]], [[भैँसी]], गैंडा, सिंह, [[बाघ]]हरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा [[लङ्गुर]], [[रातो बाँदर]], [[भालु]], [[चितुवा]], [[हिउँ चितुवा]], हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्।<ref>{{cite web|url=http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp|title=पर्यावरण|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपी|publisher=गङ्गोत्री|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619065813/http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp |date=2009-06-19 }}</ref> बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, [[गिद्ध]], [[स्याल (प्रजाति)|स्याल]]का अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। [[गुँज|डल्फिन]]को दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई [[गङ्गा सोँस|गङ्गा डालफिन]] र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो। ==आर्थिक महत्त्व== [[चित्र:Rafting Tara.jpg|thumb|256px|गङ्गामा [[राफ्टिङ|रैफ्टिंग]]पनि हुन्छ।]] गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः [[धान]], [[गहुँ]], [[दाल]], तिलहन एवं [[आलु]] छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा [[माछा पालन|मत्स्य उद्योग]] पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा [[उत्तर प्रदेश]] तथा [[बिहार]]मा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन।<ref>{{cite web|url= http://fisheries.up.nic.in/manual.htm|title= प्रशिक्षण एवं प्रसार सम्बन्धी मैनुअल|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएम|work= |publisher= मत्स्य विभाग, उत्तर प्रदेश|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410015807/http://fisheries.up.nic.in/manual.htm |date=2009-04-10 }}</ref> फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। <ref>{{cite web|url= http://www.cifri.ernet.in/technology.html|title= हिल्सा ब्रीडिंग एण्ड हिल्साह हैचेरी|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= सी.आई.एफ.आर.आई.|pages= |language= अङ्ग्रेजी|archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208024227/http://www.cifri.ernet.in/technology.html |date=2009-02-08 }}</ref> गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर [[हरिद्वार]], [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] एवं [[बनारस|वाराणसी]] जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.uttara.in/hindi/gmvn/tourist/adv_sports/rafting.html|title= राफ्टिंग |accessmonthday=२२ जून |accessyear=२००९ |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएमएल|work= |publisher=उत्तराखंड पोर्टल|pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> == बाँध एवं नदी परियोजनाहरू == [[चित्र:Tehri dam india.jpg|thumb|256px|[[टिहरी बाँध]]]] गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल]] प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण [[कोलकाता]] बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता [[हुगली नदी]]मा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन [[उत्तराखण्ड|उत्तराखंड]] प्रान्तको [[टिहिरी गढवाल जिल्ला|टिहरी]] जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी [[भागीरथी नदी|भागीरथी]]मा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध [[हरिद्वार]]मा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।<ref>{{cite web|url=http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE!|title=सिंचाईको इतिहास तथा प्रदेशको मुख्‍य नहर प्रणालिहरूको सिंहावलोकन|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=उत्तर प्रदेश सिंचाई विभाग|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721074133/http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE! |date=2009-07-21 }}</ref> == प्रदूषण तथा पर्यावरण == [[चित्र:Gaumukh.jpg|thumb|right|256px|गोमुखमा शुद्ध गङ्गा नदी]]गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन्, जुन [[जीवाणु]]हरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु ([[प्राणवायु|औक्सीजन]])को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण [[हैजा]] र [[आउँ]] जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ।<ref>बैक्टीरियोफेजको स्व-शुद्धिकरण प्रभाव, औक्सीजन रिटेन्शन रहस्य: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17134270 मिस्ट्री फैक्टर गिव्स गैन्जेस ए क्लीन रेप्युटेशन] जूलियन क्रैन्डा-२ हल्लिक. नेशनल पब्लिक रेडियो।</ref> तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्योगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिसिएर हुने गङ्गाको [[प्रदूषण]] पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्योगिक फोहरको सँगसँगै प्लास्टिक फोहरको बाहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलोजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लिटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गंगाको विनाशले हाम्रो सम्पूर्ण सभ्यताको अन्त्य हुनेछ ।<ref>{{cite web |url= http://www.patrika.com/article.aspx?id=10912|title=खतरेमा गङ्गाको अस्तित्व|accessmonthday=[[२२ जून]]| accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपीएक्स| publisher=पत्रिका|language=}}</ref> गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ।<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4126070.cms|title=गङ्गाको प्रदूषण देखि बचाएंगे ७१ घडियाल |accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=नवभारत टाइम्स|language=}}</ref> सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गालाई राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा समेत प्रश्नचिह्न उठ्दै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.lokmanch.com/cms/index.php/culture/4089-ganga-pollution-state-government-responsible|title=अब गङ्गा प्रदूषण मामला राज्य सरकार जिम्मेवार|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=लोकमंच|language=}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ।<ref>{{cite web|url=http://josh18.in.com/hindi/-moneylife/319321/0|title=अब मूर्ति विसर्जन देखि हैन हुनेछ गङ्गा मैली|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जोश|language=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] २००७ को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मनसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहनेछ। <ref>[http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/06/24/global_warming_threatens_to_dry_up_ganges/ बोस्टन.कम पर] हेर्नुहोस- [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]को उ.प्र.को गङ्गामा प्रभाव।</ref> --> === नमामि गङ्गे === यस नदीको सरसफाईका लागि धेरै पहल गरिएको थियो तर कुनै पनि सन्तोषजनक स्तरमा पुग्न सकेन ।<ref>{{cite web |title=Ganga, Yamuna banks cleaned |trans-title=गंगा यमुना के किनारे पर सफाई |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=१२ नवम्बर २०१३ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी |archive-date=14 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |date=2013-12-14 }}</ref>प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले गंगा नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण र सरसफाईको अभियान चलाए।<ref>{{cite web |title=Why Narendra Modi decided to contest from Varanasi |trans-title=नरेन्द्र मोदी ने वाराणसी से चुनाव लड़ने का निर्णय क्यों लिया |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |publisher=द इकोनॉमिक टाइम्स |date=१७ मार्च २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904190658/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |date=2014-09-04 }}</ref> यसपछि उनले जुलाई २०१४ मा भारतको सामान्य बजेटमा नमामि गंगा नामको परियोजना सुरु गरे।<ref>{{cite web|title=Namami Ganga development Project gets 2037 crores |trans-title=नमामि गंगा विकास परियोजना को २०३७ करोड़ मिले |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/namami-ganga-development-project-gets-2037-crores/ |publisher=बिहार प्रभा |date=१० जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी}}</ref>यस परियोजनाको एक भागको रूपमा, भारत सरकारले गंगाको किनारमा अवस्थित ४८ औद्योगिक एकाइहरू बन्द गर्ने आदेश दिएको छ।<ref>{{cite web |title=निखरेगा गंगा का रूप, 48 फैक्ट्रियों को बंद करने का आदेश जारी हुआ |url=http://archive.patrika.com/news/48-industrial-units-polluting-ganga-asked-to-close-down/1017955 |publisher=पत्रिका समाचार समूह |date=१५ जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ }}{{Dead link|date=जनवरी 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>भारतमा 25 मार्च देखि 3 मे 2020 सम्म तालाबन्दीको कारण गंगाको किनारमा रहेका सबै कारखानाहरू बन्द रहेकाले तिनीहरूको फोहोर पानी गंगामा नपुगेको र गंगाको पानी एकदमै सफा भएको छ। गत दस वर्षमा पहिलो पटक हरकिपोडीमा गंगाको पानी पिउन योग्य घोषित गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=For 1st time in decades, tests show Ganga water in Haridwar fit to drink|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms|publisher=The times of India|date=20 अप्रैल 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508005749/https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms |date=2025-05-08 }}</ref> == धार्मिक महत्त्व == [[चित्र:Ganga Aarti at Varanasi ghats.jpg|thumb|right|230px|वाराणसी घाटमा गङ्गा आरती हुँदै]] [[भारत]]को अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई [[देवी]]को रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा [[बनारस|वाराणसी]] र [[हरिद्वार]] सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न [[मोक्ष]] प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा [[अन्तिम संस्कार]]को इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे [[पूजा]] अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[कुम्भ मेला|कुम्भ]] र [[गङ्गा दशहरा]]को समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३">{{cite book |last=सिंह|first=ड. राजकुमार |title=विचार विमर्श|year=जुलाई |publisher=सागर प्रकाशन|location=मथुरा |id= |page=१३-२३ |accessday=२२ |accessmonth=जून|accessyear=२००९ }}</ref> गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=6127|title=श्रीगङ्गासहस्त्रनामस्तोत्रम|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163032/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=6127 |date=2010-08-13 }}</ref> र आरती<ref>{{cite web|url=http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html|title=श्रीगङ्गाजीको आरती|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=वेबदुनया|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015070124/http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html |date=2010-10-15 }}</ref> सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। [[उत्तराखण्ड]]को [[पञ्च प्रयाग]] तथा [[प्रयागराज]] जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्। == पौराणिक प्रसँग == [[चित्र:Ganga shantanu.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अझ शान्तनु- राजा रवि वर्माको कलाकृति]] गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार [[ब्रह्मा]]ले [[विष्णु]]को खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। [[त्रिमूर्ति]]को दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे।<ref name="इन्डिया वाटर">{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/गङ्गा|title=गङ्गा - इन्डिया वाटर पोर्टल |accessmonthday= जून १४ |accessyear= २००९|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= इन्डिया वाटर पोर्टल |pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक [[यज्ञ]] गरे। यज्ञको लागि [[घोडा]] आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु [[इन्द्र|इंद्र]]ले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक [[ऋषि]]को नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। [[तपस्या]]मा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो।<ref>{{cite web|url= http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html|title= भगीरथ र गङ्गा|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= १४|year= २००९|month= जून|format= एचटीएमएल|work= |publisher= स्पिरिचुअल इण्डिया|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613073528/http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html |date=2013-06-13 }}</ref> सगरको पुत्रहरूको [[आत्मा]]हरू [[भूत]] बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको [[अन्तिम संस्कार]] भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो [[पत्नी]]को पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू [[स्वर्ग]]मा जान सकोस। भगीरथले [[ब्रह्मा]]को घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउन सकियोस। [[ब्रह्मा]] प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठाउनको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान [[शिव]]लाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा [[पृथ्वी]]मा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई [[तारापुञ्ज|मन्दाकिनी]] र पातालमा [[भागीरथी नदी|भागीरथी]] भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ। == साहित्यिक उल्लेख == [[चित्र:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अवतरण एक लोकचित्र]] भारतको राष्ट्र-नदी गङ्गा जल नै हैन, तर भारत अझ हिन्दी साहित्यको मानवीय चेतनाको पनि प्रवाहित गर्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.abhivyakti-hindi.org/snibandh/2009/hindikavyameganganadii.htm|title=हिंदी काव्यमा गङ्गा नदी|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अभिव्यक्ति|language=}}</ref> ऋग्वेद, महाभारत, रामायण एवं अनेक पुराणहरूमा गङ्गाको पुण्य सलिला, पाप-नासिनी, मोक्ष प्रदायिनी, सरित्श्रेष्ठा र महानदी हो। संस्कृत कवि जगन्नाथ रायले गङ्गाको स्तुतिमा 'श्रीगङ्गालहरी' नामक काव्यको रचना गरेका थिए। हिन्दीको आदि [[महाकाव्य]] पृथ्वीराज रासो{{Ref_label|पृथ्वीराज रासो|क|none}} तथा वीसलदेव रास{{Ref_label|वीसलदेव रास|ख|none}} (नरपति नाल्ह)मा गङ्गाको उल्लेख छ। आदिकालको सर्वाधिक लोक विश्रुत ग्रन्थ जगनिक रचित आल्हखण्ड{{Ref_label|आल्हखण्ड|ग|none}}मा गङ्गा, [[यमुना नदी|यमुना]] र [[सरस्वती]]को उल्लेख छ। कविले प्रयागराजको यस त्रिवेणीको पापनाशकको वर्णन गरेका छन्। शृङ्गारी कवि [[विद्यापति]]{{Ref_label|विद्धापति|घ|none}}, [[कबीर]] वाणी र जायसीको पद्मावतमा पनि गङ्गाको उल्लेख छ, तर [[सूरदास|सुरदास]]{{Ref_label|सूरदास|ङ|none}}, र [[तुलसीदास]]ले भक्ति भावनाले गङ्गा-माहात्म्यको वर्णन विस्तारले गरेका छन्। गोस्वामी तुलसीदासले कवितावलीको उत्तरकाण्डमा ‘श्री गङ्गा माहात्म्य’को वर्णन तीन छन्दहरूमा गरेका छन् - यिनी छन्दहरूमा कविले गङ्गा दर्शन, गङ्गा स्नान, गङ्गा जल सेवन, गङ्गा तटमा बस्ने वालाको महत्त्वलाई वर्णित गरेका छन्।{{Ref_label|तुलसीदास|च|none}} रीतिकालमा [[सेनापति]] र पद्माकरको गङ्गा वर्णन श्लाघनीय छ। पद्माकरले गङ्गाको महिमा र कीर्तिको वर्णन गर्नको लागि गङ्गालहरी<ref>{{cite web|url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm|title=बुन्देली काव्यको ऐतिहासिक सन्दर्भ|accessmonthday=[[२३ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=टीडीआईएल|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231190110/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm |date=2007-12-31 }}</ref> नामक ग्रन्थको रचना भएको छ। सेनापति{{Ref_label|सेनापति|छ|none}} कवित्त रत्नाकरमा गङ्गा माहात्म्यको वर्णन गर्दै भन्छन "पापको नष्ट गर्नका लागि गङ्गाको पुण्यधारा तरवार झैं सुशोभित छ। [[रसखान]], रहीम{{Ref_label|रहीम|ज|none}} आदिले पनि गङ्गा प्रभावको सुन्दर वर्णन गरेका छन्। आधुनिक कालका कविहरूमा जगन्नाथदास रत्नाकरको ग्रन्थ [[गङ्गा दशहरा|गङ्गावतरण]]मा कपिल मुनि द्वारा शापित सागरका साठी हजार पुत्रहरूको उद्धारका लागि भगीरथ 'भगीरथ-तपस्या' देखि गङ्गाको भूमिमा अवतरित भएको कथा छ। राजा भगीरथ राजा हरिश्चन्द्रका ४९औं पुस्ता तथा [[राम|राजा रामचन्द्र]]का ५२औं पुस्ता थिए। सम्पूर्ण ग्रन्थ तेरह सर्गहरूमा विभक्त र रोला छन्दमा निबद्ध छ। अन्य कविहरूमा [[भारतेन्दु हरिश्चन्द्र]], सुमित्रानन्दन पन्त र श्रीधर पाठक आदिले पनि यत्र-तत्र गङ्गाको वर्णन गरेका छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३"/> छायावादी कविहरूको प्रकृति वर्णन हिन्दी साहित्यमा उल्लेखनीय छ। सुमित्रानन्दन पन्तले ‘नौका विहार’<ref>{{cite web|url=http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4|title=नौका-विहार / सुमित्रानंदन पंत|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=कविताकोश|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232030/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4 |date=2012-03-07 }}</ref> मा ग्रीष्म कालीन तापस बाला गङ्गाको जुन चित्र कोरेका छन्, त्यो अति रमणीय छ। उनले गङ्गा<ref>{{cite web |url=http://www.anubhuti-hindi.org/gauravgram/snp/ganga.htm|title=गङ्गा|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अनुभूति|language=}}</ref> नामक कविता पनि लेखेका छन्। गङ्गा नदीको धेरै प्रतीकात्मक अर्थहरूको वर्णन जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो पुस्तक ''भारत एक खोज'' (डिस्कवरी अफ इन्डिया) मा गरेका छन्।{{Ref_label|नेहरू|झ|none}} गङ्गाको पौराणिक कथाहरूलाई महेन्द्र मित्तलले आफ्नो कृतिमा "गङ्गामाँ" सङ्ग्रह गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=3944|title=माँ गङ्गा|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813133140/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=3944 |date=2010-08-13 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <Gallery mode=packed> चित्र:Ram Jhula Bridge, Rishikesh.jpg|रामझूला पुल [[ऋषिकेश]]। चित्र:Boat Sailing up Padma River Bangladesh.jpg|पद्मा नदी गङ्गाको अन्तिम स्थान। चित्र:MeghnaRiver.jpg|गङ्गा अन्तिम स्थितिमा [[मेघना नदी]] भएर बग्दै चित्र:Haridwar ghat.jpg|हरिद्वार घाट चित्र:Jppul.png|गंगा माथि बनेको दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल चित्र:Evening view of river Ganga.jpg|बंगाल मा गंगा नदी , [[हुगली नदी]] को रूप मा </Gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ganges River|गङ्गा नदी}} {{भारतका नदीहरू}} {{गङ्गा}} [[श्रेणी:भारतका नदीहरू]] [[श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू]] [[श्रेणी:पवित्र नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू]] [[श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू]] 1ne8qrk0c3y7l70g9lv4veef096mdme 1366736 1366735 2026-07-22T14:57:39Z NeoEditor 77577 /* गङ्गाको मैदान */ 1366736 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox river | name = गङ्गा नदी | image = | image_caption = | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_size = | map_caption = संयुक्त घाटीहरू गङ्गा (सुन्तला), ब्रह्मपुत्र (बैंगनी) र मेघना (हरियो)को नक्सा | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = {{flag|भारत}}, {{flag|बङ्गलादेश}} | subdivision_type2 = राज्य | subdivision_name2 = [[उत्तराखण्ड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type3 = सहर | subdivision_name3 = [[हरिद्वार]], [[कानपुर]], जाजमऊ, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[बनारस|वाराणसी]], [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]], |गाजीपुर, [[पटना]], [[ऋषिकेश]], मुंगेर, भागलपुर, [[बहरमपुर|बहरामपुर]], [[कोलकाता]], बिजनोर | source1 = गङ्गोत्री हिमनदी, सतोपन्थ हिमनदी, खटलिङ्ग हिमनदी, तथा [[नन्दा देवी पर्वत |नन्दा देवी]], [[त्रिशूल हिमाल|त्रिसुल]], केदारनाथ, नन्दा कोट र [[कामेत]] हिमालहरूबाट बगेर आएको पानी | source1_location = [[उत्तराखण्ड]] | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = [[गङ्गा मुखद्वीप]] | mouth_location = [[बङ्गालको खाडी]] }} '''गङ्गा नदी''' वा '''गङ्गे''' [[एसिया]]का ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]] भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ कि.मी. (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर [[बङ्गालको खाडी|बंगालको खाडी]]मा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी [[भारत]]को एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।<ref name ="Kumar_Singh_Sharma">{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> गङ्गा नदीले भारतको [[उत्तराखण्ड]]मा [[हिमालय]]बाट लिएर [[बङ्गालको खाडी]]को [[सुन्दरवन]] सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ कि. मी. सम्म भारत तथा [[बङ्गलादेश]]मा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग कि. मी.क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ। यस नदीमा [[माछा]] तथा [[सर्प]]हरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ [[गुँज|डल्फिन]] पनि पाइन्छन्। यो [[कृषि]], [[पर्यटन]], साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो किनारामा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको किनारामा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको जल विद्युत, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको [[प्रदूषण]] रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा [[नोभेम्बर]], सन् २००८ मा [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ। == उद्गम == {{main|गङ्गोत्री}} [[चित्र:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|256px|right|[[भागीरथी नदी|भागीरथी]] नदी, [[गङ्गोत्री]]मा]] गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ।<ref name="टीडीआईएल"/> गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। [[गङ्गोत्री]] तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ।<ref name="गङ्गोत्री">{{cite web |url= http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/home.asp|title= गङ्गोत्री|accessmonthday=[[१४ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= उत्तराखंड सरकार|language=}}</ref> यस हिमतालमा [[नन्दा देवी पर्वत|नन्दा देवी ]], [[कामेत|कामत पर्वत]] तथा [[त्रिशूल हिमाल|त्रिशुल पर्वत]]को हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]को सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा [[मन्दाकिनी नदी|मन्दाकिनी]] हो। धौली|धौली गङ्गाको [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]सँग [[विष्णुप्रयाग|विष्णु प्रयाग]]मा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो [[नन्दप्रयाग|नन्द प्रयाग]]मा अलकनन्दाको [[नन्दाकिनी नदी]]सँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि [[कर्णप्रयाग|कर्ण प्रयाग]]मा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी [[ऋषिकेश]]बाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा [[मन्दाकिनी नदी]]सँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित [[देवप्रयाग|देव प्रयाग]]मा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई [[पञ्च प्रयाग]]भनिन्छ।<ref name="टीडीआईएल">{{cite web|url= http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/utrn0078.htm|title= उत्तरांचल-एक परिचय|accessmonthday= [[२८ अप्रिल]]|accessyear= [[2008]]|format= एचटीएम|publisher= टीडीआईएल|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612140446/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/utrn0078.htm |date=2008-06-12 }}</ref> यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी [[ऋषिकेश]] हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई [[हरिद्वार]]मा स्पर्श गर्दछ। == गङ्गाको मैदान == [[चित्र:NorthIndiaCircuit 250.jpg|thumb|256px|त्रिवेणी-सङ्गम, [[प्रयागराज|प्रयाग]]]] हरिद्वारबाट लगभग ८०० कि. मी. मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फर्रुखाबाद]], [[कन्नौज]], बिठूर, [[कानपुर]] हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम [[यमुना नदी|यमुना]] नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी [[बनारस|काशी]] ([[बनारस|वाराणसी]])मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट [[मीर्जापुर जिल्ला|मीरजापुर]], [[पटना]], भागलपुर हुँदै [[पाकुड जिल्ला|पाकुर]] पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, [[कालीगण्डकी नदी|गण्डक]], सरयू नदी, [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा [[राजमहल]]को पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ। गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ। == सुन्दरवन डेल्टा == {{main|सुन्दरवन}} [[चित्र:Sundarbans.jpg|thumb|256px|[[सुन्दरवन]] विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]]-गङ्गाको मुहान- [[बङ्गालको खाडी]]मा]] हुगली नदी [[कोलकाता]], हावडा हुँदै [[सुन्दरवन]]को भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]बाट निस्किने शाखा नदी [[यमुना नदी ]] तथा [[मेघना नदी ]] मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० कि. मी. चौडाई भएको [[सुन्दरवन]] [[मुखद्वीप|डेल्टा]]मा गएर [[बङ्गालको खाडी]]मा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ।<ref name="इन्डियानेट">{{cite web|url= http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm|title= गङ्गा रिवर|accessmonthday= [[१४ जून]]|accessyear= [[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= इण्डिया नेट जोन|language= अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602081624/http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm |date=2009-06-02 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]] ([[सुन्दरवन]]) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध [[पाटे बाघ|बङ्गाल टाइगर]]को निवास स्थान हो।<ref name="इन्डियानेट"/> यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ कि. मी.) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग कि. मी. को क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=सिहं |first=सविन्द्र |title= भौतिक भूगोल |year=जुलाई २००२ |publisher=वसुन्धरा प्रकाशन |location=गोरखपुर |id= |page=२४७-२४८ |accessday= ३|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र [[कालिन्दी नदी]] छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्। == सहायक नदीहरू == [[चित्र:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|256px|right|देवप्रयागमा भागीरथी (बायाँ) र अलकनन्दा (दायाँ) मिलेर गङ्गाको निर्माण गर्दै]] गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ।<ref>{{cite web |url= http://bharat.gov.in/knowindia/rivers.php|title=भारतको बारेमा जानो|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत सरकार|language=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bharatbhraman.agoodplace4all.com/भारत-की-प्रमुख-नदीहरू/|title=भारतको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत भ्रमण|language=}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस<ref>{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/उत्तराखंड-की-प्रमुख-नदीहरू |title=उत्तराखंडको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=इन्डिया वाटर पोर्टल |language=}}</ref> तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। [[यमुना नदी|यमुना]] [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]मा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग [[नैनीताल]] नजिकै निस्केर [[बिजनौर जिल्ला]]बाट बग्दै [[कन्नौज]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर [[अयोध्या]], फैजाबाद हुँदै [[बलिया जिल्ला]]को सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा [[कर्णाली नदी|घाघरा]] भनिन्छ। [[कालीगण्डकी नदी ]] हिमालयबाट निस्किएर [[नेपाल]]मा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि [[सगरमाथा]]को [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० कि. मी. बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो [[चुरे|शिवालिक]] पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी [[पटना]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर [[चम्बल नदी]] [[इटावा]]बाट ३८ कि. मी. दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा [[भोपाल]]बाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ। == जीव-जन्तु == [[चित्र:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|thumb|right|256px|गङ्गा नदीमा पाइने घडियाल गोहि]] [[चित्र:Comdolph.jpg|right|256px|thumb|गङ्गा नदीमा पाइने डल्फिन]] ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली [[हात्ती]], [[भैँसी]], गैंडा, सिंह, [[बाघ]]हरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा [[लङ्गुर]], [[रातो बाँदर]], [[भालु]], [[चितुवा]], [[हिउँ चितुवा]], हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्।<ref>{{cite web|url=http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp|title=पर्यावरण|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपी|publisher=गङ्गोत्री|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619065813/http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp |date=2009-06-19 }}</ref> बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, [[गिद्ध]], [[स्याल (प्रजाति)|स्याल]]का अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। [[गुँज|डल्फिन]]को दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई [[गङ्गा सोँस|गङ्गा डालफिन]] र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो। ==आर्थिक महत्त्व== [[चित्र:Rafting Tara.jpg|thumb|256px|गङ्गामा [[राफ्टिङ|रैफ्टिंग]]पनि हुन्छ।]] गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः [[धान]], [[गहुँ]], [[दाल]], तिलहन एवं [[आलु]] छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा [[माछा पालन|मत्स्य उद्योग]] पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा [[उत्तर प्रदेश]] तथा [[बिहार]]मा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन।<ref>{{cite web|url= http://fisheries.up.nic.in/manual.htm|title= प्रशिक्षण एवं प्रसार सम्बन्धी मैनुअल|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएम|work= |publisher= मत्स्य विभाग, उत्तर प्रदेश|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410015807/http://fisheries.up.nic.in/manual.htm |date=2009-04-10 }}</ref> फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। <ref>{{cite web|url= http://www.cifri.ernet.in/technology.html|title= हिल्सा ब्रीडिंग एण्ड हिल्साह हैचेरी|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= सी.आई.एफ.आर.आई.|pages= |language= अङ्ग्रेजी|archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208024227/http://www.cifri.ernet.in/technology.html |date=2009-02-08 }}</ref> गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर [[हरिद्वार]], [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] एवं [[बनारस|वाराणसी]] जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.uttara.in/hindi/gmvn/tourist/adv_sports/rafting.html|title= राफ्टिंग |accessmonthday=२२ जून |accessyear=२००९ |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएमएल|work= |publisher=उत्तराखंड पोर्टल|pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> == बाँध एवं नदी परियोजनाहरू == [[चित्र:Tehri dam india.jpg|thumb|256px|[[टिहरी बाँध]]]] गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल]] प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण [[कोलकाता]] बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता [[हुगली नदी]]मा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन [[उत्तराखण्ड|उत्तराखंड]] प्रान्तको [[टिहिरी गढवाल जिल्ला|टिहरी]] जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी [[भागीरथी नदी|भागीरथी]]मा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध [[हरिद्वार]]मा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।<ref>{{cite web|url=http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE!|title=सिंचाईको इतिहास तथा प्रदेशको मुख्‍य नहर प्रणालिहरूको सिंहावलोकन|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=उत्तर प्रदेश सिंचाई विभाग|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721074133/http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE! |date=2009-07-21 }}</ref> == प्रदूषण तथा पर्यावरण == [[चित्र:Gaumukh.jpg|thumb|right|256px|गोमुखमा शुद्ध गङ्गा नदी]]गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन्, जुन [[जीवाणु]]हरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु ([[प्राणवायु|औक्सीजन]])को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण [[हैजा]] र [[आउँ]] जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ।<ref>बैक्टीरियोफेजको स्व-शुद्धिकरण प्रभाव, औक्सीजन रिटेन्शन रहस्य: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17134270 मिस्ट्री फैक्टर गिव्स गैन्जेस ए क्लीन रेप्युटेशन] जूलियन क्रैन्डा-२ हल्लिक. नेशनल पब्लिक रेडियो।</ref> तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्योगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिसिएर हुने गङ्गाको [[प्रदूषण]] पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्योगिक फोहरको सँगसँगै प्लास्टिक फोहरको बाहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलोजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लिटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गंगाको विनाशले हाम्रो सम्पूर्ण सभ्यताको अन्त्य हुनेछ ।<ref>{{cite web |url= http://www.patrika.com/article.aspx?id=10912|title=खतरेमा गङ्गाको अस्तित्व|accessmonthday=[[२२ जून]]| accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपीएक्स| publisher=पत्रिका|language=}}</ref> गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ।<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4126070.cms|title=गङ्गाको प्रदूषण देखि बचाएंगे ७१ घडियाल |accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=नवभारत टाइम्स|language=}}</ref> सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गालाई राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा समेत प्रश्नचिह्न उठ्दै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.lokmanch.com/cms/index.php/culture/4089-ganga-pollution-state-government-responsible|title=अब गङ्गा प्रदूषण मामला राज्य सरकार जिम्मेवार|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=लोकमंच|language=}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ।<ref>{{cite web|url=http://josh18.in.com/hindi/-moneylife/319321/0|title=अब मूर्ति विसर्जन देखि हैन हुनेछ गङ्गा मैली|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जोश|language=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] २००७ को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मनसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहनेछ। <ref>[http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/06/24/global_warming_threatens_to_dry_up_ganges/ बोस्टन.कम पर] हेर्नुहोस- [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]को उ.प्र.को गङ्गामा प्रभाव।</ref> --> === नमामि गङ्गे === यस नदीको सरसफाईका लागि धेरै पहल गरिएको थियो तर कुनै पनि सन्तोषजनक स्तरमा पुग्न सकेन ।<ref>{{cite web |title=Ganga, Yamuna banks cleaned |trans-title=गंगा यमुना के किनारे पर सफाई |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=१२ नवम्बर २०१३ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी |archive-date=14 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |date=2013-12-14 }}</ref>प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले गंगा नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण र सरसफाईको अभियान चलाए।<ref>{{cite web |title=Why Narendra Modi decided to contest from Varanasi |trans-title=नरेन्द्र मोदी ने वाराणसी से चुनाव लड़ने का निर्णय क्यों लिया |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |publisher=द इकोनॉमिक टाइम्स |date=१७ मार्च २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904190658/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |date=2014-09-04 }}</ref> यसपछि उनले जुलाई २०१४ मा भारतको सामान्य बजेटमा नमामि गंगा नामको परियोजना सुरु गरे।<ref>{{cite web|title=Namami Ganga development Project gets 2037 crores |trans-title=नमामि गंगा विकास परियोजना को २०३७ करोड़ मिले |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/namami-ganga-development-project-gets-2037-crores/ |publisher=बिहार प्रभा |date=१० जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी}}</ref>यस परियोजनाको एक भागको रूपमा, भारत सरकारले गंगाको किनारमा अवस्थित ४८ औद्योगिक एकाइहरू बन्द गर्ने आदेश दिएको छ।<ref>{{cite web |title=निखरेगा गंगा का रूप, 48 फैक्ट्रियों को बंद करने का आदेश जारी हुआ |url=http://archive.patrika.com/news/48-industrial-units-polluting-ganga-asked-to-close-down/1017955 |publisher=पत्रिका समाचार समूह |date=१५ जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ }}{{Dead link|date=जनवरी 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>भारतमा 25 मार्च देखि 3 मे 2020 सम्म तालाबन्दीको कारण गंगाको किनारमा रहेका सबै कारखानाहरू बन्द रहेकाले तिनीहरूको फोहोर पानी गंगामा नपुगेको र गंगाको पानी एकदमै सफा भएको छ। गत दस वर्षमा पहिलो पटक हरकिपोडीमा गंगाको पानी पिउन योग्य घोषित गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=For 1st time in decades, tests show Ganga water in Haridwar fit to drink|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms|publisher=The times of India|date=20 अप्रैल 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508005749/https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms |date=2025-05-08 }}</ref> == धार्मिक महत्त्व == [[चित्र:Ganga Aarti at Varanasi ghats.jpg|thumb|right|230px|वाराणसी घाटमा गङ्गा आरती हुँदै]] [[भारत]]को अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई [[देवी]]को रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा [[बनारस|वाराणसी]] र [[हरिद्वार]] सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न [[मोक्ष]] प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा [[अन्तिम संस्कार]]को इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे [[पूजा]] अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[कुम्भ मेला|कुम्भ]] र [[गङ्गा दशहरा]]को समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३">{{cite book |last=सिंह|first=ड. राजकुमार |title=विचार विमर्श|year=जुलाई |publisher=सागर प्रकाशन|location=मथुरा |id= |page=१३-२३ |accessday=२२ |accessmonth=जून|accessyear=२००९ }}</ref> गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=6127|title=श्रीगङ्गासहस्त्रनामस्तोत्रम|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163032/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=6127 |date=2010-08-13 }}</ref> र आरती<ref>{{cite web|url=http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html|title=श्रीगङ्गाजीको आरती|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=वेबदुनया|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015070124/http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html |date=2010-10-15 }}</ref> सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। [[उत्तराखण्ड]]को [[पञ्च प्रयाग]] तथा [[प्रयागराज]] जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्। == पौराणिक प्रसँग == [[चित्र:Ganga shantanu.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अझ शान्तनु- राजा रवि वर्माको कलाकृति]] गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार [[ब्रह्मा]]ले [[विष्णु]]को खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। [[त्रिमूर्ति]]को दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे।<ref name="इन्डिया वाटर">{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/गङ्गा|title=गङ्गा - इन्डिया वाटर पोर्टल |accessmonthday= जून १४ |accessyear= २००९|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= इन्डिया वाटर पोर्टल |pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक [[यज्ञ]] गरे। यज्ञको लागि [[घोडा]] आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु [[इन्द्र|इंद्र]]ले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक [[ऋषि]]को नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। [[तपस्या]]मा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो।<ref>{{cite web|url= http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html|title= भगीरथ र गङ्गा|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= १४|year= २००९|month= जून|format= एचटीएमएल|work= |publisher= स्पिरिचुअल इण्डिया|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613073528/http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html |date=2013-06-13 }}</ref> सगरको पुत्रहरूको [[आत्मा]]हरू [[भूत]] बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको [[अन्तिम संस्कार]] भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो [[पत्नी]]को पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू [[स्वर्ग]]मा जान सकोस। भगीरथले [[ब्रह्मा]]को घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउन सकियोस। [[ब्रह्मा]] प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठाउनको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान [[शिव]]लाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा [[पृथ्वी]]मा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई [[तारापुञ्ज|मन्दाकिनी]] र पातालमा [[भागीरथी नदी|भागीरथी]] भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ। == साहित्यिक उल्लेख == [[चित्र:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अवतरण एक लोकचित्र]] भारतको राष्ट्र-नदी गङ्गा जल नै हैन, तर भारत अझ हिन्दी साहित्यको मानवीय चेतनाको पनि प्रवाहित गर्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.abhivyakti-hindi.org/snibandh/2009/hindikavyameganganadii.htm|title=हिंदी काव्यमा गङ्गा नदी|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अभिव्यक्ति|language=}}</ref> ऋग्वेद, महाभारत, रामायण एवं अनेक पुराणहरूमा गङ्गाको पुण्य सलिला, पाप-नासिनी, मोक्ष प्रदायिनी, सरित्श्रेष्ठा र महानदी हो। संस्कृत कवि जगन्नाथ रायले गङ्गाको स्तुतिमा 'श्रीगङ्गालहरी' नामक काव्यको रचना गरेका थिए। हिन्दीको आदि [[महाकाव्य]] पृथ्वीराज रासो{{Ref_label|पृथ्वीराज रासो|क|none}} तथा वीसलदेव रास{{Ref_label|वीसलदेव रास|ख|none}} (नरपति नाल्ह)मा गङ्गाको उल्लेख छ। आदिकालको सर्वाधिक लोक विश्रुत ग्रन्थ जगनिक रचित आल्हखण्ड{{Ref_label|आल्हखण्ड|ग|none}}मा गङ्गा, [[यमुना नदी|यमुना]] र [[सरस्वती]]को उल्लेख छ। कविले प्रयागराजको यस त्रिवेणीको पापनाशकको वर्णन गरेका छन्। शृङ्गारी कवि [[विद्यापति]]{{Ref_label|विद्धापति|घ|none}}, [[कबीर]] वाणी र जायसीको पद्मावतमा पनि गङ्गाको उल्लेख छ, तर [[सूरदास|सुरदास]]{{Ref_label|सूरदास|ङ|none}}, र [[तुलसीदास]]ले भक्ति भावनाले गङ्गा-माहात्म्यको वर्णन विस्तारले गरेका छन्। गोस्वामी तुलसीदासले कवितावलीको उत्तरकाण्डमा ‘श्री गङ्गा माहात्म्य’को वर्णन तीन छन्दहरूमा गरेका छन् - यिनी छन्दहरूमा कविले गङ्गा दर्शन, गङ्गा स्नान, गङ्गा जल सेवन, गङ्गा तटमा बस्ने वालाको महत्त्वलाई वर्णित गरेका छन्।{{Ref_label|तुलसीदास|च|none}} रीतिकालमा [[सेनापति]] र पद्माकरको गङ्गा वर्णन श्लाघनीय छ। पद्माकरले गङ्गाको महिमा र कीर्तिको वर्णन गर्नको लागि गङ्गालहरी<ref>{{cite web|url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm|title=बुन्देली काव्यको ऐतिहासिक सन्दर्भ|accessmonthday=[[२३ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=टीडीआईएल|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231190110/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm |date=2007-12-31 }}</ref> नामक ग्रन्थको रचना भएको छ। सेनापति{{Ref_label|सेनापति|छ|none}} कवित्त रत्नाकरमा गङ्गा माहात्म्यको वर्णन गर्दै भन्छन "पापको नष्ट गर्नका लागि गङ्गाको पुण्यधारा तरवार झैं सुशोभित छ। [[रसखान]], रहीम{{Ref_label|रहीम|ज|none}} आदिले पनि गङ्गा प्रभावको सुन्दर वर्णन गरेका छन्। आधुनिक कालका कविहरूमा जगन्नाथदास रत्नाकरको ग्रन्थ [[गङ्गा दशहरा|गङ्गावतरण]]मा कपिल मुनि द्वारा शापित सागरका साठी हजार पुत्रहरूको उद्धारका लागि भगीरथ 'भगीरथ-तपस्या' देखि गङ्गाको भूमिमा अवतरित भएको कथा छ। राजा भगीरथ राजा हरिश्चन्द्रका ४९औं पुस्ता तथा [[राम|राजा रामचन्द्र]]का ५२औं पुस्ता थिए। सम्पूर्ण ग्रन्थ तेरह सर्गहरूमा विभक्त र रोला छन्दमा निबद्ध छ। अन्य कविहरूमा [[भारतेन्दु हरिश्चन्द्र]], सुमित्रानन्दन पन्त र श्रीधर पाठक आदिले पनि यत्र-तत्र गङ्गाको वर्णन गरेका छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३"/> छायावादी कविहरूको प्रकृति वर्णन हिन्दी साहित्यमा उल्लेखनीय छ। सुमित्रानन्दन पन्तले ‘नौका विहार’<ref>{{cite web|url=http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4|title=नौका-विहार / सुमित्रानंदन पंत|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=कविताकोश|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232030/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4 |date=2012-03-07 }}</ref> मा ग्रीष्म कालीन तापस बाला गङ्गाको जुन चित्र कोरेका छन्, त्यो अति रमणीय छ। उनले गङ्गा<ref>{{cite web |url=http://www.anubhuti-hindi.org/gauravgram/snp/ganga.htm|title=गङ्गा|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अनुभूति|language=}}</ref> नामक कविता पनि लेखेका छन्। गङ्गा नदीको धेरै प्रतीकात्मक अर्थहरूको वर्णन जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो पुस्तक ''भारत एक खोज'' (डिस्कवरी अफ इन्डिया) मा गरेका छन्।{{Ref_label|नेहरू|झ|none}} गङ्गाको पौराणिक कथाहरूलाई महेन्द्र मित्तलले आफ्नो कृतिमा "गङ्गामाँ" सङ्ग्रह गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=3944|title=माँ गङ्गा|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813133140/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=3944 |date=2010-08-13 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <Gallery mode=packed> चित्र:Ram Jhula Bridge, Rishikesh.jpg|रामझूला पुल [[ऋषिकेश]]। चित्र:Boat Sailing up Padma River Bangladesh.jpg|पद्मा नदी गङ्गाको अन्तिम स्थान। चित्र:MeghnaRiver.jpg|गङ्गा अन्तिम स्थितिमा [[मेघना नदी]] भएर बग्दै चित्र:Haridwar ghat.jpg|हरिद्वार घाट चित्र:Jppul.png|गंगा माथि बनेको दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल चित्र:Evening view of river Ganga.jpg|बंगाल मा गंगा नदी , [[हुगली नदी]] को रूप मा </Gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ganges River|गङ्गा नदी}} {{भारतका नदीहरू}} {{गङ्गा}} [[श्रेणी:भारतका नदीहरू]] [[श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू]] [[श्रेणी:पवित्र नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू]] [[श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू]] jrn2d1bdsuevg5ng31u5qbcnob3f4ok 1366737 1366736 2026-07-22T15:06:33Z NeoEditor 77577 /* सुन्दरवन डेल्टा */ 1366737 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox river | name = गङ्गा नदी | image = | image_caption = | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_size = | map_caption = संयुक्त घाटीहरू गङ्गा (सुन्तला), ब्रह्मपुत्र (बैंगनी) र मेघना (हरियो)को नक्सा | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = {{flag|भारत}}, {{flag|बङ्गलादेश}} | subdivision_type2 = राज्य | subdivision_name2 = [[उत्तराखण्ड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type3 = सहर | subdivision_name3 = [[हरिद्वार]], [[कानपुर]], जाजमऊ, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[बनारस|वाराणसी]], [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]], |गाजीपुर, [[पटना]], [[ऋषिकेश]], मुंगेर, भागलपुर, [[बहरमपुर|बहरामपुर]], [[कोलकाता]], बिजनोर | source1 = गङ्गोत्री हिमनदी, सतोपन्थ हिमनदी, खटलिङ्ग हिमनदी, तथा [[नन्दा देवी पर्वत |नन्दा देवी]], [[त्रिशूल हिमाल|त्रिसुल]], केदारनाथ, नन्दा कोट र [[कामेत]] हिमालहरूबाट बगेर आएको पानी | source1_location = [[उत्तराखण्ड]] | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = [[गङ्गा मुखद्वीप]] | mouth_location = [[बङ्गालको खाडी]] }} '''गङ्गा नदी''' वा '''गङ्गे''' [[एसिया]]का ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]] भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ कि.मी. (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर [[बङ्गालको खाडी|बंगालको खाडी]]मा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी [[भारत]]को एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।<ref name ="Kumar_Singh_Sharma">{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> गङ्गा नदीले भारतको [[उत्तराखण्ड]]मा [[हिमालय]]बाट लिएर [[बङ्गालको खाडी]]को [[सुन्दरवन]] सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ कि. मी. सम्म भारत तथा [[बङ्गलादेश]]मा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग कि. मी.क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ। यस नदीमा [[माछा]] तथा [[सर्प]]हरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ [[गुँज|डल्फिन]] पनि पाइन्छन्। यो [[कृषि]], [[पर्यटन]], साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो किनारामा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको किनारामा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको जल विद्युत, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको [[प्रदूषण]] रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा [[नोभेम्बर]], सन् २००८ मा [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ। == उद्गम == {{main|गङ्गोत्री}} [[चित्र:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|256px|right|[[भागीरथी नदी|भागीरथी]] नदी, [[गङ्गोत्री]]मा]] गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ।<ref name="टीडीआईएल"/> गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। [[गङ्गोत्री]] तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ।<ref name="गङ्गोत्री">{{cite web |url= http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/home.asp|title= गङ्गोत्री|accessmonthday=[[१४ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= उत्तराखंड सरकार|language=}}</ref> यस हिमतालमा [[नन्दा देवी पर्वत|नन्दा देवी ]], [[कामेत|कामत पर्वत]] तथा [[त्रिशूल हिमाल|त्रिशुल पर्वत]]को हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]को सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा [[मन्दाकिनी नदी|मन्दाकिनी]] हो। धौली|धौली गङ्गाको [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]सँग [[विष्णुप्रयाग|विष्णु प्रयाग]]मा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो [[नन्दप्रयाग|नन्द प्रयाग]]मा अलकनन्दाको [[नन्दाकिनी नदी]]सँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि [[कर्णप्रयाग|कर्ण प्रयाग]]मा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी [[ऋषिकेश]]बाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा [[मन्दाकिनी नदी]]सँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित [[देवप्रयाग|देव प्रयाग]]मा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई [[पञ्च प्रयाग]]भनिन्छ।<ref name="टीडीआईएल">{{cite web|url= http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/utrn0078.htm|title= उत्तरांचल-एक परिचय|accessmonthday= [[२८ अप्रिल]]|accessyear= [[2008]]|format= एचटीएम|publisher= टीडीआईएल|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612140446/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/utrn0078.htm |date=2008-06-12 }}</ref> यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी [[ऋषिकेश]] हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई [[हरिद्वार]]मा स्पर्श गर्दछ। == गङ्गाको मैदान == [[चित्र:NorthIndiaCircuit 250.jpg|thumb|256px|त्रिवेणी-सङ्गम, [[प्रयागराज|प्रयाग]]]] हरिद्वारबाट लगभग ८०० कि. मी. मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फर्रुखाबाद]], [[कन्नौज]], बिठूर, [[कानपुर]] हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम [[यमुना नदी|यमुना]] नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी [[बनारस|काशी]] ([[बनारस|वाराणसी]])मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट [[मीर्जापुर जिल्ला|मीरजापुर]], [[पटना]], भागलपुर हुँदै [[पाकुड जिल्ला|पाकुर]] पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, [[कालीगण्डकी नदी|गण्डक]], सरयू नदी, [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा [[राजमहल]]को पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ। गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ। == सुन्दरवन डेल्टा == {{main|सुन्दरवन}} [[चित्र:Sundarbans.jpg|thumb|256px|[[सुन्दरवन]] विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]]-गङ्गाको मुहान- [[बङ्गालको खाडी]]मा]] हुगली नदी [[कोलकाता]], हावडा हुँदै [[सुन्दरवन]]को भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]बाट निस्किने शाखा नदी [[यमुना नदी ]] तथा [[मेघना नदी ]] मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० कि. मी. चौडाई भएको [[सुन्दरवन]] [[मुखद्वीप|डेल्टा]]मा गएर [[बङ्गालको खाडी]]मा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ।<ref name="इन्डियानेट">{{cite web|url= http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm|title= गङ्गा रिवर|accessmonthday= [[१४ जून]]|accessyear= [[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= इण्डिया नेट जोन|language= अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602081624/http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm |date=2009-06-02 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]] ([[सुन्दरवन]]) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध [[पाटे बाघ|बङ्गाल टाइगर]]को निवास स्थान हो।<ref name="इन्डियानेट"/> यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ कि. मी.) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग कि. मी. को क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=सिहं |first=सविन्द्र |title= भौतिक भूगोल |year=जुलाई २००२ |publisher=वसुन्धरा प्रकाशन |location=गोरखपुर |id= |page=२४७-२४८ |accessday= ३|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र कालिन्दी नदी छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्। == सहायक नदीहरू == [[चित्र:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|256px|right|देवप्रयागमा भागीरथी (बायाँ) र अलकनन्दा (दायाँ) मिलेर गङ्गाको निर्माण गर्दै]] गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ।<ref>{{cite web |url= http://bharat.gov.in/knowindia/rivers.php|title=भारतको बारेमा जानो|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत सरकार|language=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bharatbhraman.agoodplace4all.com/भारत-की-प्रमुख-नदीहरू/|title=भारतको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत भ्रमण|language=}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस<ref>{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/उत्तराखंड-की-प्रमुख-नदीहरू |title=उत्तराखंडको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=इन्डिया वाटर पोर्टल |language=}}</ref> तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। [[यमुना नदी|यमुना]] [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]मा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग [[नैनीताल]] नजिकै निस्केर [[बिजनौर जिल्ला]]बाट बग्दै [[कन्नौज]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर [[अयोध्या]], फैजाबाद हुँदै [[बलिया जिल्ला]]को सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा [[कर्णाली नदी|घाघरा]] भनिन्छ। [[कालीगण्डकी नदी ]] हिमालयबाट निस्किएर [[नेपाल]]मा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि [[सगरमाथा]]को [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० कि. मी. बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो [[चुरे|शिवालिक]] पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी [[पटना]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर [[चम्बल नदी]] [[इटावा]]बाट ३८ कि. मी. दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा [[भोपाल]]बाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ। == जीव-जन्तु == [[चित्र:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|thumb|right|256px|गङ्गा नदीमा पाइने घडियाल गोहि]] [[चित्र:Comdolph.jpg|right|256px|thumb|गङ्गा नदीमा पाइने डल्फिन]] ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली [[हात्ती]], [[भैँसी]], गैंडा, सिंह, [[बाघ]]हरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा [[लङ्गुर]], [[रातो बाँदर]], [[भालु]], [[चितुवा]], [[हिउँ चितुवा]], हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्।<ref>{{cite web|url=http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp|title=पर्यावरण|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपी|publisher=गङ्गोत्री|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619065813/http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp |date=2009-06-19 }}</ref> बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, [[गिद्ध]], [[स्याल (प्रजाति)|स्याल]]का अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। [[गुँज|डल्फिन]]को दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई [[गङ्गा सोँस|गङ्गा डालफिन]] र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो। ==आर्थिक महत्त्व== [[चित्र:Rafting Tara.jpg|thumb|256px|गङ्गामा [[राफ्टिङ|रैफ्टिंग]]पनि हुन्छ।]] गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः [[धान]], [[गहुँ]], [[दाल]], तिलहन एवं [[आलु]] छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा [[माछा पालन|मत्स्य उद्योग]] पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा [[उत्तर प्रदेश]] तथा [[बिहार]]मा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन।<ref>{{cite web|url= http://fisheries.up.nic.in/manual.htm|title= प्रशिक्षण एवं प्रसार सम्बन्धी मैनुअल|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएम|work= |publisher= मत्स्य विभाग, उत्तर प्रदेश|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410015807/http://fisheries.up.nic.in/manual.htm |date=2009-04-10 }}</ref> फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। <ref>{{cite web|url= http://www.cifri.ernet.in/technology.html|title= हिल्सा ब्रीडिंग एण्ड हिल्साह हैचेरी|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= सी.आई.एफ.आर.आई.|pages= |language= अङ्ग्रेजी|archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208024227/http://www.cifri.ernet.in/technology.html |date=2009-02-08 }}</ref> गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर [[हरिद्वार]], [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] एवं [[बनारस|वाराणसी]] जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.uttara.in/hindi/gmvn/tourist/adv_sports/rafting.html|title= राफ्टिंग |accessmonthday=२२ जून |accessyear=२००९ |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएमएल|work= |publisher=उत्तराखंड पोर्टल|pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> == बाँध एवं नदी परियोजनाहरू == [[चित्र:Tehri dam india.jpg|thumb|256px|[[टिहरी बाँध]]]] गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल]] प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण [[कोलकाता]] बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता [[हुगली नदी]]मा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन [[उत्तराखण्ड|उत्तराखंड]] प्रान्तको [[टिहिरी गढवाल जिल्ला|टिहरी]] जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी [[भागीरथी नदी|भागीरथी]]मा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध [[हरिद्वार]]मा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।<ref>{{cite web|url=http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE!|title=सिंचाईको इतिहास तथा प्रदेशको मुख्‍य नहर प्रणालिहरूको सिंहावलोकन|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=उत्तर प्रदेश सिंचाई विभाग|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721074133/http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE! |date=2009-07-21 }}</ref> == प्रदूषण तथा पर्यावरण == [[चित्र:Gaumukh.jpg|thumb|right|256px|गोमुखमा शुद्ध गङ्गा नदी]]गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन्, जुन [[जीवाणु]]हरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु ([[प्राणवायु|औक्सीजन]])को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण [[हैजा]] र [[आउँ]] जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ।<ref>बैक्टीरियोफेजको स्व-शुद्धिकरण प्रभाव, औक्सीजन रिटेन्शन रहस्य: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17134270 मिस्ट्री फैक्टर गिव्स गैन्जेस ए क्लीन रेप्युटेशन] जूलियन क्रैन्डा-२ हल्लिक. नेशनल पब्लिक रेडियो।</ref> तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्योगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिसिएर हुने गङ्गाको [[प्रदूषण]] पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्योगिक फोहरको सँगसँगै प्लास्टिक फोहरको बाहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलोजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लिटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गंगाको विनाशले हाम्रो सम्पूर्ण सभ्यताको अन्त्य हुनेछ ।<ref>{{cite web |url= http://www.patrika.com/article.aspx?id=10912|title=खतरेमा गङ्गाको अस्तित्व|accessmonthday=[[२२ जून]]| accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपीएक्स| publisher=पत्रिका|language=}}</ref> गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ।<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4126070.cms|title=गङ्गाको प्रदूषण देखि बचाएंगे ७१ घडियाल |accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=नवभारत टाइम्स|language=}}</ref> सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गालाई राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा समेत प्रश्नचिह्न उठ्दै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.lokmanch.com/cms/index.php/culture/4089-ganga-pollution-state-government-responsible|title=अब गङ्गा प्रदूषण मामला राज्य सरकार जिम्मेवार|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=लोकमंच|language=}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ।<ref>{{cite web|url=http://josh18.in.com/hindi/-moneylife/319321/0|title=अब मूर्ति विसर्जन देखि हैन हुनेछ गङ्गा मैली|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जोश|language=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] २००७ को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मनसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहनेछ। <ref>[http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/06/24/global_warming_threatens_to_dry_up_ganges/ बोस्टन.कम पर] हेर्नुहोस- [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]को उ.प्र.को गङ्गामा प्रभाव।</ref> --> === नमामि गङ्गे === यस नदीको सरसफाईका लागि धेरै पहल गरिएको थियो तर कुनै पनि सन्तोषजनक स्तरमा पुग्न सकेन ।<ref>{{cite web |title=Ganga, Yamuna banks cleaned |trans-title=गंगा यमुना के किनारे पर सफाई |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=१२ नवम्बर २०१३ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी |archive-date=14 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |date=2013-12-14 }}</ref>प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले गंगा नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण र सरसफाईको अभियान चलाए।<ref>{{cite web |title=Why Narendra Modi decided to contest from Varanasi |trans-title=नरेन्द्र मोदी ने वाराणसी से चुनाव लड़ने का निर्णय क्यों लिया |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |publisher=द इकोनॉमिक टाइम्स |date=१७ मार्च २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904190658/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |date=2014-09-04 }}</ref> यसपछि उनले जुलाई २०१४ मा भारतको सामान्य बजेटमा नमामि गंगा नामको परियोजना सुरु गरे।<ref>{{cite web|title=Namami Ganga development Project gets 2037 crores |trans-title=नमामि गंगा विकास परियोजना को २०३७ करोड़ मिले |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/namami-ganga-development-project-gets-2037-crores/ |publisher=बिहार प्रभा |date=१० जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी}}</ref>यस परियोजनाको एक भागको रूपमा, भारत सरकारले गंगाको किनारमा अवस्थित ४८ औद्योगिक एकाइहरू बन्द गर्ने आदेश दिएको छ।<ref>{{cite web |title=निखरेगा गंगा का रूप, 48 फैक्ट्रियों को बंद करने का आदेश जारी हुआ |url=http://archive.patrika.com/news/48-industrial-units-polluting-ganga-asked-to-close-down/1017955 |publisher=पत्रिका समाचार समूह |date=१५ जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ }}{{Dead link|date=जनवरी 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>भारतमा 25 मार्च देखि 3 मे 2020 सम्म तालाबन्दीको कारण गंगाको किनारमा रहेका सबै कारखानाहरू बन्द रहेकाले तिनीहरूको फोहोर पानी गंगामा नपुगेको र गंगाको पानी एकदमै सफा भएको छ। गत दस वर्षमा पहिलो पटक हरकिपोडीमा गंगाको पानी पिउन योग्य घोषित गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=For 1st time in decades, tests show Ganga water in Haridwar fit to drink|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms|publisher=The times of India|date=20 अप्रैल 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508005749/https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms |date=2025-05-08 }}</ref> == धार्मिक महत्त्व == [[चित्र:Ganga Aarti at Varanasi ghats.jpg|thumb|right|230px|वाराणसी घाटमा गङ्गा आरती हुँदै]] [[भारत]]को अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई [[देवी]]को रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा [[बनारस|वाराणसी]] र [[हरिद्वार]] सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न [[मोक्ष]] प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा [[अन्तिम संस्कार]]को इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे [[पूजा]] अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[कुम्भ मेला|कुम्भ]] र [[गङ्गा दशहरा]]को समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३">{{cite book |last=सिंह|first=ड. राजकुमार |title=विचार विमर्श|year=जुलाई |publisher=सागर प्रकाशन|location=मथुरा |id= |page=१३-२३ |accessday=२२ |accessmonth=जून|accessyear=२००९ }}</ref> गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=6127|title=श्रीगङ्गासहस्त्रनामस्तोत्रम|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163032/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=6127 |date=2010-08-13 }}</ref> र आरती<ref>{{cite web|url=http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html|title=श्रीगङ्गाजीको आरती|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=वेबदुनया|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015070124/http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html |date=2010-10-15 }}</ref> सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। [[उत्तराखण्ड]]को [[पञ्च प्रयाग]] तथा [[प्रयागराज]] जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्। == पौराणिक प्रसँग == [[चित्र:Ganga shantanu.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अझ शान्तनु- राजा रवि वर्माको कलाकृति]] गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार [[ब्रह्मा]]ले [[विष्णु]]को खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। [[त्रिमूर्ति]]को दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे।<ref name="इन्डिया वाटर">{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/गङ्गा|title=गङ्गा - इन्डिया वाटर पोर्टल |accessmonthday= जून १४ |accessyear= २००९|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= इन्डिया वाटर पोर्टल |pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक [[यज्ञ]] गरे। यज्ञको लागि [[घोडा]] आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु [[इन्द्र|इंद्र]]ले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक [[ऋषि]]को नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। [[तपस्या]]मा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो।<ref>{{cite web|url= http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html|title= भगीरथ र गङ्गा|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= १४|year= २००९|month= जून|format= एचटीएमएल|work= |publisher= स्पिरिचुअल इण्डिया|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613073528/http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html |date=2013-06-13 }}</ref> सगरको पुत्रहरूको [[आत्मा]]हरू [[भूत]] बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको [[अन्तिम संस्कार]] भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो [[पत्नी]]को पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू [[स्वर्ग]]मा जान सकोस। भगीरथले [[ब्रह्मा]]को घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउन सकियोस। [[ब्रह्मा]] प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठाउनको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान [[शिव]]लाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा [[पृथ्वी]]मा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई [[तारापुञ्ज|मन्दाकिनी]] र पातालमा [[भागीरथी नदी|भागीरथी]] भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ। == साहित्यिक उल्लेख == [[चित्र:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अवतरण एक लोकचित्र]] भारतको राष्ट्र-नदी गङ्गा जल नै हैन, तर भारत अझ हिन्दी साहित्यको मानवीय चेतनाको पनि प्रवाहित गर्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.abhivyakti-hindi.org/snibandh/2009/hindikavyameganganadii.htm|title=हिंदी काव्यमा गङ्गा नदी|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अभिव्यक्ति|language=}}</ref> ऋग्वेद, महाभारत, रामायण एवं अनेक पुराणहरूमा गङ्गाको पुण्य सलिला, पाप-नासिनी, मोक्ष प्रदायिनी, सरित्श्रेष्ठा र महानदी हो। संस्कृत कवि जगन्नाथ रायले गङ्गाको स्तुतिमा 'श्रीगङ्गालहरी' नामक काव्यको रचना गरेका थिए। हिन्दीको आदि [[महाकाव्य]] पृथ्वीराज रासो{{Ref_label|पृथ्वीराज रासो|क|none}} तथा वीसलदेव रास{{Ref_label|वीसलदेव रास|ख|none}} (नरपति नाल्ह)मा गङ्गाको उल्लेख छ। आदिकालको सर्वाधिक लोक विश्रुत ग्रन्थ जगनिक रचित आल्हखण्ड{{Ref_label|आल्हखण्ड|ग|none}}मा गङ्गा, [[यमुना नदी|यमुना]] र [[सरस्वती]]को उल्लेख छ। कविले प्रयागराजको यस त्रिवेणीको पापनाशकको वर्णन गरेका छन्। शृङ्गारी कवि [[विद्यापति]]{{Ref_label|विद्धापति|घ|none}}, [[कबीर]] वाणी र जायसीको पद्मावतमा पनि गङ्गाको उल्लेख छ, तर [[सूरदास|सुरदास]]{{Ref_label|सूरदास|ङ|none}}, र [[तुलसीदास]]ले भक्ति भावनाले गङ्गा-माहात्म्यको वर्णन विस्तारले गरेका छन्। गोस्वामी तुलसीदासले कवितावलीको उत्तरकाण्डमा ‘श्री गङ्गा माहात्म्य’को वर्णन तीन छन्दहरूमा गरेका छन् - यिनी छन्दहरूमा कविले गङ्गा दर्शन, गङ्गा स्नान, गङ्गा जल सेवन, गङ्गा तटमा बस्ने वालाको महत्त्वलाई वर्णित गरेका छन्।{{Ref_label|तुलसीदास|च|none}} रीतिकालमा [[सेनापति]] र पद्माकरको गङ्गा वर्णन श्लाघनीय छ। पद्माकरले गङ्गाको महिमा र कीर्तिको वर्णन गर्नको लागि गङ्गालहरी<ref>{{cite web|url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm|title=बुन्देली काव्यको ऐतिहासिक सन्दर्भ|accessmonthday=[[२३ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=टीडीआईएल|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231190110/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm |date=2007-12-31 }}</ref> नामक ग्रन्थको रचना भएको छ। सेनापति{{Ref_label|सेनापति|छ|none}} कवित्त रत्नाकरमा गङ्गा माहात्म्यको वर्णन गर्दै भन्छन "पापको नष्ट गर्नका लागि गङ्गाको पुण्यधारा तरवार झैं सुशोभित छ। [[रसखान]], रहीम{{Ref_label|रहीम|ज|none}} आदिले पनि गङ्गा प्रभावको सुन्दर वर्णन गरेका छन्। आधुनिक कालका कविहरूमा जगन्नाथदास रत्नाकरको ग्रन्थ [[गङ्गा दशहरा|गङ्गावतरण]]मा कपिल मुनि द्वारा शापित सागरका साठी हजार पुत्रहरूको उद्धारका लागि भगीरथ 'भगीरथ-तपस्या' देखि गङ्गाको भूमिमा अवतरित भएको कथा छ। राजा भगीरथ राजा हरिश्चन्द्रका ४९औं पुस्ता तथा [[राम|राजा रामचन्द्र]]का ५२औं पुस्ता थिए। सम्पूर्ण ग्रन्थ तेरह सर्गहरूमा विभक्त र रोला छन्दमा निबद्ध छ। अन्य कविहरूमा [[भारतेन्दु हरिश्चन्द्र]], सुमित्रानन्दन पन्त र श्रीधर पाठक आदिले पनि यत्र-तत्र गङ्गाको वर्णन गरेका छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३"/> छायावादी कविहरूको प्रकृति वर्णन हिन्दी साहित्यमा उल्लेखनीय छ। सुमित्रानन्दन पन्तले ‘नौका विहार’<ref>{{cite web|url=http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4|title=नौका-विहार / सुमित्रानंदन पंत|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=कविताकोश|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232030/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4 |date=2012-03-07 }}</ref> मा ग्रीष्म कालीन तापस बाला गङ्गाको जुन चित्र कोरेका छन्, त्यो अति रमणीय छ। उनले गङ्गा<ref>{{cite web |url=http://www.anubhuti-hindi.org/gauravgram/snp/ganga.htm|title=गङ्गा|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अनुभूति|language=}}</ref> नामक कविता पनि लेखेका छन्। गङ्गा नदीको धेरै प्रतीकात्मक अर्थहरूको वर्णन जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो पुस्तक ''भारत एक खोज'' (डिस्कवरी अफ इन्डिया) मा गरेका छन्।{{Ref_label|नेहरू|झ|none}} गङ्गाको पौराणिक कथाहरूलाई महेन्द्र मित्तलले आफ्नो कृतिमा "गङ्गामाँ" सङ्ग्रह गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=3944|title=माँ गङ्गा|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813133140/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=3944 |date=2010-08-13 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <Gallery mode=packed> चित्र:Ram Jhula Bridge, Rishikesh.jpg|रामझूला पुल [[ऋषिकेश]]। चित्र:Boat Sailing up Padma River Bangladesh.jpg|पद्मा नदी गङ्गाको अन्तिम स्थान। चित्र:MeghnaRiver.jpg|गङ्गा अन्तिम स्थितिमा [[मेघना नदी]] भएर बग्दै चित्र:Haridwar ghat.jpg|हरिद्वार घाट चित्र:Jppul.png|गंगा माथि बनेको दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल चित्र:Evening view of river Ganga.jpg|बंगाल मा गंगा नदी , [[हुगली नदी]] को रूप मा </Gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ganges River|गङ्गा नदी}} {{भारतका नदीहरू}} {{गङ्गा}} [[श्रेणी:भारतका नदीहरू]] [[श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू]] [[श्रेणी:पवित्र नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू]] [[श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू]] tgpzzccow84ffjyo6ox8r3nuyq5asqp 1366738 1366737 2026-07-22T15:07:14Z NeoEditor 77577 /* बाँध एवं नदी परियोजनाहरू */ 1366738 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox river | name = गङ्गा नदी | image = | image_caption = | map = Ganges-Brahmaputra-Meghna basins.jpg | map_size = | map_caption = संयुक्त घाटीहरू गङ्गा (सुन्तला), ब्रह्मपुत्र (बैंगनी) र मेघना (हरियो)को नक्सा | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = {{flag|भारत}}, {{flag|बङ्गलादेश}} | subdivision_type2 = राज्य | subdivision_name2 = [[उत्तराखण्ड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[बिहार]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type3 = सहर | subdivision_name3 = [[हरिद्वार]], [[कानपुर]], जाजमऊ, [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[बनारस|वाराणसी]], [[मिर्जापुर, सर्लाही|मिर्जापुर]], |गाजीपुर, [[पटना]], [[ऋषिकेश]], मुंगेर, भागलपुर, [[बहरमपुर|बहरामपुर]], [[कोलकाता]], बिजनोर | source1 = गङ्गोत्री हिमनदी, सतोपन्थ हिमनदी, खटलिङ्ग हिमनदी, तथा [[नन्दा देवी पर्वत |नन्दा देवी]], [[त्रिशूल हिमाल|त्रिसुल]], केदारनाथ, नन्दा कोट र [[कामेत]] हिमालहरूबाट बगेर आएको पानी | source1_location = [[उत्तराखण्ड]] | source1_coordinates= <!-- {{Coord|...}} --> | source1_elevation = | mouth = [[गङ्गा मुखद्वीप]] | mouth_location = [[बङ्गालको खाडी]] }} '''गङ्गा नदी''' वा '''गङ्गे''' [[एसिया]]का ठूला नदीहरू मध्येको एक तथा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]] भएर बग्ने नदी हो। करीब २५२५ कि.मी. (१५६९ माइल) लामो यो नदी हिमालयको पश्चिमी भागमा अवस्थित भारतको [[उत्तराखण्ड]] राज्यबाट निस्किएर दक्षिण पूर्व तिर बग्दै भारतको उत्तरी समथर भूभाग हुँदै बङ्गलादेश प्रवेश गर्छ र अन्तिममा गएर [[बङ्गालको खाडी|बंगालको खाडी]]मा गएर समुद्रमा मिसिने गर्दछ। यो नदी [[भारत]]को एउटा महत्त्वपूर्ण नदी तथा विश्वका सम्पूर्ण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको आस्थाको एउटा केन्द्र हो। नदीमा बग्ने पानी लगायत अन्य वस्तुहरूको मात्राको आधारमा यो नदी विश्वकै तेस्रो स्थानमा पर्छ।<ref name ="Kumar_Singh_Sharma">{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> गङ्गा नदीले भारतको [[उत्तराखण्ड]]मा [[हिमालय]]बाट लिएर [[बङ्गालको खाडी]]को [[सुन्दरवन]] सम्मको विशाल भूभागलाई सिचाई गर्दछ। यो भारतको प्राकृतिक सम्पदा मात्र हैन, आम जनताको भावनात्मक आस्थाको आधार पनि हो। २,०७१ कि. मी. सम्म भारत तथा [[बङ्गलादेश]]मा आफ्नो लामो यात्रा तय गर्दै यो सहायक नदीहरूको साथै दस लाख वर्ग कि. मी.क्षेत्रफलको अति विशाल उब्जाउ मैदानको रचना गर्छ। सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक र आर्थिक दृष्टिबाट अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गङ्गाको यो मैदान आफ्नो बाक्लो जनसङ्ख्याको कारण पनि चिनिने गर्दछ। १०० फिट (३१ मी)को अधिकतम गहिराई भएको यो नदी भारतमा पवित्र मानिन्छ तथा यसको उपासना आमा र देवीको रूपमा गरिन्छ। भारतीय पुराण र साहित्यमा आफ्नो सौन्दर्य र महत्त्वका कारण पटक-पटक आदरका साथ गङ्गा नदीको प्रति विदेशी साहित्यमा पनि प्रशंसा र भावुकतापूर्ण वर्णन गरिएको छ। यस नदीमा [[माछा]] तथा [[सर्प]]हरूको अनेक प्रजाति तँ पाईछन् नै गुलियो पानीको दुर्लभ [[गुँज|डल्फिन]] पनि पाइन्छन्। यो [[कृषि]], [[पर्यटन]], साहसिक खेलहरू तथा उद्योगहरूको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन्छ तथा आफ्नो किनारामा बसेका सहरहरूलाई जल आपूर्ति पनि गर्छ। यसको किनारामा विकसित धार्मिक स्थल र तीर्थ भारतीय सामाजिक व्यवस्थाका विशेष अङ्ग हुन्। यसको माथि बनेका पुल, बाँध, नदी परियोजनाहरू भारतको जल विद्युत, पानी र कृषिसँग सम्बन्धित आवश्यकतालाई पूरा गर्छ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो नदीको पानीमा ब्याक्टिरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन् जसले जीवाणुहरू र अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन्। गङ्गाको यस असीमित शुद्धीकरण क्षमता र सामाजिक श्रद्धा रहेता पनि यसको [[प्रदूषण]] रोक्न सकिएको छैन। यसको पानीलाई सफा गर्ने विभिन्न प्रयत्न जारी छ र सफाईको अनेक परियोजनाको क्रममा [[नोभेम्बर]], सन् २००८ मा [[भारत सरकार]]द्वारा यसलाई भारतको राष्ट्रिय नदीको रूपमा घोषणा गरिएको छ। == उद्गम == {{main|गङ्गोत्री}} [[चित्र:Bhagirathi River at Gangotri.JPG|thumb|256px|right|[[भागीरथी नदी|भागीरथी]] नदी, [[गङ्गोत्री]]मा]] गङ्गा नदीको मुख्य शाखा भागीरथी हो जो कुमायूँमा हिमालयको गोमुख नामको स्थानमा गङ्गोत्री हिमतालबाट प्रवाहित हुन्छ।<ref name="टीडीआईएल"/> गङ्गाको यस उद्गम स्थलको उचाई ३१४० मिटर छ। यहाँ गङ्गालाई समर्पित एउटा मन्दिर पनि छ। [[गङ्गोत्री]] तीर्थ, सहरबाट १९ किलोमिटर उत्तर तर्फको ३८९२ मिटर (१२,७७० फिट)को उचाईमा यो हिमतालको उद्गम छ। यो हिमताल २५ किलोमिटर लामो र ४ किलोमिटर चौडाई र लगभग ४० मिटर अग्लो छ। यसै हिमतालबाट भागीरथी एउटा सानो गुफा जस्तो मुखमा अवतरित हुन्छ। यसको जलस्रोत ५००० मिटर उचाईमा स्थित एक बेसिन छ। यस बेसिनको मूल पश्चिमी ढलानको सन्तोपन्थको शिखरमा छ। गौमुखको बाटोमा ३६०० मिटर अग्लो चिरबासा गाउँमा विशाल गोमुख हिमतालको दर्शन हुन्छ।<ref name="गङ्गोत्री">{{cite web |url= http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/home.asp|title= गङ्गोत्री|accessmonthday=[[१४ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= उत्तराखंड सरकार|language=}}</ref> यस हिमतालमा [[नन्दा देवी पर्वत|नन्दा देवी ]], [[कामेत|कामत पर्वत]] तथा [[त्रिशूल हिमाल|त्रिशुल पर्वत]]को हिउ पग्लिएर आउँदछ। यद्यपि गङ्गाको आकार लिनको लागि अनेक साना धाराहरूको योगदान छ तर ६ ठूला र त्यसको सहायक ५ साना धाराहरूको भौगोलिक र सांस्कृतिक महत्त्व धेरै छ। [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]को सहायक नदी धौली, विष्णु गङ्गा तथा [[मन्दाकिनी नदी|मन्दाकिनी]] हो। धौली|धौली गङ्गाको [[अलकनन्दा नदी|अलकनन्दा]]सँग [[विष्णुप्रयाग|विष्णु प्रयाग]]मा मिलन हुन्छ। यो १३७२ मिटरको उचाईमा अवस्थित छ। त्यसै गरी २८०५ मिटर अग्लो [[नन्दप्रयाग|नन्द प्रयाग]]मा अलकनन्दाको [[नन्दाकिनी नदी]]सँग सङ्गम हुन्छ। यसपछि [[कर्णप्रयाग|कर्ण प्रयाग]]मा अलकनन्दाको कर्ण गङ्गा वा पिन्डर नदीसँग सङ्गम हुन्छ। फेरी [[ऋषिकेश]]बाट १३९ किलोमिटर टाढा स्थित रुद्रप्रयागमा अलकनन्दा [[मन्दाकिनी नदी]]सँग मिसिन्छ। यस पछि भागीरथी र अलकनन्दा १५०० फिटमा अवस्थित [[देवप्रयाग|देव प्रयाग]]मा मिसिन्छ यहाँबाट यो सम्मिलित जल-धारा गङ्गा नदीको नामबाट अगाडि प्रवाहित हुन्छ। यिनै पाँच प्रयागहरूको सम्मिलित रूपलाई [[पञ्च प्रयाग]]भनिन्छ।<ref name="टीडीआईएल">{{cite web|url= http://tdil.mit.gov.in/coilnet/ignca/utrn0078.htm|title= उत्तरांचल-एक परिचय|accessmonthday= [[२८ अप्रिल]]|accessyear= [[2008]]|format= एचटीएम|publisher= टीडीआईएल|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612140446/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/utrn0078.htm |date=2008-06-12 }}</ref> यस प्रकार २०० किलोमिटरको सागुरो पहाडी बाटो तय गरेर गङ्गा नदी [[ऋषिकेश]] हुँदै पहिलो पटक मैदानलाई [[हरिद्वार]]मा स्पर्श गर्दछ। == गङ्गाको मैदान == [[चित्र:NorthIndiaCircuit 250.jpg|thumb|256px|त्रिवेणी-सङ्गम, [[प्रयागराज|प्रयाग]]]] हरिद्वारबाट लगभग ८०० कि. मी. मैदानी यात्रा गर्दै गढमुक्तेश्वर, सोरोन्, [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फर्रुखाबाद]], [[कन्नौज]], बिठूर, [[कानपुर]] हुँदै गङ्गा इलाहाबाद (प्रयाग) पुग्छ। यहाँ यसको सङ्गम [[यमुना नदी|यमुना]] नदीसँग हुन्छ। यो सङ्गम स्थल हिन्दुहरूको एक महत्त्वपूर्ण तीर्थ हो। यसलाई तीर्थराज प्रयाग पनि भनिन्छ। यसपछी हिन्दू धर्मको प्रमुख मोक्षदायिनी नगरी [[बनारस|काशी]] ([[बनारस|वाराणसी]])मा गङ्गा एक वक्र लिन्छ, जसबाट यो यहाँ उत्तरवाहिनी नामले चिनिन्छ। यहाँबाट [[मीर्जापुर जिल्ला|मीरजापुर]], [[पटना]], भागलपुर हुँदै [[पाकुड जिल्ला|पाकुर]] पुग्छ। यहाँ पुग्दा पुग्दा गङ्गासँग यसमा धेरै जस्ता सहायक नदीहरू, जस्तै- सोन, [[कालीगण्डकी नदी|गण्डक]], सरयू नदी, [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] आदि मिसिन्छन्। भागलपुरमा [[राजमहल]]को पहाडहरूबाट यो दक्षिणवर्ती हुन्छ। पश्चिम बङ्गालको मुर्शिदाबाद जिल्लाको गिरिया भन्ने स्थान नजिकै गङ्गा नदी २ शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ- भागीरथी र पद्मा। भागीरथी नदी गिरियाबाट दक्षिण तर्फ बग्दछ भने पद्मा नदी दक्षिण-पूर्व तर्फ बग्दै फरक्का बाँध (१९७४ निर्मित)बाट छल्दै [[बङ्गलादेश]]मा प्रवेश गर्छ। यहाँबाट गङ्गाको डेल्टा भाग शुरू हुन्छ। मुर्शिदाबाद सहर देखि हुगली सहरसम्म गङ्गाको नाम भागीरथी नदी तथा हुगली सहर देखि मुहानेसम्म गङ्गाको नाम हुगली नदी हो। गङ्गाको यो मैदान मूलत: एक भू-अभिनति खाल्डो हो जसको निर्माण मुख्य रूपले हिमालय पर्वतमाला निर्माण प्रक्रियाको तेस्रो चरणमा लगभग ६-४ करोड वर्ष पहिले भएको थियो। यिनै मैदानहरूमा जलस्रोको औसत गहिराई १००० देखि २००० मीटर छ। गङ्गाको यस घाटीमा एउटा यस्तो सभ्यताको उद्भव र विकास भयो जसको प्राचीन इतिहास अत्यन्त गौरवमयी र वैभवशाली छ। == सुन्दरवन डेल्टा == {{main|सुन्दरवन}} [[चित्र:Sundarbans.jpg|thumb|256px|[[सुन्दरवन]] विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]]-गङ्गाको मुहान- [[बङ्गालको खाडी]]मा]] हुगली नदी [[कोलकाता]], हावडा हुँदै [[सुन्दरवन]]को भारतीय भागमा सागरमा सङ्गमित हुन्छ। पद्मामा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]]बाट निस्किने शाखा नदी [[यमुना नदी ]] तथा [[मेघना नदी ]] मिसिन्छ। अन्ततः यो ३५० कि. मी. चौडाई भएको [[सुन्दरवन]] [[मुखद्वीप|डेल्टा]]मा गएर [[बङ्गालको खाडी]]मा सागर-सङ्गम गर्छ। यो डेल्टा गङ्गा तथा गङ्गाका सहायक नदीहरूले ल्याएको नवीन जलस्रोत देखि १,००० वर्षहरूमा निर्मित समतल र न्यून स्तरीय मैदान हो। यहाँ गङ्गा र बङ्गालको खाडीको सङ्गममा एक प्रसिद्ध हिन्दू तीर्थ छ जसलाई गङ्गा-सागर-सङ्गम भन्ने गरिन्छ।<ref name="इन्डियानेट">{{cite web|url= http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm|title= गङ्गा रिवर|accessmonthday= [[१४ जून]]|accessyear= [[वर्ष २००९|२००९]]|format= एचटीएम|publisher= इण्डिया नेट जोन|language= अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602081624/http://www.indianetzone.com/2/ganga_river.htm |date=2009-06-02 }}</ref> विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[मुखद्वीप|डेल्टा]] ([[सुन्दरवन]]) धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू र प्रसिद्ध [[पाटे बाघ|बङ्गाल टाइगर]]को निवास स्थान हो।<ref name="इन्डियानेट"/> यो डेल्टा थोरै थोरै समुद्रतिर नजिकिदै गइरहेको छ। केही समय पहिले यो कोलकाता सागर तटमा स्थित थियो र सागरको विस्तार राजमहल तथा सिलहेटसम्म मात्र थियो, तर अहिले आएर यो तटबाट १५-२० माइल (२४-३२ कि. मी.) टाढा स्थित लगभग १,८०,००० वर्ग कि. मी. को क्षेत्रमा फैलिएको छ। जब कुनै पनि डेल्टाको सागरको तर्फ निरन्तर विस्तार हुन्छ त्यसलाई प्रगतिशील डेल्टा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{cite book |last=सिहं |first=सविन्द्र |title= भौतिक भूगोल |year=जुलाई २००२ |publisher=वसुन्धरा प्रकाशन |location=गोरखपुर |id= |page=२४७-२४८ |accessday= ३|accessmonth= जून|accessyear= २००९}}</ref> सुन्दरवन डेल्टामा भूमिको ढाल अत्यन्त कम भएको कारण यहाँ गङ्गा अत्यन्त कम गतिले बग्छ र आफू साथ ल्याएको माटोलाई मुहानमा थुपार्ने कार्य गर्दछ जसबाट डेल्टाको आकार बढ्दै जान्छ र नदीक कयौँ धारा तथा उपधाराहरू बन्छन्। यस प्रकार बनेको गङ्गाका प्रमुख शाखा नदीहरू जालङ्गी नदी, इक्षामती नदी, भैरव नदी, विद्याधरी नदी र कालिन्दी नदी छन्। नदीहरूको वक्र गतिले बग्नुको कारण दक्षिणी भागमा कयौँ धनुषाकार तालहरू बनेका छन्। == सहायक नदीहरू == [[चित्र:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|256px|right|देवप्रयागमा भागीरथी (बायाँ) र अलकनन्दा (दायाँ) मिलेर गङ्गाको निर्माण गर्दै]] गङ्गामा उत्तर तिरबाट आएर मिसिने प्रमुख सहायक नदीहरू यमुना, रामगङ्गा, कर्णाली (घाघरा), राप्ती, गण्डक, कोशी र काक्षी हो तथा दक्षिणको पठारबाट आएर यसमा मिसिने प्रमुख नदीहरू चमबल, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी टोस आदि हुन। यमुना गङ्गाको सबैभन्दा प्रमुख सहायक नदी हो जुन हिमालयको बन्दरपूँछ पर्वतको आधारमा यमुनोत्री हिमखण्डबाट निस्किन्छ।<ref>{{cite web |url= http://bharat.gov.in/knowindia/rivers.php|title=भारतको बारेमा जानो|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत सरकार|language=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bharatbhraman.agoodplace4all.com/भारत-की-प्रमुख-नदीहरू/|title=भारतको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारत भ्रमण|language=}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिमालयको माथिल्लो भागमा यसमा टोस<ref>{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/उत्तराखंड-की-प्रमुख-नदीहरू |title=उत्तराखंडको प्रमुख नदीहरू|accessmonthday=[[२१ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=इन्डिया वाटर पोर्टल |language=}}</ref> तथा त्यस पछि सानो हिमालयमा आएपछि यसमा गिरि र आसन नदीहरू मिसिन्छन्। चम्बल, बेतवा, शारदा र केन यमुनाको सहायक नदीहरू हुन। चम्बल इटावा नामक स्थानमा तथा बेतवा हमीरपुर नामक स्थानमा यमुनामा मिसिन्छ। [[यमुना नदी|यमुना]] [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]मा आएपछि बायाँ दिशाबाट गङ्गा नदीमा गएर मिसिन्छ। रामगङ्गा मुख्य हिमालयको दक्षिणी भाग [[नैनीताल]] नजिकै निस्केर [[बिजनौर जिल्ला]]बाट बग्दै [[कन्नौज]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। कर्णाली नदी मप्सातुङ्ग नामक हिमनदीबाट निस्केर [[अयोध्या]], फैजाबाद हुँदै [[बलिया जिल्ला]]को सीमाना नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। यस नदीलाई पर्वतीय भागमा कर्णाली तथा मैदानी भागमा [[कर्णाली नदी|घाघरा]] भनिन्छ। [[कालीगण्डकी नदी ]] हिमालयबाट निस्किएर [[नेपाल]]मा शालीग्राम नामले प्रवाहित हुने यस नदी मैदानी भागमा नारायणी नदीको नामले चिनिने गरिन्छ। यो काली गण्डक र त्रिशूल नदीहरूको पानी लिएर प्रवाहित हुँदै सोनपुर नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को मुख्यधारा अरुण हो जुन गोसाईधामको उत्तरबाट निसिकिन्छ। [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] नदीको बेसिनको दक्षिणबाट सर्पाकार रूपमा अरुण नदी बग्दछ जहाँ यारू नामक नदी यसमा मिसिन्छ। यसपछि [[सगरमाथा]]को [[कञ्चनजङ्घा हिमाल|कञ्चनजङ्घा]] शिखरहरूको बीचबाट बग्दै यो दक्षिण तर्फ ९० कि. मी. बग्दछ छ जहाँ पश्चिमबाट सुनकोशी नदी तथा पूर्वबाट तमोर कोशी नदी नामका नदीहरू यसमा मिसिन्छन्। यसपछि कोशी नदीको नामले यो [[चुरे|शिवालिक]] पार गदै मैदानमा अवतरित हुन्छ तथा बिहार राज्यमा बग्दै गङ्गामा मिसिन्छ। अमरकटक पहाडीबाट निस्किएर सोन नदी [[पटना]] नजिकै गङ्गामा मिसिन्छ। मध्य-प्रदेशको मऊ नजिकै जनायाब पर्वतबाट निस्किएर [[चम्बल नदी]] [[इटावा]]बाट ३८ कि. मी. दूरीमा यमुना नदीमा मिसिन्छ। बेतवा नदी मध्य प्रदेशमा [[भोपाल]]बाट निस्किएर उत्तर हमीरपुर नजिकै यमुनामा मिसिन्छ। भागीरथी नदीको दाहिने किनाराबाट मिसिने अनेक नदीहरूमा बाँसलई, द्वारका, मयूराक्षी, रूपनारायण, कन्सावती र रसूलपुर प्रमुख हुन। जलाङ्गी र माथा भङ्गा वा चुनिम बायाँ किनाराबाट मिसिन्छन् जुन परापूर्व कालमा गङ्गा या पद्माको शाखा नदीहरू थिए। तर यो वर्तमान समयमा गङ्गाबाट पृथक भएर वर्षाकालीन नदीहरू बन्न पुगेको छ। == जीव-जन्तु == [[चित्र:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|thumb|right|256px|गङ्गा नदीमा पाइने घडियाल गोहि]] [[चित्र:Comdolph.jpg|right|256px|thumb|गङ्गा नदीमा पाइने डल्फिन]] ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई हेर्दा यो ज्ञात हुन्छ कि १६औँ तथा १७औँ शताब्दीसम्म गङ्गा-यमुना प्रदेश बाक्लो वनबाट ढाकिएको थियो। यिनै वनहरूमा जङ्गली [[हात्ती]], [[भैँसी]], गैंडा, सिंह, [[बाघ]]हरूको शिकार हुन्थ्यो। गङ्गाको तटवर्ती क्षेत्र आफ्नो शान्त तथा अनुकूल पर्यावरणको कारण रङी-बिरङी पक्षीहरूको संसार बनाएको छ। यसमा माछाहरूको १४० प्रजातिहरू, ३५ सरीसृप तथा यसको तटमा ४२ स्तनधारी प्रजातिहरू पाइन्छ। यहाँको उत्कृष्ट पारिस्थितिकी संरचनामा धेरै प्रजातिको वन्य जीवहरू जस्तै नीलगाई, खरायो, सरीसृप-वर्गको जीव-जन्तुहरूलाई पनि आश्रय प्राप्त भएको छ। यस इलाकामा यस्तो धेरै जीव-जन्तुहरूको प्रजातिहरू छन जुन दुर्लभ भइसकेको कारण संरक्षित घोषित भइसकेका छन्। गङ्गाको पर्वतीय किनारमा [[लङ्गुर]], [[रातो बाँदर]], [[भालु]], [[चितुवा]], [[हिउँ चितुवा]], हरिण, सामभर, कस्तूरी मृग, सेरो, बरड मृग, साही, तहर आदि निक्कै सङ्ख्यामा पाइन्छन्। विभिन्न रङका पुतलीहरू तथा किराहरू पनि यहाँ पाइन्छन्।<ref>{{cite web|url=http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp|title=पर्यावरण|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपी|publisher=गङ्गोत्री|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619065813/http://210.212.78.56/50cities/gangotri/hindi/profile_environment.asp |date=2009-06-19 }}</ref> बढ्दो जनसङ्ख्याको दबावमा बिस्तारै-बिस्तारै वनहरूको लोप र गङ्गाको घाटीमा सर्वत्र कृषि हुने भएतापनि गङ्गाको मैदानी भागमा हरिण, जङ्गली सुँगुर, जङ्गली बिरालोहरू, [[गिद्ध]], [[स्याल (प्रजाति)|स्याल]]का अनेक प्रजातिहरू ठूलो सङ्ख्यामा पाइन्छन्। [[गुँज|डल्फिन]]को दुई प्रजातिहरू गङ्गामा पाइन्छ जसलाई [[गङ्गा सोँस|गङ्गा डालफिन]] र इरावदी डालफिनको नामले चिनिने गरिन्छ। यस वाहेक गङ्गामा पाईने शार्कको कारण पनि गङ्गा प्रसिद्ध रहेको छ जसमा प्रवाहित हुने पानीमा पाइने शार्कको कारण विश्वका वैज्ञानिकहरूको ठूलो रुचि रहेको छ। यस नदी र बङ्गालको खाडीको सङ्गम स्थलमा बन्ने सङ्गमलाई सुन्दरवनको नामले चिनिन्छ जुन विश्वको धेरै जसो प्रसिद्ध वनस्पतिहरू अझ प्रसिद्ध बङ्गाल टाइगरको गृहक्षेत्र हो। ==आर्थिक महत्त्व== [[चित्र:Rafting Tara.jpg|thumb|256px|गङ्गामा [[राफ्टिङ|रैफ्टिंग]]पनि हुन्छ।]] गङ्गा आफ्नो उपत्यकाहरूमा [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को कृषि आधारित अर्थमा भारी सहयोग गर्दछन्, यो आफ्नो सहायक नदीहरू सहित धेरै ठूलो क्षेत्रको लागि सिंचाईको बाह्रमासे श्रोत पनि हो। यि क्षेत्रहरूमा उमार्ने प्रधान उपजमा मुख्यतः [[धान]], [[गहुँ]], [[दाल]], तिलहन एवं [[आलु]] छन्। जुन भारतको कृषि आजको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गाको तटीय क्षेत्रहरूमा दलदल एवं पोखरिहरूको कारण यहाँ लेग्यूम, खुर्सानि, तोरी, तिल, गहु र जूटको राम्रो खेती हुन्छ। नदीमा [[माछा पालन|मत्स्य उद्योग]] पनि धेरै मात्रामा चल्दछ। गङ्गा नदी प्रणाली भारतको सबै भन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो। यसमा लगभग ३७५ मत्स्य प्रजातिहरू उपलब्ध छन्। वैज्ञानिकहरू द्वारा [[उत्तर प्रदेश]] तथा [[बिहार]]मा १११ मत्स्य प्रजातिहरूको उपलब्धता बताएका छन।<ref>{{cite web|url= http://fisheries.up.nic.in/manual.htm|title= प्रशिक्षण एवं प्रसार सम्बन्धी मैनुअल|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएम|work= |publisher= मत्स्य विभाग, उत्तर प्रदेश|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410015807/http://fisheries.up.nic.in/manual.htm |date=2009-04-10 }}</ref> फरक्का बांध बनेपछी गङ्गा नदीमा हिल्सा माछाको भुरा उत्पादनमा सहायता भएको छ। <ref>{{cite web|url= http://www.cifri.ernet.in/technology.html|title= हिल्सा ब्रीडिंग एण्ड हिल्साह हैचेरी|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= सी.आई.एफ.आर.आई.|pages= |language= अङ्ग्रेजी|archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208024227/http://www.cifri.ernet.in/technology.html |date=2009-02-08 }}</ref> गङ्गाको महत्त्व पर्यटनमा आधारित आयको कारण पनि हो। यसको तटमा ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण तथा प्राकृतिक सौंदर्यबाट भरपूर धेरै पर्यटन स्थल छन जुन राष्ट्रिय आयको महत्त्वपूर्ण श्रोत हों। गङ्गा नदीमा रैफ्टिंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ। जुन साहसिक खेलहरू र पर्यावरणद्वारा भारतको आर्थिक सहयोगमा सहयोग गर्छन। गङ्गा तटको तीन ठूलो सहर [[हरिद्वार]], [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] एवं [[बनारस|वाराणसी]] जुन तीर्थ स्थलहरूमा विशेष स्थान राखछन। यस कारण यहाँ श्रद्धालुहरूको ठूलो सङ्ख्या निरन्तर भइरहन्छ र धार्मिक पर्यटनमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्छ। गर्मीको मौसममा जब पहाडहरू देखि बरफ पग्लिन्छ, तब नदीमा पानीको मात्रा तथा बहाव राम्रो हुन्छ, यस समय उत्तराखंडमा ऋषिकेश - बद्रीनाथ मार्गमा कौडियाला देखि ऋषिकेशको बिच रैफ्टिंग, क्याकिंग तथा कैनोइंगको शिविरहरूको आयोजन गरिन्छ, जुन साहसिक खोलहरूको शौकीन र पर्यटकहरूलाई विशेष रूपले आकर्षित गरेर भारतको आर्थिक सहयोगमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाइन्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.uttara.in/hindi/gmvn/tourist/adv_sports/rafting.html|title= राफ्टिंग |accessmonthday=२२ जून |accessyear=२००९ |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= २००७|month= |format= एचटीएमएल|work= |publisher=उत्तराखंड पोर्टल|pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> == बाँध एवं नदी परियोजनाहरू == [[चित्र:Tehri dam india.jpg|thumb|256px|टिहरी बाँध]] गङ्गा नदीमा निर्मित धेरै बाँध भारतीय जन-जीवन तथा अर्थ व्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हों। यिनीहरूमा प्रमुख हो फरक्का बाँध, टिहरी बाँध, तथा भीमगोडा बाँध। फरक्का बांध (बैराज) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गाल]] प्रान्तमा स्थित गङ्गा नदीमा बनाइएको छ। यस बाँधको निर्माण [[कोलकाता]] बंदरगाहको गाद (सिल्ट) देखि मुक्त गराउनको लागि भएको थियो जुन कि १९५० देखि १९६० सम्म यस बंदरगाहको प्रमुख समस्या थियो। कोलकाता [[हुगली नदी]]मा स्थित एक प्रमुख बंदरगाह हो। ग्रीष्म ऋतुमा हुगली नदीको बहावलाई निरन्तर कायम राख्नको लागि गङ्गा नदीको जलको एक ठूलो भागलाई फरक्का बाँधद्वारा हुगली नदीमा मोडिइएको छ। गङ्गामा निर्मित दोस्रो प्रमुख बाँध टिहरी बाँध टिहरी विकास परियोजनाको एक प्राथमिक बाँध हो जुन [[उत्तराखण्ड|उत्तराखंड]] प्रान्तको [[टिहिरी गढवाल जिल्ला|टिहरी]] जिल्लामा स्थित छ। यो बाँध गङ्गा नदीको प्रमुख सहयोगी नदी [[भागीरथी नदी|भागीरथी]]मा बनाइएको छ। टिहरी बाँधको ऊँचाई २६१ मीटर छ जसले यसलाई विश्वको पाचौँ सबै भन्दा ऊँचा बाँध बनाउदछ छ। यस बाँधबाट २४०० मेगावाट विद्युत उत्पादन, २७०,००० हेक्टर क्षेत्रको सिंचाई र प्रतिदिन १०२.२० करोड लीटर पेयजल दिल्ली, उत्तर-प्रदेश एवं उत्तराखण्डलाई उपलब्ध गराउन प्रस्तावित छ। तेस्रो प्रमुख बाँध भीमगोडा बाँध [[हरिद्वार]]मा स्थित छ जसलाई सन १८४० मा अङ्ग्रेजहरूले गङ्गा नदीको पानीलाई विभाजित गरेर माथि गङ्गा नहरमा मोडनेको लागि बनाइएको थियो। यो नहर हरिद्वारको भीमगोडा नामक स्‍थान देखि गङ्गा नदीको दाहिने तटबाट निक्लदछ। प्रारम्‍भमा यस नहरमा जल पूर्ति गङ्गा नदीमा एक अस्‍थायी बाध बनाएर गरिन्थ्यो। वर्षाकाल प्रारम्‍भ हुदा नै अस्‍थायी बाध फुट्ने गर्दथ्यो तथा मनसुन अवधिमा नहरमा पानी सञ्चालन गरिन्थ्यो। यस प्रकार यस नहरबाट केवल रबीको खेतिहरूलाई नै सिंचाई हुन सक्थ्यो। अस्‍थायी बंध निर्माण स्‍थलको डाउनस्‍ट्रीममा वर्ष १९७८-१९८४को अवधिमा भीमगोडा बैराज निर्माण गरियो। यो बनेपछि माथि गङ्गा नहर प्रणालीबाट खरीफ खेतिमा पनि पानी दिन थालियो।<ref>{{cite web|url=http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE!|title=सिंचाईको इतिहास तथा प्रदेशको मुख्‍य नहर प्रणालिहरूको सिंहावलोकन|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=उत्तर प्रदेश सिंचाई विभाग|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721074133/http://idup.gov.in/wps/portal/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3hTS1MnnwBHAwP3IH83AyNzoxCTQFMzQxNfU_2CbEdFANeB8hE! |date=2009-07-21 }}</ref> == प्रदूषण तथा पर्यावरण == [[चित्र:Gaumukh.jpg|thumb|right|256px|गोमुखमा शुद्ध गङ्गा नदी]]गङ्गा नदी विश्व भरमा आफ्नो शुद्धीकरण क्षमताको कारण जानिन्छ। लामो समय देखि प्रचलित यसको शुद्धीकरणको मान्यतामा वैज्ञानिक आधार पनि छ। वैज्ञानिक मानछन कि यस नदीको जलमा बैक्टीरियोफेज नामक [[विषाणु]] हुन्छन्, जुन [[जीवाणु]]हरू तथा अन्य हानिकारक सूक्ष्मजीवहरूलाई जीवित रहन दिदैनन। नदीको जलमा प्राणवायु ([[प्राणवायु|औक्सीजन]])को मात्रा कायम राख्ने असाधारण क्षमता छ। तर यसको कारण अझै सम्म अज्ञात छ। एक राष्ट्रिय सार्वजनिक रेडियो कार्यक्रमको अनुसार यस कारण [[हैजा]] र [[आउँ]] जस्तो रोगहरू हुने खतरा धेरै नै कम हुन्छ, जसबाट महामारिहरू हुने सम्भावना ठूलो स्तरमा टर्दछ।<ref>बैक्टीरियोफेजको स्व-शुद्धिकरण प्रभाव, औक्सीजन रिटेन्शन रहस्य: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17134270 मिस्ट्री फैक्टर गिव्स गैन्जेस ए क्लीन रेप्युटेशन] जूलियन क्रैन्डा-२ हल्लिक. नेशनल पब्लिक रेडियो।</ref> तर गङ्गाको किनारमा बाक्लो रूपमा बसेका औद्योगिक नगरहरूको ढलको फोहोर सीधा गङ्गा नदीमा मिसिएर हुने गङ्गाको [[प्रदूषण]] पछिल्लो धेरै वर्षदेखि भारत सरकार र जनताको चिन्ताको विषय बनेको छ। औद्योगिक फोहरको सँगसँगै प्लास्टिक फोहरको बाहुल्यताले गङ्गा जललाई पनि धेरै प्रदूषित गरेको छ। वैज्ञानिक जांच अनुसार गङ्गाको बायोलोजिकल औक्सीजन स्तर ३ डिग्री (सामान्य) देखि बढेर ६ डिग्री भैसकेको छ। गङ्गामा २ करोड ९० लाख लिटर प्रदूषित फोहोर प्रतिदिन थुप्रिदै छ। विश्व बैङ्क प्रतिवेदनको अनुसार उत्तर-प्रदेशको १२ प्रतिशत रोगहरूको कारण प्रदूषित गङ्गा जल हो। यो घोर चिन्तनीय छ कि गङ्गा-जल न स्नानको लागि योग्य रह्यो, न पिउनको लागि योग्य रह्यो र न त सिंचाईको योग्य। गंगाको विनाशले हाम्रो सम्पूर्ण सभ्यताको अन्त्य हुनेछ ।<ref>{{cite web |url= http://www.patrika.com/article.aspx?id=10912|title=खतरेमा गङ्गाको अस्तित्व|accessmonthday=[[२२ जून]]| accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=एएसपीएक्स| publisher=पत्रिका|language=}}</ref> गङ्गामा बढते प्रदूषणमा नियन्त्रण पानको लागि घडियालोंको मदद ली जा रही छ।<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/4126070.cms|title=गङ्गाको प्रदूषण देखि बचाएंगे ७१ घडियाल |accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=नवभारत टाइम्स|language=}}</ref> सहरको फोहोरलाई सफा गर्नको लागि संयन्त्रहरू लगाईदै छ र उद्योगको फोहोरलाई यसमा खसाल्नबाट रोक्नको लागि कानुन बनेका छन्। त्यहि क्रममा गङ्गालाई राष्ट्रिय धरोहर पनि घोषित गरीएको छ र गङ्गा एक्शन प्लान तथा राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना लागू गरीएको छ। जबकी यसको सफलतामा समेत प्रश्नचिह्न उठ्दै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.lokmanch.com/cms/index.php/culture/4089-ganga-pollution-state-government-responsible|title=अब गङ्गा प्रदूषण मामला राज्य सरकार जिम्मेवार|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=लोकमंच|language=}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनता पनि यस विषयमा जागृत भएका छन्। यससँग नै धार्मिक भावनाहरू आहत नहोस यसको पनि प्रयत्न गरीदैछ।<ref>{{cite web|url=http://josh18.in.com/hindi/-moneylife/319321/0|title=अब मूर्ति विसर्जन देखि हैन हुनेछ गङ्गा मैली|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=जोश|language=}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यति धेरै काम भएको बावजूद गङ्गाको अस्तित्वमा संकटको बादल छाएको छ।[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]] २००७ को एक प्रतिवेदन अनुसार हिमालयमा स्थित गङ्गामा जल पूर्ति गर्ने हिमनदीहरू २०३० सम्ममा समाप्त हुने सम्भावना छ। यसपछि नदीको बहाव मनसूनमा आश्रित भएर मौसमी मात्रै रहनेछ। <ref>[http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2007/06/24/global_warming_threatens_to_dry_up_ganges/ बोस्टन.कम पर] हेर्नुहोस- [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]को उ.प्र.को गङ्गामा प्रभाव।</ref> --> === नमामि गङ्गे === यस नदीको सरसफाईका लागि धेरै पहल गरिएको थियो तर कुनै पनि सन्तोषजनक स्तरमा पुग्न सकेन ।<ref>{{cite web |title=Ganga, Yamuna banks cleaned |trans-title=गंगा यमुना के किनारे पर सफाई |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |publisher=द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया |date=१२ नवम्बर २०१३ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी |archive-date=14 दिसंबर 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214032657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/allahabad/43979274_1_yamuna-banks-ganga-and-yamuna-holy-river |date=2013-12-14 }}</ref>प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि भारतका प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]]ले गंगा नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण र सरसफाईको अभियान चलाए।<ref>{{cite web |title=Why Narendra Modi decided to contest from Varanasi |trans-title=नरेन्द्र मोदी ने वाराणसी से चुनाव लड़ने का निर्णय क्यों लिया |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |publisher=द इकोनॉमिक टाइम्स |date=१७ मार्च २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904190658/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-17/news/48297677_1_narendra-modi-nilanjan-mukhopadhyay-prime-ministerial-candidate |date=2014-09-04 }}</ref> यसपछि उनले जुलाई २०१४ मा भारतको सामान्य बजेटमा नमामि गंगा नामको परियोजना सुरु गरे।<ref>{{cite web|title=Namami Ganga development Project gets 2037 crores |trans-title=नमामि गंगा विकास परियोजना को २०३७ करोड़ मिले |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/namami-ganga-development-project-gets-2037-crores/ |publisher=बिहार प्रभा |date=१० जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ |language=अंग्रेज़ी}}</ref>यस परियोजनाको एक भागको रूपमा, भारत सरकारले गंगाको किनारमा अवस्थित ४८ औद्योगिक एकाइहरू बन्द गर्ने आदेश दिएको छ।<ref>{{cite web |title=निखरेगा गंगा का रूप, 48 फैक्ट्रियों को बंद करने का आदेश जारी हुआ |url=http://archive.patrika.com/news/48-industrial-units-polluting-ganga-asked-to-close-down/1017955 |publisher=पत्रिका समाचार समूह |date=१५ जुलाई २०१४ |accessdate=३ जून २०१५ }}{{Dead link|date=जनवरी 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>भारतमा 25 मार्च देखि 3 मे 2020 सम्म तालाबन्दीको कारण गंगाको किनारमा रहेका सबै कारखानाहरू बन्द रहेकाले तिनीहरूको फोहोर पानी गंगामा नपुगेको र गंगाको पानी एकदमै सफा भएको छ। गत दस वर्षमा पहिलो पटक हरकिपोडीमा गंगाको पानी पिउन योग्य घोषित गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=For 1st time in decades, tests show Ganga water in Haridwar fit to drink|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms|publisher=The times of India|date=20 अप्रैल 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508005749/https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-1st-time-in-decades-tests-show-ganga-water-in-haridwar-fit-to-drink/articleshow/75239530.cms |date=2025-05-08 }}</ref> == धार्मिक महत्त्व == [[चित्र:Ganga Aarti at Varanasi ghats.jpg|thumb|right|230px|वाराणसी घाटमा गङ्गा आरती हुँदै]] [[भारत]]को अनेक धार्मिक अवधारणाहरूमा गङ्गा नदीलाई [[देवी]]को रूपमा निरूपित गरिएको छ। धेरै पवित्र तीर्थस्थल गङ्गा नदीको किनारामा रहेको छ जसमा [[बनारस|वाराणसी]] र [[हरिद्वार]] सबैभन्दा प्रमुख छन्। गङ्गा नदीलाई भारतको पवित्र नदीहरूमा सबैभन्दा पवित्र मानिन्छ तथा यो मान्यता छ कि गङ्गामा स्नान गर्दा मनुष्यको सारा पापहरू नष्ट हुन्छ। मरण पछि मान्छे गङ्गामा आफ्नो अस्तु विसर्जित गर्न [[मोक्ष]] प्राप्तिको लागि आवश्यक सम्झनछन्, यहाँ सम्म कि केही मान्छे गङ्गाको किनारा नै प्राण विसर्जन वा [[अन्तिम संस्कार]]को इच्छा पनि राखछन्। यसको घाटहरूमा मान्छे [[पूजा]] अर्चना गर्छन र ध्यान गर्दछन्। गङ्गाजललाई पवित्र सम्झिन्छन् तथा समस्त संस्कारहरूमा त्यसको हुनु आवश्यक हुन्छ। पञ्चामृतमा पनि गङ्गाजललाई एक अमृत मानिएको छ। अनेक पर्व र उत्सवहरूको गङ्गासँग सोझो सम्बन्ध छ। उदाहरणको लागि [[माघे सङ्क्रान्ति]], [[कुम्भ मेला|कुम्भ]] र [[गङ्गा दशहरा]]को समय गङ्गामा नुहाउनु वा केवल दर्शननै गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण सम्झिन्छन्। यसको किनारामा अनेक प्रसिद्ध मेलहरूको आयोजन गरिन्छ र अनेक प्रसिद्ध मन्दिर गङ्गाको तटमा नै बनेका छन्। महाभारतको अनुसार मात्र प्रयागमा माघ महिनामा गङ्गा-यमुनाको सङ्गममा तीन करोड दस हजार तीर्थहरूको सङ्गम हुन्छ। यो तीर्थ स्थल सम्पूर्ण भारतमा सांस्कृतिक एकता स्थापित गर्न सफल छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३">{{cite book |last=सिंह|first=ड. राजकुमार |title=विचार विमर्श|year=जुलाई |publisher=सागर प्रकाशन|location=मथुरा |id= |page=१३-२३ |accessday=२२ |accessmonth=जून|accessyear=२००९ }}</ref> गङ्गालाई आधार मानेर अनेक भक्ति ग्रन्थ लेखिएका छन्। जसमा श्रीगङ्गासहस्रनामस्तोत्रम्<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=6127|title=श्रीगङ्गासहस्त्रनामस्तोत्रम|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163032/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=6127 |date=2010-08-13 }}</ref> र आरती<ref>{{cite web|url=http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html|title=श्रीगङ्गाजीको आरती|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=वेबदुनया|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015070124/http://bhavishyawani.mywebdunia.com/2009/02/25/gangaji_ki_aarti.html |date=2010-10-15 }}</ref> सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। धेरै मानिसहरू आफ्नो दैनिक जीवनमा श्रद्धासँग यिनीहरूका प्रयोग गर्छन। गङ्गोत्री तथा अन्य स्थानहरूमा गङ्गाको मन्दिर र मूर्तिहरू पनि स्थापित छ जसको दर्शन गरेर श्रद्धालु स्वयंलाई कृतार्थ सम्झन्छन्। [[उत्तराखण्ड]]को [[पञ्च प्रयाग]] तथा [[प्रयागराज]] जुन इलाहाबादमा अवस्थित छ। यो सबै सङ्गम धार्मिक दृष्टिले पूज्य मानिएका छन्। == पौराणिक प्रसँग == [[चित्र:Ganga shantanu.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अझ शान्तनु- राजा रवि वर्माको कलाकृति]] गङ्गा नदीसँग धेरै पौराणिक कथाहरू जोडीएका छन्। मिथकहरू अनुसार [[ब्रह्मा]]ले [[विष्णु]]को खुट्टाको पसीनाको बूँदबाट गङ्गाको निर्माण गरे। [[त्रिमूर्ति]]को दुई सदस्यहरूको स्पर्शको कारण यो पवित्र सम्झि्यो। एक अन्य कथा अनुसार राजा सगरले जादुको रूपबाट साठ हजार पुत्रहरू प्राप्त गरे।<ref name="इन्डिया वाटर">{{cite web |url= http://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/गङ्गा|title=गङ्गा - इन्डिया वाटर पोर्टल |accessmonthday= जून १४ |accessyear= २००९|last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= इन्डिया वाटर पोर्टल |pages= |language=|archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> एक दिन राजा सगरले देवलोकमा विजय प्राप्त गर्नको लागि एक [[यज्ञ]] गरे। यज्ञको लागि [[घोडा]] आवश्यक थियो जुन ईर्ष्यालु [[इन्द्र|इंद्र]]ले चोरेका थिए। सगरले आफ्नो सबै पुत्रहरूलाई घोडाको खोजीमा पठाए अन्तमा उनले घोडा पाताल लोकमा पाए जुन एक [[ऋषि]]को नजिकबाधिएको थियो। सगरको पुत्रहरूले यो सोच गरे कि ऋषि नै घोडालाई गाईब भएको कारण हो र उनीहरूले ऋषिलाई अपमान गरे। [[तपस्या]]मा लीन ऋषिले हजारों वर्ष पछि आफ्नो आँखें खोली र उनको क्रोधबाट सगरको सबै साठ हजार पुत्र जलेर त्यही भस्म भयो।<ref>{{cite web|url= http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html|title= भगीरथ र गङ्गा|accessmonthday= |accessyear= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= १४|year= २००९|month= जून|format= एचटीएमएल|work= |publisher= स्पिरिचुअल इण्डिया|pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613073528/http://forum.spiritualindia.org/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%A5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE-t16004.0.html |date=2013-06-13 }}</ref> सगरको पुत्रहरूको [[आत्मा]]हरू [[भूत]] बनेर घुम्न लागे किन भनें उनीहरूको [[अन्तिम संस्कार]] भएको थिएन। सगरको पुत्र अंशुमानले आत्माको मुक्तिको असफल प्रयास गरे र त्यस पछि अंशुमानको पुत्र दिलीपले पनि। भगीरथ राजा दिलीपको दोस्रो [[पत्नी]]को पुत्र थिए। उनले आफ्नो पूर्कारणरुको अन्तिम संस्कार गरे। उनले गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउने प्रण गरे जसबाट उनको अन्तिम संस्कार गरेर, राखलाई गङ्गाजलमा प्रवाहित गर्न सकियोस र भटकिएको आत्माहरू [[स्वर्ग]]मा जान सकोस। भगीरथले [[ब्रह्मा]]को घोर तपस्या गरे ताकि गङ्गालाई [[पृथ्वी]]मा ल्याउन सकियोस। [[ब्रह्मा]] प्रसन्न भए र गङ्गाको पृथ्वीमा पठाउनको लागि तयार भए र गङ्गाको पृथ्वीमा र उसपछि पातालमा जाने आदेश दिए ताकि सगरको पुत्रहरूको आत्माहरूलाई मुक्ति सम्भव हुन सकोस। तब गङ्गाले भनिन कि म यति ऊँचाई देखि जब पृथ्वीमा झर्दछु, तव पृथ्वीले यति वेग कसरि सहन्छ? तब भगीरथले भगवान [[शिव]]लाई निवेदन गरे, र उनले आफ्नो खुला जटाहरूमा गङ्गाको वेगलाई रोकएर, एक लट खोली दिए, जसबाट गङ्गाको अविरल धारा [[पृथ्वी]]मा प्रवाहित भए। त्यो धारा भगीरथको पछी-पछी गङ्गा सागर सङ्गम सम्म गयो, जहाँ सगर-पुत्रहरूको उद्धार भयो। शिवको स्पर्शबाट गङ्गा पनि पवित्र भयो र पृथ्वी वासीहरूको लागि धेरै नै श्रद्धाको केन्द्र बन्यों। पुराणहरूको अनुसार स्वर्गमा गङ्गालाई [[तारापुञ्ज|मन्दाकिनी]] र पातालमा [[भागीरथी नदी|भागीरथी]] भन्छन्ं। त्यहि प्रकार एक पौराणिक कथा राजा शांतनु र गङ्गाको विवाह तथा उनको सात पुत्रहरूको जन्मको छ। == साहित्यिक उल्लेख == [[चित्र:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|right|230px|गङ्गा अवतरण एक लोकचित्र]] भारतको राष्ट्र-नदी गङ्गा जल नै हैन, तर भारत अझ हिन्दी साहित्यको मानवीय चेतनाको पनि प्रवाहित गर्छ।<ref>{{cite web |url= http://www.abhivyakti-hindi.org/snibandh/2009/hindikavyameganganadii.htm|title=हिंदी काव्यमा गङ्गा नदी|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अभिव्यक्ति|language=}}</ref> ऋग्वेद, महाभारत, रामायण एवं अनेक पुराणहरूमा गङ्गाको पुण्य सलिला, पाप-नासिनी, मोक्ष प्रदायिनी, सरित्श्रेष्ठा र महानदी हो। संस्कृत कवि जगन्नाथ रायले गङ्गाको स्तुतिमा 'श्रीगङ्गालहरी' नामक काव्यको रचना गरेका थिए। हिन्दीको आदि [[महाकाव्य]] पृथ्वीराज रासो{{Ref_label|पृथ्वीराज रासो|क|none}} तथा वीसलदेव रास{{Ref_label|वीसलदेव रास|ख|none}} (नरपति नाल्ह)मा गङ्गाको उल्लेख छ। आदिकालको सर्वाधिक लोक विश्रुत ग्रन्थ जगनिक रचित आल्हखण्ड{{Ref_label|आल्हखण्ड|ग|none}}मा गङ्गा, [[यमुना नदी|यमुना]] र [[सरस्वती]]को उल्लेख छ। कविले प्रयागराजको यस त्रिवेणीको पापनाशकको वर्णन गरेका छन्। शृङ्गारी कवि [[विद्यापति]]{{Ref_label|विद्धापति|घ|none}}, [[कबीर]] वाणी र जायसीको पद्मावतमा पनि गङ्गाको उल्लेख छ, तर [[सूरदास|सुरदास]]{{Ref_label|सूरदास|ङ|none}}, र [[तुलसीदास]]ले भक्ति भावनाले गङ्गा-माहात्म्यको वर्णन विस्तारले गरेका छन्। गोस्वामी तुलसीदासले कवितावलीको उत्तरकाण्डमा ‘श्री गङ्गा माहात्म्य’को वर्णन तीन छन्दहरूमा गरेका छन् - यिनी छन्दहरूमा कविले गङ्गा दर्शन, गङ्गा स्नान, गङ्गा जल सेवन, गङ्गा तटमा बस्ने वालाको महत्त्वलाई वर्णित गरेका छन्।{{Ref_label|तुलसीदास|च|none}} रीतिकालमा [[सेनापति]] र पद्माकरको गङ्गा वर्णन श्लाघनीय छ। पद्माकरले गङ्गाको महिमा र कीर्तिको वर्णन गर्नको लागि गङ्गालहरी<ref>{{cite web|url=http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm|title=बुन्देली काव्यको ऐतिहासिक सन्दर्भ|accessmonthday=[[२३ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=टीडीआईएल|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231190110/http://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/bund0016.htm |date=2007-12-31 }}</ref> नामक ग्रन्थको रचना भएको छ। सेनापति{{Ref_label|सेनापति|छ|none}} कवित्त रत्नाकरमा गङ्गा माहात्म्यको वर्णन गर्दै भन्छन "पापको नष्ट गर्नका लागि गङ्गाको पुण्यधारा तरवार झैं सुशोभित छ। [[रसखान]], रहीम{{Ref_label|रहीम|ज|none}} आदिले पनि गङ्गा प्रभावको सुन्दर वर्णन गरेका छन्। आधुनिक कालका कविहरूमा जगन्नाथदास रत्नाकरको ग्रन्थ [[गङ्गा दशहरा|गङ्गावतरण]]मा कपिल मुनि द्वारा शापित सागरका साठी हजार पुत्रहरूको उद्धारका लागि भगीरथ 'भगीरथ-तपस्या' देखि गङ्गाको भूमिमा अवतरित भएको कथा छ। राजा भगीरथ राजा हरिश्चन्द्रका ४९औं पुस्ता तथा [[राम|राजा रामचन्द्र]]का ५२औं पुस्ता थिए। सम्पूर्ण ग्रन्थ तेरह सर्गहरूमा विभक्त र रोला छन्दमा निबद्ध छ। अन्य कविहरूमा [[भारतेन्दु हरिश्चन्द्र]], सुमित्रानन्दन पन्त र श्रीधर पाठक आदिले पनि यत्र-तत्र गङ्गाको वर्णन गरेका छन्।<ref name="सिंह जुलाई १३-२३"/> छायावादी कविहरूको प्रकृति वर्णन हिन्दी साहित्यमा उल्लेखनीय छ। सुमित्रानन्दन पन्तले ‘नौका विहार’<ref>{{cite web|url=http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4|title=नौका-विहार / सुमित्रानंदन पंत|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=कविताकोश|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232030/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%8C%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0_/_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A4 |date=2012-03-07 }}</ref> मा ग्रीष्म कालीन तापस बाला गङ्गाको जुन चित्र कोरेका छन्, त्यो अति रमणीय छ। उनले गङ्गा<ref>{{cite web |url=http://www.anubhuti-hindi.org/gauravgram/snp/ganga.htm|title=गङ्गा|accessmonthday=[[२२ जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=अनुभूति|language=}}</ref> नामक कविता पनि लेखेका छन्। गङ्गा नदीको धेरै प्रतीकात्मक अर्थहरूको वर्णन जवाहर लाल नेहरूले आफ्नो पुस्तक ''भारत एक खोज'' (डिस्कवरी अफ इन्डिया) मा गरेका छन्।{{Ref_label|नेहरू|झ|none}} गङ्गाको पौराणिक कथाहरूलाई महेन्द्र मित्तलले आफ्नो कृतिमा "गङ्गामाँ" सङ्ग्रह गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.pustak.org/bs/home.php?bookid=3944|title=माँ गङ्गा|accessmonthday=[[३० जून]]|accessyear=[[वर्ष २००९|२००९]]|format=|publisher=भारतीय साहित्य सङ्ग्रह|language=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813133140/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=3944 |date=2010-08-13 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <Gallery mode=packed> चित्र:Ram Jhula Bridge, Rishikesh.jpg|रामझूला पुल [[ऋषिकेश]]। चित्र:Boat Sailing up Padma River Bangladesh.jpg|पद्मा नदी गङ्गाको अन्तिम स्थान। चित्र:MeghnaRiver.jpg|गङ्गा अन्तिम स्थितिमा [[मेघना नदी]] भएर बग्दै चित्र:Haridwar ghat.jpg|हरिद्वार घाट चित्र:Jppul.png|गंगा माथि बनेको दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल चित्र:Evening view of river Ganga.jpg|बंगाल मा गंगा नदी , [[हुगली नदी]] को रूप मा </Gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ganges River|गङ्गा नदी}} {{भारतका नदीहरू}} {{गङ्गा}} [[श्रेणी:भारतका नदीहरू]] [[श्रेणी:विश्वका ठूला नदीहरू]] [[श्रेणी:पवित्र नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालका नदीहरू]] [[श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू]] mnmdfg5eixoxy8p57dhcayvcdhctwmt 0 13288 1366414 1320042 2026-07-20T13:15:17Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1366414 wikitext text/x-wiki {{wikify}} [[File:Jawalakhel Chowk.jpg|thumb|जावलाखेल चोकको दृश्य]] [[File:Jawalakhel.jpg|thumb|जावलाखेल चोकमा रहेको ४ न.वडा कार्यालय ]] '''जावलाखेल''' (नेपाल भाषा:जा ह्वला ख्यः =भात छर्ने चौर) () [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] जिल्लामा पर्ने एक ठाउँ हो । यो ठाउँ [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|सदर चिडियाखाना ]], [[जावलाखेल दरबार]], सेन्ट जेभियर कलेज लगायतले चर्चित छ। [[File:Bhoto jatra.jpg|thumb|भोटो देखाँइदै]] [[रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा|भोटोजात्रा]]मा जावलाखेलमा नै राष्ट्रप्रमुखलाई भोटो देखाउने प्रचलन रहेको छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[लगनखेल]] * [[जावलाखेल युथ क्लब]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] {{stub}} bf8ry0vsy74xajp06sj20gti991vwiw 0 14053 1366510 1197998 2026-07-21T07:39:08Z पर्वत सुवेदी 31224 1366510 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजबंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] eamgw08kkgh7jur5sozxqav6h9q2pta 1366512 1366510 2026-07-21T07:40:33Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:नेपालको राजबंश]] हटाइयो; [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] जोडियो 1366512 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] fp475kdny87njnjwek603mmnanrqxuo 1366515 1366512 2026-07-21T08:09:30Z पर्वत सुवेदी 31224 /* शिक्षा */ 1366515 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] c6po5rm3tjkcmsyhil5c30hqzv7ew01 1366520 1366515 2026-07-21T09:54:09Z Bishaldev100 28807 1366520 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्यसभन्दा उनको फरक मत थियो । == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] bdjtmm0rqhugj10opy7uotkbvwr7l8v 1366521 1366520 2026-07-21T09:58:47Z Bishaldev100 28807 1366521 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्यसभन्दा उनको फरक मत थियो । == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] mky80jvm3f2tql59hgcszsl7t7ikbkh 1366522 1366521 2026-07-21T10:02:49Z Bishaldev100 28807 1366522 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो।<ref name="majupuria1998">{{cite book|author=अविरल|title=शाहवंशको शल्यक्रिया|author2=कृष्ण|publisher=Manjari Prakashan|year=1998|isbn=9789937893800|location=|pages=|chapter=१३. श्री ५ वीरेन्द्र : कठपुतली राजा}}</ref> अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्यसभन्दा उनको फरक मत थियो । == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] itnexpxujtnue4xjgursik0nghbygwb 1366523 1366522 2026-07-21T10:07:06Z Bishaldev100 28807 1366523 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो।<ref name="majupuria1998">{{cite book|author=अविरल|title=शाहवंशको शल्यक्रिया|author2=कृष्ण|publisher=Manjari Prakashan|year=1998|isbn=9789937893800|location=|pages=|chapter=१३. श्री ५ वीरेन्द्र : कठपुतली राजा}}</ref> सचिव, सरकारी संस्थानका प्रमुख नियुक्तिमा उनको प्रतक्ष्य हस्तक्षेप हुन्थ्यो। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्यसभन्दा उनको फरक मत थियो । == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] igfbfaj2ngnqte0n6nfhz2v9kga8cw7 1366524 1366523 2026-07-21T10:16:39Z Bishaldev100 28807 1366524 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो।<ref name="majupuria1998">{{cite book|author=अविरल|title=शाहवंशको शल्यक्रिया|author2=कृष्ण|publisher=Manjari Prakashan|year=1998|isbn=9789937893800|location=|pages=|chapter=१३. श्री ५ वीरेन्द्र : कठपुतली राजा}}</ref> सचिव, सरकारी संस्थानका प्रमुख नियुक्तिमा उनको प्रतक्ष्य हस्तक्षेप हुन्थ्यो। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्य भन्दा उनको फरक मत थियो। रानी ऐश्वर्य राजा वीरेन्द्रभन्दा बढी कडा स्वभावकी र पर्दा पछाडिबाट शासन चलाउने शक्तिशाली पात्र र पञ्चायतकालीन शक्ति केन्द्रका रूपमा हेरिन्थ्यो। दरबार र [[पञ्चायती व्यवस्था]]भित्र हुने थुप्रै राजनीतिक तथा आर्थिक निर्णयहरूमा उनको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रभाव रहने गरेको चर्चा हुन्थ्यो। जनमानसमा र राजनीतिक विश्लेषणहरूमा रानी ऐश्वर्य शाहलाई लक्षित गरेर 'पम्फादेवी' शब्द प्रयोग गरिएको थियो। == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] 1jsk98sz57c0nvl6373s4d3zlmes4ka 1366594 1366524 2026-07-22T03:02:14Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366594 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालकी महारानी (वि.सं २०२८ देखि २०५८)}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = वि.सं २०२९ मा महारानी ऐश्वर्य | coronation = २०३१ फागुन १२ | cor_type = [[वीरेन्द्रको शुभराज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] | full_name = ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह | succession = [[नेपाल अधिराज्य|नेपालकी महारानी]] | reign = २०२८ माघ १७ – १९ जेठ २०५८ | spouse = [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] (विवाह: २०२६ फागुन १६) | house = [[राणा वंश]]; (जन्मको आधारमा)<br />[[शाह वंश]]; (विवाहको आधारमा) | birth_date = २००६ असोज २१ | birth_place = [[लाजिम्पाट दरबार]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = १९ जेठ २०५८ <br> (उमेर ५१) | death_place = [[नारायणहिटी दरबार|नारायणहिटी राजदरबार]], काठमाडौँ, नेपाल अधिराज्य | death_cause = [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] (गोली प्रहार) | father = केन्द्र शम्शेर जबरा | mother = श्री राज्यलक्ष्मी देवी शाह | issue = [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र शाह]]<br />[[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह|अधिराजकुमारी श्रुति]]<br />[[निराजन वीरविक्रम शाह|राजकुमार निराजन]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी देवी शाह''' (२००६ असोज २१ – २०५८ जेठ १९) वि.सं २०२८ देखि २०५८ मा भएको [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]] नभएसम्म [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]की महारानी थिइन्। उनले राजा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]को महारानीका रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै र जीवनभर राजपरिवारमा एक प्रमुख व्यक्तित्वका रूपमा रहेकी थिइन्। रानी ऐश्वर्यलाई धेरै नेपालीहरूले आफ्नो दृढ उपस्थितिका लागि परिचित एक प्रभावशाली व्यक्तित्वका रूपमा लिन्छन्। वि.सं २०४६ पूर्वको राजतन्त्रको युगमा, उनलाई प्रायः दरबार पछाडिको मुख्य प्रभावशाली शक्तिका रूपमा हेरिन्थ्यो। उनको पहिरन र शैलीको प्रभाव धेरैका लागि सांस्कृतिक आदर्श बनेको थियो।<ref>Gregson, Jonathan (2002). *Blood Against the Snows: The Tragic Story of Nepal's Royal Dynasty*. London: Fourth Estate. {{ISBN|987-1841157856}} / 1841157856</ref> शासनव्यवस्थामा राजा वीरेन्द्रमाथि निकै हस्तक्षेप र दबाब दिनेमा रानी ऐश्वर्यको आलोचना हुने गरेको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राज महेन्द्र]] हुँदा [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रानी रत्न]]ले राजपरिवारको घरायसी मामिला सम्हाल्ने र राजकाजको काम राजाले सम्हाल्ने अभ्यास भएपनि रानी ऐश्वर्यले वीरेन्द्रको शासनकालमा शक्ति सञ्चालनको प्रयस गरिन्। रानी भएपछि उनको स्वभावमा एकाएक परिवर्तन आयो।<ref name="majupuria1998">{{cite book|author=अविरल|title=शाहवंशको शल्यक्रिया|author2=कृष्ण|publisher=Manjari Prakashan|year=1998|isbn=9789937893800|location=|pages=|chapter=१३. श्री ५ वीरेन्द्र : कठपुतली राजा}}</ref> सचिव, सरकारी संस्थानका प्रमुख, राजदूत नियुक्तिमा उनको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप हुन्थ्यो। अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]]लाई राजपरिवारबाट निष्कासन गर्ने, युवराज [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]को विवाह कुरालाई अन्य राजपरिवार सदस्य भन्दा उनको फरक मत थियो। रानी ऐश्वर्य राजा वीरेन्द्रभन्दा बढी कडा स्वभावकी र पर्दा पछाडिबाट शासन चलाउने शक्तिशाली पात्र र पञ्चायतकालीन शक्ति केन्द्रका रूपमा हेरिन्थ्यो। दरबार र [[पञ्चायती व्यवस्था]]भित्र हुने थुप्रै राजनीतिक तथा आर्थिक निर्णयहरूमा उनको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रभाव रहने गरेको चर्चा हुन्थ्यो। जनमानसमा र राजनीतिक विश्लेषणहरूमा रानी ऐश्वर्य शाहलाई लक्षित गरेर 'पम्फादेवी' शब्द प्रयोग गरिएको थियो। == शिक्षा == उनले भारतको [[खरसाङ]] स्थित सेन्ट हेलेन्स कन्भेन्ट र नेपालको [[जावलाखेल]] स्थित सेन्ट म्यारी स्कुलबाट विद्यालय स्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन्। उनले सन् १९६३ मा कान्ति ईश्वरी राज्यलक्ष्मी हाईस्कुलबाट एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] सम्बद्ध पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पसमा भर्ना भई सन् १९६७ मा मानविकी सङ्कायमा स्नातक गरेकी थिइन्। == हत्या == २०५८ जेठ १९ मा [[दरबार हत्याकाण्ड]]मा रानी ऐश्वर्य, उनका पति राजा वीरेन्द्र; उनका छोरा राजकुमार निराजन; उनकी छोरी अधिराजकुमारी श्रुति; र सात अन्य राजपरिवारका सदस्यहरूको गोली हानी हत्या गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=दरबार हत्याकाण्डको सम्झना : यस्तो थियो उच्चस्तरीय छानबिन समितिले बुझाएको ‘घटनाको यथार्थ विवरण’|url=https://nepallive.com/story/308954|publisher=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=५ साउन २०८३}}</ref> == साहित्य == उनी आफ्ना साहित्यिक कृतिहरू र सङ्गीतमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। उनको साहित्यिक नाम '''चाँदनी शाह''' हो र सोही नामबाट उनले थुप्रै गीतहरू लेखेकी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{S-start}} {{S-roy}} {{S-bef|before=[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी]]}} {{S-ttl|title=[[नेपाल]]को रानी|years=२०२८–२०५८}} {{S-aft|after=[[रानी कोमल|कोमल राज्य लक्ष्मी देवी]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतन्त्र]] [[श्रेणी:नेपालका महिला राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:महारानी]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालको महारानी]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] gw14jq3p266ct083w3kxaunpfejctad 14 14060 1366511 197839 2026-07-21T07:40:23Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[श्रेणी:नेपालको राजबंश]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[श्रेणी:नेपालको राजवंश]] मा सारेको हो 197839 wikitext text/x-wiki नेपालमा रहेका विभिन्न राजवंशहरू [[गोपाल बंश]], [[महिषपाल बंश]], [[किराँत|किराँत बंश]], [[लिच्छवी वंश|लिच्छवी बंश]], [[मल्ल वंश|मल्ल बंश]], [[शाह बंश]] लगायतका विषयसँग सम्बन्धित लेखहरू। 9yf4wgngayac3ug49kekbamf6ootpqu 0 14069 1366787 1366227 2026-07-23T06:38:21Z Bishaldev100 28807 /* हत्या */ 1366787 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार''' | name = माथवरसिंह थापा |image = Mathabar Singh Thapa portrait.jpg |imagesize = 250 |caption = प्रधानमन्त्री माथवरसिंह शाही वस्त्र र श्रीपेचसहित |birth_date = वि.सं १८५५ असोज १८<br>सन् १७९८ |death_date = १९०२ जेठ ६ <br>सन् १८४५ |birth_place= [[बोर्लाङ]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |death_place= [[काठमाडौँ]] |father = [[नयनसिंह थापा]] |mother = रणजीत पाण्डेकी छोरी |children = रणोज्जल सिंह थापा |relatives = बडाबा [[भीमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]], [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरसुन्दरी]], | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = वि.सं १९०० पुस १२ | term_end = १९०२ जेठ ६ |monarch= राजा राजेन्द्र | predecessor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] | successor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] | office2 = नेपालको प्रधान सेनापति | predecessor2 = [[रणजङ्ग पाँडे]] | successor2 = [[अभिमान सिंह राना मगर]] | term_start2 = वि.सं १९०० पौष १२ | term_end2 = १९०२ जेठ ६ |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] }} '''माथवर सिंह थापा''' {{audio|Mathabarsingh Thapa.oga|उच्चारण}} (जन्म: वि.सं १८५५ - १९०२) १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेष्ठ ६ सम्म [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री थिए र ब्रिटिस कन्भेन्सनले पनि पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीको सम्बोधन गर्छ। वि.सं. १९०१ फागुन वदि ४ मा उनी नेपालका पहिला प्रधानमन्त्री भए।<ref name=":0">{{cite book|title=[[नेपालको तथ्य इतिहास]] |author=[[राजाराम सुवेदी]] |page=२२२ |date=२०६१ |publisher=साझा प्रकाशन |isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> मुख्तियार माथ्वरसिंह थापा आफ्नै विशिष्ट व्यक्तित्व तथा हिम्मतले नै नेपालको अधिराज्यको शक्तिशाली [[अधिनायक]]का रुपमा उदाएका थिए। तर उनमा रहेको घमण्डी स्वभावले गर्दा उनका आफ्नै भारदार पनि उनीदेखि उदासिन हुन थालेका थिए। आफ्ना दुई छोरा तथा दुई चार जना अङ्गरक्षक आठपहरिया बाहेक सच्चा अर्थमा यिनका होतैषी अरु कोही पनि उनको साथमा थिएनन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१४४ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==परिवार== उनी [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]]का नाति र काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]का पुत्र हुन् । काजी नैनसिंह थापाको नेपालको पश्चिम किल्लामा एकीकरणका क्रममा लड्दा गोली लागि मृत्यु भएकाले उनी सानैमा अनाथ भएका थिए । उनी [[बगाले थापा]] कुलघरानका हुन् । उनका मावली हजुरबुवा [[रणजीत पाँडे|रणजीत पाण्डे]] हुन् जो [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का भाइ हुन्। सहोदरमा महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], गणेश कुमारी र कर्णेल शेरजङ्ग हुन्। यिनी [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]का भतिज तथा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]का मामा थिए। दाजु उजीरसिंहको देहावसान भएको र भीमसेनको पुत्र सानैमा खसेकोले पूरै परिवारकै ज्येष्ठ सदस्य थिए। ==प्रारम्भिक जीवन== छोटाकाजी अमरसिंह थापाका नाती, [[नयनसिंह थापा]]का कान्छा छोरा माथवरसिंह थापाको जन्म वि.सं १८५५ असोज १८ गते भएको थियो। वि.सं १८६४ मा [[नेपाल-शिख युद्ध|काँगडा किल्लाको युद्ध]]मा बडाकाजी [[अमरसिंह थापा|अमर सिंह थापा]]को सहमति बिना नयनसिंह थापाले मनमुखी भै आक्रमण गर्दा शत्रु सेनाको गोलि लागि [[वीरगति]] पाउँदा माथवर सिंह थापा सानैमा टुहुरा भए । वि.सं १८६८ मा उनी दाजु [[उजिरसिंह थापा|उजिरसिंह]] र आफ्ना हजुरबा अमरसिंह थापासँग बस्न पाल्पा गए ।<ref name=":0" />[[File:Colonel Mathabar Singh Thapa 1.jpg|thumb|माथवरसिंह युवा अवस्थामा]][[File:Portrait of mathabar singh thapa.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री माथवरसिंहको छाउनीमा स्थित चित्र]] ===सैनिक वृत्ति === वि.सं १८७१-७३ को नेपाल-अंग्रेज युद्धमा माथवरसिंह थापा पनि लडे। उनी वि.सं १८८६ सम्म पाल्पा मुकाम रहेको बुझिन्छ भने वि,सं १८८८ ताका सल्यान र प्युठान क्षेत्रको तैनाथवाला भएका थिए ।<ref>शमशेरबहादुर थापा , रणवीरसिंह थापा (ललितपुर:जगदम्बा प्रकाशन २०२३) पृ. १०८।</ref> वि.सं १८९० मा उनलाई सिंहनाथ पल्टनको नाइकेको रूपमा [[भीमसेन थापा|जनरल भीमसेन थापा]]ले गोरखा मुकाम गर्न पठाए । ===छोटा जर्नेल === वि.सं. १८९० मा नेपाल अधिराज्यका तर्फ बाट बर्मा र इरानमा राजदूतहरूका साथ सन्देश तथा खलितापत्रहरू पठाइएका थिए। यसै सन्दर्भमा लन्डनमा ग्रेट बृटेन का सम्राट विलियम चतुर्थ कहाँ पनि राजदूत का साथ खलितापत्र पठाउने भन्ने राजा राजेन्द्र र मुख्तियार भीमसेन थापा बीच सल्लाह भयो। यसै अनुसार मुख्तियारका भतिजा कर्नेल माथवरसिंह थापालाई राजदूतका रुपमा लन्डन पठाउने निर्णय पनि गरियो। यसै कार्यक्रम अनुसार वि.सं १८९२ को कार्तिकमा सिंहनाद नामक नयाँ कम्पु पल्टन खडा गरियो र यस पल्टनको तैनाथी दिई मथवरसिंह थापालाई कर्नेलको पदबाट 'छोटा जर्नेल' पदमा पदोन्नति गराइयो। ===बेलायत यात्राको प्रयास === छोटा जर्नेल माथवर सिंह थापालाई बेलायतको लन्डन सहरतर्फ प्रस्थान गराउन तिथि मिति सबै निश्चित गरिए। लन्डन सम्मै पुग्ने केही सैनिक अफिसर र कलकत्तासम्म मात्र जाने ६५० जति सैनिकलाई पनि साथमा लिई बडो सजधजका साथ कलकत्ता सहर पिगेका छोटा जनरल माथवरसिंह थापाले त्यहाँ आफ्नो शिष्टता एवम् शालिनता प्रकट गर्नुको साटो उल्टो अनावश्यक तडकभडक का साथै निकै आर्थिक अपव्यय पनि गरिदिए। छोटा जनरल माथवरसिंह थापालाई लन्डन सम्म पुग्न राहदानीपत्र उपलब्ध नगराएर यिनले लगेको ब्रिटिस सम्राट विलियम चतुर्थका नाममा पठाइएको राजा राजेन्द्रविक्रम शाहको खलिता पत्र एवम् उपहारहरूसमेत आफैंले बुझेर लिई भारतका कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल सर चार्ल्स मेटकाल्फले उक्त सबै सरसामान लन्डन राजभवनमा पठाइदिने जिम्मेवारी पनि स्वयम्ले नै ग्रहण गरे। यथार्थमा यो राजदूत बि एच हजसनको मुख्तियार तथा जनरल भीमसेन थापामाथिको कूटनीतिक कठोर प्रहार थियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१०३ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==भारत पलायन == उनी [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] का भतिज थिए र भिमसेन थापालाई विषमुद्दामा दण्ड दिइदा उनी भागेर [[भारत]] पुगेका थिए। माथवरसिंह थापा नेपालमा बसिरहन कल्याण नदेख्ता नेपालबाट भीमसेन थापाको सङ्केत मा लाहोरतिर जान भनी विदेसिँदा सिमलामा अङ्ग्रेजका नजरमा परी पन्जाबमा छिर्न नपाई पाहुनाको रुपमा ससानो जागिर टिपी बसे। ==शक्तिमा उदय== पछि उनी नेपाल बोलाईए र [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]की [[राज्यलक्ष्मी देवी|दोस्री रानी महारानी राज्यलक्ष्मी]] द्वारा नेपालका प्रधानमन्त्री बनाइए । रानीको भित्री मनसाय ===नेपाल आगमन=== राजा राजेन्द्रकी कान्छी रानी लक्ष्मीदेवीले भारतको सिमलामा निर्वासित जीवन बिताइरहेका माथवर्सिंह थापालाई बोलाउने निर्णय गरिन्। र विसं १९०० वैशाख ६ मा माथवर सिंह थापा काठमाडौंमा उत्रिए। राजधानी काठमाडौंमा उत्रिए पछि "सबैभन्दा पहिले मेरो थापा परिवार माथी लागेको विषमुद्धाको कलङ्कलाई नपखाली म आफ्नो घर पस्दिनँ।" भनी काठमाडौं सहरको पुछारमा रहेको एक सत्तलमा मुकाम गरि बसिरहे। ===विषमुद्दाको जाँच === दुई महिना जति पछि राजा राजेन्द्र र महारानी राज्य लक्ष्मी दुवैको सल्लाह अनुसार राजधानी काठमाडौं मा भारदारी बैठक पुनः डाकियो र थापा परिवार माथी लागेको पुरानो विषमुद्दाको सम्बन्धमा पुनर्विचार गर्ने भन्ने एउटा नाटकको पनि मञ्चन भयो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१३०|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> राजा र रानी दुवैको उपस्थितमा भएको यस भारदारीसभाले थापा परिवारलाई निर्दोष ठहर्याइदियो, पहिले पेस भएका सबै कागजात जाली ठहरिए र मुद्दाको जितापत्रका साथै जफत भएका आफ्ना घरजग्गा पनि सबै यिनीहरूले फिर्ता पाए। ===काला पाँडेको दमन === यस मुद्दामा काला पाँडेहरू नै कसुरदार मानिए र जनरल भिमसेन थापालाई आत्महत्या गर्न विवश तुल्याउने पनि यिनिहरू नै ठहरिन आए। पाँडे परिवारका कुलराज पाँडे, करवीर पाँडे , रणदल पाँडे तथा दलबहादुर पाँडे र यिनीहरूकै पक्षका रणबम थापा समेत पहिले नै कैद थिए। अनेकौं अफिसर थापा परिवार मानिई बिना अपराध खोसिए। 'न्याय' को यस नाटक मञ्चनमा थापा तथा पाँडे गुट दुवै तर्फबाट तटस्थ रहँदै आएका चौतारा फत्यजङ शाह आदि अन्य भाइ भारदार पनि रानी राज्यलक्ष्मीका डरले गर्दा चुपचाप जितापत्रको यस फैसलालाई समर्थन गर्न विवश थिए। यसै भारदारीसभामा जनरल माथवरसिंह थापाले लेखाएर ल्याएको जितापत्रको फैसलामा राजा राजेन्द्र तथा सभामा उपस्थित अन्य सबै भारदारले विसं १९०० आषाढ ३१ मा आ-आफ्ना सहमतिका छाप बाध्यतापूर्वक लगाइदिए। आफ्नै मानसिक कमजोरीले गर्दा जनरल भीमसेन थापाले आत्महत्या गरेका थिए। यसमा खास दोष कसैको थिएन।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस् |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१३१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> तर "अपराधानुसारको सजाय गर्ने" निहुँ मा माथवर्सिंह थापाले पाँडे खलकको दमन गरे। करवीर पाँडे, रणदल पाँडे, कुलराज पाँडे, रणबम थापा तथा कनकसिंह बस्नेत आदि थापा बिरोधी भारदार एवम् यिनका परिवारलाई पनि यसै दिन मसानघाट लगी कटाइयो। यिनका परिवारका दुई वर्षका अबोध बालकहरूसम्मले पनि वचन पाएनन्। विक्षिप्त भएर रोगशैय्यामा सुतिरहेका भूतपूर्व काजी रणजङ्ग पाँडेलाई पनि निर्दयतापूर्वक बेरुप गराई काठमाडौं सहरका गल्लीगल्लीमा घुमाएर अन्त्यमा विष खुवाई मराइयो।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१३१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==प्रसिद्धि== [[Image:PrimeMinister_Mathbarsingh_Thapa_MaternalUncle_of_JungBahadur_1843AD.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री माथवरसिंह थापा श्रीपेच सहित सुशोभित भएको एक तस्विर]] उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री हुन् । उनले पहिलो पटक ३ निजी पल्टन [[राजदल गण]], [[दि फेमस महिन्द्र दल गण|महेन्द्र गण]] सुरक्षाको लागि तयार पारेका थिए । उनलाई थापा परिवारको ज्येष्ठ, बुद्धिमान र धर्मात्मा भएको नाताले [[राज्यलक्ष्मी देवी|कान्छी महारानी]]ले भारतदेखि आह्वान गरी बोलाएकी थिइन् । उनले [[पाँडे वंश]] विरूद्ध ठूलोबुवा मुख्तियार भीमसेनको अपमानजनक मृत्युको बदला त्रासदीपूर्ण रूपमा लिए । उनले पाँडेहरूलाई वसन्तपुरको चोकमा मृत्युदण्ड दिएका थिए । ==मुख्तियारी== वि.सं १९०० मा माथवर सिंह थापा नेपालको मुख्तियार भए । १९९०० पौष ५ गते "मिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ" भन्ने पदवीका साथ यिनले नेपाल अधिराज्यको मुख्तियारको अभिभारा सम्हाले। ८ महिना सम्म उनले आफ्ना मानिसहरूको कल्याण गर्ने काम गरेका थिए । श्री ५ बाट बेरीतका कुरा र काम गर्ने आदेश पाए पनि गर्न नमिल्ने भए नगर्नु भन्नेसमेत मुख्तियारले लिखितरुपमा अधिकार पाए। जङ्गी, निजामति, आर्थिक, राजनीतिक, शासनको न्यायसमेत हातमा लिएका माथवरसिंह थापा पूर्ववर्ती मुख्तियारभन्दा पनि शक्तिशाली भए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === दरबारसंगको सम्बन्ध === आफू मुख्तियार भएपछी १७ महिना सम्म उनले दरबार मा आफ्नो सन्तुलित भूमिका खेली राजनीतिमा आफ्नो योग्यता प्रदर्शन गरे । त्यस बेलासम्म उनको क्रियाकलापबाट सबै सन्तुष्ट थिए । सुरुमा राजा रानी'संग यीनको सम्बन्ध राम्रो थियो तर पछि दरबारसंगको सम्बन्ध नराम्रो भयो र कालान्तर मा दरबारमा नै यिनको हत्या समेत भयो । उनको राजा संगको सम्बन्ध बिग्रदै गयो । युवराजलाई हत्या गरेर रनेन्द्र लाई राजा बनाउने रानीको षड्यन्त्रबाट युवराजलाई बचाउन उनले राजालाई गद्दी युवराजलाई सुम्पन आग्रह गरेकाले उनीसँग राजा रिसाएका थिए । माथवरसिंह थापाले राजा राजेन्द्र र रानी राज्यलक्ष्मी दुवैलाई उपेक्षापूर्वक त्यत्तिकै छाडिदिएकाले अब हनुमानढोकामा रहेको राजदरबार खोसिएका भाइभारदार जम्मा भै मुख्तियार माथवरसिंह थापाका गतिविधिको टिकाटिप्पणी गर्ने अखडाका रुपमा परिणत थियो। आफूकहाँ भेट गर्न आउनु त परै जाओस् , आफू स्वयम् नै यिनको महलमा भेट गर्न जाँदा पनि भेट नदिएकाले राजा राजेन्द्र मुख्तियार माथवरसिंह थापादेखि निकै क्रुद्ध थिए।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१४१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनले धर्म र न्याय अनुसार राजा सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन् । र उनीसँग रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्य लक्ष्मीदेवी]] रिसाएका थिए । माथवर सिंहलाई रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|लक्ष्मीदेवी]]ले बोलाएर प्रधानमन्त्री बनाएको हुदा युवराज सुरेन्द्र पनि उनलाई विश्वास गर्दैनथे । ===राजीनामा=== सबै प्रकारको अधिकार पाएर पनि माथवरसिंह थापाले राज्यमा उन्नति र शान्ति ल्याउन सकेनन् । कान्छी महारानेको बडो जबर्जस्त आसक्ति थियो, राजा श्री ५ राजेन्द्रले अधिकारजति आफ्नो मुठीमा रख्ने नीतिब्लिएका थिए। राजा, रानी, राजकुमारबीचको यो त्रिकोणीय तनावलाई मुख्तियारले मिकाउनुपर्ने स्थिति थियो। राज्यभित्र जेजस्तो उथलपुथल हुन्थ्यो त्यो कामको सञ्चालन चुरो दरबारबाटै हुन्थ्यो। त्यसलाई मुख्तियारले यत्नपूर्वक समाल्नुपर्थ्यो। तत्कालीन राजदरबारमा को प्रभुसत्तासम्पन्न हो: राजा, रानी र राजकुमार? भन्ने टुङ्गो लगाउन साह्रै अस्पष्ट थियो। अर्कोतिर रानीले श्री ५ बाट प्रायः सबै अधिकारपत्र पाइसकेकी, राजकुमार आफू पनि परिपक्व भएको ठान्दथे। त्यसको मार भारदारलाई पर्थ्यो र मुख्तियारले त्यसको जिम्मेवार लिने व्यक्ति ठानिन्थ्यो। वास्तवमा माय्हवरसिंह थापालाई त्यो बेला ज्यादै समस्यामा पारेको थियो र त्यसको समाधान गर्नुपर्थ्यो। त्यतिखेरको अराजक अवस्था सम्हालेर अवस्था सम्हालेर शासन चलाउनु ज्यादै कठिन कार्य थियो। तत्कालीन बेलायती पत्रहरू अनुसार मुख्तियार माथवरसिंह थापामाथि राजकाज गर्दा चारैतिर ठूलो दवाव थियो। यिनले राजा, युवराज, रानी र ब्रिटिस रेजिडेसीको निर्देशन लाई विचार गरी काम गर्नु पर्थ्यो। त्यस्तो बाध्यतालाई मध्यनजर गर्दै ब्रिटिस रजिडेन्त हेनरी लेरेन्सले राजा राजेन्द्रलाई Mr. nepal, युवराजलाई Master Nepal र रानीलाई Mrs. Nepal भनेर व्यङ्ग्य गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=An introduction to Nepal|author=[[ऋषिकेश शाह|ऋषिकेष शाह]]|page= |date=सन् २००१|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |isbn= |url=}}</ref> यस्तो त्रयी शासनको बेलामा मुख्तियारलाई काम गर्न ज्यादै असहज भएर उनले पदबाट राजीनामा दिए। तर, अर्को योग्य व्यक्तिको अभावमा दरबारबाट उनको राजीनामा स्वीकृत भएन।<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=बाबुरामसिंह |title=माथवरसिंह थापाको राजकाज |url=https://www.nepjol.info/index.php/VOH/article/view/53818/40383 |journal=Voice of History |volume=31 |issue=1 |pages=118}}</ref> ===ढुकुवावास घटना=== कान्छी महारानीको दुरिच्छालाई ठण्डा पार्न माथवरसिंह थापाले युवराजलाई उचाल्दा राजा र युवराजका सम्बन्धमा कटुता आउन थाल्यो। १९०१ मंसिरमा युवराज जंगिएर गद्दी खाली नभए काठमाडौं नफर्कने धम्की दिँदै हेटौंडातिर लागे। माथवरसिंह थापा पनि केही फौजसाथ उनका पछि लागे भने राजा राजेन्द्र पनि हेटौंडातिर लागे। हेटौंडाको ढुकुवावासमा राजपरिवारका सबै सदस्यहरू जम्मा भएको बेलामा राजेन्द्र गद्दीमा बस्ने भए पनि अधिकार युवराजको हुने कुरा करकाप र बलैले घोषणा गरे। श्री ५ बाट त्यो घोषणा नियम र परम्परासँग सुहाउँदो नभएको भनी आफ्नो असन्तोष प्रकट गर्ने १९ जङ्गी सुबेदार र केही सिपाहीलाई माथवरसिंह थापाले राय बझाउने भनी त्यहीँ कटाइदिए। त्यो काम पछि युवराज र माथवरसिंहलाई मान्यता गर्नुपर्ने सवक जङ्गी र निजामतीले सिक्ने भए। त्यो घटनापछि १९०१ मंसिर शुक्ल प्रतिपदाका दिन श्री ५ राजेन्द्रले युवराजलाई "नानी महाराजले मुख्तियार भई भैभारदारलाई हुकुम गरी राजकाज चलाउनू" भन्ने वचन पारी लालमोहर गरिदिनुपर्‍यो। त्यो गर्न राजालाई दबाब बाहेक पटक्कै चाह थिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२१-२२२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> त्यस्तै जनतालाई मुखियारले अह्राएको काम गर्नु भन्ने लालमोहर गराउन माथवरसिंह सफल भए।<ref>{{cite book|title=माथवरसिंह थापा|author=संहिता श्रेष्ठ|page=६०-६१ |date=२०४६ |publisher=नीरकुमारी श्रेष्ठ|isbn= |url=}}</ref> ==पतन== हेटौंडाको ढुकुवावासबाट फर्केपछि माथवरसिंह थापाले कडा सैन्य सङ्गठन गरे जसबाट राजा, रानी र युवराज तीनै पक्षले उनीमाथि शङ्का गरी आगामी दिनहरूमा गोप्य तवरले काम गर्ने निर्णय गरे। उता माथवरसिंहले त्यो कुरा बुझेनन् र आफूले चाहेमा एकोहोरो रुपमा दृढ रहेका थिए। अतः उनलाई हटाउने प्रपञ्च हुन थाल्यो आफूलाई हटाउने षड्यन्त्र हुँदै छ भन्ने कुरा एकोहोरो बुद्धि हुँदा गन्धसम्म पनि माथवरसिंह थापाले पाउन सकेनन्। बि.सं १९०१ पौषमा उनलाई आजीवन मन्त्री हुनेगरी [[पँजनी|पजनी]] गरी मौका मौकामा विभिन्न पद र सम्मान थपिँदै लगियो। उनलाई दिइएको "श्री श्री श्री कलाबहादुर" भन्ने पद विशेष उल्लेखनीय मानिन्छ। बि.सं. १९०१ फागुन वदि ४ मा उनी नेपालका पहिला प्रधानमन्त्री भए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> बि.सं १९०१ मा राजा राजेन्द्रले माथवरसिंह थापालाई सुनापत्रको तक्मा दिएका थिए। जसमा लेखिएको थियो: <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''श्री ५ नानी महाराहधिराज ४ '''आगे श्री मिनिस्टर एण्ड कमाण्डर इनचिफ जनरल माथवर सिंह थापा बहादुरके ९४साल देखि हाम्रा दरबार भित्र बाहिरको सबै सलतनत् वर्वाद भयाको र हाम्रा गाथ संवधिमा पर्न लागदा बचाई गद्दि हुकुम टक मोहर खलितापत्र मेरो थामी मेरो हुकुम १ लाई ४ का हुकुम मुखितयारको नाममा जमामर्द्धि षैर षा जाहेरगर्ना निमित्त आज तक कसैलाई नवक्सीयाको संक्षेपमा मात्र लेखियाको सुनापत्रको तकमा वक्सियौं यो तक्मा तेरा सेष पछि तेरा सन्तानले पनि धारण गर्नु।''' '''इति सम्वत् १९०१ साल मीती फाल्गुन वदि ४ रोज ४ शुभम्।''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> === हत्या === उनले धर्म र न्याय अनुसार युवराज सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन्। फलस्वरुप कान्छी महारानीको षड्यन्त्रको सिकार हुनुपर्यो। तदनुसार वि.सं १९०२ जेठ २ गते राति ११ बजे "महारानीलाई पेटमा शुल उठी बेहोस भएर घाट लानुपर्ने भएकाले तुरुन्त दरबार जाऔ " भनि कुलमान सिंह बस्न्यात बोलाउन गए। सोझो मनका माथवर बिना पहरेदार दरबार भित्र एक्लै गए र राजाको दर्शन गरे। पर्दा पछाडि लुकेका भान्जा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले गोलि हाने र उनी ढले । <ref>(स्रोत:श्रीकृष्ण श्रेष्ठको पुस्तक ''जंगबहादुर'')</ref> मर्ने पक्का भए भन्ने ठानी दूई हात जोडी राजारानी सामू पुग्दा राजाले मुखमा थुके भने पछाडीबाट तरबारले रोपी पेट छेड्यो, राजाको खुकुरीले एक आठपहरियाले। अनि त बाच्ने कुरै भएन, माथवरसिंह थापाका हात काटिए। उनको लासलाई च्यादरमा लपेती झ्यालबाट चोकमा खसालियो। राति नै उनको लास जलाइयो जुन देख्ने सुन्नेलाई बाहेक अरुलाई थाहा भएन। <ref>नेपालको तथ्य इतिहास :साझा प्रकाशन , प्रा.डा. [[राजाराम सुवेदी]] , पृष्ठ २२४</ref> ===सर्वस्व हरण === जुन समयमा दरबारमा यो घटना घट्यो, त्यस समय माथवरसिंहका छोरा आफ्नो पिताको प्रत्यागमनको प्रतीक्षा गर्दै आफ्नो महलमा पासा खेलेर बसिरहेका थिए। आफू यस षड्यन्त्रबाट अलग रहेको आभास दिलाउदै काजी जंगबहादुर कुँवरले यिनका छोराहरूलाई "तत्कालै उज्यालो नहुँदै विदेशतिर भागिहाल्नू" भन्ने सन्देश भाइ [[रणोद्दीपसिंह कुँवर]] मार्फत पठाइदिए। यिनका युवक छोराहरूले प्रतिशोधको आँट गर्न सकेनन् र आफ्नो जे-जति धनसम्पत्ती बचाउने लोभमा परी उज्यालो नहुँदै रातैमा चार भञ्ज्याङ पार भए। रणोद्दिपसिंहले उनीहरूलाई नेपाल अधिराज्यको सिमानासम्म पुर्याउन सहयोग गरे। बचेखुचेका सुनचाँदी लिई परिवारका महिला सदस्य पनि भोलिपल्ट आफ्नो महलबाट पलायन भएकाले यिनका अचल सम्पत्तिहरू मात्र बाँकी थिए, ती सबै जफत भए। ==परिवार== विभिन्न स्रोतहरु अनुसार उनका निम्नानुसार छोराहरू थिए: *रणोज्ज्वल सिंह थापा <ref>Shrestha, Shree Krishna (1996) "Jangabahadura"; Kathmandu</ref> * कर्नल अमरसिंह थापा<ref name="google">{{cite book|title=1769-1885|author=Shaha, R.|date=1990|publisher=Manohar|isbn=9788185425030|url=https://books.google.com/books?id=z9JBAAAAYAAJ|access-date=2017-09-11}}</ref> *रण अबल सिंह थापा{{sfn|Regmi|1976b|p=99}} *रणसुर सिंह थापा{{sfn|Regmi|1976b|p=99}} (Not to be confused with son of [[Amar Singh Thapa]] - [[Ranajor Singh Thapa]]) ==सङ्ग्रह== <gallery> Mathabar Singh Thapa in Panjabi court.jpg|माथवरसिंह थापा Mathabar Simha Thapa.jpg|माथवरसिंह थापा Mathabar Singh Thapa.jpg|माथवरसिंह थापा </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} smpbgatge1gssfe9wxo4s27h5kyyj90 1366794 1366787 2026-07-23T11:22:18Z Bishaldev100 28807 /* पतन */ 1366794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार''' | name = माथवरसिंह थापा |image = Mathabar Singh Thapa portrait.jpg |imagesize = 250 |caption = प्रधानमन्त्री माथवरसिंह शाही वस्त्र र श्रीपेचसहित |birth_date = वि.सं १८५५ असोज १८<br>सन् १७९८ |death_date = १९०२ जेठ ६ <br>सन् १८४५ |birth_place= [[बोर्लाङ]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |death_place= [[काठमाडौँ]] |father = [[नयनसिंह थापा]] |mother = रणजीत पाण्डेकी छोरी |children = रणोज्जल सिंह थापा |relatives = बडाबा [[भीमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]], [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरसुन्दरी]], | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = वि.सं १९०० पुस १२ | term_end = १९०२ जेठ ६ |monarch= राजा राजेन्द्र | predecessor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] | successor = [[फत्तेजङ्ग शाह]] | office2 = नेपालको प्रधान सेनापति | predecessor2 = [[रणजङ्ग पाँडे]] | successor2 = [[अभिमान सिंह राना मगर]] | term_start2 = वि.सं १९०० पौष १२ | term_end2 = १९०२ जेठ ६ |religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दु]] }} '''माथवर सिंह थापा''' {{audio|Mathabarsingh Thapa.oga|उच्चारण}} (जन्म: वि.सं १८५५ - १९०२) १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेष्ठ ६ सम्म [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री थिए र ब्रिटिस कन्भेन्सनले पनि पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीको सम्बोधन गर्छ। वि.सं. १९०१ फागुन वदि ४ मा उनी नेपालका पहिला प्रधानमन्त्री भए।<ref name=":0">{{cite book|title=[[नेपालको तथ्य इतिहास]] |author=[[राजाराम सुवेदी]] |page=२२२ |date=२०६१ |publisher=साझा प्रकाशन |isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> मुख्तियार माथ्वरसिंह थापा आफ्नै विशिष्ट व्यक्तित्व तथा हिम्मतले नै नेपालको अधिराज्यको शक्तिशाली [[अधिनायक]]का रुपमा उदाएका थिए। तर उनमा रहेको घमण्डी स्वभावले गर्दा उनका आफ्नै भारदार पनि उनीदेखि उदासिन हुन थालेका थिए। आफ्ना दुई छोरा तथा दुई चार जना अङ्गरक्षक आठपहरिया बाहेक सच्चा अर्थमा यिनका होतैषी अरु कोही पनि उनको साथमा थिएनन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१४४ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==परिवार== उनी [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]]का नाति र काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]का पुत्र हुन् । काजी नैनसिंह थापाको नेपालको पश्चिम किल्लामा एकीकरणका क्रममा लड्दा गोली लागि मृत्यु भएकाले उनी सानैमा अनाथ भएका थिए । उनी [[बगाले थापा]] कुलघरानका हुन् । उनका मावली हजुरबुवा [[रणजीत पाँडे|रणजीत पाण्डे]] हुन् जो [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का भाइ हुन्। सहोदरमा महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], गणेश कुमारी र कर्णेल शेरजङ्ग हुन्। यिनी [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]का भतिज तथा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]का मामा थिए। दाजु उजीरसिंहको देहावसान भएको र भीमसेनको पुत्र सानैमा खसेकोले पूरै परिवारकै ज्येष्ठ सदस्य थिए। ==प्रारम्भिक जीवन== छोटाकाजी अमरसिंह थापाका नाती, [[नयनसिंह थापा]]का कान्छा छोरा माथवरसिंह थापाको जन्म वि.सं १८५५ असोज १८ गते भएको थियो। वि.सं १८६४ मा [[नेपाल-शिख युद्ध|काँगडा किल्लाको युद्ध]]मा बडाकाजी [[अमरसिंह थापा|अमर सिंह थापा]]को सहमति बिना नयनसिंह थापाले मनमुखी भै आक्रमण गर्दा शत्रु सेनाको गोलि लागि [[वीरगति]] पाउँदा माथवर सिंह थापा सानैमा टुहुरा भए । वि.सं १८६८ मा उनी दाजु [[उजिरसिंह थापा|उजिरसिंह]] र आफ्ना हजुरबा अमरसिंह थापासँग बस्न पाल्पा गए ।<ref name=":0" />[[File:Colonel Mathabar Singh Thapa 1.jpg|thumb|माथवरसिंह युवा अवस्थामा]][[File:Portrait of mathabar singh thapa.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री माथवरसिंहको छाउनीमा स्थित चित्र]] ===सैनिक वृत्ति === वि.सं १८७१-७३ को नेपाल-अंग्रेज युद्धमा माथवरसिंह थापा पनि लडे। उनी वि.सं १८८६ सम्म पाल्पा मुकाम रहेको बुझिन्छ भने वि,सं १८८८ ताका सल्यान र प्युठान क्षेत्रको तैनाथवाला भएका थिए ।<ref>शमशेरबहादुर थापा , रणवीरसिंह थापा (ललितपुर:जगदम्बा प्रकाशन २०२३) पृ. १०८।</ref> वि.सं १८९० मा उनलाई सिंहनाथ पल्टनको नाइकेको रूपमा [[भीमसेन थापा|जनरल भीमसेन थापा]]ले गोरखा मुकाम गर्न पठाए । ===छोटा जर्नेल === वि.सं. १८९० मा नेपाल अधिराज्यका तर्फ बाट बर्मा र इरानमा राजदूतहरूका साथ सन्देश तथा खलितापत्रहरू पठाइएका थिए। यसै सन्दर्भमा लन्डनमा ग्रेट बृटेन का सम्राट विलियम चतुर्थ कहाँ पनि राजदूत का साथ खलितापत्र पठाउने भन्ने राजा राजेन्द्र र मुख्तियार भीमसेन थापा बीच सल्लाह भयो। यसै अनुसार मुख्तियारका भतिजा कर्नेल माथवरसिंह थापालाई राजदूतका रुपमा लन्डन पठाउने निर्णय पनि गरियो। यसै कार्यक्रम अनुसार वि.सं १८९२ को कार्तिकमा सिंहनाद नामक नयाँ कम्पु पल्टन खडा गरियो र यस पल्टनको तैनाथी दिई मथवरसिंह थापालाई कर्नेलको पदबाट 'छोटा जर्नेल' पदमा पदोन्नति गराइयो। ===बेलायत यात्राको प्रयास === छोटा जर्नेल माथवर सिंह थापालाई बेलायतको लन्डन सहरतर्फ प्रस्थान गराउन तिथि मिति सबै निश्चित गरिए। लन्डन सम्मै पुग्ने केही सैनिक अफिसर र कलकत्तासम्म मात्र जाने ६५० जति सैनिकलाई पनि साथमा लिई बडो सजधजका साथ कलकत्ता सहर पिगेका छोटा जनरल माथवरसिंह थापाले त्यहाँ आफ्नो शिष्टता एवम् शालिनता प्रकट गर्नुको साटो उल्टो अनावश्यक तडकभडक का साथै निकै आर्थिक अपव्यय पनि गरिदिए। छोटा जनरल माथवरसिंह थापालाई लन्डन सम्म पुग्न राहदानीपत्र उपलब्ध नगराएर यिनले लगेको ब्रिटिस सम्राट विलियम चतुर्थका नाममा पठाइएको राजा राजेन्द्रविक्रम शाहको खलिता पत्र एवम् उपहारहरूसमेत आफैंले बुझेर लिई भारतका कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल सर चार्ल्स मेटकाल्फले उक्त सबै सरसामान लन्डन राजभवनमा पठाइदिने जिम्मेवारी पनि स्वयम्ले नै ग्रहण गरे। यथार्थमा यो राजदूत बि एच हजसनको मुख्तियार तथा जनरल भीमसेन थापामाथिको कूटनीतिक कठोर प्रहार थियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१०३ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==भारत पलायन == उनी [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] का भतिज थिए र भिमसेन थापालाई विषमुद्दामा दण्ड दिइदा उनी भागेर [[भारत]] पुगेका थिए। माथवरसिंह थापा नेपालमा बसिरहन कल्याण नदेख्ता नेपालबाट भीमसेन थापाको सङ्केत मा लाहोरतिर जान भनी विदेसिँदा सिमलामा अङ्ग्रेजका नजरमा परी पन्जाबमा छिर्न नपाई पाहुनाको रुपमा ससानो जागिर टिपी बसे। ==शक्तिमा उदय== पछि उनी नेपाल बोलाईए र [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]की [[राज्यलक्ष्मी देवी|दोस्री रानी महारानी राज्यलक्ष्मी]] द्वारा नेपालका प्रधानमन्त्री बनाइए । रानीको भित्री मनसाय ===नेपाल आगमन=== राजा राजेन्द्रकी कान्छी रानी लक्ष्मीदेवीले भारतको सिमलामा निर्वासित जीवन बिताइरहेका माथवर्सिंह थापालाई बोलाउने निर्णय गरिन्। र विसं १९०० वैशाख ६ मा माथवर सिंह थापा काठमाडौंमा उत्रिए। राजधानी काठमाडौंमा उत्रिए पछि "सबैभन्दा पहिले मेरो थापा परिवार माथी लागेको विषमुद्धाको कलङ्कलाई नपखाली म आफ्नो घर पस्दिनँ।" भनी काठमाडौं सहरको पुछारमा रहेको एक सत्तलमा मुकाम गरि बसिरहे। ===विषमुद्दाको जाँच === दुई महिना जति पछि राजा राजेन्द्र र महारानी राज्य लक्ष्मी दुवैको सल्लाह अनुसार राजधानी काठमाडौं मा भारदारी बैठक पुनः डाकियो र थापा परिवार माथी लागेको पुरानो विषमुद्दाको सम्बन्धमा पुनर्विचार गर्ने भन्ने एउटा नाटकको पनि मञ्चन भयो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१३०|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> राजा र रानी दुवैको उपस्थितमा भएको यस भारदारीसभाले थापा परिवारलाई निर्दोष ठहर्याइदियो, पहिले पेस भएका सबै कागजात जाली ठहरिए र मुद्दाको जितापत्रका साथै जफत भएका आफ्ना घरजग्गा पनि सबै यिनीहरूले फिर्ता पाए। ===काला पाँडेको दमन === यस मुद्दामा काला पाँडेहरू नै कसुरदार मानिए र जनरल भिमसेन थापालाई आत्महत्या गर्न विवश तुल्याउने पनि यिनिहरू नै ठहरिन आए। पाँडे परिवारका कुलराज पाँडे, करवीर पाँडे , रणदल पाँडे तथा दलबहादुर पाँडे र यिनीहरूकै पक्षका रणबम थापा समेत पहिले नै कैद थिए। अनेकौं अफिसर थापा परिवार मानिई बिना अपराध खोसिए। 'न्याय' को यस नाटक मञ्चनमा थापा तथा पाँडे गुट दुवै तर्फबाट तटस्थ रहँदै आएका चौतारा फत्यजङ शाह आदि अन्य भाइ भारदार पनि रानी राज्यलक्ष्मीका डरले गर्दा चुपचाप जितापत्रको यस फैसलालाई समर्थन गर्न विवश थिए। यसै भारदारीसभामा जनरल माथवरसिंह थापाले लेखाएर ल्याएको जितापत्रको फैसलामा राजा राजेन्द्र तथा सभामा उपस्थित अन्य सबै भारदारले विसं १९०० आषाढ ३१ मा आ-आफ्ना सहमतिका छाप बाध्यतापूर्वक लगाइदिए। आफ्नै मानसिक कमजोरीले गर्दा जनरल भीमसेन थापाले आत्महत्या गरेका थिए। यसमा खास दोष कसैको थिएन।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस् |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=१३१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> तर "अपराधानुसारको सजाय गर्ने" निहुँ मा माथवर्सिंह थापाले पाँडे खलकको दमन गरे। करवीर पाँडे, रणदल पाँडे, कुलराज पाँडे, रणबम थापा तथा कनकसिंह बस्नेत आदि थापा बिरोधी भारदार एवम् यिनका परिवारलाई पनि यसै दिन मसानघाट लगी कटाइयो। यिनका परिवारका दुई वर्षका अबोध बालकहरूसम्मले पनि वचन पाएनन्। विक्षिप्त भएर रोगशैय्यामा सुतिरहेका भूतपूर्व काजी रणजङ्ग पाँडेलाई पनि निर्दयतापूर्वक बेरुप गराई काठमाडौं सहरका गल्लीगल्लीमा घुमाएर अन्त्यमा विष खुवाई मराइयो।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१३१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==प्रसिद्धि== [[Image:PrimeMinister_Mathbarsingh_Thapa_MaternalUncle_of_JungBahadur_1843AD.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री माथवरसिंह थापा श्रीपेच सहित सुशोभित भएको एक तस्विर]] उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री हुन् । उनले पहिलो पटक ३ निजी पल्टन [[राजदल गण]], [[दि फेमस महिन्द्र दल गण|महेन्द्र गण]] सुरक्षाको लागि तयार पारेका थिए । उनलाई थापा परिवारको ज्येष्ठ, बुद्धिमान र धर्मात्मा भएको नाताले [[राज्यलक्ष्मी देवी|कान्छी महारानी]]ले भारतदेखि आह्वान गरी बोलाएकी थिइन् । उनले [[पाँडे वंश]] विरूद्ध ठूलोबुवा मुख्तियार भीमसेनको अपमानजनक मृत्युको बदला त्रासदीपूर्ण रूपमा लिए । उनले पाँडेहरूलाई वसन्तपुरको चोकमा मृत्युदण्ड दिएका थिए । ==मुख्तियारी== वि.सं १९०० मा माथवर सिंह थापा नेपालको मुख्तियार भए । १९९०० पौष ५ गते "मिनिस्टर एन्ड कमान्डर इनचिफ" भन्ने पदवीका साथ यिनले नेपाल अधिराज्यको मुख्तियारको अभिभारा सम्हाले। ८ महिना सम्म उनले आफ्ना मानिसहरूको कल्याण गर्ने काम गरेका थिए । श्री ५ बाट बेरीतका कुरा र काम गर्ने आदेश पाए पनि गर्न नमिल्ने भए नगर्नु भन्नेसमेत मुख्तियारले लिखितरुपमा अधिकार पाए। जङ्गी, निजामति, आर्थिक, राजनीतिक, शासनको न्यायसमेत हातमा लिएका माथवरसिंह थापा पूर्ववर्ती मुख्तियारभन्दा पनि शक्तिशाली भए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> === दरबारसंगको सम्बन्ध === आफू मुख्तियार भएपछी १७ महिना सम्म उनले दरबार मा आफ्नो सन्तुलित भूमिका खेली राजनीतिमा आफ्नो योग्यता प्रदर्शन गरे । त्यस बेलासम्म उनको क्रियाकलापबाट सबै सन्तुष्ट थिए । सुरुमा राजा रानी'संग यीनको सम्बन्ध राम्रो थियो तर पछि दरबारसंगको सम्बन्ध नराम्रो भयो र कालान्तर मा दरबारमा नै यिनको हत्या समेत भयो । उनको राजा संगको सम्बन्ध बिग्रदै गयो । युवराजलाई हत्या गरेर रनेन्द्र लाई राजा बनाउने रानीको षड्यन्त्रबाट युवराजलाई बचाउन उनले राजालाई गद्दी युवराजलाई सुम्पन आग्रह गरेकाले उनीसँग राजा रिसाएका थिए । माथवरसिंह थापाले राजा राजेन्द्र र रानी राज्यलक्ष्मी दुवैलाई उपेक्षापूर्वक त्यत्तिकै छाडिदिएकाले अब हनुमानढोकामा रहेको राजदरबार खोसिएका भाइभारदार जम्मा भै मुख्तियार माथवरसिंह थापाका गतिविधिको टिकाटिप्पणी गर्ने अखडाका रुपमा परिणत थियो। आफूकहाँ भेट गर्न आउनु त परै जाओस् , आफू स्वयम् नै यिनको महलमा भेट गर्न जाँदा पनि भेट नदिएकाले राजा राजेन्द्र मुख्तियार माथवरसिंह थापादेखि निकै क्रुद्ध थिए।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=१४१|date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनले धर्म र न्याय अनुसार राजा सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन् । र उनीसँग रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्य लक्ष्मीदेवी]] रिसाएका थिए । माथवर सिंहलाई रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|लक्ष्मीदेवी]]ले बोलाएर प्रधानमन्त्री बनाएको हुदा युवराज सुरेन्द्र पनि उनलाई विश्वास गर्दैनथे । ===राजीनामा=== सबै प्रकारको अधिकार पाएर पनि माथवरसिंह थापाले राज्यमा उन्नति र शान्ति ल्याउन सकेनन् । कान्छी महारानेको बडो जबर्जस्त आसक्ति थियो, राजा श्री ५ राजेन्द्रले अधिकारजति आफ्नो मुठीमा रख्ने नीतिब्लिएका थिए। राजा, रानी, राजकुमारबीचको यो त्रिकोणीय तनावलाई मुख्तियारले मिकाउनुपर्ने स्थिति थियो। राज्यभित्र जेजस्तो उथलपुथल हुन्थ्यो त्यो कामको सञ्चालन चुरो दरबारबाटै हुन्थ्यो। त्यसलाई मुख्तियारले यत्नपूर्वक समाल्नुपर्थ्यो। तत्कालीन राजदरबारमा को प्रभुसत्तासम्पन्न हो: राजा, रानी र राजकुमार? भन्ने टुङ्गो लगाउन साह्रै अस्पष्ट थियो। अर्कोतिर रानीले श्री ५ बाट प्रायः सबै अधिकारपत्र पाइसकेकी, राजकुमार आफू पनि परिपक्व भएको ठान्दथे। त्यसको मार भारदारलाई पर्थ्यो र मुख्तियारले त्यसको जिम्मेवार लिने व्यक्ति ठानिन्थ्यो। वास्तवमा माय्हवरसिंह थापालाई त्यो बेला ज्यादै समस्यामा पारेको थियो र त्यसको समाधान गर्नुपर्थ्यो। त्यतिखेरको अराजक अवस्था सम्हालेर अवस्था सम्हालेर शासन चलाउनु ज्यादै कठिन कार्य थियो। तत्कालीन बेलायती पत्रहरू अनुसार मुख्तियार माथवरसिंह थापामाथि राजकाज गर्दा चारैतिर ठूलो दवाव थियो। यिनले राजा, युवराज, रानी र ब्रिटिस रेजिडेसीको निर्देशन लाई विचार गरी काम गर्नु पर्थ्यो। त्यस्तो बाध्यतालाई मध्यनजर गर्दै ब्रिटिस रजिडेन्त हेनरी लेरेन्सले राजा राजेन्द्रलाई Mr. nepal, युवराजलाई Master Nepal र रानीलाई Mrs. Nepal भनेर व्यङ्ग्य गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=An introduction to Nepal|author=[[ऋषिकेश शाह|ऋषिकेष शाह]]|page= |date=सन् २००१|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |isbn= |url=}}</ref> यस्तो त्रयी शासनको बेलामा मुख्तियारलाई काम गर्न ज्यादै असहज भएर उनले पदबाट राजीनामा दिए। तर, अर्को योग्य व्यक्तिको अभावमा दरबारबाट उनको राजीनामा स्वीकृत भएन।<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=बाबुरामसिंह |title=माथवरसिंह थापाको राजकाज |url=https://www.nepjol.info/index.php/VOH/article/view/53818/40383 |journal=Voice of History |volume=31 |issue=1 |pages=118}}</ref> ===ढुकुवावास घटना=== कान्छी महारानीको दुरिच्छालाई ठण्डा पार्न माथवरसिंह थापाले युवराजलाई उचाल्दा राजा र युवराजका सम्बन्धमा कटुता आउन थाल्यो। १९०१ मंसिरमा युवराज जंगिएर गद्दी खाली नभए काठमाडौं नफर्कने धम्की दिँदै हेटौंडातिर लागे। माथवरसिंह थापा पनि केही फौजसाथ उनका पछि लागे भने राजा राजेन्द्र पनि हेटौंडातिर लागे। हेटौंडाको ढुकुवावासमा राजपरिवारका सबै सदस्यहरू जम्मा भएको बेलामा राजेन्द्र गद्दीमा बस्ने भए पनि अधिकार युवराजको हुने कुरा करकाप र बलैले घोषणा गरे। श्री ५ बाट त्यो घोषणा नियम र परम्परासँग सुहाउँदो नभएको भनी आफ्नो असन्तोष प्रकट गर्ने १९ जङ्गी सुबेदार र केही सिपाहीलाई माथवरसिंह थापाले राय बझाउने भनी त्यहीँ कटाइदिए। त्यो काम पछि युवराज र माथवरसिंहलाई मान्यता गर्नुपर्ने सवक जङ्गी र निजामतीले सिक्ने भए। त्यो घटनापछि १९०१ मंसिर शुक्ल प्रतिपदाका दिन श्री ५ राजेन्द्रले युवराजलाई "नानी महाराजले मुख्तियार भई भैभारदारलाई हुकुम गरी राजकाज चलाउनू" भन्ने वचन पारी लालमोहर गरिदिनुपर्‍यो। त्यो गर्न राजालाई दबाब बाहेक पटक्कै चाह थिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२१-२२२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> त्यस्तै जनतालाई मुखियारले अह्राएको काम गर्नु भन्ने लालमोहर गराउन माथवरसिंह सफल भए।<ref>{{cite book|title=माथवरसिंह थापा|author=संहिता श्रेष्ठ|page=६०-६१ |date=२०४६ |publisher=नीरकुमारी श्रेष्ठ|isbn= |url=}}</ref> ==पतन== हेटौंडाको ढुकुवावासबाट फर्केपछि माथवरसिंह थापाले कडा सैन्य सङ्गठन गरे जसबाट राजा, रानी र युवराज तीनै पक्षले उनीमाथि शङ्का गरी आगामी दिनहरूमा गोप्य तवरले काम गर्ने निर्णय गरे। उता माथवरसिंहले त्यो कुरा बुझेनन् र आफूले चाहेमा एकोहोरो रुपमा दृढ रहेका थिए। अतः उनलाई हटाउने प्रपञ्च हुन थाल्यो आफूलाई हटाउने षड्यन्त्र हुँदै छ भन्ने कुरा एकोहोरो बुद्धि हुँदा गन्धसम्म पनि माथवरसिंह थापाले पाउन सकेनन्। बि.सं १९०१ पौषमा उनलाई आजीवन मन्त्री हुनेगरी [[पँजनी|पजनी]] गरी मौका मौकामा विभिन्न पद र सम्मान थपिँदै लगियो। उनलाई दिइएको "श्री श्री श्री कलाबहादुर" भन्ने पद विशेष उल्लेखनीय मानिन्छ। बि.सं. १९०१ फागुन वदि ४ मा उनी नेपालका पहिला प्रधानमन्त्री भए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२२२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> बि.सं १९०१ मा राजा राजेन्द्रले माथवरसिंह थापालाई सुनापत्रको तक्मा दिएका थिए। जसमा लेखिएको थियो:<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=बाबुरामसिंह |date=2023-04-20 |title=माथरसिंह थापाकाे राजकाज |url=https://www.nepjol.info/index.php/VOH/article/view/53818/40383 |journal=Voice of History |volume=31 |issue=1 |pages=116-125}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''श्री ५ नानी महाराहधिराज ४ '''आगे श्री मिनिस्टर एण्ड कमाण्डर इनचिफ जनरल माथवर सिंह थापा बहादुरके ९४साल देखि हाम्रा दरबार भित्र बाहिरको सबै सलतनत् वर्वाद भयाको र हाम्रा गाथ संवधिमा पर्न लागदा बचाई गद्दि हुकुम टक मोहर खलितापत्र मेरो थामी मेरो हुकुम १ लाई ४ का हुकुम मुखितयारको नाममा जमामर्द्धि षैर षा जाहेरगर्ना निमित्त आज तक कसैलाई नवक्सीयाको संक्षेपमा मात्र लेखियाको सुनापत्रको तकमा वक्सियौं यो तक्मा तेरा सेष पछि तेरा सन्तानले पनि धारण गर्नु।''' '''इति सम्वत् १९०१ साल मीती फाल्गुन वदि ४ रोज ४ शुभम्।''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> === हत्या === उनले धर्म र न्याय अनुसार युवराज सुरेन्द्र विक्रमको राजा हुने अधिकार विपरीत जान मानेनन्। फलस्वरुप कान्छी महारानीको षड्यन्त्रको सिकार हुनुपर्यो। तदनुसार वि.सं १९०२ जेठ २ गते राति ११ बजे "महारानीलाई पेटमा शुल उठी बेहोस भएर घाट लानुपर्ने भएकाले तुरुन्त दरबार जाऔ " भनि कुलमान सिंह बस्न्यात बोलाउन गए। सोझो मनका माथवर बिना पहरेदार दरबार भित्र एक्लै गए र राजाको दर्शन गरे। पर्दा पछाडि लुकेका भान्जा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले गोलि हाने र उनी ढले । <ref>(स्रोत:श्रीकृष्ण श्रेष्ठको पुस्तक ''जंगबहादुर'')</ref> मर्ने पक्का भए भन्ने ठानी दूई हात जोडी राजारानी सामू पुग्दा राजाले मुखमा थुके भने पछाडीबाट तरबारले रोपी पेट छेड्यो, राजाको खुकुरीले एक आठपहरियाले। अनि त बाच्ने कुरै भएन, माथवरसिंह थापाका हात काटिए। उनको लासलाई च्यादरमा लपेती झ्यालबाट चोकमा खसालियो। राति नै उनको लास जलाइयो जुन देख्ने सुन्नेलाई बाहेक अरुलाई थाहा भएन। <ref>नेपालको तथ्य इतिहास :साझा प्रकाशन , प्रा.डा. [[राजाराम सुवेदी]] , पृष्ठ २२४</ref> ===सर्वस्व हरण === जुन समयमा दरबारमा यो घटना घट्यो, त्यस समय माथवरसिंहका छोरा आफ्नो पिताको प्रत्यागमनको प्रतीक्षा गर्दै आफ्नो महलमा पासा खेलेर बसिरहेका थिए। आफू यस षड्यन्त्रबाट अलग रहेको आभास दिलाउदै काजी जंगबहादुर कुँवरले यिनका छोराहरूलाई "तत्कालै उज्यालो नहुँदै विदेशतिर भागिहाल्नू" भन्ने सन्देश भाइ [[रणोद्दीपसिंह कुँवर]] मार्फत पठाइदिए। यिनका युवक छोराहरूले प्रतिशोधको आँट गर्न सकेनन् र आफ्नो जे-जति धनसम्पत्ती बचाउने लोभमा परी उज्यालो नहुँदै रातैमा चार भञ्ज्याङ पार भए। रणोद्दिपसिंहले उनीहरूलाई नेपाल अधिराज्यको सिमानासम्म पुर्याउन सहयोग गरे। बचेखुचेका सुनचाँदी लिई परिवारका महिला सदस्य पनि भोलिपल्ट आफ्नो महलबाट पलायन भएकाले यिनका अचल सम्पत्तिहरू मात्र बाँकी थिए, ती सबै जफत भए। ==परिवार== विभिन्न स्रोतहरु अनुसार उनका निम्नानुसार छोराहरू थिए: *रणोज्ज्वल सिंह थापा <ref>Shrestha, Shree Krishna (1996) "Jangabahadura"; Kathmandu</ref> * कर्नल अमरसिंह थापा<ref name="google">{{cite book|title=1769-1885|author=Shaha, R.|date=1990|publisher=Manohar|isbn=9788185425030|url=https://books.google.com/books?id=z9JBAAAAYAAJ|access-date=2017-09-11}}</ref> *रण अबल सिंह थापा{{sfn|Regmi|1976b|p=99}} *रणसुर सिंह थापा{{sfn|Regmi|1976b|p=99}} (Not to be confused with son of [[Amar Singh Thapa]] - [[Ranajor Singh Thapa]]) ==सङ्ग्रह== <gallery> Mathabar Singh Thapa in Panjabi court.jpg|माथवरसिंह थापा Mathabar Simha Thapa.jpg|माथवरसिंह थापा Mathabar Singh Thapa.jpg|माथवरसिंह थापा </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} ffkp5ne7slvnfjn3ky750x4n5b59jg0 10 16144 1366428 1343576 2026-07-20T17:03:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366428 wikitext text/x-wiki <!--{| style="border:none; background:none;" |style="text-align:left; width:100%; "|{{आजको तारिक}}|}--> <!--कृपया ५ वटा समाचार मात्र राख्नुहोला। धन्यवाद --> <noinclude>{{प्रमुख समाचार शीर्षक}}</noinclude> {{In the news/image | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|100x100px <!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = 140<!--generally 120 for portrait images, 160 for landscape images, and 140 for squarish images--> | caption = फेरान तोरेस | title = फेरान तोरेस | link = | border = no | caption align = left }} * <!-- २०८३ साउन ४--> [[२०२६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप २०२६]]को '''[[२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]]'''मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]ले [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]लाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ। (खेलका उत्कृष्ट खेलाडी [[फेरान तोरेस]]को तस्वीर)। * <!-- २०८२ पुस २०--> इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि '''[[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]'''मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको '''[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]]''' भएको छ। * <!-- २०८२ पुस २०--> [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले '''[[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]]''' गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ। * <!-- २०८२ मङ्सिर ६--> [[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]] लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले '''[[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|मानवता विरुद्धको अपराधमा दोषी ठहर]]''' गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ। * <!-- २०८२ भदौ २७--> पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्। <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> <!--'''हालका निधन''':--> <div class="itn-footer hlist hlist-separated noprint" style="text-align: right;"> {{Flatlist|class=inline}} *'''[[विकिपिडिया:प्रमुख समाचार|थप विवरण]]''' *'''[[विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार|आवेदन]]'''</div> {{endflatlist}} 89jl81xy1x9g20n0eqprkkm38pg7ill 1366429 1366428 2026-07-20T17:06:16Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366429 wikitext text/x-wiki <!--{| style="border:none; background:none;" |style="text-align:left; width:100%; "|{{आजको तारिक}}|}--> <!--कृपया ५ वटा समाचार मात्र राख्नुहोला। धन्यवाद --> <noinclude>{{प्रमुख समाचार शीर्षक}}</noinclude> {{In the news/image | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|100x100px <!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = 140<!--generally 120 for portrait images, 160 for landscape images, and 140 for squarish images--> | caption = फेरान तोरेस | title = फेरान तोरेस | link = | border = no | caption align = left }} * <!-- २०८३ साउन ४--> [[२०२६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप]]को '''[[२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]]'''मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]ले [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]लाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ। (खेलका उत्कृष्ट खेलाडी [[फेरान तोरेस]]को तस्वीर)। * <!-- २०८२ पुस २०--> इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि '''[[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]'''मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको '''[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]]''' भएको छ। * <!-- २०८२ पुस २०--> [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले '''[[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]]''' गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ। * <!-- २०८२ मङ्सिर ६--> [[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]] लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले '''[[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|मानवता विरुद्धको अपराधमा दोषी ठहर]]''' गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ। * <!-- २०८२ भदौ २७--> पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्। <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> <!--'''हालका निधन''':--> <div class="itn-footer hlist hlist-separated noprint" style="text-align: right;"> {{Flatlist|class=inline}} *'''[[विकिपिडिया:प्रमुख समाचार|थप विवरण]]''' *'''[[विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार|आवेदन]]'''</div> {{endflatlist}} 7lexjlv31ld0ncjrtjedscibazls1xa 0 16356 1366726 1321448 2026-07-22T13:39:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366726 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = पलाञ्चोक भगवती |image = पलान्चोक भगवती मन्दिर काभ्रे नेपाल.jpg | alt = | caption = [[भगवती]]को मुर्ती | map_type = Nepal | map_caption = नेपालको नक्शामा पलाञ्चोक | coordinates = {{coord|27|37|43|N|85|40|26|E|type:landmark_region:NP|display=inline,title}} | country = [[नेपाल]] | district = [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] | locale = [[साठीघर भगवती]], [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] | elevation_m = | deity = [[भगवती]] | festivals= [[दसैँ|दशैं]], [[चैते दसैँ|चैते दशैं]] | architecture = [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैली | inscriptions = | creator = | website = }} '''[[पलाञ्चोक भगवती]]'''को मन्दिर [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रे जिल्ला]]को [[साठीघर भगवती]] गाविसमा अवस्थित छ। काभ्रेको [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]]बाट ७ किलोमिटर पूर्वस्थित यो मन्दिर लिच्छवीकालिन [[मानदेव|राजा मानदेव]]ले आफ्नी आमाको सम्झनामा निर्माण गर्न लगाएका हुन्। शिल्पकलाको दृष्टिले पलाञ्चोक भगवतिको मूर्ति अद्दितीय मानिन्छ। [[नक्साल भगवती|नक्शाल भगवती]] र [[शोभा भगवती]] अनि पलाञ्चोक भगवती एकै शिल्पकारले तयार गरेको किंवदन्ति रहेको छ। == पुरात्वातिक एवम् ऐतिहासिक पक्ष == पलान्चोक भगवती मन्दिरको स्थापना लिच्छवि राजा मानदेवले गरेका हुन् । विक्रम संवत् ४२५ को लिच्छविकालीन अभिलेखहरूमा राजा मानदेवले यस मन्दिरको स्थापना गरेको उल्लेख गरिएको छ । । नेपालका अन्य अभिलेखहरूमध्ये यहाँको अभिलेखलाई पुरानो मानिएको छ । यो मन्दिर अलौकिक र अनुपम् कलाकौशलले भरिपूर्ण तथा आकर्षित रहेको छ । सुनको जलप लगाइएको पित्तलको गजुर भएको प्यागोडा शैलीको तीनतले यस मन्दिरका दुवै छाना तामाका छन् भने टुँडाल र झ्यालहरू कलात्मक काठका रहेका छन् धातुले नै मोडिएका ढोकाहरू छन् । मन्दिरको वरिपरिको भाग पाटीपौवा, धर्मशाला, त्रिशूल, घन्टा र अन्य देवदेवीका मूर्तिहरूले भरिपूर्ण छ । मध्यकालको प्रारम्भमा यस जिल्लाका सात वटा स्थानहरू– चण्डेश्वरी नजिको बनेपुर बनेपा, प्रयाग तीर्थनेर पानवती (पनौती), नाला भगवतीनेर (नाला), नारायण तीर्थनेर धौखेल (धुलिखेल), धनेश्वरनजिकै श्रीखण्डपुर (खड्पु), चकोट ऋषिको आश्रमनेर (चौकोट) र नासिकास्थान पीठनेर (साँगा)ले विशेष महत्व पाएकाले विकसित हुने अवसर पाएका थिए । मानदेव प्रथमको शासनकालमा स्थापित पलान्चोक भगवती मन्दिर मध्यकालमा एउटा प्रमुख गढको रूपमा थियो । जयसिंह राय वर्धनलाई [[जयस्थिति मल्ल]]ले [[सामन्त]] अर्थात शासक बनाएपछि उनको परिवारको प्रभुत्व कायम भयो । उनको भतिजा शक्तिराम वर्धन त्यहाँको सामन्त रहेका बेला चीनका बादशाहले निजलाई वांग पदवी दिएर दौत्यसम्बन्ध कायम गरेका थिए । यक्ष मल्ल परलोक भएपछि उनका छोराहरूले राज्य टुक्र्याउन थाले । त्यसैले रण मल्लद्धारा बनेपामा एउटा स्वतन्त्र राज्य खडा गरियो । यसरी निजको मृत्युपछि सो राज्य भादगाउँअन्तर्गत गाभिएकाले सात गाउँ नै भक्तपुरको अधीनमा गयो । केही भाग मात्र कान्तिपुरअन्तर्गत रह्यो । यस मन्दिरमा दर्शनार्थ काठमाडौं लगायत नेपालका विभिन्न स्थानबाट प्रत्येक शनिबार र मंगलबार श्रद्धालु भक्तजनहरूको ठूलो भीड लाग्ने गर्दछ । वि.सं. २०३२ मा तत्कालीन सरकारले यस पलान्चोक भगवती मन्दिरको जीर्णोद्धार गरेका थिए । यस मन्दिरको केही पर काली र गणेशका मन्दिरहरू पनि रहेका छन् । यो मन्दिर यस स्थानमा कसरी स्थापना भयो भन्ने रोचक लोकोक्तिहरू छन् । काभ्रे जिल्लाको पलान्चोक भगवती स्वदेश र विदेशमा रहेका हिन्दुहरुका लागि प्रसिद्ध शक्ति पीठ हो । लिच्छवीकालीन भगवतीको यो मूर्ति अत्यन्तै सुन्दर छ । काठमाडौं उपत्यकास्थित शोभा भगवती, नक्साल भगवती, दक्षिणकाली पछाडि यो शक्ति पीठमा जीवनको एकपल्ट प्रत्येक हिन्दु होस् वा प्रत्येक नेपालीले एकपल्ट पुग्नैपर्ने हुन्छ । देशमा छरिएर रहेका अनेकन शक्तिस्थल मध्ये साक्षात देवीको रुपमा पुजिने र निश्वार्थ मनले पूजा गर्दा मनोकामना पुरा हुने देवीको रुपमा पलान्चोक भगवतीलाई मान्ने गरिन्छ ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-13 |title=पलाञ्चोक भगवती मन्दिरबारे रोचक जानकारी - |url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/83454 |access-date=2023-12-24 |website=Ujyaalo Network |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231224052116/https://www.ujyaalonetwork.com/archives/83454 |date=2023-12-24 }}</ref> == किंवदन्ती == यस पलान्चोक भगवतीलाई काभ्रेकै बुचाकोट भन्ने ठाउँबाट ल्याइएको हो भनाइ छ । बुचाकोट भगवती, पलान्चोक भगवती, नाला भगवती र नक्साल भगवती दिदी बहिनी हुन भन्ने विश्वास छ । यी चारै देवीका मूर्ति एउटै कालीगढले अलगअलग हात र खुट्टाले बनाएका हुन् भन्ने किंवदन्ती छ । एक भगवतीको मूर्ति बनाइ सकेपछि अर्को त्यस्तै नबनोस् भनेर तत्कालीन समयमा कालीगढको हात काटिएको थियो । उसले हात नभए पनि नाला र नक्साल भगवती मुर्ति खुट्टाले बनाएको किम्वदन्ती छ । बनाएका मूर्तिमध्ये बुचाकोटबाट पलान्चोक भगवतीको मूर्ति अन्य ठाउँमा ल्याउँदै थिए । त्यस ठाउँमा राती बास बसेपछि मूर्ति पनि त्यहिँ राखेछन् । भोलिपल्ट बोकेर हिँड्न लाग्दा मूर्ति उठाउन नसकेर भगवतीले यहि ठाउँमा बस्ने इच्छा गरेकाले त्यहि प्रतिस्थापन गरिएको भनाइ छ । पलाञ्चोक भगवतीलाई त्यहीँ राखी मन्दिर बनाएर पूजा गर्न थालियो ।<ref>{{Cite web |date=2020-12-13 |title=पलाञ्चोक भगवती मन्दिरबारे रोचक जानकारी - |url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/83454 |access-date=2023-12-24 |website=Ujyaalo Network |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231224052116/https://www.ujyaalonetwork.com/archives/83454 |date=2023-12-24 }}</ref> == व्यवस्थापन == महारानीको आदेशानुसार नित्य पूजाको लागि गुठीको बन्दोबस्त गरियो । समय क्रममा मल्ल तथा शाह वंशीय राजाहरु तथा भगवतीप्रति श्रद्धा राख्ने भक्तजनहरुले आ–आफ्नो गच्छे अनुसार भगवतीको गुठीमा जमिन, गर गहना तथा पैसा चढाए । आस्था, मौखिक र हुकुमको आधारमा चलिआएको संस्कारलाई धार्मिक शासकिय क्रममा राजा राजेन्द्र बिक्रम शाहको पालामा पुजारी, बिर्ता र गुठी प्रमाणको लागि १८८४ मा लालमोहर लाग्यो । गुठी बन्दोबस्त र गुठी संस्थानको आगमनको साथमा पलाञ्चोक भगवतीको सम्पत्तिमा ह्रास आयो । यस्तै २०४२ सालमा तत्कालिन श्री ५ को सरकारका केन्द्रीय प्रशासनबाट आएका प्रशासकिय कर्मचारीहरु र सुरक्षा दस्तासहितको टोलीले द्योःछें बाट भगवतीको सम्पत्ति सुरक्षाको लागि भनि एक ट्रक अमूल्य गरगहना काठमाडाैँ लिएर गएको र त्यो कहाँ भण्डारण गरिएको स्थानीय कसैलाई पनि जानकारी दिइएन । भगवतीको महत्व लाई नमन गर्दै २०४५ सालमा काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका तत्कालीन प्रमुख जिल्ला अधिकारी बागेश्वरी चटौतले मन्दिर विकास समिती गठन गरी मन्दिर क्षेत्र विकासमा योगदान पुर्‍याएका थिए । मूख्य समिति क्रियाशिल हुन नसकेपछि विकासमा टेवा पुर्‍याउन स्थानीयले उप–समिति गठन गरेका छन् । खरेलथोकका अच्युत कृष्ण खरेलले मन्दिर सुरक्षार्थ बि.सं. २०५० सालमा तिनवटा फलामे च्यानल गेटको साथमा इटाको पर्खाल लगाए र शहरी विकास मन्त्रालयले मन्दिर परिसर बाहिर ढुङ्गा बिच्छ्याउने काम भयो । २०७२ सालको भूकम्पले बिग्रेको मन्दिरलाई स्थानीय सरकार र जन सहभागितामा गत वर्ष २०७६ मा जिर्णाेद्धार सम्पत्र भएको छ ।<ref>{{Cite web |last=उलक |first=विश्व |date=2020-08-07 |title=पलाञ्चोक माईको ऐतिहासिक र पर्यटकीय पक्ष |url=https://deshsanchar.com/2020/08/07/393500/ |access-date=2023-12-24 |website=देशसञ्चार |language=en-US}}</ref>[[File:पलाञ्चोक भगवती मन्दिर.jpg|thumb|पलाञ्चोक भगवती मन्दिर]] [[File:पलान्चोक भगवती.JPG|thumb|पलान्चोक भगवतीको पूजा गर्दै]] == श्रोत == {{reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस == * [[शक्तिपीठ]] {{नेपालका मन्दिरहरू}} [[श्रेणी:शक्तिपीठ]] [[श्रेणी:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका मन्दिरहरू]] lohwnlc3xw9g6xvz5pc1y6y7b46dupm 10 16748 1366527 1252580 2026-07-21T10:30:16Z CommonsDelinker 144 Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].). 1366527 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = स्विडेन | flag alias = Flag of Sweden.svg | flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg | flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg | flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg | link alias-naval = Swedish Navy | link alias-ice hockey = Sweden national {{{mw|men's}}} ice hockey team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1562 | var2 = 1844 | redir1 = SWE </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> mwqqcortf1bgdwqd27nz2967vqye5ne 0 23926 1366491 1273904 2026-07-21T04:54:33Z ~2026-40759-82 79899 1366491 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=जुन २०११}} '''[https://yakkhaacademy.blogspot.com/2023/10/blog-post.html याक्खा]''' जाति नेपालको एक आदिवासी किरात जाति हो। याक्खा जातिले केइ (ढोल), केयीसाङ, बिनायो, मुर्चुङगा लगायतका लोक बाजाहरू प्रयोग गरेको पाइन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=20074&cat_id= |title=मुकारूङ बुलु, सीमित आदिवासी असीमित लोकबाजा, गोरखापत्र' |publisher='''Gorkhapatra.org.np''' }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920211853/http://www.gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=20074&cat_id= |date=2011-09-20 }}</ref> उनीहरूको उद्गम स्थल, मुख्य बसाेबास क्षेत्र तमाेर र अरुण नदीबिचको भूभाग [[लिम्बुवान]](पल्लो किरात) लाई मानिन्छ। धनकुटा र संखुवासवा जिल्लाका पाँचखपन, पाँच मझिया, दशमझिया, मुगा खाल्साथुम, बाेधेमा मुख्य बसाेबास छ । यक्ष समानअर्थी मानिन्छ, संस्कृतकाे [[क्ष]] र नेपालीकाे क्ख मा विभेद छैन । पाैराणिक कालमा उल्लेख भएकाे यक्ष काे प्रयाेग नै याक्खा वा याक्खाकाे प्रयाेग नै यक्ष भएकाे यसबारे अझै विस्तृत अध्ययन हुन जरूरी छ । तापनि, जगर बगरकाे धनी याक्खाहरू नै ती पाैराणिक कालका यक्ष हुन भन्न सकिने पाेख्त आाधारहरू छन् । किरातहरूमा हुने बिशेष टाेटेम् (गाेत्र जस्तै बिशेष वंशज पहिचान) छन् । अरू जाति समुदायकाे पुरूषकाे मात्र हुने तर किरात समुदायमा सबै राइ समुदाय, याक्खामा महिला पुरूषकाे अलग अलग टाेटेम् सामेक वा सामेलिङ हुने हुन्छ । यस हिसाबले याक्खा राइ समुदाय नजिक देखिन्छ भने सांस्कृतिक हिसाबले लिम्बू समुदाय नजिक देखिन्छ । अरूण नदी पश्चिमका राइ समुदायले लाेहरूङ जातिलाइ पनि याक्खा नै भनी चिन्ने बाेलाउने गरेकाे बुढापाकाहरूकाे मुखबाट सुन्न पाउछाैँ । याक्खा र लाेहरूङ भाषा ५० प्रतिशत मिल्ने भएबाट पनि याक्खा लाेहरूङ भाषा भनी स्विकारिएकाे अवश्था छ । याक्खा जातिले कसैले राइ कसैले लिम्बु लेखिने भएबाट यसकाे जनसंख्या २४००० (२०६८) लगभग भएकाे र मुख्य ८ [https://yakkhaacademy.blogspot.com/2023/10/blog-post_24.html सामेत्लिङ (सामेअ्छाेङ)] सहित १६ पाछाहरू छन् । साेम्यहाङ, लिङ्खा, काेयेङ्वा, लुम्वा, तुम्वा, ताम्ली, छाला, काेङरेन, साेङरेन, लिम्वुखीम, यलावा, यायम्वा, तुम्यासाेलङ, इलाङसोलोङ (टिकासोलोङ), अाेङतुवाङ, इलुवाङ, खाम्याङ, खाइखिम, राेगु, थायुम, लकहाङ, अाेकहाङ, हेङवा, थम्फरा, काेतरा, नामेक, माखरा, चारकाेले, काेम्फे, नाम्वेकहाङ, पाम्फु, सुमा, खुङ्छा इत्यादि । सामेलिङहरू मुख्य छाेङ्छामी-युङ्खामा, काङ्छामी-केखामा, लिङ्छामी-नुकामा, मेअ्लापा -नाखामा, सुसामी-निङ्खामा, खुङ्छामी-वेखामा, युङ्छामी-नाखामा, छुङ्छामी-नुकामा, काक्कुवु-साङ्खायाेङमे, छाेङ्छावा-थिङ्खामे छन् । यसप्रकार पुरूष महिलाकाे सामेक वा सामेलिङ प्राय सबै राइहरूमा पाइन्छन् तर लिम्बुहरूमा पुरूषकाे मात्र माङ्गेना यक हुने हुन्छ । यस याक्खा जातिले आफुलाइ जिमी, मजिया, राइ लेख्ने गरेका छन् । तर एक थरी याक्खा आफूलाई देवान हौँ र यो देवान अलगै जाति हो भन्ने मत राख्छन् । एक थरी याक्खा आफूलाई देवानयिनीहरु दशमझिया क्षेत्र (मादी) का याक्खा हुन्, तर आफूहरु देवान जाति छुट्टै जाति समुदाय भएको भनी याक्खाबाट अलग हुन खोज्छन् । तत्कालीन चैनपुर दरबार, इलामको देवान छापको देवान दरबार, बिजयपुर दरबार र चौदण्डी गडिसँग एैतिहासिक जोडिएको दावी गर्छन् । तर, विजयपुरमा याक्खा चौतारिया देवान बुद्धिकण रायको इतिहासबाहेक यी दावीमा अन्य तथ्य पुष्टि हुँदैन । यिनीहरु कासी गोत्र सुर्य बंशी हाङ्लिप्पा माइती र हाङ्लिप्मा चेली सामे रहेका पिन्दुहाङ, कुम्बुहाङ, योकोहाङ, चौदण्डीका पुपाहाङ, ओयोकहाङ, जयकण देवान, आशिकराम देवान, बुद्धिकर्ण देवान, महावीर देवान देवानहरूका पूर्खा मानिन्छ । उनका वंश र दाजुभाइ मादिहाङ, पिनुहाङ, तेन्छोहाङ र पुत्लुङ्हाङ मादी र मादी राम्वेनीकासाथै असम, दार्जिलिङ, सिक्किम, लगायतका विभिन्न ठाउँमा बिभिन्न उपथरमा दक्षिण धनकुटामा समेत बसोबास छन् भन्ने देवान अलगै जाति हो भन्नेहरुले भने पनि खासमा मादिहाङ, पिनुहाङ, तेन्छोहाङ र पुत्लुङ्हाङ याक्खा जातिकै थरहरु हुन् । पिलुवा र मावा दोभानमा देवान दरबार नजिकै माहाबिर देवानले एक राममन्दीर निर्माण गरेको थिए । याक्खा जातिका बुद्धिकणले देवानी पदवी र राय समेत पाएकाले उनलाई देवान बुद्धिकर्ण राय भनियो । जो गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले थालेको राज्यविस्तार ताका आन्तरिक साम्राज्यवादी तत्वको शिकार बने । उनलाई जिउँदै छाला काढेर झुण्ड्याइएको इतिहासमा पढ्न पाइन्छ ।  हौँ र यो देवान अलगै जाति हो भन्ने मत राख्छन् । याक्खाबाट फुटी आर्य ठकुरी क्षेत्री जातमा बढुवा हुने इतिहाबाट राेकिएकाे देवान थर भनी किरात इतिहासकार [https://yakkhaacademy.blogspot.com/2021/05/blog-post.html दुर्गाहाङ] याक्खाकाे मत छ । याक्खा प्रकृति पूजक हुन् । मुख्य चाढ चासुवा हाे, याे मंसिरे पूर्णेमा मनाइन्छ । नयाँ अन्न प्रकृति र पूर्खालाइ चढाइ न्वाँगी खाइने गरिन्छ । अर्काे चाढ बैशाखे पूर्णे, जसमा प्रकृति र पूर्खालाइ पानी, राम्राे बालीनाली, सुयामकाे बल मागिन्छ । राइहरूले झै सालिन्ना पूर्खाकाे गरिने, घरपूजा लिम्बूहरूले जस्ताे गालिश्राप, शीर उठाउने, मृतात्मालाइ बाटाे लाउन तङसीङ राख्ने गरिन्छ ।तर देवान जातिसमुदायको भाषा सस्कार सस्कृती याक्खा को भन्दा नितान्त फरक रहेको छ। ==यो पनि हेर्नुहोस== {{ढाँचा:नेपालका जनजातीहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जनजातिहरू]] {{ठुटो}} qrylqlgizoswi3ejhevif8l1838ypnw 0 24910 1366655 1281643 2026-07-22T10:14:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366655 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = जावी हर्नान्डेज | image = [[File:Xavi Hernández - 002.jpg|200px]] | fullname = जेवीयर हर्नान्डेज क्रिउज | dateofbirth = {{Birth date and age|df=yes|1980|1|25|df30y}} | cityofbirth = [[टेर्रास्सा]] | countryofbirth = [[स्पेन]] | height = {{height|m=1.70}}<ref>[http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/xavi.html Xavier Hernández Creus]. FC Barcelona official website. Retrieved on 2009-05-19.</ref> | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना]] | clubnumber = ६ | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|केन्द्रिय मिडफिल्डर]] | youthyears1 = १९९१–१९९७ | youthclubs1 = [[एफसी बार्सिलोना]] | years1 = १९९७-२००० | years2 = १९९८– | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना बि]] | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना]] | caps1 = ६१ | caps2 = ३६४ | goals1 = ४ | goals2 = ३७ | nationalyears1 = १९९७ | nationalyears2 = १९९७–१९९८ | nationalyears3 = १९९९ | nationalyears4 = १९९८-२००१ | nationalyears5 = २००० | nationalyears6 = २०००–२०१४ | nationalyears7 = २०००– | nationalteam1 = [[Spain national under-17 football team|Spain U17]] | nationalteam2 = [[Spain national under-18 football team|Spain U18]] | nationalteam3 = [[Spain national under-20 football team|Spain U20]] | nationalteam4 = [[Spain national under-21 football team|Spain U21]] | nationalteam5 = [[Spain national under-21 football team|Spain U23]] | nationalteam6 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalteam7 = [[Catalonia football team|Catalonia]] | nationalcaps1 = 10 | nationalcaps2 = 10 | nationalcaps3 = 6 | nationalcaps4 = 25 | nationalcaps5 = 6 | nationalcaps6 = 98 | nationalcaps7 = 8 | nationalgoals1 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalgoals3 = 2 | nationalgoals4 = 7 | nationalgoals5 = 2 | nationalgoals6 = 8 | nationalgoals7 = 2 | pcupdate = 4 December 2010 | ntupdate = 18 November 2010 }} '''जेवीयर हर्नान्डेज क्रिउज''' , सामान्यतया '''जावी''' ({{IPA-ca|ˈʃaβi}}) (जन्म २५ जनवरी १९८०) एक स्पेनी [[भकुन्डो|फुटबल]] मिडफिल्डर हुन् र वर्तमानमा स्पेनि [[ला लिगा]] क्लब [[एफसी बार्सिलोना]]का लागि खेल्छन। उनलाई दुनियाको सबैभन्दा राम्रो खिलाडिहरु मध्येमा गनिन्छ । जावीलाई २००९ को च्याम्पियन्स लिग फाइनलको अधिकारिक म्यान अफ द म्याच घोषित गरियो, किन भनें उनले [[म्यानचेस्टर यूनाइटेड एफ.सी.|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]लाई हराउनमा बार्सेलोनाको मदद गरे र तेस्रो चैम्पियन्स लीगको उपाधि जीताए। [[२००८ यूइएफए यूरोपियन च्याम्पियनशीप|यूइएफए यूरो २००८]]मा यूईएफएद्धारा उनलाई प्लेयर अफ द टूर्नामेंट घोषित गरियो।<ref>{{Cite web|url=http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros|title=Xavi emerges as EURO's top man|date=2008-06-30|work=[[uefa.com]]|accessdate=2009-04-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501220833/http://en.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729378.html#xavi+emerges+euros |date=1 May 2009 }}</ref> उनी २००७–०८ फिफा वर्ल्ड प्लेयर अफ द इयरको लागि चयन पांच फाइनल खेलाडीहरु मध्ये एक थिए। कुल मिलाएर उनले [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का लागि ९८ पल्ट खेलेर उसलाई गौरव प्रदान गरेको छ, र २०१०को फिफा वर्ल्ड कप पनि जीते। यिनी नियमित रूपले वर्तमान खेलाडिहरुहरूमा सर्वश्रेष्ठ मिडफील्डर बनेका छन्।<ref name="Inter-Barcelona All Time Greatest XI">{{Cite web| url = http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2010/04/19/1885511/inter-barcelona-all-time-greatest-xi | title = Inter-Barcelona All Time Greatest XI | publisher = goal.com | last = Garganese | first = Carlo | date = 19 April 2010 | accessdate = 18 May 2009}}</ref> ==क्लब क्यारियर == ===१९९८-२००४ === जावी बार्सेलोना यूथ सिस्टमको उपज छन् र ११ वर्षको उमेर पछि देखि उनी नियमित रूपले कैम्प नोउमा रहेका छन्। उनले जल्दी नै युवाहरूको बीच आफ्नो स्थान बनाए र टीमलाई संरक्षित गरे। उनी जोर्डी गोंजाल्वोको एफसी बार्सेलोना बी टीमको मुख्य सदस्य थिए, जसले दोस्रो डिवीजनको लागि पदोन्नति अर्जित गरेको थियो। टीमहरूमा उनको प्रगतिको कारण उनको पहिलो टीमको शुरुवात १८ अगस्त १९९८को सुपर कप फाइनलमा भयो, जसमा उनले आरसीडी मेलोरकाको बिरुद्ध स्कोर बनाए। भ्यालेन्सिया सीएफको बिरुद्ध ला लीगामा उनको शुरुवात ३ अक्टूबर १९९८को भयो, जसमा बार्सेलोनाले ३-१ देखि जीत हासिल गर्यो। जावीले शुरूमा रिजर्व र सीनियर दुवै प्रकारकहरु टीमहरूमा रहदै, केवल एक गोल गर्दै रिअल वेलाडोलिडमा १–० भन्दा एक जीत हासिल गर्‍यो, जब बार्सेलोना लीगमा १० ^वें स्थानमा थियो, यसले क्लबमा पुनर्जागरणको शुरुवात गर्नको काम गर्‍यो। निरंतर प्रभावशाली प्रदर्शनहरूको कारण उनी चाँडै नै लुईस वान गालको उपाधि जीत्ने टीमको प्रमुख सदस्य बने। अर्को ला लीगाको १९९९-००को सत्रमा पेप गार्डीओलालाई चोट लागेका कारण जावी बार्सेलोनाको प्रमुख खेलाडी बने, यस पदको जावीले संधै बनाए राखएको छ । ===२००४-२००८ === २००४-०५को उपाधि जीतन वाला सत्र पछि से, उनी टीमको उप-कप्तान बनेको छन्। २००५-०६को सत्र मा, प्रशिक्षणको समयमा जावीको बायाँ गोडाको [[स्नायु|स्नायु (ligament)]] चुँड्यो; र उनी पांच महिनाको लागि खेलबाट बाहिर भए, यस समयमा उनी धेरै खेल सत्रहरूमा खेल्न पाएनन्, तर अप्रिलमा उनी फर्किए र त्यसपछि उनी २००६ यूईएफए चैम्पियन्स लीग फाइनलको लागि विकल्पी बेन्चमा थिए। [[File:Xavi Joan Gamper 2008.jpg|thumb|left|200px|बार्सेलोनासँग जावी।]] ===२००८-वर्तमान === प्रदर्शन र उपलब्धिहरु को दृष्टि ले, २००८-०९को सत्र जावीको लागि अब सम्मको सबै भन्दा राम्रो सत्र थियो। वे बार्सेलोनाको ट्रेबल (तीन प्रतिस्पर्धाहरूलाई एक शृङ्खला)को मुख्य भाग थिए, उनले तिनै प्रतिस्पर्धाहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्‍यो: उनिले एथलेटिक बिलबाओको बिरुद्ध कोपा डेल रे २००८–०९को फाइनलमा एक फ्री किकसँग चौथो गोल गर्दै, ४–१ देखि जीत हासिल गरे। ला लीगा मा, धेरै राम्रा प्रदर्शनहरूमा संभवतया सबै भन्दा महत्त्वपूर्ण प्रदर्शन थियो, २ मईको रिअल मेड्रिडको बिरुद्ध ६–२सँग अल-क्लासिको विजय. उनले ६ हरूमा ४ गोलमा योगदान दिए (एक पल्ट पुयोल को, एक पल्ट हेनरीको र दुइ पल्ट मेस्सी को), र निश्चित रूपले त्यहि प्रदर्शन र त्यहि जीतको कारण बार्सेलोनाले २००९को उपाधि जीतयो। [[File:Forcejeo Real Madrid - FC Barcelona.jpg|thumb|right|200px|बार्सेलोनासँग जावी (बिलकुल देब्रे) रिअल मेड्रिडको बिरुद्ध]] अंत मा, जावीले [[मैनचेस्टर यूनाइटेड एफ.सी.|मेनचेस्टर युनाईटेड]]को बिरुद्ध २००९को चैम्पियन्स लीग फाइनलको जीतनमा बार्सेलोनाको मदद गर्‍यो, जुन २–०सँग खत्म भयो, यसमा जावीले ६९ मिनेट पछि [[लियोनेल मेसी|लायोनल मेस्सी]]को हेडरको बल नजिकै गरेरको दोस्रो गोलमा मदद गरे। उनले लगभग स्कोर बन्यो नै लिया थियो, किन भनें उनको शोट पेनल्टी बक्सको ठीक बाहिर देखि आयो र उनले पोस्टको हिट गर्‍यो। बार्सेलोनाको २००८-०९को यूईएफए चैम्पियन्स लीग विजय अभियानको समयमा जावीको योगदानको लागि उनलाई "यूईएफए चैम्पियन्स लीगको सर्वश्रेष्ठ मिडफील्डर" चुनाइयो. जावी २० योगदानहरु संग, ला लीगाको उच्चतम सहायक खेलाडी थिए। उनी चैम्पियन्स लीगमा पनि ७ योगदानहरूसँग उच्चतम सहायक खेलाडी थिए। जावी २०१४ सम्म बारकासँग अनुबंधमा हुन्, यस अनुबंधको समय अवधिको २००८–०९को सत्रको समयमा बढायाइयो थियो। इस नयाँ अनुबंध देखि उनी क्लबमा सबै भन्दा ज्यादा कमाने वाला मान्छेहरु मध्ये एक बन जायेंगे, र उनको कमाई €७.५ मिलियन प्रति वर्ष हो जायेगी. जावीले बार्सेलोनाको लागि औल-टाइम अपीयरेंस लिस्टमा कार्ल्स रिक्सेचको बराबरीको जब उनी १४ फरवरी २००९को क्लबको ग्यारहवें सत्रमा ४५२ औँ पल्ट अगाडि आये. अब उनी मिगुएली पछि दोस्रो स्थानमा हुन्, जुन ५४८ पल्ट प्रकट भएका छन्। वर्तमानमा उनी ला लीगा सहायक सरणीमा शीर्ष स्थानमा छन्। २००९-२०१०को सत्रको समयमा, पत्रकारोंले बार्सेलोनाको पक्षमा जावीको योगदानको एकदम उल्लेख गर्‍यो। उदहारणको लागि: {{quote|"Quite simply the best midfielder in modern football, and one of the greatest 'centre' midfielders of all time. It could even be argued that Xavi and [[Lothar Matthaus]] are the two best in this position in history. World class for several years now, it is the past three seasons in particular where the ३०-year-old has been untouchable. Xavi’s passing is up there with [[Michel Platini]], he creates countless goals with genius through balls while virtually never relinquishing possession."<ref name="Inter-Barcelona All Time Greatest XI"/>}} २००९-१०को सत्र मा, जावीले पछिल्लो सत्रको तरिका आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन जारी राखयो। एक पल्ट फेरि देखि उनी सहायक सारणीमा शीर्ष स्थानमा रहे र सेंटीगो बर्नेब्युमा रिअल मेड्रिडको बिरुद्ध बार्सेलोनाको २-०को जीतमा सहायता गरे। पुरा सत्रको मतदानमा उनलाई बार्सेलोनाको दोस्रो सर्वश्रेष्ठ खेलाडी घोषित गरियो, किन भनें बार्सेलोनाले रिकर्ड ९९ अंकहरूसँग लीग उपाधि जीतयो। ३ जून २०१० को, [[स्पेन|स्पेनिश]] अखबार मार्काले ला लीगामा सर्वश्रेष्ठ खेलाडीको लागि वार्षिक ट्रोफो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो पुरस्कारमा जावीको तेस्रो स्थान दिए। जबकि पहिले स्थानमा [[लियोनेल मेसी|लायोनल मेस्सी]] र दोस्रो स्थानमा [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टीआनो रोनाल्डो]] थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/06/03/1957099/barcelona-star-lionel-messi-wins-the-trofeo-alfredo-di |title=Barcelona Star Lionel Messi Wins The Trofeo Alfredo Di Stefano |publisher=Goal.com |date=2010-06-03 |accessdate=2010-06-15}}</ref> ९ जून २०१०को जावीले क्लबसँग चार सालको एक अनुबंधमा हस्ताक्षर किये, जुन खेलहरु जाने वाला खेलहरूको संख्याको आधारमा ३० जून २०१६ सम्म स्वतः नै नवीनीकृत हो जाएगा..<ref>{{Cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/06/09/n100609111479.html|title=Xavi extends deal until 2016|date=9 June 2010|accessdate=27 June 2010|work=FC Barcelona}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20121208190603/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/06/09/n100609111479.html |date=8 December 2012 }}</ref> २९ नोभेम्बरको उनले आफ्नो नै देशमा एक प्रभावी ५-०को जीतसँग प्रभावशाली प्रतिद्वंद्वी रिअल मेड्रिडको बिरुद्ध आफ्नो तेस्रो गोल गर्‍यो। ==अंतर्राष्ट्रीय क्यारियर == फुटबल पिचमा जावी हर्नान्डीजको क्षमताओंले उनको टीमको असंख्य उपाधि दिलाये छन् र उनी सबै समयको सबै भन्दा सुसज्जित खेलाडी बनए छन्। इस खेलाडीले फीफा यू-२० वर्ल्ड कप, फीफा क्लब वर्ल्ड कप र [[फीफा विश्व कप|फीफा वर्ल्ड कप]]मा स्पेन र एफसी बार्सेलोनासँग धेरै प्रमुख अंतर्राष्ट्रीय उपाधि जीतेका छन्। यूरोपीय मञ्चमा उनको सफलताहरूलाई कम भन्न सकिंदैन, उनले यूईएफए यूरोपियन फुटबल च्याम्पियनशिपको जीतेकै छन्, साथ साथै दुइ पल्ट यूईएफए चैपियन्स लीग जीतेर यिनी उपलब्धियहरूमा चार तारा थपेका छन्। यि संयुक्त उपलब्धिहरु ले उनलाई अन्तर्राष्ट्रीय र क्लब दुवै स्तरहरूमा यूरोपको मुख्य उपाधिहरूको विजेता बनाइदिएको छ। जावी पांच पल्ट लीगा बीबीवीए चैम्पियन रह्नुहोस छन् र बार्सेलोना तिर भन्दा एक स्टार खेलाडी हुन् जसले एक प्रसिद्ध अभूतपूर्व स्पेनिश ट्रेबल जीतएर, एक कैलेण्डर वर्षमा ६ रिकर्ड ट्रोफिहरु, सेक्सट्युपल, अर्जित गरे<ref>[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html Kings, queens and a young prince] FIFA.com</ref> ===विश्व कप २०१० === २०१०को गर्मिहरूको समयमा, जावीको खेलले स्पेनको पहिलो पल्ट [[फीफा विश्व कप|वर्ल्ड कप]]को उपाधि दिलाया. यस सफल अभियानको पछि जावीको नै हात थियो। यस अनुभवि मिडफील्डरले टूर्नामेन्टको समयमा एक ८९ प्रतिशत नजिकै पुरा गरे। यस समयमा स्पेनको कुल ७ खेलहरूमा ६६९ हरूमा ५९९ नजिकै पुरा गरिएको(थियो).<ref>{{Cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/statistics/players/passes.html|title=2010 FIFA World Cup South Africa: Players – Passes |publisher=fifa.com |date=2010-07-11 |accessdate=2010-07-18}}</ref> जावीको पासिंगको यो मात्रा एकदम प्रभावशाली थियो, यहाँ सम्म कि जुन फाइनलमा या तेस्रो स्थानको मैचमा पुगए, जावीले अटेम्प्ट गरिएको(थियो) नजिकै, पुरा गरिएको(थियो) नजिकै, अटेम्प्ट गरिएको(थियो) कोर्नर (४७), पुरा गरिएको(थियो) कोर्नर (२६), र पेनल्टी क्षेत्रमा डिलीवरी (१५)मा फील्डको नेतृत्व गर्‍यो।<ref>{{Cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/statistics/players/attacking.html|title=2010 FIFA World Cup South Africa: Players – Top attacks |publisher=fifa.com |date=2010-07-11 |accessdate=2010-07-18}}</ref> जावी एकमात्र खेलाडी थिए जसले टूर्नामेंटमा ६०० भन्दा ज्यादा नजिकै अटेम्प्ट किये, र त्यहि तरिका भन्दा एकमात्र खेलाडी थिए जसले ५०० भन्दा ज्यादा नजिकै पुरा गरे। उनिले कुल ६६९ नजिकै अटेम्प्ट किये थिए, जुन वर्ल्ड कप अफ द इयरको अर्को सफलतम पासर देखि १०४ अधिक थिए, यो पासर जर्मनीको बस्टियन श्वेनस्टीगर थियो। ये आंकडा जावीको पासिंग कुशलताको त दर्शाते नै हुन्, साथ नै यो पनि बताछन कि बल वितरणको लागि स्पेनको उनिमा कति भरोसा छ। ==सभी समयको क्लबको आंकडा == ४ डिसेम्बर २०१० को<ref>{{Cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_10-11/estadistiques/jugadors/Xavi/fitxa.html |title=Official site statistics |publisher=Fcbarcelona.cat |date= |accessdate=2010-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.co.uk/en/xavi/leistungsdaten/spieler_7607.html |title=Transfermarkt player statistics |publisher=Transfermarkt.co.uk |date=1980-01-25 |accessdate=2010-06-15}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Club !rowspan="2"|Season !colspan="2"|League !colspan="2"|Cup !colspan="2"|[[UEFA|Europe]] !colspan="2"|Other <ref>Includes other competitive competitions, including the [[Supercopa de España]], [[UEFA Super Cup]], [[FIFA Club World Cup]]</ref> !colspan="2"| Total |- !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals !Apps !Goals |- | rowspan="4" style="text-align:center;"|'''[[FC Barcelona B|Barcelona B]]''' |!colspan="2"|[[Segunda División B 1997–98|1997–98]] |39||3||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||39||3 |- |!colspan="2"|[[Segunda División 1998–99|1998–99]] |18||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||18||0 |- |!colspan="2"|[[Segunda División B 1999–2000|1999–00]] |4||1||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||4||1 |- |!colspan="2"|'''Total''' !61!!4!!colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||61!!4 |- | rowspan="14" style="text-align:center;"|'''[[FC Barcelona|Barcelona]]''' |!colspan="2"|[[La Liga 1998–99|1998–99]] |17||1||2||0||6||0||1||1||26||2 |- |!colspan="2"|[[La Liga 1999–2000|1999–00]] |24||0||4||1||10||1||0||0||38||2 |- |!colspan="2"|[[2000–01 FC Barcelona season|2000–01]] |20||2||7||0||9||0||colspan="2"|–||36||2 |- |!colspan="2"|[[2001–02 FC Barcelona season|2001–02]] |35||4||1||0||16||0||colspan="2"|–||52||4 |- |!colspan="2"|[[2002–03 FC Barcelona season|2002–03]] |29||2||1||0||14||1||colspan="2"|–||44||3 |- |!colspan="2"|[[2003–04 FC Barcelona season|2003–04]] |36||4||6||0||7||1||colspan="2"|–||49||5 |- |!colspan="2"|[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]] |36||3||1||0||8||0||colspan="2"|–||45||3 |- |!colspan="2"|[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]] |16||0||0||0||4||0||2||0||22||0 |- |!colspan="2"|[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]] |35||3||7||2||7||0||5||1||54||6 |- |!colspan="2"|[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]] |35||7||7||1||12||1||colspan="2"|–||54||9 |- |!colspan="2"|[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]] |35||6||5||1||14|||3||colspan="2"|–||54||10 |- |!colspan="2"|[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]] |34||3||3||2||11||1||5||1||53||7 |- |!colspan="2"|[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]] |19||3||5||0||5||0||1||0||30||3 |- |!colspan="2"|'''Total''' !371!!38!!49!!7!!123!!8!!14!!3!!557!!56 |- ! colspan="2" | Career totals !432!!42!!49!!7!!123!!8!!14!!3!!618!!60 |} ===अंतरराष्ट्रीय प्रदर्शन === :''११ जुलाई २०१० को'' <ref name="ONLINE DATABASE">{{Cite web |url=http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=675&n=xavi/xavier/hernandez/creus |title=Fútbol en la Red |publisher=Futbol.sportec.es |date=2000-11-15 |accessdate=2010-06-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528003420/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=675&n=xavi%2Fxavier%2Fhernandez%2Fcreus |date=28 May 2012 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! राष्ट्रीय टीम ! सीजन ! प्रदर्शन ! गोल्स |- | rowspan="11"|स्पेन | 2000-01 | 1 | 0 |- | 2001-02 | 5 | 3 |- | 2002-03 | 8 | 0 |- | 2003-04 | 5 | 0 |- | 2004-05 | 8 | 1 |- | 2005-06 | 13 | 1 |- | 2006-07 | 7 | 2 |- | 2007-08 | 16 | 4 |- | 2008-09 | 14 | 1 |- | 2009-10 | 17 | 0 |- | 2010-11 | 2 | 0 |- ! colspan="2"| कुल ! 96 ! 8 |} ===अंतर्राष्ट्रीय गोल === {{International goals collapsed header}} |- bgcolor=#DFE७FF | १. || March २६, २००५ || [[Estadio El Helmántico]], [[Salamanca]], Spain || {{fb|CHN}} || '''२'''–० || ३–० || Friendly |- bgcolor=#DFE७FF | २. || September ०६, २००६ || [[Windsor Park]], [[Belfast]], Northern Ireland || {{fb|NIR}} || ०–'''१''' || ३–२ || [[UEFA Euro 2008 qualifying]] |- bgcolor=#DFE७FF | ३. || October ११, २००६ || [[Estadio Nueva Condomina|Nueva Condomina]], [[Murcia]], Spain || {{fb|ARG}} || '''१'''–० || २–१ || Friendly |- bgcolor=#DFE७FF | ४. || September १२, २००७ || [[Estadio Carlos Tartiere]], [[Oviedo]], Spain || {{fb|LVA}} || '''१'''–० || २–० || [[UEFA Euro 2008 qualifying]] |- bgcolor=#DFE७FF | ५. || November २१, २००७ || [[Estadio Gran Canaria]], [[Las Palmas]], Spain || {{fb|NIR}} || '''१'''–० || १–० || [[UEFA Euro 2008 qualifying]] |- bgcolor=#DFE७FF | ६. || June ०४, २००८ || [[Estadio El Sardinero]], [[Santander, Cantabria|Santander]], Spain || {{fb|USA}} || '''१'''–० || १–० || Friendly |- bgcolor=#DFE७FF | ७. || June २६, २००८ || [[Ernst-Happel-Stadion]], [[Vienna]], Austria || {{fb|RUS}} || ०–'''१''' || ०–३ || [[UEFA Euro 2008]] |- bgcolor=#DFE७FF | ८. || August २०, २००८ || [[Parken Stadium]], [[Copenhagen]], Denmark || {{fb|DEN}} || ०–'''२''' || ०–३ || Friendly |} ==सम्मान == ===बार्सेलोना === *# '''स्पेनिश लीग (५)''' : १९९८–९९, २००४–०५, २००५–०६, २००८–०९, २००९–१० *'''स्पेनिश कप: (१)''' २००८-०९ *# '''स्पेनिश सुपरकप (४)''' : २००५, २००६, २००९, २०१० *# '''यूईएफए चैपियन्स लीग (२)''' : २००५–०६, २००८–०९ * # '''यू ई एफ ए सुपर कप (१):''' २००९ * # '''फीफा क्लब वर्ल्ड कप (१):''' २००९ ===स्पेन यू २० === *फीफा यू-२० वर्ल्ड कप : १९९९ ===स्पेन यू २३ === *ओलम्पिक खेल: २००० रजत पदक ===स्पेन === *यूईएफए यूरोपीय फुटबल चैम्पियनशिप: २००८ *[[फीफा विश्व कप]]: २०१० ===व्यक्तिगत === *डन बालोन अवार्ड ब्रेक थ्रू प्लेयर अफ द इयरको लागि : १९९९ *डोन बालोन अवार्ड ला लीगामा स्पेनिश प्लेयर अफ द इयरको लागि: २००५<ref>{{Cite web|url=http://es.wikipedia.org/wiki/Premio_Don_Bal%C3%B3n |title=Premio Don Balón – Wikipedia, la enciclopedia libre |language={{es icon}} |publisher=Es.wikipedia.org |date=2010-06-11 |accessdate=2010-06-15}}</ref> *यूरो २००८ प्लेयर अफ द टूर्नामेंट *फीफ प्रो वर्ल्ड XI: २००७-०८, २००८-०९ * आईएफएफएसएच दुनियाको सर्वश्रेष्ठ खिलाडी: २००८, २००९ *यूईएफए टीम अफ द इयर: २००८, २००९ *[[फीफा|FIFA.com टीम अफ द इयर]]: २००८ *ला लीगा २००८-०९ शीर्षको सहायक(२०) *ला लीग २००९-१० शीर्षको सहायक(१४) *यूईएफए चैम्पियंस लीग २००८-०९ शीर्षको सहायक (७) *२००९ यूईएफए चैम्पियंस लीग फाइनलमा अफ द मैच *यूईएफए क्लब सर्वश्रेष्ठ मिड फील्डर: २००८–०९ *ला लिगाको सर्वश्रेष्ठ मिडफील्‍डर: २००९ * २००९ फीफा कोनफेडरेशन कप टीम अफ द टूर्नामेंट * बेलन दी'ओर: तेस्रो स्थान २००९ पांचवां स्थान २००८ * फीफा क्लब विश्व कप ब्रोंज बल: २००९ * २००९ फीफा वर्ल्ड प्लेयर अफ द इयर थर्ड * केटालन अफ द इयर:२००९ *ट्रोफो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो: ला लीगामा तीस^रा सर्श्रेष्ठ खेलाडी २००९–१० *फीफा वर्ल्ड कप औल-स्टार टीम: २०१० * २०१० फीफा विश्व कप: सबै भन्दा ज्यादा नजिकै पुरा गरिएको(थियो), सबै भन्दा ज्यादा मौके उत्पन्न हुए, सबै भन्दा ज्यादा दूरी पूरी गरियो। * २०१० वर्ल्ड कप मेन अफ द म्याच पयारागुए बनाम पोर्चुगल * प्रिंसेस अफ अस्ट्रिया अवार्ड्स : २०१० ==सन्दर्भ == {{Reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Xavier Hernández}} *[http://www.xavihernandez.com/ जावीको आधिकारिक वेबसाइट ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101050539/http://www.xavihernandez.com// |date=1 November 2009 }} *[http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/xavi.html एफसी बार्सेलोना प्रोफाइल ] *{{FIFA player|177855}} *[http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/players/player=177855/index.html २०१० फीफा विश्व कप प्रोफाइल ] {{Navboxes colour |title=Awards |bg=Gold |list1= {{La Liga Spanish Player of the Year}} {{European Championship Player of the tournament}} {{S-start}} {{S-ach|aw}} {{Succession box|title=[[UEFA Club Football Awards#Best Midfielder|UEFA Champions League Best Midfielder]]|before= {{Flag icon|ENG}} [[Frank Lampard]] |after={{Flag icon|NED}} [[Wesley Sneijder]] |years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]]}} {{S-end}} }} {{Navboxes colour |title=Spain squads |bg=#db000d |fg=#fbea0e |list1= {{Spain Squad 2000 Summer Olympics}} {{Spain Squad 2002 World Cup}} {{Spain Squad 2004 UEFA Euro}} {{Spain Squad 2006 World Cup}} {{Spain Squad 2008 UEFA Euro}} {{Spain squad 2009 Confederations Cup}} {{Spain Squad 2010 World Cup}} }} {{FC Barcelona squad}} {{Use dmy dates|date=September 2010}} {{Commonscat|Xavi Hernández}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME =Xavi | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =25 January 1980 | PLACE OF BIRTH =[[Terrassa]], [[Spain]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Xavi}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:वल्लेस ओसिदेंटल से मान्छे]] [[श्रेणी:केटालन फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एसोसिएशन फुटबल मिडफील्डर्स]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सेलोना एटलेंटिक फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:स्पेनको ओलिंपिक फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:2000को समर ओलम्पिक्समा फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:स्पेनको लागि ओलम्पिक रजत पदक विजेता]] [[श्रेणी:स्पेन अंडर-21 अंतरराष्ट्रीय फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:स्पेनको अंतरराष्ट्रीय फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:2002को फीफा विश्व कपको खेलाडी]] [[श्रेणी:यूईएफए यूरो 2004को खेलाडी]] [[श्रेणी:2006 फीफा विश्व कपको खेलाडी]] [[श्रेणी:यूइएफए यरो 2008को खेलाडी]] [[श्रेणी:1997 फीफा कनफेडरेशन्स कपको खेलाडी]] [[श्रेणी:2010 फीफा विश्व कपको खेलाडी]] [[श्रेणी:यूइएफए यूरोपीय फुटबल चैम्पियनशिपको विजेता खेलाडी]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप जित्ने खेलाडी]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] no3qnwi5j0gptaoglpqdgwi45lkjswq 0 25517 1366656 1363612 2026-07-22T10:14:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366656 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = रोनाल्डो | image = [[चित्र:Ronaldo2009Corinthians.jpg|200px]] | caption = Ronaldo with [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]] in 2009 | fullname = लुइस नजारियो डे लिमा | height = १.८ मि. | dateofbirth = १८ सेप्टेम्बर १९७६ | cityofbirth = [[रियो दि जेनेरियो]] | countryofbirth = [[ब्राजिल]] | position = [[स्ट्राइकर]] | currentclub= | clubnumber= | youthyears=१९९०-१९९१<br />१९९१-१९९३ | youthclubs=[[सोसियल रामोस]]<br />[[साओ क्रिस्टोभाओ]] | years=1994<br />1994-1996<br />1996-1997<br />1997-2002<br />2002-2007<br />2007-2008<br />2009- | clubs=[[क्रुजेइरो]]<br />[[पीएसभी इन्डहोभेन]]<br />[[बार्सिलोना]]<br />[[इन्टर मिलान]]<br />[[रियल म्याड्रिड]]<br />[[एसी मिलान]]<br />[[एससी कोरिन्थिआन्स पौलिस्टा]] | nationalyears=१९९४-२००६ | nationalteam=[[ब्राजिल]] | manageryears= | managerclubs= }} '''लुइस नजारियो डे लिमा''' (जन्म १८ सेप्टेम्बर १९७६), 'रोनाल्डो' नामले प्रसिद्ध [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]]का पुर्व [[फुटबल खेलाडी]] हुन् । १९९० को दशक पछि र २००० को दशक अघि रोनाल्डो विश्वकै सर्वाधिक सफल गोलकर्ता थिए । उनले आफ्नो पहिलो बलोन डी ' ओर पुरस्कार यूरोपीय फुटबल खेलाडी को रूपमा १९९७ (मात्र २१ वर्ष को आयु मा) मा पाएका थिए र यही पुरस्कार उनलाई २००२ मा (२६ वर्षको आयु मा) फेरि मिल्यो । यसका अतिरिक्त रोनाल्डो फ्रेन्च फुटबल खेलाडी [[जिनेदिन जिदान|जिनेदिन जिदाने]] को समान फिफा वर्ष खेलाडी पुरस्कार तीन पटक जीत्ने मात्र दुई खेलाडीमध्ये एक हुन् । २००७ मा उनलाई [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] फुटबलले अहिले सम्मकै सर्वश्रेष्ठ सुरूवाती एघार खेलाडीको रूपमा नामांकन गर्यो । फुटबलका भगवान [[पेले]]ले तयार गरेको फिफा १०० को सुचिमा उनी पनि अटाउन सफल भए । २०१० मा एक अनलाईन मतदान मा उनी गोल डट कम का 'प्लेयर अफ द डिकेड' चुनिए, जसमा उनले कुल मतको ४३.६३ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका थिए । रोनाल्डोले आफ्नो करियर क्रुजेरोबाट सुरु गरे र १९९४ मा पीएसवी आइंटहवन मा गए। उनी १९९६ मा तत्कालीन विश्व कीर्तिमानी स्थानान्तरण शुल्कमा [[बार्सिलोना]]मा सामेल भए । २० वर्षको उमेरमा, उनी १९९६ को फिफा विश्व वर्ष खेलाडी घोषित भए । उनी यो पुरस्कार पाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी बनेका थिए। १९९७ मा, [[इन्टर मिलान]]ले रोनाल्डोलाई अनुबन्ध गर्न विश्व कीर्तिमानी शुल्क खर्च गर्‍यो। उनी [[डिएगो म्याराडोना]] पछि दुई पटक विश्व स्थानान्तरण रेकर्ड तोड्ने पहिलो खेलाडी भए। २१ वर्षको उमेरमा, उनले १९९७ को [[बेलोन डी' ओर २०१६|बालोन डी'ओर]] हासिल गरे र यो पुरस्कार पाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी बने। २३ वर्षको उमेरमा, रोनाल्डोले क्लब र देशका लागि २०० भन्दा बढी गोल गरिसकेका थिए। यद्यपि, घुँडाको चोट, उनी लगभग तीन वर्षसम्म निष्क्रिय थिए। रोनाल्डो २००२ मा [[रियल म्याड्रिड]]मा सामेल भए र २००२-०३ को [[ला लिगा]] उपाधि जिते। २०११ मा अवकाश लिनु अघि उनले [[एसी मिलान]] र कोरिन्थियन्समा समय बिताए। ==स्रोत== {{Commonscat|Ronaldo}} [[श्रेणी :ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[Category:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 0ybf6hyjl9vkw3s048nhh01xgm7n5od 0 25708 1366654 1366194 2026-07-22T10:11:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366654 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | playername = लियोनेल मेसी | image = Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-112(cropped).jpg|<nowiki>250px]]</nowiki> | caption = २०२६ फिफा विश्वकपमा | fullname = लियोनेल आन्द्रेस मेसी | dateofbirth = {{Birth date and age|1987|06|24}} | cityofbirth = [[रोसारियो, सान्टा फे|रोसारियो]] | countryofbirth = [[अर्जेन्टिना]] | height = ५ फिट ७ इन्च <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्ति]]/[[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९५–२००० | youthyears2 = २०००–२००४ | youthclubs1 = [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २००४–२००५ | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] ख | caps1 = २२<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals1 = ६<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = २००४–२०२१ | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = ५२०<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = ४७४<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = २००५ | nationalyears2 = २००८ | nationalyears3 = २००५– | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] यु-२० | nationalteam2 = [[अर्जेन्टिना ओलम्पिक फुटबल टोली|अर्जेन्टिना यु-२३]] | nationalteam3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = १८ | nationalgoals1 = १४ | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = २ | nationalcaps3 = १८७ | nationalgoals3 = १०९ | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}}{{MedalGold|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक#पुरुष फुटबल प्रतियोगिता|समूह प्रतियोगिता]]}} {{ARG}}{{Trophy}}|[[२०२१ कोपा अमेरिका]] | pcupdate = २२:४८, २२ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC)) | ntupdate = २२:४८, २२ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) | years3 = २०२१-२०२३ | clubs3 = पेरिस साइन्ट जर्मा | caps3 = ५८ | goals3 = २२ | years4 = २०२३- | clubs4 = इन्टर मायामी | caps4 = १८ | goals4 = १३ }} '''लियोनेल आन्द्रेस मेसी''' (जन्मः २४ जुन, १९८७) अर्जेन्टिनी [[फुटबल खेलाडी]] हुन्। वर्तमान उनी अमेरिकी [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]को लागि अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका छन्। यसअघि उनी फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट लिग वान (लिग १) र [[ला लिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को लागि खेल्नेेेे गरेका थिए। मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ [[फुटबल खेलाडी]]हरू मध्ये एक मानिन्छन्;<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 2006-02-24 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece |date=2011-07-27 }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 2008-07-28 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece |date=2008-12-04 }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 2008-04-24 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = ''The Guardian'' | accessdate = 2009-03-31}}</ref> उनले २१ वर्षको उमेरमानै [[फिफा बेलोन डी' ओर|बेलोन डी' ओर]] र [[फिफा]] सर्वश्रेष्ठ [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|वर्षको खेलाडी]]को उपाधि जितेका थिए।<ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 2009-07-07}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf |date=2019-05-15 }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07}}</ref> उनको खेल शैली र क्षमताको कारणले गर्दा उनलाई फुटबलको बादशाह भनेर चिनिने [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 2007-04-19 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece |date=2011-06-29 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher=''China Daily''|date=2006-02-25|accessdate=2006-10-08}}</ref> मेसीले कम उमेरमानै फुटबल खेल्न शुरू गरे र चाँडै नै [[बार्सिलोना]]ले उनको क्षमता पहिचान गर्‍यो। उनले सन् २००० मा [[रोसारियो]]मा अवस्थित [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] युवा टोली छोडेर आफ्नो परिवारसित युरोप आए, किनकि [[बार्सिलोना]]ले उनको विकास हार्मोनको कमीको लागि उपचार गरिदिने प्रस्ताव राखेको थियो। सन् २००४-०५ सिजनमा पहिलो पटक मैदानमा ओर्लेर उनले सबैभन्दा कम उमेरमा लिग खेल खेल्ने फुटबल खेलाडीको [[ला लिगा रेकर्ड]] तोडे र साथै सबैभन्दा कम उमेरमा लिग गोल स्कोर गर्ने खेलाडी बने। मेसीको प्रथम आगमनमै उनले [[बार्सिलोना]]लाई [[ला लिगा]] जिताउन सफल भए र सन् २००६ मा पुन: सो लिग र [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरोपियन च्याम्पियनशीप]] जिताएर चाँडै नै प्रमुख सम्मान प्राप्त गरे। सन् २००६-०७ उनको सफलताको सिजन थियो: [[एल क्लासिको]]मा एक ह्याट्रिक र २६ लिग म्याचहरूमा १४ गोल गर्दै, उनले नियमित रूपले खेल जित्ने पहिलो समूहमा ठाउँ बनाए। सम्भवतः सन् २००८-०९ को सिजन उनको सबैभन्दा सफल सिजन थियो, जसमा मेसी ३८ गोल गर्दै लगातार तेस्रो विजय अभियानको अभिन्न अङ्ग बने। मेसी, २००५ फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपमा अन्तिम खेलमा २ गोल सहित जम्मा ६ गोल गरी शीर्ष स्कोर गर्ने खेलाडी बने। त्यसको लगत्तै, उनी [[अर्जेन्टिना]]को अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको एक सदस्यको रूपमा स्थापित भए। सन् २००६ मा, उनी अर्जेन्टिनाबाट [[फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने र अर्को वर्ष उनले [[कोपा अमेरिका]] प्रतियोगितामा उप-विजेताको पदक जित्न सफल भए। सन् २००८ मा, उनले [[अर्जेन्टिना]] ओलम्पिक फुटबल टोलीसँग [[बेइजिङ]]मा भएको [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] खेलमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान, [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] स्वर्ण पदक जितेका थिए। २०२१ [[ब्राजिल]] मा भएको [[कोपा अमेरिका]] को उपाधि पनि मेसी कै कप्तानीमा अर्जेन्टिनाले जितेको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == मेसीको जन्म सन् २४ जुन, १९८७ मा [[रोसारियो]], [[अर्जेन्टिना]]मा जर्ज मेसी (एक [[कारखाना]] मजदुर) र सीलिया (उर्फ कुक्कीटिनी) (एक अंशकालिक क्लीनर) दम्पतीको घरमा भएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = ''Página/12'' | title = Los intereses de Messi | accessdate = 2009-05-31|language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = ''Times Online'' | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 2008-04-20 | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece |date=2008-08-30 }}</ref> उनको पुर्खाको उद्गम [[इटाली]]को सहर एङ्कोनाबाट भयो, जहाँबाट सन् १८८३ मा उनको पूर्वज, एञ्जलो मेसी अर्जेन्टिनामा प्रवेश गरेका थिए।<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate=2009-07-07 | date=2006-02-24 | publisher=''Al Día'' | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate=2009-07-07 |date = 2005-10-07 |publisher=''El Mundo Deportivo''| last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}</ref> उनको रडरिगो तथा मेशियस नाम गरेका दुई दाजुहरूका साथै मारिया सोल नाम गरेकी एक बहिनी पनि छन्।<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio |date=2017-05-13 }}</ref> मेसी पाँच वर्षको उमेरदेखि आफ्ना बुवा जर्ज मेसीले प्रशिक्षण गरिरहेको एक स्थानीय क्लब ग्रैन्डोलीको लागि फुटबल खेल्न आरम्भ गरे।<ref name="Williams"/> सन् १९९५ मा मेसी आफ्नो गृहनगर रोसारियोमा अवस्थित [[न्युवेल ओल्ड ब्वाइज]] क्लबको लागि खेल्न शुरू गरे।<ref name="Williams">{{cite web | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = ''The Guardian'' | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 2008-05-03 | date = 2006-02-26}}</ref> ११ वर्षको उमेरमा उनको प्रारम्भिक परीक्षणमा शारीरिक विकास हार्मोनको कमी पाइयो।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = ''Daily Telegraph'' | last = White | first = Duncan | date = 2009-04-04 | accessdate = 2009-07-07}}</ref> प्राथमिक डिभिजन क्लब रिभर प्लेटले मेसीको उपचार प्रति चासो देखायो तर क्लबसँग उनको उपचारको लागि पर्याप्त सम्पति थिएन किनभने उनको उपचारमा प्रति महिना ९०० अमेरिकी डलर लाग्थ्यो।<ref name="mission"/>[[लेइडा]], [[क्याटालोनिया]]मा रहेका मेसीका एकजना आफन्तले [[बार्सिलोना]]का खेल प्रबन्धक [[कार्ल्स रिक्सैक]]लाई मेसीको प्रतिभाको बारेमा बताए र मेसी र उनको बुवाको लागि परीक्षण दिने व्यवस्था मिलाए।<ref name="mission"/> उनको खेल परीक्षण गरे पछि बार्सिलोनाले उनलाई यदि उनी [[स्पेन]] स्थान्तरित हुन तयार छन् भने उनको उपचार खर्च ब्यहोर्ने शर्तमा अनुबन्धन गर्‍यो।<ref name="Williams"/><ref name="fifa.com"/> त्यसपछि मेसी सपरिवार [[युरोप]] स्थान्तरित भए र [[बार्सिलोना]]क्लबको युवा टोलीमा खेल्न शुरू गरे।<ref name="fifa.com">{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=2006-03-05 |accessdate=2006-07-25}}</ref> == क्लब जीवन == === बार्सिलोना === मेसीले सन् १६ नोभेम्बर, २००३ मा (१६ वर्ष र १४५ दिनको उमेरमा) [[पोर्टो]] बिरुद्ध एक [[मैत्रीपूर्ण खेल]]बाट आफ्नो पहिलो क्लबको लागि आफ्नो खेल जीवनको औपचारिक शुरूवात गरे।<ref name="footballdb"/><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=2009-05-22|accessdate=2009-05-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html |date=2019-04-11 }}</ref> त्यसको एक वर्षभन्दा पनि कम समयमा नै सन् २०१६ अक्टोबर, २००४ मा (१७ वर्ष र ११४ दिनको उमेरमा) [[फ्रान्क रिजकार्ड]]ले उनलाई [[इस्पेन्योल]] बिरुद्धको खेलबाट आफ्नो पहिलो लिग खेल शुरूवात गर्ने मौका दिए र उनी त्यस समयसम्ममा [[बार्सिलोना]]को लागि खेल्न तेस्रो सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी र [[ला लिगा]]मा गोल गर्ने सबैभन्दा युवा क्लब खेलाडी बने (जुन रेकर्ड सन् सेप्टेम्वर, २००७ उनकै सहकर्मी [[बोजन क्रिच]]ले तोडे)।<ref name="footballdb"/> जब उनले सन् १ मे, २००५ मा [[अल्बासेट बोलाम्पि]]को बिरुद्ध क्लबको लागि आफ्नो पहिलो सिनियर गोल गरे तब मेसी १७ वर्ष, १० महिना र ७ दिनको उमेरका थिए र उनी [[बार्सिलोना]]को लागि ला लिगा खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने,<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html |date=2011-09-06 }}</ref> जुन रेकर्ड २००७ मा मेसीकै सहयोगमा बोजन क्रिचले तोडे।)<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 2009-07-16 | date= 2007-10-21| publisher = fcbarcelona.cat|last = Nogueras | first = Sergi}}</ref> मेसीले आफ्नो पूर्व प्रशिक्षक [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बारेमा भनेका छन्: '''उनले मेरो खेल जीवनको शुरुवात गराएको तथ्य म कहिल्यै भुल्न सक्दिन, उनले म १६/१७ वर्षको मात्र हुँदा नै ममा विश्वास जगाए।''' <ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/nl/news/545/spanje/2009/12/10/1679579/messi-rijkaard-gaf-ons-meer-vrijheid | title = Messi: "Rijkaard gave us more freedom" | accessdate = 2009-12-10 | date= 2007-12-10| publisher = Goal.com}}</ref> ==== २००५-०६ सिजन ==== १६ सेप्टेम्बरमा तीन महिनामा नै दोस्रोपटक बार्सिलोनाले मेसीको अनुबन्धनको म्याद थप गरेको घोषणा गर्‍यो, यसपल्ट उनलाई पहिलो समूहको सदस्यको रूपमा भुक्तानी दिने र जुन २०१४ सम्म अनुबन्धन म्याद थप्ने कार्य भयो।<ref name="Williams"/> मेसीले २६ सेप्टेम्बर<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=''The Star Online''|date=2005-05-28 |accessdate=2009-05-29}}</ref> मा स्पेनी [[नागरिकता]] प्राप्त गरेर ग्रहण गरे र अन्ततः [[सिजन]]को [[स्पेनी फर्स्ट डिभिजन]]मा पहिलोपल्ट खेल्नमा सक्षम भए। मेसीले २७ सेप्टेम्बरमा पहिलोपटक गृहमैदान बाहिर [[युएएफए च्याम्पियनस लिग]]मा इटालियन क्लब [[उडिनीज]] बिरुद्ध खेले।<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi - FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीको आत्मसंयम र [[रोनाल्डिन्हो]]सँग संयोजनले बार्सिलोना राम्रो स्थितिमा पुगेकोले बार्सिलोना [[क्याम्प नउ]] स्टेडियममा प्रशंसकहरूले उभिएर ताली बजाएर सम्मान गरेका थिए।<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 2005-09-28 |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीले सत्र लिग खेलहरूमा ६ (छ) गोल गरे, सो छ मध्यमा एक [[च्याम्पियन्स लिग]] गोल स्कोर गरे। ७ मार्च, २००६मा [[च्याम्पियन्स लिग टाई]]को दोस्रो चरणको खेलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्धको खेलको क्रममा दायाँ तिग्राको मासु पल्टिएको कारण समय भन्दा पहिले उनको सिजन समाप्त भयो।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=2006-04-26 |accessdate=2006-07-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |date=2012-10-24 }}</ref> [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बार्सिलोनाले सो सिजन [[स्पेन]] र [[युरोप|यूरोप]]को विजेताको रूपमा समापन गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=''The Independent'' |date= 2006-05-18 |accessdate=2009-06-03 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 2006-05-03 |accessdate=2009-06-03 }}</ref> ==== २००६-०७ सिजन ==== [[चित्र:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|२००७मा रेन्जर्सको बिरुद्ध एक खेलमा मेसी]] [[२००६-०७ सिजन]]मा, २६ खेलहरूमा १४ गोल गर्दै मेसीले आफूलाई समूहको नियमित अग्रस्थानको खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=2009-07-17 }}</ref> १२ नोभेम्बरमा भएको [[रियल जारागोजा]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको [[खु्ट्टा]]को हड्डी भाँचियो, जसको कारणले उनी तीन महिनाको खेल खेल्नबाट वञ्चित भए।<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=2006-11-14 |accessdate=2006-11-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |date=2006-11-26 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=2006-11-13 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=2006-01-18 }}</ref> मेसी आफ्नो चोट निको नहुँदासम्म अर्जेन्टिनामा बसे र निको भएपछि ११ फेब्रुअरीमा [[रेसिङ्ग स्याट्यान्डर]] बिरुद्धको खेलमा मैदानमा उत्रिए।<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona - Racing Santander |publisher=The Offside |date=2008-01-19 |accessdate=2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012110422/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |date=2008-10-12 }}</ref> जसमा उनी दोस्रो-हाफमा स्थानापन्नको रूपमा संलग्न भए। ११ मार्चमा, रियल म्याड्रिड बिरुद्धको खेल ''([[एल क्लासिको]])''मा १० जना खेलाडी मात्र सीमित बार्सिलोनाबाट खेलेका मेसीले [[ह्याट-ट्रिक]] गर्दै ३-३ को बराबरीमा रोकेर आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे, जसमा उनले तेस्रो गोल इन्जुरी-समयमा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last = Hayward | first = Ben |publisher=''The Independent''|date=2007-03-11|accessdate=2009-05-30|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|archivedate=2011-09-06}}</ref> यस प्रदर्शनबाट उनी [[इवान जमोरानो]] (रियल मैड्रिडको १९९४-९५ सिजनमा) पछि ''एल क्लासिको''मा लगातार तीन गोल गर्ने पहिले खेलाडी बने,<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=2007-03-11 |publisher=FIFA |accessdate=2009-05-30 }}</ref> साथै मेसी यस खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी पनि बने। उनले यस सिजनमा गरेका १४ गोलहरू मध्य ११ गोल अन्तिम १३ खेलहरूमा गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=2009-06-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |date=2010-03-26 }}</ref> [[चित्र:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|मेसी, गेटाफे बिरुद्ध गोल गर्नु भन्दा ठीक पहिले]] मेसीले एकै सिजनको क्रममा म्याराडोनाको सबैभन्दा प्रसिद्ध गोलहरूलाई लगभग दोहोराउँदै आफूलाई "नयाँ म्याराडोना"को रूपमा साबित गरे।<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date=2007-04-20 |publisher=''Daily Telegraph'' | last = Lowe| first = Sid | accessdate=2009-07-07 }}</ref> १८ अप्रिल, २००७मा उनले [[कोपा डेल रे]]को सेमी-फाइनलमा [[गेटाफे]] बिरुद्धको खेलमा दुई गोल गरे, जुन मेक्सिकोमा सम्पन्न [[१९८६ FIFA विश्व कप]]मा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेका [[प्रसिद्ध गोल]]हरू सँग धेरै मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref>{{cite web| url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final| publisher=ESPN Soccernet| date=2007-04-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 |date=2012-10-24 }}</ref> विश्वका खेल पत्रकारहरूले उनलाई म्याराडोनासँग तुलना गरे र स्पेनिश पत्रिकाहरूले मेसीलाई "मेसीडोना" उपनाम दिए।<ref>{{cite web| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=''The Hindu''| date=2007-07-14}}</ref> उनले यस खेलमा उही ६२ मिटरको दुरी पार गर्दै, त्यति नै खेलाडीहरू (गोलकीपर सहित ६ जना)लाई छक्काउँदै, लगभग एउटै नै स्थानबाट गोल गरे र कुनाको झन्डातिर दौडिए, जुन २१ वर्ष पहिला म्याराडोनाले मेक्सिकोमा गरेका थिए।<ref name="maradonalike"/> खेलपछि एक पत्रकार सम्मेलनमा मेसीका समकक्षी खेलाडी [[डेको]]ले भने: "यो मैले आफ्नो जीवनमा देखेका गोल मध्य सर्वोत्कृष्ट गोल हो।"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=''Daily Telegraph'' |date=2007-04-20 |accessdate=2007-05-07 }}</ref> [[स्पेनियोल]] बिरुद्धको खेलमा पनि मेसीले एउटा यस्तो गोल गरे, जुन विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा इंग्ल्यान्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेको गोल]]सँग मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=''Times Online'' |date=2007-06-10 |accessdate=2008-01-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |date=2008-10-13 }}</ref> स्पेनियोलका खेलाडीहरूको विरोधको बावजूद र रिप्लेमा पनि त्यो स्पष्टतः [[ह्याण्डबल]] भन्ने देखिंदा देखिंदै पनि त्यो गोल बनिरह्यो.<ref name="Hand of Messi"/> ==== २००७-०८ सिजन ==== [[२००७-०८ सिजन]]को क्रममा, मेसीले एक हप्तामा पाँच गोल गर्दै बार्सिलोनालाई ला लिगाको शीर्ष चारमा पुर्याए। १९ सेप्टेबरमा च्याम्पियन्स लिग म्याचमा आफ्नो गृहमैदानमा बार्सिलोनाले [[ओलम्पिक लियोनयस|लियोन]]लाई ३-०को अन्तरले हराउँदा मेसीले एक गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3-0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=2007-09-19|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> उनले २२ सेप्टेबरमा [[सेभिला (फुटबल क्लब)]]को बिरुद्ध दुई गोल गरे<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=2007-09-22|accessdate=2009-05-29}}</ref> र फेरि २६ सेप्टेबरमा मेसीले [[रियल जारागोजा]] बिरुद्ध ४-१को जितमा दुई गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4-1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=2007-09-26|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html |date=2012-03-11 }}</ref> २७ फेब्रुअरीमा मेसीले [[भ्यालेन्शिया]] बिरुद्ध [[बार्सिलोना]]को लागि आफ्नो १००औँ आधिकारिक खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=2008-02-27|accessdate=2009-05-27}}</ref> मेसी अग्रपंक्तिको श्रेणीमा [[फिफाप्रो विश्वका दश खेलाडी अवार्ड]]को लागि मनोनित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=2009-05-30}}</ref> एक स्पेनिश पत्रिका ''[[मार्का]]''को अन-लाईन संस्करणमा गरिएको सर्वेक्षणमा उनलाई ७७ प्रतिशत मत सहित विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनियो।<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-04-10|accessdate=2009-07-07}}</ref> बार्सिलोना-आधारित अखबार ''[[एल मुन्डो डिपोर्टिवो]]'' र ''[[स्पोर्ट]]''को स्तम्भकारहरूले उल्लेख गरे कि मेसीलाई [[ब्यालन डी'ओर]] दिनु पर्छ र [[फ्रान्ज बेकेनबएर]]ले पनि यसको समर्थन गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107 |date=2008-05-24 }}</ref> [[फ्रान्सेस्को टोट्टी]] जस्ता फुटबलका महान हस्तिहरूले घोषणा गरे कि उनीहरू मेसीलाई अहिलेका विश्वका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू मध्य एक मान्छन्।<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-11-29|accessdate=2009-07-07}}</ref> ४ मार्चमा [[केल्टिक]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको बायाँ तिघ्राको मांसपेशी फाटेपछि उनी एक हफ्ता भरीको लागि खेलबाट बाहिरिए। मेसीको यस प्रकारको चोट लागेको यो तीन सिजनहरूमा चौथो पल्ट थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date=2008-03-05|accessdate=2009-06-14}}</ref> मेसी यो चोटबाट फिर्ता भएपछि ४ मे २००८मा भ्यालेन्सिया बिरुद्धक ६-०को जितमा उनको २००७-०८ सिजनको अन्तिम गोल गरे। यस सिजनका सबै खेलहरूमा मेसीले १६ गोल र १३मा सहायता प्दान गर्न सफल भए। ==== २००८-०९ सिजन : पहिले ट्रेबल ==== [[चित्र:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150px|thumb|left|मेस्सि, डेपोर्टिवोको बिरुद्धको एक खेलमा]] क्लबबाट [[रोनाल्डिन्हो]]को प्रस्थान सँगै उनको १० नम्बर जर्सी मेसीले प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १ अक्टोबर २००८ मा, सख्टार डोनेट्स्क बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिग म्याचको क्रममा मेसीले [[थियरी हेनरी]]को सट्टामा खेलमा प्रवेश गरेर अन्तिम सात मिनेटमा दुई गोल गरेर [[बार्सिलोना]]को लागि १-० को हारको अवस्थालाई १-२को जितमा परिणत गरी दिए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> यस पछिको [[एट्लेटिको म्याड्रिड]] बिरुद्धको लिग खेललाई मेसी र उनको राम्रा साथी [[सर्जियो अग्वेरो]]को बीच एक मैत्रिपूर्ण सङ्घर्षको रूपमा प्रचार गरियो।<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6-1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले फ्रि किकमा एक गोल गरे र बाँकीमा सहायता गरेर बार्सालाई ६-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739 |date=2014-08-10 }}</ref> मेसीले सेभिलाको बिरुद्ध २३ मिटर (२५ यार्ड) देखि बललाई उठाएर गोलरक्षकलाई छक्काउँदै टाइट एङ्गलबाट एक अर्को उत्कृष्ट गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title= Messi magical, Real miserable |publisher=FIFA|date=2008-11-29|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १३ डिसेम्बर २००८ मा, एल क्लासिकोको पहिलो सिजनको क्रममा मेसीले [[रियल म्याड्रिड]] बिरुद्धको बार्सिलोनाको २-० जितमा दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2-0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date=2008-12-13|accessdate=2009-05-29}}</ref> यसै वर्ष उनलाई २००८ फिफा वर्षको विश्वको खेलाडी अवार्डमा ६७८ अङ्क सहित दोस्रो स्थानमा मनोनित भए।<ref name="Gala 2008"/> मेसीले एटलेटिको म्याड्रिड विरुद्धको कोपा डेल रे टाईमा पहिलो पल्ट ह्याटट्रिक गर्दै बार्सिलोनालाई ३-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-01-07|accessdate=2009-05-29}}</ref> मेसीले सन् १ फेब्रुअरी २००९ मा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्धको खेलमा पहिलो हाफमा १-० ले तल इरेको अवस्थामा दोस्रो हाफमा सट्टामा प्रवेश गरी महत्त्वपूर्ण दुई गोल गर्दै बार्सिलोनालाई १-२ को जित दिलाउन मद्दत गरे। यस मध्ये दोस्रो गोल बार्सिलोनाको लागि ५०००औँ लिग गोल थियो।<ref>[https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory.] AFP (01-02-2009). 01-02-2009को पुनःप्राप्त</ref> ला लिगाको २८औँ चरणमा, मेसीले सबै प्रतियोगिताहरूमा सिजनको आफ्नो ३०औँ गोल गर्दै आफ्नो टोलीलाई [[मलागा सीएफ]] बिरुद्ध ६-० को जित हासिल गर्नमा सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date=2009-03-23|accessdate=2009-06-02}}</ref> ८ अप्रिल २००९मा उनले [[बायर्न म्यूनिख]] बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिगमा दुई पल्ट गोल गर्दै प्रतियोगितामा नौ गोलहरूको व्यक्तिगत रेकर्ड बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher=''USA Today''|date=2009-04-09|accessdate=2009-07-07|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> १८ अप्रिलमा मेसीले गेटाफमा प्राप्त १-०को जितमा सिजनको आफ्नो २०औँ लिग गोल गरे, जसको कारणले बार्सिलोना रियल म्याड्रिडलाई छ-अङ्कले तल पार्दै लिग तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1-0 win over Getafe|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-04-19|accessdate=2009-06-02}}</ref> [[चित्र:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|2009 UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा प्रहार गर्दै गरेका लियोनेल मेसीलाई हेर्दै माइकल क्यारिक (पृष्ठभूमिमा)]] बार्सिलोना सिजनको समापन तिर उन्मुख रहँदा मेसीले [[सान्टियागो बर्नब्यू]]मा [[रियल म्याड्रिड]] माथि ६-२को विजयमा दुई गोल (सबै प्रतियोगिताहरूमा उनको ३५औँ र ३६औँ गोल) गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-02|accessdate=2009-05-31}}</ref> यो हार रियल म्याड्रिडको लागि १९३० पछिको सबैभन्दा ठुलो हार थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले च्याम्पियन्स लिग सेमी-फाइनलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्ध [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई अतिरिक्त समयमा गोल बनाउन सहयोग गरेका थिए, जसबाट बार्सिलोनाले फाइनलमा [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]को सामना गर्न पायो। उनले [[एथलीटिक बिलबाओ]] बिरुद्ध ४-१को जितमा एक गोल तथा अन्य दुईमा सहयोग गर्दै १३ मेमा आफ्नो पहिलो कोपा डेल रे जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher=''Daily Telegraph''|date=2009-05-14|accessdate=2009-05-28}}</ref> उनले ला लिगा जितेर आफ्नो टोलीलाई दोहरो जित दिलाउँनमा सहयोग गरे। २७ मेमा उनले ७० मिनेटमा दोस्रो गोल गर्दै बार्सिलोनालाई [[२००९ UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] दुई गोलको अग्रताले जित्नमा मद्दत गरे, साथै नौ गोलको साथ उनी टुर्नामेन्टको इतिहासमा सबैभन्दा युवा तथा चैम्पियन्स लिगको सर्वाधिक गोलकर्ता बने।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date=2009-05-27|accessdate=2009-06-04}}</ref> यूरोपमा शानदार वर्ष संपन्न गर्दै मेसीले [[UEFA वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी]] र [[UEFA वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी]]को उपाधी पनि जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-30}}</ref> उनको यस जितको मतलब बार्सिलोनाले पहिलो पल्ट कुनै स्पेनिश क्लबले नसकेको एकै सिजनमा [[कोपा डेल रे]], [[ला लिगा]] र [[UEFA च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा विजय थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=''Gulf Daily News''|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667 |date=2015-07-03 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-03}}</ref> ==== २००९-१० सिजन: पहिलो बेलोन डी' ओर ==== [[चित्र:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|250px|thumb|left|बार्सिलोनाका लियोनेल मेस्सि, क्याम्प नउ रङ्गशालामा जोआन ग्याम्पर ट्रफी म्याचमा म्यानचेस्टर सिटी बिरुद्ध खेल्दै]] [[२००९ UEFA सुपर कप|२००९ युइएफए सुपर कप]] जिते पछि, बार्सिलोनाका प्रबन्धक [[जोसेप गार्डियोला]]ले जोड दिदै भने कि मेसी उनले अहिले सम्म देखेका खेलाडी मध्य सबैभन्दा राम्रो खेलाडी हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher=''El Mundo Deportivo''|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-29|language=Spanish}}</ref> १८ सेप्टेम्बरमा, मेसीले बार्सिलोनासँग जसमा €२.५ अरबको खरीद-नियन्त्रणको प्रावधान सहित २०१६ सम्मको लागि नयाँ अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरे, जसबाट मेसी लगभग € ९५ लाख वार्षिक आय सहित, [[जाल्टन इब्राहिमोभिच|जाल्टान इब्राहिमोभिच]] बराबर ला लिगाको उच्चतम पारिश्रमीक लिने खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html |date=2011-09-07 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}}</ref> चार दिन पछि २२ सेप्टेम्बरमा, मेसीले ला लिगामा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्ध दुई गोल र अर्को एक गोलमा सहयोग गर्दै बार्सालाई ४-१ जित दिलाए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-09-22|accessdate=2009-09-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> मेसीले २९ सेप्टेम्बरमा [[डाइनमो कीव]] माथिको २-० जितमा सिजनको पहिलो यूरोपीय गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2-0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-03|last=Leong|first=KS}}</ref> मेसीले [[क्याम्प नउ]]मा [[रियल जारागोजा]]को ६-१को ठुलो पराजयको क्रममा एक गोल गर्दै [[ला लिगा]]मा सात खेलमा छ गोलको अनुपात बनाए <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-10-26|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=2009-10-25|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/ |date=2009-12-31 }}</ref> र ७ नोभेम्बरमा क्याम्प नउमा [[मालर्का]] माथि बार्साको ४-२को जितमा पनि पेनाल्टोलीा गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|title=Guardiola expects more after win over Mallorca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-11-09|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203071732/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739 |date=2011-12-03 }}</ref> १ डिसेम्बर २००९ मा, मेसी उपविजेता [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई २३३को बिरुद्ध ४७३को ठुलो मतान्तरले पछाडी पार्दै [[२००९ ब्यालन डी'ओर]]को विजेताको रूपमा घोषित भए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=''The Independent''|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|last=Barnett|first=Phil}}</ref> यसपछि [[फ्रान्स फुटबल पत्रिका]]ले मेसीको भनाईलाई उद्धृत गर्दै लेख्यो: "म यसलाई आफ्नो परिवारलाई समर्पित गर्दछु। मलाई उनीहरूको आवश्यकता पर्दा उनीहरू संधै म सँगै हुन्थे र कहिलेकाँही उनीहरूले म भन्दा पनि ज्यादा गहराईबाट मेरा भावनाहरूलाई महसूस गरेका छन।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> १९ डिसेम्बरमा, [[अबूधाबी]]मा [[एस्टुडियान्टेस]] बिरुद्ध [[२००९ फिफा क्लब विश्वकप]]को फाइनलमा मेसीले गोल गर्दै क्लबलाई विजयि बनाए।<ref>{{citeweb|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=2009-12-19|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739 |date=2012-10-20 }}</ref> दुई दिन पछि, उनी क्रिस्टियानो रोनाल्डो, [[जावी हर्नान्डेज]], [[काका (फुटबल खेलाडी)|काका]] र [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई पछि पार्दै [[फिफा वर्षको खेलाडी]]को रूपमा घोषित भए। उनले यो पुरस्कार पहिलो पटक जितेका थिए र उनी यो सम्मान पाउने पहिलो अर्जेन्टिनी खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=2009-12-21|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> १० जनवरी २०१० मा, मेसीले [[सीडी टेनेरिफ]] बिरुद्धको ०-५को जितमा २०१०को आफ्नो पहिलो [[ह्याट-ट्रिक]] र सिजनको पहिलो ह्याट-ट्रिक गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0-5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date=2010-01-10|publisher=Goal.com|accessdate=2010-01-11}}</ref> १७ जनवरीमा, मेसीले [[सेविला]] माथि ४-०को जितमा क्लबको लागि आफ्नो १००औँ गोल गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date=2010-01-17|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=2010-01-17|language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> ==== २०१०-११ सिजन: पाँचौ ला लिगा उपाधि र तेस्रो च्याम्पियन्स लिग ==== मेसीले सेभिल्ला विरुद्ध [[ह्याट्रिक]] गर्दै २०१०-११ को सिजनको पहिलो उपाधी सुपरकोपा डे स्पाना सुनिश्चित गराए। पहिलो लेगमा पराजित भएपनि दोस्रो लेगमा ४-० ले जितेर यो उपाधी जितेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/816500/magic-lionel-messi-wins-supercopa-for-barca|title=Magic Messi Wins Supercopa for Barça|date=21 August 2010|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2010}}</ref> प्लेमेकरको भूमिकामा, २०१० नोभेम्बर २९ मा भएको खेल [[एल क्लासिको]] मा, जोसे मौरिन्होको रियल म्याड्रिड संगको पहिलो खेलमा बार्सिलोनाले रियल म्याड्रिडलाई ५-० ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/29/barcelona-real-madrid-la-liga|title=David Villa Strikes Twice as Slick Barcelona Thrash Real Madrid|last=Lowe|first=Sid|date=29 November 2010|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> मेसीले आफ्नो टोलीलाई १६ औ लगातार विजय हासिल गराए, जुन स्पेनिस फुटबलमा एक किर्तिमान बन्यो र उनले २०११ फेब्रुअरी ५ मा अथ्लेटिको म्याड्रिड विरुद्ध ह्याट्रिक गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9388847.stm|title=Lionel Messi Stars as Barcelona Seal Record League Win|date=6 February 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-consecutive-wins-in-the-top-division-of-spanish-football-(soccer)|title=Most Consecutive Wins in the Top Division of Spanish football (Soccer)|work=Guinness World Records|access-date=27 July 2015}}</ref> उनको २०१० को क्लब प्रदर्शनले उनलाई उनको [[२०१० फिफा बेलोन डी' ओर|पहिलो]] [[फिफा बेलोन डी' ओर]] दिलायो। यो बेलोन डी ओर र फिफा विश्व खेलाडीको एकै पुरस्कार थियो। यद्यपि उनले यो पुरस्कार दिइदा [[२०१० फिफा विश्वकप]] मा अर्जेन्टिनाको लागि केही गर्न नसकेकाले केही आलोचना पनि भयो।{{sfn|Balagué|2013|pp=519–524}}<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2011/jan/11/lionel-messi-xavi-ballon-dor|title=Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award|last=Lowe|first=Sid|date=11 January 2011|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> अवार्डको पुरानो ढाँचा अनुसार, उनी शीर्ष तीनबाट बाहिर हुन्थे, उनको जित अन्तराष्ट्रिय प्रशिक्षक र कप्तानहरूको मतबाट भयो।<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award" /> सिजनको अन्त्यतिर, बार्सिलोनाले १८ दिनको दौरानमा चार [[एल क्लासिको]] खेल खेल्यो। अप्रिल १६ मा भएको लिगको खेल बराबरीमा सकियो। यसमा मेसीले पेनाल्टीमा गोल गरेका थिए। चार दिन पछि भएको [[कोपा डेल रे]]को फाइनलमा बार्सिलोना पराजित भयो। च्याम्पियन्स लिग सेमीफाइनलको पहिलो लेगमा बार्सिलोनाको २-० को जितमा दुवै गोल मेसीले गरेका थिए। दोस्रो गोल उनले तीन रियल खेलाडीहरू बीच द्रिबल गरेर गरेका थिए-यो गोल प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट गोल ठहरियो।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=fmGdOYFwHsE|title=Ronaldo's overhead kick and five other classic UCL goals|publisher=UEFA.com.|access-date=23 June 2018}}</ref> दोस्रो लेगमा उनले गोल नगरे पनि बार्सिलोनालाई सेमीफैनलमा पुर्याउन निकै महत्वपूर्ण थिए,<ref>{{cite magazine|first=Sid|last=Lowe|title=The Good, the Bad and the Ugly in the Aftermath of the Clásico Series|magazine=Sports Illustrated|date=5 May 2011|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-date=8 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html |date=8 May 2011 }}</ref>{{sfn|Balagué|2013|pp=494–499}} जहाँ उनीहरूको भेट [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]संग भयो, यो खेल दुइ वर्ष अघिको पुनरावृति हुने भयो, १२ गोल सहित प्रतियोगिताको उच्च गोलकर्ताको रुपमा उनले २८ मे मा [[वेम्बली स्टेडियम]]मा भएको खेलमा उच्च प्रदर्शन गरे र बार्साको ३-१ को विजयमा विजयी गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1634951.html|title=Top Scorer Messi Matches Van Nistelrooy Mark|date=28 May 2011|publisher=UEFA|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/13576522|title=Barcelona 3–1 Man Utd|last=McNulty|first=Phil|date=28 May 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले लगातार तेस्रो ला लिगा उपाधी जित्यो। ३१ गोल सहित उनी उच्च गोलकर्ता र १८ एसिस्ट सहित उनी उनी उच्च एसिस्ट पनि दिएका थिए।<ref name="Matches 2010–11">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2010-11|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2010–11|publisher=BDFutbol|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/15/statistics/assists?season=2010|title=Spanish Primera División Statistics: Top Assists 2010–11|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2015}}</ref> उनले यो सिजन सबै खाले प्रतियोगितामा ५३ गोल र २४ एसिस्ट सहित पुरा गरे। यससंगै उनी बार्सिलोनाको लागि एउटी सिजन सर्वाधिक गोलकर्ता र स्पेनिस फुटबलमा ५० गोल पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी पनि भए।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Sublime">{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3041129.ece|title=Is Sublime Lionel Messi the Greatest Footballer Ever?|last1=Cascarino|first1=Tony|date=27 May 2011|newspaper=The Times|access-date=27 July 2015|last2=Barclay|first2=Patrick|url-access=subscription}}</ref> [[चित्र:FC_Barcelona_Team_2,_2011.jpg|right|thumb|२०११ डिसेम्बरमा मेसी (बीच) आफ्ना सहकर्मीहरू संग फिफा क्लब विश्वकप जितेपछि खुसीयाली मनाउदै ]] मेसी नम्बर ८ (क्रिएटर), ९ (गोलकर्ता) र १० (एसिस्टेन्ट) को समिश्रणको रुपमा उदाएपछि,<ref>{{Cite news|url=http://www.projectsportsmastery.com/lionel-messi-creator-scorer-assistant/|title=Professional Soccer Training Drills – Lionel Messi a Combination|date=11 January 2018|work=Project Sports Mastery|access-date=5 February 2018}}</ref> उनले २०११-१२ को सिजनमा अनपेक्षित ७३ गोल गरे र २९ एसिस्ट दिए। यसमा उनले १० मौका ह्याट्रिक वा बढी गोल गरे। {{sfn|Balagué|2013|p=512}}<ref name="Matches 2011–12">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2011-12|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2011–12|publisher=BDFutbol|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|title=Lionel Messi: The Best Goalscorer Ever but Is the Barcelona Player the Greatest-Ever Footballer?|last=Mohamed|first=Majid|date=10 December 2012|newspaper=The Independent|access-date=30 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925211000/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|archive-date=25 September 2015|url-status=dead}}</ref> उनले बार्सालाई स्पेनिस सुपर कप र युरोपियन सुपर कप दुवै जिताए, उनले रियल म्याड्रिड विरुद्धको समग्रको ५-४ को जितमा तीन पटक गोल गरे , र [[राऊल गोन्झालेझ]] लाई पछि पारे।<ref>{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/europe/2011-08-17-supercup-brawl-barcelona-real-madrid_n.htm|title=Tempers Flare into Brawl as Barcelona Beats Real Madrid|date=17 August 2011|newspaper=USA Today|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8726103/Barcelona-2-Porto-0-match-report.html|title=Barcelona 2 Porto 0: Match Report|last=Winter|first=Henry|date=26 August 2011|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=30 July 2015}}</ref> वर्षको अन्त्यमा, उनले फिफा क्लब विश्व कप को फाइनलमा [[सान्तोस फुटबल क्लब|सान्तोस]] विरुद्ध दुई गोल गरे , र प्रतियोगिताको गोल्डेन बल जिते, जुन दुई वर्ष अघि पनि उनले जितेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/16234168|title=Barcelona Win FIFA Club World Cup|date=18 December 2011|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> २०११ मा उनको यो प्रयासको लागि, उनले [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते। उनी [[जोहान क्राइफ]], [[मिसेल प्लातिनी]] र मार्को भान बास्तिन पछि बालों डी ओर तीन पटक जित्ने उनी चौथो खेलाडी बने।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1006543/2011-fifa-ballon-dor-lionel-messi-crowned-worlds-best|title=Messi Crowned World's Best|date=9 January 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> यसबाहेक , उनले पहिलो यूएफा बेस्ट प्लेयर इन युरोप जिते, जुन बेलों दिओर को पुरानो ढाँचा थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=1667736.html#messi+wins+uefa+best+player+europe+award|title=Messi Wins UEFA Best Player in Europe Award|date=25 August 2011|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> त्यसपछि , मेसीलाई व्यापक रुपमा इतिहासको [[डिएगो म्याराडोना]] र [[पेले]] जस्तै एक महान् खेलाडीको रुपमा हेर्न थालियो।<ref name="BoyGenius" /> ==== २०१२: कीर्तिमानी वर्ष ==== {{quote box|width=33%|align=right|quote="मलाई मेसीको सिंहासनको लागि प्रतिस्पर्धा गर्न चाहनेहरू प्रति दुख लाग्छ - यो असम्भव छ, यो फुच्चे अद्वितीय छ। "|source=– [[पेप ग्वार्दिओला]] २०१२ मार्च २४ मा २४ वर्षको उमेरमा मेसी बार्सिलोनाको सर्वोच्च गोलकर्ता बनेपछि <ref>{{cite news |first=Paul |last=Hayward |title=FIFA Ballon d'Or 2012: Lionel Messi Rewarded for Displays No Rival Could Ever Match |newspaper=The Daily Telegraph |date=7 January 2013 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9786403/Fifa-Ballon-dOr-2012-Lionel-Messi-rewarded-for-displays-no-rival-could-ever-match.html |access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="Dominant">{{cite news |title=Lionel Messi as Dominant as Michael Jordan, Claims Barcelona's Pep Guardiola, After He Breaks Goal Record |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 March 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157192/Lionel-Messi-as-dominant-as-Michael-Jordan-claims-Barcelonas-Pep-Guardiola-after-he-breaks-goal-record.html |access-date=30 July 2015}}</ref>}}मेसीले सिजनको दोस्रो खण्डमा पनि आफ्नो लय कायम राखे , र २०१२ को वर्षमा उनले लामो समय देखि कायम रहेका किर्तिमानहरू भंग गरे। मार्च ७ मा, [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] विरुद्ध चार गोल गरेको दुई साता पछि, उनले च्याम्पियन्स लिगमा अन्तिम १६ को खेलमा [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरे, च्याम्पियन्स लिगको इतिहासमा यो उपलब्धी यसअघि कसैले हासिल गरेका थिएनन्।<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/02/19/sport/football/football-barcelona-messi-milan/|title=Messi Scores Four as Barcelona Rout Valencia|date=20 February 2012|publisher=CNN|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17291685|title=Lionel Messi Scores Five in Barcelona Champions League Win|last=Rostance|first=Tom|date=7 March 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> यस अतिरिक्त उनले पाँच एसिस्ट दिएका थिए, यससंगै उनले जोसे अल्ताफिनीको किर्तिमान संग बराबरी गरे जुन १९६२-६३ को सिजनमा कायम भएको थियो, र उनी [[गर्ड मुलर]]पछि कै दोश्रो उच्च गोलकर्ता भए।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/statistics/index.html|title=UEFA Champions League 2011–12: Statistics|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1795767.html|title=Record-Breaking Messi Takes Top Scorer Honour|date=19 May 2012|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> दुई साता पछि , मार्च २० मा, मेसी २४ वर्षको उमेरमा बार्सिलोनाको उच्च गोलकर्ता भए, उनले ग्रानाडा एफ सी विरुद्ध ह्याट्रिक गर्दै ५७ वर्ष पहिलेको सिजर रोद्रिग्वेजको २३२ गोलको किर्तिमानलाई पछि पारे।<ref name="Dominant" /> [[चित्र:FC_Barcelona_-_Bayer_04_Leverkusen,_7_mar_2012_(07).jpg|left|thumb|२०१२ मार्चा मा यूएफा च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम १६ मा [[बायर ०४ लिभरकुसेन|बायर लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरेपछि आकास तिर औला देखाउँदै मेसी ]] मेसीको व्यक्तिगत लय बाहेक पनि, पप ग्वार्दिओलाको मातहतमा रहेको बार्सिलोनाको चार वर्ष -क्लबको इतिहासमा एक महान युग मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17867892|title=Pep Guardiola Leaves Lasting Legacy at Barcelona|last=Brassell|first=Andy|date=27 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले मे २५ मा एथ्लेतिको बिल्बाउ बिरुद्ध कोपा डेल रे जिते पनि टोलीले लिगमा रियल म्याड्रिड संग पछि रहनु पर्यो र च्याम्पियन्स लिगमा चेल्सी संग पराजित हुनु पर्यो। त्यसमा मेसीले पेनाल्टी मिस गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/18216611|title=Pep Guardiola's Final Game: Barcelona Win Copa del Rey|date=26 May 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17817584|title=Barcelona 2–2 Chelsea (agg 2–3)|last=Dawkes|first=Phil|date=24 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> मे ५ मा लिगमा बार्साको अन्तिम होम खेलमा, मेसीले सबै चार गोल गरे र ग्वार्दिओलालाई गला लगाए र उनले बार्सिलोनाको प्रशिक्षकबाट राजीनामाको घोषणा गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/05/lionel-messi-four-goals-guardiola|title=Four-Goal Lionel Messi Gives Pep Guardiola Perfect Barcelona Send-Off|date=5 May 2012|newspaper=The Guardian|access-date=30 July 2015}}</ref> यो सिजन उनले ५० गोल सहित दोस्रो पटक स्पेनी लिग र युरोपको सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनले सबै खाले प्रतियोगितामा ७३ गोल गर्दै गर्ड मुलर ले ६७ गोल सहित बुन्देस लिगा मा, एकै सिजनाको सर्वाधिक गोलकर्ताको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite magazine|title=Lionel Messi Receives Golden Boot Award as Europe's Top Scorer|magazine=Sports Illustrated|date=29 October 2012|url=https://www.si.com/soccer/2012/10/29/lionel-messi-golden-boot-barcelona-ap|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1258108/messi-breaks-40-year-record-with-86th-goal-of-2012|title=Messi Smashes Müller's 40-Year Record|date=9 December 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> टिटो भिलानोभा, जसले मेसीलाई १४ वर्षको उमेरमा प्रशिक्षण दिएका थिए, को प्रशिक्षकत्वमा मेसीले क्लबलाई उत्कृष्ट सुरुवात दिलाए , र कुल ५५ अङ्कको अग्रता हासिल गर्यो, जुन स्पेनिस फुटबलाको एक किर्तिमान हो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/sports/soccer/tito-vilanovas-death-cut-through-spanish-soccers-rivalries.html|title=To See Coach's Legacy at Barcelona, Just Look on Field|last=Hughes|first=Rob|date=29 April 2014|newspaper=The New York Times|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/01/19/sport/football/football-barcelona-defeat-sociedad/index.html|title=Ten-Man Barcelona Shocked by Sociedad|date=19 January 2013|publisher=CNN|access-date=9 August 2015}}</ref> [[रियल बेटिस]] विरुद्ध दुई गोल गरेर उनले लामो समय देखि कायम रहेको किर्तिमान भंग गरे , उनले बार्सिलोनाको लागि ला लिगामा सिजर रोड्रीग्वेजको १९० लिग गोलाको किर्तिमानलाई पछि पारे, उनी ला लिगामा बार्सीलोनाको लागि सबैभन्दा उच्च गोलकर्ता भए , र गर्ड मुलरले १९७२ मा मा बायर्न म्युनिख र [[पश्चिम जर्मनी]]को लागि एउतै क्यालेन्डर वर्षमा गरेको सर्वाधिक ८५ गोलको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210|title=Fatherhood Hasn't Slowed Record-Breaking Messi|last=Rogers|first=Iain|date=10 December 2012|work=Reuters|access-date=9 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408012732/https://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210 |date=8 April 2019 }}</ref> मेसीले मुलरको ४० वर्ष पुरानो किर्तिमान तोदेपछि मुलरलाई बार्सिलोनाको १० नम्बरको जर्सीमा "सम्मान र प्रशंशा सहित" भन्ने लेखेर जर्सी पठाए।<ref>{{cite magazine|title=Mueller Gets Messi's No. 10 Barcelona Shirt|magazine=Sports Illustrated|date=17 January 2013|url=https://www.si.com/soccer/2013/01/17/lionel-messi-gerd-mueller-jersey|access-date=9 August 2015}}</ref> त्यो वर्षको अन्त्यमा. मेसीले सबै खाले प्रतियोगितामा अर्जेन्टिना र बार्सिलोनाको लागि ९१ गोल गरे।<ref name="MostDecorated">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/barcelonas-lionel-messi-becomes-most-decorated-player-in-history-after-winning-unprecedented-fourth-8441605.html|title=Barcelona's Lionel Messi Becomes Most Decorated Player in History after Winning Unprecedented Fourth Straight Ballon d'Or|last=Mohamed|first=Majid|date=8 January 2013|newspaper=The Independent|access-date=9 August 2015}}</ref> यो उपलब्धीलाई प्रमाणिकताको विषयलाई लिएर [[फिफा]]ले स्वीकार नगरेपनि , उनले एउट क्यालेन्डर वर्षमा सर्वाधिक गोलको लागि [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स किर्तिमान]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20727929|title=FIFA Refuses to Back Lionel Messi or Godfrey Chitalu for Goal Record|date=14 December 2012|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2012/12/barcelona-star-lionel-messi-sets-new-goalscoring-record-46285/|title=Barcelona Star Lionel Messi Sets New Goal-Scoring Record|date=10 December 2012|work=Guinness World Records|access-date=9 August 2015}}</ref> निर्बिकल्प रुपमा, मेसीले पुन: [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते, फुटबल इतिहासमा चार पटक बेलों डी ओर जित्ने एक मात्र खेलाडी बने।<ref name="MostDecorated" /><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20910453|title=Ballon d'Or Contenders Messi, Ronaldo and Iniesta in Profile|last=Chowdhury|first=Saj|date=9 January 2013|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref> ==== २०१३-१४ :मेसीडेपेनडेनसिया ==== ==== २०१४-१५ :दोस्रो ट्रेबल ==== ==== २०१५-१६: घरेलु सफलता ==== ==== २०१६-१७: चौथो गोल्डेन बुट ==== ==== २०१७-१८: घरेलु डबल तथा कीर्तिमानी पाँचौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१८-१९: कप्तान, १०औँ ला लिगा उपाधी र कीर्तिमानी छैटौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१९-२०: कीर्तिमानी छैटौ बेलोन डी ओर ==== ==== २०२०-२१: बार्सीलोनामा आखिरी सिजन ==== === पेरिस सेन्ट जर्मेन === सन् २०२१ अगस्ट १० मा, मेसी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58163106|title=Lionel Messi signs two-year Paris St-Germain deal after leaving Barcelona|work=BBC|access-date=10 August 2021}}</ref> उनले थप एक वर्षको विकल्प सहित उनले फ्रेन्च क्लबमा दूई वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato|title=Leo Messi signs for Paris Saint-Germain|date=10 August 2021|website=PSG}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718074124/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato |date=18 July 2022 }}</ref> [[चित्र:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|left|thumb|198x198px|मसी (बिचमा ) र उनका सहकर्मी [[किलियन एम्बाप्पे]] र [[नेयमार]]]] मेस्सीले आफ्नो स्क्वाड नम्बरको रूपमा ३० चयन गरे, जुन उनले किशोरावस्थामा बार्सिलोनाका लागि सिनियर टोलीमा डेब्यू गर्दा लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|title=Lionel Messi shirt number revealed by PSG|work=The Independent|access-date=11 August 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220614/https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|archive-date=14 June 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> मेस्सीले २९ अगस्टमा क्लबका लागि डेब्यु गरे, [[लिग वान|लिग १]] मा रेम्समाथि २–० को जितको दोस्रो हाफमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा आए।<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/paris-saint-germain--frapsg/story/4465426/lionel-messis-psg-debut-becomes-most-watched-french-football-match-in-spain|title=Messi's PSG debut breaks Spain viewing records|date=30 August 2021|work=ESPN.com|access-date=30 August 2021}}</ref> उनले क्लबको लागि यूएफा च्याम्पियन्स लिगको पहिलो खेल १५ सेप्टेम्बरमा क्लब ब्रुगी बिरुद्धको १-१ अवे बराबरीमा खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485|title=Lionel Messi Makes First PSG Start But Club Brugge Hold On For A Draw|website=NDTVSports.com|access-date=19 September 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109020921/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485 |date=9 November 2021 }}</ref> चार दिन पछि, मसीले लियोन विरूद्ध २-१ को जितमा पहिलो पटक होम म्याच खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/icardi-strikes-late-give-psg-win-over-lyon-messis-home-debut-2021-09-19/|title=Icardi strikes late to give PSG win over Lyon on Messi's home debut|date=19 September 2021|website=Reuters|access-date=19 September 2021}}</ref> २८ सेप्टेम्बरमा, उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए। [[पेप ग्वार्दिओला|पेप ग्वर्दिओला]]को मेनचेस्टर सिटि बिरुद्ध को खेलमा उनले १८ यार्ड पर बाट गरेको प्रहार गोल भएको थियो। सो खेलमा पी एस जी २-० ले विजियी भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/09/29/football/lionel-messi-first-psg-goal-ucl-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi scores first PSG goal in Champions League win over Manchester City|last=Morse|first=Ben|date=29 September 2021|website=CNN|access-date=30 September 2021}}</ref> On 21 November (matchday 14), Messi scored his first Ligue 1 goal in a 3–1 home victory over [[FC Nantes|Nantes]].<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/ligue-1-lionel-messi-scores-first-league-goal-for-psg-rennes-beat-montpellier-10152801.html|title=Ligue 1: Lionel Messi scores first league goal for PSG, Rennes beat Montpellier-Sports News , Firstpost|date=21 November 2021|website=Firstpost|access-date=21 November 2021}}</ref> Later that month, he provided a hat-trick of assists for the fifth time in his career as PSG beat [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] 3–1 away from home.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102|title=Stats: Haaland beats Ronaldo record, Messi's fifth hattrick of assists, Bayern's historic 102|date=29 November 2021|website=ESPN|access-date=29 November 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201012357/https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102 |date=1 December 2021 }}</ref> Having scored 40 goals at club and international level for the calendar year and helped Argentina win the 2021 Copa América, Messi received a record [[2021 Ballon d'Or|seventh Ballon d'Or]] on 29 November.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59454640|title=Ballon d'Or: Lionel Messi wins award as best player in world football for seventh time|access-date=29 November 2021|agency=BBC}}</ref>{{quote box|width=33%|align=right|quote="I think about being able to reverse the situation, about not having the feeling of having changed clubs and that it didn’t go well for me. I’m already prepared for what’s to come, I know the club, I know the city, I’m a little more comfortable with the dressing room, with my teammates and I know it’s going to be different."|source=– Messi reflects on his difficult first season at PSG and how he wants to improve in his second season in an interview with [[TyC Sports]].<ref>{{Cite web|title=Messi talks leaving Barcelona, Real Madrid, Sergio Aguero and PSG|date=30 May 2022 |url=https://www.barcablaugranes.com/2022/5/30/23147668/messi-talks-leaving-barcelona-real-madrid-sergio-aguero-and-psg|access-date=7 August 2022|publisher=Barca Blaugranes}}</ref>}}On 2 January 2022, PSG announced that Messi had tested positive for [[COVID-19]], he later went on to miss two league games and one cup game.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4560395/covid-lionel-messithree-other-psg-players-positive|title=PSG's Messi tests positive for COVID-19|date=2022-01-02|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/05/30/football/lionel-messi-covid-struggles-psg-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi reveals his behind-the-scenes Covid-19 struggle|last=Foster|first=Matt|date=30 May 2022|website=CNN|access-date=2022-06-12}}</ref> He made his return against on 23 January in the league against [[Stade de Reims|Reims]] where he came on as a substitute in the second half and assisted PSG's third goal in a 4–0 home victory.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/messi-returns-ramos-scores-and-psg-cruise/articleshow/89084711.cms|title=Messi returns, Ramos scores and PSG cruise|date=January 24, 2022|website=The Times of India|access-date=2022-06-12}}</ref> On 13 March, following their Champions League elimination against Real Madrid in the [[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]], Messi and his team-mate Neymar were booed by some of the PSG fans at the [[Parc des Princes]] in the league match against Bordeaux.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4617314/why-psg-fans-booed-messimbappe-and-co-their-frustration-runs-much-deeper-than-the-champions-league|title=PSG fans' frustrations run a lot deeper than Messi and the Champions League|date=2022-03-16|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-fans-booing-messi-unbelievable-pochettino/bltd15fedeeb21fe971|title=PSG fans booing Messi 'unbelievable' - Pochettino|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> Then-PSG manager [[Mauricio Pochettino]] defended Messi by saying "To judge Messi in this way is unfair," adding "It was a year of learning, and not just on a professional level coming to Paris Saint-Germain, in a new league and with new teammates, but also on a family level."<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4655753/psgs-lionel-messi-has-been-judged-unfairly-mauricio-pochettino|title=Pochettino: Messi has been judged unfairly at PSG|date=2022-05-02|website=ESPN|language=en|access-date=2022-06-13}}</ref> On 23 April, he helped PSG clinch their 10th Ligue 1 title after scoring from a strike outside the 18-yard box in a 1–1 draw against [[RC Lens|Lens]] at home.<ref>{{Cite web|url=https://global.espn.com/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4646307/lionel-messi-scores-as-paris-saint-germain-win-ligue-1-to-equal-marseillesaint-etienne-title-record|title=Messi scores as PSG win title, equal Ligue 1 mark|date=23 April 2022|website=ESPN.com|access-date=24 April 2022}}</ref> Messi finished his debut season with 11 goals and 14 assists across all competitions.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-in/news/lionel-messi-psg-performance-2021-22-season/bltcd4c10b617272ed1|title=Worst season in Lionel Messi's career! How did the Argentine perform in the 2021-22 season for PSG?|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> He failed to reach double figure league goals for the first time since 2005–06, ending the campaign with 6.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished|title=Real Madrid v PSG: Messi is in Mbappe's shadow but do not buy the myth that he is finished|website=sportsmax.tv|access-date=2022-06-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170602/https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished |date=2022-09-20 }}</ref> === इन्टर मियामी === पेरिस सेन्ट जर्मेनबाट बिदाइको पुष्टि पछि, मेस्सी पूर्व क्लब बार्सिलोनामा फर्कने, साथै साउदी प्रोफेशनल लिग क्लब अल-हिलालमा ठुलो पैसा सार्नको साथ जोडिएको थियो, तर उनको अन्तिम निर्णय [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]]मा अनुबन्धित भएको थियो। ५ जून २०२३ द्वारा बार्सिलोना अध्यक्ष जोन लापोर्टालाई सूचित गरिएको थियो।<ref name="MessiMiamiBBC">{{#invoke:Cite web||url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658|title=Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain|last=Balague|first=Guillem|website=BBC Sport|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref><ref name="MessiBarcaReturn">{{#invoke:Cite web||url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3532021/fc-barcelona-wishes-lionel-messi-the-best-of-luck-in-his-new-professional-phase|title=FC Barcelona wishes Lionel Messi the best of luck in his new professional phase|website=fcbarcelona.com|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref>आर्थिक अभावका कारण बार्सिलोनाले उनलाई अनुबन्ध गर्न सकेन।<ref name=":0" /> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == जुन २००४ मा, [[पाराग्वे]] बिरुद्ध अन्डर-२० [[मैत्रीपूर्ण खेल]]मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/ |date=2008-08-02 }}</ref> सन् २००५ मा वहाँले नेदरल्यान्डमा [[२००५ फिफा वर्ल्ड युथ च्याम्पियनसिप]] जितने टोलीको खेलाडी थिए। यहाँ उनले अर्जेन्टिनाको लागि अन्तिम चार खेल खेलेर प्रतियोगिता अवधिमा सर्वाधिक ६ गोल गर्दै [[गोल्डन बल]] र [[गोल्डन बुट]] जिते।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले १७ अगस्ट २००५मा १८ वर्षको उमेरमा [[हङ्गेरी]] बिरुद्ध पहिलो पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेले। ६३औँ मिनेटमा उनले अर्को खेलाडीलाई प्रतिस्थापित गरे, तर ६५औँ मिनेटमा निष्कासित भए किन भने रेफ्री, [[मार्कस मर्क]]ले उनले आफ्नो सर्ट तान्दै गरेका रक्षापंक्ति [[विलमस भ्यानज्याक]]लाई टाउकाले हानेका देखेका थिए। यो निर्णय विवादास्पद थियो र [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]ले पनि निर्णय पूर्व-निर्धारित भएको दावा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport| date=2005-08-22| accessdate=2009-07-07| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=''People's Daily Online''| date=2005-08-20| accessdate=2009-07-07}}</ref> ३ सेप्टेम्बरमा [[विश्वकप छनौट]]मा [[पाराग्वे]]लाई १-०ले हराएको खेलबाट मेसी टोलीमा फिर्ता भए। म्याच अगावै उनले भने कि "यो मेरो पून:शुरूआत हो। पहिलो धेरै कम समयको लागि नै थियो।"<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-09-02|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739 |date=2011-06-28 }}</ref> यसपछि उनले अर्जेन्टिनाको लागि [[पेरू]] बिरुद्ध आफ्नो पहिलो खेल शुरू गरे; म्याच पछि पेकरम्यानले मेसीलाई एक "रत्न"को रूपमा वर्णन गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date=2005-10-10| accessdate=2009-07-07|last=Homewood|first=Brian}}</ref> २८ मार्च, २००९मा [[भेनेजुएला]] बिरुद्द विश्वकप छनौटमा मेसीले पहिलो पल्ट अर्जेन्टिनाको लागि १० नम्बरको जर्सी लगाए। यो म्याच डिएगो म्यारडोनाको लागि अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकको रूपमा पहिलो आधिकारिक म्याच थियो। लियोनेल मेसीको शुरुवाती गोलको मद्दतले अर्जेन्टिनाले खेल ४-० ले जित्यो।<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4-0 Venezuela: Messi the star turn| date = 2009-03-28| accessdate = 2009-07-07| publisher = Allaboutfcbarcelona.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> === २००६ फिफा विश्व कप === यस चोटले मेसीलाई २००५-०६ सिजनको अन्तमा दुई महिनाको लागि खेलबाट बाहिर राख्यो, यसको कारणले [[विश्वकप]]मा मेसीको उपस्थिति पनि आशङ्काको घेरामा पर्‍यो। तापनि, मेसीलाई १५ मे २००६मा हुने प्रतियोगिताको लागि अर्जेन्टिनी टोलीमा छानियो। उनले विश्वकप भन्दा पहिले, अर्जेन्टिना अन्डर-२० टोलीको बिरुद्ध फाइनल म्याचमा १५ मिनेट र [[अङ्गोला|एङ्गोला]] बिरुद्ध मैत्रिपूर्ण खेलमा ६४ मिनेट खेले।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport|date=2006-06-05|accessdate=2009-07-07| last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport|date=2006-05-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले [[आइभाेरी काेस्ट|आइभरी कोस्ट]] बिरुद्ध [[अर्जेन्टिना]]को शुरूवाती म्याच विजय प्रतिस्थापकहरूको बेञ्चबाट हेर्न मात्र पाए।<ref>{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date=2006-06-13|accessdate=2009-07-07|language=German}}</ref> [[सर्बिया]] बिरुद्ध अर्को म्याचमा मेसी ७४औँ मिनेटमा [[म्याक्सी रोड्रिग्वेज]]को स्थानमा मैदानमा छिरेर विश्वकपमा अर्जेन्टिनाबाट खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने। उनले खेलमा प्रवेश गरेको केही मिनेटमा नै [[हरनान क्रेस्पो]]लाई गोल गर्नमा सहयोग गरे र ६-० को जितमा अन्तिम गोल पनि गर्न सफल भए, यसबाट उनी प्रतियोगितामा सबैभन्दा कम उमेरको स्कोरर र [[विश्व कप]]को इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरको छैठौ गोल गर्ने स्कोरर बने।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6-0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-07}}</ref> मेसीले [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अर्जेन्टिना ०-० को बराबरीमा शुरूवात गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0-0 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-21|accessdate=2009-07-07}}</ref> [[मेक्सिको]] बिरुद्धको अर्को खेलमा १-१ गोलको बराबरी संगै, मेसी ८४औँ मिनेटमा स्थानापन्नको रूपमा मैदान प्रवेश गरे। अर्जेन्टिनालाई अगाडि बढनको लागि [[अतिरिक्त समय]]मा एक गोलको आवश्यकता रहेको अवस्थामा उनले गोल स्कोर गर्नै लागेका थिए, तर उनलाई [[अफसाइड]] घोषित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html|title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain|publisher=''The Guardian''|date=2006-06-26|accessdate=2009-07-07|last=Walker|first=Michael}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |date=2006-06-30 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2-1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport|date=2006-06-24|accessdate=2009-07-07}}</ref> प्रशिक्षक जोस पेकरम्यानले [[जर्मनी]] बिरुद्धको क्वार्टर-फाइनल खेलमा मेसीलाई मैदान प्रवेश गराएनन्, जुन खेल अर्जेन्टिनाले [[पेनाल्टी शूटआउट]]मा ४-२ले हार्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1-1 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> === २००७ कोपा अमेरिका कप === [[चित्र:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|220px|कोपा अमेरीका कप २००७मा मेस्सि]] मेस्सिले २९ जुन २००७ मा, [[कोपा अमेरिका कप]] २००७ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले, यस खेलमा [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]ले [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]]लाई ४-१को गोल अन्तरले हरायो। यस खेलमा, उनले एक प्लेमेकरको रूपमा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे। उनले आफ्नो सहकर्मी स्ट्राइकर [[हरनान क्रेस्पो]]को लागि गोल गर्नमा सहयोग गरे। ७९औँ मिनेटमा टेभेज मेसीको बदलामा मैदानमा आए र केही मिनेट पछि गोल स्कोर गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport|date=2007-06-29|accessdate=2008-10-11}}</ref> उनको दोस्रो म्याच [[कोलोम्बिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|कोलम्बिया]]को बिरुद्ध खेले, जसमा उनले एक पेनाल्टी पाए र यसलाई क्रेस्पोले सहि सदुपयोग गर्दै खेललाई १-१को बराबरीमा परिवर्तित गर्नमा सफल भए। उनी अर्जेन्टिनाको दोस्रो गोलको पनि भगिदार भए किन भनें उनीलाई बक्सको बाहिर फल भएको थियो, जसलाई [[जुआन रिकेल्मी]]ले फ्रिकिकबाट गोलमा परिणत गरिदिए र अर्जेन्टीनाले ३-१को अग्रता हासिल गर्‍यो। खेलको अन्तिम स्कोर ४-२ का साथ अर्जेन्टिना टूर्नामेन्टको क्वार्टर-फाइनलमा प्रवेस गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport|date=2007-07-03|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[पाराग्वे]]को बिरुद्ध तेस्रो खेलमा, मेसी क्वार्टर-फाइनलको लागि योग्य साबित भईसकेकाले प्रशिक्षकले उनलाई विश्राम दिए। उनलाई ६४औँ मिनेटमा ०-० स्कोरको अवस्थामा [[इस्टेबन क्याम्बियासो]]को बदलामा मैदानमा उत्रिने मौका मिल्यो। ७९औँ मिनेटमा उनले [[ज्यावियर म्यास्चरानो]]लाई गोल गर्न सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title= Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=2007-07-05|accessdate=2009-05-28}}</ref> क्वार्टर-फाइनलमा [[अर्जेन्टिना]]ले [[पेरू]]लाई ४-०को गोल अन्तरले हराउँदा मेसीले रिकेल्मीको पासमा भन्दा खेलको दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport|date=2007-07-09|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[मेक्सिको]]को बिरुद्ध सेमी-फाइनल म्याचमा मेसीले गोलरक्षक [[ओसवाल्डो स्यान्शेज]] भन्दा माथिबाट उफारेर गोल गरे, जसबाट अर्जेन्टिना ३-० जितका साथ फाइनलमा पुग्न सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport|date=2007-07-12|accessdate=2008-10-11}}</ref> तर फाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[ब्राजिल]] सँग ३-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport|date=2007-07-16|accessdate=2009-05-28}}</ref> [[चित्र:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|left|220px|२००८ ओलम्पिकमा ब्राजिल बिरुद्धको खेलमा मेसी]] === २००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक === [[२००८ ग्रीष्मकालीनओलम्पिक]]मा मेसीलाई [[अर्जेन्टिना]]को लागि खेल्नबाट निषेध गरिए पछि,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa|publisher=''Daily Telegraph''|date=2008-08-06|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले बार्सिलोनाका नयाँ प्रशिक्षक [[जोसेप गार्डियोला]] सँग वार्ता गरे र पछि मात्र उनलाई खेल्न दिने सहमति जनाए।<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|publisher=AFP|date=2008-08-07|accessdate=2009-05-27|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA |date=2011-07-11 }}</ref> उनी अर्जेन्टिनाको टोलीमा समावेस भएर [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] माथिको २-१ को जितमा पहिलो गोल स्कोर गरे।<ref name="Messi Olympics"/> यसपछि खेलमा उनले शुरूवाती गोल गरे र दोस्रो गोलको लागि [[एन्जल डी मारिया]]लाई सहयोग गर्दे अर्जेन्टिनालाई [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अतिरिक्त समयमा २-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=2008-08-16|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले प्रतिद्वन्द्वी [[ब्राजिल]] बिरुद्धको म्याचमा पनि भाग लिए, जसमा अर्जेन्टिनाले ३-०को जित हासिल गरी फाइनलमा प्रवेश गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|title=Argentina Takes Down Brazil 3-0| last = Baumgartner | first = Jesse |publisher=Examiner|date=2008-08-19|accessdate=2009-05-27}}</ref> फाइनल खेलमा मेसीले फेरी एकमात्र गोलको लागि डी मारियालाई सहयोग गरी [[नाइजेरिया]]लाई १-०ले पराजित गरी अर्जेन्टिनालाई विजयी बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1-0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |publisher=''USA Today''|date=2008-08-23|accessdate=2009-05-27}}</ref> === २००८-२०११: लगातार खराब प्रदर्शन === २००८ को उत्तरार्ध पछि, अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टोलीले तीन वर्ष लगातार खराब गर्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=384–387}} डिएगो म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा २०१० फिफा विश्वकपमा छनोट हुन निकै सङ्घर्ष गर्नु पर्यो। छनोट को अन्तिम खेलमा उरुग्वेलाई १-० ले पराजित गरेर मात्र उबीहरू आफ्नो विश्वकपमा प्रवेश पाए। म्याराडोनालाई उनको रणनीतिक निर्णय(मेसीलाई उनको स्थान भन्दा बाहिर राखिने निर्णय)को लागि आलोचना गरियो। म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा खेलेको छनोटको ८ खेलमा, मेसीले एक गोल गरे। उनले भेनेजुएला बिरुद्ध ४-० को जितमा सुरुवाती गोल गरेका थिए।<ref name="Century"/>{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} २००९ मार्च २९ मा भएको त्यो खेलमा उनले पहिलो पटक अर्जेन्टिनाको १० नम्बरको जर्सी लगाएका थिए। रिक्विलमेले अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास लिएपछि उनले त्यो मौका पाएका थिए।<ref>{{cite news |first=Ian |last=Chadband |title=Lionel Messi Can Achieve More at Barcelona than Diego Maradona |newspaper=The Daily Telegraph |date=28 April 2009 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/5231676/Lionel-Messi-can-achieve-more-at-Barcelona-than-Diego-Maradona.html |access-date=13 August 2015}}</ref> समग्रमा, छनोट चरणमा १८ खेलमा चार गोल गरे <ref name="Century"/> प्रतियोगिता भन्दा अगाडि, म्याराडोनाले बार्सीलोनामा मेसीलाई भेटे र रणनीतिको लागि आग्रह गरे; मेसीले ४-३-१-२ फर्मेसन उल्लेख गरे, जसमा उनी दुई स्ट्राइकरको बेचमा खेल्ने चाल थियो। यो फर्मेसनलाई अर्जेन्टिनी फुटबलमा ''एन्गाछे'' भनिन्थ्यो र यो मेसी बाल्यकाल देखि नै यसमा खेल्न रुचाउँथे। {{sfn|Balagué|2013|pp=155–156, 405–406}} [[चित्र:Messi Copa America 2011.jpg|thumb|upright|left|[[२०११ कोपा अमेरिका]]मा उद्घाटन खेलमा बोलिभिया विरुद्धको खेलमा मेसी ]] उनीहरूको खराब प्रदर्शनको बाबजुद, अर्जेन्टिनालाई दक्षिण अफ्रिकामा हुने विश्वकपको दाबेदार मानिन्थ्यो। प्रतियोगिताको सुरुवातमा, यो नयाँ फर्मेसन असरदार देखियो; उनीहरूको उद्घाटन खेलमा नाइजेरिया बिरुद्ध मेसीले गोलका चार अवसर सिर्जना गरे तर ती सबै प्रहारहरू नाइरेजेली गोलकिपरले रोके। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले १-० ले जित्यो। अर्को खेलमा, दक्षिण कोरिया विरुद्धको एकतर्फी जितमा, ४-१ को जितमा सबै गोलमा उनको योगदान रह्यो। यो जित पछि नक आउट चरणमा उनीहरूको स्थान सुरक्षित भयो। मेसी बाहेक मुख्य खेलाडीहरूलाई विश्राम दिइयो।{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} समूह चरणको अन्तिम खेलमा उनले पहिलो पटक खेलको कप्तानी गरे। ग्रीस विरुद्धको त्यो खेलमा २-० ले जित्यो र दोश्रो गोलमा उनको असिस्ट रह्यो र अर्जेन्टिनाले समूहको बिजेता बनेर समूह चरणको खेल सम्पन्न गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rory |last=Smith |title=Greece 0 Argentina 2: Match Report |newspaper=The Daily Telegraph |date=22 June 2010 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html |access-date=13 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ को खेलमा, अर्जेन्टिनाले मेक्सिकोलाई ३-१ ले परजित गर्यो। मेसीले असिस्ट गरेको पहिलो गोल अफसाइडको कारणले विवादमा रह्यो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} क्वाटरफाइनलमा उनीहरूको भेट जर्मनीसँग तय भयो। चार वर्ष अगाडि क्वाटरफाइनलमा नै जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई पराजित गरेको थियो। यसपाली जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई ४-० ले निरीह बनायो। यो हार १९७४ विश्वकप यताकै खराब नतिजा थियो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} फिफाले मेसीलाईउनको "उत्कृष्ट" गति र सिर्जना र "अनौठो र कुशल" ड्रिबलिङ, सुट र पास उल्लेख गर्दै प्रतियोगिताको उत्कृष्ट १० खेलाडीको सूचीमा राख्यो।<ref>{{cite web |title=Adidas Golden Ball Nominees Announced |publisher=FIFA |date=9 July 2010 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2010/m=7/news=adidas-golden-ball-nominees-announced-1270753.html |access-date=13 August 2015}}</ref> घर फर्कदा, मेसीले कठोर प्रतिक्रियाको सामना गर्नुपर्यो। विश्वको नै उत्कृष्ट खेलाडी मानिएको उनलाई १९८६ मा म्याराडोनाले झै उपाधी जिताउने अपेक्षा गैएको थियो, तर मेसीले बार्सिलोनामा जुन उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएका थिए, राष्ट्रिय टोलीबाट पनि त्यस्तै खालको प्रदर्शन गर्न सफल भएनन्। यसकारणले उनलाई क्लब भन्दा देशलाई कम ध्यान महत्व दिएको आरोप लाग्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} म्याराडोनाको स्थानमा सर्जियो बाटिस्टा आए। उनको प्रशिक्षणमा अर्जेन्टिनाले ओलम्पिक जितेको थियो। उनले सार्वजनिक रुपमा मेसीको छायाँको टोली बनाउने कुरा व्यक्त गरे। उनलाई फरवार्ड बनाएर ४-३-३ को फर्मेसनमा खेल्ने जुनमा बार्सीलोना अत्यधिक सफल रहेको थियो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="NewRole">{{cite web |first=Michael |last=Cox |title=Lionel Messi Showing Some Promising Signs in a New Argentina Role |publisher=ESPN FC |date=13 November 2014 |url=http://www.espnfc.com/blog/tactics-and-analysis/67/post/2144957/argentina-national-team-lionel-messi-showing-some-promising-signs-in-a-new-argentina-role |access-date=13 August 2015}}</ref> मेसीले २०१०-११ क्लब सिजनमा कीर्तिमानी ५३ गोल गरेपनि उनले अर्जेन्टिनाको लागि आधिकारिक खेलमा २००९ मार्च यता कुनै गोल गर्न सकेका थिएनन्।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Century"/> ट्याक्टिकल परिवर्तन गरेपनी [[२०११ कोपा अमेरिका]]मा गोलको खडेरी लागिरह्यो। यो कोपा प्रतियोगिता अर्जेन्टिनाले नै आयोजना गरेको थियो। उनीहरूको पहिलो दुई खेलमा, बोलिभिया र कोलम्बिया बिरुद्धको, बराबरीमा सकियो। मिडिया र फ्यानहरूले उनको र अर्का स्ट्राइकर [[कार्लोस टेभेज]]को तालमेल राम्रो नमिलेको कुरा याद गरे। कार्लोस टेभेजको अर्जेन्टिनी समुदाय माझ ठुलो लोकप्रियता थियो। मेसीलाई करिअरमा पहिलो पटक उनकै टोलीको समर्थकले नै निरन्तर दुर्ववहार गरिरहेका थिए। टेभेजलाई बेन्चमा राखेर खेलिएको अर्को महत्वपूर्ण खेलमा, मेसीले राम्रो प्रदर्शन गरे। कोस्टा रिका विरुद्धको यो खेलमा उनले २ गोल असिस्ट गरे। क्वाटरफाइनलमा उरुग्वे विरुद्धको खेलमा १-१ को बराबरी भएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना ४-५ ले पराजित हुँदै बाहिरियो। उरुग्वे यो प्रतियोगिताको च्याम्पियन बन्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} === २०११-१३: कम्तानी === [[चित्र:Suisse vs Argentine - Granit Xhaka & Lionel Messi crop.jpg|thumb|upright|मेसी आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय [[ह्याट्रिक]] स्विट्जरल्यान्ड विरुद्ध २०१२ फेब्रुअरी मा गरेका थिए।]] कोपा अमेरिकामा अर्जेन्टिनाको असफल प्रदर्शन रहेपछि, बटिस्टाको स्थानमा अलेजान्द्रो साबेला आए। २०११ अगस्टमा उनको नियुक्ति भएपछि उनले त्यतिबेलाका कप्तान जाभियर मास्चेरानोको सम्मतिमा २४- वर्षीय मेसीलाई कप्तानी दिए। पहिले रिजर्भमा अहेका मेसीले आफ्नो स्क्वाडको उत्कृष्ट खेलाडीको उदाहरण दिएर नेतृत्व गरे भने मास्चेरानोले टोलीको अन फिल्ड लिडर र अभिप्रेरकको भूमिका पूरा गरे। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}}<ref>{{cite news |first=Rob |last=Hughes |title=If Messi Is Argentina's Star, Then Mascherano Is the Glue |newspaper=The New York Times |date=10 July 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/07/11/sports/soccer/if-messi-is-argentinas-star-then-mascherano-is-the-glue.html |access-date=13 August 2015}}</ref> टोलीमा थप परिवर्तन गर्दै साबेलाले टेभेजलाई हटाए र युवा खेलाडीहरू ल्याए जोसँग मेसीले वर्ल्ड युथ च्यापियनसिप र ओलम्पिक स्वर्ण पदक जितेका थिए। अहिले सुधारिएको टोलीमा, अक्टोबर ७ मा चिली विरुद्धको विश्व छनोटको पहिलो खेलमा गोल गर्दै मेसीले गोलको खडेरी तोडे। यो साढे दुई वर्ष पछि आधिकारिक खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो गोल थियो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} सबेलाको मातहतमा, मेसीको गोल गर्ने दर आमूल परिवर्तन भयो।यस अघिका प्रशिक्षकहरूको मा, ६१ खेलमा १७ गोल मात्र गरेका थिए भने, त्यसपछिको तीन वर्षमा ३२ खेलमा उनको गोलदर २५ गुणाले बढ्यो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} २०१२ मा उनले ९ खेलमा १२ गोल गरे, र ग्राबियल बाटिस्टुटाले अर्जेन्टिनाको लागि एउटै वर्षमा सर्वाधिक गोल गर्ने कीर्तिमानसँग बराबरी गरे।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Adamson |title=Lionel Messi's Incredible Record-Breaking Year in Numbers |newspaper=The Guardian |date=10 December 2012 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/dec/10/lionel-messi-record-year-numbers |access-date=13 August 2015}}</ref> अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो ह्याट्रिक २०१२ फेब्रुअरी २९ मा स्विट्जरल्यान्ड विरुद्धको मैत्रीपुर्ण खेलमा भयो, त्यसपछि अर्को वर्ष ब्राजिल र ग्वाटेमाला विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले ह्याट्रिक गरे। मेसी २०१३ सेप्टेम्बर १० मा पाराग्वे विरुद्धको खेलमा ५-२ को जित कायम गर्दै २०१४ फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनाको स्थान सुनिश्चित गराए। त्यो खेलमा उनले पेनाल्टीमा दुई गोल गर्नुका साथै अर्को एक गोलमा असिस्ट गरे। त्यो गोल सँगै उनी ३७ गोल सँगै अर्जेन्टिना को सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटा पछिको दोस्रो स्थानमा पुगे। समग्रमा, छनोट चरणको १४ खेलमा उनले कुल १० गोल गरे।<ref name="Century"/><ref>{{cite magazine |title=FIFA World Cup Qualifying: Paraguay 2 Argentina 5 |magazine=FourFourTwo |date=11 September 2013 |url=http://www.fourfourtwo.com/news/fifa-world-cup-qualifying-paraguay-2-argentina-5 |access-date=13 August 2015}}</ref> उनको सुधारिएको प्रदर्शनसँगै, सहकर्मीसँगको उनको सम्बन्ध सुधार भयो र बिस्तारै अर्जेन्टिनामा उनको पक्षमा लहर आएको महसुस हुन थाल्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} ===२०१४-१५: विश्वकप र कोपा अमेरिका फाइनल === [[चित्र:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|thumb|left|[[२०१४ फिफा विश्वकप]] मा इरान विरुद्ध २५-यार्डबाट घुमाउरो प्रहारमा विजयी गोल गरेपछि मेसी]] ब्राजिल विश्वकप भन्दा अगाडि, घाइते भएर बार्सिलोनाबाट असफल सिजन भएकाले मेसीको प्रदर्शनलाई लिएर विभिन्न शंका उपशंका उब्जेका थिए। यद्यपि प्रतियोगिताको सुरुवातमा उनले राम्रो प्रदर्शन रह्यो र सुरुका चार खेलमा [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चयन भए।<ref name="TechnicalReport">{{cite web |title=2014 FIFA World Cup Brazil Technical Report and Statistics |publisher=FIFA |pages=170–171 |url=http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |access-date=14 August 2015 |archive-date=7 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707023419/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614131111/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |date=14 June 2015 }}</ref> कप्तानको रुपमा उनको यो पहिलो विश्वकप थियो। बोस्निया र हर्जगोभिना विरुद्धको खेलमा २-१ को विजय भयो। उनले गरेको प्रहार सिड कोलासिनाकलाई लागेर आत्मघाती गोल भयो। अर्जेन्टिनाको अर्को गोल मेसीले तीन जना विपक्षी खेलाडीलाई छलाएर ड्रिबल गर्दै गोल गरे। यो आठ वर्षपछि उनले विश्वकपमा गरेको पहिलो गोल थियो।<ref>{{cite news |first=Mandeep |last=Sanghera |title=Argentina 2–1 Bos-Herce |work=BBC Sport |date=15 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285099 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[इरान राष्ट्रिय फुटबल टोली|इरान]] विरुद्धको दोस्रो खेलमा, उनले [[इन्जुरी समय]]मा {{convert|23|m|yd|disp=out|abbr=off}} परबाट गोल गरे। र नक आउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rob |last=Smyth |title=Argentina v Iran, World Cup 2014: Live |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10916423/Argentina-vs-Iran-World-Cup-2014-live.html |access-date=14 August 2015}}</ref> उनले समूह चरणको अन्तिम खेलमा [[नाइजेरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|नाइजेरिया]] विरुद्धको ३-२ को जितमा दुई गोल गरे। उनको दोस्रो गोल फ्रिकिक बाट भएको थियो। यो जित सँगै अर्जेन्टिना समूह बिजेता भयो।<ref>{{cite news |first=Saj |last=Chowdhury |title=Nigeria 2–3 Argentina |work=BBC Sport |date=25 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285406 |access-date=14 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ मा स्विट्जरल्यान्ड बिरुद्धको १-० को जित भएको खेलमा अन्तिम समयमा एन्जल डि मारियाले गोल गरे। सो गोलमा मेसीले पास दिएका थिए। क्वाटरफाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[बेल्जियम राष्ट्रिय फुटबल टोली|बेल्जियम]]लाई पनि १-० ले पराजित गर्दै [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] पछि पहिलो पटक विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुग्यो।<ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Jurejko |title=Argentina 1–0 Switzerland |work=BBC Sport |date=1 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27990606 |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Ken |last=Ferris |title=Argentina Beat Belgium to Reach First Semi since 1990 |work=Reuters |date=5 July 2014 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322143741/https://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |date=22 March 2019 }}</ref> सेमिफाइनलमा एक्ट्रा समयमा पनि ०-० नतिजा पछि भएको पेनाल्टी सुट आउटमा [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्यान्डस]] लाई ४-२ ले हराउँदै अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो। मेसीले आफ्नो टोलीको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा स्कोर गरे।<ref>{{cite news |first=Phil |last=McNulty |title=Netherlands 0–0 Argentina |work=BBC Sport |date=9 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28122293 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[चित्र:Messi in Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|thumb|upright|right|२०१४ फिफा विश्वकप फाइनलमा जर्मनीका मेट्स ह्युमेल्ससँग सङ्घर्ष गर्दै मेसी ]] [[चित्र:Lionel_Messi_in_tears_after_the_final.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Lionel Messi in tears after the final]] २०१४ फिफा विश्वकप फाइनललाई मेसी विरुद्ध [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]], विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी विरुद्ध सर्वोत्कृष्ट टोली भनेर प्रस्तुत गरिएको थियो। यसमा [[डिएगो म्याराडोना]] सहभागी [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९० विश्वकप]]को फाइनलको नतिजा दोहोरियो।<ref>{{cite news |first=Matthew |last=Futterman |title=The World Cup Final: The Best Team vs. the Best Player |work=The Wall Street Journal |date=11 July 2014 |url=https://www.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575 |access-date=14 August 2015}}</ref> पहिलो हाफ सम्म, मेसीले गोल पनि गरे तर अफसाइड भएर रुल आउट गरियो। उनले गोल गर्ने कयौँ अवसरहरू उपयोग गर्न सकेनन्। सब्स्टिच्युट मारियो गोट्जेले ११३ मिनेट मा गोल गरे। खेलको अन्तिम मिनेटमा मेसीले फ्रिकिक प्रहार गरेका थिए, तर पोस्ट माथि लाग्यो र जर्मनीले खेल १-० ले जिती विश्वकप जित्यो।<ref>{{cite news |first=Scott |last=Murray |title=World Cup Final 2014: Germany v Argentina – as It Happened |newspaper=The Guardian |date=13 July 2014 |url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/world-cup-final-2014-germany-v-argentina-live-report |access-date=14 August 2015}}</ref> फाइनलको समापनमा, प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भइ मेसीले गोल्डेन बल पाए। चार गोल सहित तेस्रो उच्च गोलकर्ता बाहेक उनले सर्वाधिक गोलको मौका सिर्जना गरे, सर्वाधिक धेरै ड्रिबल रन पूरा गरे, पेनाल्टी एरियामा सर्वाधिक धेरै डेलिभरी गरे।<ref name="TechnicalReport"/><ref>{{cite web |first=Adam |last=Bate |title=World Cup Final: Was Lionel Messi Really a Disappointment in Brazil or Have We Just Become Numb to His Genius? |publisher=Sky Sports |date=16 July 2014 |url=http://www.skysports.com/football/news/15241/9381511/world-cup-final-was-lionel-messi-really-a-disappointment-in-brazil-or-have-we-just-become-numb-to-his-genius |access-date=14 August 2015}}</ref> यद्यपि, नक आउट चरणमा गोल गर्न नसकेकाले उनको चयनलाई लिएर केही आलोचना पनि भयो। फिफा अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले आश्चर्य व्यक्त गरे भने म्याराडोनाले बजारीकरणको उद्देश्यले मेसीको चयन गरिएको शंका गरे।<ref>{{cite news |title=World Cup 2014: Lionel Messi Golden Ball Surprised Sepp Blatter |work=BBC Sport |date=14 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28294339 |access-date=14 August 2014}}</ref> मेसीको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा तेस्रो फाइनल चिलीमा भएको [[२०१५ कोपा अमेरिका]] पुगे। विश्वकप फुटबलको दोस्रो स्थानको टोली भएकाले [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को पूर्व व्यवस्थापक गेरार्डो मार्टिनोको प्रशिक्षणमा रहेको अर्जेन्टिनालाई प्रतियोगिताको दाबेदार मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web |title=Gerardo 'Tata' Martino Appointed Argentina Coach |publisher=CNN |date=13 August 2014 |url=http://edition.cnn.com/2014/08/13/sport/football/gerardo-tata-martino-argentina-football/ |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first1=Rex |last1=Gowar |first2=Santiago |last2=Torres |first3=Justin |last3=Palmer |title=Messi Bemoans Scoring Difficulties at Copa América |work=Reuters |date=29 June 2015 |url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |access-date=14 August 2015 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702070537/https://www.reuters.com/article/2015/06/29/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |url-status=live }}</ref> [[पाराग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|पाराग्वे]] विरुद्ध उद्घाटन खेलमा, उनीहरू २ गोलले अघि थिए तर खेलको अन्त्य सम्म उनीहरूले अग्रता गुमाए र २-२ को बराबरी भयो। मेसीले पेनाल्टीमा एक गोल गरे र त्यो नै प्रतियोगितामा उनको एक मात्र गोल रह्यो।<ref>{{cite news |title=Argentina 2–2 Paraguay |work=BBC Sport |date=13 June 2015 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/33081605 |access-date=14 August 2015}}</ref> साविक विजेता [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]] १-० को जित पछि, समूह चरणको जामैका विरुद्धको अन्तिम खेलमा उनले देशको १००औँ क्याप खेले, यो कोशेढुङ्गा हासिल गर्ने उनी पाँचौ अर्जेन्टिनी खेलाडी थिए। [[जमैका राष्ट्रिय फुटबल टोली|जामैका]] बिरुद्ध १-० को जित हासिल भयो।<ref name="100thCap">{{cite web |first1=Gideon |last1=Long |first2=Tony |last2=Jimenez |title=Messi Wins 100th Argentina Cap |work=Reuters |date=21 June 2015 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810204854/http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |date=10 August 2016 }}</ref> १०० खेलमा उनले कुल ४६ गोल गरे, ती मध्ये २२ आधिकारिक प्रतिस्पर्धाको खेलमा भएको थियो।<ref name="Century"/><ref name="100thCap"/> === २०१६-१७: तेस्रो कोपा अमेरिका फाइनल, सन्यास, र फिर्ती === २०१६ मे २७ मा प्रि कोपा अमेरिका वार्म अप म्याचमा [[होन्डुरस राष्ट्रिय फुटबल टोली|होन्डुरस]] विरुद्धको १-० को जित भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा मेसी घाइते भएपछि अर्जेन्टिनी टोलीमा मेसीको सहभागितालाई लिएर अन्योलपूर्ण स्थिति रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/report?gameId=448440|title=Lionel Messi leaves Argentina's friendly win vs. Honduras with back injury|date=27 May 2016|publisher=ESPN FC|access-date=7 June 2016}}</ref> उनको कम्मर माथिको भागमा गहिरो चोट लागेको खबर आएको थियो। उनको फिटनेसलाई लिएर जुन ६ मा भएको अर्जेन्टिनाको सुरुवाती खेलमा उनी बेन्चमा रहे। साविक बिजेता चिली विरुद्धको खेलमा अर्जेन्टिना २-१ ले विजयी भयो। <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/07/argentina-top-chile-in-rematch-of-last-years-copa-america-final|title=Argentina top Chile in rematch of last year's Copa América final|date=7 June 2016|work=The Guardian|access-date=7 June 2016}}</ref> मेसी समूह चरणको दोस्रो खेलमा जुन १० मा [[पानामा राष्ट्रिय फुटबल टोली|पानामा]] विरुद्ध फिट रहेको घोषणा भए पनि, मार्तिनोले उनलाई एकपटक फेरी बेन्चमा राखे; उनी अगस्टो फर्नान्डेज को स्थानमा ६१औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरे र १९ मिनेटमा ह्याट्रिक गरे। [[सर्जियो अग्वेरो]]को गोलबाट अग्रता लिएको अर्जेन्टिनाले उक्त खेल ५-० ले जित्यो , यससंगै अर्जेन्टिनाले प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा स्थान पक्का गर्यो।;<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/10/lionel-messi-hat-trick-argentina-panama-copa-america|title=Lionel Messi scores brilliant hat-trick as Argentina surge into quarter-finals|date=11 June 2016|work=The Guardian|access-date=11 June 2016}}</ref> उनको प्रदर्शनको लागि उनी खेलको [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] भए।<ref name="MOTM-ARG-PAN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/16|title=Match 16 : Argentina vs Panama|date=10 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16|archive-date=9 June 2016|access-date=10 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16 |date=9 June 2016 }}</ref>{{quote box|width=30%|align=right|quote="Did it annoy me that Messi took the record? A little, yes. You go around the world and people say, 'he's the top scorer for the Argentina national team.' But the advantage I have is that I'm second to an extraterrestrial."|source=– [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]] on the consolation of Messi breaking his record.<ref>{{cite news |url=http://www.espn.co.uk/football/argentina/story/3268110/gabriel-batistuta-lionel-messi-taking-my-argentina-record-annoyed-me |title=Gabriel Batistuta – Lionel Messi taking my Argentina record annoyed me |agency=ESPN |first=Adriana |last=Garcia |date=13 November 2017 |access-date=15 August 2018}}</ref>}}जुन १८ मा, कोपा अमेरिकाको क्वाटरफाइनलमा , मेसीले [[भेनेजुएला राष्ट्रिय फुटबल टोली|भेनेजुएला]]विरुद्ध अर्को प्रेरणादायी प्रदर्शन गरे,<ref name="MOTM-ARG-VEN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/27|title=Match 27 : Argentina vs Venezuela|date=18 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|access-date=18 June 2016|df={{cbignore}}}}</ref> उनले दूई असिस्ट प्रदान गरे र अर्को एक गोल गरी ४-१ को विजय सुनिश्चित गरे, यसबाट उनले [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]]को आधिकारिक अन्तराष्ट्रिय खेलमा ५४ गोलको राष्ट्रिय किर्तिमान बराबरी गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36569759|title=Copa America: Lionel Messi equals Gabriel Batistuta's Argentina record|date=19 June 2016|work=BBC Sport|access-date=19 June 2016}}</ref> यो किर्तिमान तीन दिन पछि भंङ्ग भयो जब मेसीले आयोजक संयुक्त राष्ट्र विरुद्धको ४-० को जितमा फ्रिकिक गोल गरे; त्यस खेलमा उनले दुई असिस्ट पनि गरे, र अर्जेन्टिनाले लगातार दोस्रो वर्ष प्रतियोगिताको फाइनलमा स्थान पक्का गर्यो ,<ref name="record">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/argentina/story/2897489/lionel-messi-equals-argentinas-gabriel-batistuta-all-time-goal-scoring-record|title=Lionel Messi equals Argentina's all-time goal-scoring record|date=22 June 2016|work=ESPN FC|access-date=22 June 2016}}</ref> र एक पटक फेरी म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref name="MOTM-USA-ARG">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/29|title=Match 29 : United States vs Argentina|date=21 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29|archive-date=18 June 2016|access-date=21 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29 |date=18 June 2016 }}</ref> फाइनलमा अर्जेन्टिनाको भेट चिली संग भयो र फाइनलको नतिजा गत वर्ष कै पुनरावृति भयो। निर्धारित समय ०-२ मा सकिएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना चिली संग पराजित भयो।यो मेसीको लगातार मुख्य प्रतियोगिताको तेस्रो पराजय थियो र समग्रमा चौथो। उनले पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी मिस गरेका थिएA खेलपछि, मेसीले अन्तराष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यासको घोषणा गरे।<ref name="Messi retirement">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/copa-america/story/2902891/lionel-messi-flags-potential-argentina-retirement-after-penalty-loss-to-chile|title=Lionel Messi retires from Argentina after Copa America final loss to Chile|date=27 June 2016|work=ESPN FC}}</ref> उनले बताए, "मैले मेरो सक्दो गरे। मेरो लागि टोली सकियो, मैले निर्णय गरे।"<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2016/06/27/football/copa-america-lionel-messi/|title=Devastated Messi announces likely retirement from Argentina|date=27 June 2016|publisher=CNN}}</ref> चिलीका प्रशिक्षक जुआन एन्टोनियो पिज्जीले खेलपछि भने, " म्याराडोनाले अर्जेन्टिनी फुटबलको लागि जे गरेका थिए त्यो हिसाबले मेरो पुस्ताले उनलाई मेरो पुस्ताको म्याराडोनासँग तुलना गर्न सक्दैन। तर मा यो सोच्छु कि आजको सबै भन्दा उत्कृष्ट खेलाडी आज अमेरिकामा खेले।"<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/27/lionel-messi-says-he-is-quitting-argentina-team-after-copa-america-final-defeat|title=Lionel Messi says his Argentina career is over after Copa América final defeat|date=26 June 2016|work=The Guardian}}</ref> मेसी पाँच गोल सहित [[एदुआर्दो भार्गास]]पछि प्रतियोगिताको दोस्रो उच्च गोलकर्ता भए, र चार असिस्ट सहित सबैभन्दा धेरै असिस्ट दिएका थिए, र प्रतियोगितामा सबैभन्दा धेरै (तीन वटा) म्यान अफ द म्याच जितेका थिए ;<ref name="conmebol-stats">{{Cite web|url=http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.statsCenterPerPlayer&lang=es_LA|title=HTML Center|website=estadisticas.conmebol.com|access-date=8 April 2020}}</ref> उनलाई उनको प्रदर्शनको लागि टोली अफ द टुर्नामेन्टमा समावेश गरिएको थियो, उनले गोल्डेन बल अवार्डमा सहभागी भएनन् र [[एलेक्सिस सान्चेस]]लाई प्रदान गरियो।<ref name="Copa América 2016: Awards">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/awards|title=Copa América 2016: Awards|date=27 June 2016|publisher=Copa America Organisation|access-date=27 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627172846/http://www.ca2016.com/awards |date=27 June 2016 }}</ref> ==== "नजाऊ लियो " ==== उनको घोषणापछि, सन्यास सम्बन्धी उनको मन परिवर्तन गर्न एक अभियान सुरु भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/news/12026/10327302/argentina-hope-lionel-messi-reconsiders-retirement-says-guillem-balague|title=Argentina don't want Messi to retire|date=28 June 2016|agency=Sky Sports}}</ref> अर्जेन्टिनी फुटबल टोली राजधानी ब्युनोस आयर्समा अवतरण गरेपछि उनलाई फ्यानहरूले "लियो नजाऊ" जस्ता नाराले सम्बोधन गरे। अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति मौरिसियो माक्रीले नछोड्नको लागि अनुरोध गरे, उनले भने ,"हामी भाग्यमानी छौ, यो हाम्रो जीवनको एक खुसीको पल हो, हाम्रो जस्तो फुटबलिङ सस्कृति भएको देशमा विश्वकै उत्कृस्ट खेलाडी हुनु यो एक उपहार हो... लियोनेल मेसी अर्जेन्टिनामा भएको सबैभन्दा महान मध्ये एक हुन् र हामीले उनको ख्याल गर्नुपर्छ।"<ref>{{cite news|url=http://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html|title=Messi 'God's gift' to Argentina – president|date=28 June 2016|newspaper=AS}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923184002/https://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html |date=23 September 2020 }}</ref> [[बुएनोस आइरेस]]का मेयर होरासियो रोड्रीग्वेज लारेताले मेसीलाई सन्यासबारे पुनर्विचार गर्न मनाउन राजधानीमा मेसीको सालिक अनावरण गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/20160628/402829485468/inauguran-en-buenos-aires-estatua-en-homenaje-a-messi.html|title=Inauguran en Buenos Aires una estatua en homenaje a Messi|date=28 June 2016|newspaper=El Mundo Deportivo (Spanish)}}</ref> यो अभियान टोल टोल गल्ली गल्लीमा पुग्यो र जुलाई २ मा अर्जेन्टिनी राजधानीको सडकमा ५०,००० समर्थकहरू सोही नारा लिएर सडकमा आए।<ref>{{cite news|url=http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915|title=Macri, Maradona and the Argentine people rally together to prompt Messi U-turn|date=28 June 2016|work=Sport}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031150321/http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915 |date=31 October 2016 }}</ref> ==== फिर्ती ==== {{Quote box|quote="फाइनलको रात मेरो दिमागमा धेरै कुराहरू खेले र मैले छोड्ने बारेमा गम्भीरतापूर्वक सोचें, तर मेरो देश र यो जर्सीप्रतिको मेरो माया धेरै छ।"|source=– २०१६ अगस्ट १२ मा मेसी अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट आफ्नो सन्यासको निर्णय उल्टाउदै <ref>{{cite news |date=12 August 2016 |title=Lionel Messi: Argentina striker reverses decision to retire from national team |url=https://www.bbc.com/sport/football/37066033}}</ref>|align=left|width=30%}} मेसीले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास घोषणा गरेको एक हप्ता पछि, सेप्टेम्बरमा अर्जेन्टिनी पत्रिका ''ला नाकिओन'' मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि २०१८ फिफा विश्व कप छनोट खेल्ने बारे पुनर्विचार गरिरहेको खबर आयो।<ref>{{cite web|url=http://www.cbssports.com/soccer/news/report-friend-of-messi-hints-reconsidering-retirement-from-argentina/|title=La Nacion claims to know that Lionel Messi will return to Argentina national team|last=Gonzalez|first=Roger|date=3 July 2016|work=[[CBSSports.com]]|access-date=5 July 2016}}</ref> १२ अगस्टमा, यो कुरा पुष्टि भयो कि उनले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबारे आफ्नो सन्यासको निर्णय फिर्ता लिए, र राष्ट्रिय टोलीको आउँदो २०१८ विश्व कप छनोटको टोलीमा उनलाई पनि समावेश गरियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/argentina/story/2928133/lionel-messi-to-make-argentina-return-after-brief-international-retirement|title=Lionel Messi to make Argentina return after brief international retirement|date=12 August 2016|publisher=ESPN FC|access-date=13 August 2016}}</ref> सेप्टेम्बर १ मा, उनी फिर्ता आएको पहिलो खेलमा, उनले २०१८ विश्व कप छनोटको उरुग्वे सँगको १-० को जितमा भएको खेलमा उनले गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.com/en/world-cup-qualifiers/news/messi-strikes-back-as-argentina-sink-uruguay/328680|title=Messi strikes back as Argentina sink Uruguay|date=1 September 2016|publisher=beIN SPORTS|access-date=1 September 2016}}</ref> [[चित्र:ECUADOR_VS_ARGENTINA_(37594548472).jpg|right|thumb|२०१७ अक्टोबर १० मा भएको [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा ह्याट्रिक गरेपछि खुसी मनाउदै मेसी। उनको गोलले अर्जेन्टिना रसियामा आयोजना हुने [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा छनोट भयो।]] २०१७ मार्च २८ मा, मेसीलाई २०१७ मार्च २३ मा चिलीसँगको खेलमा सहायक रेफ्रीलाई अपमान गरेकोमा चार अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा निलम्बन गरियो। उनलाई १०,००० CHF पनि जरिवाना लगाइयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=3/news=lionel-messi-suspended-for-four-matches-2877817.html|title=Lionel Messi suspended for four matches|date=28 March 2017|publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/39423000|title=Lionel Messi: Barcelona and Argentina forward banned for 'insulting' assistant ref|date=28 March 2017|work=BBC Sport}}</ref> मे ५ मा, अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घको अपिलमा उनको चार खेलको निलम्बन र १०,००० CHF को जरिवाना फिफा द्वारा फुकुवा भयो, यसको मतलब अब उनले अर्जेन्टिनाको बाँकी विश्वकप छनोट खेल खेल्न सक्थे।<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/governance/news/y=2017/m=5/news=fifa-appeal-committee-passes-decision-on-lionel-messi-2882666.html|title=FIFA Appeal Committee passes decision on Lionel Messi|last=FIFA.com|date=5 May 2017|access-date=6 June 2017|publisher=FIFA}}</ref> [[२०१८ विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनाको स्थान जोखिममा पर्दै थियो। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]]बाट पाँच राष्ट्र छनोट हुनेमा अर्जेन्टिना छैटौँ स्थानमा थियो, यसको अर्थ १९७० यता अर्जेन्टिना पहिलो पटक विश्वकपमा छनोट हुन असफल हुन्थ्यो। अक्टोबर १० मा, मेसीले आफ्नो देशलाई विश्वकपमा छनोट गराए। [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा उनले ह्याट्रिक गर्दै ३-१ को जित सुनिश्चित गराए। २००१ यता अर्जेन्टिना इक्वेडरको राजधानी क्विटोमा पराजित भएको थिएन।<ref name="Guardian 2017">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/11/lionel-messi-hat-trick-secures-argentinas-passage-to-world-cup|title=Lionel Messi hat-trick secures Argentina's passage to World Cup|date=11 October 2017|work=The Guardian}}</ref> मेसीको तीन गोलले उनी [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल]] छनोटमा २१ गोलका साथ [[उरुग्वे]]का [[लुइस स्वारेज]] सँगै सर्वाधिक गोलकर्ता भए। यस अधि यो उपलब्धि [[हेर्नान क्रेस्पो]]को नाममा थियो। <ref name="Guardian 2017" /> === २०१८: विश्वकप === === २०१९-२०: कोपा अमेरिका तेस्रो स्थान, प्रतिबन्ध र सुपरक्लासिको विजय === ===२०२१-२०२२: कोपा अमेरिका र विश्वकप विजय=== {{quote box | width = 25% | align = right | quote="यो मेरो लागि स्पष्ट थियो कि मैले अन्तिम प्रतियोगितासम्म प्रयास गर्नुपर्छ र मैले केही नजिती राष्ट्रिय टोलीबाट म पछि हट्न सक्दिन।" | source = – Messi on winning the 2021 Copa América in an interview with ''Diario Sport''.<ref>{{cite AV media |date=1 November 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |title=🤩 ¡ENTREVISTA EXCLUSIVA A LEO MESSI EN PARÍS! |publisher=SPORT |via=[[YouTube]] |access-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218145302/https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> }} २०२१ जुन १४ मा, ब्राजिलमा भएको [[२०२१ कोपा अमेरिका|कोपा अमेरिका कप]]को अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा मेसीले चिली विरुद्ध फ्रिकिक मा १ गोल गरे। उक्त खेल १-१ को बराबरीमा सकियो।<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/copa-america/argentina-vs-chile/cronica/2021/06/15/60c7e18e22601d45348b45ac.html |title=Messi's Argentina thwarted by Chile |work=MARCA |date=14 June 2021 |access-date=15 June 2021}}</ref> २१ जुनमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको लागि १४७औँ खेल खेलेर ज्याभियर मास्चेरानोको अर्जेन्टिनाको लागि सर्वाधिक उपस्थितिको रेकर्ड बराबर गरे। पाराग्वे विरुद्धको उक्त खेलमा अर्जेन्टिना १-० ले विजयी भयो।<ref>{{Cite web |title=Lionel Messi sigue haciendo historia: igualó a Mascherano como el jugador con más presencias en la Selección |language=ES |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lionel-messi-sigue-haciendo-historia-igualo-a-mascherano-como-el-jugador-con-mas-presencias-en-la-seleccion |website=afa.com.ar |date=21 June 2021|access-date=22 June 2021}}</ref> एक हप्ता पछि, उनले [[बोलिभिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|बोलिभिया]] बिरुद्धको खेलमा उनले अर्जेन्टिनी जर्सीमा सर्वाधिक खेलको रेकर्ड कायम गरे। उक्त खेलमा ४-१ ले जित्यो। उनले २ गोल गरे र एक गोल असिस्ट गरे।<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.com/soccer/argentina-arg/story/4422176/messi-sets-argentina-appearances-mark-in-copa-america-match-vs-bolivia |title=Messi sets Argentina appearances mark in Copa America match vs. Bolivia |work=ESPN |first=Sam |last=Marsden |date=28 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> ३ जुलाई मा, प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा इक्वेडर माथिको ३-० को जितमा उनले ३ असिस्ट गरे र एक फ्रिकिक गोल गरे।.<ref>{{cite news |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/argentina-vs-ecuador-score-sensational-messi-leads-albiceleste-into-copa-america-semifinals/live/ |title=Argentina vs. Ecuador score: Sensational Messi leads Albiceleste into Copa America semifinals |work=CBSSports.com |date=3 July 2021 |access-date=4 July 2021}}</ref> ६ जुलाईमा, सेमिफाइनलमा कोलम्बिया बिरुद्ध १-१ को बराबरीमा मेसीले एक असिस्ट गरे। पेनाल्टी सुट आउटमा उनले गोल गरे र अर्जेन्टिना ३-२ ले विजयी भयो। उनी आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको पाँचौ फाइनलमा पुगे।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=603184 |title=Argentina vs. Colombia – Football Match Report – July 6, 2021 – ESPN |work=ESPN.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/esp_fed/news/2186119 |title=Messi driving Argentina at Copa America |publisher=theScore.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref> जुलाई १० मा, अर्जेन्टिनाले आयोजक ब्राजिललाई फाइनलमा १-० ले पराजित गरेर मेसीले आफ्नो पहिलो र अर्जेन्टिनाले १९९३ यता पहिलो प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय उपाधी जित्यो। यसको साथै उनको देशले १५औँ उपाधिको उरुग्वेसँग कीर्तिमान बराबर गर्यो।<ref name="Copa América final">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live |title=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live! |work=The Guardian |last=Graham |first=Bryan Armen |date=11 July 2021 |access-date=11 July 2021}}</ref> अर्जेन्टिनाले गरेको १२ गोलमा ९ गोल (४ गोल र ५ असिस्ट) मा उनको सहभागिता थियो। उनी प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भए। उनले यो सम्मान नेयमार सँगै साझा गरे। उनी कोलम्बियाका लुइस डियाज सँगै ४ गोल सहित सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनको असिस्ट धेरै भएकाले मेसीलाई गोल्डेन बुट अवार्ड दिइयो।<ref>{{Cite web |title=Leo Messi named player of tournament in Copa América |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2187432/leo-messi-named-player-of-tournament-in-copa-america |access-date=11 July 2021 |work=FC Barcelona}}</ref><ref>{{cite news |title=Lionel Messi wins 2021 Copa America Golden Boot |url=https://www.goal.com/en-in/news/who-is-leading-the-race-for-copa-americas-golden-boot/1unofbxrqy1bm10fsnoy5cyvi6 |access-date=11 July 2021 |work=Goal}}</ref> [[चित्र:Lionel Messi WC2022.jpg|thumb|left|Messi at the 2022 FIFA World Cup]] २०२२ विश्वकप छनोट अन्तर्गत, सेप्टेम्बर ९ मा, मेसीले बोलिभिया बिरुद्धको ३-० को विजयमा उनले ह्याट्रिक गरे सर्वाधिक गोल गर्ने दक्षिण अमेरिकी खेलाडीमा ७९ गोल गरेका पेलेलाई उछिने।<ref>{{Cite web |title=Argentina's Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record |url=https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record |work=ESPN |date=10 September 2021|access-date=10 September 2021}}</ref> २ जुन २०२२ मा इंल्यान्डको वेम्बेलीमा भएको २०२२ फिनालेसिम्मा, युएफा युरो कप- कोपा अमेरिका कप च्याम्पियनको तेस्रो संस्करण, मा इटाली बिरुद्धको ३-० को विजयमा मेसीले २ असिस्ट गरे र म्यान अफ द म्याच भए, र उनले सिनियर टोलीमा अर्जेन्टिनाको लागि दोस्रो उपाधी जिते।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=1 June 2022 |title=Argentina's Lionel Messi named official Finalissima Player of the Match |url=https://www.uefa.com/finalissima/news/0276-1549531afce1-16d40688390d-1000--player-of-the-match-messi/ |access-date=2 June 2022 |website=UEFA.com}}</ref> ६ जुन मा भएको इस्टोनिया बिरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलको ५-० को जितमा मेसीले २ गोल गरे र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको पुरुष तर्फको सर्वाधिक गोलकर्तामा फेरेन्क पुस्कासलाई उछिने।<ref>{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Lionel Messi scores all five Argentina goals in friendly to overhaul Puskás |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/06/lionel-messi-scores-all-five-argentina-goals-in-friendly-to-overhaul-puskas |access-date=6 June 2022 |website=The Guardian}}</ref> कतारमा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]मा, अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा साउदी विरुद्ध उनले पेनाल्टीमा गोल गरे। त्तो ख्लेमा [[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] २-१ ले विजयी भयो। [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] बिरुद्धको २-० ले विजयी भएको अर्को खेलमा उनले २० यार्ड परबाट होचो प्रहार गरेर गोल गरे र इन्जो फर्नान्डेजलाई गोलको लागि असिस्ट गरे।<ref>{{cite news |title=How Argentina and Messi stayed alive with a 2-0 win over Mexico |url=https://theathletic.com/live-blogs/mexico-argentina-world-cup-match-live/5wa7Cfxxwt1s/ |date=26 November 2022 |access-date=3 December 2022 |work=The Atheltic}}</ref> अन्तिम १६ को अष्ट्रेलिया विरुद्धको २-१ को जितमा मेसीले सुरुवाती गोल गरे। यो उनको सिनियर करिअरमा १०००औँ उपस्थिति थियो ,<ref>{{cite news |title=Messi scored in 1,000th game as Argentina progress |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63765129 |access-date=3 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> र उनी सबैभन्दा धेरै खेल खेल्ने दक्षिण अमेरिकी पुरुष खेलाडी भए, जुन रेकर्ड यसभन्दा अघि इक्वेडरका इभान हर्टाडो (Iván Hurtado) को नाममा थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |title=Lionel Messi breaks two Diego Maradona records in Argentina's win over Australia |website=SportsMole.co.UK |publisher=Sports Mole |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204140157/https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |title=Mil jogos e recordes: Messi chega a novas marcas contra a Austrália |trans-title=A thousand games and records: Messi reaches new milestones against Australia |website=Terra.com.br |publisher=Terra |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |language=pt-br |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204141315/https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |url-status=live}}</ref> नेदरल्यान्डस विरुद्धको क्वाटरफाइनलको खेलमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको पहिलो गोलमा नहुएल मोलिनालाई असिस्ट गरे र पेनाल्टीमा गोल गरे। खेल २-२ को बराबरीमा सकियो। [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुट-आउटमा]] अर्जेन्टिनाको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा मेसीले गोल गरे। अर्जेन्टिना ४-३ ले विजयी भयो।<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Phil |date=9 December 2022 |title=Messi's World Cup dream lives on with Argentina win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63830319 |access-date=9 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोयसिया]] विरुद्धको सेमिफाइनलमा, जर्मनीका लोथार म्याथ्युजको नाममा रहेको विश्वकपमा सर्वाधिक २५ उपस्थितिसँग बराबरी गरे। अर्जेन्टिना ३-० ले विजयी भएक खेलमा, उनले पेनाल्टीमा पहिलो गोल गरे र तेस्रो गोलमा [[जुलियन अल्भारेज]]लाई असिस्ट गरे;<ref>{{cite news |title=Inspired Lionel Messi takes Argentina past Croatia and into World Cup final |url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/13/argentina-croatia-world-cup-semi-final-match-report |last=Hytner |first=David |date=13 December 2022 |access-date=13 December 2022 |work=The Guardian}}</ref> मेसीले गरेको गोल विश्वकपमा उनको ११औँ गोल थियो र उनले विश्वकपमा सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटालाई उछिने।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-2022-qatar-batistuta-messi-argentina |title=Batistuta on Messi's record: He deserves this |publisher=FIFA.com |access-date=22 December 2022 }}</ref> अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो जहाँ उनको भेट फ्रान्स सँग हुँदै थियो। मेसीले यो उनको अन्तिम विश्वकप उपस्थिति उनले बताएका थिए।<ref>{{cite news |title=Lionel Messi confirms final will be last World Cup game ever as Argentina overpowers Croatia 3-0 |url=https://www.cnn.com/2022/12/13/football/argentina-croatia-lionel-messi-qatar-world-cup-spt-intl/index.html |last=Grez |first=Matias |date=14 December 2022|access-date=15 December 2022 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Kay |first=Oliver |date=15 December 2022 |title=Lionel Messi winning World Cup would define him but he's already among the greatest of all |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4001739/2022/12/15/lionel-messi-world-cup-greatness/ |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref> १८ डिसेम्बरमा [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|२०२२ फिफा विश्वकप फाइनलमा]], लुसेल रङ्गशालामा मेसीले आफ्नो २६औँ विश्वकप उपस्थितिको कीर्तिमान बनाए। मेसीले पेनाल्टीमा अर्जेन्टिनाको पहिलो गोल गरे, र एउटै विश्वकप संस्करणमा समूहचरण, अन्तोम १६, क्वाटरफाइनल, सेमिफाइनल र फाइनलमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने।<ref name=BCC221218>{{cite news |title=World Cup final: Lionel Messi named best player as Kylian Mbappe wins Golden Boot |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64019023 |access-date=18 December 2022 |work=BBC Sport |date=18 December 2022}}</ref> अर्जेन्टिनाको दुई गोलको अग्रता फ्रेन्च फरवार्ड [[किलियन एम्बाप्पे|केलियन एम्बाप्पे]], जसले २ मिनेट भित्र २ गोल गरे, ले मेटाए। अतिरिक्त समयमा मेसीले गोल गरेर फेरि अर्जेन्टिनाको अग्रता बनाए। पुनः एम्बाप्पेले गोल गरि [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्सलैइ]] बराबरीमा ल्याए। अतिरिक्त समयमा खेल ३-३ को बराबरीमा सकियो र खेल पेनाल्टी सुट-आउटमा पुग्यो। सुट-आउटमा अर्जेन्टिनाको पहिलो प्रहारमा मेसीले गोल गरे, आखिरीमा अर्जेन्टिनाले खेल ४-२ ले जित्यो र राष्ट्रको ३६ वर्ष लामो विश्वकप ट्रफीको प्रतीक्षा सकियो।<ref>{{cite news |last=Church |first=Ben |date=18 December 2022 |url=https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html |title=Lionel Messi-inspired Argentina wins World Cup after beating France in sensational final |publisher=[[सिएनएन]]|access-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218185037/https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html|archive-date=18 December 2022|url-status=live}}</ref> मेसीले प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी भएर गोल्डेन बल जिते, उनी गोल्डेन बल दुईपटक जित्ने पहिले खेलाडी बने। गोल्डेन बुटको दौडमा उनी सात गोल सहित दोस्रो भए, एम्बाप्पेले ८ गोल सहित गोल्डेन बुट जिते।<ref name=BCC221218/> फाइनलमा उनको उपस्थिती र दुई गोल संगै, मेसीले विश्वकपमा सर्वाधिक उपस्थितिमा लओथार म्याथ्युजलाई उछिने (मेसीको २६ उपस्थिति) र गोल योगदानमा पेलेलाई उछिने (२१-१३ गोल र ८ असिस्ट)।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4834907/2022-world-cup-final-stats-messi-mbappe-argentina-france |title=2022 World Cup stats: Messi joins Maradona, overtakes Ronaldo; Mbappe's record 4 |publisher=ESPN |date=19 December 2022 |access-date=22 December 2022 }}</ref> यो फाइनल खेल अहिलेसम्मको उत्कृष्ट खेलको रुपमा प्रसंशित भयो र यो खेललाई मिडियाले भारी रुपमा मेसी र एम्बाप्पेको प्रतिद्वन्दको रुपमा प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Shearer |first=Alan |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi and Kylian Mbappe: Thank you for that beautiful madness |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4015186/2022/12/19/lionel-messi-kylian-mbappe-world-cup-final-shearer-column/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Gay |first=Jason |date=18 December 2022 |title=Messi, Mbappé, and a World Cup Masterpiece |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/messi-mbappe-world-cup-final-argentina-france-11671392972 |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Arthur |first=Bruce |date=18 December 2022 |title=It was Messi. It was Mbappé. Argentina’s World Cup win over France was magnificent |newspaper=[[The Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/sports/worldcup/opinion/2022/12/18/it-was-messi-it-was-mbapp-argentinas-world-cup-win-over-france-was-magnificent.html |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Grez |first=Matias |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi cements his place among the greats after winning epic duel against Kylian Mbappé |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/12/18/football/lionel-messi-kylian-mbappe-greatest-world-cup-final-spt-intl/index.html |access-date=21 December 2022}}</ref> यो खेलपछि, मेसीले "म च्याम्पियनको रुपमा अझै खेल्न चाहन्छु" बताउँदै राष्ट्रिय टोलीबाट संन्यास लिनेबारे कुनै योजना नभएको स्पष्ट बनाए।<ref>{{cite news |last=Brown |first=Luke |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi to continue playing for Argentina after World Cup final victory |website=The Athletic |url=https://theathletic.com/4014345/2022/12/18/messi-argentina-retirement-plans/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref> === २०२३–वर्तमान: पछिल्ला वर्षहरू === [[चित्र:Selección_Argentina_Amistoso_marzo_2023_en_Santiago_Del_Estero_Estero_01.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|आफ्नो देशमा मैत्रीपूर्ण खेलको क्रममा अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीले विश्वकप जितको उत्सव मनाउँदै]] विश्वकप जितको तीन महिना पछि, मेस्सी र राष्ट्रिय टोली अर्जेन्टिनामा दुई मैत्रीपूर्ण खेलको लागि मैदानमा फर्किए।<ref name="Curacao">{{cite web |last=Borg |first=Simon |date=28 March 2023 |title=Argentina vs Curacao score, result, highlights, as Lionel Messi scores hat trick in 7-0 win |url=https://www.sportingnews.com/in/football/news/argentina-vs-curacao-live-score-result-highlights-friendly/y3pqsbulgh1kl3p2rmute5eq |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610041912/https://www.sportingnews.com/in/football/news/argentina-vs-curacao-live-score-result-highlights-friendly/y3pqsbulgh1kl3p2rmute5eq |archive-date=10 June 2023 |access-date=13 November 2024 |publisher=[[The Sporting News]]}}</ref> मेस्सीले पहिलो खेलमा पानामा विरुद्ध क्लब र देशको लागि आफ्नो ८०० औं करियर गोल गरे।<ref>{{#invoke:Cite|web |first=Francesco|last=Porzio|url=https://www.cbssports.com/soccer/news/lionel-messi-scores-800th-career-goal-argentina-celebrates-the-2022-world-cup-in-front-of-home-fans/ |title=Lionel Messi scores 800th career goal: Argentina celebrates the 2022 World Cup in front of home fans |work=CBS Sports |date=23 March 2023 |access-date=27 March 2023}}</ref> खेल पछि, मेस्सीले भाषण दिए, विश्वकप ट्रफी उठाए र आतिशबाजी सुरु हुँदा रंगशाला वरिपरि विजयी चक्कर लगाए।<ref>{{#invoke:Cite|news |last1=Rey |first1=Débora |last2=Politi |first2=Daniel |url=https://apnews.com/article/messi-argentina-world-cup-panama-b143edb1adcb11bae0b7829f9c66404e |title=Messi mania grips Argentina in 1st match as World Cup champs |publisher=[[Associated Press]] |date=23 March 2023 |access-date=10 October 2024}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|news |url=https://apnews.com/article/argentina-panama-soccer-world-cup-messi-d8b2f3e9cd977f41922f7e53721c1075 |title=Argentina beats Panama in 1st match after World Cup title |publisher=[[Associated Press]] |date=23 March 2023 |access-date=2 February 2025}}</ref> २८ मार्चमा कुराकाओ विरुद्धको दोस्रो मैत्रीपूर्ण खेलमा, मेस्सीको टोलीको ७-० को जितमा ह्याट्रिकले उनलाई १०० अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्ने पहिलो दक्षिण अमेरिकी खेलाडी र कोसेढुङ्गामा पुग्ने समग्रमा तेस्रो खेलाडी बनायो।<ref name="Curacao" /><ref>{{#invoke:Cite|web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-makes-history-with-100th-goal-for-argentina |title=Lionel Messi makes history with 100th goal for Argentina |work=FOX Sports |date=28 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>अर्जेन्टिनाको २०२६ को विश्वकप छनोट अभियानको क्रममा, मेस्सी ३१ गोलका साथ दक्षिण अमेरिकी विश्वकप छनोटमा सबै समयका शीर्ष गोलकर्ता बने।<ref>{{Cite web |date=October 18, 2023 |title=Lionel Messi becomes Conmebol WC qualifiers all-time leading scorer |url=https://www.marca.com/en/football/2023/10/18/652f5288268e3e8b258b45ad.html |access-date=July 13, 2024 |website=Marca}}</ref> ==== २०२४ कोपा अमेरिका ==== {{see also|२०२४ कोपा अमेरिका}} जुन २१ मा, मेस्सीले २०२४ कोपा अमेरिकाको उद्घाटन खेलमा ३५ खेल खेले र सबैभन्दा धेरै कोपा अमेरिका खेल खेल्ने खेलाडी बने।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last1=Becherano |first1=Lizzy |title=Messi, Di María headline Argentina Copa squad |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/40355987/lionel-messi-di-maria-headline-argentina-squad |website=ESPN |access-date=19 June 2024 |date=15 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jun/20/lionel-messi-pulls-strings-as-argentina-tame-canada-in-copa-america-opener |title=Messi breaks another record at CONMEBOL Copa América™ |work=CONMEBOL Copa América™ |date=June 20, 2024 |access-date=September 3, 2024}}</ref><ref>{{cite news |url=https://copaamerica.com/en/news/lionel-messi-breaks-record-copa-america |title=Lionel Messi pulls strings as Argentina tame Canada in Copa América opener |work=The Guardian |date=21 June 2024 |access-date=24 June 2024}}</ref>}} जुलाई ९ मा क्यानडा विरुद्धको सेमिफाइनलमा, मेस्सीले अर्जेन्टिनाको २-० को जितमा दोस्रो गोल गरे, जसले गर्दा उनी १०९ गोलका साथ इतिहासमा दोस्रो [[सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोल भएका पुरुष फुटबलरहरूको सूची|सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोलकर्ता]] बने।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/argentina-canada-live-updates-2024-copa-america-lionel-messi-score-result/yRrle4paHuhm/BeNQ1qaCPjJZ/|title=Messi passes Ali Daei|date=10 July 2024|work=The Athletic|access-date=10 July 2024}}</ref> कोलम्बिया विरुद्धको फाइनलमा मेस्सीको लिगामेन्टमा गम्भीर चोट लागेको थियो, तर अर्जेन्टिनाले अझै पनि प्रतियोगिता जित्न सफल भयो। यो जितले मेस्सीको टोली ट्रफीको कुल संख्या ४४ पुर्‍यायो, जसले गर्दा उनी सबै समयका सबैभन्दा धेरै सजिएका खेलाडी बने।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{#invoke:Cite|web |last=Thames |first=Alanis |title=Argentina wins record 16th Copa America title, beats Colombia 1-0 after Messi gets hurt |url=https://apnews.com/article/copa-america-argentina-colombia-score-messi-6753475603a48683a3c4971e451e8263 |publisher=[[Associated Press]] |date=14 July 2024 |access-date=10 September 2024}}</ref><ref name="LigamentInjury">{{cite web |title=Lionel Messi out indefinitely with ankle ligament injury |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40575229/lionel-messi-miss-two-miami-games-ankle-injury |website=ESPN |access-date=16 July 2024 |date=19 August 2024}}</ref><ref name="injurytears">{{Cite web |date=July 15, 2024 |title=Argentina win Copa final as Messi exits in tears |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40564886/lionel-messi-argentina-injury-tears-copa-america-final |access-date=July 15, 2024 |website=ESPN.com}}</ref><ref name="FirstMiami" /><ref name="mosttrophies" />}} पछि उनलाई प्रतियोगिताको टोलीमा नाम दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2024-08-01 |title=Messi named in Copa Team of the Tournament |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40696626/lionel-messi-named-copa-america-team-tournament |access-date=2025-03-11 |website=ESPN.com}}</ref> === २०२६ फिफा विश्वकप छनोट === २०२४ कोपा अमेरिकाको समयमा चोटबाट निको भएपछि, मेस्सीले २०२६ फिफा विश्वकपको लागि धेरै छनोट खेलहरू खेले।<ref>{{Cite web |last=Olé |first=Diario Deportivo |date=2024-10-02 |title=Selección: la lista para las Eliminatorias, con la vuelta de Messi y la baja del Dibu Martínez |url=https://www.ole.com.ar/seleccion/seleccion-lista-enfrentar-venezuela-bolivia-vuelta-messi-baja-dibu-martinez_0_AiKrXOU4iP.html |access-date=2024-10-04 |website=Olé |language=es-AR}}</ref> १५ अक्टोबर २०२४ मा, उनले बोलिभियामाथि ६-० को जित हासिल गर्दै आफ्नो १० औं अन्तर्राष्ट्रिय ह्याट्रिक गरे, जसले क्रिस्टियानो रोनाल्डोले बनाएको कीर्तिमान बराबरी गर्यो।<ref>{{cite web |date=16 October 2024 |title=Messi hits hat-trick as Argentina hammer Bolivia 6-0 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-hat-trick-leads-argentina-6-0-win-over-bolivia-2024-10-16/ |publisher=Reuters}}</ref> मार्च २०२५ मा, अर्जेन्टिनाले विश्वकपमा स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite web |last=Associated Press |date=30 March 2025 |title=Lionel Messi at 2026 World Cup? Leave him alone, says Scaloni |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44421368/lionel-messi-2026-world-cup-argentina-lionel-scaloni |access-date=30 March 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref><ref>{{cite web |date=25 March 2025 |title=World Cup 2026: Argentina qualify ahead of Brazil showdown |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44405982/world-cup-2026-argentina-qualify-brazil |access-date=25 March 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref> सेप्टेम्बर ४ मा, मेस्सीले अर्जेन्टिनामा राष्ट्रिय टोलीको लागि आफ्नो अन्तिम विश्वकप छनोट खेल खेले, र उनी २०२६ को विश्वकपमा भाग लिनेछन् कि छैनन् भनेर पुष्टि गरेनन्।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-scores-twice-argentina-beat-venezuela-3-0-his-final-home-world-cup-2025-09-05/ |title=Messi scores twice as Argentina beats Venezuela 3-0 in his final home World Cup qualifier |website=[[Reuters]] |date=4 September 2025 |access-date=4 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pardo |first=Daniel Villar |url=https://bolavip.com/en/soccer/conmebol-2026-world-cup-qualifiers-top-scorers-who-finished-atop-the-scoring-charts |title=Conmebol 2026 World Cup Qualifiers top scorers: Who finished atop the scoring charts? |website=bolavip.com |date=9 September 2025 |access-date=9 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 September 2025 |title=Top goalscorers in World Cup qualifying history |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/top-goalscorers-qualifying-history |access-date=9 September 2025 |website=[[FIFA]] |archive-date=9 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232032/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/top-goalscorers-qualifying-history |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=8 September 2025 |title=Messi will 'take his time' on '26 World Cup decision - Scaloni |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46198079/messi-take-26-world-cup-decision-scaloni |access-date=9 September 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref>}} अक्टोबर १४ मा प्योर्टो रिको विरुद्धको ६-० को मैत्रीपूर्ण जितमा, मेस्सीका दुई असिस्टले उनको कुल अन्तर्राष्ट्रिय असिस्ट ६० मा पुर्‍याए, जसले गर्दा उनी [[नेयमार|नेमार]]को ५९ असिस्टलाई उछिन्दै पुरुष अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल इतिहासमा शीर्ष असिस्ट-प्रदायक बने।<ref>{{Cite web |date=2025-10-15 |title=Argentina's Lionel Messi becomes all-time international assists leader, surpassing Brazil's Neymar and USMNT's Landon Donovan {{!}} Goal.com UK |url=https://www.goal.com/en-gb/lists/argentina-s-lionel-messi-becomes-all-time-international-assists-leader-surpassing-brazil-s-neymar-and-usmnt-s-landon-donovan/blt73c53ddfe7b9c911 |access-date=2025-10-15 |website=www.goal.com}}</ref> ==== २०२६ फिफा विश्वकप ==== {{see also|२०२६ फिफा विश्वकप}} २८ मे २०२६ मा, मेस्सीलाई २०२६ फिफा विश्वकपको लागि २६ सदस्यीय टोलीमा नाम दिइएको थियो।<ref name="SixthWorldCup">{{cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=28 May 2026 |title=Lionel Messi to lead Argentina at record 6th World Cup |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48904313/lionel-messi-argentina-2026-world-cup-squad |publisher=ESPN}}</ref> केही दिन अघि, उनले आफ्नो बायाँ ह्यामस्ट्रिङमा मांसपेशी समस्याअ अनुभव गरेका थिए, जसले गर्दा प्रतियोगिताको लागि उनको फिटनेसको बारेमा चिन्ता बढेको थियो।<ref name="Philly-Injury" /> उनी होन्डुरस विरुद्धको प्रि-टूर्नामेंट मैत्रीपूर्ण खेलमा बेन्चमा बसे, तर पक्ची मैदानमा आए र आइसल्याण्ड विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा पेनाल्टी किक गरे।<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Luis Miguel Echegaray |date=May 29, 2026 |title=Lionel Messi's drive to defend Argentina's World Cup title remains strong |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48998220/lionel-messi-feature-argentina-world-cup-nico-paz-back-training |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529140617/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48998220/lionel-messi-feature-argentina-world-cup-nico-paz-back-training |archive-date=May 29, 2026 |access-date=June 9, 2026 |website=[[ESPN FC]] |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 8, 2026 |title=Argentina wins as Messi scores in cameo in front of 88K in Alabama |url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/401867950 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260609002144/https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/401867950 |archive-date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026 |website=[[ESPN FC]] |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref> प्रतियोगिताको पहिलो खेलमा, अर्जेन्टिनाले अल्जेरियालाई ३-० ले पराजित गर्दा मेस्सीले आफ्नो पहिलो विश्वकप ह्याट्रिक हासिल गरे। उनी ११ ह्याट्रिक सहित सबैभन्दा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय ह्याट्रिक गर्ने खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=17 June 2026 |title=Argentina’s Messi equals World Cup goalscoring record with hat-trick in defeat of Algeria |url=https://www.france24.com/en/sport/20260617-argentina-messi-opens-record-sixth-world-cup-with-hat-trick-victory-against-algeria |publisher=France 24}}</ref><ref>{{cite web |date=17 June 2026 |title=FIFA World Cup 2026 stats: Messi's 38 breaks Ronaldo's record; Mbappe's 58 sets France record, Haaland's 2 first for Norway |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49083873/fifa-world-cup-2026-stats-lionel-messi-38-breaks-cristiano-ronaldo-record-kylian-mbappe-58-sets-france-erling-haaland-2-first-norway |publisher=ESPN}}</ref> यो खेल उनको २०० औं अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति थियो, र उनी छ विश्वकप खेल्ने पहिलो पुरुष खेलाडी र पाँच विश्वकपमा गोल गर्ने दोस्रो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=16 June 2026 |title=Lionel Messi becomes 1st man to play at 6 World Cups |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49013816/lionel-messi-play-6-world-cups-argentina-record-cristiano-ronaldo |publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lionel Messi Ties All-Time World Cup Scoring Record with Hat Trick Against Algeria |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-matches-cristiano-ronaldos-rare-five-world-cup-scoring-record |access-date=2026-06-17 |website=Fox Sports |language=en-US}}</ref> ३८ वर्ष ३५७ दिनको उमेरमा, उनी विश्वकप ह्याट्रिक गर्ने सबैभन्दा जेठो खेलाडी पनि बने।<ref>{{cite web |last=Milano |first=Bruno |date=16 June 2026 |title=Lionel Messi breaks Cristiano Ronaldo’s record for the oldest player with a World Cup hat-trick |url=https://bolavip.com/en/world-cup/lionel-messi-breaks-cristiano-ronaldos-record-for-the-oldest-player-with-a-world-cup-hat-trick |publisher=bolavip.com}}</ref> २२ जुनमा, मेस्सीले अस्ट्रियामाथि २-० को जितमा अर्जेन्टिनाका दुवै गोल गरे, [[मिरोस्लाभ क्लोज|मिरोस्लाभ क्लोस]]लाई पछि पार्दै १८ गोलका साथ विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी बने।<ref>{{cite web |last=Emons |first=Michael |date=22 June 2026 |title=Argentina 2–0 Austria |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cze914jw558t |publisher=BBC Sport}}</ref> उनी म्यान अफ द म्याच भए र जस्ट फन्टेन र जैरजिन्हो पछि लगातार छ विश्वकप खेलमा गोल गर्ने तेस्रो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=22 June 2026 |title=Messi enters record books as Argentina reach knockouts |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/argentina-austria-match-report-highlights |publisher=FIFA}}</ref> यो जित उनको १८ औं विश्वकप खेल जित थियो, जसले क्लोसको विश्वकप खेल जित्ने रेकर्डलाई उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |date=22 June 2026 |title=Players with most World Cup victories |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/players-most-wins-victories |publisher=FIFA}}</ref> जुन २७ मा, मेस्सीले लगातार सातौं विश्वकप खेलमा गोल गरे जब अर्जेन्टिनाले जोर्डनलाई ३-१ ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=27 June 2026 |title=Lionel Messi scores again to seal perfect group stage for Argentina |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49203555/lionel-messi-scores-again-seal-perfect-group-stage-argentina |publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/sports/soccer/messi-becomes-first-score-7-straight-world-cup-games-goals-rord-rcna352089|title=Messi becomes first to score in 7 straight World Cup games while extending goals record|date=28 June 2026|work=NBC News|access-date=28 June 2026|archive-date=}}</ref> केप भर्डे विरुद्धको अन्तिम ३२ मा, मेस्सीले लगातार आठौं खेलमा अतिरिक्त समय पछि ३-२ को जितमा गोल गरे, जसले गर्दा उनको विश्वकप करियरको संख्या २० गोल र ३० खेलमा २० जित पुगेको छ।<ref>{{cite web |date=4 July 2026 |title=Argentina 3-2 Cape Verde (aet) Stats: More Messi History as Scaloni’s Men Survive World Cup Classic |url=https://theanalyst.com/articles/argentina-vs-cape-verde-stats-world-cup-2026 |publisher=Opta Analyst}}</ref> उनी ३९ वर्ष ९ दिनमा नकआउट चरणमा गोल गर्ने सबैभन्दा जेठो दक्षिण अमेरिकी खेलाडी बने, र म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref>{{cite web |date=4 July 2026 |title=Argentina survive Cabo Verde scare to book Egypt date |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/matchday-23-round-up-review-highlights |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite web |last=Davey |first=Lee |date=4 July 2026 |title=Lionel Messi decision slammed as Cape Verde left unrecognised for World Cup heroics |url=https://talksport.com/football/world-cup/4390079/lionel-messi-man-of-the-match-cape-verde/ |publisher=talkSPORT}}</ref> उनी ग्योर्गी सारोसी र भाभा पछि लगातार पाँच विश्वकप नकआउट खेलहरूमा गोल गर्ने तेस्रो खेलाडी पनि बने।<ref>{{cite web |last=Sagar |first=Sunaadh |date=4 July 2026 |title=FIFA World Cup 2026 stats: Messi goes past Pele and Mbappe with record 12; Lisandro first-ever for Argentina; Vozinha 8 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49262035/fifa-world-cup-2026-stats-lionel-messi-goes-pele-kylian-mbappe-record-12-lisandro-martinez-first-ever-argentina |publisher=ESPN}}</ref> इजिप्ट विरुद्धको अन्तिम १६ को खेलामाअ, अर्जेन्टिनाले २-० ले पछिपरेको स्थितिबाट ३-२ को पुनरागमन जितमा गोल गरे र असिस्ट प्रदान गरेपछि मेस्सीलाई म्यान अफ द म्याच घोषित गरियो।<ref>{{cite web |date=7 July 2026 |title=Argentina fightback stuns Egypt |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/argentina-egypt-match-report-highlights |publisher=FIFA}}</ref> उनी लगातार छ विश्वकप नकआउट खेलहरूमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने, जबकि असिस्ट उनको विश्वकप करियरको नवौं थियो, जसले फ्रिट्ज वाल्टरको विश्वकप असिस्टको रेकर्ड बराबरी गर्यो।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last=Howarth |first=Matthew |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cdr4m2122lgt |title=Argentina 3–2 Egypt |publisher=BBC Sport |date=7 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-breaks-world-cup-all-time-assists-record-comeback-win-vs-egypt |title=Lionel Messi Breaks World Cup All-Time Assists Record In Comeback Win vs. Egypt |publisher=FOX Sports |date=7 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Chopping |first=Ben |url=https://news.williamhill.com/football/world-cup/most-assists-and-assist-records/ |title=World Cup Assists Record: All-time List Of Assists At World Cup |publisher=William Hill News |date=June 2026 }}</ref>}} उनले १९३० मा एकै विश्वकपमा अर्जेन्टिनाले आठ गोल गर्ने गुइलेर्मो स्टाबिलको रेकर्डसँग बराबरी पनि गरे।<ref>{{cite web |last=Taina |first=Gianni |date=7 July 2026 |title=Video: Lionel Messi scores for Argentina against Egypt to match Guillermo Stabile’s 96-year-old record |url=https://worldsoccertalk.com/world-cup/video-lionel-messi-scores-for-argentina-against-egypt-to-match-guillermo-stabiles-96-year-old-record/ |publisher=World Soccer Talk}}</ref> यसका साथै, मेस्सीले पहिलो हाफको पेनाल्टी किक गुमाए, जसले गर्दा उनी आफ्नो करियरमा चार विश्वकप पेनाल्टी मिस गर्ने इतिहासकै पहिलो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |last=Villar Pardo |first=Daniel |date=7 July 2026 |title=Video: Messi misses a penalty against Egypt, his second failed spot kick of the 2026 World Cup |url=https://worldsoccertalk.com/world-cup/video-messi-misses-a-penalty-against-egypt-his-second-failed-spot-kick-of-the-2026-world-cup/ |publisher=World Soccer Talk}}</ref> == मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा == {{मुख्य|मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा}} [[File:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|upright|मेस्सीको करियरको अधिकांश समय क्रिस्टियानो रोनाल्डो (बायाँ) सँग तुलना गरिएको छ।]] उनका समकालीन साथीहरूमध्ये, मेस्सीको तुलना प्रायः [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]सँग गरिन्छ, जसलाई धेरैले उनको करियरको प्रतिद्वन्द्वी मान्छन्। <ref name="RonaldoRivalry" /><ref name="RonaldoRivalry">Multiple sources: * {{cite web |url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-the-future/index.html |title=A future without Messi and Ronaldo |work=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=8 June 2018 |last=Macdonald |first=Paul |archive-date=29 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029200613/https://www.goal.com/story/messi-ronaldo-the-future/index.html |url-status=live }} * {{cite web |last=Staunton |first=Peter |url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-changing-face-of-football/index.html |title=Messi and Ronaldo: Changing the face of football |work=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=8 June 2018 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804214954/http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-changing-face-of-football/index.html |url-status=live }} * {{cite web |url=https://www.eurosport.co.uk/football/whoever-wins-the-ballon-d-or-the-messi-ronaldo-duopoly-is-coming-to-an-end_sto5054730/story.shtml |title=Whoever wins the Ballon d'Or, the Messi-Ronaldo duopoly is coming to an end |work=[[Eurosport]] |date=11 January 2016 |access-date=8 June 2018 |last=Haugstad |first=Thore |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120014411/https://www.eurosport.co.uk/football/whoever-wins-the-ballon-d-or-the-messi-ronaldo-duopoly-is-coming-to-an-end_sto5054730/story.shtml |url-status=live }}</ref> उनलाई खेलको इतिहासमा सबैभन्दा महान् फुटबलरहरू मध्ये एक पनि मानिन्छ।<ref name="goat"> Multiple sources: * {{cite web |title=Why Lionel Messi is the best male athlete of all time |publisher=[[BBC Sport]] |date=13 December 2022 |url=https://www.bbc.com/sport/football/63964902 |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902160444/https://www.bbc.com/sport/football/63964902}} * {{cite web |last=Lane |first=Barnaby |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi cements status as soccer GOAT as Argentina wins thrilling World Cup final |url=https://www.businessinsider.com/lionel-messi-cements-status-as-goat-argentina-win-world-cup-2022-12 |access-date=20 December 2022 |website=[[Business Insider]] |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224021804/https://www.businessinsider.com/lionel-messi-cements-status-as-goat-argentina-win-world-cup-2022-12 |url-status=live}} * {{cite web |last=McIntyre |first=Doug |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi Cements His Goat Status With A Little Help From His Friends |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-cements-his-goat-status-with-a-little-help-from-his-friends|access-date=20 January 2023 |website=Fox Sports|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404023500/https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-cements-his-goat-status-with-a-little-help-from-his-friends|url-status=live}} * {{cite web |last=O'Hanlon |first=Ryan |title=Why Lionel Messi is the best male athlete of all time |publisher=[[ESPN]] |date=16 December 2022 |url=https://www.espn.com/sports/soccer/insider/story/_/id/35259622/lionel-messi-world-cup-proves-best-male-athlete-ever |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218003939/https://www.espn.com/sports/soccer/insider/story/_/id/35259622/lionel-messi-world-cup-proves-best-male-athlete-ever}} * {{cite web |last1=Robinson |first1=Joshua |last2=Clegg |first2=Jonathan |title=Messi's Argentina Beats France to Win the World Cup |publisher=[[The Wall Street Journal]] |date=19 December 2022 |url=https://www.wsj.com/articles/argentina-france-world-cup-messi-mbappe-11671386377 |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=9 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009060605/https://www.wsj.com/articles/argentina-france-world-cup-messi-mbappe-11671386377}} * {{cite web |last=Robson |first=James |title=Messi wins World Cup to push claim to be soccer's GOAT |publisher=[[Associated Press]] |date=18 December 2022 |url=https://apnews.com/article/lionel-messi-wins-world-cup-final-is-he-the-goat-0bf74af4ef88ea1e6b3eadce375ebb4a |access-date=7 October 2024 |url-status=live |archive-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703140046/https://apnews.com/article/lionel-messi-wins-world-cup-final-is-he-the-goat-0bf74af4ef88ea1e6b3eadce375ebb4a}} * {{cite web |last=Smith |first=Rory |title=For Messi, and Argentina, the (Extra) Wait Is Worth It |work=[[The New York Times]] |date=18 December 2022 |url=https://www.nytimes.com/2022/12/18/sports/soccer/messi-world-cup-win.html |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122063447/https://www.nytimes.com/2022/12/18/sports/soccer/messi-world-cup-win.html}}</ref> २०२५ मा, उनलाई आइएफएफएचएस द्वारा अल टाइम मेन्स वर्ल्ड बेस्ट प्लेयर घोषित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=IFFHS ALL TIME TOP 10 |url=https://www.iffhs.com/posts/4380 |access-date=31 July 2025 |website=www.iffhs.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803225633/https://iffhs.com/posts/4380 |date=3 August 2025 }}</ref> दुवैले धेरै व्यक्तिगत उपलब्धी हासिल गरेकाअ छन्, क्लब र देश दुवैका लागि दर्जनौं ट्रफी जिते, र इतिहासका दुई प्रमुख गोल स्कोरर हुन्। मेस्सीले समय सम्यमा कुनै पनि प्रतिद्वन्द्वितालाई अस्वीकार गरे पनि,<ref>{{Cite news |title=Barcelona's Lionel Messi Blames Media for Inventing Rivalry with Real Madrid's Cristiano Ronaldo |newspaper=The Daily Telegraph |date=15 August 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |access-date=17 August 2015}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |first=Ben |last=Snowball |title=Lionel Messi: Cristiano Ronaldo Is Not My Rival|website=Eurosport|publisher=TNT Sports International|date=11 June 2015 |url=http://www.eurosport.co.uk/football/lionel-messi-cristiano-ronaldo-is-not-my-rival_sto4779011/story.shtml |access-date=17 August 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924004853/http://www.eurosport.co.uk/football/lionel-messi-cristiano-ronaldo-is-not-my-rival_sto4779011/story.shtml |url-status=live}}</ref> उनीहरूले विश्वको सर्वश्रेष्ठ खेलाडी बन्ने आफ्नो लक्ष्यमा एकअर्कालाई अगाडि बढाउने व्यापक रूपमा विश्वास गरिन्छ। <ref name="Overtaken">{{cite news |first=Andy |last=West |title=Real Madrid v Barcelona: Has Ronaldo Overtaken Messi? |work=BBC Sport |date=22 March 2014 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26651301 |access-date=10 August 2015 |archive-date=24 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824045031/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/26651301 |url-status=live}}</ref> पण्डितहरूले उनीहरू चीचको प्रतिद्वन्द्वितालाई बक्सिङमा मुहम्मद अली-जो फ्रेजियर प्रतिद्वन्द्विता, मोटरस्पोर्टमा प्रोस्ट-सेना प्रतिद्वन्द्विता, र [[रोजर फेडरर|फेडेरर]]-[[रफाएल नाडाल|नाडाल]] र बोर्ग-म्याकएनरो बीचको टेनिस प्रतिद्वन्द्विता जस्ता विगतका खेलकुद प्रतिद्वन्द्विताहरूसँग तुलना गरेका छन्। <ref>Multiple sources: * {{cite news |last=Hunter |first=Graham |url=https://www.espn.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi |title=The game's best rivalry |date=28 November 2010 |access-date=30 September 2014 |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150207/http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi |archive-date=6 October 2014}} * {{cite web |title=Messi v Ronaldo|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|date=17 October 2011 |url=http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105413/http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo |archive-date=6 October 2014 }} * {{cite news |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/the-special-two-g7dbcfsfgxt |title=The Special Two |date=21 December 2012 |access-date=13 October 2014 |work=The Times |url-access=subscription |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626225332/http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/leaders/article3637725.ece |url-status=live}}</ref> प्रशंसक र पण्डितहरू दुवै खेलाडीको व्यक्तिगत गुणहरूको बारेमा नियमित रूपमा तर्क गर्छन्।<ref name="Overtaken" /><ref>{{Cite news |first=Chris |last=Mendes |title=World Cup 2014: Cristiano Ronaldo's Personal Duel with Lionel Messi Is Affecting His Performances for Portugal |newspaper=The Daily Telegraph |date=24 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |access-date=17 August 2015}}{{cbignore}}</ref> मेस्सीलाई ड्रिब्लिङ, प्लेमेकिङ, पासिङ र गोलस्कोरिङको संयोजनको लागि प्रशंसा गरिन्छ, जबकि रोनाल्डोले आफ्नो असाधारण गति र एथलेटिक्सिज्म, गोलस्कोरिङ सीप र दबाबमा प्रदर्शनको लागि प्रशंसा पाएका छन्। <ref> {{cite news |last=Smith |first=Ben |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17786045 |title=Barcelona's Messi v Real Madrid's Ronaldo |date=20 April 2012 |access-date=13 October 2014 |work=BBC Sport|publisher=BBC|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905081616/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17786045 |archive-date=5 September 2012 }}</ref><ref>{{cite news |last=Rice |first=Simon |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-v-cristiano-ronaldo--worlds-greatest-players-locked-in-new-battle-8567328.html |title=Lionel Messi v Cristiano Ronaldo – world's greatest players locked in new battle |date=10 April 2013 |access-date=13 October 2014 |work=The Independent |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028195727/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-v-cristiano-ronaldo--worlds-greatest-players-locked-in-new-battle-8567328.html |archive-date=28 October 2014 }}</ref> उनीहरूको खेल शैलीभन्दा बाहिर, बहस उनीहरूको फरक शारीरिक बनावटको वरिपरि पनि घुम्छ - रोनाल्डो {{height|m=1.87}} मांसपेशीयुक्त संरचनाको साथ छन्, जबकि मेस्सी {{height|m=1.70}} उचाइका छन् । – र उनीहरूको सार्वजनिक व्यक्तित्व विपरीत छ, रोनाल्डोको आत्मविश्वास र मेस्सीको नम्रता भन्दा फरक छन्।<ref>Multiple sources: * {{Cite news |first=Rob |last=Hughes |title=Ronaldo May Look Like the Best, but There Is Someone Better |newspaper=The New York Times |date=13 September 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html?pagewanted=all&_r=1 |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001165502/http://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html?pagewanted=all&_r=1 |url-status=live}} * {{cite web |first1=Pedro |last1=Pinto |first2=James |last2=Montague |url=https://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/ |title=Cristiano Ronaldo: I'm Better than Messi |publisher=CNN |date=29 May 2012 |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125456/http://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/ |url-status=live}} * {{Cite news |first=Tim |last=Lewis |title=Cristiano Ronaldo: He's Got a God-Given Talent – and He Knows It |newspaper=The Guardian |date=24 November 2013 |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006163656/http://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football |url-status=live}}</ref> व्यक्तिगत उपलब्धिहरूको सन्दर्भमा, मेस्सीले रोनाल्डोको पाँच जनालाई आठ बालोन डी'ओर, छ युरोपियन गोल्डेन बुट- रोनाल्डोको पाँच, चार युरोपियन गोल्डेन बुट<ref>{{Cite news |title=Ballons d'Or winners list |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/12/07/ballon-dor-winners-list/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2016/12/07/ballon-dor-winners-list/ |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |work=The Telegraph |date=2 April 2017}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |first1=Sorin |last1=Arotaritei |first2=Roberto |last2=Di Maggio |first3=Karel |last3=Stokkermans |title=Golden Boot (Soulier d'Or) Awards |website=[[RSSSF]] |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/gboot.html |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601072653/https://www.rsssf.org/miscellaneous/gboot.html |url-status=live}}</ref> मैदान बाहिर, तलब, प्रायोजन र सामाजिक सञ्जालका फ्यानबेसको हिसाबले रोनाल्डो उनका प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धी हुन्।<ref name="50million">{{cite web |first=Kurt |last=Badenhausen |title=Lionel Messi Reaches $50 Million-A-Year Deal With Barcelona |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/ |work=Forbes |date=16 May 2014 |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006091338/http://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/ |url-status=live}}</ref> रोनाल्डो समावेश भएका क्लब विरुद्ध मेस्सीको हेड-टू-हेड रेकर्डमा प्रतिस्पर्धी क्लब खेलहरूमा १५ जित, ९ बराबरी र १० हार समावेश छन्। यी दुई बीचको पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक खेल २००८ मा भएको थियो, जब रोनाल्डोको म्यानचेस्टर युनाइटेडले २००७-०८ को युईएफए च्याम्पियन्स लिग सेमिफाइनलमा मेस्सीको बार्सिलोनासँग खेलेको थियो; [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]ले बार्सिलोनालाई हराएर, फाइनल पुज्ञो र अन्ततः फाइनल पनि जित्यो।<ref>{{cite news |last=Rutledge |first=Lewis |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/102148/report |title=Scholes seals final spot |date=29 April 2008 |access-date=30 September 2014 |work=Sky Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006083710/http://www1.skysports.com/football/live/match/102148/report |archive-date=6 October 2014}}</ref> यी दुई खेलाडी र क्लब टोली अर्को वर्षको च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा फेरि भेटे, यसपटक मेस्सी र बार्सिलोनाले २-० को जित हासिल गरे।<ref>{{cite news |last=Lowe |first=Sid |author-link=Sid Lowe |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37583118/messi-ronaldos-most-memorable-clashes-champions-league-el-clasico |title=Messi and Ronaldo's most memorable clashes: From the Champions League to El Clasico |date=17 January 2023 |access-date=9 June 2023 |work=ESPN |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028173107/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37583118/messi-ronaldos-most-memorable-clashes-champions-league-el-clasico |url-status=live }}</ref> यसपछि, रोनाल्डो बार्सिलोनाको मुख्य प्रतिद्वन्द्वी रियल म्याड्रिडमा आए, जसको परिणामस्वरूप मेस्सीले [[एल क्लासिको]]मा रोनाल्डोको धेरै पटक सामना गरे, जुन विश्वको सबैभन्दा धेरै हेरिने वार्षिक खेलकुद कार्यक्रमहरू मध्ये एक हो।<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Daniel |author-link1=Daniel Taylor (journalist)|last2=Jackson |first2=Jamie |url=https://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1 |title=Manchester United accept £80m Cristiano Ronaldo bid from Real Madrid |date=11 June 2009 |access-date=30 September 2014 |work=The Guardian |archive-date=23 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123043733/https://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1 |url-status=live }}</ref><ref name="50million" /> धेरै फुटबल समीक्षक, टिप्पणीकार र खेलाडीहरूले भनेका छन् कि [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२ को विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनासँग मेस्सीको विजयले दुई खेलाडीहरू बीचको प्रतिस्पर्धालाई टुंगो लागेको छ।{{efn|group=upper-alpha|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last=Sharland |first=Pete |date=18 December 2022 |title=World Cup 2022 Final: Win Or Lose, Argentina Star Lionel Messi Has Settled The Goat Debate Forever |url=https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/world-cup-2022-final-win-or-lose-argentina-star-lionel-messi-has-settled-the-goat-debate-forever_sto9275487/story.shtml |access-date=19 January 2023 |website=Eurosport |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222185828/https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/world-cup-2022-final-win-or-lose-argentina-star-lionel-messi-has-settled-the-goat-debate-forever_sto9275487/story.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Usry |first=Rob |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi puts the GOAT debate to rest with storybook World Cup win |url=https://www.sbnation.com/soccer/2022/12/18/23515312/lionel-messi-world-cup-who-is-soccer-football-goat-argentina |access-date=20 December 2022 |website=SBNation.com |archive-date=21 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221220741/https://www.sbnation.com/soccer/2022/12/18/23515312/lionel-messi-world-cup-who-is-soccer-football-goat-argentina |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Cristiano Ronaldo: Lionel Messi rivalry now 'gone' says Portuguese great |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66738794 |website=[[BBC Sport]] |access-date=11 September 2023 |date=7 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913002953/https://www.bbc.co.uk/sport/football/66738794 |url-status=live }}</ref>}} === डिएगो म्याराडोनासँग तुलना === {{quote box|width=25%|align=right|quote="मैले अर्जेन्टिनाको फुटबलमा मेरो स्थान पाउने खेलाडी देखेको छु र उनको नाम मेस्सी हो।""|source=– डिएगो म्याराडोनाले फेब्रुअरी २००६ मा १८ वर्षीय मेस्सीलाई आफ्नो उत्तराधिकारीको रूपमा प्रशंसा गर्दै<ref name="successor">{{Cite news |title=Maradona Hails Messi as Successor |work=BBC Sport |date=24 February 2006 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4746070.stm |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001190650/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4746070.stm |url-status=live}}</ref>}} आफ्नो करियरभरि, मेस्सीको तुलना [[डिएगो म्याराडोना]]सँग गरिएको छ। [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]लाई उनको पुस्ताको उत्कृष्ट खेलाडी र खेलको इतिहासमा सबैभन्दा महान खेलाडीहरू मध्ये एक पनि मानिन्थ्यो।<ref name="adept">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/07/13/sports/worldcup/world-cup-2014-in-argentina-lionel-messi-is-not-loved-as-much-as-diego-maradona.html|title=Adept? Yes. Adored? Not Yet.|last=Longman|first=Jeré|date=12 July 2014|newspaper=The New York Times|access-date=17 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715030203/https://www.nytimes.com/2014/07/13/sports/worldcup/world-cup-2014-in-argentina-lionel-messi-is-not-loved-as-much-as-diego-maradona.html|archive-date=15 July 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona|title=FourFourTwo's 100 Greatest Footballers EVER: No.1, Diego Maradona|last=Murray|first=Andrew|date=26 September 2017|magazine=[[FourFourTwo]]|access-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929135411/https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona|archive-date=29 September 2017}}</ref> दुवै खेलाडीहरूको छोटो उचाइ, बायाँ खुट्टा भएका [[प्लेमेकर]]को रूपमा उनीहरूको समान खेल शैली र अर्जेन्टिनाको रूपमा उनीहरूको साझा राष्ट्रियताबाट व्यापक रूपमा उत्पन्न हुन्छन्।<ref name="Daily">{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|date=25 February 2006|newspaper=China Daily|access-date=28 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203458/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|archive-date=7 April 2019|agency=Reuters|quote="I have seen the player who will inherit my place in Argentine football and his name is Messi," Argentina's 1986 World Cup-winning captain was quoted as saying on Friday.|url-status=live}}</ref> सुरुमा, मेस्सी "नयाँ म्याराडोना" उपनाम प्राप्त गर्ने धेरै युवा अर्जेन्टिनी खेलाडीहरू मध्ये एक मात्र थिए, तर आफ्नो करियर अगाडि बढ्दै जाँदा, उनले सबै अघिल्ला दावेदारहरू भन्दा बाहिर आफ्नो समानता प्रमाणित गरे, आफूलाई म्याराडोना पछि अर्जेन्टिनाले उत्पादन गरेको सर्वश्रेष्ठ खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref name="Aimar" />{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} मेस्सी १८ वर्षको हुँदा, म्याराडोनाले उनलाई विश्वको सर्वश्रेष्ठ खेलाडी भने र उनको उत्तराधिकारीको रूपमा प्रशंसा गरे। <ref name="successor" /> २००८ देखि २०१० फिफा विश्वकप सम्म, मेस्सीले म्याराडोनाको प्रबन्धकको रूपमा अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीको लागि खेले, र यो अवधिमा मेस्सीलाई म्याराडोनाले प्रसिद्ध रूपमा लगाएको १० नम्बरको जर्सी दिइएको थियो। म्याराडोनाले मेस्सीलाई आशीर्वाद दिँदै भने: "नम्बर १० तिम्रो हो। यसलाई लगाउन तिमी भन्दा राम्रो कोही छैन।"<ref name="telegraph.co.uk" /> [[चित्र:Maradona_vs_england.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|शरीरको आकार र खेल्ने शैलीको समानताका कारण, मेस्सीलाई बारम्बार उनकै देशका [[डिएगो म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।]] मेस्सीको करियरको सुरुवाती र मध्य भागमा, अर्जेन्टिनाको समाजमा उनलाई सामान्यतया म्याराडोना भन्दा कम सम्मान दिइन्थ्यो। यसको एउटा कारण मेस्सीको प्रतियोगिता सफलताको कमी र राष्ट्रिय टोलीसँगको असमान प्रदर्शन थियो; म्याराडोनाले १९८६ को फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनालाई विजयको लागि प्रसिद्ध रूपमा नेतृत्व गरेका थिए, जसबाट मेस्सीको लागि पनि त्यस्तै गर्ने अपेक्षा स्थापित भएको थियो ।{{efn|Attributed to multiple references:<ref name="laughable"/><ref name="adept"/><ref name="Burden" />|group=upper-alpha}} अर्जेन्टिनाले रोसारियोमा अन्तर्मुखी र नम्र मेस्सीको विपरीत, बस्तीबाट आएका ज्वलन्त, बहिर्मुखी र विवादास्पद म्याराडोनासँग बढी पहिचान गरे।{{efn|Attributed to multiple references:<ref name="Lea"/><ref name="Burden">{{cite news |first=Jeff |last=Himmelman |title=The Burden of Being Messi |newspaper=The New York Times |date=5 June 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/06/08/magazine/the-burden-of-being-messi.html |access-date=11 August 2015 |archive-date=3 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064416/http://www.nytimes.com/2014/06/08/magazine/the-burden-of-being-messi.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |first=Marcela |last=Mora y Araujo |title=Lionel Messi Is Not the New Maradona – He Can Be Better than That |newspaper=The Guardian |date=23 December 2009 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/23/lionel-messi-diego-maradona-argentina-barcelona |access-date=17 August 2015 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119233541/https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/23/lionel-messi-diego-maradona-argentina-barcelona |url-status=live}}</ref>|group=upper-alpha}} म्याराडोना, धेरै विद्वानहरू र फुटबल खेलाडीहरूले मेस्सीको स्वभावले उनलाई राष्ट्रिय टोलीको लागि सक्षम नेता बनाएको छ कि छैन भनेर प्रश्न गरे। {{efn|Attributed to multiple references:<ref name="laughable"/><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46279184 |title=Lionel Messi: Is Barcelona forward really cut out for captaincy? |work=BBC Sport |first=Andy |last=West |date=22 November 2018 |access-date=1 May 2019 |archive-date=26 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082244/https://www.bbc.co.uk/sport/football/46279184 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espn.com/soccer/argentina/story/2889220/diego-maradona-says-lionel-messi-lacks-leadership-to-carry-a-team?src=com |title=Diego Maradona: Lionel Messi lacks the leadership needed to carry a team |publisher=ESPN FC |date=9 June 2016 |access-date=1 May 2019 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501160742/http://www.espn.com/soccer/argentina/story/2889220/diego-maradona-says-lionel-messi-lacks-leadership-to-carry-a-team%3Fsrc%3Dcom |url-status=live}}</ref>|group=upper-alpha}} यसबाहेक, अर्जेन्टिनाको जर्सीप्रति मेस्सीको बाह्य जोशको कमी, राष्ट्रिय गान नगाउने उनको प्रारम्भिक प्रवृत्ति, र भावनात्मक प्रदर्शनको उनको सापेक्षिक अभावले उनलाई अर्जेन्टिना भन्दा बढी क्याटलान लाग्छ भन्ने धारणा सिर्जना गरेको छ।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="Vickery" /> यद्यपि, १३ वर्षको उमेरदेखि बार्सिलोनामा बसोबास गर्दै आए पनि, मेस्सीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गर्ने विकल्पलाई अस्वीकार गर्दै भने: "अर्जेन्टिना मेरो देश हो, मेरो परिवार हो, आफूलाई अभिव्यक्त गर्ने मेरो तरिका हो। मेरो देशका मानिसहरूलाई खुसी बनाउन म मेरा सबै रेकर्डहरू परिवर्तन गर्नेछु।"<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jun/10/lionel-messi-vomits-argentina-alejandro-sabella-world-cup|title=Lionel Messi Vomits Because of Nerves, Says Argentina's Alejandro Sabella|date=10 June 2014|newspaper=The Guardian|access-date=17 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125222532/https://www.theguardian.com/football/2014/jun/10/lionel-messi-vomits-argentina-alejandro-sabella-world-cup|archive-date=25 January 2021|url-status=live}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == मेसी एक चरणमा, आफ्नो गृहनगर [[रोसारियो]]को माकारीना लीमोससँग रूमानी तरिकामा आवद्ध थिए। उनी भन्छन् कि जब उनी [[२००६ विश्वकप]] शुरू हुनु भन्दा केही दिन पहिले चोटबाट मुक्ति पाउनको लागि रोसारियो फर्किए थिए तब केटीको बुवाले नै उनीसँग परिचय गराएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359 |date=2013-01-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title= Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=''El Universal''|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}}</ref> अतीतमा पनि उनको नाम अर्जेन्टिनी मोडल [[लूसियाना सालाजार]]सँग जोडिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title= Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> जनवरी २००९मा उनले [[च्यानल ३३]]को एक कार्यक्रम "ह्याट-ट्रिक बार्सा"मा भने: "मेरो एउटा प्रेमिका छ र उनी अर्जेन्टिनामा बस्छिन, म निश्चिन्त र खुशी छु।"<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|publisher=''El Periódico de Catalunya''|date=2009-02-25|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028 |date=2009-06-10 }}</ref> उनी बार्सिलोना-एस्पेनयल डर्बी पछि, [[सिटजेस]]को एक कार्निवलमा एन्टोनेला रोकुजो नामक युवती सँग देखिए।<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=Italian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html |date=30 October 2010 }}</ref> रोकुजो पनि रोसारियो कै वासिन्दा हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=2009-02-24|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html |date=2012-03-27 }}</ref> फुटबल क्षेत्रमा उनको दुई काकाका छोराहरू [[म्याक्सी]] र [[इमान्युअल बियानकुची]] पनि छन। म्याक्सी पाराग्वेको क्लब ओलम्पियाका विङ्गर छन् र इमान्युअल बियानकुची स्पेनको गिरोना एफसीमा मध्यपंक्ति छन।<ref>{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=2007-08-20|accessdate=2009-11-03|language=Portuguese}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html |date=2009-02-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date=2009-10-20|accessdate=2009-11-03|language=German|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> भिडियो गेम [[प्रो इभोल्यूशन सकर २००९]] र [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०११]]को मुख्यपृष्ठमा उनको तस्बीर अङ्कित छ र उनी यस खेलको प्रचार अभियानमा पनि समावेश छन।<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=2008-08-01|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=PES Unites - Messi|publisher=PESunites.com|accessdate=2009-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm |date=2009-06-03 }}</ref> मेसी, [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०१०]]मा [[फर्नान्डो तोरेस|फर्नान्डो टोरेस]] सँग<ref>{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=2009-06-23|accessdate=2009-07-07|last=Orry|first=James}}</ref> देखिएका छन् र यसको [[मोशन कयाप्चरिङग]] र [[ट्रेलर]]मा पनि शामिल थिए।<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2009-06-02|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=2009-06-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle |date=2013-01-27 }}</ref> मेसीको प्रायोजन जर्मन स्पोर्ट्सवेयर कम्पनी [[एडिडास]]ले गरेको छ र उनी यसकोको [[टेलिभिजन विज्ञापनहरू]]मा पनि उनी देखिन्छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-27|accessdate=2009-08-16}}</ref> == कर छली == सन् २०१३ मा कर छलीको आशंकामा मेस्सीको आर्थिक मामिलामाथि अनुसन्धान भएको थियो। कर हेभन्स उरुग्वे र बेलिजमा रहेका अपतटीय कम्पनीहरू 2007 र 2009 को बीचमा प्रायोजन आम्दानीसँग सम्बन्धित करमा € 4.1 मिलियन छल्न प्रयोग गरियो। पनामामा 2012 मा स्थापित एक असंबद्ध शेल कम्पनी पछि पनामा पेपर्स डाटा लीकमा मेसिसको रूपमा पहिचान गरिएको थियो।। मेस्सी, जसले कथित योजनाको अज्ञानताको गुनासो गरे, स्वेच्छिक रूपमा अगस्ट 2013 मा € 5.1 मिलियनको बक्यौता तिर्यो। 6 जुलाई 2016 मा, मेस्सी र उनका बुबा दुबै कर छलीको दोषी पाए र क्रमशः 21 महिनाको जेल सजाय र निलम्बन गरिएको थियो। €1.7 मिलियन र €1.4 मिलियन जरिवाना तिर्नुहोस्। न्यायाधीशको सामना गर्दै उनले भने, "मैले भर्खर फुटबल खेलेको छु। मैले मेरो बुबा र वकिलहरूलाई विश्वास गरेकोले मैले सम्झौतामा हस्ताक्षर गरें र हामीले ती चीजहरूको जिम्मा उनीहरूले लिने निर्णय गरेका थियौं।" == करियरको तथ्याङ्क == === क्लबको तथ्याङ्क === २९ मे, २०११को तथ्याङ्क अनुसार<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate= 17 January 2010 |language=Spanish}}</ref><ref name="Argentina">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"|क्लब ! rowspan="2"|सिजन ! colspan="3"|लिग ! colspan="3"|कप<ref group="nb">[[कोपा डेल रे]] र [[सुपरकोपा डी एस्पाना]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[युरोप|यूरोप]] <ref group="nb">[[युरोपीयन सुपरकप]] र [[युरोपीयन च्याम्पियन्स लिग]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[क्लब विश्वकप]] ! colspan="3"|कुल |- !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट |- | rowspan="7"|'''[[बार्सिलोना]]''' | [[२००४-०५]] | ७ | १ | ० | १ | ० | ० | १ | ० | ० | - | - | - | ९ | १ | ० |- | [[२००५-०६]] | १७ | ६ | ३ | २ | १ | ० | ६ | १ | १ | - | - | - | २५ | ८ | ४ |- | [[२००६-०७]] | २६ | १४ | २ | ४ | २ | १ | ६ | १ | ० | ० | ० | ० | ३६ | १७ | ३ |- | [[२००७-०८]] | २८ | १० | १२ | ३ | ० | ० | ९ | ६ | १ | - | - | - | ४० | १६ | १३ |- | [[२००८-०९]] | ३१ | २३ | ११ | ८ | ६ | २ | १२ | ९ | ५ | - | - | - | ५१ | ३८ | १८ |- | [[२००९-१०]] | १७ | १५ | ६ | ४ | ३ | ० | ६ | २ | १ | २ | २ | ० | २९ | २२ | ८ |- | [[२०१०-११]] | ३३ | ३१ | १८ | ९ | १० | ३ | १३ | १२ | ३ | - | - | - | ५५ | ५३ | २४ |- ! colspan="2"| करियरको कुल !१७७ !११९ !५६ !३१ !२२ !६ !५९ !३७ !११ !२ !२ !० !२६९ !१८० !७३ |} === अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!खेल!!गोलहरू!!सहायता |- |rowspan=10|'''{{fb|ARG}} |२००५||५||०||० |- |२००६||७||२||१ |- |२००७||१४||६||३ |- |२००८||८||२||१ |- |२००९||१०||३||२ |- |२०१०||१०||२||२ |- |२०११||१३||४|| |- |२०१२||९||१२|| ‍|- |२०१३||७||६|| |- |२०१४||१३||८|| |- !colspan=2|कुल!!७६!!४५!!११ |} === अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू === {{Main|लियोनेल मेसीले गरेका अन्तराष्ट्रिय गोलहरू}} मेसी अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका वर्तमान सर्वाधिक गोलकर्ता हुन्।भने उनले आफ्नो अन्तरास्ट्रिय फुटबल करियरमा ५० गोलको कोसे-ढुङ्गा समेत पार गरिसकेका छन्। ===वर्ष अनुसार गोल=== ===प्रतियोगिता अनुसार गोल=== == सम्मान == === बार्सिलोना === * '''[[ला लिगा]] (५):''' [[सन् २००४-०५ को ला लिगा संस्करण|सन् २००४-०५]], [[सन् २००५-०६ को ला लिगा संस्करण|सन् २००५-०६]], [[सन् २००८-०९ को ला लिगा संस्करण|सन् २००८-०९]] [[सन् २००९-१० को ला लिगा संस्करण|सन् २००९-१०]] [[सन् २०१०-११ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१०-११]], [[सन् २०१५-१६ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१५-१६]], [[सन् २०१७-१८ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१७-१८]], [[सन् २०१८-१९ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१८-१९]] * '''[[स्पेनी कप]] (१):''' [[सन् २००८-०९ को स्पेनी कप|सन् २००८-०९]] * '''[[स्पेनी सुपरकप]] (३):''' सन् २००५, २००६, २००९ * '''[[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] (३):''' सन् २००५-०६, सन् २००८-०९ सन् २०१०-११ * '''युरोपेेेेेेेली सुपरकप (१):''' सन् २००९ * '''[[फिफा क्लब विश्वकप]] (१):''' सन् २००९ === अन्तर्राष्ट्रिय === * [[फिफा यु-२० विश्वकप]]: [[सन् २००५|२००५]] * [[ओलम्पिक स्वर्ण पदक]]: [[सन् २००८|२००८]] == मेसीको ५०० गोल == मेसीले आफ्नो खेल जीवनमा ५०० गोलको कोसे ढुङ्गा पनि पूरा गरी सकेका छन्। सर्वाधिक फिफा वर्षको उपाधि जित्न सफल मेसीले आफ्नो ५०० गोल सन् २०१६ अप्रिल १७ (ला लिगा) मा भ्यालेन्सिया विरूद्ध १ गोल गर्दै पूरा गरेका थिए तर उक्त ऐतिहासिक खेलमा भने उनको क्लब २-१ गोल अन्तरले पराजित हुन पुगेेेेेेेेको थियोे। साथै उनले सन् २००५ मे मा आल्बासेते विरूद्ध पहिलो वरिष्ठ टोलीको खेलमा गोल गरेका थिए। उनले ५०० गोल मध्ये ५० गोल राष्ट्रका लागि भने ४५० गोल क्लब बार्सिलोनाका लागि गरेका थिए। उनको ५०० गोल मध्ये ४०६ अथवा ७०% गोल देब्रे खुट्टाले गरेका थिए। == व्यक्तिगत == * [[फिफा यु-२० विश्वकप शीर्ष स्कोरर]]: २००५ * [[फिफा यु-२० विश्वकप प्रतियोगिता खेलाडी]]: २००५ * [[कोपा अमेरिका प्रतियोगिता युवा खेलाडी]]: २००७ * [[यु-२१ वर्षको युरोपेली फुटबल खेलाडी]]: २००७ * [[अर्जेन्टिनाको वर्ष खेलाडी]]: २००५, २००७, २००९ * [[फिफाप्रो वर्षको विशेष युवा खेलाडी]]: २००६-०७, २००७-०८ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८, * [[वर्षको विश्व फुटबल युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८ * [[प्रिमियो डन बेलन (ला लिगा सर्वश्रेष्ठ विदेशी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[इएफई ट्रफी (ला लिगामा उत्कृष्ट इबेरो अमेरिकी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[फिफाप्रो विश्वका दस उत्कृष्ट]]: २००६-०७,, २००७-०८, २००८-०९ * [[युरोपेली वर्षको टोली]]: २००७-०८, २००८-०९ * [[फिफा वर्षको टोली]]: २००८, २००९ * [[युरोपेली च्याम्पियन्स लिग शीर्ष स्कोरर]]: २००८-०९ * [[ट्रोफियो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फरवर्ड]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फुटबलर]]: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ खेलाडी: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ स्ट्राइकर: २००८-०९ * [[ओन्ज डी' ओर]]: २००९ * [[फिफा बेलोन डी' ओर]]: २००९, २०१०,२०११,२०१२ * [[फिफा वर्ष खेलाडी]]: २००९ * [[फिफा क्लब विश्वकप गोल्डन बल]]: २००९ * [[टोयोटा पुरस्कार]]: २००९ * [[फिफा वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: १९९६, १९९७, २००२ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व खेलाडी]]: २००८-०९ * [[विश्वकप गोल्डेन बल]] २०१४ * [[फिफा बेलोन डी’ओर]] २०१५ == नोट == <references group="nb"></references> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lionel Messi|लियोनेल मेसी}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html लियोनल मेसीको जीवनी]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} बार्सिलोना फुटबल क्लबको आधिकारिक वेबसाइटमा * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html लियोनल मेसीको खेल तथ्याङ्क] फिफा डटकममा * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 जानकारी ] - फुटबल लाइनअफ डटकममा * [https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ लियोनल मेस्सी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826165735/https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ |date=2022-08-26 }} - पेलेको कीर्तिमान मेस्सीले तोडे {{फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीहरू}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] k5h5dglvg9b2j2ync68jpf48fs0gfez 0 25795 1366653 1356737 2026-07-22T10:11:21Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366653 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = डिएगो म्याराडोना | image = File:Maradona-Mundial 86 con la copa.JPG | image_size = | caption = [[१९८६ फिफा विश्वकप]]को उपाधि उचाल्दै म्याराडोना | fullname = डिएगो आर्मान्दो माराडोना फ्राङ्को<ref>{{cite web |last1=Marca |first1=Newspaper |title=Maradona passed away |url=https://www.marca.com/claro-mx/futbol-internacional/argentina/2020/11/25/5fbe84cfe2704e732a8b4612.html |website=marca.com|publisher=Marca}}</ref> | birth_date = {{Birth date|1960|10|30|df=yes}} | birth_place = लानुस, [[बुएनोस आइरेस|बुयेनोस आइरेस]], अर्जेन्टिना | death_date = {{death date and age|2020|11|25|1960|10|30|df=yes}} | death_place = तिग्रे, बुयेनोस आइरेस, अर्जेन्टिना | death_cause = हृदयाघात | height = १.६५ मी <ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/diego-maradona/ |title=Diego Maradona: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |accessdate=30 April 2020}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|आक्रामक मध्यपङ्क्ति]]<br />[[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]<ref name="football-tricks.com">[http://www.football-tricks.com/maradona.html Maradona tricks and skills videos of the best soccer, football players ever] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615014521/http://www.football-tricks.com/maradona.html |date=2012-06-15 }}. Football-tricks.com. Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/jonathan_wilson/05/27/argentina.1986/index.html Diego Maradona dominated 1986 World Cup after position switch – Jonathan Wilson – SI.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014162353/http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/jonathan_wilson/05/27/argentina.1986/index.html |date=2013-10-14 }}. Sportsillustrated.cnn.com (27 May 2010). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://theviewspaper.net/diego-maradona-%E2%80%98the-soccer-guru%E2%80%99/ Diego Maradona: ‘The Soccer Guru’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202222239/http://theviewspaper.net/diego-maradona-%E2%80%98the-soccer-guru%E2%80%99/ |date=2 December 2013 }}. The Viewspaper (25 June 2010). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://worldsoccer.about.com/od/players/a/Maradonaprofile.htm Diego Maradona – Profile of Soccer Player Diego Maradona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119054631/http://worldsoccer.about.com/od/players/a/Maradonaprofile.htm |date=2012-11-19 }}. Worldsoccer.about.com. Retrieved 31 March 2013.</ref><!--Do not delete second striker, it's well referenced--> | years1 = सन् १९७६–१९८१ | clubs1 = [[आर्हेन्तिनोस जुनियर्स]] | caps1 = १६७ | goals1 = ११६ | years2 = सन् १९८१–१९८२ | clubs2 = [[बोबा जुनियर्स]] | caps2 = ४० | goals2 = २८ | years3 = सन् १९८२–१९८४ | clubs3 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps3 = ३६ | goals3 = २२ | years4 = सन् १९८४–१९९१ | clubs4 = नापोली | caps4 = १८८ | goals4 = ८१ | years5 = सन् १९९२–१९९३ | clubs5 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]] | caps5 = २६ | goals5 = ५ | years6 = सन् १९९३–१९९४ | clubs6 = न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज | caps6 = ५ | goals6 = ० | years7 = सन् १९९५–१९९७ | clubs7 = [[बोका जुनियर्स]] | caps7 = ३० | goals7 = ७ | totalcaps = ४९१ | totalgoals = २५९ | nationalyears1 = सन् १९७७–१९७९ | nationalteam1 = २० वर्ष मुनीको राष्ट्रिय टोली | nationalcaps1 = १५ | nationalgoals1 = ८ | nationalyears2 = सन् १९७७–१९९४ | nationalteam2 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps2 = ९१ | nationalgoals2 = ३४ | manageryears1 = सन् १९९४ | managerclubs1 = तेक्सतिल मान्दिउ | manageryears2 = सन् १९९५ | managerclubs2 = रेसिङ क्लब | manageryears3 = सन् २००८–२०१० | managerclubs3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | manageryears4 = सन् २०११–२०१२ | managerclubs4 = अल-वासल | manageryears5 = सन् २०१३–२०१७ | managerclubs5 = [[दिपोर्तिबो रियस्त्रा]] | manageryears6 = सन् २०१७–२०१८ | managerclubs6 = फुजइरा एफसी | manageryears7 = सन् २०१८–२०१९ | managerclubs7 = [[दोरेदोस दे सिनालोआ]] | manageryears8 = सन् २०१९–२०२० | managerclubs8 = गिम्नासिया | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|ARG}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{medal|W|[[१९८६ फिफा विश्वकप|सन् १९८६ मेक्सिको]]|}} {{medal|RU|[[१९९० फिफा विश्वकप|सन् १९९० इटाली]]|}} {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका|कोपा आमेरिका]]}} {{Medal|3rd|[[सन् १९८९ कोपा आमेरिका|सन् १९८९ ब्राजिल]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा यु-२० विश्वकप]]}} {{Medal|W|सन् १९७९ जापान|}} }} '''डिएगो म्याराडोना''' ({{IPA-es|ˈdjeɣo maɾaˈðona}}; (स्पेनी उच्चारण:'''दिएगो आर्मान्दो मारादोना फ्राङ्को)''' (३० अक्टोबर १९६०-२५ नोभेम्बर २०२०) एक अर्जेन्टिना व्यावसायिक फुटबल खेलाडी तथा फुटबल प्रशिक्षक थिए।आफ्ना प्रशंसक तथा अनुयायीहरूका माझ '''पिबे दे अरो'''को (सुनौलो बालक) नामबाट परिचित म्याराडोनाले आफ्नो व्यावसायिक फुटबल खेलजीवनको अधिकांश समय अर्जेन्टिनोस जुनियर्स र इटालेली क्लब नापोलीमा एक [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को भूमिका निर्वाह गर्दै बिताएका थिए।<ref name="Pibe">{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.repubblica.it/2008/10/sezioni/sport/calcio/maradona-ct-argentina/maradona-ct-argentina/maradona-ct-argentina.html |शीर्षक=La nuova vita del Pibe de Oro Maradona ct dell'Argentina |प्रकाशक=la Repubblica |पहुँचमिति=3 February 2015}}</ref> उनी मूल रूपमा एक आक्रमक मध्यपङ्क्तिका फुटबल खेलाडी थिए भने उनले कहिलेकाँही मध्यवर्ती आक्रमक मध्यपङ्क्तिको रूपमा पनि खेल खेल्ने गरेका थिए। थुप्रै फुटबल खेलाडी तथा विशेषज्ञहरूले उनलाई सबै समयका सर्वश्रेष्ठ फुटबल खेलाडी मान्दथे। म्याराडोना खेलकूदको संसारमा सबैभन्दा विवादास्पद र महत्वपूर्ण व्यक्तित्व मध्ये एक मानिन्छन्। सन् १९९१ मा इटालीमा मादक पदार्थको परीक्षण गर्दै गर्दा उनले कोकिन नामक मादक पदार्थ प्रयोग गरेका कारण फुटबल खेल्नबाट १५ महिनासम्म निषेधित गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bestbest.html |शीर्षक=The Best of The Best |मिति=१९ जुन २००९ |वेबसाइट=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.com |पहुँचमिति=८ जुलाई २०१३}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://footballpantheon.com/2011/09/the-100-greatest-players-of-all-time/ |शीर्षक=The 100 greatest players of all time |मिति=२० सेप्टेम्बर २०११ |वेबसाइट=The Football Pantheon |पहुँचमिति=८ जुलाई २०१३}}</ref> सन् १९९४ को फिफा विश्वकपका इफेड्रिनको सकारात्मक परीक्षणका लागि उनी अयोग्य घोषित भएका थिए। सन् २००५ मा म्याराडोनाले कोकिनको नशा त्यागेका थिए। उनको कडा शैलीका कारण उनी र पत्रकारखेल विशेषज्ञ बीच धेरै मतभिन्नताहरू रहेका छन्। सन् १९७६-७७ फुटबल संस्करण अन्तर्गत म्याराडोनाले एस्त्रेया रोहार नामक एक अर्जेन्टिनी फुटबल क्लबको युवा टोलीमा प्रवेश गर्दै आफ्नो व्यावसायिक फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए भने त्यसपछिका वर्षहरूमा उनी लस सेबायितास र आर्हेन्तिनोस जुनियर्स जस्ता फुटबल क्लबहरूको युवा टोलीमा आवद्ध हुँदै व्यावसायिक फुटबल खेलमा पदोन्नति गर्न सफल भएका थिए। सन् १९९६-७७ फुटबल संस्करणमा उनी आर्हेन्तिनोस नामक एक अर्जेन्टिनी फुटबल क्लबको वरिष्ठ टोलीमा आवद्ध भएका थिए भने उनले सोही क्लब मार्फत आफ्नो वरिष्ठ फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए। उक्त क्लबसँगको ५ वर्षे बसाइँमा उनले क्लबका लागि कुल ५ संस्करणहरूमा १६७ खेलहरूमा सहभागी भएका थिए भने त्यसपछि उनी १० लाख ५० हजार युरोको लागतमा बोका जुनियर्स नामक फुटबल क्लबमा आवद्ध भएका थिए। बोका जुनियर्समा आवद्ध भएकै वर्ष उनले क्लबको तर्फबाट लिग उपाधि जित्न सफल भएका थिए भने त्यसपछि उनी ५० लाख युरोको विनिमयमा (तत्कालीन समयको विश्व कीर्तिमान) स्पेनी क्लब बार्सिलोनामा आवद्ध भएका थिए जहाँ उनले सेसर लुइस मनोतीको नेतृत्वमा रहेको टोलीले ३ लिग उपाधि जित्न सफल भएको थियो। बार्सिलोनासँगको २ फुटबल संस्करणमा उनले क्लबका लागि ४५ उपस्थिति जनाउँदै ३० गोल गर्न सफल भएका थिए भने त्यसपछि उनलाई नापोली नामक एक इटालेली क्लबमा ७० लाख युरोको विनिमयमा [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|क्लबमा स्थानान्तरण]] गरिएको थियो भने सर्वाधिक रकमका साथ अर्को क्लबमा स्थानान्तरण भएका कारण उनले नयाँ विश्व कीर्तिमान राख्न सफल भएका थिए। म्याराडोना फुटबल इतिहासका प्रथम खेलाडी थिए जसले दुईपटक [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|स्थानान्तरण]]को विश्व कीर्तिमानलाई तोडेका थिए।<ref name="Times">[http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3325254.ece "Snapshot: Maradona is toast of the town after signing for Napoli"]. The Times. Retrieved 30 March 2013</ref> त्यसपछिका वर्षहरूमा उनी स्पेनी सेभिया र ओल्ड ब्वाइजमा आवद्ध भएका थिए। पछिल्लो सन् १९९५-१६ फुटबल संस्करणमा उनी प्रतिबन्ध फुकुवा भई पुनः र बोका जुनियर्समा सामेल भएका थिए जहाँ उनले २ संस्करणहरू खेलेपछि फुटबल खेलबाट सन्यास लिने घोषणा गरेका थिए। == निधन == २ नोभेम्बर २०२० मा, म्याराडोनालाई उनको मनोवैज्ञानिक समस्याहरूको लागि ला प्लाता स्थित एक अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=म्याराडोनाको निधन|युआरएल=https://deshsanchar.com/2020/11/25/442452/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देश सञ्चार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२५ नोभेम्बर २०२०}}</ref> तथापि, पूर्व फुटबल खेलाडी म्याराडोनाको एक प्रतिनिधिले उनको अवस्था गम्भीर नभएको बताएका थिए। त्यसको एक दिन पश्चात्, उनको मस्तिष्कमा रगत जमेपछि आपातकालीन मस्तिष्क शल्य चिकित्साद्वारा उनको उपचार गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विश्व प्रसिद्ध फुटबल खेलाडी म्याराडोनाको निधन, आर्जेन्टिनामा तीन दिन राष्ट्रिय शोक|युआरएल=https://www.prasashan.com/2020/11/26/207647/|कार्य=|प्रकाशक=प्रशासन|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२५ नोभेम्बर २०२०}}</ref> उनको सफल शल्यक्रिया पछि १२ नोभेम्बरमा उनलाई अस्पतालबाट रिहा गरिएको थियो र चिकित्सकहरूले बाह्य रोगीको रूपमा उनको सुपरिवेक्षण गरेका थिए। २५ नोभेम्बर २०२०, ६० वर्षिया म्याराडोनाको राजधानी [[बुएनोस आइरेस]]को तिग्रे सहरमा उनको आफ्नै घरमा हृदयघातको कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.clarin.com/deportes/murio-diego-armando-maradona-sufrio-paro-respiratorio-grave_0_hCcpbyiC-.html|शीर्षक=Conmoción mundial: murió Diego Armando Maradona|पहुँचमिति=2020-11-25|मिति=2020-11-25|वेबसाइट=www.clarin.com|भाषा=स्पेनी}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.elobservador.com.uy/nota/murio-diego-maradona-20201125131938|शीर्षक=Murió Diego Maradona|पहुँचमिति=2020-11-25|वेबसाइट=El Observador}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dallasnews.com/espanol/al-dia/futbol/2020/11/03/diego-armando-maradona-sufre-hemorragia-cerebral-y-sera-operado-de-emergencia-en-argentina/|शीर्षक=Diego Armando Maradona sufre hemorragia cerebral y será operado de emergencia en Argentina|पहुँचमिति=2020-11-25|मिति=2020-11-03|वेबसाइट=Dallas News|भाषा=स्पेनी}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.eluniversal.com.mx/universal-deportes/futbol/diego-armando-maradona-pudo-morir-tuvo-un-derrame-cerebral-confiesa-su|शीर्षक=Diego Armando Maradona pudo morir, tuvo un derrame cerebral, confiesa su abogado|पहुँचमिति=2020-11-25|मिति=2020-11-11|वेबसाइट=El Universal|भाषा=स्पेनी}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.eluniversal.com.mx/universal-deportes/futbol/muere-diego-armando-maradona-reportan-en-argentina|शीर्षक=Muere Diego Armando Maradona, reportan en Argentina|पहुँचमिति=2020-11-25|मिति=2020-11-25|वेबसाइट=El Universal|भाषा=स्पेनी}}</ref> सामाजिक सञ्जालहरूमा एक विज्ञप्ति जारी गर्दै, अर्जेन्टिनी फुटबल सङ्घलेर महान खेलाडीको निधनको प्रति गहिरो शोक व्यक्त गरेको थियो र उनी सधैँ हृदयमा रहिरहने बताएको थियो।<ref name=बिबिसी/> निधनको परिणाम स्वरूप राष्ट्रपति आल्बेर्तो फेर्नादेसले तीन दिने राष्ट्रिय शोकको घोषणा गरेका थिए। <ref name=बिबिसी>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=हृदयाघातका कारण म्याराडोनाको निधन: शोक, श्रद्धा र सम्झना|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-55078770.amp|कार्य=|प्रकाशक=बिबिसी नेपाली|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=२५ नोभेम्बर २०२०}}</ref> == खेलजीवन तथ्याङ्क == म्याराडोनाले क्लब र राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि कुल ६९४ उपस्थितिहरूमा ३५४ गोल गर्न सफल भएका थिए। ===क्लब=== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|संस्करण !colspan="3"|लिग !colspan="2"|कप !colspan="2"|महादेशीय !colspan="2"|अन्य !colspan="2"|जम्मा |- !विभाग!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल |- |rowspan="6"|आर्हेन्तिनोस जुनियर्स<ref name="Stats">{{cite book |last=De Calò |first=Alessandro |date=२०११ |title=Il calcio di Maradona ai raggi X |publisher=La Gazzetta dello Sport |pages=९४–९५ |language=इटालेली}}</ref> |[[१९७६ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९७६]] |rowspan="5"|[[अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|प्रिमियरा दिभिस्यो]] ||११||२||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||११||२ |- |[[१९७७ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९७७]] ||४९||१९||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||४९||१९ |- |[[१९७८ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९७८]] ||३५||२६||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||३५||२६ |- |[[१९७९ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९७९]] ||२६||२६||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||२६||२६ |- |[[१९८० अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९८०]] ||४५||४३||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||४५||४३ |- !colspan="2"|जम्मा !१६६||११६||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||१६६||११६ |- |[[बोका जुनियर्स]]<ref name="Stats"/> |[[१९८१ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९८१]] |[[अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|प्रिमियरा दिभिस्यो]] ||४०||२८||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||४०||२८ |- |rowspan="3"|[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]<ref name="Stats"/> |[[१९८२–८३ एफसी बार्सिलोना संस्करण|१९८२–८३]] |rowspan="2"|[[ला लिगा]] ||२०||११||५<ref group="lower-alpha"> सन् १९८२-८३ कोपा देल रेमा जनाएको उपस्थित सहित</ref>||३||४<ref group="lower-alpha">सन् १९८२-८३ युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थित सहित</ref>||५||६<ref group="lower-alpha">सन् १९८३ को कोपा दे ला लिगाका जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||४||३५||२३ |- |[[१९८३–८४ एफसी बार्सिलोना संस्करण|१९८३–८४]] ||१६||११||४<ref group="lower-alpha">सन् १९८३-८४ कोपा देल रेमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||१||३<ref group="lower-alpha">सन् १९८३-८४, युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थिति सशित </ref>||३||colspan="2"|–||२३||१५ |- !colspan="2"|जम्मा !३६||२२||९||४||७||८||६||४||५८||३८ |- |rowspan="8"|[[नापोली फुटबल क्लब|नापोली]]<ref name="Stats"/> |[[१९८४–८५ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८४–८५]] |rowspan="7"|[[सेरिए आ]] ||३०||१४||६<ref group="lower-alpha">सन् १९८४-८५ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||३||colspan="2"|–||colspan="2"|–||३६||१७ |- |[[१९८५–८६ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८५–८६]] ||२९||११||२<ref group="lower-alpha">सन् १९८५-८६ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||२||colspan="2"|–||colspan="2"|–||३१||१३ |- |[[१९८६–८७ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८६–८७]] ||२९||१०||१०<ref group="lower-alpha">सन् १९८६-८७ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||७||२<ref group="lower-alpha">सन् १९८६-८७ युएफा कपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||colspan="2"|–||४१||१७ |- |[[१९८७–८८ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८७–८८]] ||२८||१५||९<ref group="lower-alpha">सन् १९८७-८८ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित </ref>||६||२<ref group="lower-alpha">सन् १९८७-८८ युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||colspan="2"|–||३९||२१ |- |[[१९८८–८९ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८८–८९]] ||२६||९||१२<ref group="lower-alpha">सन् १९८८-८९ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||७||१२<ref group="lower-alpha">सन् १९८८-८९ युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||३||colspan="2"|–||५०||१९ |- |[[१९८९–९० नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९८९–९०]] ||२८||१६||३<ref group="lower-alpha">सन् १९८९-९० कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||२||५<ref group="lower-alpha">सन् १९८९-९० युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||colspan="2"|–||३६||१८ |- |[[१९९०–९१ नापोली फुटबल क्लब संस्करण|१९९०–९१]] ||१८||६||३<ref group="lower-alpha">सन् १९९०-९१ कोपा इतालियामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||२||४<ref group="lower-alpha">सन् १९९०-९१ युरोपेली कपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||२||१<ref group="lower-alpha">सन् १९९० सुपरकोपा इतालियानामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||२६||१० |- !colspan="2"|जम्मा !१८८||८१||४५||२९||२५||५||१||०||२५९||११५ |- ||[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]<ref name="Stats"/> |[[१९९२–९३ ला लिगा|१९९२–९३]] |[[ला लिगा]] ||२६||५||३<ref group="lower-alpha">सन् १९९२-९३ कोपा देल रेमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||३||colspan="2"|–||colspan="2"|–||२९||८ |- |[[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]]<ref name="Stats"/> |[[१९९३–९४ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९९३–९४]] |rowspan="4"|[[अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|प्रिमियरा दिभिस्यो]] ||५||०||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||५||० |- |rowspan="4"|[[बोका जुनियर्स]]<ref name="Stats"/> |[[१९९५–९६ बोका जुनियर्स संस्करण|१९९५–९६]] ||२४||५||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||२४||५ |- |[[१९९६–९७ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९९६–९७]] ||१||०||colspan="2"|–||colspan="2"|–||१<ref group="lower-alpha">सन् १९९७ सुपरकोपा लिबेर्तादोरेसमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||२||० |- |[[१९९७–९८ अर्जेन्टिना प्रमियरा दिभिस्यो|१९९७–९८]] ||५||२||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||५||२ |- !colspan="2"|जम्मा !७०||३५||colspan="2"|–||colspan="2"|–||१||०||७१||३५ |- !colspan="3"|कुल !४९१||२५९||५७||३६||३२||१३||८||४||५८८||३१२ |} '''टिप्पणीहरू''' {{Reflist|group=lower-alpha}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {| class="wikitable" style="text-align:center;"" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !rowspan="2"|टोली !rowspan="2"|वर्ष !colspan="2"|प्रतिस्पर्धात्मक !colspan="2"|मैत्रीपूर्ण !colspan="2"|जम्मा |- !उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल |- |rowspan="4"|२० वर्ष मुनिको राष्ट्रिय फुटबल टोली<ref name="ArgentinaYouth">{{cite web |title=Estadísticas con la Selección Argentina |url=http://www.diegomaradona.com/historia/estadisticas/est_sel.html |website=diegomaradona.com |accessdate=२३ October २०२० |archiveurl=https://web.archive.org/web/२००९१०१८०२४९१२/http://www.diegomaradona.com/historia/estadisticas/est_sel.html |archivedate=११ October २००९ |url-status=}}</ref> |सन् १९७७||३<ref group="lower-alpha">सन् १९९७ दक्षिण अमेरिकी यु-२० च्याम्पियनसिपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||colspan="2"|–||३||० |- |सन् १९७८||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |सन् १९७९||११<ref group="lower-alpha"> सन् १९७९ दक्षिण अमेरिकी यु-२० च्याम्पियनसिपमा जनाएको पाँच उपस्थिति तथा गरेको १ गोल सहित, सन् १९७९ फिफा युवा च्याम्पियनसिपमा जनाएको ६ उपस्थिति र गरेको ६ गोलहरू सहित</ref>||७||१||१||१२||८ |- !जम्मा||१४||७||१||१||१५||८ |- |rowspan="19"|[[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली]]<ref name="Stats"/><ref name="RSSSF">{{cite web |last1=Pierrend |first1=José Luis |title=Diego Armando Maradona – International Appearances |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html |website=RSSSF |date=३० July २००१ |accessdate=२५ June २०१८ |archiveurl=https://web.archive.org/web/२००१११०२२१०९५०/http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html |archivedate=२ November २००१ |url-status=live}}</ref> |सन् १९७७||colspan="2"|–||३||०||३||० |- |सन् १९७८||colspan="2"|–||१||०||१||० |- |सन् १९७९||२<ref group="lower-alpha">सन् १९७९ कोपा आमेरिकामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||१||६||२||८||३ |- |सन् १९८०||colspan="2"|–||१०||७||१०||७ |- |सन् १९८१||२<ref group="lower-alpha">सन् १९८० मुन्दियालितोमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||१||colspan="2"|–||२||१ |- |सन् १९८२||५<ref group="lower-alpha">सन् १९८२ फिफा विश्वकपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||२||५||०||१०||२ |- |सन् १९८३||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |सन् १९८४||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |सन् १९८५||६<ref group="lower-alpha">सन् १९८६ फिफा विश्वकप छनोटमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||३||४||३||१०||६ |- |सन् १९८६||७<ref group="lower-alpha">सन् १९८६ फिफा विश्वकपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||५||३||२||१०||७ |- |सन् १९८७||४<ref group="lower-alpha">सन् १९८७ कोपा आमेरिकामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||३||२||१||६||४ |- |सन् १९८८||२<ref group="lower-alpha">४ राष्ट्रको प्रतिस्पर्धामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||१||१||०||३||१ |- |सन् १९८९||६<ref group="lower-alpha">सन् १९८९ कोपा आमेरिकामा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||१||०||७||० |- |सन् १९९०||७<ref group="lower-alpha">सन् १९९० फिफा विश्वकपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||३||१||१०||१ |- |सन् १९९१||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |सन् १९९२||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |सन् १९९३||३<ref group="lower-alpha">सन् १९९४ फिफा विश्वकप छनोट जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||०||१||०||४||० |- |सन् १९९४||२<ref group="lower-alpha">सन् १९९४ फिफा विश्वकपमा जनाएको उपस्थिति सहित</ref>||१||५||१||७||२ |- !जम्मा||४६||१७||४५||१७||९१||३४ |- !colspan="2"|कुल||६०||२४||४६||१८||१०६||४२ |} '''टिप्पणीहरू''' {{Reflist|group=lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://www.diegomaradonagroup.com/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125194552/https://www.diegomaradonagroup.com/ |date=2020-11-25 }} * {{Britannica|686139}} * {{worldcat id|lccn-n90-719108}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] lyzjihr8v4qr5pvp6east21u0sb3tql 0 25812 1366657 1252535 2026-07-22T10:15:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366657 wikitext text/x-wiki {{निर्वाचित लेख}} {{Infobox football biography | name = रोनाल्डिन्हो<br>Ronaldinho | image = Ronaldinho Kazan.jpg | image_size = | caption = रोनाल्डिन्हो सन् २०१७ मा | fullname = रोनाल्डो डे एस्सिस मोरेइरा<ref name="goal.com">{{cite web|title=Ronaldinho|url=http://www.goal.com/en/people/brazil/1311/ronaldinho|publisher=Goal.com|accessdate=21 January 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980|3|21}}<ref name="goal.com" /> | birth_place = [[पोर्टो अलेग्रे]], [[ब्राजिल]] | height = {{convert|1.81|m|ftin|abbr=on}}<ref name="goal.com" /> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] / [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#आक्रमक मध्यपङ्क्ति|आक्रमक मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1=१९८७-१९९८ |youthclubs1=जर्मियो | years1=१९९८-२००१ |clubs1=जर्मियो फुटबल पोर्टो एलेग्रेन्स |caps1 = ५२ |goals1 = २१ | years2=२००१-२००३ |clubs2=[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] |caps2 = ५५ |goals2 = १७ | years3=२००३-२००८ |clubs3=[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] |caps3 = १४५ |goals3 = ७० | years4=२००८-२०११ |clubs4=[[एसी मिलान|मिलान]] |caps4 = ७६ |goals4 = २० | years5=२०११-२०१२ |clubs5=फ्लामेङ्गो फुटबल क्लब |caps5 = ३३ |goals5 = १५ | years6=२०१२-२०१४ |clubs6=एट्लेटिको मिनेइरो |caps6 = ४८ |goals6 = १६ | years7=२०१४-२०१५ |clubs7=क्वेरेतारो फुटबल क्लब |caps7 = २५ |goals7 = ८ | years8=२०१५ |clubs8=फ्लुमिनेन्स फुटबल क्लब |caps8 = ७ |goals8 = ० | totalcaps=४४१ | totalgoals=१६७ | nationalyears1=१९९६ |nationalteam1=ब्राजिल राष्ट्रिय अन्डर-१७ फुटबल टिम|nationalcaps1=६ |nationalgoals1=२ | nationalyears2=१९९९ |nationalteam2=ब्राजिल राष्ट्रिय अन्डर-२० फुटबल टिम |nationalcaps2=५ |nationalgoals2=३ | nationalyears3=१९९९-२००८ |nationalteam3=ब्राजिल राष्ट्रिय अन्डर-२३ फुटबल टिम|nationalcaps3=२७ |nationalgoals3=१८ | nationalyears4=१९९९-२०१३ |nationalteam4=[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] |nationalcaps4=९७ |nationalgoals4=३३ | medaltemplates={{MedalCountry|{{BRA}}}} {{MedalCompetition|[[ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक]]}} {{MedalBronze|२००८ बेइजिङ|ओलम्पिक टिम}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|Winner|[[२००२ फिफा विश्वकप|२००२ कोरिया र जापान]]|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय टिम]]}} {{MedalCompetition|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]}} {{Medal|Winner|२००५ जर्मनी|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय टिम]]}} {{Medal|Runnerup|१९९९ मेक्सिको|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय टिम]]}} {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका]]}} {{Medal|Winner|१९९९ पाराग्वे|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय टिम]]}} |pcupdate=१६ जनवरी २०१८ |ntupdate=१६ जनवरी २०१८ }} '''रोनाल्डो डी एसिस मोरेरा''' (जन्म: २१ मार्च १९८०) सामान्यत: '''रोनाल्डिन्हो''' वा '''रोनाल्डिन्हो गासो'''को नामले चिनिन्छ ।<ref>{{cite web|url=http://www.talkfootball.co.uk/guides/football_legends_ronaldinho.html|title=Ronaldinho|accessdate=2008-06-22|publisher=Talk Football}}</ref> उनी एक पूर्व ब्राजिली व्यावसायिक [[फुटबल खेलाडी]] तथा स्पेनी फुटबल क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]का राजदूत हुन् । फुटबल मैदानमा उनी मुख्यतया [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#आक्रमक मध्यपङ्क्ति|आक्रमक मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्थे तर समयानुकूल उनी [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] र [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]]को रूपमा समेत खेल्ने गरेका थिए । उनी युरोपेली फुटबल क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] तथा [[एसी मिलान]]का साथै [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल राष्ट्रिय टिम]]को लागि लामो समयसम्म फुटबल खेलेका थिए । फुटबल विशेषज्ञ, पारखी तथा प्रशंसकहरूले उनलाई उनको पुस्ताको सबैभन्दा प्रतिभाशाली फुटबल खेलाडीको रूपमा व्याख्या गरेका छन् । रोनाल्डिन्हो, '''रोनाल्डो'''को पोर्चुगेली भाषामा पर्यायवाची शब्द भएकोले ब्राजिलमा उनका समकक्षी खेलाडीले रोनाल्डोसँग अलग गर्नको लागि '''गाशो''' उपनाम दिएका थिए । तर [[युरोप]]मा रोनाल्डोले आफ्नो पहिचान पहिले नै आफ्नो नामले बनाए, जसले गर्दा रोनालडिन्होलाई आफ्नो गाशो उपनामको प्रयोग गर्नु पर्ने अवस्था रहेन । रोनाल्डिन्होले फ्लामिङ्गोमा खेल्नु भन्दा पहिले पेरिस सेन्ट-जर्मेन, एफसी बार्सिलोना र [[एसी मिलान]]को लागि खेल्थे । स्पेनी क्लबमा खेल्दै उनले सन् २००६ मा च्याम्पियन्स लिगमा आफ्नो पहिलो जीत हासिल गरे र सन् २००५ मा [[बेलोन डी'ओर]]को सम्मान प्राप्त गरे । जनवरी २००७ मा उनी स्पेनी नागरिक बने ।<ref name="lateinterview">[http://www.nytimes.com/2007/03/26/sports/soccer/26ronaldinho.html?ref=sports Ronaldinho Becoming the Face of Soccer], जैक बेल, nytimes.com, 26 मार्च, 2007, accessed March 26, 2007.</ref> == जीवनी र व्यक्तिगत जीवन == रोनाल्डिन्होको जन्म ब्राजिलको शहर [[रियो ग्रांड डो सुल]]को सदरमुकाम पोर्टो एलेग्रेमा भएको थियो। उनकि आमा डोना मिग्वेलिना एक पूर्व बिक्रेता तथा नर्सिडकि विद्यार्थी थिईन। उनको वुबा जोआओ डे एसिस मोरेइर पोत कारखानामा मजदूर थिए र स्थानीय क्लब एसपोर्टे क्लुबे क्रुजेरियोको फुटबल खेलाडी थिए।<ref name="GdS">[http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/luglio/18/Dieci_cose_Ronnie_Little_Italy_ga_10_080718017.shtml Dieci cose su Ronnie Da Little Italy in poi] - ''Gazzetta dello Sport'' , 7/18/08</ref> रोनाल्डिन्हो जब आठ सालको थिए तब उनको बुवाको हृदयघातको कारणबाट घरको स्विमिङ्ग पूलमा मृत्यु भएको थियो। रोनाल्डिन्होका दाई [[रोबर्टो]] [[ग्रेमिओ]]सँग अनुबन्ध भए पछि पूरा परिवार पोर्टो एलेग्रेको एक समृद्ध शहर गुअरुजामा स्थानांतरित भयो, जुन रोबर्टोको क्लबमा अनुबन्ध भए बापत ग्रेमिओले दिएको एक उपहार थियो। तर अंततः चोटको कारण रोबर्टोको खेलजीवन धेरै चाँडै नै समाप्त भयो। रोनाल्डिन्होको फुटबल कौशल ८ वर्षको उमेरबाट नै बढ्न शुरू गर्‍यो। उनी युवा क्लब म्याचमा सबैभन्दा युवा र सानो खेलाडी भएकोले उनलाई ''रोनाल्डिन्हो'' उपनाम दिइयो ।<ref name="Wahl">{{cite news |first=Grant |last=Wahl |title=One-on-one with Ronaldinho |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/grant_wahl/06/01/ronaldinho.qa/index.html |publisher=Sports Illustrated |date=1 June 2006 |accessdate=14 June 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060616023710/http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/grant_wahl/06/01/ronaldinho.qa/index.html |date=16 June 2006 }}</ref> उनी [[फुटसल]] र विच फुटबलमा रुची राख्न थाले, जुन पछि आयोजित फुटबलको तिर रूपान्तरित भयो। रोनाल्डिन्होले १३ वर्षको उमेरमा एक स्थानिय टिम बिरुद्ध २३-०को जित हासिल गर्दा एक्लै २३ वटै गोल गरेर सञ्चार जगत मार्फत पहिलो पल्ट चर्चामा आए। उनी १९९७मा [[इजिप्ट|मिश्र]]मा आयोजित यू-१७ वर्ल्ड च्याम्पियनसीपमा [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी किक]]मा २ गोल गर्दै उदयिमान खेलाडीको रूपमा आफ्नो पहिचान बनाए। हाल, रोनाल्डिन्होका दाजु रोबर्टो उनका प्रबन्धकको रूपमा कार्य गर्दछ र बहिनी डेइसी उनको प्रेस समन्वयकको रूपमा काम गर्दछिन। रोनाल्डिन्होले ब्राजिल कै एक नर्तकी जानइना मेन्डस सँग विवाह गरे। २५ फेब्रुअरी २००५मा जानइनाले उनीहरूको पहिलो सन्तानलाई जन्म दिइन, जसको नामाकरण उनकै स्वर्गिय पिता जोआओको नामबाट गरियो। सन् २००५मा उनले [[नाइकी (कम्पनी)|नाइक]]को लागि गरेको एक विज्ञापन [[युट्युब]]को वेबसाइटमा १ लाख भन्दा बढीले हेरेको पहिलो चलदृष्य बन्यो।<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=Tlmho7SY-ic YouTube Five Year Anniversary], compilation of extraordinary videos on the site. Retrieved 13 June 2010.</ref> == क्लब जीवनयात्रा == === प्रारम्भिक जीवनयात्रा === रोनाल्डिन्होको खेलजीवनको शुरुवात जर्मियोको युवा टिमबाट भयो। उनले आफ्नो अग्रज खेलजीवनको शुरुवात १९९८को कोपा लिबर्टाडोर्स खेलबाट गरे।<ref name="worldsoccerjan2005">Radnedge, Keir, "The priceless prince of Barcelona", ''World Soccer'', January 2005, pp. 8–9</ref> सन २००१ मा, आर्सनलले रोनाल्डिन्होलाई अनुबन्धन गर्न रुचि देखायो तर उनी पर्याप्त अन्तर्राष्ट्रिय खेल नखेलेका एक गैर-यूरोपीयसंघका खेलाडी भएका कारण कार्य आज्ञापत्र प्राप्त गर्न सकेनन् र अनुबन्धन कार्य असफल भयो। <ref>{{cite news|url=http://www.thesun.co.uk/article/0,,2002390000-2005590125,00.html |title=Arsene KO'd in Dinho bid |publisher=The Sun |accessdate=12 April 2007 |location=London |first=Dave |last=Kidd}}</ref> उनले स्कटिश प्रीमियर लीगमा सेन्ट मिरनबाट ऋणमा खेलको मानिन्छ, जुन उनी ब्राजिलमा अबैधानिक पासपोर्ट काण्डमा संलग्नता भएको कारणबाट सफल भएन।<ref>{{cite web |title=Saints fail in Ronaldinho move |url=http://soccernet.espn.go.com/archive/scotland/news/2001/0330/20010330smfcsronaldinho.html |first=Stephen |last=McGowan |work=Scotland – News |publisher=ESPN.com Soccernet |date=30 March 2001 |accessdate=6 June 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629002913/http://soccernet.espn.go.com/archive/scotland/news/2001/0330/20010330smfcsronaldinho.html |date=29 June 2007 }}</ref> सन् २००१मा रोनाल्डिन्होलाई फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट-जर्मिनले € ५,०००,०००मा ५ वर्षको लागि अनुबन्धन गर्‍यो।<ref name="PSG sign Ronaldinho">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/1123095.stm |title=PSG sign Ronaldinho |publisher=BBC Sport |date=17 January 2001 |accessdate=16 February 2010}}</ref> === पेरिस सेन्ट-जर्मेन === [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन एफसी|पेरिस सेन्ट जर्मेन]]मा उनी प्रवेश गरेपछि रोनाल्डिन्होलाई २१ नं.को जर्सी दिइएको थियो र उनका [[ब्राजिल|ब्राजिलियन]] समकक्षी [[एलोइसियो जोस डा सिल्वा|एलोइसियो]] र [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति खेलाडी]] [[मिकेल अर्टेटा]] र [[जे जे-ओकोचा]]को पंक्तिमा समाबेस गरियो | रोनाल्डिन्होले ४ अगस्ट २००१मा [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट [[एजे एक्सर|एक्सर]] क्लब बिरुद्ध १-१ नतीजाको खेलमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा प्रवेश गरेर लीगमा आफ्नो पहिलो शुरुवात गरे।<ref>{{cite news |title=AJ Auxerre – Paris Saint-Germain |url=http://www.ligue1.com/ligue1/feuille_match/46738 |publisher=Ligue de Football Professionnel |date=4 August 2001 |accessdate=16 February 2011 }}</ref> रोनाल्डिन्होले २००१ सिजनको अधिकांश खेलहरू बेन्च र स्टार्टरको भूमिकामा खेले। उनले १३ अक्टोबर २००१मा लियोन बिरुद्धको खेलमा ७९औं मिनेटमा पेनाल्टिमा क्लबको लागि पहिलो गोल गरेर खेललाई २-२को बराबरी रोके।<ref>{{cite news |title=Paris Saint-Germain – Olympique Lyonnais |url=http://www.ligue1.com/ligue1/feuille_match/46633 |publisher=Ligue de Football Professionnel |date=14 October 2001 |accessdate=16 February 2011 }}</ref> जाडोको विश्राम पश्चात रोनाल्डिन्होले लगातार चार खेलहरूमा गोल गर्दै आफ्नो गोलको खाता खोले। उनले एएस मोनाको, [[स्टेड रेन्नाइस एफसी|रेन्नस]], [[आरसी लेन्स|लेन्स]] र [[एफसी लोरीएन्ट|लोरीएन्ट]]बिरुद्धका खेलहरूमा प्रभावशाली गोलहरू गरे। १६ मार्च २००२ मा, रोनाल्डिन्होले PSG खेलमा [[ट्रोयस एसी]] बिरुद्ध ३-१को जीतमा दुई गोल गरे । उनले क्लबको लागि [[एफसी मेट्ज]] बिरुद्ध २-०को जीतमा आफ्नो सिजनको अन्तिम गोल गरे। रोनाल्डिन्होले पेरिस सेन्ट-जर्मेनलाई [[कूप डे ला लीग|कूप डे ला लीग २००१-०२ संस्करण]]मा सेमीफाइनल सम्म पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भुमिका खेले पछि उनीहरू [[एफसी जिरोन्डेडिन्स बोर्डो|बोर्डो]] द्वारा पराजित भई खेलबाट बाहिरिनु पर्‍यो। १६ खेलहरूको क्रममा [[गइन्गाम्प]] बिरुद्धको खेलमा रोनाल्डिन्होले दोस्रो हाफमा प्रवेश गरेर दुई गोल गरे। रोनाल्डिन्हो क्लब सँग प्रारम्भिक सफलताको बावजूद उनको सीजन विवादपूर्ण रह्यो, [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन एफसी|पेरिस सेन्ट जर्मेन]]को प्रबन्धक [[लुइस फर्नान्डिज]]ले दावा गरे कि ब्राजिलीयनहरू फुटबलमा भन्दा पेरिस [[नाइटलाईफ]]मा ध्यान केन्द्रित गर्छन र उनको छुट्टिहरूमा ब्रजिलमा गएपछि कहिल्यै निर्धारित समय भन्दा बढि छुट्टि मनाउने बताए। फर्नान्डिज सँग लगातार दरारको बावजूद, रोनाल्डिन्हो २००२-०३को सीजनको लागि १० नम्बरको जर्सीका साथ टिममा फिर्ता भए | २६ अक्टूबर २००२ माउनले पेरिस सेन्ट-जर्मेनको''[[ले क्लासिक]]''को प्रतिद्वन्दि [[ओलम्पिक डे मार्सिले|मार्सिले]] माथी ३-१को जीतमा दुइ गोल गरे। पहिलो गोल फ्रिकिकमा गरे, उनले प्रहार गरेको बल १८ यार्ड बक्समा भएका धेरै मार्सिले खेलाडीहरूलाई छल्दै घुमाउरो तरिकामा [[गोलरक्षक (फुटबल खेल)|गोलरक्षक]] [[भेड्रान रन्ज]]लाई पनि छलेर जाली चुम्यो | यसपछिको [[स्टेड भेलोड्रम]] बिरुद्धको खेलमा उनले फेरि गोल गर्दै पेरिस सेन्ट-जर्मेनलाई ३-०को जीत दिलाए। रोनाल्डिन्होले [[कूप डी फ्रान्स]]को सेमी-फाइनलमा बोर्डक्स माथीको २-०को जीतमा दुबै गोल गरेर पेरिस सेन्ट-जर्मेनलाई फाइनलमा पुर्याएर आफनो प्रदर्शनलाई उचाईमा पुर्याए। २२औं मिनेटमा पहिलो गोल गरे पछि, रोनाल्डिन्होले ८१औं मिनेटमा १८ यार्ड परबाट बललाई उठाएर गोलकरक्षक [[अलरिच रामे]] आफ्नो अनुकूल स्थानमा भएता पनि उनको टाउको माथीबाट छलाएर गोलपोष्टमा छिराई क्लबलाई २ गोलको अग्रता दिलाए। रोनाल्डिन्होको यस प्रदर्शनको लागि पेरिस सेन्ट जर्मेनका [समर्थक]हरूले उठेर [[स्वागत]] गरेका थिए। क्लब, रोनाल्डिन्हो र टिमको लागि दुर्भाग्य कि अन्तिम समयमा[[जीन-एलेन बम्सङ्ग]]ले गरेको गोलको कारण ''अक्सरे'' सँग २-१को हार ब्यहोर्नु परेपछि फममा आउन असफल भए। रोनाल्डिन्हो प्रदर्शनको बावजूद क्लब निराशाजनक ११औं स्थानको स्थितिमा सिमित भयो। पछिल्लो सीजनमा, क्लब सबैजसो यूरोपीय प्रतियोगिताहरूमा असक्षम भएपछि रोनाल्डिन्होले क्लब छोड्न चाहेको घोषणा गरे। === बार्सिलोना === [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]का अध्यक्ष [[जोआन लापोर्टा]]ले क्लबको लागि [[डेभिड बेक्ह्याम]] ल्याउने विचार गरेका थिए, तर उनी [[रियल म्याड्रिड]]सँग अनुबन्धन भए पछि बार्सिलोनाले रोनाल्डिन्होलाई [[म्यानचेस्टर यूनाइटेड (फुटबल क्लब)|म्यानचेस्टर यूनाइटेड]]को भन्दा बढि बोलि लगाई अनुबन्धन गर्‍यो| <ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2003/06/19/pagina-2/1379616/pdf.html|title=Objetivo Ronaldinho|date=19 June 2003|accessdate=24 February 2011|work=El Mundo Deportivo|language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=82904.html|title=Barça break bank for Ronaldinho |publisher=UEFA.com |date=21 July 2003|accessdate=24 February 2011}}</ref> उनले आफ्नो टिमको लागि पहिलो शुरुवात [[वासिङ्टन (राज्य)|वाशिङ्गटन]], डीसीमा भएको [[रोबर्ट एफ केनेडी मेमोरियल स्टेडियम]]मा [[एसी मिलान|मिलान]] बिरुद्ध मैत्रीपूर्ण खेलबाट गरे जसमा उनले एक गोल गर्दै क्लबलाई २-०को जीत हासिल गराए। अभियानको पहिलो मध्यान्तरमा चोटग्रस्त भएपछि,<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=125668.html|title=Ronaldinho ruled out for Barça|date=10 November 2003|accessdate=24 February 2011|publisher=UEFA.com}}</ref> उनी अन्तिममा पुन: खेलमा फिर्ता भएर क्लबलाई लीगमा दोस्रो स्थानमा पुर्याउनमा सहयोग गरे। [[चित्र:Rijkaard Ronaldinho.jpg|thumb|right| [[फ्रान्क रिजकार्ड]]सँग रोनाल्डिन्हो [[जोनसन स्पेस सेन्टर]]मा।]] २००४-०५मा रोनाल्डिन्होले [[२००४-०५ ला लिगा|आफ्नो पहिलो लिग शीर्षक]] जिते र २० डिसेम्बर २००४मा [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि]] घोषित भए | २००५ मा, रोनाल्डिन्हो [[चेल्सी एफसी|चेल्सी]]का [[फ्रान्क लाम्पार्ड]] र बार्साकै सहकर्मी खेलाडी [[शामूएल इटो]]लाई पछाडी पार्दै लगातार दोस्रो पटक [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि]]को सम्मान प्राप्त गरे। ८ मार्च २००५ मा, बार्सिलोना [[युरोपियन च्यापियन्स लीग]]को पहिलो नकआउट राउण्डमा [[चेल्सी एफसी|चेल्सी]] सँग ४-२को पराजीत भई बाहिरिंदा दुबै गोल रोनाल्डिन्होले मात्र गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4321491.stm |title=Chelsea 4-2 Barcelona |publisher=BBC Sport |date=8 March 2005 |accessdate=27 June 2006}}</ref> २००८मा अनुबन्धन म्याद समाप्त भएपछि, रोनाल्डिन्होलाई २०१४ सम्मको समयाबधिको लागि नौ वर्षमा कुल £ ८.५ करोडको प्रस्ताब राखियो,<ref name="worldsocceraug2005">Lowe, Sid, "Friends and enemies", ''World Soccer'', August 2005, pp. 18–21</ref> तर उनले यस प्रस्ताबलाई अस्वीकार गरे। सेप्टेम्बर २००५मा रोनाल्डिन्होले कुनै अर्को क्लबले उनको लागि बार्सिलोनासँग कमसे कम £ ८.५ करोडको प्रस्ताब राखेमा उनले क्लब छोड्न पाउने शर्तमा थप दुई वर्षको समयाबधिको लगि अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{cite news|title=Ronaldinjo do 2010. u Barseloni|url=http://www.b92.net/sport/fudbal.php?nav_id=175775&dd=02&mm=09&yyyy=2005|publisher=B92|date=2 September 2005|accessdate=14 June 2006}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20070808112220/http://www.b92.net/sport/fudbal.php?nav_id=175775&dd=02&mm=09&yyyy=2005 |date=8 August 2007 }}(in Serbian)</ref> [[चित्र:Ronaldinhotaking a set piece54.jpg‎|thumb|left| २००५मा [[सेल्टा डे भिगो|सेल्टा भिगो]] बिरुद्ध कुना प्रहार गर्दै रोनाल्डिन्हो।]] २००४-०५को सीजनको अन्तबाट रोनाल्डिन्होले व्यक्तिगत अवार्डको समुह सङ्कलन गर्न शुरू गरे। उनले २००५ फिफाप्रो विश्वका दशमा समावेस हुँदै सेप्टेम्बर २००५मा [[फिफाप्रो वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि]] जीते र २००५मा नै उनी [[वर्षको यूरिपेली खेलाडी]] पनि घोषित भए। यही वर्ष, रोनाल्डिन्हो उपविजेता [[फ्रान्क लाम्पार्ड]]लाई ३०६को बिरुद्ध ९५६ अंकले पछि पार्दै दोस्रो पटक [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडि]]को सम्मान प्राप्त गरे। रोनाल्डिन्होले १९ नोभेम्बरमा भएको अल क्लासिको लिगको पहिलो चरणमा [[रियल म्याड्रिड]] बिरुद्ध दुई पटक गोल गर्दै बार्सिलोनालाई रियल म्याड्रिड माथी ३-०को जीत हासिल गराए। उनले दोस्रो गोल गर्दै विजयको निशचितता गरेपछि म्याड्रिडका प्रशंसकहरूले पनि उनलाई उठेर स्वागत गरे। जनवरी २००६मा रोनाल्डिन्हो लगातार तेस्रो पटक वर्षको यूरोपियन टिममा मनोनित भए र २००५-०६को च्याम्पियनस लीग क्वार्टर फाइनलमा बार्सिलोनाले [[एसएल बेन्फिका|बेन्फिका]]लाई २-०ले पराजित गर्दा उनले एक गोलको योगदान गरे। सेमीफाइनलमा रोनाल्डिन्होको सहायतामा [[लुडोभिक गुली]]को एक गोल सँगै मिलान माथी १-०को विजय हासिल गरेपछि, बार्सिलोना [[२००६ यूरोपियन च्याम्पियनस लीग फाइनल|च्याम्पियनस लीग फाइनल]]को लागि अगाडि बढ्यो। १७ मे २००६मा भएको फाइनल खेलमा [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]लाई २-१ लि हराउँदै बार्सिलोना यूरोपियन च्याम्पियन बन्यो। दुई हफ्ता पहिले, बार्सिलोनाले [[सेल्टा डे भिगो|सेल्टा भिगो]]लाई १-०ले पराजित गर्दै दोस्रो पटक ला लिगा उपाधि जितेको हुनाले रोनाल्डिन्होले आफ्नो करियरको पहिलो दोहोरो विजय प्राप्त गरे। उनले सीजनको अन्त्य सम्ममा सबै प्रतियोगिताहरूमा करियरको उत्कृष्ट २६ गोल गरेका थिए र २००५-९६को वर्षको च्याम्पियनस लीगका खेलाडी घोषित भए। २५ नोभेम्बर २००६ मा, रोनाल्डिन्हो [[भिल्लारियल सीएफ|भिल्लारियल]]को बिरुद्ध आफ्नो करियरको ५०औं लीग गोल गरे र पछि दोस्रो पल्ट [[बाईसाइकल किक]] प्रहार गर्दै गोल गरे। त्यसपछि उनले पत्रकारहरू सँग भने कि दोस्रो गोल उनले सानो हुँदा सपनामा गोल गरेको देख्ने गर्दथे।<ref name="FIFA Club World Cup 2006">{{cite news|title=Soccer: Ronaldinho turns on style as Barcelona beat Club America 4-0|url=http://www.breitbart.com/article.php?id=D8M0KC3O1&show_article=1|publisher=[[Andrew Breitbart|Breitbart]]|date=14 December 2006|accessdate=23 December 2010}}</ref> २००६को फिफा क्लब विश्वकपमा मेक्सिकोको क्लब अमेरिका बिरुद्ध दुई गोलमा सहायता र एक गोल आफैले गरेर बार्सिलोनालाई ४-०को जीत हासिल गराए तर फाईनलमा बार्सिलोनाले ब्राजिलियन क्लब[[स्पोर्टस क्लब इन्टरनेसनल|इन्टरनेसनल]] सँग १-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।<ref name="FIFAWorldPlayer2006">{{cite news|title=Cannavaro & Ronaldinho: We already feel like winners|url=http://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid=108757.html|publisher=FIFA|date=18 December 2006|accessdate=23 December 2010}}</ref> रोनाल्डिन्होले फेरि पनि प्रतियोगिताको लागि कांस्य बल पुरस्कार प्राप्त गरे। अर्को दिन, रोनाल्डिन्हो सन २००६को फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडिको दौडमा विश्वकप विजेता कप्तान [[फाबियो कानभारो]] र [[जिनेदिन जिदान]] पछि तेस्रो स्थानमा रहे।<ref name="uefa">{{cite web|url=http://www.uefa.com/fanzone/teamoftheyear/news/newsid=497866.html |title=– Team of the Year |publisher=Uefa.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref> जनवरी २००७मा उनी मनोनित खेलाडीहरू मध्य सर्वाधिक २९०,००० मत प्राप्त गरी लगातार तेस्रो पल्टको लागि [[वर्षको यूरोपियन टिम]]मा छनौट भए।<ref name="Ronaldinho misses out">{{cite news |title=Ronaldinho misses out |url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid=%7BB4CEE8FA%2D9A47%2D47BC%2DB069%2D3F7A2F35DB70%7D&newsid=410669 |publisher=Manutd.com |date=13 March 2007}}</ref><ref name="manutd">{{cite web|url=http://www.manutd.com/default.sps?pagegid=%7BB4CEE8FA%2D9A47%2D47BC%2DB069%2D3F7A2F35DB70%7D&newsid=410669 |title=Manchester United Official Web Site – NEWS AND FEATURES: |publisher=Manutd.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref> ३ फेब्रुअरी २००८मा रोनाल्डिन्होले [[सीए ओसासुना|ओसासुना]]को बिरुद्ध बार्सिलोनाको लागि आफ्नो करियरको २००औं लीग म्याच खेले। हुनत, उनको २००७-०८को अभियान पुरै चोटग्रस्त भएर बित्यो र ३ अप्रिलमा उनको दायाँ खुट्टाको मासु च्यातिएपछि समयभन्दा पहिले उनको सीजन समाप्त भयो।<ref>{{cite news |title=Injury ends Ronaldinho's campaign |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/injury-ends-ronaldinhos-campaign-804944.html |first=Gordon |last=Tynan |date=5 April 2008 |work=Football |publisher=The Independent |accessdate=6 June 2008 |location=London}}</ref> १९ मेमा लापोर्टाले यदि रोनाल्डिन्होले आफ्नो करियरलाई पुनर्जीवित गरे भने उनलाई नयाँ क्लबको आवश्यकता पर्ने दावा गर्दै, रोनाल्डिन्होलाई "नयाँ चुनौती"को आवश्यकता भएको बताए।<ref>{{cite news |url=http://fourfourtwo.com/news/spain/9517/default.aspx |title=Laporta: Ronaldinho needs to leave Nou Camp |publisher=FourFourTwo |date=19 May 2008 |accessdate=19 May 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723164915/http://fourfourtwo.com/news/spain/9517/default.aspx |date=23 July 2008 }}</ref> [[म्यानचेस्टर सिटी एफसी|म्यानचेस्टर सिटी]]का मालिक [[थाकसिन शिनावात्रा]]ले ६ जुनमा आफुलाई उनलाई प्राप्त गर्न मनलागेको कुरा पुष्टि गरे।<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/manchester_city/article4069564.ece |title=Manchester City set to move for Ronaldinho |first=James |last=Ducker |work=The Times Online |publisher=The Times |date=5 June 2008 |accessdate=6 June 2008 |location=London }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718105219/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/manchester_city/article4069564.ece |date=18 July 2011 }}</ref> रोनाल्डिन्हो र बार्सिलोनाका सहकर्मी खेलाडी [[लियोनेल मेसी|लियोनेल मेस्सी]] दुबै २८ जुनमा [[भेनेजुएला]]मा भएको अन्तर्राष्ट्रिय स्टार बीचको एक नस्लवादविरोधी प्रदर्शनी खेलमा टिम कप्तान भए, जुन खेल रोनाल्डिन्हो दुई गोल र दुई सहायताका साथ ७-७को बराबरीमा समाप्त भयो। यो खेल उनको बार्सिलोना खेलाडीको रूपमा अन्तिम खेल थियो।<ref name="msn">{{cite web |url=http://msn.football365.com/story/0,17033,8652_3757681,00.html |title=MSN Football |publisher=Msn.football365.com |date=1 March 2010 |accessdate=8 September 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229151746/http://msn.football365.com/story/0%2C17033%2C8652_3757681%2C00.html |date=29 December 2009 }}</ref> २०१० [[जोआन ग्याम्पर ट्रफी]]को लागि तयारीको बेला, रोनाल्डिन्होले एक क्याटालन क्लबमा उनको सबैभन्दा राम्रो पाँच वर्ष भएको उल्लेख गरेर बार्सिलोनाका खेलाडिहरू र प्रशंसकहरूको लागि एक खुला पत्र पठाए।<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/24/n100824112529.html |title=Open letter from Ronaldinho |publisher=FCBarcelona.cat |date=24 August 2010 |accessdate=8 September 2010}}</ref> === मिलान === [[चित्र:Ronaldinho Milan.jpg|thumb|upright|right|२००८मा मिलानको लागि खेल्दै रोनाल्डिन्हो]] जुलाई २००८ मा, रोनाल्डिन्हो [[म्यानचेस्टर सिटी एफसी|म्नयाचेस्टर सिटी]]ले राखेको £२५,५००,०००को पारिश्रमिक प्रस्ताव अस्विकार गर्दै <ref name="fanhouse">{{cite web|url=http://soccer.fanhouse.com/2008/07/16/ronaldinho-snubs-man-city-for-ac-milan/ |title=Ronaldinho Snubs Man City for A.C. Milan – AOL Fanhouse, 7/16/08 |publisher=Soccer.fanhouse.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref> इटालीयन [[सिरिज ए]]को हस्ति [[एसी मिलान|मिलान]]मा बार्षिक £ ५,१००,००० (€ ६,५००,०००) पारिश्रमिक दिने शर्तमा तीन वर्षको अनुबन्धन भए।<ref>{{cite news|author=Scott Anthony |url=http://www.guardian.co.uk/football/2008/jul/15/acmilan.barcelona?gusrc=rss&feed=football |title=Ronaldinho signs on at the San Siro |publisher=Guardian |date= 15 July 2008|accessdate=8 September 2010 |location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2008/jul/16/acmilan.serieafootball?gusrc=rss&feed=networkfront |work=The Guardian |location=London |title=Milan secure Ronaldinho on the cheap as Barcelona pay for ham-fisted exit strategy |first=Sid |last=Lowe |date=16 July 2008 |accessdate=22 May 2010}}</ref> १० नम्बरको जर्सी पहिले नै सहकर्मी खेलाडी [[क्लारेन्स सिडर्फ]]ले लगाएकोले उनले ८० आफ्नो जर्सी नम्बरको रूपमा छनौट गरे। रोनाल्डिन्होले २८ सेप्टेम्बर २००८मा भएको [[डर्बी डेल्ला म्याडोनिना|डर्बी]]मा मिलानको लागि आफ्नो पहिलो गोल गर्दै प्रतिद्वन्द्वी [[एफसी इन्टरनाजिओनल मिलानो|इन्टरनाजिओनल]] माथी १-०को जीत हासिल गराए। १९ अक्टुबर २००८मा [[यूसी स्याम्पडोरिया|स्याम्पडोरिया]] माथिको ३-०को विजयमा आफ्नो दोस्रो गोल गरे। ६ नोभेम्बरमा [[युरोपियन कप २००८-०९|युरोपियन कप]]को ग्रूप चरणमा [[एससी ब्रागा|ब्रागा]]को बिरुद्ध ९३ मिनेटमा विजयी-गोल गरे। उनले सबै प्रतियोगिताहरू मध्य ३२ खेल खेलेर १० गोल गर्दै आफ्नो मिलानमा पहिलो सीजन समाप्त गरे। सीजनको लागि एक राम्रो शुरुवात पछि रोनाल्डिन्हो स्वस्थताको लागि संघर्ष गरे र मिलानको लागि एक पहिलो निराशाजनक सीजनको अन्त्य सम्म प्राय खेलमा बेन्चमा बसेरै बिताए। केही समय पछि, रोनाल्डिन्हो पुन: फर्ममा आए र मिलानको सीजनमा सबैभन्दा राम्रो खेलाडी बने। उनले आफुलाई आक्रमक मध्यपंक्तिबाट लेफ्ट विङ्गरको रूपमा बदले। [[चित्र:Ronaldinho by Vicario.JPG|thumb|upright|left|२०१०मा मिलानको लागि खेलिरहेका रोनाल्डिन्हो]] १० जनवरी २०१०मा [[जुभेन्टस एफसी|जुभेन्टस]]को बिरुद्ध दुइ गोल गर्दै रोस्सोनरीको लागि ३-० जीत हासील गराए। लगत्तै पछि १७ जनवरी २०१०मा [[एसी सिएना|सिएना]] बिरुद्धको खेलमा रोनाल्डिन्होले ३० गजको दुरीबाट बललाई खुट्टाले उठाएर टाउकाले हानी पोष्टको कुनाबाट गरेको आकर्षक गोलका साथ मिलानको लागि आफ्नो पहिलो ह्याट-ट्रिक गरे।<ref>{{cite web |author=Reuters |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=726843&cc=5901 |title=Ronaldinho hat-trick as Milan win, Juve lose – Europe – ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=17 January 2010 |accessdate=8 September 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024135059/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=726843&cc=5901 |date=24 October 2012 }}</ref> १६ फेब्रुअरीमा [[यूरोपियन च्याम्पियन्स लीग|च्याम्पियन्स लीग]]मा रोनाल्डिन्होले पहिलो पटक [[म्यानचेस्टर यूनाइटेड (फुटबल क्लब)|म्यानचेस्टर यूनाइटेड]]को बिरुद्ध खेले। यस खेलमा मिलानलाई अग्रता दिलाउँदै शुरुवाति गोल गरे। [[पाउल स्कोलस]]को एक गोल र [[वाइन रोनी|वाइने रोनी]]को दुई गोल संगै मिलान ३-२को गोल अन्तरले पराजित भयो। १३ अप्रिल २०१० मा, रोनाल्डिन्हो कुल १४ गोलमा सहायता सँग सिरी एको अग्र-सहायोगि बने।<ref>{{cite news|url=http://www.whoscored.com/Regions/108/Tournaments/5/Seasons/1957|title=Serie A 2010 Statistics|publisher=WhoScored.com}}</ref> उनले २००९-१० सीजनमा तीनवटा पेनाल्टी बिगारे | रोनाल्डिन्होले लुका एन्टोनिनीले शुरुवाती गोल गरेको जुभेन्टस बिरुद्धको सीजनको अन्तिम खेलमा दुई गोल गरी [[एसी मिलान|मिलान]]लाई ३-०को विजय दिलाए। यो खेल [[लियोनार्डो अरौजो|लियोनार्डो]] व्यवस्थापनमा भएको अन्तिम खेल थियो। === फ्लामेङ्गो === आफ्नको बाल्यकालको क्लब [[जर्मियो फुटबल पोर्टो एलेग्रेन्स|जर्मियो]]मा फिर्ता हुने हल्ला पछि, रोनाल्डिन्हो ११ जनवरी २०११ फ्लामेङ्गो सँग २०१४ सम्मको लागि अनुबन्ध भए।<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/9356437.stm Ronaldinho joins Brazilian club Flamengo] bbc.co.uk, 11 January 2011</ref> स्थान्तरणको हल्लाको क्रममा, धेरै रिपोर्टहरूले पूर्व वर्षको खेलाडी [[लस एन्जलस ग्यालेक्सी]], [[स्पोर्ट क्लब कोरिन्थियन्स पाउलिस्टा|कोरिन्थियन्स]], [[सोसिडेड इस्पोटिभा पाल्मेईरस|पाल्मेईरस]] र अङ्ग्रेजी प्रिमीयर लीग क्लब [[ब्ल्याकबर्न रोवर्स एफसी|ब्लैकबर्न रोवर्स]] लगायतका विभिन्न क्लबहरूमा जाने कुरा व्यक्त गरे। १३ जनवरी २०११मा उनको नयाँ क्लबमा उनको अनावरणको लागि २०,००० भन्दा अधिक प्रशंसकहरूले बधाई दिए।<ref>{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2011/January/13/fans-flock-to-welcome-ronaldinho/|title=Fans flock to welcome Ronaldinho|date=13 January 2011|work=soccer way.com|accessdate=18 January 2011}}</ref> रोनाल्डिन्होले फेब्रुअरी २०११मा फ्लामेङ्गोको [[बोभिस्टा स्पोर्ट क्लब|बोभिस्टा]] बिरुद्ध ३-२को विजयमा फ्लामेङ्गोको लागि पहिलो गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/campeonatocarioca2011/06-02-2011/boavista-flamengo.html|title=Boavista x Flamengo|date=6 February 2011|work=Globoesporte.com}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय करियर == [[चित्र:Ronaldinho corner brazil.jpg|thumb|left|२००६ विश्वकपको समयमा रोनाल्डिन्हो एक कर्नर किक लिंदै]] रोनाल्डिन्हो ब्राजिलका थोरै खेलाडिहरू मध्ये एक हुन जसले हरेक उमेर समूहको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको खेलहरू खेलेका छन। जब पहिलो पल्ट १९९७मा ब्राजिलको टिमले [[फिफा यू-१७ विश्व च्याम्पियनशिप]] जीतेको थियो तब रोनाल्डिन्हो पनि उक्त टिममा समावेश थिए, जसको पहिलो ग्रूप म्याचहरूमा [[अस्ट्रिया]]को बिरुद्ध रोनाल्डिन्होले आफ्नो पहिलो गोल पेनाल्टिमा गरेका थिए, जसमा ब्राजिल ७-०ले विजयी भयो। यस च्याम्पियनशिपको पूरा खेल अवधि भरीमा रोनाल्डिन्होले केवल दुई गोल गर्न सफल रहे। यस च्याम्पियनशिपमा ब्राजिलले २ गोल खाँदै २१ गोल् गर्दै तेस्रो स्थानमा चित्त बुझाउनु पर्‍यो। [[चित्र:Ronaldinho and Lula.jpg|thumb|right|ब्राजिलको राष्ट्रपति लूलासँग रोनाल्डिन्हो]] सन १९९९ रोनाल्डिन्होको लागि अन्तर्राष्ट्रिय म्याच खेल्नमा एकदम व्यस्त वर्ष रह्यो। १९९९को [[फिफा वर्ल्ड यूथ च्याम्पियनशिप]]मा रोनाल्डिन्होले भाग लिंदै आखिरी ग्रूप म्याचमा ब्राजिलको लगि उनले आफ्नो पहिलो गोल गरे। सोह्रौ चरणमा, पहिलो मध्यान्तर अघि २ गोल गर्दै [[क्रोएसिया]] माथि ४-०को विजय हसिल गराए र ब्राजिल क्वाटरफाइनलमा [[उरुग्वे]]सँग पराजित भई खेलबाट बाहिरिए पछि उनले तिन गोलमा नै च्याम्पियनशिप अन्त्य गरे। [[१९९९ कोपा अमेरिका]]शुरू हुनु तीन दिन पहिले २६ जुनमा ब्राजिलले [[लातभिया]]को ३-०ले पराजित गर्दा रोनाल्डिन्होले ब्राजिलको लागि पहिलो लगातार २ गोल गरे र उनले ब्राजिलको कोपा अमेरिका विजय अभियानको समयमा एक गोल गरे । कोपा अमेरिकाको फाइनलको एक हप्ता पछि [[१९९९ कन्फेडेरेसन कप]]को लागि रोनाल्डिन्होलाई आमन्त्रित गरियो । यस म्याचको फाइनल खेल वाहेक सबै खेलहरूमा उनले गोल गरे, जसमा [[साऊदी अरब]] विरुद्धको ८-२ को जीतमा ह्याट्रिक गोल गरेका थिए । फाइनल खेलमा ब्राजिलले [[मेक्सिको]] ४-३ को हार ब्यहोर्दा रोनाल्डिन्होले एक गोल पनि गर्न सकेनन । रोनाल्डिन्होलाई यस म्याचमा सर्वश्रेष्ठ खेलाडीको लागि गोल्डन बल र सर्वाधिक गोल गरे वापत गोल्डन बूटको उपाधि दिइएको थियो । == गोल तथ्याङ्क == === क्लब तथ्याङ्क === <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=20128&cc=5739|title=Ronaldinho|publisher=Soccernet|accessdate=26 April 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115182721/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=20128&cc=5739 |date=15 January 2010 }}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"| क्लब ! rowspan="2"| सिजन ! colspan="3"| लीग ! colspan="3"| कप ! colspan="3"| कनटिनेंटल ! colspan="3"| अन्य {{ref|1}} ! colspan="3"| कुल |- !प्रदर्शन !गोल !सहायता !प्रदर्शन !गोल !सहायता !प्रदर्शन !गोल !सहायता !प्रदर्शन !गोल !सहायता !प्रदर्शन !गोल !सहायता |- | rowspan="4"|'''[[:en:Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense|ग्रेमियो(Grêmio)]]'''' | [[1998 Campeonato Brasileiro Série A|१९९८]] | ६ | 1 | ० | २ | ० | ० !colspan ="3"|-||-||-||-||'''८'''|| '''१'''||'''०''' |- | [[1999 Campeonato Brasileiro Série A|१९९९]] | १७ | ६ | ० | ३ | ० | ० !colspan = "3 "|-||-||-||-||'''२०'''|| '''६'''||'''०''' |- | [[कोपा जाओ हाविलेन्ज|२०००]] | २१ | १४ | ० | ३ | ३ | ० ! colspan = "3"|-||-||-||-||'''२४'''|| '''१७'''||'''०''' |- !| कुल ! ४४ ! २१ ! ० ! ८ ! ३ ! ० ! ० ! ० ! 0 ! - ! - ! - ! ५२ ! २४ ! ० |- | rowspan="3"| [[सेन्ट-जर्मेन, पेरिस]] | [[२००१-०२]] | २८ | ९ | ८ | ६ | २ | ० | ६ | २ | २ | - | - | - | '''४०''' | '''१३''' | '''१०''' |- | [[२००२-०३ लिग १|२००२-०३]] | २७ | ८ | ६ | ६ | ३ | ० | ४ | १ | २ | - | - | - | '''३७''' | '''१२''' | '''८''' |- !| कुल ! ५५ ! १७ ! ११ ! १२ ! ५ ! ० ! १० ! ३ ! ४ ! - ! - ! - ! ७७ ! २५ ! १८ |- | rowspan="6"| [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | [[२००३-०४ ला लिगा|२००३-०४]] | ३२ | १५ | ११ | ६ | ३ | १ | ७ | ४ | २ | - | - | - | '''४५''' | '''२२''' | '''१४''' |- | [[२००४-०५ ला लिगा|२००४-०५]] | ३५ | ९ | १६ | ० | ० | ० | ७ | ४ | ४ | - | - | - | '''४२''' | '''१३''' | '''२०''' |- | [[२००५-०६ ला लिगा|२००५-०६]] | २९ | १७ | १५ | ४ | २ | १ | १२ | ७ | ५ | - | - | - | '''४५''' | '''२६''' | '''२१''' |- | [[२००६-०७ ला लिगा|२००६-०७]] | ३२ | २१ | १० | ६ | १ | ३ | ११ | ३ | ३ | - | - | - | '''४९''' | '''२५''' | '''१६''' |- | [[२००७-०८ ला लिगा|२००७-०८]] | १७ | ८ | ७ | १ | ० | ० | ८ | १ | २ | - | - | - | '''२६''' | '''९''' | '''९''' |- !| कुल ! १४५ ! ७० ! ५९ ! १७ ! ६ ! ५ ! ४५ ! १९ ! १६ ! - ! - ! - ! २०७ ! ९५ ! ८० |- | rowspan="4"| [[एसी मिलान|मिलान]] | [[२००८-०९ सिरीज १|२००८-०९]] | २९ | ८ | ५ | १ | ० | १ | ५ | २ | २ | - | - | - | '''३५''' | '''१०''' | '''८''' |- | [[२००९-१० सिरीज १|२००९-१०]] | ३६ | १२ | १६ | ० | ० | ० | ७ | ३ | १ | - | - | - | '''४३''' | '''१५''' | '''१७''' |- | [[२०१०-११ सिरीज १|२०१०-११]] | ११ | ० | ३ | ० | ० | ० | ५ | १ | १ | - | - | - | '''१६''' | '''१''' | '''४''' |- !| कुल ! ७६ ! २० ! २४ ! १ ! ० ! १ ! १७ ! ६ ! ४ ! - ! - ! - ! ९४ ! २६ ! २९ |- | rowspan="2"| [[फ्लामेङ्गो]] | [[ब्राजिलको फुटबलमा २०११|२०११]] | ० | ० | ० | २ | १ | १ | ० | ० | ० | ८ | ४ | ० |'''१०''' |'''५''' |'''१''' |- !| कुल ! ० ! ० ! ० ! २ ! १ ! १ ! ० ! ० ! ० ! ८ ! ४ ! ० ! १० ! ५ ! १ |- ! colspan="2"| खेलजीवनको कुल ! ३२० ! १२८ ! ९४ ! ३९ ! १५ ! ७ ! ७२ ! २८ ! २४ ! ८ ! ४ ! ० ! ४३३ ! १७५ ! १२८ |} :{{note|1}} अन्य ब्राजिलका राज्यहरूका प्रतियोगिताहरू र राष्ट्रिय सुपरकप पनि समावेश गरिएको छ। === अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क === २० नोभेम्बर २०१० सम्ममा<ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200001.htm |title=Seleção Brasileira (Brazilian National Team) 2002-2003 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200203.htm |title=Seleção Brasileira (Brazilian National Team) 2002-2003 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200405.htm |title=Seleção Brasileira (Brazilian National Team) 2004-2005 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200607.htm |title=Seleção Brasileira (Brazilian National Team) 2006-2007 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200809.htm |title=Seleção Brasileira (Brazilian National Team) 2008-2009 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil199699r.htm |title=Seleção Brasileira Restritiva (Brazilian National Restrictive Team) 1996-1999 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200003r.htm |title=Seleção Brasileira Restritiva (Brazilian National Restrictive Team) 2000-2003 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssfbrasil.com/sel/brazil200408r.htm |title=Seleção Brasileira Restritiva (Brazilian National Restrictive Team) 2004-2008 |publisher=Rsssfbrasil.com |date= |accessdate=8 September 2010}}</ref><ref>{{cite web |author=Ronaldinho |url=http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=20128&cc=5739 |title=ESPN Profile |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=21 March 1980 |accessdate=8 September 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115182721/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=20128&cc=5739 |date=15 January 2010 }}</ref> {{col-start}}{{col-break|width=30%}} {|class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center" |- ! राष्ट्रिय टिम ! क्लब ! मौसम ! प्रदर्शन ! गोल |- | rowspan="13" style="vertical-align:center;"|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] | rowspan="3" style="vertical-align:center;"|[[Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense|ग्रेमियो]] | १९९९ | १३ | ७ |- | २००० | ५ | १ |- | २००१ | ३ | १ |- | rowspan="2" style="vertical-align:center;"|[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] | २००१-०२ | ९ | ३ |- | २००२-०३ | ९ | २ |- | rowspan="5" style="vertical-align:center;"|[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | २००३-०४ | ५ | २ |- | २००४-०५ | १६ | ११ |- | २००५-०६ | ८ | ० |- | २००६-०७ | ७ | २ |- | २००७-०८ | ७ | ३ |- | rowspan="3" style="vertical-align:center;"|[[एसी मिलान|मिलान]] | २००८-०९ | ५ | ० |- | २००९-१० | ० | ० |- | २०१०-११ | १ | ० |- ! colspan = "3"| कुल ! ८८ ! ३२ |} {{col-break|width=70%}} {|class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:90%" |- !colspan="7"|'''अन्तराष्ट्रिय प्रदर्शन तथा गोलहरू''' |- ! क्र.सं. ! मिति ! स्थल ! प्रतिद्वन्द्वी ! परिणाम ! लक्ष्य ! प्रतियोगिता |- ! colspan = "7"|'''१९९९''' |- | १. | २६ जुन, १९९९ | [[कुरिटिबा]], [[ब्राजिल]] | लात्भिया | ३-० | ० | [[मैत्रीपूर्ण खेल]] |- | २. | ३० जुन, १९९९ | [[सिउड्याड डेल एस्टे]], [[पाराग्वे]] | [[भेनेजुएला]] | ७-० | १ | [[कोपा अमेरिका १९९९]] |- | ३. | ३ जुलाई, १९९९ | [[सिउड्याड डेल एस्टे]], [[पाराग्वे]] | [[मेक्सिको]] | २-१ | ० | [[कोपा अमेरिका १९९९]] |- | ४. | ६ जुलाई, १९९९ | [[सिउड्याड डेल एस्टे]], [[पाराग्वे]] | चिली | १-० | ० | [[कोपा अमेरिका १९९९]] |- | ५. | १५ जुलाई, १९९९ | [[सिउड्याड डेल एस्टे]], [[पाराग्वे]] | [[मेक्सिको]] | २-० | ० | [[कोपा अमेरिका १९९९]] |- | ६. | २४ जुलाई, १९९९ | [[ग्वाडलजारा]], [[मेक्सिको]] | {{flagicon|USA}}[[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | ४-० | १ | [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप १९९९]] |- | ७. | २८ जुलाई, १९९९ | [[ग्वाडलजारा]], [[मेक्सिको]] | {{flagicon|USA}} संयुक्त राज्य अमेरिका | १-० | १ | [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप १९९९]] |- | ८. | ३० जुलाई, १९९९ | [[ग्वाडलजारा]], [[मेक्सिको]] | न्युजिल्याण्ड | २-० | १ | [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप १९९९]] |- | ९. | १ अगस्ट, १९९९ | [[ग्वाडलजारा]], [[मेक्सिको]] | साउदी अरेबिया | ८-२ | ३ | [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप १९९९]] |- | १०. | ४ अगस्ट, १९९९ | [[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]] | [[मेक्सिको]] | ३-४ | ० | [[फिफा कन्फेडेरेसन कप|फिफा कन्फेडेरेसन कप १९९९]] |- | ११. | ४ सेप्टेम्बर, १९९९ | [[ब्यूनस आयर्स]], [[अर्जेन्टिना]] | [[अर्जेन्टिना]] | ०-२ | ० | [[मैत्रीपूर्ण]] |- | १२. | ७ सेप्टेम्बर, १९९९ | [[पोर्टो एलेग्रे]], [[ब्राजिल]] | [[अर्जेन्टिना]] | ४-२ | ० | [[मैत्रीपूर्ण]] |- | १३. | ९ अक्टुबर, १९९९ | [[एम्सटर्डम]], [[नेदरल्यान्ड]] | [[नेदरल्यान्ड]] | २-२ | ० | [[मैत्रीपूर्ण]] |- style="background:#cfc;" | | १४ नोभेम्बर, १९९९ | [[सिड्नी]], [[अस्ट्रेलिया]] | [[अस्ट्रेलिया]] | २-० | ० | [[मैत्रीपूर्ण]],([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १७ नोभेम्बर, १९९९ | [[मेलबर्न]], [[अस्ट्रेलिया]] | [[अस्ट्रेलिया]] | २-२ | १ | [[मैत्रीपूर्ण]],([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १० डिसेम्बर, १९९९ | [[क्युबा]], [[ब्राजिल]] | बोलिभिया | ३-० | ० | ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १४ डिसेम्बर, १९९९ | [[क्याम्पो ग्राण्ड]], [[ब्राजिल]] | [[पाराग्वे]] | ३-३ | ० | [[मैत्रीपूर्ण]],([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- ! colspan = "7 "|'''२०००''' |- style="background:#cfc;" | | १२ जनवरी, २००० | [[फ्लोरियानोपोलिस]], [[ब्राजिल]] | ट्रिनिडाड एण्ड टोबागो | ७-० | २ | [[मैत्रीपूर्ण]],([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १५ जनवरी, २००० | [[मारिङ्गा]], [[ब्राजिल]] | [[कोष्टारिका]] | ४-१ | ० | [[मैत्रीपूर्ण]],([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १९ जनवरी, २००० | [[लन्ड्रिना]], [[ब्राजिल]] | चिली | १-१ | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २३ जनवरी, २००० | [[लन्ड्रिना]], [[ब्राजिल]] | इक्वेडर | २-० | १ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २६ जनवरी, २००० | [[लन्ड्रिना]], [[ब्राजिल]] | [[भेनेजुएला]] | ३-० | २ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | ३० जनवरी, २००० | [[लन्ड्रिना]], [[ब्राजिल]] | [[कोलम्बिया]] | ९-० | २ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २ फेब्रुअरी, २००० | [[कुरिटिबा]], [[ब्राजिल]] | {{fb | ARG}} | ४-२ | ३ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | ४ फेब्रुअरी, २००० | [[कुरिटिबा]], [[ब्राजिल]] | चिली | ३-१ | १ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | ६ फेब्रुअरी, २००० | [[कुरिटिबा]], [[ब्राजिल]] | {{fb|URU}} | २-२ | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक फुटबल छनौट]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- | १४. | २३ फेब्रुअरी, २००० | [[बैङ्कक]], [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] | [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] | ७-० | १ | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | १५. | २८ मार्च २००० | [[बोगोटा]], [[कोलम्बिया]] | [[कोलम्बिया]] | ०-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | १६. | २८ जुन, २००० | [[रियो डी जनेरियो]], [[ब्राजिल]] | उरुग्वे | १-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | १७. | २६ जुलाई, २००० | [[साओ पाओलो]], [[ब्राजिल]] | {{fb|ARG}} | ३-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- style="background:#cfc;" | | ९ अगस्ट, २००० | [[ओभाल्ले]], चिली | चिली | ५-३ | २ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १२ अगस्ट, २००० | [[फलोरिआनोपोलिस]], [[ब्राजिल]] | चिली | ३-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- | १८. | ३ सेप्टेम्बर २००० | [[रियो डी जनेरियो]], [[ब्राजिल]] | बोलिभिया | ५-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- ! colspan = "7"|'''२००१''' |- | १९. | ३ मार्च, २००१ | [[पासाडेना, कैलिफोर्निया|पासाडेना]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | संयुक्त राज्य अमेरिका | २-१ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण खेल]] |- | २०. | ७ मार्च, २००१ | ग्वाडलजारा, [[मेक्सिको]] | {{fb|MEX}} | ३-३ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण खेल]] |- | २१. | २८ मार्च २००१ | [[क्विटो]], [[इक्वेडर|इक्वेडोर]] | {{fb|ECU}} | ०-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- ! colspan = "7 "|''' २००१-२००२''' |- | २२. | १४ नोभेम्बर २००१ | [[साओ लुई]], [[ब्राजिल]] | [[भेनेजुएला]] | ३-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२००२ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | २३. | २३ मार्च २००२ | [[फोर्टालेजा]], [[ब्राजिल]] | युगोस्लाभिया | १-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | २४. | १७ अप्रिल २००२ | [[लिस्बन]], [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] | {{fb | POR}} | १-१ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- style="background:#8fcfdf;" | | १८ मे २००२ | [[बार्सिलोना]], [[स्पेन]] | क्याटालोनिया | ३-१ | २ | [[प्रदर्शनी खेल|अनौपचारिक मैत्रीपूर्ण]] |- | २५. | २५ मे २००२ | [[क्वालालम्पुर]], [[मलेसिया|मलेशिया]] | {{fb|MAS}} | ४-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | २६. | ३ जुन, २००२ | [[उल्सान]], [[दक्षिण कोरिया]] | [[टर्की]] | १-२ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००२ फिफा विश्वकप]] |- | २७. | ८ जुन, २००२ | [[सियाग्विपो]], [[दक्षिण कोरिया]] | [[चीन]] | ०-४ | १ | [[फिफा विश्वकप|२००२ फिफा विश्वकप]] |- | २८. | १७ जुन, २००२ | [[कोबे]], [[जापान]] | [[बेल्जियम]] | २-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००२ फिफा विश्वकप]] |- | २९. | २१ जुन, २००२ | [[Fukuroi, Shizuoka|फुकुरोइ]], [[जापान]] | [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] | २-१ | १ | [[फिफा विश्वकप|२००२ फिफा विश्वकप]] |- | ३०. | ३० जुन, २००२ | [[योकोहामा]], [[जापान]] | [[जर्मनी]] | २-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००२ फिफा विश्वकप]] |- ! colspan = "7 "|''' २००२-२००३''' |- | ३१. | २१ अगस्ट, २००२ | [[फोर्टालेजा]], [[ब्राजिल]] | [[पाराग्वे]] | ०-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३२. | २० नोभेम्बर, २००२ | [[सियोल]], [[दक्षिण कोरिया]] | [[दक्षिण कोरिया]] | ३-२ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३३. | १२ फेब्रुअरी २००३ | [[ग्वाङ्गजाओ]], [[चीन]] | [[चीन]] | ०-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३४. | २९ मार्च २००३ | [[पोर्टो]], [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] | [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] | १-२ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३५. | ३० अप्रिल २००३ | [[ग्वाडलजारा]], [[मेक्सिको]] | [[मेक्सिको]] | ०-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३६. | ११ जुन, २००३ | [[अबुजा]], [[नाइजेरिया]] | [[नाइजेरिया]] | ३-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ३७. | १९ जुन, २००३ | [[सेन्ट-डेनिस]], [[फ्रान्स]] | [[क्यामारुन]] | ०-१ | ० | [[२००३ फिफा कन्फेडेरेसन कप]] |- | ३८. | २१ जुन, २००३ | [[लिओन]], [[फ्रान्स]] | [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | १-० | ० | [[२००३ फिफा कन्फेडेरेसन कप]] |- | ३९. | २३ जुन, २००३ | [[सेंट इटियेन]], [[फ्रान्स]] | टर्की | २-२ | ० | [[२००३ फिफा कन्फेडेरेसन कप]] |- ! colspan = "7 "|''' २००३-२००४''' |- | ४०. | १० सेप्टेबर, २००३ | [[मनौस]], [[ब्राजिल]] | इक्वेडर | १-० | १ | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ४१. | १८ फेब्रुअरी २००४ | [[डबलिन]], [[गणराज्य आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]] | आयरल्यान्ड | ०-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ४२. | ३१ मार्च २००४ | [[असनसियोन]], [[पाराग्वे]] | [[पाराग्वे]] | ०-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ४३. | २८ अप्रिल २००४ | [[बुडापेस्ट]], [[हङ्गेरी]] | [[हङ्गेरी]] | ४-१ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ४४. | २० मे २००४ | [[सेन्ट-डेनिस]], [[फ्रान्स]] | [[फ्रान्स]] | ०-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- style="background:#8fcfdf;" | | २५ मे २०४ | [[बार्सिलोना]], [[स्पेन]] | {{flagicon|Catalonia}} [[क्याटालोनिया]] | ५-२ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|अनौपचारिक मैत्रीपूर्ण]] |- ! colspan = "7 "|''' २००४-२००५''' |- | ४५. | १८ अगस्ट, २००४ | [[पोर्ट-औ-प्रिन्स]], [[हाइटी]] | [[हाइटी]] | ६-० | ३ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ४६. | ५ सेप्टेम्बर २००४ | [[साओ पाओलो]], [[ब्राजिल]] | [[बोलिभिया]] | ३-१ | १ | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ४७. | ८ सेप्टेम्बर २००४ | [[बर्लिन]], [[जर्मनी]] | [[जर्मनी]] | १-१ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ४८. | ९ अक्टोबर, २००४ | [[माराकाइबो]], [[भेनेजुएला]] | [[भेनेजुएला]] | ५-२ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ४९. | १३ अक्टोबर २००४ | [[मैसियो]], [[ब्राजिल]] | [[कोलम्बिया]] | ०-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५०. | १७ नोभेम्बर, २००४ | [[क्विटो]], [[इक्वेडर]] | [[इक्वेडर]] | ०-१ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५१. | ९ फेब्रुअरी, २००५ | [[हङकङ]] | [[हङकङ]] | ७-१ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ५२. | २७ मार्च २००५ | [[गोयानिया]], [[ब्राजिल]] | पेरु | १-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५३. | ३० मार्च २००५ | [[मोन्टेभिडियो]], [[उरुग्वे]] | [[उरुग्वे]] | १-१ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५४. | ५ जुन, २००५ | [[पोर्टो एलेग्रे]], [[ब्राजिल]] | पाराग्वे | ४-१ | २ | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५५. | ८ जुन, २००५ | [[ब्यूनस आयर्स]], [[अर्जेन्टिना]] | [[अर्जेन्टिना]] | १-३ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ५६. | १६ जुन, २००५ | लेइप्जि [[जर्मनी]] | [[ग्रिस|ग्रीस]] | ३-० | ० | [[२००५ फिफा कन्फेरेडेसन कप]] |- | ५७. | १९ जुन, २००५ | [[हनोवर]], [[जर्मनी]] | [[मेक्सिको]] | ०-१ | ० | [[२००५ फिफा कन्फेरेडेसन कप]] |- | ५८. | २२ जुन, २००५ | [[कोलोन]], [[जर्मनी]] | [[जापान]] | २-२ | १ | [[२००५ फिफा कन्फेरेडेसन कप]] |- | ५९. | २५ जुन, २००५ | [[नूर्नबर्ग]], [[जर्मनी]] | [[जर्मनी]] | २-३ | १ | [[२००५ फिफा कन्फेरेडेसन कप]] |- | ६०. | २९ जुन, २००५ | [[फ्रान्कफर्ट]], [[जर्मनी]] | {{fb|ARG}} | १-४ | १ | [[२००५ फिफा कन्फेरेडेसन कप]] |- ! colspan = "7 "|''' २००५-२००६''' |- style="background:#8fcfdf;" | | ६ सेप्टेम्बर, २००५ | [[सेविले]], [[स्पेन]] | [[स्पेन]] | १-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|अनौपचारिक मैत्रीपूर्ण]] |- | ६१. | १२ अक्टुबर २००५ | [[बेलेम]], [[ब्राजिल]] | [[भेनेजुएला]] | ३-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ६२. | १२ नोभेम्बर, २००५ | [[अबूधाबी]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरव इमिरेट्स]] | [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरव इमिरेट्स]] | ८-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- style="background:#8fcfdf;" | | ३० मे २००६ | [[बेसल]], [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] | [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विजरल्याण्ड]] | ८-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|अनौपचारिक मैत्रीपूर्ण]] |- | ६३. | ४ जुन, २००६ | [[जेनेभा]], [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] | न्युजिल्याण्ड | ४-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ६४. | १३ जुन, २००६ | [[बर्लिन]], [[जर्मनी]] | [[क्रोएसिया]] | १-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप]] |- | ६५. | १८ जुन, २००६ | [[म्युनिख|म्यूनिख]], [[जर्मनी]] | [[अस्ट्रेलिया]] | ०-२ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप]] |- | ६६. | २२ जुन, २००६ | [[डर्टमुन्ड]] [[जर्मनी]] | [[जापान]] | ४-१ | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप]] |- | ६७. | २७ जुन, २००६ | [[डर्टमुन्ड]] [[जर्मनी]] | [[घाना]] | ३-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप]] |- | ६८. | १ जुलाई, २००६ | [[फ्रान्कफर्ट]], [[जर्मनी]] | [[फ्रान्स]] | १-० | ० | [[फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप]] |- ! colspan = "7 "|''' २००६-२००७''' |- | ६९. | ५ सेप्टेम्बर २००६ | [[लन्डन]], [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] | वेल्स | २-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|दोस्ताना]] |- style="background:#8fcfdf;" | | ७ अक्टुबर २००६ | [[कुवेत सहर]], [[कुवेत]] | [[कुवेत]] | ४-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|अनौपचारिक मैत्रीपूर्ण]] |- | ७०. | १० अक्टुबर २००६ | [[स्टखोल्म]], [[स्विडेन]] | [[इक्वेडर]] | २-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७१. | १५ नोभेम्बर, २००६ | [[बेसल]], [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] | [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] | २-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७२. | २४ मार्च २००७ | [[गोथनवर्ग]], [[स्विडेन]] | [[चीली]] | ४-० | २ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७३. | २७ मार्च २००७ | [[स्टखोल्म]], [[स्विडेन]] | [[घाना]] | १-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७४. | १ जुन, २००७ | [[लन्डन]], [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] | [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] | १-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७५. | ५ जुन, २००७ | [[डर्टमुन्ड]], [[जर्मनी]] | [[टर्की]] | ०-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- ! colspan = "7 "| '''२००७-२००८''' |- | ७६. | २२ अगस्ट, २००७ | [[मन्टपेलीयर]], [[फ्रान्स]] | अल्जेरिया | २-० | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७७. | ९ सेप्टेम्बर २००७ | [[सिकागो|शिकागो]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | ४-२ | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७८. | १२ सेप्टेम्बर, २००७ | [[बोस्टन]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | [[मेक्सिको]] | ३-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] |- | ७९. | १४ अक्टुबर, २००७ | [[बोगोटा]], [[कोलम्बिया]] | [[कोलम्बिया]] | ०-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ८०. | १७ अक्टुबर २००७ | [[रियो डी जनेरियो]], [[ब्राजिल]] | इक्वेडर | ५-० | १ | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ८१. | १८ नोभेम्बर, २००७ | [[लीमा]], [[पेरू]] | [[पेरू]] | १-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ८२. | २१ नोभेम्बर, २००७ | [[साओ पाओलो]], [[ब्राजिल]] | [[उरुग्वे]] | २-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- ! colspan = "7 "|'''२००८-२००९''' |- style="background:#cfc;" | | २८ जुलाई, २००८ | [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]] | [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]] | ३-० | १ | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १ अगस्ट, २००८ | [[हनोइ|हनोई]], [[भियतनाम]] | [[भियतनाम]] | ३-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यु-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | ७ अगस्ट, २००८ | [[शेनयांग]], [[चीन]] | [[वेल्जियम]] | १-० | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १० अगस्ट, २००८ | [[शेनयांग]], [[चीन]] | न्युजिल्याण्ड | ०-५ | २ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १३ अगस्ट, २००८ | [[क्विनह्वाङदाओ]], [[चीन]] | [[चीन]] | ३-० | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १६ अगस्ट, २००८ | [[शेनयांग]], [[चीन]] | [[क्यामारुन]] | २-० | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १९ अगस्ट, २००८ | [[बेइजिङ]], [[चीन]] | [[अर्जेन्टिना]] | ०-३ | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २२ अगस्ट, २००८ | [[साङ्घाई|शाङ्घाई]], [[चीन]] | [[वेल्जियम]] | ३-० | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- | ८३. | ७ सेप्टेम्बर, २००८ | [[सान्तियागो|सान्टियागो]], चिली | चिली | ३-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ८४. | १० सेप्टेम्बर, २००८ | [[रियो डी जनेरियो]], [[ब्राजिल]] | बोलिभिया | ०-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- style="background:#cfc;" | | १४ सेप्टेम्बर, २००८ | [[ब्रिस्बेन]], [[अस्ट्रेलिया]] | स्लोभाकिया | ३-१ | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | १७ सेप्टेम्बर, २००८ | [[ब्रिस्बेन]], [[अस्ट्रेलिया]] | दक्षीण अफ्रिका | १-३ | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २० सेप्टेम्बर, २००८ | [[ब्रिस्बेन]], [[अस्ट्रेलिया]] | {{fb| JPN}} | १-० | ० | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- style="background:#cfc;" | | २३ सेप्टेम्बर, २००८ | [[ब्रिस्बेन]], [[अस्ट्रेलिया]] | क्यामारुन | १-२ | १ | [[२००० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक फुटबल|२००० ओलम्पिक खेल]] ([[ब्राजिल ओलम्पिक फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३/ओलम्पिक]]) |- | ८५. | १० फेब्रुअरी, २००९ | [[लन्डन]], [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] | [[इटाली]] | २-० | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण खेल]] |- | ८६. | २९ मार्च २००९ | [[क्विटो]], [[इक्वेडर]] | [[इक्वेडर]] | १-१ | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ८७. | १ अप्रिल, २००९ | [[पोर्टो एलेग्रे]], [[ब्राजिल]] | पेरु | ३-० | ० | [[फिफा विश्वकप छनौट|२०१० फिफा विश्वकप छनौट]] |- ! colspan = "7 "|'''२०१०-२०११''' |- | ८८. | १७ नोभेम्बर, २०१० | [[दोहा]], [[कतार]] | {{fb|ARG}} | ०-१ | ० | [[प्रदर्शनी खेल|मैत्रीपूर्ण खेल]] |} {{col-end}} == सम्मान == === क्लब === === अन्तराष्ट्रिय === ''ब्राजिल'''<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.co.uk/football/ronaldinho_prs205864/person.shtml|title=Ronaldinho Prize List|publisher=Eurosport}}</ref> *[[कोपा अमेरिका]]: [[१९९९ कोपा अमेरिका|१९९९]] *[[फिफा विश्वकप]]: [[२००२ फिफा विश्वकप|२००२]] *[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]: २००५ *[[फिफा यु-१७ विश्वकप च्याम्पियनसिप]]: १०९७ === व्यक्तिगत === == सन्दर्भ == {{Reflist|2}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commons category|Ronaldinho|रोनाल्डिन्हो}} * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=11 Tactical Profile] - Football-Lineups.com * [http://www.rsssf.com/players/ec1winningsquads.html European Champions Cup/UEFA Champions League Winning Squads] * [http://www.ronaldinhogaucho.com/ Ronaldinho Gaúcho Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306020311/http://www.ronaldinhogaucho.com/ |date=2010-03-06 }} i * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_06-07/plantilla/jugadors/ronaldinho.html Ronaldinho profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603064634/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_06-07/plantilla/jugadors/ronaldinho.html |date=2010-06-03 }} at FC Barcelona website * [http://www.acmilan.com/LM_Actor.aspx?idSquadra=3&idStagione=15&idPersona=1315&name=Ronaldinho Ronaldinho profile] at AC Milan website * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/player/3243_RONALDINHO.html Ronaldinho profile] at FIFA website * [http://www.footballdatabase.com/site/players/index.php?dumpPlayer=1054 FootballDatabase career stats] * [http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/internationals/r/ronaldinho_199729.stm Ronaldinho profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119010839/http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/internationals/r/ronaldinho_199729.stm |date=2009-11-19 }} at BBC Sport website * [http://futpedia.globo.com/jogadores/ronaldinho-gaucho Ronaldinho career stats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328214402/http://futpedia.globo.com/jogadores/ronaldinho-gaucho |date=2010-03-28 }} at Futpédia {{फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडिहरू|state=autocollapse}} {{कमन्सश्रेणी|Ronaldinho Gaúcho}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 9foglo5r5mbn1s5dzi8fz9xy8hia4l5 10 27729 1366568 639673 2026-07-21T14:46:37Z CommonsDelinker 144 Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 1366568 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = स्पेन | flag alias = Flag of Spain.svg | flag alias-1506 = Flag of New Spain.svg | flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg | flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg | flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1931 = Flag of the Second Spanish Republic.svg | flag alias-1938 = Flag of Spain (1938 - 1945).svg | flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg | flag alias-1977 = Flag of Spain (1977 - 1981).svg | flag alias-civil = Flag of Spain (Civil).svg | link alias-naval = Spanish Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1506 | var2 = 1701 | var3 = 1748 | var4 = 1785 | var5 = 1873 | var6 = 1931 | var7 = 1938 | var8 = 1945 | var9 = 1977 | redir1 = ESP | related1 = Spanish Republic | related2 = Spanish State </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> oxwvqmob6eqabd4ae1lgt0bsgxs93p7 0 27815 1366658 1102576 2026-07-22T10:15:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366658 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = डेविड भिल्ला | image = Spain-Tahiti, Confederations Cup 2013 (02) (Villa crop).jpg | image_size = 200 | caption = भिया सन् २०१३ मा स्पेनबाट खेल्दै | fullname = डेविड भिल्ला सान्चेज<ref>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=13 September 2013|page=29|format=PDF|date=4 June 2010|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616010702/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|archivedate=16 June 2010|df=dmy-all}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|12|3}}<ref name="David Villa">{{cite web| title = David Villa| url = http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=66414/profile/index.html| publisher = UEFA| accessdate = 19 June 2010| deadurl = no| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100817203912/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=66414/profile/index.html| archivedate = 17 August 2010| df = dmy-all}}</ref> | birth_place = [[ल्याङ्ग्रियो]], स्पेन | height = १.७५ मि<ref name="Imdb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm2300567/bio|title=Biography for David Villa|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111074310/http://www.imdb.com/name/nm2300567/bio|archivedate=11 January 2009|df=dmy-all}}</ref> | position = [[Forward (association football)#Striker|अग्रपंक्ति]] | currentclub = [[न्यू योर्क सिटी एफसी]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = १९९१–१९९९ | youthclubs1 = [[UP Langreo|लेयाङग्रियो]] | youthyears2 = १९९९–२००० | youthclubs2 = [[Sporting de Gijón (youth)|स्पोर्ट्स गिवन]] | years1 = २०००–२००१ | clubs1 = [[Sporting de Gijón B|स्पोर्टिङ गिवन बि]] | caps1 = ३६ |goals1 = १४ | years2 = २००१–२००३ | clubs2 = [[Sporting de Gijón|स्पोर्टिङ गिवन]] | caps2 = ८० |goals2 = ३७ | years3 = २००३–२००५ | clubs3 = [[रियल गाराजोवा]] | caps3 = ७३ |goals3 = ३२ | years4 = २००५–२०१० | clubs4 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps4 = १६६ |goals4 = १०८ | years5 = २०१०–२०१३ | clubs5 = [[एफसी बार्सिलोना]] | caps5 = ७७ |goals5 = ३३ | years6 = २०१३–२०१४ | clubs6 = [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] | caps6 = ३६ |goals6 = १३ | years7 = २०१४– | clubs7 = [[न्यू योर्क सिटी एफसी एफसी]] | caps7 = १०४ |goals7 = ७१ | years8 = २०१४ | clubs8 = → [[मेलवर्न सिटी एफसी]] (ऋण) | caps8 = ४ |goals8 = २ | nationalyears1 = २००१–२००२ | nationalteam1 = [[अस्ट्रियाज]] | nationalcaps1=२ |nationalgoals1 = १ | nationalyears2 = २००२–२००३ | nationalteam2 = [[स्पेन यु २१]] | nationalcaps2 = ७ |nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००५– | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps3 = ९८ |nationalgoals3 = ५९ | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|Spain}}}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपियन च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2008|२००८ अस्ट्रिया-सुइजरल्यान्ड]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]}} {{Medal|3rd|[[2009 FIFA Confederations Cup|२००९ दक्षिण अफ्रिका]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्व कप]]}} {{Medal|W|[[2010 FIFA World Cup|२०१० दक्षिण अफ्रिका]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]}} {{Medal|RU|[[2013 FIFA Confederations Cup|२०१३ ब्राजिल]]|}} | club-update = ०४:१८, २६ मे २०१८ (UTC) | nationalteam-update = २१:०१, २ सेप्टेम्बर २०१७ (UTC) }} '''डेविड भिल्ला''' (जन्म ३ डिसेम्बर १९८१) [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेनी राष्ट्रिय टिम]]को लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]]बाट खेल्ने स्पेनी पुर्व [[फुटबल खेलाडी]] हुन । ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|David Villa|डेविड भिया}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] {{stub}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 66s7y86go01rc70jzr718ir47a1gtr1 0 27816 1366659 1102577 2026-07-22T10:15:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366659 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox football biography | playername = कार्लोस पुयोल | image = [[File:Carles Puyol 18abr2007.jpg|250px]] | fullname = कार्लोस पुयोल आई साफर्काडा | dateofbirth = {{birth date and age|१९७८|4|१३|df=y}} | cityofbirth = ला पोब्ला डे सेगर | countryofbirth = [[स्पेन]] | height = {{height|m=1.78}} | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ५ | position = [[रक्षापंक्ति]] | youthyears1 = १९९३–१९९५ | youthyears2 = १९९५–१९९७ | youthclubs1 = पोब्ला डे सेगर | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = १९९७–२००० | years2 = १९९९– | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना]] ''ख'' | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps1 = ८९ | caps2 = ३४७ | goals1 = ६ | goals2 = ७ | nationalyears1 = १९९५ | nationalyears2 = २००० | nationalyears3 = २००० | nationalyears4 = २०००– | nationalyears5 = २००१– | nationalteam1 = [[Spain national under-18 football team|Spain U18]] | nationalteam2 = [[Spain national under-21 football team|Spain U21]] | nationalteam3 = [[Spain national under-21 football team|Spain U23]] | nationalteam4 = [[Spain national football team|Spain]] | nationalteam5 = [[Catalonia national football team|Catalonia]] | nationalcaps1 = ३ | nationalcaps2 = ४ | nationalcaps3 = ५ | nationalcaps4 = ९४ | nationalcaps5 = ५ | nationalgoals1 = ० | nationalgoals2 = ० | nationalgoals3 = ० | nationalgoals4 = ३ | nationalgoals5 = ० | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ESP}}}} {{MedalSport|Men's [[Football at the Summer Olympics|Football]]}}{{MedalSilver|[[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]]|[[Football at the 2000 Summer Olympics|Team Competition]]}}{{MedalGold|[[फिफा विश्वकप २०१०]]|[[फिफा विश्वकप २०१०|Team Competition]]}} | pcupdate = 8 January 2011 | ntupdate = 21 December 2010 }} {{Footballer-stub}} {{Commonscat|Carles Puyol}} [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७८ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] ee95812e7c5c9jbegoiw9xc1x65d5ub 0 28107 1366590 1204216 2026-07-21T21:09:58Z Sunlightson 66105 1366590 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = जेम्स प्रेस्कट जुल | image = Joule_James_sitting.jpg | image_width = 200px | caption = जेम्स जुल- भौतिकशास्त्री | birth_date = {{birth date|df=yes|1818|12|24}} | birth_place = [[Salford, Greater Manchester|Salford, Lancashire]], England | death_date = {{death date and age|df=yes|1889|10|11|1818|12|24}} | death_place = [[Sale, Greater Manchester|Sale, Cheshire]], England | residence = | citizenship = ब्रिटिस | field = [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्र]] | work_institution = | alma_mater = | influences = [[John Dalton]]</br>[[John Davies (lecturer)|John Davies]] | known_for = (ताप गतिकीको पहिलो नियम) [[First Law of Thermodynamics]] <br>जुलको नियम | prizes = }} '''जेम्स प्रेस्कट जुल''' एक बेलायती भौतिकशास्त्री तथा बियर उत्पादक थिए । सन् १८४० मा जूलले विद्युत चालकमा (विद्युत प्रतिरोधकमा) [[विद्युत धारा]]को प्रवाहबाट उत्पन्न हुने तापको मात्रा पत्ता लगाएका थिए, जसलाई जुलको नियम समेत भनिन्छ। {{Commonscat|James Prescott Joule}}उनको सम्मानमा [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] र [[ऊर्जा|उर्जा]]को [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एसआइ एकाई]] जुल राखिएको छ । ==प्रारम्भिक वर्षहरू== जेम्स जूलको जन्म 1818 मा भएको थियो, बेन्जामिन जूल, एक धनी ब्रुअर, र उनकी पत्नी, एलिस प्रेस्कट, न्यू बेली स्ट्रीटमा [साल्फोर्ड शहर|साल्फोर्ड]]। जूललाई प्रसिद्ध वैज्ञानिक [[जोन डाल्टन]] द्वारा एक युवाको रूपमा सिकाइएको थियो र रसायनज्ञ विलियम हेनरी र म्यान्चेस्टर इन्जिनियरहरू पिटर इवार्ट र ईटन हजकिन्सन। तिनी बिजुलीबाट मोहित भए र तिनी र तिनका भाइले एकअर्कालाई र परिवारका नोकरहरूलाई बिजुलीको झट्का दिने प्रयोग गरे।<ref>{{cite web |url=https://www.aps.org/publications/apsnews/200912/physicshistory.cfm |title=This Month Physics History: December 1840: Joule's abstract on converting mechanical power into heat}}</ref> वयस्क हुँदा, जोउलले बियरकारखाना व्यवस्थापन गर्थे। विज्ञान केवल एउटा गम्भीर शौक मात्र थियो। करिब 1840 को आसपास, उनले बियरकारखानाका [[स्टीम इन्जिन]]हरूलाई नयाँ आविष्कार गरिएको [[विद्युत मोटर]]ले बदल्ने सम्भावितता अनुसन्धान गर्न थाले। यस विषयमा उनका पहिलो [[वैज्ञानिक पत्र]]हरू [[विलियम स्टर्जन]]को ''एनल्स अफ इलेक्ट्रिसिटी''मा योगदान गरिएका थिए। जोउल [[लन्डन इलेक्ट्रिकल सोसाइटी]]का सदस्य थिए, जुन स्टर्जन र अन्यले स्थापना गरेका थिए। [[श्रेणी:विश्वप्रशिद्द वैज्ञानिक]] [[श्रेणी:उष्मागतिकी]] [[श्रेणी:ऊष्मागतिशास्त्री]] 7gpanz3ppf43taooutgke7icbri4912 0 29654 1366782 1343081 2026-07-23T05:55:27Z Bishaldev100 28807 /* चित्र दीर्घा */ 1366782 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | WHS = काठमाडौँ उपत्यका<br>भक्तपुर दरबार क्षेत्र | image = 55 windows palace.jpg | alt = | caption = पचपन्नझ्याले दरबार | Location = [[नेपाल]] | Criteria = सांस्कृतिक: iii, iv, vi | ID = 121 | Year = 1979 | Danger = सन् २००३- सन् २००७ | Extension = सन् २००६ | Area = १६७.३७ हेक्टर | Buffer_zone = ७०.२९ हेक्टर | locmapin = Nepal | coordinates = {{coord|27.704|85.309}} | map_caption = नेपालको नक्सामा स्थान }} '''भक्तपुर दरबार क्षेत्र''' ({{lang-new|ख्वप लायकू}}) [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजाहरूको प्राचीन राजदरबार हो। समुद्र सतहदेखि १,४०० मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा रहेको यो दरबार [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]]भित्र पर्दछ। भक्तपुर दरबार क्षेत्र [[भक्तपुर नगरपालिका]] वा 'ख्वो पा'मा अवस्थित छ।<ref name="nepal&beyond">[http://www.nepalandbeyond.com/bhaktapur-durbar-square.html Bhaktapur Durbar Square] nepalandbeyond.com {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130108191144/http://www.nepalandbeyond.com/bhaktapur-durbar-square.html |date=January 8, 2013 }}</ref> यो दरबार क्षेत्र राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट १३ किलोमिटर पूर्वमा रहेको छ। यो दरबार परिसरमा चारवटा छुट्टै क्षेत्र (दरबार क्षेत्र, टौमधी क्षेत्र, दत्तात्रेय क्षेत्र र पोटरी क्षेत्र)<ref name="Cultural History of Nepal">Cultural History of Nepal By Bhadra Ratha Bajracharya, Shri Ram Sharma, Shiri Ram Bakshi{{incomplete reference|date=October 2015}}</ref> रहेको भएता पनि यसलाई अनौपचारिक रूपमा भक्तपुर दरबार क्षेत्र भन्ने गरिएको छ। यो [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा रहेका तीन वटै दरबार क्षेत्रहरूमा सबैभन्दा बढी मानिसहरूद्वारा अवलोकन गरिने दरबार क्षेत्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.ddcbhaktapur.gov.np/page-tourism-place|title=भक्तपुर जिल्लामा रहेका ऐतिहासिक धार्मिक एवं पर्यटकीय दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थलहरू|publisher=जिसस भक्तपुर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710155854/http://ddcbhaktapur.gov.np/page-tourism-place |date=2010-07-10 }}</ref> ==इतिहास== भक्तपुर दरबार क्षेत्र ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट मात्र नभएर साँस्कृतिक, प्राचीन शिल्पकला र हस्तकलाको लागि समेत महत्त्वपूर्ण स्थलको रूपमा रहेको छ। प्राचीन कालमा [[मल्ल राजाहरू]]ले आफ्नो शासनको केन्द्र यसै राज दरबारबाट सञ्चालन गर्ने गरेका थिए। ==मुख्य आकर्षणहरू== === पचपन्नझ्याले दरबार=== {{मुख्य|पचपन्नझ्याले दरबार}} पचपन्नझ्याले दरबार ({{Lang-new|ङेङापा झ्यः लायकू}})को निर्माण राजा [[भूपतीन्द्र मल्ल]]ले आफ्नो शासनकालमा सुरु गरेका थिए भने उक्त दरबारको निर्माण सम्पन्न उनको छोरा [[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]]को शासनकालमा नेपाल सम्वत् ८२८ (विक्रम सम्वत् १७६५) मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news/63711 |title=भक्तपुरका दरबार र मन्दिर छुट्ट्याइँदै |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-09-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.samajkoawaj.com/?p=12723 |title=भक्तपुर दरबार क्षेत्रको सम्पदा पुनः निर्माणमा तीब्रता |date=2017-04-02 |website=समाजको आवाज |language=नेपाली |accessdate=2020-09-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://matribhumikhabar.com/newsDetail/details/1039 |title=पचपन्नझ्याले दरबार सर्वसाधारणको लागि खुला |website=मातृभूमि खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-09-29 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===वत्सल्य देवी मन्दिर=== भक्तपुर दरबार क्षेत्रमा रहेको अर्को ऐतिहासिक सम्पदा वत्सल्य देवी मन्दिर हो। [[ढुङ्गा]]को उत्कृष्ट कलाकृति रहेको यस मन्दिरको मुख्य देवीको रूपमा वत्सलय देवी रहेकी छिन्। यो मन्दिर आफ्नो चाँदीको ठूलो घण्टीको लागि लोकप्रिय र प्रसिद्ध रहेको छ। स्थानीय वासीको अनुसार यस मन्दिरको ठूलो घण्टी बजाएपछि परिसर क्षेत्रमा रहेका कुकुरहरू भुँक्ने र कराउने गर्दछन्। सन् १७३७ मा मल्ल राजा रणजीत मल्लद्वारा यो विशाल घण्टीलाई मन्दिरमा स्थापना गरिएको थियो र दैनिक निषेधाज्ञाको सूचना दिनको लागि यो घण्टीलाई बजाइने गरिएको थियो। यो घण्टीलाई प्रत्येक दिन बिहान [[तलेजु भगवती]]को पूजा गर्दा बजाइने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2016/08/91705.html |title=सम्पदाको सहर भक्तपुर ! |website=इनेपाली |accessdate=2020-09-29}}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> File:Bhaktapur Dubar Square-IMG 3757-Pano.jpg|भक्तपुर दरवार क्षेत्रको पानोरोमिक दृष्य File:BDS groundshot.jpg|२०७२ सालको महाभुकम्प अघिको दृष्य File:Earthquake Nepal 2015 B S 2072 01.JPG|[[भूपतीन्द्र मल्ल|भुपतिन्द्र मल्ल]]को सालिक File:Bhaktapur Dubar Square-IMG 3440.jpg|दरबार क्षेत्र File:Earthquake Nepal 2015 B S 2072 07.JPG|पचपन्नझ्याले दरवार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Bhaktapur Durbar Square|भक्तपुर दरबार क्षेत्र}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] 5cyzzx533pj6ytszcq4cqsetywtdvpn 0 29901 1366660 1363617 2026-07-22T10:15:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366660 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = काका | image = [[File:Kaká vs Real Sociedad 2011.jpg|250px]] | caption = काका रियल म्याड्रिडमा रहँदा | fullname = रिकार्डो इजेक्सन डस सान्तोस लेइट | height = {{height|m=1.86}} | dateofbirth = {{birth date and age|1982|4|22}} | cityofbirth = [[ब्रासिलिया]] | countryofbirth = [[ब्राजिल]] | currentclub = [[ओर्लान्डो सिटी]] | clubnumber = 10 | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|आक्रामक मिडफिल्डर]] | youthyears1 = 1994–2000 | youthclubs1 = [[साओ पाउलो]] | years1 = 2001–2003 | years2 = 2003–2009 | years3 = 2009–2013 | years4=2013–2014 | years5=2014– | years6=2014 | clubs1 = [[साओ पाउलो]] | clubs2 = [[एसी मिलान]] | clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] |clubs4=[[एसी मिलान]] |clubs5=ओर्लान्डो |clubs5=ओर्लान्डो सिटी |clubs6=→ [[साओ पाउलो]] (ऋण) | caps1 = 59 | goals1 = 23 | caps2 = 193 | goals2 = 70 | caps3 = 85 | goals3 = 23 | caps4=30 |goals4=7 |caps5=12 |goals5=5 |caps6=19 |goals6=2 | nationalyears1 = 2002– | nationalteam1 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] | nationalcaps1 = 89 <!-- When you update this parameter, please update the ntupdate parameter! --> | nationalgoals1 = 29 <!-- When you update this parameter, please update the ntupdate parameter! --> | pcupdate = 24 मे 2015 | ntupdate = 14 अक्टोबर 2014 }} '''रिकार्डो इजेक्सन डस सान्टोस लेइट''' (जन्म सन् १९८२ अप्रिल २२ ) पूर्व ब्राजिलियन व्यावसायिक [[फुटबल खेलाडी]] हुन्। उनी फुटबल टीमका आक्रमक मध्यपंक्तिका खेलाडी हुन जो विश्वमा '''काका''' नामले चिनिन्छन। उन्ले साआे पाउलो, [[एसी मिलान]], [[रियल म्याड्रिड]], ओर्लान्डो सिटी क्लबबाट लामो समयसम्म व्यावसायिक फुटबल खेले । ==प्रारम्भिक जीवन== ==खेल जीवन== ==पुरस्कार== *फिफा बेलोन'डि ओर:२००७ ==उपाधिरू== ==स्रोत== {{Commonscat|Ricardo Izecson dos Santos Leite}} [[श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] ib33uahl0zdo7ce9c6g7q88vb93zqto 0 31705 1366661 1321812 2026-07-22T10:15:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366661 wikitext text/x-wiki '''फर्नान्डो जोसे टोरेस स्यान्ज''' ({{IPA-es|ferˈnando ˈtores}}; जन्म २० मार्च १९८४), उपनाम {{lang|es|''El Niño''}} (स्पेनिस भाषामा ''बच्चा''),<ref name="Fernando Torres: exclusive interview with Liverpool and Spain's 'El Nino'">{{Cite news |first=Jim|last=White|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/liverpool/6614123/Fernando-Torres-exclusive-interview-with-Liverpool-and-Spains-El-Nino.html|title=Fernando Torres: exclusive interview with Liverpool and Spain's 'El Nino'|newspaper=The Daily Telegraph|location=London|date=2009-11-23|accessdate=2011-01-21}}</ref> एक [[स्पेन|स्पेनिस]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेलाडी हुन। उनी स्पेनको राष्ट्रिय फुटबल टीम तथा जपानीज क्लब [[:en:sagan tosu|सागन तोसु]]बाट अग्रपंक्तिमा खेल्ने गर्दछन । फरनान्डो टोरेस स्पेन मुलका फुटबल खेलाडि हुन । उनको जन्म २० मार्च १९८४ मा भएको हो । उनको [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] बाट खेल जिवनको प्रराम्भ गरेका हुन । उनले २००१ देखि ब्याबसाइक फुटबल खेल्न थालेका हुन । यिनले प्रीमियर लिगमा २००७ देखि लिभरपुलबाट खेल्न थालेका हुन। यिनले [[एफए कप]] र [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] जितेका छन । उनले ५ वर्षको उमेरमा नै फुटबल क्लब प्रवेश गरेका थिए । यिनले चेल्सिकोलागि पनि धेरै महत्त्वपुर्ण गोल गरेका छन् । {{Infobox football biography | name = फर्नान्डो टोरेस | image = Fernando Torres 2017.jpg | image_size = 200 | caption = टोरेस २०१७ मा [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]]सँग | fullname = फर्नान्डो जोसे टोरेस स्यान्ज<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of players |publisher=FIFA |format=PDF |page=29 |date=4 June 2010 |accessdate=20 April 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1984|3|20|df=y}}<ref>{{Hugman|25587|accessdate=10 July 2018}}</ref> | birth_place = [[:en:Fuenlabrada|फुएन्लाब्रादा]], स्पेन | height = 1.८६ मि<ref>{{cite web |url=http://www.chelseafc.com/teams/first-team/fernando-torres.html |title=Fernando Torres |publisher=Chelsea F.C. |accessdate=5 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822082039/http://www.chelseafc.com/teams/first-team/fernando-torres.html |archivedate=22 August 2014}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] | currentclub = [[:en:sagan tosu|सागन तोसु]] | clubnumber = ९ | youthyears1 = १९९५–२००१ | youthclubs1 = [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] | years1 = २००१–२००७ | clubs1 = [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] | caps1 = २१४ | goals1 = ८२ | years2 = २००७–२०११ | clubs2 = [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]] | caps2 = १०२ | goals2 = ६५ | years3 = २०११–२०१५ | clubs3 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] | caps3 = ११० | goals3 = २० | years4 = २०१४–२०१५ | clubs4 = → [[एसी मिलान|मिलान]] (ऋणमा) | caps4 = १० | goals4 = १ | years5 = २०१५–२०१६ | clubs5 = [[एसी मिलान|मिलान]] | caps5 = ० | goals5 = ० | years6 = २०१५–२०१६ | clubs6 = → [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] (ऋणमा) | caps6 = ४९ | goals6 = १४ | years7 = २०१६–२०१८ | clubs7 = [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एटलेटिको म्याड्रिड]] | caps7 = ५८ | goals7 = १३ | years8 = २०१८– | clubs8 = [[:en:Sagan Tosu|सागन तोसु]] | caps8 = ४ | goals8 = ० | nationalyears1 = २००० | nationalteam1 = [[स्पेन अन्डर १५]] | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००१ | nationalteam2 = [[स्पेन अन्डर १६]] | nationalcaps2 = ९ | nationalgoals2 = ११ | nationalyears3 = २००१ | nationalteam3 = [[स्पेन अन्डर १७]] | nationalcaps3 = ४ | nationalgoals3 = १ | nationalyears4 = २००२ | nationalteam4 = [[स्पेन अन्डर १८]] | nationalcaps4 = १ | nationalgoals4 = १ | nationalyears5 = २००२ | nationalteam5 = [[स्पेन अन्डर १९]] | nationalcaps5 = ५ | nationalgoals5 = ६ | nationalyears6 = २००२–२००३ | nationalteam6 = [[स्पेन अन्डर २१]] | nationalcaps6 = १० | nationalgoals6 = ३ | nationalyears7 = २००३– | nationalteam7 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps7 = ११० | nationalgoals7 = ३८ | club-update = १२:४३, ८ अगस्त २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = १२:४३, ८ अगस्त २०१८ (युटिसी) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|1st|[[2010 FIFA World Cup|2010 South Africa]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|1st|[[UEFA Euro 2008|2008 Austria–Switzerland]]|}} {{Medal|1st|[[UEFA Euro 2012|2012 Poland–Ukraine]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Under-17 Championship|UEFA European Under-16 Championship]]}} {{Medal|1st|[[2001 UEFA European Under-16 Championship|2001 England]]|}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|2nd|[[2013 FIFA Confederations Cup|2013 Brazil]]|}} {{Medal|3rd|[[2009 FIFA Confederations Cup|2009 South Africa]]|}} }} == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons category|Fernando Torres}} *[http://www.bdfutbol.com/en/j/j782.html BDFutbol profile] * *[http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/fernando-torres Premier League profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817094609/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/fernando-torres |date=2014-08-17 }} * *{{FIFA player|183864}} * *[http://www.fernando9torres.com Official website] {{Commonscat|Fernando Torres}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 33pm2ckban21qqdeuznwpudquc2ac2q 0 31762 1366493 1362068 2026-07-21T05:43:34Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366493 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} == साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ '''शुक्रनगरको तथ्याङ्क ([[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]])'''<ref>{{cite news|title=NATIONAL POPULATION CENSUS 2011 HOUSEHOLD AND POPULATION BY SEX WARD LEVEL - CHITAWAN|url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf|accessdate=२०८२ जेठ २०|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615023644/https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf |date=2024-06-15 }}</ref> ! rowspan="2" | वडा नं. ! rowspan="2" | घरधुरी ! colspan="3" | जनसङ्ख्या |- ! जम्मा ! पुरुष ! महिला |- | १ || २६८ || १,०८३ || ५१५ || ५६८ |- | २ || ४३५ || १,८६९ || ८४९ || १,०२० |- | ३ || ३६६ || १,५५१ || ७२६ || ८२५ |- | ४ || २१३ || ९१५ || ४०८ || ५०७ |- | ५ || २८ || १४२ || ७० || ७२ |- | ६ || ८५ || ४०६ || १८१ || २२५ |- | ७ || २१८ || ९७० || ४३९ || ५३१ |- | ८ || ७८ || ३१९ || १५७ || १६२ |- | ९ || १७२ || ८०२ || ३४८ || ४५४ |- style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | जम्मा || १,८६३ || ८,०५७ || ३,६९३ || ४,३६४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 011puntphsgwnmw1er80j6s15dndmni 1366494 1366493 2026-07-21T05:45:20Z पर्वत सुवेदी 31224 1366494 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == इतिहास == वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} == साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ '''शुक्रनगरको तथ्याङ्क ([[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]])'''<ref>{{cite news|title=NATIONAL POPULATION CENSUS 2011 HOUSEHOLD AND POPULATION BY SEX WARD LEVEL - CHITAWAN|url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf|accessdate=२०८२ जेठ २०|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615023644/https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf |date=2024-06-15 }}</ref> ! rowspan="2" | वडा नं. ! rowspan="2" | घरधुरी ! colspan="3" | जनसङ्ख्या |- ! जम्मा ! पुरुष ! महिला |- | १ || २६८ || १,०८३ || ५१५ || ५६८ |- | २ || ४३५ || १,८६९ || ८४९ || १,०२० |- | ३ || ३६६ || १,५५१ || ७२६ || ८२५ |- | ४ || २१३ || ९१५ || ४०८ || ५०७ |- | ५ || २८ || १४२ || ७० || ७२ |- | ६ || ८५ || ४०६ || १८१ || २२५ |- | ७ || २१८ || ९७० || ४३९ || ५३१ |- | ८ || ७८ || ३१९ || १५७ || १६२ |- | ९ || १७२ || ८०२ || ३४८ || ४५४ |- style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | जम्मा || १,८६३ || ८,०५७ || ३,६९३ || ४,३६४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 14glaz9oo2gnfc9pxwavyga2y6k9hdc 0 32402 1366580 1365753 2026-07-21T17:49:17Z ~2026-40801-07 79905 /* हालको टोली */ 1366580 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = अर्जेन्टिना | Badge = Afa logo jerseys.png | Badge_size = 200px | FIFA Trigramme = ARG | Nickname = {{nowrap|{{lang|es|La Albiceleste}} (The White and Sky-Blues)}} | Association = {{nowrap|[[अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घ]]}} (एएफए) | Confederation = [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]] (दक्षिण अमेरिका) | Coach = [[लियोनेल स्क्यालोनी]] (अन्तरिम) | Captain = [[ लियोनेल पेसी]] | Most caps = [[लियोनेल मेसी]] (१७२) | Top scorer = [[लियोनेल मेसी]] (९८) | Home Stadium = [[एस्तादियो मोन्युमेन्टल एन्टोनियो भेस्प्युकियो लिबेर्ती|एन्टोनियो भेस्प्युकियो लिबेर्ती<br>(''एल मोन्युमेन्टल'')]] | FIFA Rank = {{Nft rank|०३|up|date=२५ नोभेमबर २०२२}} | FIFA max = १ | FIFA min = २४ | FIFA max date = मार्च २००७, अक्टोबर २००७&nbsp;– जुन २००८, जुलाई&nbsp;– अक्टोबर २०१५, अप्रिल २०१६&nbsp;– अप्रिल २०१७ | FIFA min date = अगस्त १९९६ | Elo Rank = {{Nft rank|१३|down|१|date=९ जुलाई २०१८}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = १ | Elo max date = जुलाई २००७, मे&nbsp;– जुलाई २०१७ | Elo min = २६ | Elo min date = जुन १९९० <!-- First Kit --> | pattern_la1 = _arg22h | pattern_b1 = _arg22h | pattern_ra1 = _arg22h | pattern_sh1 = _arg22h | pattern_so1 = _arg22h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF <!-- Second Kit --> | pattern_la2 = _arg22a | pattern_b2 = _arg22a | pattern_ra2 = _arg22a | pattern_sh2 = _arg22a | pattern_so2 = _arg22a | leftarm2 = 1D1F76 | body2 = 1D1F76 | rightarm2 = 1D1F76 | shorts2 = 1D1F76 | socks2 = 1D1F76 | First game = {{fb|URU}} २–३ {{fb-rt|ARG}}<br>([[मोन्टेभिडियो]], [[उरुग्वे]]; १६ मे १९०१)<ref name = "First match">{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesa/argurures.html |title=Argentina-Uruguay Matches 1902–2009 |publisher=RSSSF |first=Héctor Darío |last=Pelayes |date=24 September 2010 |accessdate= 7 November 2010 }}</ref> | Largest win = {{fb|ARG}} १२–० {{fb-rt|ECU}}<br>([[मोन्टेभिडियो]], [[उरुग्वे]]; २२ जनवरी १९४२) | Largest loss = {{fb|TCH}} ६–१ {{fb-rt|ARG}}<br>([[हेल्सिङबर्ग]], [[स्विडेन]]; १५ जून १९५८)<br>{{fb|BOL}} ६–१ {{fb-rt|ARG}}<br>([[ला पाज]], [[बोलिभिया]]; १ अप्रिल २००९)<br>{{fb|ESP}} ६–१ {{fb-rt|ARG}} <br> ([[म्याड्रिड]], [[स्पेन]]; २७ मार्च २०१८)<br>{{fb|URU}} ५–० {{fb-rt|ARG}}<br>([[ग्वायाकिल]], [[इक्वेडर]]; १६ डिसेम्बर १९५९)<br>{{fb|COL}} ५–० {{fb-rt|ARG}}<br>([[ब्युनस आयर्स]], [[अर्जेन्टिना]]; ५ सेप्टेम्बर १९९३) | World cup apps = १८ | World cup first = १९३० | World cup best = विजेता ([[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]], [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]], [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]]) | Regional name = [[कोपा अमेरिका]] | Regional cup apps = ४१ | Regional cup first = [[१९१६ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९१६]] | Regional cup best = विजेता ([[१९२१ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२१]], [[१९२५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२५]], [[१९२७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२७]], [[१९२९ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९२९]], [[१९३७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९३७]], [[१९४१ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४१]], [[१९४५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४५]], [[१९४६ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४६]], [[१९४७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९४७]], [[१९५५ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५५]], [[१९५७ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५७]], [[१९५९ दक्षिण अमेरिकी च्याम्पियनसिप|१९५९]], [[१९९१ कोपा अमेरिका|१९९१]], [[१९९३ कोपा अमेरिका|१९९३]]) | Confederations cup apps = ३ | Confederations cup first = १९९२ | Confederations cup best = विजेता ([[किङ फाहद कप १९९२|१९९२]]) | Medaltemplates = {{MedalTop|}} {{MedalSport|पुरुष [[ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|फुटबल]]}} {{MedalSilver|[[१९२८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९२८ एम्स्टर्डम]]|टिम}} {{MedalSilver|[[१९९६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|१९९६ एटलान्टा]]|टिम}} {{MedalGold|[[२००४ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२००४ एथेन्स]]|टिम}} {{MedalGold|[[२००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|टिम}} {{MedalBottom|}} }} '''अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टिम''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) ''सेलेक्सीयोन डे फुटबल डे आर्हेन्टीना'' अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा [[अर्जेन्टिना]]को प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छ। अर्जेन्टिनाले [[१९७८ फिफा विश्वकप]] र [[१९८६ फिफा विश्वकप]] गरी दुईवटा विश्वकपको उपाधि जितिसकेको छ भने [[१९३० फिफा विश्वकप]], [[१९९० फिफा विश्वकप]] र [[२०१४ फिफा विश्वकप]]को उप-विजेता राष्ट्र रहेको थियो। अर्जेन्टिना फुटबल टिमको लागि विश्व फुटबलको इतिहासमा प्रसिद्धि पाएका फुटबल खेलाडीहरू [[डिएगो म्याराडोना]], [[ग्याब्रिएल बाटिस्टुटा]], [[लियोनेल मेसी]]ले आफ्नो योगदान दिएका छन्। अर्जेन्टिना [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]], [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]], [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इङ्ल्यान्ड]] र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]]सँग प्रतिद्वन्द्वीका लागि परिचित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/2011/07/05/great-footballing-rivalries-argentina-vs-uruguay/ |title=Great Footballing Rivalries : Argentina vs. Uruguay " SportsKeeda |publisher=Sportskeeda.com |access-date=7 June 2012|date=4 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |last=Wetzel |first=Dan |url=http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |title=War of words renews Argentina-Germany rivalry – FBINTL – Yahoo! Sports |publisher=Yahoo! Sport |date=1 July 2010 |access-date=7 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709193634/http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |archive-date=9 July 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709193634/http://g.sports.yahoo.com/soccer/world-cup/news/war-of-words-renews-argentina-germany-rivalry--fbintl_dw-warofwords070110.html |date=9 July 2010 }}</ref> अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोलीले [[अर्जेन्टिना]] को पुरुषको अन्तर्राष्ट्रिय [[भकुन्डो|फुटबल]] को प्रतिनिधित्व गर्दछ र यसको व्यवस्थापन [[अर्जेन्टिना फुटबल संघ]]ले गर्दछ। ''ला सेलेक्सिय्न'' (राष्ट्रिय टोली) जसलाई ''ला अल्बिसेलेस्टे'' पनि भनेर चिनिने यो टोली हाल सम्म ६ वटा विश्वकपको फाइनल खेलेका छ। ==इतिहास== {{main|History of the Argentina national football team}} {{Further|Football in Argentina}} अर्जेन्टिनाका लागि रेकर्ड गरिएको पहिलो खेल [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]], [[१९०२ उरुग्वे विरुद्ध अर्जेन्टिना फुटबल खेल|२० जुन १९०२]] विरुद्ध थियो। यद्यपि, अधिकांश इतिहासकारहरूले यो खेललाई पहिलोको रूपमा खारेज गर्छन्, यो बताउँदै कि खेल उरुग्वेयन फुटबल संघ (ए.यु.एफ) द्वारा होइन [[अल्बियन एफ.सी.]] द्वारा आयोजित गरिएको थियो। वास्तवमा, प्रारम्भिक लाइनअपमा एल्बियनका नौ खेलाडी र [[क्लब नेसियोनलडि फुटबल|नेसियोनल]]का दुई खेलाडी थिए। ==हालको टोली== [[२०२२ फिफा विश्व कप]] को लागि टोलीमा निम्न २६ खेलाडीहरूलाई नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-de-la-seleccion-argentina-para-qatar-2022ok|title=Lista de convocados de la Selección Argentina para Qatar 2022 |date=11 November 2022 |access-date=11 November 2022 |language=es |website=AFA|publisher=[[Argentine Football Association|AFA]]}}</ref> १७ नोभेम्बरमा, [[निकोलस गोन्जालेज (फुटबलर, जन्म १९९८)|निकोलस गोन्जालेज]] चोटबाट पछि हटेका थिए र [[एन्जेल कोरिया]] ले प्रतिस्थापन गरेका थिए। सोही दिन [[जोआकिन कोरिया]] घाइते भए र उनको स्थानमा [[थियागो अल्माडा]] आए। [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोएसिया]] विरुद्धको खेल पछि, १३ डिसेम्बर २०२२ सम्म क्याप र गोलहरू सही छन्।''<ref>{{cite web | url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/friendlies/match/2034802/ | title=Argentina-Estonia &#124; Friendlies &#124; Match &#124; UEFA.com |website=[[UEFA]]}}</ref> {{nat fs g start|background=#00000|color=#F70000}} {{nat fs g player|no=१२|pos=GK|name=[[जेरोनिमो रुल्ली]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|५|२०}}|caps=४|goals=०|club=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२३|pos=GK|name=[[इमिलियानो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|९|२}}|caps=२५|goals=०|club=[[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]|clubnat=ENG}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=२|pos=DF|name=[[जुआन फोयथ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१|१२}}|caps=१७|goals=०|club=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=३|pos=DF|name=[[निकोलस ट्यागलाफिको ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|८|३१}}|caps=४७|goals=०|club=[[ओलम्पिक लियोनाइस|लियोन]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=४|pos=DF|name=[[गोन्जालो मोन्टिएल]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९७|१|१}}|caps=२१|goals=०|club=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=६|pos=DF|name=[[जर्मन पेजेला]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९१|६|२७}}|caps=३४|goals=२|club=[[रियल बेटिस फुटबल क्लब|बेटिस]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=८|pos=DF|name=[[मार्कोस आकुना]]|age={{birth date and age|df=yes|1991|10|28}}|caps=४८|goals=०|club=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=१३|pos=DF|name=[[क्रिस्टियन रोमेरो]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|४|२७}}|caps=१८||goals=१|club=[[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हट्स्पर ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=२५|pos=DF|name=[[लिसान्ड्रो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१|१८}}|caps=१५|goals=०|club=[[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=२६|pos=DF|name=[[नहुएल मोलिना]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|४|६}}|caps=२६|goals=१|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=५|pos=MF|name=[[लिआन्ड्रो पारेडेस]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|६|२९}}|caps=५०|goals=४|club=[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=७|pos=MF|name=[[रोड्रिगो डी पाउल]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|५|२४}}|caps=५०|goals=२|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=१४|pos=MF|name=[[एक्सेकियलब पालासिय्स ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१०|५}}|caps=२३|goals=०|club=[[बायर ०४ लेभरकुसेन|बायर लेभरकुसेन]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=१६|pos=MF|name=[[थियागो अल्माडा]]|age={{birth date and age|df=yes|२००१|४|२६}}|caps=२|goals=०|club=[[एटलान्टा युनाइटेड फुटबल क्लब |एटलान्टा युनाइटेड]]|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=१८|pos=MF|name=[[गुइडो रोड्रिगेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९४|४|१२}}|caps=२७|goals=१|club=[[रियल बेटिस फुटबल क्लब| बेटिस]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२०|pos=MF|name=[[एलेक्सिस म्याक एलिस्टर]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९८|१२|२४}}|caps=१३|goals=१|club=[[ब्राइटन एन्ड होभ आल्भियन फुटबल क्लब]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=२४|pos=MF|name=[[एन्जो फर्नान्डेज]]|age={{birth date and age|df=yes|२००१|१|१७}}|caps=९|goals=१|club=[[बेन्फिका फुटबल क्लब |बेन्फिका ]]|clubnat=POR}} {{nat fs break|background=#0B0B3F}} {{nat fs g player|no=९|pos=FW|name=[[जुलियन अल्भारेज ]]|age={{birth date and age|df=yes|२०००|१|३१}}|caps=१८|goals=७||club=[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=१०|pos=FW|name=[[लियोनेल मेसी]]|other=[[कप्तान (फुटबल)|कप्तान ]]|age={{birth date and age|df=yes|१९८७|६|२४}}|caps=१७१|goals=९६|club=[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=१५|pos=FW|name=[[एन्जेल कोरिया]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९५|३|९}}|caps=२३|goals=३|club=[[एट्लेटिको म्याड्रिड]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=२१|pos=FW|name=[[पाउलो दिबाला]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९२|११|15}}|caps=३५|goals=३|club=[[ए.एस. रोमा|रोमा]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=२२|pos=FW|name=[[लाउतारो मार्टिनेज]]|age={{birth date and age|df=yes|१९९७|८|२२}}|caps=४५|goals=२१|club=[[इन्टर मिलान]]|clubnat=ITA}} {{nat fs end|background=#0B0B3F}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} * {{Official website}} {{in lang|es}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/ARG अर्जेन्टिना फिफा प्रोफाइल] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Template:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{कमन्सश्रेणी|Argentina national association football team}} [[श्रेणी:दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता देशहरू]] [[श्रेणी:फिफा कन्फेडेरेसन कप विजेता देशहरू]] np7qfv79qd5m6t4gx0pwl0p9j0zl72i 0 33148 1366663 1364661 2026-07-22T10:15:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366663 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox Football biography 2 | playername = Víctor Valdés | image = [[File:Víctor Valdés - 001.jpg|250px]] | fullname = भिक्टर भ्यालडेस आई अरिबस | dateofbirth = {{birth date and age|१९८२|1|११|df=y}} | cityofbirth = [[एल'हस्पिटालेट डे लोब्रेगट]] | countryofbirth = [[स्पेन]] | height = {{height|m=1.83}} | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १ | youthyears1 = १९९२ | youthclubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | youthyears2 = १९९२–१९९५ | youthclubs2 = [[सिडी टेनेरिफ|टेनेरिफ]] | youthyears3 = १९९५–२००० | youthclubs3 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २०००–२००३ | years2 = २००२– | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना ख]] | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps1 = ७७ | goals1 = ० | caps2 = २९५ | goals2 = ० | nationalyears1 = २०००–२००१ | nationalyears2 = २००१ | nationalyears3 = २००१ | nationalyears4 = २००२–२००३ | nationalyears5 = २००४– | nationalyears6 = २०१०– | nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१८ फुटबल टीम|स्पेन यू-१८]] | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१९ फुटबल टीम|स्पेन यू-१९]] | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-२० फुटबल टीम|स्पेन यू-२०]] | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-२२ फुटबल टीम|स्पेन यू-२२]] | nationalteam5 = [[क्याटालोनिया राष्ट्रिय फुटबल टीम|क्याटालोनिया]] | nationalteam6 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टीम|स्पेन]] | nationalcaps1 = ११ | nationalgoals1 = ० | nationalcaps2 = ३ | nationalgoals2 = ० | nationalcaps3 = १ | nationalgoals3 = ० | nationalcaps4 = ११ | nationalgoals4 = ० | nationalcaps5 = ११ | nationalgoals5 = ० | nationalcaps6 = ४ | nationalgoals6 = ० | pcupdate = २४ अप्रिल २०११ | ntupdate = ८ जुन २०११ }} '''भिक्टर भ्यालडेस आई अरिबस''' ({{IPA-es|ˈbiktoɾ balˈdes i aˈribas}}; जन्म ११ जनवरी १९८२ [[एल'हस्पिटालेट डे लोब्रेगट]], [[बार्सिलोना]], [[क्याटालोनिया]]मा), स्पेनिस [[ला लिगा]]मा [[एफसी बार्सिलोना]]को लागि खेल्ने [[स्पेन|स्पेनी]] [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] हुन। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{Commonscat|Víctor Valdés}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 0txxvf4ato9mm5jj7aehqsy1v5xj2s6 0 33475 1366612 1329441 2026-07-22T04:58:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366612 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|पाकिस्तान प्रशासित क्षेत्र}} {{Infobox settlement | name = | native_name_lang = ur<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा पाकिस्तान प्रशासित क्षेत्र | image_skyline = {{Photomontage | photo1a =Aqua Ambulance.jpg | photo2a = K2_2006b.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | size = 250 | position = center | spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) | color = Color of spacing between the images (default: black) | border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) | color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) | text = | text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) | foot_montage = [[:ur:عطا آباد جھیل|अताबाद ताल]], [[के२ हिमाल|के२]] }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | nickname = | image_map = | map_caption = | map_alt = Gilgit-Baltistan | image_map1 = Kashmir Region November 2019.jpg | map_caption1 = विवादित [[आजाद कश्मीर|कश्मीर]] क्षेत्रको नक्सा जसमा दुई पाकिस्तानी प्रशासित क्षेत्रहरू हरियोमा देखाइएको छ। | coordinates = {{coord|35.35|75.9|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = प्रशासित देश | subdivision_name = [[पाकिस्तान]]<!--No flag should be used as per WP:INFOBOXFLAG--> | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | established_title = स्थापना | established_date = १ नोभेम्बर १९४८ | seat_type = राजधानी | seat = [[गिल्गित]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[स्कार्दू]]<ref>{{cite web|title=स्कार्दू|url=http://www.skardu.pk/an-overview-2/|website=Skardu|access-date=16 July 2015}}</ref> | government_type = स्वायत्त प्रदेश | government_footnotes = <ref name=Sökefeld>{{citation |last=Sökefeld |first=Martin |chapter=At the margins of Pakistan: Political relationships between Gilgit-Baltistan and Azad Jammu and Kashmir |editor=Ravi Kalia |title=Pakistan's Political Labyrinths: Military, Society and Terror |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IPBWCgAAQBAJ&pg=PA177 |year=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-40544-3 |page=177}}: "आजाद कश्मीरसँग औपचारिक रूपमा एउटा राज्यका अधिकांश सरकारी संस्थाहरू भए तापनि गिल्गित बल्तिस्तानसँग अहिले औपचारिक रूपमा पाकिस्तानी प्रदेशका संस्थाहरू छन्। तथापि, आजाद कश्मीर अर्ध-राज्य र गिल्गित बल्तिस्तान एक अर्ध-प्रदेश रहेको छ किनभने कुनै पनि इलाकाले आ-आफ्नो राजनैतिक संरचनासँग जोडिएको पूर्ण अधिकार र शक्तिको आनन्द उठाउँदैनन्। दुवै क्षेत्रमा पाकिस्तानले आफ्नो नियन्त्रण कायम राखेको छ।"</ref> | governing_body = [[गिल्गित-बल्तिस्तान सरकार]] | leader_party = | leader_title = [[गिल्गित-बल्तिस्तानका गभर्नर|गभर्नर]] | leader_name = [[राजा जलाल हुसेन मकपून]] | leader_title1 = मुख्यमन्त्री | leader_name1 = खालिद कुर्शिद | leader_title2 = प्रमुख सचिव | leader_name2 = मोहम्मद खुराम आगा<ref>{{cite web|url=https://thenews.com.pk/amp/395240-khuram-aga-posted-chief-secretary-gb|title=Khuram Aga posted chief secretary GB|work=TheNation|access-date=12 March 2020 }}</ref> | leader_title3 = व्यवस्थापिका | leader_name3 = विधानसभा | leader_title4 = उच्च न्यायालय | leader_name4 = [[गिल्गित-बल्तिस्तान सर्वोच्च पुनरावेदन न्यायालय]]<ref>{{Cite web|url=https://sacgb.gov.pk/index.html|title=Supreme Appellate Court GB|website=sacgb.gov.pk}}</ref> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ७२९७१ | area_note = <ref name="unpo.org">{{cite web|url=http://unpo.org/article/15483|title=UNPO: Gilgit Baltistan: Impact Of Climate Change On Biodiversity|work=unpo.org|access-date=20 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812045024/http://unpo.org/article/15483 |date=12 August 2016 }}</ref> | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="Scouts">[http://www.gilgitbaltistanscouts.gov.pk/TOGeography%20.html Geography & Demography of Gilgit Baltistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105131007/http://www.gilgitbaltistanscouts.gov.pk/TOGeography%20.html |date=2020-11-05 }}, Gilgit Baltistan Scouts, retrieved 30 March 2020.</ref><ref name="News18">[https://www.news18.com/news/india/under-pakistan-rule-gilgit-baltistan-most-neglected-backward-area-in-south-asia-says-new-book-2274669.html Under Pakistan Rule, Gilgit-Baltistan Most Neglected, Backward Area in South Asia, Says New Book], News18, 18 August 2019.</ref> | population_total = १,२४९,००० | population_as_of = सन् २०१३ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[पाकिस्तानी मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:०० | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | blank_name_sec1 = भाषा | blank_info_sec1 = [[बाल्ती भागा|बाल्ती]], [[सिनम भाषा|सिना]], [[वाखी भाषा|वाखी]], [[बुरूसास्की]], [[खोवार]], [[डोमाकी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]] (प्रशासित) | blank_name_sec2 = सभा&nbsp;सिट | blank_info_sec2 = ३३<ref>Legislative Assembly will have directly elected 24 members, besides six women and three technocrats. "[http://www.unpo.org/content/view/10003/236/ Gilgit Baltistan: New Pakistani Package or Governor Rule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225154654/http://www.unpo.org/content/view/10003/236/ |date=2014-12-25 }}" 3 September 2009, The Unrepresented Nations and Peoples Organization (UNPO)</ref> | blank1_name_sec2 = [[गिल्गित-बल्तिस्तानको विभाग|विभाग]] | blank1_info_sec2 = ३ | blank2_name_sec2 = जिल्ला | blank2_info_sec2 = १४<ref name="PT2019"/> | blank3_name_sec2 = तहसील | blank3_info_sec2 = २८ | blank4_name_sec2 = सङ्घ परिषद् | blank4_info_sec2 = | blank5_name_sec1 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] (सन् २०१८) | blank5_info_sec1 = ०.५९३ {{increase}}<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref><br/>{{color|#fc0|मध्यम}} | website = {{URL|http://gilgitbaltistan.gov.pk/}} | footnotes = | official_name = | native_name = {{Lang|ur|گِلگِت بَلتِستان}}<br />རྒྱལ་སྐྱིད་ སྦལྟི་ཡུལ། }} '''गिल्गित-बल्तिस्तान''', [[पाकिस्तान]] प्रशासित एक क्षेत्र हो जसले ठुलो कश्मीर क्षेत्रको उत्तरी भागको गठन गर्दछ। यो क्षेत्र सन् १९४७ देखि [[भारत]] र [[पाकिस्तान]]बीच विवादको विषय बनेको छ। भारत र चीनबीच केही समय पछि यही क्षेत्र विवादको विषय बनेको थियो। यो [[पाकिस्तान]] प्रशासित सबैभन्दा उत्तरी क्षेत्र हो। यो दक्षिणमा [[आजाद कश्मीर]], पश्चिममा [[खैबर पख्तुनख्वा]], उत्तरमा अफगानिस्तानको वाखान, पूर्व र उत्तर पूर्वमा चीनको सिन्जियाङ क्षेत्र, र भारतीय प्रशासित सङ्घ शासित क्षेत्र [[जम्मु र कश्मीर|जम्मु र कश्मीर]] र दक्षिण पूर्वमा [[लद्दाख]]को सिमानामा रहेको छ। गिल्गित-बल्तिस्तान ठुलो कश्मीर क्षेत्रको एक भाग हो। यो पाकिस्तान र [[भारत]]बीच लामो समयसम्म चलेको द्वन्द्वको विषय हो। यस क्षेत्रले [[आजाद कश्मीर]]सँग सिमाना बाँडेको छ, जससँग संयुक्त राष्ट्रसङ्घ तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूले यसलाई "पाकिस्तान प्रशासित कश्मीर" भनेका छन्। गिल्गित-बल्तिस्तान आजाद कश्मीर भन्दा छ गुणा ठुलो छ। यो भूभाग दक्षिणमा भारतीय प्रशासित सङ्घ शासित क्षेत्र जम्मु कश्मीर र [[लद्दाख]]को पनि सिमानामा रहेको छ जसलाई भारत र [[पाकिस्तान]]बीचको वास्तविक सीमा रेखाद्वारा अलग गरिएको छ। वर्तमान समयका गिल्गित-बल्तिस्तान इलाका "उत्तरी क्षेत्र" नामबाट सन् १९७० मा छुट्टै [[पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ|प्रशासनिक एकाइ]] बनेको थियो। यो पूर्व गिल्गित एजेन्सी, बल्तिस्तान जिल्ला र धेरै साना पूर्व प्रमुख राज्यहरूको सङ्गमद्वारा गठन गरिएको थियो, जसमध्ये सबैभन्दा ठुलो हुन्जा र नगर थियो। सन् २००९ मा, यसलाई सीमित स्वायत्तता प्रदान गरिएको थियो र पाकिस्तानका राष्ट्रपति [[आसिफ अली जरदारी]]द्वारा हस्ताक्षर गरिएको स्वशासन आदेश मार्फत गिल्गित-बल्तिस्तानको नाम परिवर्तन गरिएको थियो। यसको उद्देश्य गिल्गित-बल्तिस्तानका जनतालाई सशक्त बनाउनु पनि थियो। तथापि, वास्तविक शक्ति मुख्यमन्त्री वा निर्वाचित सभाको नभई बडा हाकिमकै हो भनी शास्त्रविद्हरू उल्लेख गर्छन्। जनसङ्ख्याको अनुसार, गिल्गित-बल्तिस्तानको पाकिस्तानको पाँचौँ ठुलो प्रदेश हो। [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी सरकार]]ले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रस्तावना अनुसार सम्पूर्ण कश्मीर मुद्दाको समाधान गर्नुपर्ने मागलाई खतरामा पार्ने आधारमा गिल्गित-बल्तिस्तानलाई प्रदेशीय दर्जाको आह्वानलाई अस्वीकार गरेको थियो। तथापि, सन् २०२० को नोभेम्बरमा पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री [[इमरान खान]]ले २०२० को गिल्गित–बल्तिस्तानको विधानसभा निर्वाचनपछि यसलाई अस्थायी प्रदेशीय दर्जा दिने घोषणा गरेका थिए। यो लामो समयदेखिको माग थियो। गिल्गित-बल्तिस्तानले ७२,९७१ किलोमिटर (२८,१७४ वर्ग मिटर) क्षेत्रफल ओगटेको छ र यो अत्यन्तै पहाडी इलाका हो। सन् २०१३ मा यसको अनुमानित जनसङ्ख्या १२.४९ लाख रहेको थियो भने (सन् २०१५ मा साहिद जावेद बुर्की (२०१५)द्वारा गरिएको अनुमान अनुसार यसको जनसङ्ख्या १८ लाख रहेको थियो। यसको राजधानी सहर गिल्गित हो जसको अनुमानित जनसङ्ख्या २,१६,७६० रहेको छ।गिल्गित-बल्तिस्तानमा "आठ हजार" मिटर भन्दा बढी उचाइ भएका हिमालहरू मध्ये पाँच यहाँ अवस्थित छन् भने सात हजार मिटर भन्दा अग्ला हिमाल ५० भन्दा बढी छन्। ध्रुवीय क्षेत्रबाहिर विश्वका तीनवटा सबैभन्दा लामो हिमनदीहरू गिल्गित-बल्तिस्तानमा पाइन्छन्। यस क्षेत्रको मुख्य पर्यटन गतिविधि ट्रेकिङ र पर्वतारोहण हो। यो उद्योगको महत्व बढ्दो छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Gilgit-Baltistan}} * [https://web.archive.org/web/20150212123240/http://www.gbcouncil.com/ गिल्गित बल्तिस्तान परिषद्कको वेबसाइट] * [https://web.archive.org/web/20100831072645/http://gilgitbaltistan.gov.pk/ गिल्गित बल्तिस्तान सरकारको वेबसाइट] * [https://web.archive.org/web/20180125163406/http://www.visitgilgitbaltistan.gov.pk/ गिल्गित बल्तिस्तान सरकारको आधिकारिक पर्यटनको वेबसाइट] * [http://www.kana.gov.pk/ कश्मीर र गिल्गित-बल्तिस्तान मन्त्रालयको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020181004/http://www.kana.gov.pk/ |date=2021-10-20 }} * {{cite news |title=गिल्गित-बल्तिस्तान:विवादित कि कश्मीर विवादको सिकार? |first=अम्जद हुसेन |last=अजर |access-date=21 February 2018 |url=https://pamirtimes.net/2016/02/21/gilgit-baltistan-disputed-or-victim-of-kashmir-dispute/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222043856/https://pamirtimes.net/2016/02/21/gilgit-baltistan-disputed-or-victim-of-kashmir-dispute/ |archive-date=22 February 2018 |url-status=dead }} * {{curlie|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Northern_Areas}} {{Geographic location | Centre = गिल्गित-बल्तिस्तान | North = {{flagicon|AFG}} [[बदख्शान प्रदेश]] (अफगानिस्तान) | Northeast = | East = {{flagicon|PRC}} [[सिन्जियाङ]] (जनवादी गणतन्त्र चीन) | Southeast = {{flagicon|IND}} [[जम्मु र कश्मीर|जम्मु र कश्मीर]] (भारत) | South = {{flagicon|PAK}} [[आजाद कश्मीर]] | Southwest = | West = {{flagicon|PAK}} [[खैबर पख्तुनख्वा]] | Northwest = }} {{पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ}} [[श्रेणी:गिल्गित-बल्तिस्तान| ]] [[श्रेणी:पाकिस्तानको उपविभागहरू]] [[श्रेणी:एसियाका विवादित क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:भारतको क्षेत्रीय विवादहरू]] n8vkfy5tujggr5e9400orp5cl995s34 0 33506 1366732 1228226 2026-07-22T14:21:15Z NeoEditor 77577 /* बृहत्कनकाई पर्यटकीय क्षेत्रको अवधारणा र कनकाई आर्यघाटको निर्माण */ 1366732 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox Mandir | name = कन्काई धाम कोटीहोम | image =Kotihom temple and garden.jpg | image_alt = | caption = कन्काई धाम कोटीहोम | pushpin_map = नेपाल | map_caption = नेपालको नक्शामा कन्काई धाम कोटीहोम | latd = 26 | latm = 39 | lats =18 | latNS = N | longd = 87 | longm = 52 | longs = 42 | longEW = E | coordinates_region = NP | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = {{flag|नेपाल}} | state/province = [[मेची अञ्चल|मेची ]] | district = [[झापा जिल्ला|झापा]] | location = [[कनकाई नगरपालिका]], [[झापा जिल्ला|झापा]] | elevation_m = | primary_deity = [[शिव|महादेव]] | important_festivals= [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]], [[बालाचतुर्दशी|बाला चतुर्दशी]], [[तीज]], [[ राम नवमी]], [[श्रावण शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], [[बुद्ध पूर्णिमा|बुद्ध जयन्ति]] | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[चित्र:Kankaidham01 (1).jpg|thumb||right|250px|कनकाई कोटीहोम धाम झापा]] '''कन्काई धाम (कोटीहोम)''' [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]]को एउटा महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटन क्षेत्र हो । यो धाम नेपालको [[झापा जिल्ला]]को करिब मध्य भागमा पर्ने [[कनकाई नगरपालिका]]को वार्ड नं ४ मा तथा प्रसिद्ध [[कनकाई नदी]]को पूर्वतटीय क्षेत्रमा अवस्थित छ । यसलाई कनकाई धाम, कोटीहोम, माईधाम, माई आदि नामले पनि जनिन्छ ।<ref>[http://daojhapa.moha.gov.np/home/pages/185 daojhapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006232610/http://daojhapa.moha.gov.np/home/pages/185 |date=2017-10-06 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Surunga |title= Surunga/Religious and touristic sites|publisher= Digital Himalaya.}}</ref> विगत वि.सं २०४२ सालमा राष्ट्रगुरु [[योगी नरहरिनाथ]]को अगुवाईमा यहाँ एउटा बृहत् धार्मिक अनुष्ठान कोटिहोम महायज्ञ गरिएको थियो, त्यस पश्चात यस स्थानलाई कोटिहोम भनिन थालियो र पछि संस्थागत हुदै गएपछि कनकाईधामको रूपमा विकसित भयो । यस धार्मिक पर्यटन क्षेत्रको विकास कोषको लागि कनकाईधाम धार्मिक विकाससंस्था कोटिहोम सुरङ्गा नामक निकायले यहाँको विकासको लागि कार्य गरिरहेको भएपनि यहाँ अरु २ दर्जन जति साना ठूला सङ्घ-सस्थाहरूले आ-आफ्ना गतिविधि गरिरहेका छन् । कोटीहोममा २०४२ सालमा महायज्ञ गरिएको ठाउँमा रहेको अग्नि आज पर्यन्त अविछिन्न प्रज्वलित छ र सोही स्थानमा शिवपाञ्चायन मन्दिर रहेको छ । यस बाहेक यहाँ दर्जनौ [[पाटी]],पौवा, [[गोत्र]] अनुसार बनेका मन्दिर धर्मशाला र अनेकौ [[देवी]] [[देवता]]का मन्दिरहरू अवस्थित छन् । यस धार्मिक परिसरमा हाल निर्माणाधीन उद्यान वाटिकाले यहाँ आउने जो सुकैले वास्तविक शान्ति र मनोरञ्जन प्राप्त गर्दछन् । कोटिहोममा बार्षिक पाँच लाख धार्मिक दर्शनार्थी तथा पर्यटक आउने गरेको संस्थाको रेकर्डबाट देखिन्छ । विशेष गरी यहाँ आउने मानिसहरु पूजा आजा, [[विवाह]], [[व्रतबन्ध]], [[पुराण]] आदि धार्मिक कार्य गर्न साथै दैनिक व्यवहारिक जीवनको अस्त व्यस्तता, शहरी कोलाहलपूर्ण वातावरणबाट मुक्ति पाउन, घुम्नको लागि यहाँ आउने चलन छ । यस बाहेक यो स्थान [[नेपाल]]मा सबै भन्दा बढी थर गोत्रीय संस्थाहरू एकिकृत भएको धाम पनि यो मात्र हो । साथै योगी नरहरिनाथले नेपालमा लगाएका १०० भन्दा बडी कोटिहोम मध्ये यो तेह्रौँ कोटिहोम हो र महायज्ञ पश्चात् सबै भन्दा बढी विकसित भएको क्षेत्र पनि संभवत यही हो । यहाँको [[कनकाई नदी]] किनारको खुल्ला र शान्त तटीय क्षेत्र, हरियालिपूर्ण जंगल, नजिकै देखिने चूरे पहाडको मनोरम दृश्य, कनकाई नदीको स्नान योग्य स्वच्छ चीसो पानी र सर्वसुलव सुगमक्षेत्र भएको कारण सबैको मन जित्न सफल हुदै गए पनि संस्थाको सिमित्त साधन स्रोतको कारणले यहाँ पर्यटकहरूको लागि सुविधायुक्त भवनहरू निर्माण हुन थालेका छन् ।<ref name="online"/> == इतिहास == नेपालका विभिन्न धार्मिक महत्त्वका [[नदी]]हरु जस्तै [[कनकाई नदी|कन्काई नदी]]मा पनि धेरै वर्ष पहिलादेखि नै स्थानीय [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बी भक्तजनहरूद्वारा आस्थापूर्वक पूजा आराधना गर्ने प्रचलन रहिआएको छ। यसो गर्दा आफूले राखेको मनोकांक्षा पुरा हुन्छ भन्ने जन विश्वास रहँदै आएको छ । यसै परिप्रेक्षमा नेपालको आध्यात्मिक जगतका चर्चित व्यक्तित्व तथा नेपालका राष्ट्रगुरु [[योगी नरहरिनाथ]] ज्यूको विशेष अगुवाइ तथा विभिन्न क्षेत्रका धार्मिक सन्त तथा समाजसेवीहरूको सक्रियतामा विक्रम सम्बत २०४२ सालको पौष महिना भर (एक महिनासम्म) विश्वकल्याण कोटिहोम महायज्ञ यसै क्षेत्रमा आयोजना गरियो, तत्पश्चात् यस स्थानलाई कोटिहोम भन्न थालिएको हो र पछि विकशित हुदै गएपछि कनकाई धाम भनेर प्रसिद्ध भयो ।<ref name="nepalihimal">[http://nepalihimal.com/article/समाचार/14851 onlinenews]</ref> == विकास र विस्तार == वि.स.२०४२ सालको महायज्ञ सम्पन्न भए पश्चात यस स्थानमा महायज्ञ गरिएको अग्निलाई बचाई राख्न सोही यज्ञ कुण्डलाई यथावत राख्दै सो स्थानमा शिवपाञ्चायन मन्दिरको निर्माण गरिएको थियो जुन मन्दिर हाल भव्य रूपमा स्थापित छ । साथै सो स्थान मा योगी नरहरिनाथ आफैले उद्घाटन गरी एउटा [[संस्कृत]] विद्यालय समेत प्रारम्भ गराई दिनु भएको थियो जो आज पर्यन्त सञ्चालन मै रहेको छ । यस पछि यस स्थानमा विभिन्न थर गोत्रीय बन्धु संस्था र दाताहरूबाट धर्मशाला तथा मठ मन्दिरको निर्माण कार्यहरु हुन थाले पनि कोटीहोम क्षेत्रलाई औपचारिक रूपमा धामको रूपमा विकशित गर्नको लागि वि.स.२०४७ सालमा समाजसेवी भक्त बहादुर खड्काको अध्यक्षतामा विधान बनाइ ''कन्काई धाम धार्मिक विकाश सस्था कोटीहोम''(छोटकरीमा कोटीहोम संस्था पनि भनिन्छ) नामक सस्थाको विधिवत गठन गरी दर्ता गरिएको थियो, सोही संस्थाको मातहतमा हाल सम्म यस स्थानको विकास निर्माण सम्पादन, समन्वय, सञ्चालन तथा संरक्षणका कार्यहरु हुँदै आएका छन् ।<ref>गङ्गाराम दाहाल, ''कनकाई धाम कोटीहोमको संक्षिप्त परिचय एवं इतिहास'', योगी नरहरिनाथ स्मृति ग्रन्थ, पृष्ठ १९२-२०९, प्रकाशक : कनकाई धाम धार्मिक विकास सस्था कोटीहोम, बि.स.२०६८</ref> कनकाई धाममा दर्जनौ मठ, मन्दिर, धर्मशाला, पाटी पौवा, निर्मित तथा निर्माणाधीन छन् भने विभिन्न धर्म सम्प्रदायहरु जस्तै: [[बुद्ध|बौद्ध]]मार्गिको [[गुम्बा]], निम्बार्ग, कबीर, [[प्रणामी]], साइराम, [[आर्य समाज]] आदिका आ-आफ्नै अश्रमहरु र विभिन्न [[थर]] गोत्रीय बन्धु संस्थाका आ-आफ्नै मन्दिर तथा धर्मशालाहरू पनि रहेका छन् । कनकाई धाम महेन्द्र राजमार्गसंग जोडिएको हुनाले राजमार्ग पारी कृष्णप्रणामी मन्दिर [[निम्बार्काचार्य|निम्बार्की]]को मन्दिर रहेका छन् । यस ठाउँको प्रसिद्ध तथा मूल मन्दिरको रूपमा भने कोटीयज्ञेश्वर शिव पाञ्चायन मन्दिर (कोटीहोम मन्दिर)लाई मानिन्छ । यस अतिरिक्त यहाँ अथिति आवास तथा कार्यक्रम गर्न भनि बनाएका केही बहु उद्देश्यिय सामुदायिक भवन र फुलवारी (उद्यान वाटिका) पनि निर्माणका क्रममा छन् । यहाँ सबै भन्दा महत्त्वपूर्ण सर्पदंस केन्द्रको स्थापना गरिएको छ यसलाई कनकाई सहारा सर्पदंश उपचार केन्द्रको नामले जनिन्छ । रु ६० लाखको लागतमा निर्माण गरिएको सर्पदंश उपचार केन्द्रमा एकैपटकमा छ जनासम्म बिरामीलाई बेडमै राखेर उपचार गर्न सकिने व्यवस्था छ ।<ref>https://purbelinews.com/126410{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} purbelinews</ref> ==दर्शनार्थी तथा पर्यटकको आवागमन र महत्त्व == [[चित्र:Devotation at Kankai Dham sivalaya.jpg|right|250px]] कनकाई धाम (कोटिहोम)मा बार्षिक पाँच लाख भक्त, दर्शनार्थी तथा पर्यटक आउने गरेको संस्थाको रेकर्डबाट देखिन्छ। नेपालको पूर्वीय क्षेत्रको अलावा पूर्वोत्तर भारत को [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]], [[सिक्किम]], [[पश्चिम बङ्गाल]] र [[असम|आसाम]]का भक्त दर्शनार्थीहरू समेत यहाँ आइ रहने गरेको पाइन्छ । यद्यपि [[झापा जिल्ला|झापा]] [[मोरङ जिल्ला]]का मृतकहरुका अन्तिम संस्कार गर्नु परेमा कनकाई नदीलाई नै सबै भन्दा पवित्र मानिलाने चलन भएकोले मलामी जनहरूको पनि यहाँ उतिकै आवागमन रहन्छ । यस बाहेक यो स्थान नेपालमा सबै भन्दा बडी थर गोत्रीय सस्थाहरू एकीकृत भएको धामको रूपमा पनि चिनिन्छ । यस अलावा [[योगी नरहरिनाथ]]ले नेपालमा लगाएका १०० भन्दा बडी कोटिहोम मध्ये यो तेह्रौ कोटिहोम हो र महायज्ञ पश्चात् सबै भन्दा बढी विकसित भएको क्षेत्रको रूपमा आफुले यो धामलाई पाएको कुरा योगीजीले जीवित हुदै बताउनु भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.birattourism.org.np/places/kotihom|title=कोटीहोम|publisher=बिराट टुरिज्म}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016071603/http://www.birattourism.org.np/places/kotihom/ |date=2014-10-16 }}</ref> ==प्राकृतिक सौदर्य र सुगम पहुच== यहाँको [[कनकाई नदी|कन्काई]] नदी किनारको खुल्ला र शान्त तटीय क्षेत्र , हरियालिपूर्ण जंगल, नजिकै देखिने चूरे पहाडको मनोरम दृश्य, [[कनकाई नदी|कन्काई]] नदीको स्नान योग्य स्वच्छ चिसो पानी र [[महेन्द्र राजमार्ग]] मै रहेको कारण सर्व सुगम पहुच भएको कारण पनि भक्तहरूले कुनै धार्मिक कार्य गर्दा कनकाई धाम (कोटीहोम) सम्झने परम्परा बढ्दै गरेको आभाष हुन्छ । <ref name="online"/> ==पर्व र मेला== [[File:Kankai mai mela.jpg|right|250px|thumb|कनकाई मेला]] कनकाई धाममा विशेष गरी शनिवार र मंगलबार पूजा पाठ गर्नेहरूको बढी घुइचो हुने गरेको छ । यस बाहेक [[राम नवमी]], [[महाशिवरात्रि|महाशिवरात्री]], [[श्रावण शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]],[[बुद्ध पूर्णिमा|बुद्ध जयन्ति]],[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], [[बालाचतुर्दशी|बाला चतुर्दशी]] आदि पर्वहरू र श्रावण महिना भर जल चढाउने बोलबम भक्तहरूको भिड हुने गर्दछ । तर पूर्वाञ्चल क्षेत्रकै प्रख्यात [[माघे सङ्क्रान्ति]]मा हुने [[माघे सङ्क्रान्ति|माई मेला]] भने वर्षको एक पटक माघ संक्रान्ति अघि पछि गरी एक हप्ता सम्म लाग्ने गर्दछ, जुन [[मेला]]मा देश विदेशका लाखौ महानुभावहरू मेलामा मनोरञ्जन गर्न आउछन् । <ref>[http://www.janabolinews.com/?p=25705 news]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==बृहत्कनकाई पर्यटकीय क्षेत्रको अवधारणा र कनकाई आर्यघाटको निर्माण == [[झापा जिल्ला]]को [[सुरुङ्गा]] र [[सतासीधाम]] गाविसमा अवस्थित कनकाई नदीको तटीय क्षेत्र (वारी पारी) नै मठ मन्दिरहरूको विकास भै रहेको र यो क्षेत्र एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रको रूपमा विकशित हुदै गई रहेकोले यहाँ वरपर रहेका कनकाईधाम माई नदी पूर्व र पश्चिम दुवै भूभाग दोमुखा पर्यटकीय क्षेत्र, धनुषकोटी धाम लगायतको क्षेत्रलाई समेटी ''बृहत कनकाई पर्यटकीय क्षेत्र ''को रूपमा एकिकृत रूपले विकास प्रक्रिया अगाडि बढाउने उद्देश्यले गुरु योजना (प्राविधिक नक्सा ) निर्माण कार्य भएको छ । साथै कनकाई माईको पूर्वीय किनारमा अन्तिम संस्कार गर्ने बढ्दो प्रचलनलाई मध्यनजर गरी '''कनकाई आर्यघाट''' नामक संस्था गठन गरी सुविधायुक्त आर्यघाटको निर्माण गरिएको छ ।<ref>{{cite web|url=http://www.dainiknepal.com/2014/12/30029.html|title=कनकाई आर्यघाट|publisher=कनकाई आर्यघाट सस्था}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==यातायात== यातायातको लागि कनकाई न.पा. वडा नं-४, मा रहेको यो धाम [[महेन्द्र राजमार्ग]] अन्तर्गत नेपालकै लामो [[कनकाई नदी]]को पुलको पुर्वीय तटमा रहेको “कनकाई धाम धार्मिक विकास संस्था” कोटीहोम धामसम्म आउनको लागि पक्कि सडक रहेकोले यहा आउँन प्रसस्त रूपमा सवारी साधन पाईन्छन्। साथै [[भद्रपुर विमानस्थल]]बाट [[बस]] तथा ट्याक्सीबाट पनि सिधै [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]], [[सुरुङ्गा]] हुँदै यो धाममा आउन सकिन्छ । <ref name="online"/> [[चित्र:Kankai pul.jpg|250px|right|thumb|कनकाई नदीको पुलमा बस]] ==ध्यान दिनुपर्ने कुरा== धुम्रपान, मध्यपान, मांसहार एवं मर्यादा विपरित कार्य गर्न पाइदैन् । धाम दर्शनमा आएका तीर्थालु पर्यटकहरूले धाम भित्र समिति मार्फत बन्देज लगाइएको कार्य विपरित कुनै कार्य गर्न निषेध गरिएको छ । <ref name="online">[http://www.eastnepal.com/कनकाईधाम-धार्मिक-संस्था/ eastnepal] </ref> ==अन्य आकर्षण== यस क्षेत्रमा पर्यटकहरूले चुरे पहाड भएकोले विभिन्न वस्तुहरूको अन्वेषण गर्न सकिने स्थान हो । यस ठाउँमा चुरे पहाड भित्र रहेको हरियाली वनस्पति, जडिबुटि, जङ्गली वन्यजन्तु, कनकाई नदीको बहाव, चुलीबाट [[इलाम जिल्ला]] भित्रका विभिन्न स्थानहरूको अवलोकन गर्न र झापाका तराईका फाँटहरूलाई दृष्य अवलोकन गर्न यस क्षेत्रमा विभिन्न जातजाती, [[भाषा]], [[धर्म]], संस्कृति, रितिरीवाज, परम्परा, भेषभुषा र संस्कारको जगेर्ना गर्दै भाईचारा सम्बन्धलाई बलियो बनाई विभिन्न जात–जातीहरुका मानिसहरूको बसोबास रहेको छ ।<ref name="online"/> ==अतिक्रमण== हवन कुण्ड संरक्षण तथा अखण्ड धुनी जगाइएको साढे तीन बिघाको जंगल तथा कनकाईको बगर क्षेत्रलाई '''कोटीहोम''' नामकरण गरिएको थियो । यहाँ चाडपर्वमा पूजाआजा गर्न तथा [[शनिवार|शनिबार]]का दिन घुइँचो लाग्न थालेपछि फूलपाती, फलफूल र खाजाका व्यापारीले अस्थायी टहरा बनाए । व्यापार फस्टाउन थालेपछि कोटीहोम क्षेत्र अतिक्रमणमा परेको हो । कोटीहोमको साढे तीन बिघामध्ये दुई बिघा जमीन अतिक्रमण भएको छ । २०५२ मा सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोग बनेपछि [[कनकाई नगरपालिका]]–४ को कोटीहोम क्षेत्रलाई कनकाई धाम धार्मिक विकास संस्थाको नाममा नापी गरिएको थियो । तर जग्गाधनी प्रमाणपत्र जारी नभएपछि । यो क्षेत्रभित्र २४ वटा बन्धु र [[गोत्र]] समाजले भवन र [[मन्दिर]] बनाएका छन् तथा ३७ परिवार घरै बनाएर बसेका छन् । वर्षेनि घरको आकार र क्षेत्र बढाउँदै गएको छ । अतिक्रमणले बिहे तथा ब्रतबन्ध गर्दा बस्न ठाउँ अभाव हुँदै गएको छ भने मुक्तिघाटमा लाश दहन गर्दा मलामीलाई बस्नका लागि चौतारो बनाउने ठाउँ पनि बाँकी रहेको छैन ।<ref name="nepalihimal"/> ==चित्रग्यालरी== [[File:Kankai river.JPG|800px]] <gallery> चित्र:Renovated Kankai Dham Kotihom temple.jpg|कन्काई धाम (कोटीहोम) को मूल मन्दिर (कोटियज्ञेश्वर शिव पाञ्चायन मन्दिर) चित्र:Kankai mai mela.jpg|कन्काईमाई मेला चित्र:Kotihom Agni Kunda -renovated.jpg|विसं २०४२ सालमा कोटीहोम महायज्ञ गरिएको अविछिन्न प्रज्वलित अग्नि कुण्ड चित्र:Devotation at Kankai Dham sivalaya.jpg|कोटीहोमको कनकेश्वर शिवालयमा उपस्थित भक्तहरू File:Kankai bridge, the longest bridge in nepal.jpg|कनकाई नदी </gallery> ==कनकाई धामका उल्लेखनीय विषयवस्तु== * बि.स. २०४२ सालमा कोतिहवन (कोटीहोम) महायज्ञ गर्दा प्रज्वलित गरिएको अग्नि कुण्ड जुन आज पर्यन्त अविछिन्न प्रज्वलित छ । * स्व. योगी नरहरिनाथ ज्यू ले प्रारम्भ गरे दिनु भएको सस्कृत विद्यालय : कनकाई गायत्री वैदिक विद्यापिठ कोटीहोम । * धार्मिक सहिष्णुता र सद्भाव को नमुना : कोटीहोम मन्दिर र साँगाक छ्योइलिंग बौद्ध गुम्वा मात्र ५० मिटर को दुरीमा हार्दिकता पूर्वक निर्माण र सञ्चालन । * नेपालको सबै भन्दा लामो पूल (७०३ मिटर): कनकाई नदीको पूल र खुल्ला फाट (बगर )को मनोरम दृश्य समिपमा । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{कमन्सश्रेणी|Kotihome|कोटिहोम}} {{ढाँचा:झापा जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू}} [[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:झापा जिल्लाका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू]] hiwqs04e9dc7p43f6bohe44idoahlxk 1366763 1366732 2026-07-23T02:14:44Z ~2026-40912-31 79903 1366763 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox Mandir | name = कन्काई धाम कोटीहोम | image =Kotihom temple and garden.jpg | image_alt = | caption = कन्काई धाम कोटीहोम | pushpin_map = नेपाल | map_caption = नेपालको नक्शामा कन्काई धाम कोटीहोम | latd = 26 | latm = 39 | lats =18 | latNS = N | longd = 87 | longm = 52 | longs = 42 | longEW = E | coordinates_region = NP | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = {{flag|नेपाल}} | state/province = [[मेची अञ्चल|मेची ]] | district = [[झापा जिल्ला|झापा]] | location = [[कनकाई नगरपालिका]], [[झापा जिल्ला|झापा]] | elevation_m = | primary_deity = [[शिव|महादेव]] | important_festivals= [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]], [[बालाचतुर्दशी|बाला चतुर्दशी]], [[तीज]], [[ राम नवमी]], [[श्रावण शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], [[बुद्ध पूर्णिमा|बुद्ध जयन्ति]] | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[चित्र:Kankaidham01 (1).jpg|thumb||right|250px|कनकाई कोटीहोम धाम झापा]] '''कन्काई धाम (कोटीहोम)''' [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]]को एउटा महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटन क्षेत्र हो । यो धाम नेपालको [[झापा जिल्ला]]को करिब मध्य भागमा पर्ने [[कनकाई नगरपालिका]]को वार्ड नं ४ मा तथा प्रसिद्ध [[कनकाई नदी]]को पूर्वतटीय क्षेत्रमा अवस्थित छ । यसलाई कनकाई धाम, कोटीहोम, माईधाम, माई आदि नामले पनि जनिन्छ ।<ref>[http://daojhapa.moha.gov.np/home/pages/185 daojhapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006232610/http://daojhapa.moha.gov.np/home/pages/185 |date=2017-10-06 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Surunga |title= Surunga/Religious and touristic sites|publisher= Digital Himalaya.}}</ref> विगत वि.सं. २०४२ सालमा राष्ट्रगुरु [[योगी नरहरिनाथ]]को अगुवाईमा यहाँ एउटा बृहत् धार्मिक अनुष्ठान कोटिहोम महायज्ञ गरिएको थियो, त्यस पश्चात यस स्थानलाई कोटिहोम भनिन थालियो र पछि संस्थागत हुदै गएपछि कनकाईधामको रूपमा विकसित भयो । यस धार्मिक पर्यटन क्षेत्रको विकास कोषको लागि कनकाईधाम धार्मिक विकाससंस्था कोटिहोम सुरङ्गा नामक निकायले यहाँको विकासको लागि कार्य गरिरहेको भएपनि यहाँ अरु २ दर्जन जति साना ठूला सङ्घ-सस्थाहरूले आ-आफ्ना गतिविधि गरिरहेका छन् । कोटीहोममा २०४२ सालमा महायज्ञ गरिएको ठाउँमा रहेको अग्नि आज पर्यन्त अविछिन्न प्रज्वलित छ र सोही स्थानमा शिवपाञ्चायन मन्दिर रहेको छ । यस बाहेक यहाँ दर्जनौ [[पाटी]],पौवा, [[गोत्र]] अनुसार बनेका मन्दिर धर्मशाला र अनेकौ [[देवी]] [[देवता]]का मन्दिरहरू अवस्थित छन् । यस धार्मिक परिसरमा हाल निर्माणाधीन उद्यान वाटिकाले यहाँ आउने जो सुकैले वास्तविक शान्ति र मनोरञ्जन प्राप्त गर्दछन् । कोटिहोममा बार्षिक पाँच लाख धार्मिक दर्शनार्थी तथा पर्यटक आउने गरेको संस्थाको रेकर्डबाट देखिन्छ । विशेष गरी यहाँ आउने मानिसहरु पूजा आजा, [[विवाह]], [[व्रतबन्ध]], [[पुराण]] आदि धार्मिक कार्य गर्न साथै दैनिक व्यवहारिक जीवनको अस्त व्यस्तता, शहरी कोलाहलपूर्ण वातावरणबाट मुक्ति पाउन, घुम्नको लागि यहाँ आउने चलन छ । यस बाहेक यो स्थान [[नेपाल]]मा सबै भन्दा बढी थर गोत्रीय संस्थाहरू एकिकृत भएको धाम पनि यो मात्र हो । साथै योगी नरहरिनाथले नेपालमा लगाएका १०० भन्दा बडी कोटिहोम मध्ये यो तेह्रौँ कोटिहोम हो र महायज्ञ पश्चात् सबै भन्दा बढी विकसित भएको क्षेत्र पनि संभवत यही हो । यहाँको [[कनकाई नदी]] किनारको खुल्ला र शान्त तटीय क्षेत्र, हरियालिपूर्ण जंगल, नजिकै देखिने चूरे पहाडको मनोरम दृश्य, कनकाई नदीको स्नान योग्य स्वच्छ चीसो पानी र सर्वसुलव सुगमक्षेत्र भएको कारण सबैको मन जित्न सफल हुदै गए पनि संस्थाको सिमित्त साधन स्रोतको कारणले यहाँ पर्यटकहरूको लागि सुविधायुक्त भवनहरू निर्माण हुन थालेका छन् ।<ref name="online"/> == इतिहास == नेपालका विभिन्न धार्मिक महत्त्वका [[नदी]]हरु जस्तै [[कनकाई नदी|कन्काई नदी]]मा पनि धेरै वर्ष पहिलादेखि नै स्थानीय [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बी भक्तजनहरूद्वारा आस्थापूर्वक पूजा आराधना गर्ने प्रचलन रहिआएको छ। यसो गर्दा आफूले राखेको मनोकांक्षा पुरा हुन्छ भन्ने जन विश्वास रहँदै आएको छ । यसै परिप्रेक्षमा नेपालको आध्यात्मिक जगतका चर्चित व्यक्तित्व तथा नेपालका राष्ट्रगुरु [[योगी नरहरिनाथ]] ज्यूको विशेष अगुवाइ तथा विभिन्न क्षेत्रका धार्मिक सन्त तथा समाजसेवीहरूको सक्रियतामा विक्रम सम्बत २०४२ सालको पौष महिना भर (एक महिनासम्म) विश्वकल्याण कोटिहोम महायज्ञ यसै क्षेत्रमा आयोजना गरियो, तत्पश्चात् यस स्थानलाई कोटिहोम भन्न थालिएको हो र पछि विकशित हुदै गएपछि कनकाई धाम भनेर प्रसिद्ध भयो ।<ref name="nepalihimal">[http://nepalihimal.com/article/समाचार/14851 onlinenews]</ref> == विकास र विस्तार == वि.स.२०४२ सालको महायज्ञ सम्पन्न भए पश्चात यस स्थानमा महायज्ञ गरिएको अग्निलाई बचाई राख्न सोही यज्ञ कुण्डलाई यथावत राख्दै सो स्थानमा शिवपाञ्चायन मन्दिरको निर्माण गरिएको थियो जुन मन्दिर हाल भव्य रूपमा स्थापित छ । साथै सो स्थान मा योगी नरहरिनाथ आफैले उद्घाटन गरी एउटा [[संस्कृत]] विद्यालय समेत प्रारम्भ गराई दिनु भएको थियो जो आज पर्यन्त सञ्चालन मै रहेको छ । यस पछि यस स्थानमा विभिन्न थर गोत्रीय बन्धु संस्था र दाताहरूबाट धर्मशाला तथा मठ मन्दिरको निर्माण कार्यहरु हुन थाले पनि कोटीहोम क्षेत्रलाई औपचारिक रूपमा धामको रूपमा विकशित गर्नको लागि वि.स.२०४७ सालमा समाजसेवी भक्त बहादुर खड्काको अध्यक्षतामा विधान बनाइ ''कन्काई धाम धार्मिक विकाश सस्था कोटीहोम''(छोटकरीमा कोटीहोम संस्था पनि भनिन्छ) नामक सस्थाको विधिवत गठन गरी दर्ता गरिएको थियो, सोही संस्थाको मातहतमा हाल सम्म यस स्थानको विकास निर्माण सम्पादन, समन्वय, सञ्चालन तथा संरक्षणका कार्यहरु हुँदै आएका छन् ।<ref>गङ्गाराम दाहाल, ''कनकाई धाम कोटीहोमको संक्षिप्त परिचय एवं इतिहास'', योगी नरहरिनाथ स्मृति ग्रन्थ, पृष्ठ १९२-२०९, प्रकाशक : कनकाई धाम धार्मिक विकास सस्था कोटीहोम, बि.स.२०६८</ref> कनकाई धाममा दर्जनौ मठ, मन्दिर, धर्मशाला, पाटी पौवा, निर्मित तथा निर्माणाधीन छन् भने विभिन्न धर्म सम्प्रदायहरु जस्तै: [[बुद्ध|बौद्ध]]मार्गिको [[गुम्बा]], निम्बार्ग, कबीर, [[प्रणामी]], साइराम, [[आर्य समाज]] आदिका आ-आफ्नै अश्रमहरु र विभिन्न [[थर]] गोत्रीय बन्धु संस्थाका आ-आफ्नै मन्दिर तथा धर्मशालाहरू पनि रहेका छन् । कनकाई धाम महेन्द्र राजमार्गसंग जोडिएको हुनाले राजमार्ग पारी कृष्णप्रणामी मन्दिर [[निम्बार्काचार्य|निम्बार्की]]को मन्दिर रहेका छन् । यस ठाउँको प्रसिद्ध तथा मूल मन्दिरको रूपमा भने कोटीयज्ञेश्वर शिव पाञ्चायन मन्दिर (कोटीहोम मन्दिर)लाई मानिन्छ । यस अतिरिक्त यहाँ अथिति आवास तथा कार्यक्रम गर्न भनि बनाएका केही बहु उद्देश्यिय सामुदायिक भवन र फुलवारी (उद्यान वाटिका) पनि निर्माणका क्रममा छन् । यहाँ सबै भन्दा महत्त्वपूर्ण सर्पदंस केन्द्रको स्थापना गरिएको छ यसलाई कनकाई सहारा सर्पदंश उपचार केन्द्रको नामले जनिन्छ । रु ६० लाखको लागतमा निर्माण गरिएको सर्पदंश उपचार केन्द्रमा एकैपटकमा छ जनासम्म बिरामीलाई बेडमै राखेर उपचार गर्न सकिने व्यवस्था छ ।<ref>https://purbelinews.com/126410{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} purbelinews</ref> ==दर्शनार्थी तथा पर्यटकको आवागमन र महत्त्व == [[चित्र:Devotation at Kankai Dham sivalaya.jpg|right|250px]] कनकाई धाम (कोटिहोम)मा बार्षिक पाँच लाख भक्त, दर्शनार्थी तथा पर्यटक आउने गरेको संस्थाको रेकर्डबाट देखिन्छ। नेपालको पूर्वीय क्षेत्रको अलावा पूर्वोत्तर भारत को [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]], [[सिक्किम]], [[पश्चिम बङ्गाल]] र [[असम|आसाम]]का भक्त दर्शनार्थीहरू समेत यहाँ आइ रहने गरेको पाइन्छ । यद्यपि [[झापा जिल्ला|झापा]] [[मोरङ जिल्ला]]का मृतकहरुका अन्तिम संस्कार गर्नु परेमा कनकाई नदीलाई नै सबै भन्दा पवित्र मानिलाने चलन भएकोले मलामी जनहरूको पनि यहाँ उतिकै आवागमन रहन्छ । यस बाहेक यो स्थान नेपालमा सबै भन्दा बडी थर गोत्रीय सस्थाहरू एकीकृत भएको धामको रूपमा पनि चिनिन्छ । यस अलावा [[योगी नरहरिनाथ]]ले नेपालमा लगाएका १०० भन्दा बडी कोटिहोम मध्ये यो तेह्रौ कोटिहोम हो र महायज्ञ पश्चात् सबै भन्दा बढी विकसित भएको क्षेत्रको रूपमा आफुले यो धामलाई पाएको कुरा योगीजीले जीवित हुदै बताउनु भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.birattourism.org.np/places/kotihom|title=कोटीहोम|publisher=बिराट टुरिज्म}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016071603/http://www.birattourism.org.np/places/kotihom/ |date=2014-10-16 }}</ref> ==प्राकृतिक सौदर्य र सुगम पहुच== यहाँको [[कनकाई नदी|कन्काई]] नदी किनारको खुल्ला र शान्त तटीय क्षेत्र , हरियालिपूर्ण जंगल, नजिकै देखिने चूरे पहाडको मनोरम दृश्य, [[कनकाई नदी|कन्काई]] नदीको स्नान योग्य स्वच्छ चिसो पानी र [[महेन्द्र राजमार्ग]] मै रहेको कारण सर्व सुगम पहुच भएको कारण पनि भक्तहरूले कुनै धार्मिक कार्य गर्दा कनकाई धाम (कोटीहोम) सम्झने परम्परा बढ्दै गरेको आभाष हुन्छ । <ref name="online"/> ==पर्व र मेला== [[File:Kankai mai mela.jpg|right|250px|thumb|कनकाई मेला]] कनकाई धाममा विशेष गरी शनिवार र मंगलबार पूजा पाठ गर्नेहरूको बढी घुइचो हुने गरेको छ । यस बाहेक [[राम नवमी]], [[महाशिवरात्रि|महाशिवरात्री]], [[श्रावण शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]],[[बुद्ध पूर्णिमा|बुद्ध जयन्ति]],[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], [[बालाचतुर्दशी|बाला चतुर्दशी]] आदि पर्वहरू र श्रावण महिना भर जल चढाउने बोलबम भक्तहरूको भिड हुने गर्दछ । तर पूर्वाञ्चल क्षेत्रकै प्रख्यात [[माघे सङ्क्रान्ति]]मा हुने [[माघे सङ्क्रान्ति|माई मेला]] भने वर्षको एक पटक माघ संक्रान्ति अघि पछि गरी एक हप्ता सम्म लाग्ने गर्दछ, जुन [[मेला]]मा देश विदेशका लाखौ महानुभावहरू मेलामा मनोरञ्जन गर्न आउछन् । <ref>[http://www.janabolinews.com/?p=25705 news]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==बृहत्कनकाई पर्यटकीय क्षेत्रको अवधारणा र कनकाई आर्यघाटको निर्माण == [[झापा जिल्ला]]को [[सुरुङ्गा]] र [[सतासीधाम]] गाविसमा अवस्थित कनकाई नदीको तटीय क्षेत्र (वारी पारी) नै मठ मन्दिरहरूको विकास भै रहेको र यो क्षेत्र एक महत्त्वपूर्ण धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रको रूपमा विकशित हुदै गई रहेकोले यहाँ वरपर रहेका कनकाईधाम माई नदी पूर्व र पश्चिम दुवै भूभाग दोमुखा पर्यटकीय क्षेत्र, धनुषकोटी धाम लगायतको क्षेत्रलाई समेटी ''बृहत कनकाई पर्यटकीय क्षेत्र ''को रूपमा एकिकृत रूपले विकास प्रक्रिया अगाडि बढाउने उद्देश्यले गुरु योजना (प्राविधिक नक्सा ) निर्माण कार्य भएको छ । साथै कनकाई माईको पूर्वीय किनारमा अन्तिम संस्कार गर्ने बढ्दो प्रचलनलाई मध्यनजर गरी '''कनकाई आर्यघाट''' नामक संस्था गठन गरी सुविधायुक्त आर्यघाटको निर्माण गरिएको छ ।<ref>{{cite web|url=http://www.dainiknepal.com/2014/12/30029.html|title=कनकाई आर्यघाट|publisher=कनकाई आर्यघाट सस्था}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==यातायात== यातायातको लागि कनकाई न.पा. वडा नं-४, मा रहेको यो धाम [[महेन्द्र राजमार्ग]] अन्तर्गत नेपालकै लामो [[कनकाई नदी]]को पुलको पुर्वीय तटमा रहेको “कनकाई धाम धार्मिक विकास संस्था” कोटीहोम धामसम्म आउनको लागि पक्कि सडक रहेकोले यहा आउँन प्रसस्त रूपमा सवारी साधन पाईन्छन्। साथै [[भद्रपुर विमानस्थल]]बाट [[बस]] तथा ट्याक्सीबाट पनि सिधै [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]], [[सुरुङ्गा]] हुँदै यो धाममा आउन सकिन्छ । <ref name="online"/> [[चित्र:Kankai pul.jpg|250px|right|thumb|कनकाई नदीको पुलमा बस]] ==ध्यान दिनुपर्ने कुरा== धुम्रपान, मध्यपान, मांसहार एवं मर्यादा विपरित कार्य गर्न पाइदैन् । धाम दर्शनमा आएका तीर्थालु पर्यटकहरूले धाम भित्र समिति मार्फत बन्देज लगाइएको कार्य विपरित कुनै कार्य गर्न निषेध गरिएको छ । <ref name="online">[http://www.eastnepal.com/कनकाईधाम-धार्मिक-संस्था/ eastnepal] </ref> ==अन्य आकर्षण== यस क्षेत्रमा पर्यटकहरूले चुरे पहाड भएकोले विभिन्न वस्तुहरूको अन्वेषण गर्न सकिने स्थान हो । यस ठाउँमा चुरे पहाड भित्र रहेको हरियाली वनस्पति, जडिबुटि, जङ्गली वन्यजन्तु, कनकाई नदीको बहाव, चुलीबाट [[इलाम जिल्ला]] भित्रका विभिन्न स्थानहरूको अवलोकन गर्न र झापाका तराईका फाँटहरूलाई दृष्य अवलोकन गर्न यस क्षेत्रमा विभिन्न जातजाती, [[भाषा]], [[धर्म]], संस्कृति, रितिरीवाज, परम्परा, भेषभुषा र संस्कारको जगेर्ना गर्दै भाईचारा सम्बन्धलाई बलियो बनाई विभिन्न जात–जातीहरुका मानिसहरूको बसोबास रहेको छ ।<ref name="online"/> ==अतिक्रमण== हवन कुण्ड संरक्षण तथा अखण्ड धुनी जगाइएको साढे तीन बिघाको जंगल तथा कनकाईको बगर क्षेत्रलाई '''कोटीहोम''' नामकरण गरिएको थियो । यहाँ चाडपर्वमा पूजाआजा गर्न तथा [[शनिवार|शनिबार]]का दिन घुइँचो लाग्न थालेपछि फूलपाती, फलफूल र खाजाका व्यापारीले अस्थायी टहरा बनाए । व्यापार फस्टाउन थालेपछि कोटीहोम क्षेत्र अतिक्रमणमा परेको हो । कोटीहोमको साढे तीन बिघामध्ये दुई बिघा जमीन अतिक्रमण भएको छ । २०५२ मा सुकुम्बासी समस्या समाधान आयोग बनेपछि [[कनकाई नगरपालिका]]–४ को कोटीहोम क्षेत्रलाई कनकाई धाम धार्मिक विकास संस्थाको नाममा नापी गरिएको थियो । तर जग्गाधनी प्रमाणपत्र जारी नभएपछि । यो क्षेत्रभित्र २४ वटा बन्धु र [[गोत्र]] समाजले भवन र [[मन्दिर]] बनाएका छन् तथा ३७ परिवार घरै बनाएर बसेका छन् । वर्षेनि घरको आकार र क्षेत्र बढाउँदै गएको छ । अतिक्रमणले बिहे तथा ब्रतबन्ध गर्दा बस्न ठाउँ अभाव हुँदै गएको छ भने मुक्तिघाटमा लाश दहन गर्दा मलामीलाई बस्नका लागि चौतारो बनाउने ठाउँ पनि बाँकी रहेको छैन ।<ref name="nepalihimal"/> ==चित्रग्यालरी== [[File:Kankai river.JPG|800px]] <gallery> चित्र:Renovated Kankai Dham Kotihom temple.jpg|कन्काई धाम (कोटीहोम) को मूल मन्दिर (कोटियज्ञेश्वर शिव पाञ्चायन मन्दिर) चित्र:Kankai mai mela.jpg|कन्काईमाई मेला चित्र:Kotihom Agni Kunda -renovated.jpg|विसं २०४२ सालमा कोटीहोम महायज्ञ गरिएको अविछिन्न प्रज्वलित अग्नि कुण्ड चित्र:Devotation at Kankai Dham sivalaya.jpg|कोटीहोमको कनकेश्वर शिवालयमा उपस्थित भक्तहरू File:Kankai bridge, the longest bridge in nepal.jpg|कनकाई नदी </gallery> ==कनकाई धामका उल्लेखनीय विषयवस्तु== * बि.स. २०४२ सालमा कोतिहवन (कोटीहोम) महायज्ञ गर्दा प्रज्वलित गरिएको अग्नि कुण्ड जुन आज पर्यन्त अविछिन्न प्रज्वलित छ । * स्व. योगी नरहरिनाथ ज्यू ले प्रारम्भ गरे दिनु भएको सस्कृत विद्यालय : कनकाई गायत्री वैदिक विद्यापिठ कोटीहोम । * धार्मिक सहिष्णुता र सद्भाव को नमुना : कोटीहोम मन्दिर र साँगाक छ्योइलिंग बौद्ध गुम्वा मात्र ५० मिटर को दुरीमा हार्दिकता पूर्वक निर्माण र सञ्चालन । * नेपालको सबै भन्दा लामो पूल (७०३ मिटर): कनकाई नदीको पूल र खुल्ला फाट (बगर )को मनोरम दृश्य समिपमा । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{कमन्सश्रेणी|Kotihome|कोटिहोम}} {{ढाँचा:झापा जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू}} [[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:झापा जिल्लाका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू]] 53svmy1k53hdevbxhzv8am5ledsik6v 10 34287 1366499 747374 2026-07-21T07:02:15Z CommonsDelinker 144 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 1366499 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = केप भर्ड | flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg | flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1975 | redir1 = CPV </noinclude> }} lsngizmql3kphachm4q74xybeycqm5z 0 42910 1366478 1366374 2026-07-20T17:36:12Z रिखल्या 79883 /* पाण्डेबाट भट्ट भएको */ 1366478 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- ! colspan="2" | भट्ट |- | प्रकार | [[ब्राह्मण]] थर |- | गोत्र | विभिन्न (मुख्यतः [[गौतम गोत्र|गौतम]], [[आत्रय गोत्र|आत्रय]], [[कश्यप गोत्र|कश्यप]]) |- | प्रवर | विभिन्न |- | धर्म | [[हिन्दू धर्म]] |- | जातीय समूह | [[खस]] |- | भाषा | [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]], [[हिन्दी]] |- | मूल स्थान | [[कुमाउँ मण्डल]], [[उत्तराखण्ड]], [[भारत]] |- | बसोबास | [[नेपाल]], [[भारत]] |- | प्रमुख क्षेत्र | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[डडेलधुरा जिल्ला|डडेलधुरा]], [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]], [[पिथौरागढ]], [[टनकपुर]], [[हल्द्वानी]], [[बरेली]] |- | सम्बन्धित थर | [[पाण्डे]], [[ओली]], [[जैसी]], [[तिवारी]], [[जोशी]], [[पन्त]], [[बिष्ट]] |} '''भट्ट''' पुरातन बर्गिकरण अनुसार [[ब्राह्मण]] जातमा पर्ने थर हो। [[नेपाल]] तथा [[भारत]]को अधिकांश ठाउँमा भट्टहरूको बसोवास पाइन्छ। भट्टहरू नेपाल तथा भारतको विभिन्न भू-भागमा बसोवास गर्दछन् । भट्टहरू प्राय [[ब्राह्मण]] जातिका हुन्छन् । कतै कतै [[क्षेत्री]] भट्ट पनि भेटिएका छन् । भट्टहरूको अलग अलग [[गोत्र]], अलग अलग [[शाखा]], अलग अलग [[प्रवर]] हुन्छ । सबै भट्टहरू एकै वंशका तथा एकै गोत्रका हुँदैनन् । कोही भट्टहरू [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्री छन् भने कुनै भट्ट [[आत्रय गोत्र|आत्रय]] गोत्री छन् । त्यस्तै कुनै भट्टहरू कस्यप गोत्रका पनि छन् । ==गौत गोत्रीय भट्ट== कर्मेन्द्रियलाई वसमा राख्ने प्रजापालक शक्तिशाली [[गायत्री मन्त्र|गायत्री]] मन्त्रको जप गर्ने ऋषिका रूपमा चिनिने [[गौतम ऋषि|गौतम]] ऋषिका सन्तान एक जना मूल पूरूष पण्डित बालराज पाण्डे थिए । उनी [[भारत]]को ज्वालामुखी क्षेत्र काँगडाबाट [[चन्द|चन्द वंशी]] राजा थोहर चन्दको समयमा राजा सोम चन्दसँग काली [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] आएका थिए । सोम चन्द राजा भएपछि पण्डित बालराज पाण्डेलाई देवल भन्ने स्थान वृताको रूपमा सुम्पेपछि उनका सन्तानहरूलाई देवलिया पाण्डे भन्ने गरियो । यि देवलिया पाण्डेहरू चतुर र बुद्धिमान थिए ।<ref name= "गौतम गोत्र"> गौतम गोत्र एकता समाज नेपाल द्वारा प्रकाशित पुस्तक '''गौतम गोत्र''' वंश प्रिय पहिलो संस्करण लेखक राजेश कुमार बटाला</ref> [[मुसलमान]] आधिपत्यको सामु टिक्न कठिन भएकाले कालीकुमाउका विभिन्न ठाउँमा आई पुरोहितको काम गर्दै वृति बढाउँदै गए । राजा सोम चन्दले कालु तडागी फौजदारको सहयोगले चम्पावतका [[खस जाति|खस]] राजालाई हराएर आफ्नो अधिपत्य जमाए पछि झिंगाडका [[जोशी]] सुधानिधी चौवेलाई दिवान, सिमल्टिया पाण्डे [[कस्यप गोत्र|कश्यप]] गोत्रीलाई राजगुरू, देवलिया पाण्डे [[गौतम गोत्र|गौतम]] गोत्रीलाई राज पुरोहित, मण्डिया पाण्डेलाई कारवारी र विष्टहरूलाई कारदारको पदवी दिई कार्यक्रम चलाउन्थे ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===नेपाल प्रवेस=== राज्य विस्तारको क्रममा र बसाई सराईको क्रममा बालराजका पाण्डेका सन्तान जयन्त पाण्डे [[डोटी राज्य|डोटी]] राज्यमा गई बसोवास गर्न थाले । बाँकी सन्तान कल्याण, रुद्र, नरेन्द्र, लक्ष्मण, इन्द्र, भूमी, मनोरथ र भगिरथ पाण्डेहरूले कुमाउ क्षेत्रमा नै बसोवास गरेका थिए । ती मध्य केही हालको नेपालको उत्तरी क्षेत्रमा बसोवास गर्न गएका थिए । पाण्डेहरू साधनामा बस्न सक्ने साधक थिए । चार [[वेद]]को पुरा अध्यायन गरेका साथै [[ज्योतिष]] विद्यामा पनि पारंगत थिए भन्ने कुरा कुमाउका प्रसिद्ध इतिहासकार अटकिन्सनको अन्वेषण गजेटियरमा उल्लेख गरेको पाइन्छ । उक्त गजेटियरमा प्रजापालक ओलीहरू विभिन्न दैविक प्रकोपहरूबेट रक्षा गर्दथे । यिनीहरू विभिन्न गाउँहरूबाट [[मङ्सिर|मंसिर]] महिनामा आफ्नो ओल्को (कर) लिन्थे भनिएको छ । साथै आफ्नो योग र बलबाट प्रकृतिमा पर्नजाने विपत्तीहरूलाई रोक्न छेक्न सक्ने क्षमता थियो । खेती पातीको बेला ओला ([[असिना]]) ले नोक्सान हुने भएकोले उक्त असिनालाई रोकी, खेती पातीको रक्षा गरी, आफ्नो क्षेत्र भित्रका किसानको रक्षा गर्दथे । उनिहरू प्रजापालक थिए तन्त्र मन्त्रकै सहायताले चाहेपछि ओला हान्न पनि सक्ने भएकाले ओलाको अपभ्रंस शब्द ओली भनेर चिनिन थाले ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> राहुल सांस्कृत्यायनद्वारा लिखित कुमाउँको इतिहासमा पनि उल्लेख भएको पाइन्छ कि यहाँ २५० प्रकारका [[ब्राह्मण|ब्राह्मणहरू]] छन् । यसको सूची पनि तयार गरेका छन् जसमा प्रथम आस्पदमा पाण्डे र द्वितिय आसपदमा ओली भनि जनाएको छ । कुमाउँ र डोटी क्षेत्रमा धेरैजसो ब्राह्मणहरूले आफ्नो आसपद तथा आफ्नो पैत्रिक परिचय दिन सकेका थिएनन् ति मध्य केही खस ब्राह्मण पनि थिए । आज भोली पनि काली कुमाउका विभिन्न गाउँहरूमा देवलिया पाण्डेका वंशजहरू बसी आएका छन् । काली कुमाउँ, चम्पावत निवासी पाण्डेहरू ओली कै वंशज हुन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ===उपाध्यायबाट [[जैसी]] भएको=== डोटी प्रदेश आएका जयन्तदेवका छोरा सुना पाण्डे र त्यसपछि बलिभोज पाण्डे हुन् । सुना पाण्डे [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] तिर गए भने बलिभोज रिंगडा गाउँमा बसे । बैतडी जिल्लाका बादीहरू विभिन्न चाडपर्वहरूमा यस भेगका विभिन्न खानदानीहरूको विरगाथा वर्णन गर्दछन् जसलाई "बर्मो" भनिन्छ । ओलीहरूको बर्मो गर्दा '''पण्डित बडा भोजका नाति प्रजापालकका नाति आकाशका गोला पतालका गडमोरा १६ कला ३६ को निधानी डोटी कुमाउको लगनाखाम दयामाछौ''' भनि उनले गरेका विरगाथाहरू वर्णन गर्दछन् । <ref name= "गौतम गोत्र"/> सुना पाण्डे ओलीलाई ज्ञानी पनि भनिन्थ्यो । उनी पनि तान्त्रिक भएकाले गाउँमा ओल्को (कर) उठाउन हिड्न कठिन भएकाले [[नाङ्लो]]को पखेटा लगाई उड्ने र विभिन्न गाउँबाट ओल्को उठाउने गर्दथे । आकाश मार्गबाट यात्रा गर्दा देवताहरू रिशाउछन् भनेर उनी प्रत्यक देवताहरूको पूजा आजा गर्दथे । सुना पाण्डेका छोरा ध्यानी पाण्डे ओली भए । बरबुल्ले जोशीकी पाँच वर्षकी छोरी देवमती ध्यानी पाण्डेकी बाल सखी थिइन् । सँगै खाने, सँगै सुत्ने र सँगै खेल्ने भएकाले देवमतीका पिताले आफ्नो छोरीको विवाह ध्यानी पाण्डेसँग गरिदिने निर्णय गरेका रहेछन् । यसका साथै ध्यानी पाण्डेले पनि खेल्ने बेलामा देवमतीको औंलामा [[मालु]]को लहरामा बनेको गोलो मुन्द्री जस्तो फेराको अंगुठी लगाई दिएका थिए । तर पछि गएर अंगुठी लगाएको र विवाह गरौंला भनेको कुरा सबैले विर्सेर गए । त्यो बेला ९ वर्षकी कन्याको विवाह गर्ने चलन थियो । देवमती ९ वर्षकी भएपछि [[पाटन नगरपालिका|पाटन]] बस्ने एक जना धनिसैनी पंत नाम गरेका मान्छेले आफ्नो छोराको लागि देवमतीको मगनी गरेछन् । त्यतिबेला ९ वर्षकी कन्यालाई केटाको घरमा लगी राख्ने पछाडी उमेर पुगेपछि विधीपूर्वक विवाह गर्ने चलन थियो अर्थात पहिला सरौलो गर्ने दुई चार जना मान्छे आई केटीलाई केटाको घरमा लग्ने चलन थियो ।ध्यानी पाण्डे ओलीले वरमुनडी (औंठी) हालेकी कन्या धनीसैनी पन्तले लग्न थालेछ । त्यो देखेर ध्यानी पाण्डेका यजमान '''[[रिखल्या कार्की]]''' र [[बिष्ठ]]लाई रिस उठेछ । आफ्नो गुरूले वरण गरेकी कन्या लग्न दिन्नौं भनी सबै गाउँले एक जुट भई आफ्नो डोली बोक्ने लोहारलाई समेत साथमा लगेर सरौलो गर्न लागेकी देवमतीलाई बाटैबाट फर्काएर ध्यानी पाण्डेको घरमा राखेका थिए । यजमानहरूले ध्यानी पाण्डेसँग देवमतीबाट जन्मिएक सन्तानलाई खड्केलो अथवा [[जैसी]] नमान्ने, जसरी जसरी पुरोहित मानेकछौं त्यसरी नै मान्नेछौं भन्ने वाचा गरेका थिए । त्यो वाचा पछि ध्यानी पाण्डे ओलीले ती ९ वर्षिय देवमतीसँग विवाह गरेका थिए ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> त्यस पछि समय बित्दै गयो समयले कोल्टो फेर्यो भित्री मनबाट अर्काले विवाह गर्न लागेकी कन्यालाई बिचैबाट ल्याई विवाह गरी जन्मेका बच्चाहरूमा सामाजिक परिवेशले नैरास्यता ल्यायो । पाण्डेहरू ब्राह्मणको कार्यलाई स्थगित गरी खेतीपातीलाई आफ्नो व्यवसाय बनाउन थाले । यो कुरा लगभग वि.सं. १६३० देखि १६३५ सम्मको थियो । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ===पाण्डेबाट भट्ट भएको=== ध्यानी पाण्डेका मामा '''[[रिखाली गर्खा]]''' पाडी गाउँमा बस्ने [[तिवारी]] ब्राह्मण थिए । उनी पछनाली गाउँका पुरोहित बाहुन थिए । तिवारी ब्राह्मण आफू तिर्थ जाने भएकाले घरको र गाईगोरूको हेरचाहका लागि आफ्ना भान्जा ध्यानी पाण्डेलाई राखेर गए । ध्यानी पाण्डे गाईगोरू चराउन गोठाला जान थाले । एक दूधालु गाई वनबाट फर्केर आएपछि गोठको कुनामा आफै दूध दुहुने गर्ने रहेछ । माइजुले [[दूध]] दुहुन जाँदा गाईले दूध नदिने भएकाले उनी भान्जा ध्यानीले कतिबेला दूध निकालेर खाने रहेछन् भन्ने संका गरेर चेवा गर्न थालिन् । एक दिन ध्यानीलाई घरको काममा लगाएर माईजु आफै गोठालो गइन् । बेलुका घर फर्के पछि दूधालु गाईले गोठमा पसेर आफै दूध निकाल्न लागेको देखेर आश्चर्य मानिन् । माइजुले दूध खाने त यहाँ रहेछ भन्दै कोदालीले त्यस ठाउँमा खन्न थालिन् । त्यो ठाउँमा कोदालोले खन्दा रगत बग्न थाल्यो । यो देखेर डरले कोदालो त्यहीं छोडी भागिन् ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> ध्यानी पाण्डे तुरुन्तै गोठमा पसेर बग्न लागेको रगतलाई आफुले लगाएको लुगा निकालेर छोपे । साथै ध्यानीले आफुसँग भएको [[हँसिया]]ले त्यो लुगालाई दबाएर राखेपछि रगत बग्न बन्ध भयो । दैविक चमत्कारले गर्दा लुगा देवताले ओढ्ने आकर्षक लुगा (पटेलो) भयो भने हँसिया पनि कटारो भयो भनिन्छ । भूमीबाट उत्पन्न [[शिव|शिव रुप]] हुनाले ध्यानी पाण्डे [[भूमीराज देवता|भूमीराज]] देवताका प्रिय भएका हुन् । २२ वटा सम्म गल्ति गरे पनि देवताले माफ गर्ने उक्ति छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> यसरी ध्यानी पाण्डेका सन्ततीहरू अघाडी बढ्दै गए । ध्यानी पाण्डे ओलीका कान्छा नाति उत्तम पाण्डे ओली भाईहरूसँग जग्गाको बारेमे खिचलो भएका कारण गाउँबाट टाढा दोगडा पातलमा गएर होम कुण्ड थापी होम गर्न थाले । सातौँ दिन पूर्ण आहुतीका बेला '''ताकला निरास जन भयै फलौलो, फूलौलो जहाँ रात त्यहाँ थात गरौंलो''' भन्ने आकाश वाणी भयो । त्यो होम कुण्डबाट प्रसादको रूपमा खीर आयो । ध्यानी पाण्डे ओलीले त्यो खिर खाएकोले यस ठाउँलाई अहिले पनि खिरखेत भनिन्छ ।<ref name= "गौतम गोत्र"/> त्यसैले उत्तम पाण्डे ओलीको वंश बढी ज्यादा जनसङ्ख्या छ । अहिले ध्यानी पाण्डे ओलीका सन्तानहरू चार समूहमा विभाजित छन् :- * १) बुढो राठ * २) कस्वा राठ * ३) बाग राठ * ४) दामु राठ निर्णय सिन्धुका अनुसार छ पिण्डको हात छुटेपछि जुठो नलाग्ने भएको र धेरै टाढा बसोवास गर्ने भएकोले अन्य राठहरू भएको पनि पाइन्छ । वि. सं. १९८० मा पाण्डे ओलीहरू जैसी भाट भए भने त्यस पछि भट्टको पदवी पाएकोले भट्ट जात लेख्ने गरेको पाइन्छ । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ===जनसङ्ख्या तथा वासस्थान=== गौतम गोत्रिय भट्टहरू नेपालमा [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]], [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]], [[डोटी जिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा]],[[बझाङ्ग जिल्ला|बझाङ्ग]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] आदीमा बसोवास गर्दछन् भने भारतमा [[पिथौरागढ]], [[बरेली]], [[हल्द्वानी]], [[टनकपुर]] आदी स्थानमा बसोवास गर्दछन् । <ref name= "गौतम गोत्र"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{गौतम गोत्र}} [[श्रेणी:थरहरू]] n0ssck4ft1dy3tr3qzzymsih1s9wbkh 0 42966 1366774 1325341 2026-07-23T04:31:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366774 wikitext text/x-wiki {{Infobox सिलिकन}} '''सिलिकन''' (मराठी:सिलिकॉन) को बाहिरी ऑर्बिटमा ४ वटा इलेक्ट्रोनहरू हुन्छन , यो र कार्बन एकै समुहका सदस्य हुन्। सिलिकनलाई सेमिकन्डक्टरको रूपमा प्रयोगमा ल्याइन्छ जस्तै डायोड,ट्राजिस्टर,फेट आदि। '''सिलिकन''' (silicon) ; [[प्रतीक]] : '''Si''') एक [[भौतिक]] तत्त्व हो। यो [[पृथ्वी]]मा ऑक्सीजनका पछि सबैभन्दा अधिक पाइने तत्व हो। सिलिकनका यौगिक इलेक्ट्रॉनिक अवयव, साबुन, शीशा एवं [[एकीकृत परिपथ|कॉम्प्यूटर चिप्स]]मा प्रयोग गरिन्छन्। सिलिकॉनको खोज [[१८२४]]मा [[स्विडेन|स्वीडन]]का रसायनशास्त्री [[जोंस जकब बज्रेलियस]]ले गरेका थिए। [[आवर्त सारिणी]]मा यसलाई १४ औँ स्थानमा राखिएको छ।<ref>{{cite book |last=गुप्त |first=तारकनाथ |title= भौतिकी एवं रसायन शास्त्र |year=नवंबर २००४ |publisher=भारती पुस्तक मन्दिर, |location=कोलकाता |id= |page= 252-253 |accessday= १६|accessmonth= मे |accessyear= २००९}}</ref> == उपयोग == सिलिकन यौगिकहरू, जस्तै [[सिलिकन कारबाइड|सिलिकॉन कार्बाइड]] (SiC)लाई तिनको अनौठो विशेषताहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ। कठोरतामा यो तत्व [[हीरा]]को बराबरी गर्दछ। जब सिलिकॉनलाई अन्य तत्वहरूका साथ मिलाईन्छ त त्यस यौगिकलाई [[सिलिकेट]] भन्दछन्। सिलिकेट्सलाई अनेक औद्योगिक कार्योका लागि प्रयोगमा ल्याइन्छ। यिनको अन्य रासायनिक यौगिकहरूका साथ क्रिया गराइन्छ ताकि यो आफ्नो सिलिकन तत्व अलग गर्न सकियोस् वा अन्य तत्वहरूका साथ विभिन्न कार्यहरूका लागि क्रिया गर्न सकुन्। बेकरीका नन-स्टिक उपकरण, बिजली उत्पादहरूका शील्ड सिलिकनदेखि बन्दछन्। सिलिकॉनको इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रमा अधिकाधिक प्रयोग हुनको कारण अमेरिकाको [[कम्प्युटर|कॉम्प्यूटर]] जगसम्मा केन्द्रलाई सिलिकन वैलीको नाम दिइएको हो। {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य सूत्र == {{Commons|Silicon}} {{wiktionary|silicon}} * [http://mineral.galleries.com/minerals/elements/silicon/silicon.htm मिनरल.गैलरीज,कम– सिलिकन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016062601/http://mineral.galleries.com/minerals/elements/silicon/silicon.htm |date=2008-10-16 }} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Si/key.html वेबएलिमेन्ट्स.कम– सिलिकन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001215080400/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Si/key.html |date=2000-12-15 }} * [http://www.ontla.on.ca/web/committee-proceedings/committee_transcripts_details.do?locale=en&Date=1997-10-27&ParlCommID=828&BillID=&Business=Hydro+Stakeholders Proceedings Of The Select Committee On Ontario Hydro Nuclear Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930235256/http://www.ontla.on.ca/web/committee-proceedings/committee_transcripts_details.do?locale=en&Date=1997-10-27&ParlCommID=828&BillID=&Business=Hydro+Stakeholders |date=2007-09-30 }} * [http://www.nirs.org/reactorwatch/mox/nirsmcguirecatawbacontentions.htm NIRS Reactorwatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202130416/http://www.nirs.org/reactorwatch/mox/nirsmcguirecatawbacontentions.htm |date=2008-12-02 }} * [http://www.ccnr.org/nucaware_foam_pr.html ccnr.org] Representative [[Ed Markey]]'s Statements concerning flammable firestops * [http://www.nrc.gov/reading-rm/doc-collections/gen-comm/info-notices/1988/in88056.html USNRC Information Notice ८८-५६] * [http://www.elmhurst.edu/~chm/vchembook/404silicone.html Silicone Polymers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108192026/http://www.elmhurst.edu/%7echm/vchembook/404silicone.html |date=2009-01-08 }} (Virtual Chembook, Elmhurst College) * [http://www.silicones-science.eu/ Science of Silicone Polymers] (Silicone Science On-line, Centre Européen des Silicones - CES) * [http://wiki.diyfaq.org.uk/index.php?title=Silicone_Sealant Types of silicone] ==सन्दर्भ== <references/> ==रसायनिक गुणहरू== रसायनिक गुणहरू यस प्रकार रहेका छन् ==भौतिक गुणहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] [[श्रेणी:सिलिकन]] [[श्रेणी:खनिज]] [[श्रेणी:रासायनिक तत्व]] [[श्रेणी:मेटलएड्स]] [[श्रेणी:अर्धचालक]] [[श्रेणी:तत्व]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] m0zcihquouygah54tbgx6b7v9vfsuhs 0 45011 1366776 1310440 2026-07-23T04:48:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366776 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सुनील पोखरेल | image = Sunil_Pokharel.jpg | image_size = 200px | caption = सुनील पोखरेल | birth_name = सुनील पोखरेल | birth_date = २०२० असार ०२ | birth_place = [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], [[नेपाल]] | current address = [[काठमाडौं]] | occupation =[[कलाकार]], [[रङ्गकर्मी]], [[निर्देशक]] | years_active =वि.सं. २०३७ देखि &nbsp;– हालसम्म |home_town= [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |relatives= [[सुगम पोखरेल]] | religion = | website = | hair = कालो | eyes = कालो | height = | measurements = | notable_works = पुतलीको घर, [[अग्निको कथा]], इदमित्थम्, [[याज्ञसेनी]] }} '''सुनील पोखरेल''' ({{lang-en|[[:en:Sunil Pokharel|Sunil Pokharel]]}}; जन्म वि.सं. २०२० असार ०२ ) नेपाली नाट्य कलाकार तथा निर्देशक हुन् <ref>http://bossnepal.com/sunil-pokharel-nepali-theatre-guru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501183344/http://bossnepal.com/sunil-pokharel-nepali-theatre-guru/ |date=2016-05-01 }}</ref>। उनी शिथिल अवस्थामा रहेको नेपाली नाट्य परम्परालाई ब्यूँझाउने व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन् <ref>http://www.ecumenicajournal.org/interview-with-sunil-pokharel-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006050240/http://www.ecumenicajournal.org/interview-with-sunil-pokharel-2/ |date=2016-10-06 }}</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=PHLQgVnqkJo</ref> <ref>http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-12-28/reading-a-way-of-life.html</ref>। उनले भारतको राष्ट्रिय नाट्य विद्यालयबाट नाटकसम्बन्धी औपचारिक शिक्षा प्राप्त गरेका हुन् <ref>http://theatrepasta.com/?p=22 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006044835/http://theatrepasta.com/?p=22 |date=2016-10-06 }}</ref>। उनले अनेकौँ नेपाली, भारतीय तथा युरेपेली नाटकहरूको निर्देशन गरेका छन् <ref>http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-12-28/reading-a-way-of-life.html</ref>। पोखरेल नेपाल सरकारद्वारा ''राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार'''बाट विभूषित भएका छन् । <ref>http://theatrepasta.com/?p=22 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006044835/http://theatrepasta.com/?p=22 |date=2016-10-06 }}</ref> ==प्ररम्भिक जीवन == '''सुनील पोखरेल'''को जन्म वि.सं. २०२० भदौ ०२ गते खोटाङ जिल्लाको नौला गाउँमा भएको हो । उनी एघार वर्षका हुँदा परिवार विराटगगर बसाइँ सरेपछि उनी पनि सगैँ विराटनगर झरे । उनले विराटनगरको गोग्राहा हाई स्कूलबाट विद्यालयको आफ्नो पढाइ पूरा गरे । <ref name="">http://www.onlinekhabar.com/2016/02/386572/</ref> ==शिक्षा == पोखरेलले वि.सं. २०३४ सालमा एस.एल.सी. उतिर्ण गरेपछि विराटनगर कै महेन्द्र मोरङ बहुमुखी क्याम्पसबाट आइ.ए. अध्ययन गरे । पछि भारतको राष्ट्रिय नाट्य विद्यालयमा छात्रवृत्ति पाएर पोखरेल सन् १९८४ मा नाटक पढनका लागि नयाँ दिल्ली गए र सन् १९८७ मा पढाइ पूरा गरेर नेपाल फर्किए । <ref name=""/> <ref>http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2014-04-29/the-guru-of-gurukul.html</ref> ==नाट्य जीवन == पोखरेल विराटनगरमा स्कूल पढदादेखि नै नाटकमा काम गर्न थालेका हुन् । दश कक्षामा पढदापढ्दै [[बद्री अधिकारी]], [[रमेश बुढाथोकी]]हरू संलग्न रहेको दियालो समूहमा आबद्ध भई एकाङ्की नाटकहरूमा अभिनय गरेर उनले नाट्य यात्रा शुरू गरेका हुन् । <ref name=""/> दिल्लीबाट फर्केर आएपछि उनले नेपालको पहिलो नाट्य विद्यालय आरोहण गुरुकुल स्थापना गरे । पोखरेलले अनेकौँ नेपाली, भारतीय तथा युरेपेली नाटकहरूको निर्देशन गरेका छन् ।<ref>http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-12-28/reading-a-way-of-life.html</ref>। [[चित्र:Sunil_Pokharel_on_Stage.jpg|thumb|'''सुनील पोखरेल''']] ==योगदान == ===निर्देशन === * [[अग्निको कथा]] * पुतलीको घर * न्यायप्रेमी * चतुरेको दाउपेच * रसोमन * मिडनाइट समर सपना * घनचक्कर * [[याज्ञसेनी]] * जयमाया आफू मात्र लेखापानी आइपुगी ===अभिनय === ====नाटक ==== * न्यायप्रेमी * पुतलीको घर * जात सोध्नु जोगीको * इदमित्थम् * ====चलचित्र ==== * वनफूल ===अनुवाद === * पुतलीको घर ==सम्मान तथा पुरस्कार == * '''राष्ट्रिय प्रतिभाका पुरस्कार''' <ref>http://theatrepasta.com/?p=22 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006044835/http://theatrepasta.com/?p=22 |date=2016-10-06 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री == {{reflist|colwidth=30em}} ==वाह्य लिङ्क == * <span class="plainlinks">[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/386572/ एक रङ्गकर्मीको जिन्दगी]</span> * <span class="plainlinks">[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-06-25/no-easy-exit.html No easy exit]</span> * <span class="plainlinks">[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-07-03/a-study-in-the-absurd.html A study in the absurd]</span> * <span class="plainlinks">[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2014-04-29/the-guru-of-gurukul.html The Guru of Gurukul]</span> * <span class="plainlinks">[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-08-10/theatre-artist-sunil-pokharel-admitted-to-norvic-icu.html Sunil Pokharel admitted to ICU]</span> * <span class="plainlinks">[http://admin.myrepublica.com/lifestyle/story/38666/the-bard-on-nepali-stage.html The Bard on Nepali stage]</span> * <span class="plainlinks">[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-03-26/adapting-the-timeless-dream.html Adapting the timeless dream]</span> * <span class="plainlinks">[http://thehimalayantimes.com/art-culture/drama/delightful-dreams/ Delightful dreams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006052137/http://thehimalayantimes.com/art-culture/drama/delightful-dreams/ |date=2016-10-06 }}</span> * <span class="plainlinks">[https://thehimalayantimes.com/entertainment/the-story-of-fire/ THE STORY OF FIRE]</span> [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:खोटाङ जिल्लाका मानिसहरू]] 2368k8ont37rtoudelgdm15p86u06zh 0 46692 1366566 1332112 2026-07-21T13:19:31Z Bishaldev100 28807 /* गद्दीच्युत */ 1366566 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = जयप्रकाश मल्ल | image = Prakash Malla.Nepal.JPG | caption = जयप्रकाश मल्लको तस्विर | title = कान्तिपुरका राजा | predecessor = [[जगज्जय मल्ल]] | successor = [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा नेपालमा गाभियो | royal house = [[मल्ल वंश]] | house-type = वंश | father = [[जगज्जय मल्ल]] | mother = कुमुदिनी रानी | issue = [[ज्योति प्रकाश मल्ल]] | siblings = राजेन्द्रप्रकाश<br>राज्यप्रकाश<br>नरेन्द्रप्रकाश<br>चन्द्रप्रकाश | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = | death_date = १८२६<br>ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ |reign = वि सं १७९२ - वि सं १८२५ |spouse =[[रानी दयावती]] |birth_place= कान्तिपुर दरबार |death_place= [[आर्यघाट]] }} '''जयप्रकाश मल्ल''' नेपालको इतिहासमा [[मल्ल वंश|मल्लकाल]]का प्रसिद्ध तथा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्र निर्माणका योजनाकार|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/58278/2021-01-11|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए। आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा विताउनु पर्यो। आफ्ना पिता राजा जगज्जय मल्लका राजेन्द्रप्रकाश, जयप्रकाश राज्यप्रकाश, नरेन्द्रप्रकाश, चन्द्रप्रकाश छोराहरू मध्य माहिला छोराका रूपमा जन्मिएका जयप्रकाश मल्ल आफ्ना दाजुको राजेन्द्रप्रकाश अल्पायुमै निधन भएपछि मात्र युवराज घोषित भएका थिए। त्यही कारणले उनलाई उनकै कतिपय भारदारले समेत राजाका रूपमा स्वीकार गरेनन्। == शासन काल तथा सङ्घर्ष == राजा जगज्ज्य मल्लको वि सं १७९२ (नेपाल सम्वत् ८५५ फागुन वदी ६ मा<ref>{{cite journal|title=प्राचीन नेपाल सङ्ख्या १९|author=रमेशजङ्ग थापा|page=8|date=बैशाख २०२९|publisher=श्री ५ को सरकार शिक्षा मन्त्रालय, पुरातत्व विभाग|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204083030/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_19_01.pdf |date=2021-12-04 }})</ref> मा मृत्यु भए पछि उनका छोरा जयप्रकाश मल्ल राजा भए। तर परिस्थिति उनको अनुकुल भएन। === आन्तरिक सङ्घर्ष === उनी राजा हुने बित्तिकै राज्यमा आन्तरिक कलह सुरु भयो, भाइभारादारमा गुटबन्दी सुरु भयो। त्यसको कारण जयप्रकाश मल्ल माहिला हुनुले पनि हो तापनि उनका जेठा दाजुको मृत्यु भैसकेको थियो। उनले आफूलाई हटाएर भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई राजा बनाउन खोज्ने खस, जैसी, भँडेल, राजलवट माथि दगा गरे। यी कुल्याहाहरू सँग मिली मेरो राजगद्दीमा बस्न शत्रु भएपछि सानो देख्नु छैन भनी पिता जगज्जयको शुद्धशान्ति पनि नसकिदै भाइ राज्यप्रकाशलाई बन्धनमा राख्ने डरधाक देखाई धपाए। राज्यप्रकाश मल्ल दाजु सँग डराएर भाग्दा [[बागमती नदी|बागमती]]मा बाढी आएको भए पनि निकै कष्ट गरी तरी [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]]का राजा [[बिष्णु मल्ल]] आफ्ना भिनाजुको शरण पर्न गए। बिष्णु मल्लले बहुतै दया गरी "मेरा सन्तान छैनन्। मेरो शेष पछि तिमीलाई राजा बनाउँला" भनी दरबारमा आफु सँगै राखे।   उता खस थरीहरूले "अब जयप्रकाश ले हामीलाई छोड्दैनन्" भनी यी राजाका अर्का भाइ नरेन्द्रप्रकाश मल्ललाई सम्झाई बुझाई देउपाटनमा राखेर [[टुकुचा]] पारीका पाँच गाँउ अर्थत [[साँखु]], [[चाँगुनारायण, भक्तपुर|चाँगु]], [[गोकर्णेश्वर|गोकर्ण]] , [[नन्दीगाँउ]] र [[देउपाटन|देउ पाटन]]का राजा बनाए। पछि यी थरी, मुखिया र काजीहरूले राजा नरेन्द्र प्रकाश मल्ललाई हातमा लिई प्रजाहरूको घरखेत लुटपाट गरे। चार महिना पछि राजा जयप्रकाश दलबल सहित आफैँ गई भाइ सँग लडाइँं गरेर भक्तपुर धपाए। नरेन्द्रप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर]] पुगी राजा [[रणजित मल्ल]]का शरण परे। उनले [[सदाशिव मल्ल|सदाशिव चोक]]मा उनको खानपिनको बन्दोबस्त मिलाई राखे। केही दिन पछि यी नरेन्द्रप्रकाश मल्ल कालगतीले परलोक भए। खेल गर्ने थरी काजीहरूलाई आफू देखी टाढा गरी जय प्रकाश मल्लले राखे। उनले पछि ती काजीहरूलाई केही सल्लाह गर्नु छ भनी भण्डारखालमा डाकेर काजीलाई मारे, इनारमा खसालीदिए र माटाले पुरिदिए। त्यसपछि राजा जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरका सबै काजी प्रधानहरू जम्मा गरि ," अब मेरो कोही द्रोही छैनन्। अब तिमीहरूले मेरो भरसक सेवा गर। सेवा गरे अनुसार प्रसाद बक्सौला" भन्ने आज्ञा गरे। "मुख्य काजी बिना राजकाज हुन सक्दैन। लौ काजी होउ" भनेर एक-दुई जनालाई भने पनि राजाको उग्र स्वभावको कारणले कसैले पनि काजी हुन कबूल गरेनन्। तैपनी उपाध्याय भाजु वार्सी भाजुलाई काजी बनाए। त्यसपछि सबै फौज जम्मा गरि आफू समेत भएर भक्तपुर माथि चढाई गरे। तैपनी आफ्नो राज्य फिर्ता लाउन नसकी त्यसै फर्के। अनि उपाध्याय बाहुन काजीलाई खोसी तौडिकलाई मुख्य काजी बनाए। त्यसै बेला नेपाल संवत् ८५९ मा जयप्रकाश मल्ललाई एक्लो देखेर भक्तपुरका राजाले कान्तिपुरले भोगचलन गरिरहेको पलांचोक आदि ७/८ गाउँहरू कब्जा गरे। त्यसपछि जयप्रकाश ले पाटनका राजा विष्णु मल्लसँग मिली भक्तपुरका राजा रणजित मल्ल माथि चढाई गरे। आफ्नो गुमेको राज्य मध्ये केही गाउँ हात लगाई दाप्चा फूलबारीका कोटमा आगो लगाइदिए। त्यसै बखत विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ राज्यप्रकाश मल्ल राजा भए। यिनको पालामा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कान्तिपुर विजय गरी गोरखा राज्य नेपालमा गाभेका थिए। [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]मा गोरखाली फौज विजय भएको थियो। उक्त समयमा कान्तिपुरमा [[क्षत्रिय]] सैनिक अधिकारी जस्तै सरदार [[अटल थापा]]<ref>https://books.google.com.np/books?id=BnkKmKqsh2sC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=atal+thapa&source=bl&ots=NYjrz601ug&sig=eKk80xc7kIaDmafSszlvyqDO-2I&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjj_tW8-_XSAhVKQo8KHRCEDKQQ6AEISDAN#v=onepage&q=atal%20thapa&f=false</ref>, काजी [[रणभीम थापा]], काजी [[काशीराम थापा]] र [[पर्शुराम थापा]] खटिएका थिए <ref>https://books.google.com.np/books?id=jSVwAAAAMAAJ&q=Kashiram+thapa&dq=Kashiram+thapa&hl=en&sa=X&redir_esc=y</ref>। त्यस्तै मगर सेनापति [[जयन्त राना मगर]] पनि खटिएका थिए। उनले पर्वते सेनापतिहरू माथि अविश्वासको भावना राखेर मधेसी सेनाको निर्माण पनि गरेका थिए।<ref>लेखक:महेशचन्द्र रेग्मी, पुस्तक:रेग्मी रिसर्च सिरिज</ref> ===गोर्खा द्वारा नुवाकोट कब्जा र फिर्ताको लागि लडाइँ === वि सं १७९६ मा गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले नुवाकोटमाथि आक्रमण गरे। राजा जय प्रकाश मल्लले गोरखालाई हराइदिए। बाह्य आक्रमणका साथ-साथै आन्तरिक विद्रोहको सामना गर्नु परेकाले जयप्रकाश मल्ल सतर्क रहनुपर्ने हुन्थ्यो। एक पटक आफ्ना भाइ राज्यप्रकाश मल्ललाई केही भारदारहरूले भड्काएर विरोधी बनाए तापनि भाइ पाटन तिर भागे।<ref>Tulsi Ram Vaidya,Jaya Prakash Malla,the Brave Malla King of Kantipur (New Delhi:Anamol Publications,1966) PP.33-101.</ref> गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले भक्तपुर सँग सम्पर्क बढाएका थिए। वि सं १७९९ मा गोरखाले नुवाकोट माथि गरेको आक्रमण कान्तिपुरले विफल पारिदियो। तर अर्को वर्ष नुवाकोट गोरखाले लियो। विसं १८०२ पाटनका राजा विष्णु मल्लको मृत्यु हुँदा जयप्रकाश मल्लका भाइ [[राज्यप्रकाश मल्ल]] राजा भए। १८०३ बैशाखमा यिनका सल्लाहले पुरानो शत्रुभाव भुली जयप्रकाश मल्लले काशीराम थापा लाई लगभग १००० सैनिकाका साथ नुवाकोट पठाए। धेरै साल नुवाकोटमा हाकिम भएर रहेको हुनाले त्यहाँका बाटाघाटा र जनातामा समेत यिनी खूब परिचित थिए। यस कारणले गोरखाली सेनालाई छलेर नुवाकोटको उत्तरमा गेर्खुटारसम्म पुगे तर यो आशा ब्यर्थ भयो। गेर्खु र चोकदेका दुई लडाइँमा हार हुँदा [[काशीराम थापा]] भागी आफ्ना घर पाँगुमा पुगेर दम लिए। जयप्रकाश मल्लले पलाञ्चोके भारदार काशीराम थापालाई त्यसको जिम्मेवारी ठानी गौरीघाटमा श्राद्ध गर्ने बेलामा मार्न लगाए। === गद्दीच्युत === गोरखाले लगातार साँखु, महादेवपोखरी, दहचोक, खड्पु जस्ता ठाउँ कब्जा गरेको बेलामा कान्तिपुरकि रानी दयावतीले आफ्नो छोरा ज्योतिप्रकाश मल्ललाई गद्दीमा बसाली जयप्रकाश मल्ललाई गद्दीच्युत गराइन्। वि.सं. १८०९ मा उनलाई पक्री कैद गर्न भनी गएको सेनाले आफ्नो समर्थन गराई गद्दी हात लगाई रानी दयावतीलाई कैद गरे। उनका भाइले पाटनमा शरण लिएका बेलामा त्यहीँका राजा भए तर [[छ प्रधान|प्रधान]] (भारदार)ले उनका आँखा फोरी अन्धो बनाइदिए। ===किर्तिपुरको पहिलो लडाइँ === वि.सं. १८१४ सालमा बल्खुखोलामा रहेका पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमाथि आक्रमण गरे। घमासान युद्ध भयो। दहचोकबाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो। [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]का तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफैँ आक्रमणको कमान्ड गरिरहेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक [[कालु पाँडे]] त्यहीँ युद्धमा काटिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ===कीर्तिपुरको दोश्रो लडाइँ === ===कीर्तिपुरको तेश्रो लडाइँ === ===अङ्ग्रेज सँग सहयोग माग === किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएपछि निकट भविष्यमै उपत्यकामा गोर्खाली आक्रमणको ठुलो सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसंग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर पाटन र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी जयप्रकाश मल्लले अङ्ग्रेजहरूसंग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागे। राजा जयप्रकाश मल्ललाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको सिन्धुलीगढी हुँदै काठमाडौँतिर बढ्यो। सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली सेनाले आधुनिक हतियारसहितको अङ्ग्रेज सेनामाथि आक्रमण सुरु ग-यो। एकातिर वंशीराज पाण्डे र वीरभद्र उपाध्याय नेतृत्वको ठुलो सङ्ख्याको गोर्खाली फौज, अर्कोतिर सरदार वंशु गुरुङ नेतृत्वको गोर्खाली फौजको आक्रमण। अङ्ग्रेज सेना चेपुवामा प-यो। अङ्ग्रेज सेनासँग बन्दुक धेरै भएकाले केहीबेर घमासान लडाइँ भयो। दुवैतिर केही सेना हताहत भए। तर, दुवैतिरबाट आक्रमणको चेपुवामा परेको अङ्ग्रेज फौज अन्ततः हतियार छाडेर जङ्गलैजङ्गल भागे।<ref>वैद्य, डा. तुलसीराम र अन्य, नेपालको सैनिक इतिहास भाग–२, विसं २०६५ पृ. ५४८</ref> अङ्ग्रेजको सहयोगको सम्भावना पनि सकिएपछि जयप्रकाश मल्लको अब कुनै बाटो रहेन। ===कान्तिपुर गोर्खामा विलय=== वि.स. १८२५ असोज १४ गते (इ. १७६८ सेप्टेम्बर २६) का राति पृथ्वीनारायण शाहले राजज्योतिष [[कुलानन्द ढकाल]]को साइत अनुसार कान्तिपुरमा आक्रमण गरे। काजी [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]]साथ पृथ्वीनारायण शाहले १००० गोर्खाली तालिमे सिपाही लिएर कान्तिपुर किल्लाको ढोका फोरी एक दल नरदेवी तिरबाट, एक दल भीमसेनस्थान तिरबाट र तेश्रो दल [[टुँडिखेल]] तिरबाट हनुमानढोका तर्फ अघि बढे। राजा जयप्रकाश मल्ल खुसीसाथ [[इन्द्रजात्रा|इन्द्रजात्रा]] मनाइरहेको समयमा गोरखाली आक्रमण हुँदा हतप्रद भए। अत: ४ घण्टासम्म अव्यवस्थित युद्ध लडि ३०० अङ्गरक्षक साथ जयप्रकाश मल्ल [[तलेजु मन्दिर|तलेजु]]मा सेतो बारुद ओछ्याई पाटनतिर भागे। गोर्खाली सेना तलेजुमा प्रसन्नताका साथ विजयोन्मादमा प्रवेश गर्दा बारुद जल्दा [[तुलाराम पाँडे|तुलाराम पाण्डे]] केही सिपाही साथ पिल्सिएर मरे। उता [[पृथ्वीनारायण शाह]] कान्तिपुर राजदरबार हनुमानढोका राजगद्दीमा बसे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> <ref>{{cite book|title=पृथ्वीनारायण शाहको जीवनी भाग ३ |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=४९९-५०२ |date=|publisher=|url=}}</ref> ==पाटनमा शरण== जयप्रकाश मल्ल भागेर ललितपुर पुगी शरण लिए र प्रधानहरूसँग भेटी षड्यन्त्रपूर्वक आत्मसमर्पण गर्न नहुने बताए। तर पृथ्वीनारायण शाहले दस दिनपछि [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई ललितपुर हान्न पठाए। उनले पनि १४ दिनमा पूर्णत ललितपुरलाई गोरखामा मिलाइदिए।<ref name=":0" /> ==भक्तपुरमा शरण== ललितपुर पनि गोरखाको अधिनमा परेको हुनाले राजा जयप्रकाश मल्ल र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]] भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]कहाँ शरण लिन पुगे। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्यस्थिन [[दत्तात्रय मन्दिर|दत्तात्रेयको मन्दिर]]मा पसे।<ref name=":0" /> राजा रणजित मल्लले टोलका सारा प्रजापञ्चहरूको भेला डाकी उनीहरूकै राय बमोजिम तिनीहरूलाई शरण दिएका थिए। ===भक्तपुरको लडाइँ=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} पृथ्वीनारायणले भाइ [[शूरप्रताप शाह|शूरप्रताप]] र अर्का काजीको नेतृत्वमा भक्तपुर घेरा हाल्न सैन्यदल पठाएका थिए। वरिपरि सबै गाउँ अधीनमा पारेको एक वर्षमा पनि शहरको चालचुल केही नहुँदा राजा बन्न हतारिएका शूरप्रतापले दरबारै घेर्न आदेश दिए। दरबारमा दहसन हुँदा जयप्रकाश प्रतिकार गर्दै थिए। सुरक्षाको लागि तलेजु मन्दिरको भर्‍याङ उक्लन खोज्दा कसैले चलाएको गोली देब्रे गोडामा लागेर जयप्रकाश ढले। उनै थिए त्यहाँ हाँक पारेर लड्ने। उनी ढलेपछि अरूले आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय अरू उपाय रहेन। रणजित मल्लका अनुमतिले उनका अङ्गरक्षकले आफ्नो पगरी फुकालेर झयालबाट तल झुण्ड्याइदिए। तत्काल हानाहान बन्द भयो।<ref>[http://himalkhabar.com/news/2679 पृथ्वीनारायणले नचाहेको विधिबाट भक्तपुर सर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908004827/http://himalkhabar.com/news/2679 |date=2019-09-08 }}</ref><ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> शूरप्रताप शाहले माथि गएर मल्ल राजाहरूलाई घेरेर नियन्त्रणमा लिए। यसरी दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु र पाँच सयभन्दा बढी घरहरू आगलागिमा ध्वस्त भएपछि वि.सं १८२६ मार्ग १ गते आइतबार कात्तिक शुक्ल चतुर्दशीका दिन भक्तपुरमा पृथ्वीनारायण शाहको अधिकार कायम भयो।<ref name="kayastha267">{{Cite journal |last=kayastha |first=Balaram |date=Dec. 2023 |title=भक्तपुरमाथि गोरखाली आक्रमणः एक विश्लेषणात्मक अध्ययन |url=https://www.nepjol.info/index.php/ppj/article/download/66204/50238/193641 |journal=Patan Prospective Journal |volume=3 |issue=2 |pages=267}}</ref> भक्तपुर कब्जापछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, [[रणजित मल्ल]]ले काशीवास र [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह मल्ल]]ले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>। बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf पूर्णिमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806154754/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |date=2019-08-06 }}</ref> ==मृत्यु== ने.सं. ८९१ मार्ग वदि ७ रोज ६ मा उनको मृत्यु [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा भयो। उनी [[भक्तपुरको युद्ध]]मा घाइते भएका थिए। भाषा वंशावलीमा जय प्रकाश मल्लको अन्त्यकालको विषयलाई लिएर यस्तो लेखिएको छ-<ref name=":02">{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> <ref>{{cite book|title=श्री ५ महाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको उपदेश|author=[[नयराज पन्त]], देवीप्रसाद भण्डारी, गौतमबज्र बज्राचार्य र दिनेशराज पन्त|page=८९५-८९६|date=बि.सं. २०२५|publisher=जगदम्बा प्रकाशन|isbn=|url=}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" | '''जयप्रकाश मल्ललाई बेथा साह्रो हुँदा मार्गवदि ५ रोज ५ को दिन बिहानै श्रीपशुपति लैजाई राजा जयप्रकाश मल्ललाई श्रीमहाराज पृथ्वीनारायण शाहबाट क्या कुरा माग्छौ, दानपुण्य भन्या पनि म गराइदिउँला भनी हुकूम हुँदा जयप्रकाश मल्लले छाता जुत्ता मात्र मागी दान गरी नेपाली संवत् ८९१ मार्गवदि ७ रोज ६ का दिन आर्यघाटमा प्राणत्याग गरी श्रीपशुपति अघोरनाथमा मिल्न गया भनी भन्न लाग्या। ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> उनको मृत्यु पछि उनको श्रद्धाको लागि सरकारी रकम दिइदै आएको छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=1970 October |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नीतिज्ञताको थप उदाहरण |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=६६ |issue=६६ |pages=पृष्ठ ३६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514230242/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |date=2023-05-14 }}</ref> ==कार्यहरू == * विश्वकै सबैभन्दा सानो मुद्रा यिनले प्रचलनमा ल्याएको "जावा" हो। * स्वर्ण मुद्रा प्रयोगमा ल्याउने राजा हुन्। * [[बाइसधारा पार्क|बालाजु पार्क]]का २१ धारा र गोकर्णेस्वरमा मन्दिर बनाएका थिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]] जय प्रकाश मल्ल अन्तिम मल्ल राजा का रूपमा परिचित राजा हुन | ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} {{मल्ल राजाहरू}} {{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 6vc0k97n61qxi2330a3wwdwp7cf0dso 0 47920 1366712 965407 2026-07-22T10:48:56Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366712 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अप्रिल २०१२}} {{Infobox football biography | playername = सिड्नी लेरक्स | image = [[File:Sydney Leroux USA Warmup.jpg|240px]] | caption = | fullname = सिड्नी रे लेरक्स | dateofbirth = {{Birth date|1990|05|07|df=yes}} | cityofbirth = [[Surrey, British Columbia|Surrey]], [[British Columbia]] | countryofbirth = [[क्यानाडा|क्यानडा]] | height = {{height|ft=5|in=7}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]] | currentclub = [[Seattle Sounders Women]] | clubnumber = | youthclubs1 = Coquitlam City Wild | youthyears1 = | youthclubs2 = Sereno FC | youthyears2 = | youthclubs3 = [[UCLA Bruins]] | youthyears3 = २००८&ndash;२०११ | clubs1 = [[Vancouver Whitecaps Women|Vancouver Whitecaps]] | years1 = २००५ | caps1 = ३ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals1 = ० | clubs2 = [[Vancouver Whitecaps Women|Vancouver Whitecaps]] | years2 = २०११ | caps2 = ११ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals2 = ११ | clubs3 = [[Seattle Sounders Women]] | years3 = २०१२&ndash; | caps3 = ० | goals3 = ० | nationalteam1 = Canada U20 | nationalyears1 = २००४ | nationalcaps1 = २ | nationalgoals1 = ० | nationalteam2 = [[United States women's national under-20 soccer team|United States U20]] | nationalyears2 = २००८&ndash;२०१० | nationalcaps2 = ३६ | nationalgoals2 = ३० | nationalteam3 = [[United States women's national soccer team|United States]] | nationalyears3 = २०११&ndash; | nationalcaps3 = ९ | nationalgoals3 = ७ | medaltemplates = | club-update = February 14, 2012 | nationalteam-update = March 7, 2012 }} ''' सिड्नी रे लेरक्स''' (जन्म ७ मे १९९०, सरी, ब्रिटिस कोलम्बिया) अमेरिकन राष्ट्रिय महिला फुटबल टिमकी फुटबल खेलाडी हुन। {{महिला फुटबल खेलाडी अधुरो}} {{stub}} {{Commonscat|Sydney Leroux}} [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] h3wlma90le56sp8jucohis0q5nhzrzb 0 47921 1366713 984982 2026-07-22T10:49:21Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366713 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अप्रिल २०१२}} {{Infobox football biography | playername = लरेन चेने | image = [[Image:Lauren Cheney USA vs Can Sep17.jpg|250px]] | caption = लरेन चेने २०११मा क्यानडा बिरुद्ध मैत्रीपूर्ण खेल खेल्दै। | fullname = लरेन निकोल चेने | dateofbirth = {{birth date|1987|09|30|df=yes}} | cityofbirth = [[इण्डियानापोलिस, इण्डियाना]] | countryofbirth = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | height = {{height|ft=5|in=10}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्ति]] | currentclub = [[Boston Breakers (WPS)|Boston Breakers]] | clubnumber = ८ | youthclubs1 = [[Ben Davis High School]] | youthyears1 = | youthclubs2 = [[UCLA Bruins|UCLA]] | youthyears2 = २००६–२००९ | clubs1 = [[Pali Blues]] | years1 = २००९ | caps1 = १० <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals1 = २ | clubs2 = [[Boston Breakers (WPS)|Boston Breakers]] | years2 = २०१०– | caps2 = ३२ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals2 = ८ | totalcaps = | totalgoals = | nationalteam1 = [[United States U-17 women's national soccer team|United States U-17]] | nationalyears1 = २००४ | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | nationalteam2 = [[United States U-20 women's national soccer team|United States U-20]] | nationalyears2 = २००६–२००७ | nationalcaps2 = २० | nationalgoals2 = १५ | nationalteam3 = [[United States U-23 women's national soccer team|United States U-21]] | nationalyears3 = २००५ | nationalcaps3 = | nationalgoals3 = | nationalteam4 = [[United States women's national soccer team|United States]] | nationalyears4 = २००७– | nationalcaps4 = ६१ | nationalgoals4 = १८ | medaltemplates = {{MedalSport | Women's football}} {{MedalCountry|the {{USA}}}} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalGold | [[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]] | [[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|Team competition]]}} {{MedalCompetition|[[Pan American Games]]}} {{MedalSilver | [[2007 Pan American Games|2007 Rio de Janeiro]] | [[Football at the 2007 Pan American Games|Team competition]]}} | club-update = | nationalteam-update = 9 March 2012 }} '''लरेन निकोल चेने''' (जन्म ३० सेप्टेम्बर १९८७, [[इण्डियानापोलिस, इण्डियाना]]) अमेरिकन राष्ट्रिय महिला फुटबल टिमकी फुटबल खेलाडी हुन। हाल उनी बोस्टन ब्रेकर्सको लागि अग्रपंक्तिमा खेल्ने गर्छिन। {{ठुटो}} [[Image:Cheney-02-2010stl.jpg|thumb|left||alt=Cheney|लरेन [[सेन्ट लुईस एथ्लेटिका]] बिरुद्ध खेल्दै।]] {{Commonscat|Lauren Cheney}} [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] jfx4x670h0etn9rwu5o0eimjw54e7yg 0 48124 1366624 1347351 2026-07-22T08:11:37Z Pushkar Singh 44839 Pushkar Singhद्वारा [[स्वयम्भुव मनु]] पृष्ठलाई [[स्वायम्भुव मनु]]मा सारियो: [[व्याकरण|व्याकरणीय]] अशुद्ध शीर्षक 1312622 wikitext text/x-wiki मनु जो एक धर्मशास्त्रकार थिए, धर्मग्रन्थहरूका पछि धर्माचरणको शिक्षा दिनका लागि आदिपुरुष स्वायम्भुव मनुले स्मृतिको रचना गरेका थिए जो [[मनुस्मृति]]का नामले विख्यात छ। यी [[ब्रह्मा]]का पुत्र थिए जसको विवाह [[ब्रह्मा]]की पुत्री शतरूपा सँग भएको थियो। जसबाट प्रियव्रत र [[उत्तानपाद]] भएका थिए उत्तानपादको घरमा [[ध्रुव]]को जन्म भएकोको । स्वायम्भुव मनु र शतरूपा [[पृथ्वी]]को प्रथम [[पृथ्वी|मैथुनी]]ि[[पृथ्वी|सृष्टि कर्ता]] य मानिन्छन्। यी द्वारा प्रणीत 'स्वायम्भुव शास्त्र'का अनुसार पिताको संपत्तिमा पुत्र र पुत्रीको समान अधिकार छ। यिनलाई धर्मशास्त्रको र प्राचेतस मनु अर्थशास्त्रको आचार्य मानिन्छ। मनुस्मृतिले [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]लाई आचार संहितासँग जोडेको छ। == परिचय == आपव नामक प्रजापतिका धर्मदेखि अयोनिज कन्या शतरूपाको जन्म भयो। आपव (जो कि पछि स्वायंभुव मनु कहलाये)ले प्रजाको रचना गर्नका माथिान्त शतरूपालाई आफ्नो पत्नी बनाएको लिए त्यसको पुत्रको नाम वीर भयो। वीरले प्रजापति गर्दमको कन्या काम्यादेखि विवाह गरे तथा दुइ पुत्रहरूलाई जन्म दिए- (१) प्रियव्रत तथा (२) उत्तानपाद। मनुको विस्तृत संततिमा नैं ध्रुव, वेन इत्यादि भए। वेनदेखि मनुगण धेरै रूष्ट थिए किनभनें त्यो अनाचारी थियो। मुनिहरूले त्यसको दाहिने हाथको मंथन गरे, जसदेखि राजा [[पृथु]]को जन्म भयो। ती राजसूय यज्ञ गर्ने राजाहरूमा सर्वप्रथम थियो। प्रजाहरूलाई जीविका दिने इच्छादेखि त्यसले पृथ्वीदेखि अन्न तथा दूधको दोहन आरम्भ गरे। सके साथ-साथ राक्षस, पितर, [[देवता]], अप्सरा, नाग इत्यादि सब यस गर्ममा लग गये। कालोंतरमा त्यसको दुइ पुत्र भए अन्तर्धान तथा पातिन। अन्तर्धानदेखि शिखंडिनिला हविर्धानलाई जन्म दिए। अग्निको पुत्री घिषणादेखि हविर्धानले छ पुत्रहरूलाई जन्म दिए- प्राचीनवर्हिस्, शुक्र, गय, कृष्ण, ब्रज र अजिन। प्राचीनवर्हिसले घोर तपेरके समुद्र-कन्या सवर्णादेखि विवाह गरे। त्यसको दस पुत्र भए जो एक नैं धर्मको पालन गरिन्थ्यो। ती प्रचेता नामले विख्यात भए।<ref>"ब्रह्म पुराण,2।1-33"</ref> [[ब्रह्मा]] चिंतातुर थिए। 'सम्भवत: देव नैं छैन चाहता कि सृष्टिको विस्तार हो, अन्यथा इतने प्रयत्नका माथिान्त पनि म सृष्टिको विस्तार छैन गर्न पा रह्यो हूं।' तिनको यस्तो सोच्दै नैं तिनको शरीर 'क' कहलाउँछ। अत: दुइटै भाग काय (शरीर) कहलाये। उनमध्येको एक मनु (पुरूष) थियो, अर्को शतरूपा (स्त्री) थियो। स्वायंभुव मनुले शतरूपादेखि पाँच सन्तान प्राप्त कीं: दुइ पुत्र- प्रियव्रत, उत्तानपाद तथा तीन कन्याहरू- आकूति, देवहूति तथा प्रसूति। मनुले ब्रह्मादेखि पूछा कि ती प्रजाका निवासका लागि कोखाले स्थान ठीक बुझ्दछन्? ब्रह्माले चिंतन आरम्भ गरे, अत: जलमा डूबी भएको पृथ्वीलाई जलका माथि लाने कार्य [[विष्णु]] (बाराह)ले गरे।<ref>"श्रीमद् भागवत, तृतीय स्कंध, 12। 52-56। 13"</ref> * मनुको उल्लेख [[ऋग्वेद|ॠग्वेद]] कालदेखि नैं मानव सृष्टिका आदि प्रवर्तक र समस्त मानव जातिका आदि-पिताका रूपमा गरे जाता रहेकोछ। यी 'आदिपुरूष' पनि भनिएको छ। आरम्भमा मनु र [[यमग्रह|यम]]को अस्तित्व अभिन्न थियो। पछि मनुलाई जीवित मनुष्यहरूको र यमलाई अर्का लोकमा, मृत मनुष्यहरूको आदिपुरूष मानिएको छ। * शतपथ ब्राह्मणका अनुसार एक माछाले मनुदेखि प्रलयको कुरा कही थियो र पछि यिनैंदेखि सृष्टि चली। अन्यत्र यी विराटका पुत्र बताए गए छन् जिनसे प्रजापतिहरूको उत्पत्ति भएको छ। [[मत्स्य पुराण]] मनुलाई 'मनुस्मृति'को रचयिता र एक शास्त्र प्रवर्तक मान्दछ। पुराणहरूका अनुसार मनु चौध भए छन्। * वैदिक संहिताहरूमा मनुलाई <ref>(ऋग्वेद 1.80, 16;8.63,1;10.100,5) आदि; [[अथर्ववेद]] 14.2,41; तैत्ति0संहिता 1.5,1,3;7.5,15,3;6,7,1;3,3,2,1;5.4,10,5;6.6,6,1; शतपथ ब्राह्मण 1.1,4,14 )</ref> ऐतिहासिक व्यक्ति मानिएको छ। यी सर्वप्रथम मानव थियो जो मानव जातिका पिता तथा सबै क्षेत्रहरूमा मानव जातिका पथ प्रदर्शक स्वीकृत छन्। वैदिक कालीन जलप्लावनको कथाका नायक मनु नैं छ <re>"(काठ० संहिता ११.२)"</ref> * मनुलाई विवस्वान <ref>"(ऋग्वेद 8.52,1)"</ref> वा वैवस्वत <ref>"(अथर्ववेद 8.10,24)"</ref>, विवस्वन्त (सूर्य)को पुत्र; सावर्णि (सवर्णाको वंशज) एवं सांवर्णि <ref>"(ऋग्वेद 8.51,1)"</ref> (संवरणको वंशज) भन्दछन्। प्रथम नाम पौराणिक छ, जबकि अर्का नाम ऐतिहासिक छन्। सावर्णिलाई लुड्विग तुर्वसुहरूको राजा भन्दछन्, किन्तु यो मान्यता सन्देहपूर्ण छ। * पुराणहरूमा मनुलाई मानव जातिको गुरू तथा प्रत्येक मन्वन्तरमा स्थित भनिएको छ। ती जातिका गर्त्तव्यहरू (धर्म)का ज्ञा्दछ। * भगवद्गीता (१०.६) पनि मनुहरूको उल्लेख गर्दछ। मनु नामक अनेक उल्लेखहरूदेखि प्रतीत हुन्छ कि यो नाम न भएर उपाधि छ। मनु शब्दको मूल मन् धातु (मनन गर्नु)देखि पनि यही प्रतीत हुन्छ। मेधातिथि, जो मनुस्मृतिका भाष्यकार छन्, मनुलाई त्यस व्यक्तिको उपाधि भन्दछन्, जसको नाम प्रजापति छ। ती धर्मका प्रकृत रूपका ज्ञाता थिए एवं मानव जातिलाई त्यसको शिक्षा देन्थे। यस प्रकार यो विदित हुन्छ कि मनु एक उपाधि छ। मनुरचित 'मानव धर्मशास्त्र' भारतीय धर्मशास्त्रमा आदिम अनि मुख्य ग्रन्थ मानिन्छ। प्राचीन ग्रन्थहरूमा जहाँ मानव धर्मशास्त्रका अवतरण आये छन् ती सूत्र रूपमा छन् र प्रचलित मनुस्मृतिका श्लोकहरूदेखि छैन मिलते। त्यो सूत्रग्रन्थ 'मानव धर्मशास्त्र' अहिलेसम्म हेर्नमा छैन आए वर्तमान मनुस्मृतिलाई उनै मूल सूत्रहरूका आधारमा लिखी भएको कारिका मान्न सक्छौं। वर्तमान सबै स्मृतिहरूमा यो प्रधान समझी जान्छ। == सन्दर्भ == <references/> [[श्रेणी:मनु]] [[श्रेणी:पौराणिक इतिहास]] [[श्रेणी:हिन्दु धर्म]] p028nvy7vhjc505fy31r4k8episvfhn 0 48438 1366714 1124270 2026-07-22T10:49:50Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366714 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मे २०१३}} {{Infobox football biography | playername = एलेक्स मोर्गन | image = [[File:Alex Morgan May19.jpg|250px]] | caption = Morgan with USA women's team in 2019 | fullname = एलेक्जेन्ड्रा प्याट्रिसिया मोर्गन | birth_date = {{birth date|1989|07|02|mf=yes}} | birth_place = [[Diamond Bar, California|Diamond Bar]], California, United States | height = {{height|ft=5|in=7}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] | currentclub = [[Seattle Sounders Women]] | clubnumber = १३ | youthclubs1 = Cypress Elite | youthyears1 = | youthclubs2 = [[Diamond Bar High School]] | youthyears2 = | youthclubs3 = [[California Golden Bears]] | youthyears3 = 2007–2010 | clubs1 = [[West Coast FC]] | years1 = 2008–2009 | caps1 = 2 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals1 = 2 | clubs2 = [[California Storm]] | years2 = 2010 | caps2 = 3 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals2 = 5 | clubs3 = [[Pali Blues]] | years3 = 2010 | caps3 = 3 <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals3 = 1 | clubs4 = [[Western New York Flash]] | years4 = 2011 | caps4 = 13 | goals4 = 4 | clubs5 = [[Seattle Sounders Women]] | years5 = 2012– | caps5 = 0 | goals5 = 0 | nationalteam1 = [[United States U-20 women's national soccer team|United States U-20]] | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 5 | nationalteam2 = [[United States women's national soccer team|United States]] | nationalyears2 = 2010– | nationalcaps2 = 38 | nationalgoals2 = 22 | pcupdate = 15 August 2011 | ntupdate = 4 April 2012 }} '''एलेक्जेन्ड्रा प्याट्रिसिया "एलेक्स" मोर्गन''' एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकन]] राष्ट्रिय फुटबल टिमबाट [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]]मा खेल्ने खेलाडी हुन । {{Commonscat|Alex Morgan}} [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] {{Footballer-stub}} rc2k81ti345a8j3gic3dxiicriyix29 0 48443 1366715 985490 2026-07-22T10:50:09Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366715 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मे २०१३}} {{Infobox football biography | playername = एबि वामब्याक | image = [[चित्र:Abby Wambach USA vs Can Sep17.jpg|240px]] | alt = A full-body photograph of Abby Wambach, a white woman in her early thirties, dressed in black soccer uniform and black and white cleats, on a green soccer field; she stands slightly hunched, with one hand on her hip looking forward. | caption = Abby Wambach of the U.S. Women's National Soccer Team at a friendly against Canada in 2011 | fullname = म्यारी एबिगेल वामब्याक | dateofbirth = {{Birth date|1980|6|2|mf=y}} | cityofbirth = [[रोचेस्टर, न्यू योर्क]] | countryofbirth = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | height = {{convert|5|ft|11|in|m|abbr=on}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] | currentclub = | clubnumber = २० | youthyears1 = 1998–2001 | youthclubs1 = [[Florida Gators women's soccer|University of Florida]] | years1 = 2002–2003 | years2 = 2009–2010 | years3 = 2011 | clubs1 = [[Washington Freedom]] | clubs2 = [[Washington Freedom]] | clubs3 = [[magicJack (WPS)|magicJack]] | caps1 = 36 | caps2 = 39 | caps3 = 11 | goals1 = 23 | goals2 = 21 | goals3 = 9 | nationalyears1 = 2003– | nationalteam1 = [[United States women's national soccer team|United States]] | nationalcaps1 = 178 | nationalgoals1 = 134 | manageryears1 = 2011 | managerclubs1 = [[magicJack (WPS)|magicJack]] (Player-Coach) | medaltemplates = {{MedalCountry|the United States}} {{MedalSport | Women's [[Football at the Summer Olympics|Olympic medal record]]}} {{MedalGold | [[2004 Summer Olympics|2004 Athens]] | [[Football at the 2004 Summer Olympics - Women's tournament|Team]]}} {{MedalSport | [[FIFA Women's World Cup|World Cup medal record]]}} {{MedalBronze | [[2003 FIFA Women's World Cup|2003 United States]] | [[2003 FIFA Women's World Cup squads#United States|Team]]}} {{MedalBronze | [[2007 FIFA Women's World Cup|2007 China]] | [[2007 FIFA Women's World Cup squads#United States|Team]]}} {{MedalSilver | [[2011 FIFA Women's World Cup|2011 Germany]] | [[2011 FIFA Women's World Cup squads#United States|Team]]}} | club-update = August 20, 2011 | nationalteam-update = 9 April 2012 }} '''म्यारी एबिगेल वामब्याक''' (जन्म २ जुन १९८०) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकन]] राष्ट्रिय फुटबल टिमबाट [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]]मा खेल्ने खेलाडी हुन । ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{Commonscat|Abby Wambach}} [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] {{Footballer-stub}} tfp0kknahgv32wiwlf7rgyavcvtwfjc 0 48690 1366716 1229525 2026-07-22T10:50:52Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366716 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०१२}} {{Infobox football biography | name = एली क्रिजर | image = [[Image:2011-08 Ali Krieger.JPG|250px]] | caption = एली क्रिजर, अगस्ट २०११ | fullname = एलेक्जेन्ड्रा ब्लेर क्रिजर | birth_date = {{birth date|1984|07|28|df=yes}} | birth_place = [[एलेक्जेन्ड्रिया, भर्जिनिया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | height = {{height|ft=5|in=6}} | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति]]<br/>[[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[एफएफसी फ्राङ्कफर्ट]] | clubnumber = | youthclubs1 = [[पेन स्टेट निट्यानी लायन्स]] | youthyears1 = २००३–२००६ | clubs1 = [[नर्दन भर्जिनिया म्याजेस्टिक]] | years1 = २००५ | caps1 = १ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals1 = ० | clubs2 = [[वासिङ्टन फ्रिडम]] | years2 = २००६–२००७ | caps2 = ७ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals2 = ० | clubs3 = [[एफएफसी फ्राङ्कफर्ट]] | years3 = २००७–२०११ | caps3 = ५२ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals3 = १ | clubs4 = → [[वासिङ्टन फ्रिडम]] (लोन) | years4 = २००९ | caps4 = १० <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals4 = ० | clubs5 = [[एफएफसी फ्राङ्कफर्ट]] | years5 = २०११– | caps5 = ११ <!-- LEAGUE APPEARANCES & GOALS ONLY--> | goals5 = १ | totalcaps = | totalgoals = | nationalteam1 = {{flagicon|USA}} [[संयुक्त राज्य अ-१९ राष्ट्रिय महिला फुटबल टिम|संयुक्त राज्य अ-१९]] | nationalyears1 = २००३–२००४ | nationalcaps1 = ४ | nationalgoals1 = ० | nationalteam2 = {{flagicon|USA}} [[संयुक्त राज्य अ-२३ राष्ट्रिय महिला फुटबल टिम|संयुक्त राज्य अ-२१/अ-२३]] | nationalyears2 = | nationalcaps2 = | nationalgoals2 = | nationalteam3 = {{fbw|USA}} | nationalyears3 = २००८– | nationalcaps3 = २७ | nationalgoals3 = ० | medaltemplates = | club-update = १९:४४, ०६ जनवरी २०१२ | nationalteam-update = २२ जनवरी २०१२ }} '''एलेक्जेन्ड्रा ब्लेर "एली" क्रिजर''' अमेरिकन [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेलाडी हुन । ==युवाबस्था र हाईस्कुल== ==कलेज खेल जीवन== ==अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन== == सम्मान == *२०११: फक्स सकर्स बेस्ट अफ इलेभन २०११ फिफा विमिन्स वर्ल्ड कप *[[२००७-०८ युइएफए विमिन्स कप|२००८]]: [[युइएफए विमिन्स च्याम्पियन लिग]] च्याम्पियन *[[२००७-०८ फ्रवेन डिएफबी-पोकल|२००८]] र [[२०१०-११ फ्रवेन डिएफबी-पोकल|२०११]]: [[फ्रवेन डिएफबी-पोकल|जर्मन कप च्याम्पियनसिप]] *[[२००७-०८ फुटबल-बन्डेसलिगा (महिला)|२००८]]: [[जर्मन महिला लिग च्याम्पियनहरूको सूची|फुटबल-बन्डेसलिगा (महिला) च्याम्पियनसिप]] *२००७: [[विमिन्स-लिग च्याम्पियनसिप]] (वासिङ्टन फ्रिडम) == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} == बाहीरी लिङ्क == {{Commons category|Alexandra Krieger}} * [http://www.ussoccer.com/Teams/WNT/K/Ali-Krieger.aspx US Soccer player profile] * [http://www.womensprosoccer.com/dc/players/bios/krieger-ali Washington Freedom player profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100308014644/http://www.womensprosoccer.com/dc/players/bios/krieger-ali |date=2010-03-08 }} * [http://www.uslsoccer.com/teams/2465826/22362-2465953/3495290.html W-League player profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109044422/http://www.uslsoccer.com/teams/2465826/22362-2465953/3495290.html |date=2009-01-09 }} {{महिला फुटबल खेलाडी अधुरो}} {{Commonscat|Alexandra Krieger}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Kriefer, Ali | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Soccer player | DATE OF BIRTH = 28 July 1984 | PLACE OF BIRTH = [[Alexandria, Virginia|Alexandria]], [[Virginia]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|United States]] Currently engaged to Gareth Mandel of Los Angeles, CA. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Kriefer, Ali}} [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा महिला विश्वकप खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] nt3to69104db71l2b8m2vgnyygi8eto 0 48766 1366717 1229708 2026-07-22T10:51:29Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366717 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मे २०१३}} {{Infobox football biography | name = मेगान रापिनो<br>Megan Rapinoe | image = Megan Rapinoe (48675274817) (cropped).jpg | image_size = 250 | caption = सन् २०११ मा क्यानडाको विरुद्ध मैत्रीपूर्ण खेलमा अमेरिकी राष्ट्रिय फुटबल टोलीकी मेगान रापिनो | fullname = मेगान एन्ना रापिनो | birth_date = {{birth date and age|1985|7|5}} | birth_place = [[रेडिङ्ग, क्यालिफोर्निया|रेडिङ्ग]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य | height = {{height|ft=5|in=7}} | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]]/ [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|विङ्गर]] | currentclub = सिट्टल फुटबल क्लब | clubnumber = १५ | youthclubs1 = एल्क ग्रोभ प्राइड | youthyears1 = २००२-२००५ | collegeyears1 = २००५-२००८ | college1 = पोर्टल्यान्ड्स पाइलट्स फुटबल क्लब | collegecaps1 = | collegegoals1 = | clubs1 = चिकागो रेड स्टार्स | years1 = २००९-२०१० | caps1 = ३८ | goals1 = ३ | clubs2 = फिलाडेल्फिया इन्डिपेन्डेन्स | years2 = २०११ | caps2 = ४ | goals2 = १ | clubs3 = म्याजिकज्याक | years3 = २०११ | caps3 = १० | goals3 = ३ | clubs4 = सिड्नी फुटबल क्लब | years4 = २०११ | caps4 = २ | goals4 = १ | clubs5 = सिट्टल साउन्डर्स विमिन | years5 = २०१२ | caps5 = २ | goals5 = ० | clubs6 = ओलम्पिक ल्योन | years6 = २०१२-२०१४ | caps6 = २८ | goals6 = ८ | clubs7 = सिट्टल रिन फुटबल क्लब | years7 = २०१३- | caps7 = ५५ | goals7 = २८ | nationalteam1 = संयुक्त राज्य महिला यु-२० | nationalyears1 = २००३-२००५ | nationalcaps1 = २१ | nationalgoals1 = ९ | nationalteam2 = [[संयुक्त राज्य महिला राष्ट्रिय फुटबल टिम|संयुक्त राज्य]] | nationalyears2 = २००६- | nationalcaps2 = १४० | nationalgoals2 = ३८ | club-update = मार्च २५, २०१८ | nationalteam-update = अगस्ट २, २०१८ | medaltemplates = {{Medal|Competition|[[ओलम्पिक खेल]]}} {{Medal|Gold|[[२०१२ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०१२ लन्डन]]|टिम}} {{Medal|Competition|[[फिफा महिला विश्वकप]]}} {{Medal|Gold|[[२०१५ फिफा महिला विश्वकप|२०१५ क्यानाडा]]|टिम}} {{Medal|Silver|[[२०११ फिफा महिला विश्वकप|२०११ जर्मनी]]|टिम}} }} '''मेगान एना रापिनो''' ({{IPAc-en|audio=Rapinoe pronounciation.ogg|r|ə|ˈ|p|iː|n|oʊ}}; जन्म ५ जुलाई १९८५<ref>{{Cite web |url=https://www.teamusa.org/us-soccer/athletes/megan-rapinoe?pg=2 |title=Megan Rapinoe |publisher=United States Olympic Committee |language=अङ्ग्रेजी |access-date=July 3, 2018 }}</ref>) एक अमेरिकी राष्ट्रिय महिला टोलीकी [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]मा खेल्ने खेलाडी हुन्। ==जीवनी== {{महिला फुटबल खेलाडी अधुरो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{FIFA player|212337}} * [http://www.ussoccer.com/Teams/WNT/R/Megan-Rapinoe.aspx US Soccer player profile] * [http://www.womensprosoccer.com/chicago/team/player-bios/rapinoe-megan Chicago Red Stars player profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324212919/http://www.womensprosoccer.com/chicago/team/player-bios/rapinoe-megan |date=2010-03-24 }} * [http://www.portlandpilots.com/roster.aspx?rp_id=1358&path=wsoc Portland player profile] {{Commonscat|Megan Rapinoe|मेगान रापिनो}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Rapinoe, Megan | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Soccer player | DATE OF BIRTH = 5 July 1985 | PLACE OF BIRTH = [[Redding, California|Redding]], California, United States | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Rapinoe, Megan}} [[श्रेणी:फिफा महिला विश्वकप खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] o2t1iajfbhi6srw9h8gl8zydtwrt1qp 0 53773 1366728 1365596 2026-07-22T13:46:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366728 wikitext text/x-wiki [[File:World map of Age at First Marriage.png|thumb|पहिलो विवाहको उमेर अनुसार विश्वको रङ्गीन मानचित्र|450px]] यो '''पहिलो विवाहको उमेर अनुसार देशहरूको सूची''' हो। यो सूची समसामयिक सर्वेक्षणहरूमा आधारित छ। यसले ऐतिहासिक पक्षलाई समेट्दैन। सूचनाहरूको अद्यावधिक स्थिति देश अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ। पहिलो विवाह गर्दा मानिसहरूको उमेरको वितरण बढी उमेरतर्फ झुकाव भएको हुनाले,<ref name="ABS 1997">{{cite book |last1=अस्ट्रेलियाली तथ्याङ्क विभाग |title=Australian Social Trends – 4102.0 |date=1997 |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Previousproducts/4102.0Main%20Features11997?opendocument&tabname=Summary&prodno=4102.0&issue=1997&num=&view= |access-date=23 February 2021 |format=ISSN: 1321-1781 |chapter=Family Formation: Age at first marriage}}</ref> बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेरभन्दा पहिल्यै विवाह गर्छन्। बहुसङ्ख्यक मानिसहरूले कहिले विवाह गर्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट रूपमा दर्शाउन औसत उमेरभन्दा मानक उमेर बढी सान्दर्भिक मानिन्छ; तथापि, अधिकांश प्रतिवेदन स्रोतहरूले पहिलो विवाहको औसत उमेर मात्र उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==अफ्रिका== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्जेरिया|33.2|30.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|अङ्गोला|26.7|23.4|2009|ref=unwfr12}} {{AFM|बेनिन|24.4|19.9|2012|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बोत्स्वाना|30.9|26.4|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|बुर्किना फासो|26.3|19.9|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|बुरुन्डी|24.6|21.3|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|केप भर्ड|35.2|32.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|क्यामेरून|26.0|19.6|2017|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र|23.7|20.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|चाड|25.3|19.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोमोरोस|25.6|20.4|1996|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|कङ्गो|26.1|22.0|2016|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|आइभोरी कोस्ट|26.7|19.5|2005|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|26.2|21.0|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिबुती|31.3|27.4|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजिप्ट|31.0|25.0|2019|ref=egypt}} {{AFM|भूमध्यरेखीय गिनी|26.1|20.5|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरित्रिया|29.1|20.6|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|एस्वातिनी|30.5|26.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|इथियोपिया|26.8|22.3|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|गाबोन|25.5|21.4|2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गाम्बिया|30.7|22.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|घाना|25.7|21.7|2008|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|गिनी|28.0|19.8|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|गिनी-बिसाउ|28.1|20.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|केन्या|29.6|25.6|2018-2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लेसोथो|25.5|20.9|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लाइबेरिया|23.0|19.0|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|लिबिया|32.0|30.0|2003|ref=gavinjones}} {{AFM|माडागास्कर|25.5|22.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मलावी|25.3|20.9|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|माली|26.0|19.1|2018|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|मौरिटानिया|27.1|19.2|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मौरिसस|36.4|32.4|2019|ref=unwfr12}} {{AFM|मोरक्को|31.3|25.7|2019|ref=morocco}} {{AFM|मोजाम्बिक|27.6|22.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|नामिबिया|31.7|29.2|2006-2007|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नाइजर|22.8|19.2|2017|ref=WBdatabank}} {{AFM|नाइजेरिया|24.8|19.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|रुवान्डा|24.7|20.6|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|साओ तोमे र प्रिन्सिपी|24.1|19.1|2008-2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|सेनेगल|31.4|23.8|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेसेल्स|35.3|31.1|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोमालिया|26.5|20.6|1982|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण अफ्रिका|35.0|31.0|2020|fn=medianrounded|ref=SSA}} {{AFM|दक्षिण सुडान|27.6|20.4|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुडान|28.9|21.9|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|तान्जानिया|23.8|19.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टोगो|27.6|22.3|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्युनिसिया|32.9|28.2|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|युगान्डा|24.4|20.2|2018|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जाम्बिया|25.7|20.7|2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|जिम्बाब्वे|24.6|19.9|2010-2011|fn=dhs|ref=unwfr12}} |} ==अमेरिका क्षेत्र== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|एन्टिगुआ र बार्बुडा|29.0|25.0|2001|ref=WBdatabank}} {{AFM|अर्जेन्टिना|38.8|36.8|2020|ref=lanacion}} {{AFM|बहामस|30.6|27.0|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बार्बाडोस|35.3|32.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|बेलिज|30.1|28.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|बोलिभिया|26.6|24.1|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्राजिल|31.5|29.2|2022|ref=IBGE}} {{AFM|क्यानडा|30.8|30.4|2022|ref=canada}} {{AFM|चिली|39.4|37.8|2020|ref=latercera}} {{AFM|कोलम्बिया|26.2|22.7|2015|ref=WBdatabank}} {{AFM|कोस्टा रिका|34.0|31.0|2020|ref=LaNacion2021}} {{AFM|क्युबा|25.4|21.3|2012|ref=WBdatabank}}{{AFM|इक्वेडर|28.3|25.1|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|एल साल्भादोर|25.5|22.5|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्रेनाडा|35.2|32.0|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|ग्वाटेमाला|25.0|22.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|गुयाना|25.4|21.5|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|हाइटी|28.7|24.9|2016|ref=WBdatabank}} {{AFM|होन्डुरस|24.1|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|जमैका|35.4|33.8|2022|ref=WBdatabank}} {{AFM|मेक्सिको|33.4|30.6|2022|ref=INEGI}} {{AFM|निकाराग्वा|24.4|20.6|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|पानामा|25.3|21.6|2010|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाराग्वे|26.8|22.7|2002|ref=WBdatabank}} {{AFM|पेरु|27.5|23.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट किट्स र नेभिस|32.1|31.3|1980|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट लुसिया|36.1|34.9|2000|ref=WBdatabank}} {{AFM|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स|27.8|21.2|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|सुरिनाम|32.8|29.3|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|ट्रिनिडाड र टोबागो|31.8|29.2|2011|ref=WBdatabank}} {{AFM|संयुक्त राज्य अमेरिका|32.0|30.8|2024|ref=USCensusBureau}} {{AFM|उरुग्वे|37.2|34.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|भेनेजुएला|25.8|22.9|2011|ref=WBdatabank}} |} ==एसिया== {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अफगानिस्तान|25.6|22.4|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|आर्मेनिया|30.5|27.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अजरबैजान|28.1|24.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बहराइन|33.6|29.2|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|बङ्गलादेश|27.2|24.8|2019|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|भुटान|25.4|22.8|2007|ref=WBdatabank}} {{AFM|ब्रुनाई|27.3|25.1|1991|ref=WBdatabank}} {{AFM|कम्बोडिया|23.4|21.0|2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|चीन|28.8|25.6|2021}}<ref>{{cite news |author1=中国新观察 |title=平均初婚年龄28.67岁，中国人为啥结婚越来越晚 |url=http://www.news.cn/politics/2022-06/24/c_1128771097.htm |accessdate=2024-07-08 |agency=新华网 |publisher=新华网 |date=2022-06-24 |ref=china |language=zh}}</ref> {{AFM|हङकङ|32.2|30.6|2022|ref=hongkong}} {{AFM|भारत|30.0|27.2|2020|ref=india}} {{AFM|इन्डोनेसिया|25.4|21.0|2020|ref=WBdatabank}} {{AFM|इरान|28.0|24.0|2017|ref=iran}} {{AFM|इराक|28.2|25.3|2004|ref=WBdatabank}} {{AFM|इजरायल|31.6|29.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|जापान|31.1|29.7|2023|ref=japan}} {{AFM|जोर्डन|31.3|26.6|2021|ref=jordan}} {{AFM|कजाख्स्तान|27.6|25.0|2019|fn=dhs|ref=UNECE}} {{AFM|कुवेत|29.9|28.7|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|किर्गिस्तान|27.2|23.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लाओस|23.3|20.5|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|लेबनान|34.4|30.4|2019|ref=lebanon}} {{AFM|मलेसिया|31.0|29.4|2022|ref=JRM}} {{AFM|माल्दिभ्स|24.1|21.6|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|मङ्गोलिया|29.0|26.0|2019|fn=dhs|ref=Census 2010}} {{AFM|म्यानमार|24.6|21.1|2009|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|नेपाल|23.6|20.1|2016|fn=dhs|ref=WBdatabank}} {{AFM|उत्तर कोरिया|29.0|25.5|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|ओमान|32.1|28.9|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पाकिस्तान|28.4|25.6|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|प्यालेस्टाइन|31.4|26.2|2019|fn=wbo|ref=unwfr12}} {{AFM|फिलिपिन्स|28.2|25.4|2018|ref=philippines}} {{AFM|कतार|31.3|29.4|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सउदी अरब|29.3|25.9|2019|ref=ksa}} {{AFM|सिङ्गापुर|30.1|29.5|2023|ref=DOSSG}} {{AFM|श्रीलङ्का|27.2|23.4|2012|ref=WBdatabank}} {{AFM|दक्षिण कोरिया|33.86|31.55|2024|ref=southkorea}} {{AFM|सिरिया|31.8|26.3|2016|ref=SY 2016}} {{AFM|ताइवान|32.6|30.7|2020|ref=taiwan}} {{AFM|ताजिकिस्तान|26.2|22.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|थाइल्यान्ड|30.8|27.6|2021|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|पूर्वी टिमोर|25.0|20.6|2009-2010|fn=dhs|ref=unwfr12}} {{AFM|टर्की|29.0|27.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|तुर्कमेनिस्तान|24.6|23.3|2006|ref=unwfr12}} {{AFM|संयुक्त अरब इमिरेट्स|26.8|25.3|2005|ref=WBdatabank}} {{AFM|उज्बेकिस्तान|26.6|22.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|भियतनाम|29.3|25.1|2023|ref=GS2009}} {{AFM|यमन|26.1|23.0|2013|ref=WBdatabank}} |} ==युरोप== [[File:Age at first marriage Europe Average.svg|thumb|250px|right|पहिलो विवाहको औसत उमेर। गाढा रङ्गले कम उमेरलाई जनाउँछ।]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! औसत !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अल्बानिया|30.9|27.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|अस्ट्रिया|33.2|30.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेलारुस|28.3|26.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बेल्जियम|32.3|30.0|2015|ref=UNECE}} {{AFM|बोस्निया र हर्जगोभिना|29.5|26.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|बुल्गेरिया|32.0|29.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|क्रोएसिया|31.5|28.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|साइप्रस|30.7|29.6|2019|ref=UNECE|avg=30.2}} {{AFM|चेक गणतन्त्र|32.2|29.8|2017|ref=UNECE}} {{AFM|डेनमार्क|36.2|33.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|इस्टोनिया|32.3|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फिनल्याण्ड|35.2|33.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|फ्रान्स|34.4|32.8|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|जर्मनी|35.6|34.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|ग्रीस|32.9|30.1|2017|ref=UNECE}} {{AFM|जर्जिया|31.9|29.4|2021|ref=UNECE}} {{AFM|हङ्गेरी|32.8|30.1|2019|ref=UNECE}} {{AFM|आइसल्याण्ड|34.6|32.7|2011|ref=UNECE}} {{AFM|आयरल्याण्ड|37.8|35.0|2020|ref=CSO}} {{AFM|इटाली|35.2|33.6|2018|ref=UNECE}} {{AFM|लात्भिया|32.7|30.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिस्टेनस्टाइन|33.9|31.2|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लिथुआनिया|30.7|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|लक्जेम्बर्ग|34.3|31.8|2019|ref=UNECE}} {{AFM|माल्टा|30.5|28.5|2011|ref=UNECE}} {{AFM|मोल्डोभा|28.9|26.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|मोनाको|33.4|30.4|2008|ref=WBdatabank}} {{AFM|मोन्टेनेग्रो|31.1|28.0|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नेदरल्यान्ड|39.2|37.6|2020|ref=UNECE}} {{AFM|उत्तर म्यासेडोनिया|29.6|26.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|नर्वे|38.4|36.8|2023|ref=FHI}} {{AFM|पोल्याण्ड|32.2|29.4|2020|ref=UNECE}} {{AFM|पोर्चुगल|33.9|32.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रोमानिया|31.6|28.3|2019|ref=UNECE}} {{AFM|रूस|29.2|26.0|2020|ref=UNECE}} {{AFM|सान मारिनो|33.5|30.7|2014|ref=WBdatabank}} {{AFM|सर्बिया|31.4|28.6|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभाकिया|31.9|29.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्लोभेनिया|32.8|30.7|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्पेन|40.8|38.8|2020|ref=UNECE}} {{AFM|स्वीडेन|36.3|33.9|2019|ref=UNECE}} {{AFM|स्विट्जरल्यान्ड|32.8|30.4|2019|ref=UNECE}} {{AFM|युक्रेन|31.2|29.2|2020|ref=UNECE}} {{AFM|संयुक्त अधिराज्य|31.0|29.0|2022|ref=UNECE}} |} ==ओसिनिया== द्रष्टव्य: यी देशहरूका लागि रिपोर्ट गरिएको उमेर मध्यक हो, औसत]] होइन। छड्के अक्षरमा रहेका देशहरूको लगत मध्यक नभई औसतमा आधारित छ। {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! देश !! पुरुष !! महिला !! मध्यक !! उमेर अन्तर !! उमेर अनुपात !! वर्ष !! स्रोत {{AFM|अस्ट्रेलिया|33.2|30.8|2023|avg=32.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|फिजी|29.3|25.7|2019|ref=WBdatabank}} {{AFM|किरिबाटी|23.6|20.1|2009|avg=21.9|fn=fn1|ref=kiribati}} {{AFM|मार्सल टापु|27.1|25.6|2019|style=italic|ref=marshall}} {{AFM|माइक्रोनेसिया|30.5|28.5|2019|style=italic|ref=micronesia}} {{AFM|नाउरु|23.2|21.6|2009|avg=22.4|fn=fn3|ref=nauru}} {{AFM|न्युजिल्यान्ड|31.6|30.4|2020|avg=31.0|ref=}}{{citation needed|date=August 2024}} {{AFM|पलाउ|31.9|29.6|2009|ref=WBdatabank}} {{AFM|पपुवा न्युगिनी|25.0|21.4|2006|ref=WBdatabank}} {{AFM|सामोआ|30.7|26.1|2018|ref=WBdatabank}} {{AFM|सोलोमन द्वीप|25.6|20.3|2007|avg=23.0|fn=fn3|ref=soloman}} {{AFM|टोङ्गा|25.0|23.6|2012|avg=24.3|fn=fn2|ref=tonga}} {{AFM|टुभालु|28.2|23.3|2019|avg=25.8|fn=fn3|ref=tuvalu}} {{AFM|भानुअटु|24.4|20.8|2013|avg=22.6|fn=fn1|ref=vanuatu}} |} ==द्रष्टव्यहरू== {{notelist|refs= {{efn|name=dhs|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-२९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=medianrounded|मध्यक उमेरलाई निकटतम अङ्कमा परिवर्तन गरिएको छ}} {{efn|name=wbo|वेस्ट बैंक मात्र}} {{efn|name=fn1|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५+ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn2|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २५-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} {{efn|name=fn3|सर्वेक्षण गरिएकाहरू २०-४९ वर्ष उमेर समूहका थिए}} }} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|35em|refs= <ref name=unwfr12>{{cite report |author= United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2013 |title=World Fertility Report 2012 |url= http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fertility/worldFertilityReport2013.pdf|publisher=United Nations publication |page=Table A.1 |access-date=20 September 2016 }}</ref> <ref name=canada>{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/91-209-x/2013001/article/11788-eng.htm |title=Marital Status: Overview, 2011 (Canada) |date=30 November 2015 |access-date=8 February 2018}}</ref> <ref name=gavinjones>{{cite book |last=Jones |first=Gavin W. |date=2005 |title=Islam, the State and Population |publisher=C. Hurst & Co. Publishers |page=60 |isbn=1850656673}}</ref> <ref name="IBGE">{{cite web|url=https://www.ibge.gov.br|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|publisher=IBGE}}</ref> <ref name="latercera">{{Cite web |url=http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |title=Edad para casarse llega a cifra r cord: ellos lo est n haciendo a los 35 a os y mujeres a los 32 &#124; Tendencias &#124; LA TERCERA |access-date=1 February 2016 |archive-date=1 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201150433/http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2016/02/659-666529-9-edad-para-casarse-llega-a-cifra-record-ellos-lo-estan-haciendo-a-los-35-anos-y.shtml |date=1 February 2016 }}</ref> <ref name="INEGI">[https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2022/EstMat/Matrimonios2021.pdf Estadística De Matrimonios 2021] (In Spanish).</ref> <ref name="USCensusBureau">{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/families/marital.html|title=Historical Marital Status Tables|publisher=US Census Bureau|website=Census.gov}}</ref> <ref name="lanacion">{{cite news|url=https://www.lanacion.com.ar/sociedad/a-que-edad-se-casan-los-portenos-y-otras-curiosidades-nupciales-nid1937764/|title=A qué edad se casan los porteños y otras curiosidades nupciales – LA NACION|newspaper=La Nación}}</ref> <!-- <ref name="china">{{Cite web |url=http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |title=Archived copy |access-date=26 March 2018 |archive-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608084713/http://henan.163.com/16/0105/09/BCIB5UT6022702JV.html |url-status=dead }}</ref> --> <ref name="hongkong">{{cite web |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp150.jsp?tableID=004&ID=0&productType=8 |title =Population Estimates |website=www.censtatd.gov.hk |publisher=Census and Statistics Department |access-date =16 June 2013}}</ref> <ref name="india">{{Cite web|url=https://www.medindia.net/health_statistics/general/index.asp|title=Health Statistics &#124; Medindia|website=www.medindia.net}}</ref> <ref name="iran">[http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 Mardomsalari] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629170319/http://mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=174830 |date=29 June 2016 }}</ref> <ref name="japan">{{cite web|author1=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications, Japan|title=Statistical Handbook of Japan 2019|url= https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0003411844|pages=18, Table 2.8 "Mean Age of First Marriage"}}</ref> <ref name="jordan">{{cite web | url=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=493015 | title=تعرف على متوسط عمر الزواج في الأردن }}</ref> <ref name="lebanon">Lebanese Women: A Diminishing Marriage Market – AUB Press Release http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816210353/http://staff.aub.edu.lb/~webbultn/v8n2/article21.htm |date=16 August 2016 }}</ref> <ref name="JRM">Department of Statistics, Malaysia {{cite web |url=https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=Marriage and Divorce Statistics, Malaysia, 2022 |access-date=2024-05-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240525181519/https://v1.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=453&bul_id=dWs0eGorT1RzSzNncFhqQlhIYXpOZz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |date=2024-05-25 }}</ref> <ref name="Census 2010">{{cite web|author=Date |url=http://www.toollogo2010.mn/doc/NSO_F-06-10-1.pdf |title=Mongolia National Census 2010 Preliminary Results |publisher=National Statistical Office of Mongolia |date=2011-06-13 |access-date=2011-06-14}}</ref> <ref name="philippines">(Released: 27 March 2013) {{cite web |url=https://www.census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |title=Marriage: Philippines 2011 &#124; Philippine Statistics Authority |access-date=2017-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |archive-date=13 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313013446/http://census.gov.ph/content/marriage-philippines-2011 |date=2016-03-13 }}</ref> <ref name="DOSSG">Median age at first marriage for citizens, Department of Statistics, Singapore {{cite web |date=September 2015 |url=http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |title=Population in Brief 2015 |access-date=2016-02-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |archive-date=19 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119114213/http://population.sg/population-in-brief/files/population-in-brief-2015.pdf |date=2016-01-19 }}. Page 21, Accessed 7 February 2016.</ref> <ref name="southkorea">{{Cite web|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B83A05&vw_cd=&list_id=&scrId=&seqNo=&lang_mode=ko&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=K1&path=|title=KOSIS|website=kosis.kr}}</ref> <ref name="taiwan">[http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml LibertyTimes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414183005/http://big5.chinanews.com:89/tw/2014/06-14/6280242.shtml |date=14 April 2015 }}</ref> <ref name="GS2009">{{cite web| url = http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=11529| title = Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Các kết quả chủ yếu | access-date=2014-01-30|pages=142| publisher = Tổng Cục Thống kê Việt Nam}}</ref> <ref name="UNECE">United Nations Economic Commission for Europe [https://w3.unece.org/PXWeb2015/pxweb/en/STAT/STAT__30-GE__02-Families_households/052_en_GEFHAge1stMarige_r.px/ "Mean age at first marriage by sex"]. Accessed 28 November 2022.</ref> <ref name="egypt">{{Cite web|url=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2970746/1/مصر-في-أرقام-2019--النساء-أطول-عمرا..-ومعدل-سن-الزواج-للفتاة-25-عاما|title=مصر في أرقام 2019&#124; النساء أطول عمرا.. ومعدل سن الزواج للفتاة 25 عاما|first=Developed By Heba|last=Musa|date=25 December 2019|website=بوابة اخبار اليوم}}</ref> <ref name="CSO">{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/mar/marriages2019 |title=Marriages 2019 |website=Central Statistics Office |date=28 April 2020 }}</ref> <ref name="morocco">{{Cite web|url=https://aabbir.com/%d9%85%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b3%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b9%d9%86%d8%af-%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ba%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%a9-%d9%8a%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%b9-%d8%a8%d9%808-%d8%b3/|title=متوسط سن الزواج عند المغاربة يرتفع بـ8 سنوات|work=Aabbir |date=12 November 2019}}</ref> <!-- not used here <ref name="Australia 2019">{{cite web |last1=Australian Bureau of Statistics |title=Marriages and Divorces, Australia, 2019: National and state statistics on marriages and divorces, including same-sex couples, presented by age, duration and rates |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/marriages-and-divorces-australia/latest-release |website=www.abs.gov.au |access-date=24 February 2021 |language=en |date=27 November 2020}}</ref> --> <ref name="kiribati">{{cite report |date= 2010 |title=Kiribati Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Kiribati National Statistics Office, and the Secretariat of the Pacific Community |page=93 |isbn=978-982-00-0451-1 }}</ref> <ref name="ksa">{{Cite web|url=https://sabq.org/tVHfMJ|title="الإحصاء" تكشف متوسط عمر الزواج الأول للسعوديين والسعوديات|website=صحيفة سبق الإلكترونية|date=22 January 2018 }}</ref> <ref name="marshall">{{cite report |date=2012 |title=Republic of the Marshall Islands 2011 Census report |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/Marshall_Islands_Census_2011-Full.pdf |publisher=Economic Policy, Planning and Statistics Office, Republic of the Marshall Islands, and the SPC Statistics for Development Programme |page=37 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0564-8 }}</ref> <ref name="micronesia">{{cite report |date=2010 |title=Summary Analysis of Key Indicators from the FSM 2010 Census of Population and Housing |url=http://prism.spc.int/images/census_reports/FSM_2010_Census_Indicators_Final.pdf |publisher= FSM Office of Statistics, Budget, Overseas Development Assistance and Compact |page=8 |access-date=3 September 2016 }}</ref> <ref name="nauru">{{cite report |date=2009 |title=Republic of Nauru Demographic and Health Survey 2007 |publisher=The Nauru Bureau of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=77 |isbn=978-982-00-0333-0 }}</ref> <!-- not used here <ref name="NZ 2019">{{cite web |last1=Stats NZ |title=Marriages, civil unions, and divorces: Year ended December 2019 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/marriages-civil-unions-and-divorces-year-ended-december-2019 |website=www.stats.govt.nz |publisher=New Zealand Government |access-date=24 February 2021 |quote=In 2019, the median age at first marriage or civil union was 29.4 years for women and 30.6 years for men, compared with 27.0 and 28.9, respectively, in 1999...The median age at marriage for all marriages '''(rather than just first marriages)''' has been slowly increasing since the early 2000s...The median age for females in 2019 was the highest on record (the highest male median age was 32.6 years in 2006).}}</ref> --> <ref name="soloman">{{cite report |date=May 2009 |title=Solomon Islands Demographic and Health Survey 2006-2007 |url=http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |publisher=Secretariat of the Pacific Community Noumea, New Caledonia |page=100 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0361-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923230541/http://www.pacificdisaster.net/pdnadmin/data/original/SLB_NSO_2006_DHS06_07.pdf |archive-date=23 September 2016 }}</ref> <ref name="SY 2016">{{Cite web|url=https://www.economy2day.com/new/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-31-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B...%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B6%D8%A7%D9%8B|title=الاقتصاد اليوم &#124; ارتفاع عمر الزواج في سورية إلى 31 عاماً...ومعدل الخصوبة الكلية أيضاً|website=www.economy2day.com}}</ref> <ref name="tonga">{{cite report |date=2014 |title=Tonga Demographic and Health Survey 2012 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2012_Tonga_DHS_Report_Final.pdf |publisher=Tonga Ministry of Health, Tonga Department of Statistics, the Secretariat of the Pacific Community, and United Nations Population Fund |page=80 |access-date=3 September 2016 |isbn=((978-982-00-0661))}}</ref> <ref name="tuvalu">{{cite report |date=October 2009 |title=Tuvalu Demographic and Health Survey 2007 |url=http://prism.spc.int/images/documents/DHS/2007_Tuvalu_DHS-Report.pdf |publisher=Central Statistics Division, the Secretariat of the Pacific Community, and Macro International Inc. |page=82 |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0382-8 }}</ref> <ref name="vanuatu">{{cite report |date=2014 |title=Vanuatu Demographic and Health Survey 2013 |url=http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |publisher=Vanuatu Ministry of Health, Vanuatu National Statistics Office, the Secretariat of the Pacific Community |page=xxiii |access-date=3 September 2016 |isbn=978-982-00-0861-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920055845/http://sdd.spc.int/images/documents/Collections/21_Vanuatu/DHS/2013/Report/2013_VDHS_FINAL_17_Feb_2015.pdf |archive-date=20 September 2016 }}</ref> <!--<ref name="venezuela">[https://tradingeconomics.com/venezuela/mean-age-at-first-marriage-female-wb-data.html Venezuela – Mean age at first marriage, female], Retrieved on 6 November 2019. </ref> (blocked in Wikipedia)-->} <ref name=WBdatabank>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=gender-statistics |title=Gender Statistics |access-date=23 July 2020}}</ref> <ref name="FHI">{{Cite web|url=https://www.fhi.no/nettpub/hin/samfunn/befolkningen/|title=Befolkningen i Norge|first=Publisert Oppdatert Skrevet av: Solveig Tobie Glestad|last=Christiansen|website=Folkehelseinstituttet|date=30 June 2014 }}</ref> <ref name="SSA">{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/?p=14113 |title=All the single ladies, put your hands up! |accessdate=2022-10-24 |website=statssa.gov.za |publisher=Statistics South Africa}}</ref> <ref name="LaNacion2021">{{cite web |url=https://www.nacion.com/el-pais/mas-costarricenses-rehuyen-el-matrimonio/N3KAEEQUWBHCPOWL2E47IVQKJ4/story/ |title=¿Va el matrimonio en declive en Costa Rica? Vea lo que dicen las estadísticas |date=2021-12-05 |trans-title=Is marriage on the decline in Costa Rica? See what the statistics say |language=es}}</ref> }} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20031225072830/https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf संयुक्त राष्ट्र सङ्घ विश्व विवाह ढाँचा सन् २०००] (अभिलेखीकृत [https://www.un.org/esa/population/publications/worldmarriage/worldmarriagepatterns2000.pdf मूल] २५ डिसेम्बर २००३ मा) * [http://knoema.com/nleioce/age-at-first-marriage पहिलो विवाहको उमेर] [[श्रेणी:विवाह उमेर]] [[श्रेणी:प्रजनन क्षमता]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या-सम्बन्धित मुद्दाहरू अनुसार देशहरूको सूची]] jg579r63aa2100d7c4652h8lskz0bv7 0 58280 1366415 1332250 2026-07-20T13:19:18Z Bishaldev100 28807 1366415 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ashok Stupa, Lagankhel, Patan3.jpg|अङ्गुठाकार|अशोक स्तुप, लगनखेल]] [[चित्र:Bunga Dyah (Rato Machhendranath) being circled around the tree at the centre of Lagankhel.jpg|अङ्गुठाकार]] '''लगनखेल''' (नेपाल भाषा '''लंगंख्यः)''' [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] जिल्लाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो। '''लगनखेल (लंगंख्यः)''' को अर्थ '''"स्तूप भएको खुला मैदान"''' भन्ने बुझिन्छ। == इतिहास == [[अशोक|सम्राट अशोक]] (राज्यकाल: ईसापूर्व २७३-२३२)ले उपत्यकामा आएको बेला बनाएको चार ठूरहरू पुलचोक थूर, लगनखेल थूर, तेता थूर र ईबही थूर पाटन शहरको बाहिर चार कुनमा भनेजसो अवस्थित छन् ।<ref>{{Cite web |last=rinpoche |date=2020-12-11 |title=ललितपुरका अशोक चैत्यहरुको वास्तविकता ! |url=https://nepalbuddhistnews.com/2020/12/279 |access-date=2025-05-02 |website=Nepal Buddhist News |language=ne-NP}}</ref> अशोक स्तूपसँगै कुनै बेला १४ रोपनीभन्दा ठूलो पोखरी थियो। ‘सप्तपाताल’ भनिने यो पोखरी अब चारतिरबाट मिचिएर डेढ–दुई रोपनी मात्र बचेको छ। [[अंशुवर्मा|राजा अंशुवर्मा]]ले कैलाशकूट दरबारको अलावा लगनखेलको खाण्डववन फाँडेर नगर बनाएका थिए । <ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |volume=14 |issue=01 |pages=16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250502144556/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |date=2025-05-02 }}</ref> राजा अंशुवर्माले बनाएको [[बटुक भैरव मन्दिर|बटुक भैरव]] लगनखेलमा रहेको लगं थुर (अशोक स्तूप)को पूर्वतर्फ रहेको छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.himaldarpan.com/news/batuk-bhairwb/|title=भैरवको बाल रूप ‘बटुक भैरव’|last=Ulak|first=Sunil|date=२९ माघ २०७९|work=हिमाल दर्पण|access-date=}}</ref> चलिआएको परम्पराअनुसार बटुक भैरवको पूजा गरेर रथयात्रा सम्पन्न भएको सन्देश स्वर्गका राजा ईन्द्र र पातालका राजा कर्कोटक [[नागराज]]लाई पठाउनुपर्ने भन्दै एक जोडी माछा यही पोखरीमा छाड्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=१७ वर्ष लडेर ललितपुरवासीले फिर्ता ल्याएको सप्तपाताल पोखरी |url=https://www.ukaalo.com/art-and-culture/20241021-saptatal-pokhari-17years/21120 |access-date=2025-05-02 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == कार्यालयहरु == * जिल्ला अदालत, ललितपुर * पाटन औद्योगिक क्षेत्र * [[राजदल गण]] * सेना शारीरिक प्रशिक्षण र खेलकुद केन्द्र * ललितपुर मल * [[पाटन अस्पताल]] * [[मानसिक अस्पताल पाटन|मानसिक अस्पताल]] * [[पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] ==मन्दिर== [[वटुक भैरव]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जावलाखेल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी: ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 5qr7u5fuz1w6ls2e3jttiywfrc0fdwn 1366416 1366415 2026-07-20T13:20:13Z Bishaldev100 28807 /* मन्दिर */ 1366416 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ashok Stupa, Lagankhel, Patan3.jpg|अङ्गुठाकार|अशोक स्तुप, लगनखेल]] [[चित्र:Bunga Dyah (Rato Machhendranath) being circled around the tree at the centre of Lagankhel.jpg|अङ्गुठाकार]] '''लगनखेल''' (नेपाल भाषा '''लंगंख्यः)''' [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] जिल्लाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो। '''लगनखेल (लंगंख्यः)''' को अर्थ '''"स्तूप भएको खुला मैदान"''' भन्ने बुझिन्छ। == इतिहास == [[अशोक|सम्राट अशोक]] (राज्यकाल: ईसापूर्व २७३-२३२)ले उपत्यकामा आएको बेला बनाएको चार ठूरहरू पुलचोक थूर, लगनखेल थूर, तेता थूर र ईबही थूर पाटन शहरको बाहिर चार कुनमा भनेजसो अवस्थित छन् ।<ref>{{Cite web |last=rinpoche |date=2020-12-11 |title=ललितपुरका अशोक चैत्यहरुको वास्तविकता ! |url=https://nepalbuddhistnews.com/2020/12/279 |access-date=2025-05-02 |website=Nepal Buddhist News |language=ne-NP}}</ref> अशोक स्तूपसँगै कुनै बेला १४ रोपनीभन्दा ठूलो पोखरी थियो। ‘सप्तपाताल’ भनिने यो पोखरी अब चारतिरबाट मिचिएर डेढ–दुई रोपनी मात्र बचेको छ। [[अंशुवर्मा|राजा अंशुवर्मा]]ले कैलाशकूट दरबारको अलावा लगनखेलको खाण्डववन फाँडेर नगर बनाएका थिए । <ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |volume=14 |issue=01 |pages=16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250502144556/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |date=2025-05-02 }}</ref> राजा अंशुवर्माले बनाएको [[बटुक भैरव मन्दिर|बटुक भैरव]] लगनखेलमा रहेको लगं थुर (अशोक स्तूप)को पूर्वतर्फ रहेको छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.himaldarpan.com/news/batuk-bhairwb/|title=भैरवको बाल रूप ‘बटुक भैरव’|last=Ulak|first=Sunil|date=२९ माघ २०७९|work=हिमाल दर्पण|access-date=}}</ref> चलिआएको परम्पराअनुसार बटुक भैरवको पूजा गरेर रथयात्रा सम्पन्न भएको सन्देश स्वर्गका राजा ईन्द्र र पातालका राजा कर्कोटक [[नागराज]]लाई पठाउनुपर्ने भन्दै एक जोडी माछा यही पोखरीमा छाड्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=१७ वर्ष लडेर ललितपुरवासीले फिर्ता ल्याएको सप्तपाताल पोखरी |url=https://www.ukaalo.com/art-and-culture/20241021-saptatal-pokhari-17years/21120 |access-date=2025-05-02 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == कार्यालयहरु == * जिल्ला अदालत, ललितपुर * पाटन औद्योगिक क्षेत्र * [[राजदल गण]] * सेना शारीरिक प्रशिक्षण र खेलकुद केन्द्र * ललितपुर मल * [[पाटन अस्पताल]] * [[मानसिक अस्पताल पाटन|मानसिक अस्पताल]] * [[पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] ==मन्दिर== * [[वटुक भैरव]] * [[मछिन्द्रबहाल]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जावलाखेल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी: ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 71ksd8y5qmdy3txa6xklzrikra1cka1 1366490 1366416 2026-07-21T04:23:00Z Bishaldev100 28807 /* कार्यालयहरु */ 1366490 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ashok Stupa, Lagankhel, Patan3.jpg|अङ्गुठाकार|अशोक स्तुप, लगनखेल]] [[चित्र:Bunga Dyah (Rato Machhendranath) being circled around the tree at the centre of Lagankhel.jpg|अङ्गुठाकार]] '''लगनखेल''' (नेपाल भाषा '''लंगंख्यः)''' [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] जिल्लाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो। '''लगनखेल (लंगंख्यः)''' को अर्थ '''"स्तूप भएको खुला मैदान"''' भन्ने बुझिन्छ। == इतिहास == [[अशोक|सम्राट अशोक]] (राज्यकाल: ईसापूर्व २७३-२३२)ले उपत्यकामा आएको बेला बनाएको चार ठूरहरू पुलचोक थूर, लगनखेल थूर, तेता थूर र ईबही थूर पाटन शहरको बाहिर चार कुनमा भनेजसो अवस्थित छन् ।<ref>{{Cite web |last=rinpoche |date=2020-12-11 |title=ललितपुरका अशोक चैत्यहरुको वास्तविकता ! |url=https://nepalbuddhistnews.com/2020/12/279 |access-date=2025-05-02 |website=Nepal Buddhist News |language=ne-NP}}</ref> अशोक स्तूपसँगै कुनै बेला १४ रोपनीभन्दा ठूलो पोखरी थियो। ‘सप्तपाताल’ भनिने यो पोखरी अब चारतिरबाट मिचिएर डेढ–दुई रोपनी मात्र बचेको छ। [[अंशुवर्मा|राजा अंशुवर्मा]]ले कैलाशकूट दरबारको अलावा लगनखेलको खाण्डववन फाँडेर नगर बनाएका थिए । <ref>{{Cite journal |title=नेपाल देशको इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |journal=प्रचीन नेपाल |volume=14 |issue=01 |pages=16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250502144556/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_14_01.pdf |date=2025-05-02 }}</ref> राजा अंशुवर्माले बनाएको [[बटुक भैरव मन्दिर|बटुक भैरव]] लगनखेलमा रहेको लगं थुर (अशोक स्तूप)को पूर्वतर्फ रहेको छ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.himaldarpan.com/news/batuk-bhairwb/|title=भैरवको बाल रूप ‘बटुक भैरव’|last=Ulak|first=Sunil|date=२९ माघ २०७९|work=हिमाल दर्पण|access-date=}}</ref> चलिआएको परम्पराअनुसार बटुक भैरवको पूजा गरेर रथयात्रा सम्पन्न भएको सन्देश स्वर्गका राजा ईन्द्र र पातालका राजा कर्कोटक [[नागराज]]लाई पठाउनुपर्ने भन्दै एक जोडी माछा यही पोखरीमा छाड्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=१७ वर्ष लडेर ललितपुरवासीले फिर्ता ल्याएको सप्तपाताल पोखरी |url=https://www.ukaalo.com/art-and-culture/20241021-saptatal-pokhari-17years/21120 |access-date=2025-05-02 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == कार्यालयहरु == * जिल्ला अदालत, ललितपुर * पाटन औद्योगिक क्षेत्र * [[राजदल गण]] * सेना शारीरिक प्रशिक्षण र खेलकुद केन्द्र * ललितपुर मल * [[पाटन अस्पताल]] * [[मानसिक अस्पताल पाटन|मानसिक अस्पताल]] * [[पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]] ==मन्दिर== [[चित्र:Machhindra_Nath_Temple_Pode_Tole_Tangal_Machindra_Bahal_Patan_Lalitpur_Nepal_Rajesh_Dhungana_(11).jpg|अङ्गुठाकार|मछिन्द्रबहाल]] * [[वटुक भैरव]] * [[मछिन्द्रबहाल]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जावलाखेल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी: ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 7jzx3u7q01kp58wnma589qwm6jc8v68 0 60989 1366637 1307119 2026-07-22T08:59:16Z पर्वत सुवेदी 31224 शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले१|शीमे ले१]])। 1366637 wikitext text/x-wiki {{db-nocontext}} '''जनता दल लोकतान्त्रिक पार्टी''' [[नेपाल]]को एक राजनीतिक दल हो । यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष [[हरिनारायण कामती]] हुन् । जनता दल लोकतान्त्रिक पार्टीको केन्द्रीय कार्यालय [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]मा छ । यसले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह चापाकल (पानीतान्ने हाते मेसिन) थियो ।<ref name="ele">[http://election.gov.np/election/uploads/files/document/nirwachan_chinha_125.pdf अर्को संविधानसभाको निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएका दलहरूको विस्तृत विवरण]</ref> जनता दल लोकतान्त्रिक पार्टीले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष]] तर्फ कुल १,४७८ मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ १०,०१८ मत प्राप्त गरेको थियो ।<ref name=ele02>{{cite web|title=संविधान सभा सदस्य निर्वाचन, २०७० समानुपातिक निर्वाचनको मत गणनाको अन्तिम परिणाम|url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu1=2&rand=1386653541|work=निर्वाचन आयोग|accessdate=२५ मंसिर २०७०}}</ref> {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] r2ffkd1ls7rp9urmxc0zc5h2nwghz13 0 61022 1366639 1307158 2026-07-22T09:00:26Z पर्वत सुवेदी 31224 शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले१|शीमे ले१]])। 1366639 wikitext text/x-wiki {{db-nocontext}} '''नेपाल समावेशी पार्टी''' [[नेपाल]]को एक राजनीतिक दल हो। यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष [[मोतिलाल भारती]] हुन्। नेपाल समावेशी पार्टीको केन्द्रीय कार्यालय [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]को तिलगंगामा छ। यसले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह सुगा थियो।<ref name="ele">[http://election.gov.np/election/uploads/files/document/nirwachan_chinha_125.pdf अर्को संविधानसभाको निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएका दलहरूको विस्तृत विवरण]</ref> नेपाल समावेशी पार्टीले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष]] तर्फ कुल १३१ मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ ३,८८२ मत प्राप्त गरेको थियो।<ref name=ele02>{{cite web|title=संविधान सभा सदस्य निर्वाचन, २०७० समानुपातिक निर्वाचनको मत गणनाको अन्तिम परिणाम|url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu1=2&rand=1386653541|work=निर्वाचन आयोग|accessdate=२५ मंसिर २०७०}}</ref> {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] 4rbr4k4ki8k6v2blullxvsi4lhie3ne 0 61139 1366638 1307146 2026-07-22T08:59:37Z पर्वत सुवेदी 31224 शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले१|शीमे ले१]])। 1366638 wikitext text/x-wiki {{db-nocontext}} '''नेपाल न्यायिक दल''' [[नेपाल]]को एक राजनीतिक दल हो। यो पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष उद्धव अधिकारी हुन् । नेपाल न्यायिक दलको केन्द्रीय कार्यालय [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को हेटौँडामा छ । यसले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा भाग लिएको थियो। उक्त निर्वाचनमा यो दलको चुनाव चिन्ह बलेको मैनबत्ती थियो।<ref name="ele">[http://election.gov.np/election/uploads/files/document/nirwachan_chinha_125.pdf अर्को संविधानसभाको निर्वाचनका लागि निर्वाचन आयोगले मान्यता दिएका दलहरूको विस्तृत विवरण]</ref> नेपाल न्यायिक दलले [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष]] तर्फ कुल १४६ मत प्राप्त गरेको थियो भने समानुपातिक तर्फ २,३७९ मत प्राप्त गरेको थियो ।<ref name=ele02>{{cite web|title=संविधान सभा सदस्य निर्वाचन, २०७० समानुपातिक निर्वाचनको मत गणनाको अन्तिम परिणाम|url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu1=2&rand=1386653541|work=निर्वाचन आयोग|accessdate=२५ मंसिर २०७०}}</ref> {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] 5tz4wlxgqy2ezx07ht8ovd74t5zu9lu 0 61709 1366641 1366315 2026-07-22T09:19:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366641 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=5 February 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] 45k0xdxe5n7659gfdekrmtq11ry61e8 0 62606 1366649 1364664 2026-07-22T10:11:19Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366649 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = इकर क्यासिलास | image = DK-Porto15 (9).jpg | image_size = | caption = इकर क्यासिलास सन् २०१६ मा पोर्टोबाट खेल्दै | fullname =इकर क्यासिलास फर्नानडेज <ref>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=13 September 2013|page=29|format=PDF|date=4 June 2010}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1981|5|20}} | birth_place = मोस्टोलेस, स्पेन | height = १.८५ मि<ref>{{cite web | url=https://www.whoscored.com/Players/2776/Show/Iker-Casillas | title = Player Profile: Iker Casillas | work = whoscored}}</ref> | currentclub = [[:en:FC Porto|पोर्टो]] | clubnumber = १ | position = [[गोल रक्षक]] | youthyears1 = १९९०–१९९८ | youthclubs1 = [[रियल म्याड्रिड]] | years1 = १९८८–१९९९ | clubs1 = [[रियल म्याड्रिड सि]] | caps1 = २६ | goals1 = ० | years2 = १९९९ | clubs2 = [[:en:Real Madrid Castilla|रियल म्याड्रिड बि]] | caps2 = ४ | goals2 = ० | years3 = १९९९–२०१५ | clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps3 = ५१० | goals3 = ० | years4 = २०१५– | clubs4 = [[:en:FC Porto|पोर्टो]] | caps4 = ११६ | goals4 = ० | nationalyears1 = १९९६ | nationalteam1 = [[Spain national under-15 football team|स्पेन यु१७]] | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = १९९६–१९९८ | nationalteam2 = [[Spain national under-16 football team|स्पेन यु१६]] | nationalcaps2 = १९ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = १९९७–१९९९ | nationalteam3 = [[Spain national under-17 football team|स्पेन यु१७]] | nationalcaps3 = १० | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = १९९९ | nationalteam4 = [[Spain national under-18 football team|स्पेन यु १८]] | nationalcaps4 = ४ | nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = १९९९ | nationalteam5 = [[Spain national under-20 football team|स्पेन यु२०]] | nationalcaps5 = २ | nationalgoals5 = ० | nationalyears6 = १९९९–२००० | nationalteam6 = [[Spain national under-21 football team|स्पेन यु२१]] | nationalcaps6 = ५ | nationalgoals6 = ० | nationalyears7 = २०००–२०१६|nationalteam7 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps7 = १६७| nationalgoals7 = ० | club-update = २१:४४, ११ अगस्त २०१८ (UTC) | nationalteam-update = }} '''इकर क्यासिलास फर्नान्डेज''' ({{IPA-es|ˈiker kaˈsiʎas ferˈnandeθ}}, जन्म: २० मे १९८१) स्पेनको राष्ट्रिय फुटबल टीम तथा स्पेनी क्लब [[रियल म्याड्रिड]]का [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] तथा [[कप्तान (फुटबल)|कप्तान]] हुन । ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{Commonscat|Iker Casillas}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] 00g9lk3an0phztpeimw0jg8y287ld4d 3 63638 1366495 1365888 2026-07-21T05:47:15Z MediaWiki message delivery 14766 /* Tech News: 2026-30 */ नयाँ खण्ड 1366495 wikitext text/x-wiki {{archive box| search=yes| * [[प्रयोगकर्ता:Nawaraj_Ghimire/वर्ता१|पुराना सन्देशहरू १ : २०१७/०३/१७ सम्म]] * [[प्रयोगकर्ता:Nawaraj_Ghimire/वर्ता२|पुराना सन्देशहरू २ : २०२२/०७/२२सम्म]] * [[प्रयोगकर्ता:Nawaraj_Ghimire/वर्ता३|पुराना सन्देशहरू ३ : २०२३/०३/२१सम्म]] * [[प्रयोगकर्ता:Nawaraj_Ghimire/वर्ता४|पुराना सन्देशहरू ४ : २०२५/१०/२०८सम्म]] }} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:५९, २८ मार्च २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२५, ४ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == This Month in Education: March 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 3 • March 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art & Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art & Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ००:३०, ९ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=24824837 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:५०, ११ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:४०, १८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:४८, २५ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:३०, २ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Last week, Community Tech released the first update for providing [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diffs]], the #1 request in the 2022 Community Wishlist Survey. [[phab:T324759|This update]] adds legends and tooltips to inline diffs so that users unfamiliar with the blue and yellow highlights can better understand the type of edits made. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:२१, ९ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:३०, १६ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> २२:४०, २२ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == This Month in Education: April 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 4 • April 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २२:१२, २३ मे २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=24999562 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:४९, ३० मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:३७, ६ जुन २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २०:३७, १२ जुन २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:५४, २० जुन २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:०४, २६ जुन २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:३६, ४ जुलाई २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == This Month in Education: June 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 5 • June 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १४:२९, ४ जुलाई २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=25147408 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:३९, ११ जुलाई २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५३, १८ जुलाई २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०८:०५, २५ जुलाई २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३९, १ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:०६, ८ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == This Month in Education: July 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 7 • July 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US & Canada program reaches 100M words added |US & Canada program reaches 100M words added]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:१८, १४ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=25457946 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ११:४५, १५ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> २१:१०, २१ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> १९:४५, २८ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:१९, ५ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:५३, १२ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०५, १९ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:३६, २६ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:१२, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २०:२४, ९ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == This Month in Education: September 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 7 • September 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १०:४६, १० अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=25700976 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५४, १० अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३२, १७ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:०१, २४ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:०६, ३१ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:५१, ७ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == This Month in Education: October 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">Volume 12 • Issue 8 • October 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १७:१९, ८ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=25784366 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३७, १४ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:४०, २१ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५४, २८ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३५, ५ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:५७, १२ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == This Month in Education: November 2023 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 12 • Issue 9 • November 2023</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १४:०९, १४ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=25919737 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:०३, १८ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == [[User:Kulchandra pyakurel|Kulchandra pyakurel]]बाट प्रश्न (००:०५, २० डिसेम्बर २०२३) == नमस्कार profile मा आफ्नो फोटो कसरी राख्ने --[[User:Kulchandra pyakurel|Kulchandra pyakurel]] ([[User talk:Kulchandra pyakurel|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:०५, २० डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) नमस्कार [[User:Kulchandra pyakurel|Kulchandra pyakurel]] तपाइले विकिमीडिया कमन्स [[यहाँ|https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard]] आफ्नो तस्विरहरु अपलोड जानुपर्ने छ र तपाईको आवश्यकता अनुसार [[file:filename]] राखी प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ [[User:Nawaraj Ghimire|Nawaraj Ghimire]] ([[User talk:Nawaraj Ghimire|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:२०, २० डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय) :Ok [[User:Kulchandra pyakurel|Kulchandra pyakurel]] ([[User talk:Kulchandra pyakurel|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२४, १५ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:०५, ९ जनवरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५८, १६ जनवरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:४९, २३ जनवरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:१६, ३० जनवरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०७, ६ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == This Month in Education: January 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 1 • January 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १५:४७, १० फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=26091771 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ११:३४, १३ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:२२, १९ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०८, २७ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:३२, ५ मार्च २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:४९, १२ मार्च २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:२५, १८ मार्च २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == This Month in Education: February 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 2 • February 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ००:२३, २१ मार्च २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=26310117 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४२, २६ मार्च २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०९:२१, २ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२२, ९ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:१४, १६ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:१३, २३ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == This Month in Education: March 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 3 • March 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १३:१३, २८ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=26659969 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०९:१९, ३० अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ०४:३८, ३ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_3&oldid=26721208 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:३०, ६ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:४४, १४ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == This Month in Education: April 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 4 • April 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]</div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ०९:०५, १४ मे २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=26698909 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:४९, २१ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:००, २८ मे २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:२०, ४ जुन २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:०५, ११ जुन २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == This Month in Education: May 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 5 • May 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १९:१५, १५ जुन २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=26854161 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३४, १८ जुन २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:१८, २५ जुन २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:४४, २ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:१७, ९ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == This Month in Education: June 2024 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 6 • June 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १२:४३, ९ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=27085892 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:१६, १६ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५०, २३ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५६, ३० जुलाई २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:२९, ६ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:०७, १३ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:३९, २० अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:१९, २७ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:५३, ३ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३८, १० सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == This Month in Education: August 2024 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 7 • August 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १९:०६, ११ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=27310254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:४८, १७ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२२, २४ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:०६, १ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२८, ८ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:०७, १५ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:३८, २२ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:४१, २९ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:३५, ५ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५२, १२ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == This Month in Education: October 2024 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 8 • October 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:४२, १२ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=27733413 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:४६, १९ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:२७, २६ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:०८, ३ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:०१, १० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == This Month in Education: November 2024 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 13 • Issue 9 • November 2024</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:५८, १० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=27879342 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:१०, १७ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:२७, १४ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:२२, २१ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:००, २८ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५४, ४ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == [[User:मर्मिक|मर्मिक]]बाट प्रश्न (११:३३, ४ फेब्रुअरी २०२५) == साच्चिकै लेख्न शैलीमा कस्तो प्रकारको शब्द चयन र प्रकाशन गर्दा कस्तो तरीकाबाट गर्न सकिन्छ हो मलाई Wikipediaको बारेमा ज्ञान् त छोइन अब सिक्न खोजिरहेको छु --[[User:मर्मिक|मर्मिक]] ([[User talk:मर्मिक|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:३३, ४ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) == This Month in Education: January 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 1 • January 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:४१, ५ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28111205 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५७, ११ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:०२, १८ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:२६, २५ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०८:१६, ४ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५५, ११ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == This Month in Education: February 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 2 • February 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of "Reading Wikipedia in the Classroom" in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of "Reading Wikipedia in the Classroom" in Yemen]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १४:४९, १२ मार्च २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28314249 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:३३, १८ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == [[प्रयोगकर्ता:Janak SK]]मा [[User:Janak SK|Janak SK]]को प्रश्न (१६:२३, २० मार्च २०२५) == रिमाल थर रिमाल थर नेपालमा पाइने एउटा थर हो, जसलाई गैरदलित र दलित समुदाय दुबैमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, यो थर विभिन्न भौगोलिक स्थानहरूमा फैलिएको पाइन्छ। इतिहास र उत्पत्ति रिमाल थरका व्यक्तिहरू मुख्य रूपमा बैतडी जिल्लाको दुगेडाकेदार गाउँपालिका अन्तर्गत पर्ने रिम भन्ने ठाउँबाट बसाई सरी आएका मानिन्छन्। करिब पाँच-छ सय वर्ष पहिले, त्यहाँका केही व्यक्तिहरू दार्चुलाको लेकम गाउँपालिका तथा अन्य विभिन्न स्थानमा बसाइँ सरेका थिए। त्यस समयमा स्थानीय भूगोलको आधारमा थर कायम गर्ने परम्पराअनुसार रिम क्षेत्रबाट आएका व्यक्तिहरूले आफ्नो थरलाई रिमाल भनेर संशोधित गरेका थिए। धार्मिक तथा सांस्कृतिक पक्ष रिमाल थर भएका व्यक्तिहरू प्रमुख रूपमा हिन्दू धर्म मान्ने गर्छन्। उनीहरूले दशैँ, तिहार, जनै पूर्णिमा, र तीज जस्ता पर्वहरू विशेष रूपमा मनाउँछन्। परम्परागत रूपमा, तिनका संस्कार र चाडपर्वहरू क्षेत्रीय भिन्नताका आधारमा केही फरक देखिन्छ। रिमाल थरको विविधता रिमाल थर कुनै एकल समुदाय वा जातिमा मात्र सीमित छैन। नेपालमा पाइने सामाजिक तथा जातीय संरचनाका आधारमा यो थर विभिन्न समुदायमा रहेका व्यक्तिहरूले राखेको पाइन्छ। भूगोल, इतिहास, तथा पारिवारिक परम्पराका आधारमा यसको सामाजिक स्थान फरक हुन सक्छ। सम्बन्धित विषयहरू नेपालको थरहरूको उत्पत्ति बैतडी जिल्लाको ऐतिहासिक बसाइँसराइ नेपाली समाजमा थरको महत्व --- यो जानकारीलाई विकिपिडियामा पोस्ट गर्दा थप विश्वसनीय स्रोतहरू उल्लेख गर्नुपर्छ। यदि थप प्रमाण र ऐतिहासिक सन्दर्भहरू उपलब्ध छन् भने, तिनलाई पनि समावेश गर्दा राम्रो हुनेछ। --[[User:Janak SK|Janak]] ([[User talk:Janak SK|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:२३, २० मार्च २०२५ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:२८, २५ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५०, १ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३८, ८ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == This Month in Education: March 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 3 • March 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:४९, १० अप्रिल २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28458563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:१०, १५ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:४६, २२ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:१७, २९ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:००, ६ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == This Month in Education: April 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 4 • April 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia & Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia & Education are back in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ०८:३३, १० मे २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28656387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:२३, १३ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:५८, २० मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:५०, २७ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == This Month in Education: May 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 5 • May 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje|Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ०८:४३, २८ मे २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28771448 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:४०, ३ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:०२, १० जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२४, १७ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:०६, २४ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == This Month in Education: June 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 6 • June 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १३:०४, २७ जुन २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28903832 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२६, १ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५१, ८ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:५५, १५ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:२८, २२ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:१२, २९ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == This Month in Education: July 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 7 • July 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ०८:४६, १ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29005310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०९:२६, ५ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा == {{fmbox | image = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''"महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता"''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।<br> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span></br></center> }} <!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=1299914 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:१५, १२ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०६:२४, १९ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:५८, २६ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:३६, २ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == This Month in Education: August 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 8 • August 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:०१, २ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29205629 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०७:००, ९ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:५३, १५ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०४:४१, २३ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> ==[[:सुदन गुरुङ]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:सुदन गुरुङ]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक वास्तविक व्यक्ति वा मानिसहरूको समूहलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:सुदन गुरुङ|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A4%A8+%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%99|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५२, २३ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:३८, ३० सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == This Month in Education: September 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 9 • September 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:५५, २ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29344785 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:०९, ६ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४५, १४ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:२२, २१ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५ मा सहभागिता == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू!<br /> तपाईंलाई '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]]''' मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। नोभेम्बर महिनाभर सञ्चालन हुने अनलाइन सम्पादन–थन प्रतियोगिताको उद्देश्य नेपाली विकिपिडियामा नेपालबाहेकका एसियाली देशहरूको लेख संख्या र गुणस्तर बढाउनु हो। चार वा सोभन्दा बढी योग्य लेख सिर्जना गर्ने सहभागीहरूले विशेष '''डिजिटल बार्नस्टार''' पाउनुहुनेछ। सहभागी हुन [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५/सहभागीहरू|यहाँ क्लिक गर्नुहोस्]]। आउनुहोस्, योगदान गरेर एसियाली विकिपिडिया समुदायबीच मित्रता र सहकार्य बढाऔं! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४८, २५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/SampleInvitation&oldid=29506389 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:१७, २८ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == This Month in Education: October 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 10 • October 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025|"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA & Amman Arab University|JDACA & Amman Arab University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ११:५०, २ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29511272 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:२०, ४ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:२३, ११ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:११, १७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:४२, २४ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == This Month in Education: November 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 11 • November 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १९:३१, ३० नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29716809 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४३, २ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:३१, ८ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४८, १६ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == This Month in Education: December 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 12 • December 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:०७, १७ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29814101 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:३०, २३ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:१९, १३ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:१५, २० जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:०३, २७ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == This Month in Education: January 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 1 • January 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto "25x25" llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ००:११, २९ जनवरी २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29951116 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:२९, २ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०५:१६, १० फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०२, १७ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:४९, २४ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:३७, २ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == This Month in Education: February 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 2 • February 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १७:४०, ३ मार्च २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30155806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३८, १० मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:२१, १७ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> ==[[:राष्ट्रिय शिक्षा पद्धतिको योजना (२०२८ - २०३२ )]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:राष्ट्रिय शिक्षा पद्धतिको योजना (२०२८ - २०३२ )]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:राष्ट्रिय शिक्षा पद्धतिको योजना (२०२८ - २०३२ )|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF+%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE+%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B+%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BE+%28%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AE+-+%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A9%E0%A5%A8+%29|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५०, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:११, ३१ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == This Month in Education: March 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 3 • March 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia & Libraries: Building New Contributors|Wikipedia & Libraries: Building New Contributors]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १६:०६, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30317659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:०४, ६ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:०४, १३ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २०:४६, २० अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == This Month in Education: April 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 4 • April 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:४६, २७ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30406002 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २३:५१, २७ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:२८, ५ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०१:०५, १२ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:०७, १९ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">You may be eligible to vote in the U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) २३:०१, २० मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569826 --> == Belated Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nawaraj Ghimire|Nawaraj Ghimire]], Your wiki anniversary was '''26 days''' ago, marking '''12 years''' of dedicated service! I wanted to extend a heartfelt thanks for your amazing contributions. With over '''7,473''' edits, your dedication is an inspiration to the community. Wishing you all the best for the year ahead! ''Use this [https://wiki-anniversary.toolforge.org/ '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' - [[User:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[User talk:Suyash.dwivedi|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:४२, २१ मे २०२६ (नेपाली समय) </div> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:३७, २६ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == This Month in Education: May 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 5 • May 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News & Activities|Wikimedia MKD's Education News & Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २२:३८, १ जुन २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30604297 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०२:५४, २ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ०३:१५, ९ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २२:३४, १५ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:१६, १८ जुन २०२६ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> १८:५०, २३ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == This Month in Education: June 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 6 • June 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina|"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १०:००, २८ जुन २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30725833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> १७:३३, २९ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> १९:४२, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]]मा [[User:Shivarokaha|Shivarokaha]]को प्रश्न (०२:३९, १० जुलाई २०२६) == Please help open this --[[User:Shivarokaha|Shivarokaha]] ([[User talk:Shivarokaha|कुरा गर्नुहोस्]]) ०२:३९, १० जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> २१:५७, १३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ११:३२, २१ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> skj4yqzg4a8utilg1f4wfp5he51nm20 0 68469 1366664 1309216 2026-07-22T10:16:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366664 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = थोमस मुलर | image = Thomas Mueller Training 2017-05 FC Bayern Muenchen-3 (cropped).jpg | caption = थोमस मुलर २०१७ मा | fullname = थोमस मुलर | nickname = | dateofbirth =१३ सेप्टेम्बर १९८९ (उमेर २५) | height = १.८६ मि (६ फिट १ इन्च) | cityofbirth = [[विल्हेल्म]] | countryofbirth = पश्चिम जर्मनी | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|फरवार्ड]]/[[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मिडफिल्डर]]/[[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|विङ्गर]] | currentclub=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubnumber = २५ | youthyears1 =१९९३–२००० | youthclubs1 =टीएसभी पाल | youthyears2=२०००–२००८ | youthclubs2= [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | years1 = २००८–२००९ | years2 = २००८– | clubs1 = [[बायर्न म्युनिख II]] | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps1 = ३५ | goals1 = १६ | caps2 = ३१८ | goals2 = ११० | nationalyears1 = २०१०-२०१९ | nationalteam1 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps1 = १०० | nationalgoals1 = ३८ }} '''थोमस म्युलर''' (जन्मः १३ सेप्टेम्बर १९८९) [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का खेलाडी हुन् भने उनी व्यवसायिक फुटबल [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]का लागि खेल्न गर्दछन् । म्युलरले आक्रामक अलराउन्डरको भुमिका निर्वाह गर्छन्, [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|फरवार्ड]] र मिडफिल्ड दुवै स्थानमा खेल्न सक्ने खेलाडीका रूपमा चिनिन्छन् । म्युलरको उपस्थितिमा जर्मनीको आक्रमण शक्ति सँधै शसक्त हुने गर्छ । मुख्यतः मिडफिल्डमा जम्ने म्युलर [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|विङ्स]]बाट पनि राम्रै प्रभाव पार्न सक्छन् । युवा क्लबको जीवन सकेर वरिष्ठ टोलीमा डेब्यु गर्दा मध्यपंक्तिको रूपमा खेले पनि अग्रपंक्तिमा पनि सटीक खेल खेल्ने खेलाडी हुन् मुलर । [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय टोली]]ले ४-२-३-१ को ढाँचामा खेल्दछन जहाँ म्युलर तीन आक्रामक मिडफिल्डर मध्येमा पर्दछन् । म्युलर परिपक्वता र तीव्र वेग भएका खेलाडीका रूपमा चिनिन्छन् । मैदानमा प्रवेश गरेपछी दबाबमा नरहनु र विपक्षीलाई दबाबमा राख्नु उनको विशेषता हो । ==== व्यक्तिगत जीवन ==== * '''जन्म''': थोमस मुलर १३ सितम्बर १९८९ मा गेरमिङ्गन, जर्मनीमा जन्मेका थिए। * '''परिवार''': उनी जर्मन फुटबलको पारिवारिक पृष्ठभूमिमा हुर्किएका छन् र आफ्नो परिवारसँग मिलेर खेलको क्षेत्रमा उन्नति गरेका छन्। ==== क्लब करियर ==== * '''बायर्न म्युनिख''': थोमस मुलरले आफ्नो क्लब करियरको अधिकांश हिस्सा बायर्न म्युनिखसँग खेलिरहेका छन्। उनले क्लबको लागि धेरै प्रमुख प्रतियोगिताहरू जितेका छन्। ** '''लिग टाइटलहरू''': बायर्न म्युनिखसँग उनले बन्डेसलिगा टाइटलहरू जितेका छन्। ** '''च्याम्पियन्स लिग''': उनले बायर्न म्युनिखको साथमा युरोपियन च्याम्पियन्स लिग जितेका छन्। ** '''अर्को सफलताहरू''': थमस मुलरले बायर्न म्युनिखसँग डफ (डीएफबी) कप, सुपर कप, र अन्य टाइटलहरू पनि जितेका छन्। ==== अन्तर्राष्ट्रिय करियर ==== * '''जर्मन राष्ट्रिय टोली''': थोमस मुलर जर्मन राष्ट्रिय फुटबल टोलीका एक प्रमुख सदस्य हुन्। उनले राष्ट्रिय टोलीको लागि महत्वपूर्ण खेलहरू खेलेका छन्। ** '''फीफा विश्व कप''': उनले २०१० FIFA विश्व कपमा जर्मनीलाई चौथो स्थानमा पुर्याउन सहयोग गरेका थिए। उनले २०१४ FIFA विश्व कपमा जर्मनीलाई विश्व च्याम्पियन बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। ** '''यूरो कप''': मुलरले विभिन्न UEFA यूरो कप प्रतियोगिताहरूमा पनि आफ्नो योगदान दिएका छन्। ==== खेल शैली ==== * '''पद र भूमिकाहरू''': थोमस मुलरलाई अटेकिङ्ग मिडफिल्डर, सेंट्रल फरवार्ड, र विङ्गरको रूपमा खेल्न सकिन्छ। उनको खेल शैलीमा गति, स्थानिक समझ, र गोलको सुन्दरता प्रमुख विशेषताहरू हुन्। * '''विशेषताहरू''': उनी खेलमा आफ्नो उच्च काम दर, गोलमा दक्षता, र स्मार्ट पासिङका लागि प्रसिद्ध छन्। उनका उत्कृष्ट टेम्पो र पोजिसनिंग क्षमताले उनलाई एक प्रभावशाली खेलाडी बनाउँछन्। ==== पुरस्कार र मान्यता ==== * '''व्यक्तिगत पुरस्कारहरू''': थोमस मुलरलाई विभिन्न व्यक्तिगत पुरस्कारहरू प्राप्त भएका छन्, जसमा गोल्डन बूट, बेस्ट युवा खेलाडी, र बेस्ट मिडफिल्डर पुरस्कारहरू समावेश छन्। * '''टीम पुरस्कारहरू''': उनले बायर्न म्युनिख र जर्मन राष्ट्रिय टोलीसँग विभिन्न प्रमुख पुरस्कारहरू जितेका छन्। ==== सामाजिक र मानवीय काम ==== * '''समाजिक योगदान''': थोमस मुलरले विभिन्न समाजसेवी गतिविधिहरूमा पनि सक्रिय छन्। उनले च्यारिटी कार्यमा सहभागिता जनाएका छन् र खेलको माध्यमबाट समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्न प्रयास गरेका छन्। ==== निष्कर्ष ==== '''थोमस मुलर''' एक प्रमुख फुटबल खेलाडी हुन् जसले आफ्नो खेलकुद क्षमताका कारण विश्व फुटबलमा महत्वपूर्ण स्थान बनाएका छन्। बायर्न म्युनिख र जर्मन राष्ट्रिय टोलीसँगको उनको योगदानले उनलाई फुटबलको इतिहासमा एक स्थायी स्थान प्रदान गरेको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{S-start}} {{s-sports}} {{succession box|before=[[मिरोस्लाभ क्लोज]]|title=[[फिफा विश्वकप]] गोल्डेन बुट|years=२०१०|after=[[हामेस रोद्रिगेस]]}} {{s-end}} {{Commonscat|Thomas Müller}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] byhmb89700bip0057a0du3bclruccff 0 68572 1366665 1365506 2026-07-22T10:16:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366665 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = एन्जेल डी मारिया | image = Ángel Di María 2018.jpg | image_size = 250px | caption = डी मारिया २०१८ फिफा विश्वकप मा | fullname = एन्जेल फाबियान डी मारिया हर्नान्डेज<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=10 June 2018 |accessdate=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|2|14|df=y}} | birth_place = रोसारियो, [[अर्जेन्टिना]] | height = १.७८ मी<ref name=FIFA /> | position = [[Midfielder#Winger|विङ्गर]]<br>[[Midfielder#Attacking midfielder|आक्रमण अग्रपंक्तिमा]] | currentclub = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब]] | clubnumber = ११ | youthyears1 = १९९१–१९९२ | youthclubs1 = टोरिटो | youthyears2 = १९९२–२००५ | youthclubs2 = [[रोसारियो सेन्ट्रल]] | years1 = २००५–२००७ | clubs1 = [[रोसारियो सेन्ट्रल]] | caps1 = ३५ | goals1 = ६ | years2 = २००७–२०१० | clubs2 = [[S.L. Benfica|बेनिफीका]] | caps2 = ७६ | goals2 = ७ | years3 = २०१०–२०१४ | clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps3 = १२४ | goals3 = २२ | years4 = २०१४–२०१५ | clubs4 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|मेनच्यास्टर युनाइटेड]] | caps4 = २७ | goals4 = ३ | years5 = २०१५– | clubs5 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट जर्मेन]] | caps5 = ११७ | goals5 = ३९ | nationalyears1 = २००७ | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना यु२०]] | nationalcaps1 = १३ | nationalgoals1 = ३ | nationalyears2 = २००८ | nationalteam2 = [[Argentina national under-23 football team|अर्जेन्टिना यु२३]] | nationalcaps2 = ६ | nationalgoals2 = २ | nationalyears3 = २००८– | nationalteam3 = [[Argentina national football team|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps3 = ९७ | nationalgoals3 = २० | club-update = ८ मे २०१८ | nationalteam-update = ३० जुन २०१८ | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[Association football|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fb|ARG}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|२०१४ ब्राजिल]]|}} {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका]]}} {{Medal|RU|[[2015 Copa América|२०१५ चिली]]|}} {{Medal|RU|[[Copa América Centenario|२०१६ अमेरिका]]|}} {{MedalCompetition|[[ओलम्पिक गेम]]}} {{MedalGold|[[2008 Summer Olympics|२००८ बेजिङ्ग]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|टिम]]}} }} '''एन्जेल फाबियान डी मारिया हर्नान्डेज''' (जन्म: १४ फेब्रुअरी १९८८) [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]का खेलाडी हुन् साथै उनी हाल इटालीको क्लब [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]<ref name="मारिया">[http://www.nagariknews.com/sports/football/story/23564/23564.html डी मारिया रियालबाट विदा!]</ref> का लागि [[सेरिए आ|सिरि ए ]] लिग खेल्दैछन । उनी [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]]का साथै [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#आक्रमक मध्यपंक्ति|आक्रमक मध्यपंक्ति]]मा पनि खेल खेल्न सक्छन । ==प्रारम्भिक जीवन== ==क्लब करिअर== ===रोजारियो सेन्ट्रल === ===रियल मड्रिड=== ====२०१०-११: डेब्यु सिजन==== ====२०११-१२: ला लिग विजय==== ====२०१२-१४: ला डेसिमा र कोपा डेल रे उपाधी ==== ===म्यानचेस्टर युनाइटेड === २६ अगस्त २०१४ मा, डि मारियाले म्यानचेस्टर युनाइटेडसँग £ ५९.७ मिलियन पाउण्डको ट्रान्सफर शुल्कको लागि पाँच-वर्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जुन सबै समयको [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|सबैभन्दा महँगो स्थानान्तरणहरू]] मध्ये एक हो र त्यतिबेलाको ब्रिटिश क्लबले तिरेको उच्चतम शुल्क हो।.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/aug/26/angel-di-maria-completes-move-to-manchester-united|title=Ángel di María completes record £59.7m move to Manchester United|last=Jackson|first=Jamie|date=26 August 2014|work=The Guardian|access-date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/angel-di-maria-to-manchester-united-latest-597m-winger-undergoing-medical-9690914.html|title=Angel di Maria to Manchester United: Premier League club sign Argentine winger in record £59.7m deal|last=Hirst|first=Paul|date=26 August 2014|work=The Independent|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/angel-di-maria-to-manchester-united-latest-597m-winger-undergoing-medical-9690914.html|archive-date=7 May 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/11056019/ngel-di-Maria-signs-for-Manchester-United-in-59.7-million-deal.html|title=Ángel di María signs for Manchester United in £59.7&nbsp;million deal|last=Ogden|first=Mark|date=26 August 2014|work=The Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/11056019/ngel-di-Maria-signs-for-Manchester-United-in-59.7-million-deal.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> उनले युनाइटेडमा ७ नम्बरको जर्सी पाएका थिए, जुन पहिले [[जर्ज बेस्ट]], [[ब्रायन रोबसन]], [[एरिक क्यान्टोना]], [[डेभिड बेक्ह्याम|डेभिड बेकह्याम]] र [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]] जस्ता क्लब लिजेन्डहरूले लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711|title=Cristiano Ronaldo exclusive|last=McDonnell|first=David|date=29 September 2007|work=The Mirror|access-date=2 September 2014}}</ref> यद्यपि, उनले रियल म्याड्रिडका फ्यानहरूलाई खुला पत्रमा भने कि उसले कहिल्यै रियल म्याड्रिड छोड्न चाहँदैनथ्यो, तर यसको बोर्ड असहयोगी र अनुचित भएको थियो: "कसैलाई म मन नपर्न सक्छ"।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/aug/27/angel-di-maria-manchester-united-real-madrid-letter|title=Ángel di María admits: It was never my desire to leave Real Madrid|last=Jackson|first=Jamie|date=27 August 2014|newspaper=The Guardian}}</ref> डि मारियाले ३० अगस्टमा [[बर्नली फुटबल क्लब|बर्नली]]सँग ०–० को बराबरीमा डेब्यु गरेका थिए, जसमा ७० मिनेटपछि [[एन्डरसन]]को विकल्पमा उनी आएका थिए।<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/11065565/Angel-Di-Maria-makes-his-Premier-League-debut-how-did-he-fare-in-Manchester-Uniteds-draw-at-Burnley.html|title=Angel Di Maria makes his Premier League debut|last=Ogden|first=Mark|date=30 August 2014|work=The Telegraph|access-date=30 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/11065565/Angel-Di-Maria-makes-his-Premier-League-debut-how-did-he-fare-in-Manchester-Uniteds-draw-at-Burnley.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> १४ सेप्टेम्बर मा [[क्वीन्स पार्क रेंजर्स]]माथि ४–० को जित हासिल गरेको खेलमा उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरे\।.<ref name="MUTD- QPR">{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/313422/report|title=Manchester United click again as they crush Queens Park Rangers|date=14 September 2014|work=Sky Sports|access-date=14 September 2014}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr|title=Man Utd 4–0 QPR|date=14 September 2014|access-date=14 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915164922/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr|archive-date=15 September 2014|publisher=Premier League|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915164922/http://www.premierleague.com/en-gb/matchday/matches/2014-2015/epl.match-report.html/man-utd-vs-qpr |date=15 September 2014 }}</ref> उनले त्यही खेलमामार्टा [[जुआन माटा]]लाई असिस्ट पनि दिएका थिए , र र [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चुनिएका थिए।<ref name="MUTD- QPR" /> अर्को खेलमा, [[लेस्टर सिटी फुटबल क्लब|लेस्टर सिटी]] विरुद्ध २१ सेप्टेम्बरमा, उनले फेरि गोल गरे र अर्को सहयोग प्रदान गरे, यद्यपि युनाइटेड ले खेल ५–३ ले हार्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29196081|title=Leicester 5–3 Man Utd|last1=Lewis|first1=Aimee|date=21 September 2014|access-date=14 October 2014|publisher=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)}}</ref> ===पेरिस सेन्ट जर्मेन=== ====स्थानान्तरण ==== ====२०१६-२०२०: घरेलु सफलता ==== ====२०२० असिस्ट रेकर्ड र बिदाइ==== ===युभेन्टस === ==अन्तर्राष्ट्रिय करिअर== ===युवा टिम=== ===सिनियर === ====२०१० विश्व कप==== ====२०११ कोपा अमेरिका==== ====२०१४ फिफा विश्वकप==== ====२०१५ कोपा अमेरिका==== ====कोपा अमेरिका सेन्टेनारियो==== ====२०१८ फिफा विश्वकप==== ====२०१९ कोपा अमेरिका==== ====२०२१ कोपा अमेरिका==== ====२०२२ कोपा अमेरिका-युएफा युरो च्याम्पियन कप==== ====२०२२ फिफा विश्वकप==== २०२२ नोबेम्बर ११ मा, डि मारिया, कतार हुने [[२०२२ फिफा विश्वकप]]को लागी अर्जेन्टिनी टिममा छनोट भए। <ref>{{cite web |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-de-la-seleccion-argentina-para-qatar-2022ok |title=Lista de convocados de la Selección Argentina para Qatar 2022 |trans-title=Argentina's squad list for Qatar 2022 |publisher=Argentine Football Association |access-date=11 November 2022 |language=es}}</ref> नोभेम्बर २६ मा, समूह चरणको मेक्सिको बिरुद्धको दोस्रो खेलमा उनले मेसीलाई असिस्ट गरे। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले २-० ले जित्यो।<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/i-threw-him-a-turd-angel-di-maria-stunned-by-lionel-messi-genius-after-wonderstrike-for-argentina-ag_sto9247740/story.shtml |title=Angel Di Maria stunned by Lionel Messi after World Cup wonderstrike for Argentina against Mexico: 'I threw him a ****' |publisher=eurosport.com |last1=Mackenzie |first1=Alasdair |date=27 November 2022 |access-date=19 December 2022 }}</ref> डिसेम्बर १८ मा, [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल]]मा उनले फ्रान्स विरुद्ध दोस्रो गोल गरे। अतिरिक्त समयमा ३-३ बराबरी भएको खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो र तेस्रो गोल [[लियोनल मेसी]]ले गरेका थिए। पेनाल्टी सुट आउटमा अर्जेन्टिनाले फ्रान्सलाई ४-२ ले पराजित गर्दै ३६ वर्षपछि विश्वकप जित्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-qatar-2022-tournament-review-argentina-messi-mbappe-morocco-croatia-japan|title=A ground-breaking World Cup with a fairy tale ending|publisher=FIFA|accessdate=18 December 2022}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{Reflist|colwidth=30em}} ==बाह्य लिंक== {{Commons category|Ángel Di María|एन्जेल डी मारिया}} {{Commonscat|Ángel Di María}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] ggf3xknmitbuyf95s1njc3htzcqhftx 0 70463 1366754 1281392 2026-07-23T00:37:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366754 wikitext text/x-wiki {{स्रोत उपलब्ध|date=सेप्टेम्बर २०२०}} {{Infobox cricket tournament main | current = [[२०१२–१८ आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग]] | image = WCLeague.jpg | caption = आधिकारिक लोगो | size = 250px | administrator = [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]]<br/>सूची इ | first = [[२००७–०९ आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग|२००७-०९]] | tournament format = [[लिग प्रणाली]] | tournament name = आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग | participants = ९६ राष्ट्र | champions = [[आयरल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|आयरल्यान्ड]] | most successful = [[आयरल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|आयरल्यान्ड]] (२ पटक) | most runs = | most wickets = [[वसन्त रेग्मी|बसन्त रेग्मी]] (१०१) (नेपाल) | website = [http://www.icc-cricket.com/events_and_awards/wcl/index.php पेप्सी आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग] }} '''आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग''' [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद]]द्वारा प्रशासित टेस्ट मान्यता प्राप्त नगरेको राष्ट्रिय टोलीहरू बीच खेलाईने [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]] क्रिकेट प्रतियोगिताहरूको एउटा शृङ्खला हो । आइसिसीको सबै सह सदस्य तथा सहयोगी सदस्यहरु यस डिभिजनमा भाग लिन्छन् र यस लिगको संरचना अनुसार जित्ने टिमको पदोन्नति हुन्छ भने पुछारमा रहने टिमको पद अवनति हुन्छ । यो लिग प्रणालीको मुख्य दुई उद्देश्य रहेको छ: आफ्ना सबै सह सदस्य र सहयोगी सदस्यहरूलाई [[विश्वकप क्रिकेट|क्रिकेट विश्वकप]]मा सहभागिता जनाउन तथा सबै सदस्यहरूलाई एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमा समान सहभागिता होस् । यस लिगको उद्घाटन संस्करण [[२००७-०९ आइसिसी विश्व क्रिकेट लिग]] रहेको थियो जसमा टिमहरूलाई २००७ विश्वकप छनौट प्रतियोगिताको प्रदर्शनको आधारमा छुट्टयाईएको थियो । यस डिभिजनमा प्रारम्भिक ६ वटा टोली विश्वकप २००७ को लागि योग्य टोली थिए । ==संरचना== ==सह सदस्य तथा सहयोगी सदस्य क्रम विभाजन== ==क्रम== ==नतिजाहरू== ===शारांश=== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=10%|विवरण !rowspan=2 width=15%|आयोजक राष्ट्र(हरू) !rowspan=2 width=15%|फाइनल खेलको स्थान !colspan=3|फाइनल |- !width=18%|विजेता !width=24%|नतिजा !width=18%|उपविजेता |-style="background:#ddeeff" |[[आइसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग २००७-०९|२००७-०९]] |विविध |दक्षिण अफ्रिका |{{cr|Ireland}}<br><small>१८८/१ (४२.३ ओभर)</small> ||'''आयरल्यान्ड ९ विकेटले विजयी'''<br/>[http://content.cricinfo.com/iccwcq2009/engine/current/match/390251.html स्कोरकार्ड]||{{cr|CAN}}<br><small>१८५ आल आउट (४८ ओभर)</small> |- |[[आइसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग २००९-१३|२००९-१३]] |विविध |न्यू जील्याण्ड |{{cr|Scotland}}<br><small>२८५/५ (५० ओभर)</small> ||'''स्कटल्याण्ड ४१ रनले विजयी'''<br/>[http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-qualifier-2014/engine/match/696763.html स्कोरकार्ड]||{{cr|UAE}}<br><small>२४४/९ (५० ओभर)</small> |-style="background:#ddeeff" |[[आइसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग २००१२-१८|२०१२-१८]] |विविध | | | | |- |} ===डिभिजन नतिजा=== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !colspan=6|2007–09 |- !rowspan=2 width=10%|विवरण !rowspan=2 width=15%|आयोजक राष्ट्र(हरू) !rowspan=2 width=15%|फाइनल खेलको स्थान !colspan=3|फाइनल |- !width=18%|विजेता !width=24%|नतिजा !width=18%|उपविजेता |-style="background:#ddeeff" |[[2007 ICC World Cricket League Division One|2007<br/>Division One]] |{{flagicon|Kenya}}<br/>[[केन्या]] |[[Nairobi Gymkhana Club]],<br/>[[नैरोबी]] |{{cr|KEN}}<br/><small>158/2 (37.5 overs)</small> || '''Kenya won by 8 wickets'''<br/>[http://content-uk.cricinfo.com/worldcricketleague/engine/match/267393.html स्कोरकार्ड] || {{cr|SCO}}<br/><small>155 all out (47 overs)</small> |- |[[2007 ICC World Cricket League Division Three|2007<br/>Division Three]] |{{flagicon|Australia}}<br/>[[अस्ट्रेलिया]] |Gardens Oval,<br/>[[Darwin, Northern Territory|Darwin]] |{{cr|UGA}}<br/><small>241/8 (50 overs)</small> || '''Uganda won by 91 runs'''<br/>[http://content.cricinfo.com/ci/engine/current/match/292581.html स्कोरकार्ड] || {{cr|ARG}}<br/><small>150 all out (46.3 overs)</small> |-style="background:#ddeeff" |[[2007 ICC World Cricket League Division Two|2007<br/>Division Two]] |{{flagicon|Namibia}}<br/>[[नामिबिया]] |[[Wanderers Cricket Ground, Windhoek|Wanderers Cricket Ground]],<br/>[[Windhoek]] |{{cr|ARE}}<br/><small>347/8 (50 overs)</small> || '''United Arab Emirates won by 67 runs'''<br/>[http://icc-cricket.yahoo.com/scorecards/omua0112.html स्कोरकार्ड] || {{cr|OMN}}<br/><small>280 all out (43.2 overs)</small> |- |[[2008 ICC World Cricket League Division Five|2008<br/>डिभिजन फाइब]] |{{flagicon|Jersey}}<br/>[[जर्सी]] |Grainville,<br/>[[Saint Saviour, Jersey|St Saviour]] |{{cr|AFG}}<br/><small>81/8 (37.4 overs)</small>||'''Afghanistan won by 2 wickets'''<br/>[http://content-www.cricinfo.com/wcl/engine/match/349864.html स्कोरकार्ड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604052942/http://content-www.cricinfo.com/wcl/engine/match/349864.html |date=2008-06-04 }} || {{cr|JEY}}<br/><small>80 all out (39.5 overs)</small> |-style="background:#ddeeff" |[[2008 ICC World Cricket League Division Four|2008<br/>डिभिजन फोर]] |{{flagicon|TZA}}<br/>[[तान्जनिया|तान्जानिया]] |Kinondoni Ground,<br/> [[Dar es Salaam]] |{{cr|AFG}}<br/><small>179 all out (49.4 overs)</small>||'''Afghanistan won by 57 runs'''<br/>[http://content-www.cricinfo.com/wcl/engine/match/369443.html स्कोरकार्ड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021041137/http://content-www.cricinfo.com/wcl/engine/match/369443.html |date=2008-10-21 }} || {{cr|HKG}}<br/><small>122 all out (45.0 overs)</small> |- |[[2009 ICC World Cricket League Division Three|2009<br/>डिभिजन थ्री]] |{{flagicon|ARG}}<br/>[[अर्जेन्टिना]] |Belgrano Athletic Club<br/>[[Buenos Aires]] |{{cr|AFG}}<br><small>+0.971(NRR)</small> ||''' Afghanistan won on net run rate'''<br/>[http://www.cricketeurope4.net/WCL3/DATABASE/RESULTS/tables.shtml तालिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524050019/http://www.cricketeurope4.net/WCL3/DATABASE/RESULTS/tables.shtml |date=2011-05-24 }}||{{cr|UGA}}<br><small>+0.768(NRR)</small> |-style="background:#ddeeff" |[[2009 ICC World Cup Qualifier|2009<br/>विश्वकप छनौट]] |{{flagicon|South Africa}}<br/>[[दक्षिण अफ्रिका]] |[[SuperSport Park]]<br/>[[Centurion, Gauteng]] | {{cr|Ireland}}<br/><small>188/1 (42.3 overs)</small>||'''Ireland won by 9 wickets'''<br/>[http://content.cricinfo.com/iccwcq2009/engine/current/match/390251.html (scorecard)] ||{{cr|CAN}}<br/><small>185 all out (48 overs)</small> |- !colspan=6|2009–14 |- |[[2009 ICC World Cricket League Division Seven|२००९<br/>डिभिजन थ्री]] |{{flagicon|Guernsey}}<br/>[[Guernsey]] |King George V Sports Ground,<br/>[[Castel, Guernsey|Castel]] |{{cr|BHR}}<br/><small>207/7 (46.1 overs)</small> || '''Bahrain won by 3 wickets'''<br/>[http://www.cricketeurope4.net/WCL7/DATABASE/RESULTS/SCORECARDS/BAHGUE2.shtml (स्कोरकार्ड)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922085909/http://www.cricketeurope4.net/WCL7/DATABASE/RESULTS/SCORECARDS/BAHGUE2.shtml |date=2012-09-22 }} || {{cr|Guernsey}}<br/><small>204/9 (50.0 overs)</small> |-style="background:#ddeeff" |[[2009 ICC World Cricket League Division Six|2009<br/>Division Six]] |{{flagicon|SGP}}<br/>[[सिङ्गापुर]] |Kallang Cricket Ground,<br/>[[सिङ्गापुर]] |{{cr|SGP}}<br/><small>242/8 (50.0 overs)</Small> || '''Singapore won by 68 runs'''<br/> [http://www.cricketeurope4.net/LIVE/CHANNELS/8/live.shtml (scorecard)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905061134/http://www.cricketeurope4.net/LIVE/CHANNELS/8/live.shtml |date=2009-09-05 }} || {{cr|BHR}}<br/><small>174 all out (48.4 overs)</small> |- |[[2010 ICC World Cricket League Division Five|2010<br/>Division Five]] |{{flagicon|NPL}}<br/>[[नेपाल]] |त्रिविवि क्रिकेट मैदान,<br/>[[काठमाडौँ]] |{{cr|NPL}}<br/><small>173/5 (46.5 overs)</small>|| '''Nepal won by 5 wickets'''<br/> [http://www.cricket.com.np/new/2010/02/28/nepal-lifts-wcl-div-5-beating-usa/ (Match report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118114036/http://www.cricket.com.np/new/2010/02/28/nepal-lifts-wcl-div-5-beating-usa/ |date=2015-01-18 }} ||{{cr|USA}}<br/><small>172 (47.2 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2010 ICC World Cricket League Division One|2010<br/>Division One]] |{{flagicon|Netherlands}}<br/>[[नेदरल्यान्ड]] |[[VRA Cricket Ground]],<br/>[[Amstelveen]] |{{cr|IRE}}<br/><small>233/4 (44.5 overs)</small>|| '''Ireland won by 6 wickets'''<br/> [http://www.cricinfo.com/wcldiv1/engine/current/match/450385.html (scorecard)] ||{{cr|SCO}}<br/><small>232 (44.5 overs)</Small> |- |[[2010 ICC World Cricket League Division Four|2010<br/>Division Four]] |{{flagicon|ITA}}<br/>[[इटाली]] |Centro Sportivo Dozza,<br/>[[Pianoro]] |{{cr|USA}}<br/><small>188/2 (21.4 overs)</small>|| '''United States won by 8 wickets'''<br/> [http://www.cricinfo.com/wcldiv4/content/story/473698.html (Match report)] ||{{cr|ITA}}<br/><small>185/9 (50.0 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2010 ICC World Cricket League Division Eight|2010<br/>Division Eight]] |{{flagicon|KUW}}<br/>[[कुवेत]] |Kuwait Oil Company Hubara Ground,<br/>[[Ahmadi City]] |{{cr|KUW}}<br/><small>164/4 (33.1 overs)</small>|| '''Kuwait won by 6 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv8/content/story/486729.html (Match report)] ||{{cr|GER}}<br/><small>163/8 (50.0 overs)</Small> |- |[[2011 ICC World Cricket League Division Three|2011<br/>Division Three]] |{{flagicon|HKG}}<br/>[[हङकङ]] |[[Kowloon Cricket Club]],<br/>[[Hong Kong]] |{{cr|HKG}}<br/><small>207/6 (47.1 overs)</small>|| '''Hong Kong won by 4 wickets'''<br/> [http://www.cricinfo.com/wcldiv3/content/story/494742.html (Match report)] ||{{cr|PNG}}<br/><small>202/9 (50 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2011 ICC World Cricket League Division Two|2011<br/>Division Two]] |{{flagicon|UAE}}<br/>[[संयुक्त अरब इमिरेट्स|युएई]] |[[DSC Cricket Stadium]],<br/>[[Dubai]] |{{cr|UAE}}<br/><small>201/5 (45.3 overs)</small>|| '''United Arab Emirates won by 5 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv2-2011/content/story/511205.html (Match report)] ||{{cr|NAM}}<br/><small>200 (49.3 overs)</Small> |- |[[2011 ICC World Cricket League Division Seven|2011<br/>Division Seven]] |{{flagicon|BOT}}<br/>[[बोत्स्वाना]] |[[Botswana Cricket Association|Botswana Cricket Association Oval 1]], [[Gaborone]] |{{cr|KUW}}<br/><small>219/9 (50 overs)</small>|| '''Kuwait won by 72 runs'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv7-2011/content/story/514328.html (Match report)] ||{{cr|NGR}}<br/><small>147 (36.5 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2011 ICC World Cricket League Division Six|2011<br/>Division Six]] |{{flagicon|MAS}}<br/>[[मलेसिया]] |[[Kinrara Academy Oval]],<br/>[[Kuala Lumpur]] |{{cr|GGY}}<br/><small>211/8 (49.3 overs)</small>|| '''Guernsey won by 2 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv6-2011/content/story/533701.html (Match report)] ||{{cr|MAS}}<br/><small>208/9 (50 overs)</Small> |- |[[2012 ICC World Cricket League Division Five|2012<br/>Division Five]] |{{flagicon|SIN}}<br/>[[सिङ्गापुर]] |[[Kallang Ground]],<br/>[[Singapore]] |{{cr|SIN}}<br/><small>164/1 (26.4 overs)</small>|| '''Singapore won by 9 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv5-2012/content/story/555202.html (Match report)] ||{{cr|MAS}}<br/><small>159 (47 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2012 ICC World Cricket League Division Four|2012<br/>Division Four]] |{{flagicon|MAS}}<br/>[[मलेसिया]] |[[Kinrara Academy Oval]],<br/>[[Kuala Lumpur]] |{{cr|NEP}}<br/><small>147/2 (28 overs)</small>|| '''Nepal won by 8 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv4-2012/content/story/581637.html (Match Report)] ||{{cr|USA}}<br/><small>145 (48.1 overs)</Small> |- |[[2013 ICC World Cricket League Division Three|2013<br/>Division Three]] |{{flagicon|BER}}<br/>[[बर्मुडा]] |[[Bermuda National Stadium|National Stadium]], [[Hamilton, Bermuda|Hamilton]] |{{cr|NEP}}<br/><small>153/5 (39.2 overs)</small>|| '''Nepal won by 5 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv3-2013/engine/current/match/628096.html Scorecard] ||{{cr|UGA}}<br/><small>151/8 (50.0 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" |[[2014 Cricket World Cup Qualifier|2014<br/>ICC World Cup Qualifier]] |{{flagicon|NZ}}<br/>[[न्युजिल्यान्ड|न्यू जील्याण्ड]] |[[Bert Sutcliffe Oval]],<br/>[[New Zealand]] |{{cr|SCO}}<br/><small>285/5 (50 overs)</small>|| '''Scotland won by 41 runs'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-qualifier-2014/engine/current/match/696763.html Scorecard] || {{cr|UAE}}<br/><small>244/9 (50.0 overs)</Small> |- !colspan=6|2012–18 |- |[[2012 ICC World Cricket League Division Eight|2012<br/>Division Eight]] |{{flagicon|Samoa}}<br/>[[सामोआ]] |Faleata Oval No 1,<br/>[[Apia]] |{{cr|Vanuatu}}<br/><small>222/9 (50 overs)</small>|| '''Vanuatu won by 39 runs'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcl/content/story/583465.html (Match report)] ||{{cr|Ghana}}<br/><small>183 (42.5 overs)</Small> |-style="background:#ddeeff" ||[[2013 ICC World Cricket League Division Seven|2013<br/>Division Seven]] |{{flagicon|Botswana}}<br/>[[बोत्स्वाना]] |[[Botswana Cricket Association|Botswana Cricket Association Oval 1]], [[Gaborone]] | {{cr|NGR}}<br/><small>134/4 (32.1 overs) ||'''Nigeria won by 6 wickets'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv7-2013/engine/match/624639.html Scorecard] | {{cr|VAN}}<br/><small>133 (38.4 overs) |- |[[2013 ICC World Cricket League Division Six|2013<br/>Division Six]] |{{flagicon|Jersey}}<br/>[[जर्सी]] | {{cr|JER}} | {{cr|JER}} || Playoffs cancelled [http://www.icc-cricket.com/news/2013/news/73361/rescheduling-of-wcl-division-6-matches-approved] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912213342/http://www.icc-cricket.com/news/2013/news/73361/rescheduling-of-wcl-division-6-matches-approved |date=2013-09-12 }}|| {{cr|NGR}} |-style="background:#ddeeff" |[[2014 ICC World Cricket League Division Five|2014<br/>Division Five]] |{{flagicon|Malaysia}}<br/>[[मलेसिया]] |[[Kinrara Academy Oval]],<br/>[[Kuala Lumpur]] | {{cr|JER}}<br/><small>247/8 (50 overs) |'''Jersey won by 71 runs'''<br/> [http://www.espncricinfo.com/wcldiv5-2014/engine/match/722685.html Scorecard] | {{cr|MAS}}<br/><small>176 (44.4 overs) |- |[[2014 ICC World Cricket League Division Four|2014<br/>Division Four]] |{{flagicon|Singapore}}<br/>[[सिङ्गापुर]] |[[Kallang Ground|Kallang]], [[Singapore]] | {{cr|MAS}} <br/><small>235/7 (50 overs) || '''Malaysia won by 57 runs'''<br/>[http://www.espncricinfo.com/wcldiv4-2014/engine/match/749569.html Scorecard] | {{cr|SIN}}<br/><small>178 (46.1 overs) |-style="background:#ddeeff" |[[2014 ICC World Cricket League Division Three|2014<br/>Division Three]] |{{flagicon|MAS}}<br/>[[मलेसिया]] |[[Kinrara Academy Oval]],<br/>[[Kuala Lumpur]] | {{cr|NEP}} <br/><small>223/10 (49.5 overs) || '''Nepal won by 62 runs'''<br/>[http://www.espncricinfo.com/wcldiv3-2014/engine/match/785993.html Scorecard] |{{cr|UGA}}<br/><small>161 (44.1 overs) |- |[[2015 ICC World Cricket League Division Two|2015<br/>Division Two]] |{{flagicon|NAM}}<br/>[[नामिबिया]] |[[Wanderers Cricket Ground]], [[Windhoek]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.pepsiiccworldcricketleague.com/ आइसिसी- विश्व क्रिकेट लिग]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:क्रिकेट]] [[श्रेणी:खेलकूद]] [[श्रेणी:क्रिकेट विश्वकप छनौट प्रतियोगिताहरू]] 7zd05327lqoqd6rk29jokytc2mlkcsz 4 70512 1366427 1343578 2026-07-20T17:02:06Z पर्वत सुवेदी 31224 /* २०८२ फागुन १८ */ 1366427 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख समाचार शिर्षक}} {{विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार/शिर्षक}} == सङ्ग्रह == {{विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार/सङ्ग्रह}} {{Anchor|Suggestions}} == १ माघ २०७९ == ==== यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': १ माघ २०७९ * '''लेख''': [[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना]]{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख1}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[पोखरा]]मा भएको '''[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|विमान दुर्घटनामा]]''' ''(विमान चित्रित)'' सवार सबै ७२ जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[पोखरा]]मा भएको '''[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|विमान दुर्घटनामा]]''' ''(विमान चित्रित)'' सवार सबै ७२ जनाको मृत्यु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/news/2023/01/15/167378100098839998.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २ माघ २०७९ (नेपाली समय) </div> : अक्षर गणना मा भएकाे डाटा अलिक बुजिन नि। यसलाई स्पष्ट गरिदिनु न। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:१६, १६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == २०७९ माघ २६ == ==== यू-२० महिला साफ च्याम्पियनसिप : नेपाल उपविजेता ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': २६ माघ २०७९ * '''लेख''': [[यू-२० महिला साफ च्याम्पियनसिप]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': नेपाल यू–२० वुमेन्स साफ च्याम्पियनसिप २०२३ को उपविजेता भएको छ भने बङ्गलादेश विजेता भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|नेपाल यू–२० वुमेन्स साफ च्याम्पियनसिप २०२३ को उपविजेता भएको छ भने बङ्गलादेश विजेता भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/sports/2023/02/09/16759549858527781.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Sgt_gh|Sgt_gh]] * '''टिप्पणी''': लेख त महत्त्वपूर्ण छ तर यो सँग जोडिएको लेख अपूर्ण छ त्यसैले मेराे {{असमर्थन}} छ तत्काल को लागी। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:४१, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २०७९ माघ २३ == ==== टर्की र सिरियामा ७.८ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प। ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Turkey_earthquake_2023_montage.png|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २३ माघ २०७९ * '''लेख''': [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': टर्की र सिरियामा गएको [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प|शक्तिशाली कम्प]] परी २७ हजारभन्दा बढीको मृत्यु हुनुका साथै ८७ हजारभन्दा बढी घाइते भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|टर्की र सिरियामा गएको [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प|शक्तिशाली कम्प]] परी २७ हजारभन्दा बढीको मृत्यु हुनुका साथै ८७ हजारभन्दा बढी घाइते भएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/world/2023/02/09/167591888004977104.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Sgt_gh|Sgt_gh]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २८ माघ २०७९ (नेपाली समय) </div> </div> == २८ फागुन २०७९ == ==== रामचन्द्र पौडेल ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': २८ फागुन २०७९ * '''लेख''': [[रामचन्द्र पौडेल]]{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख1}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': '''[[रामचन्द्र पौडेल]]''' [[नेपालको राष्ट्रपति]] बनेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|'''[[रामचन्द्र पौडेल]]''' [[नेपालको राष्ट्रपति]] बनेका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1110181-1678360241.html नागरिक] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २८ फागुन २०७९ (नेपाली समय) </div> : {{U|बडा काजी}}, यसमा २८ फाल्गुण लेख्नु को कारण? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:२७, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) ::{{u|Fade258}}, राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]को कार्यकाल फागुन २८ गते सकिन्छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:३०, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) :::{{U|बडा काजी}}, २८ फाल्गुण त कार्यकाल सक्किने मिति भयो तर प्रमुख समाचार को निवेदन त आज २५ फाल्गुण मा गरिएको हो नि। हाेइन? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:३६, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) == २२ चैत, २०७९ == ==== उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Flag of NATO.svg|100x100px|उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठनको झण्डा]] </div> * '''मिति''': २२ चैत, २०७९ * '''लेख''': [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]{{#if:फिनल्यान्ड|,}} {{#if:फिनल्यान्ड|[[फिनल्यान्ड]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[फिनल्यान्ड]] '''[[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]'''को ''(झण्डा चित्रित)'' ३१ औँ सदस्य बनेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[फिनल्यान्ड]] '''[[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]'''को ''(झण्डा चित्रित)'' ३१ औँ सदस्य बनेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://shilapatra.com/detail/109322 शिलापत्र] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १५:२४, ८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २१ वैशाख २०८० == ==== चार्ल्स तृतीय ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Charles III coronation photo.jpg|100x100px|चार्ल्स तृतीय]] </div> * '''मिति''': २२ चैत, २०७९ * '''लेख''': [[चार्ल्स तृतीय]]{{#if:संयुक्त अधिराज्य|,}} * '''खबर''': राजा [[चार्ल्स तृतीय]]ले वेस्टमिन्स्टर एबीमा आयोजित विशेष समारोहबीच राजमुकुट पहिरिएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|चार्ल्स तृतीयले वेस्टमिन्स्टर एबीमा आयोजित विशेष समारोहबीच राजमुकुट पहिरिएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c7214dez3w9o बिबिसी नेपाली] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:२७, ७ मे २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १६ जेठ २०८० == ==== २०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Ipl.svg|100x100px|इन्डियन प्रिमियर लिग]] </div> * '''मिति''': ३० मे २०२३ * '''लेख''': [[२०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग]]{{#if:भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड|,}} * '''खबर''': [[चेन्नई सुपर किङ्स]]ले [[गुजरात टाइटन्स]]लाई हराउँदै [[२०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग]]को उपाधि पाँचौँपल्ट जितेको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|चेन्नई सुपर किङ्सले गुजरात टाइटन्सलाई हराउँदै २०२३ इन्डियन प्रिमियर लिगको उपाधि पाँचौँपल्ट जितेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/sports/2023/05/30/168539112644189031.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:२९, ३० मे २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:०६, ३० मे २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १६ जेठ २०८० == ==== सन् २०२३ ओडिसा रेल दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': ३० मे २०२३ * '''लेख''': [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना]] * '''खबर''': भारतको ओडिसामा शुक्रबार बेलुका भएको [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना|रेल दुर्घटना]]मा परी २९० जना भन्दा धेरैको मृत्यु भएको छ र १,१०० भन्दा धेरै घाइते भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतको ओडिसामा शुक्रबार बेलुका भएको [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना|रेल दुर्घटना]]मा परी २९० जना भन्दा धेरैको मृत्यु भएको छ र १,१०० भन्दा धेरै घाइते भएका छन्। ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/world/2023/06/04/168584158691422470.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:५५, ४ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:५०, ५ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २९ जेठ २०८० == ==== सन् २०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Rhodri Man City 2021 2.jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': १२ जुन २०२३ * '''लेख''': [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग]] * '''खबर''': [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]ले [[इन्टर मिलान]]लाई १-० ले पराजित गरेर आफ्नो पहिलो [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|च्याम्पियन्स लिग]] उपाधि जितेको छ। (चित्रमा खेलको [[म्यान अफ द म्याच]] रोद्री) * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]ले [[इन्टर मिलान]]लाई १-० ले पराजित गरेर आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधि जितेको छ। }} * '''स्रोत''': [https://www.hamrokhelkud.com/football/133765.html हाम्रोखेलकुद] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])}Bishaldev २३:३८, १२ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:४८, १४ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १० असार २०८० == ==== वाग्नर विद्रोह ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:YevgenyPrigozhin.jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ जुन २०२३ * '''लेख''': [[वाग्नर विद्रोह]] * '''खबर''': रुसमा, बेलारुसी राष्ट्रपति [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को]]सँगको वार्तापछि, [[यभगेनी प्रिगोजिन]] [[वाग्नर विद्रोह]] अन्त्य गर्न सहमत भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|रसियामा, बेलारुसी राष्ट्रपति अलेक्जेन्डर लुकासेन्कोसँगको वार्तापछि, यभगेनी प्रिगोजिन वाग्नर विद्रोह अन्त्य गर्न सहमत भएका छन्। }} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/crgd1ed9y55o BBC Nepali] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])}Bishaldev १७:३०, २५ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:५७, २६ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == ८ भदौ २०८० == ==== चन्द्रयान-३ ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:GSLV Mk III M1, Chandrayaan-2 - Pragyan rover mounted on the ramp of Vikram lander (cropped).jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ अगस्ट २०२३ * '''लेख''': [[चन्द्रयान-३]] * '''खबर''': भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ [[चन्द्रमा]]को दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। ।}} * '''स्रोत''': [https://www.thehindu.com/sci-tech/science/isro-chandrayaan-3-vikram-lander-touch-down-live-updates/article67219323.ece द हिन्दु] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:४४, २५ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - [[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:०८, २६ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == ८ भदौ २०८० == ==== यभगेनी प्रिगोजिन सवार विमान दुर्घटना==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Prigozhin and Utkin.png|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ अगस्ट २०२३ * '''लेख''': [[यभगेनी प्रिगोजिन]] * '''खबर''': [[वाग्नर समूह]]का नेता [[यभगेनी प्रिगोजिन]] सवार बिजनेस जेट त्भर ओब्लास्त, रुसमा दुर्घटना हुँदा त्यसमा रहेका सबै दस जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। ।}} * '''स्रोत''': [https://www.ft.com/content/812c9da3-80f2-4fe1-8fad-0b4441d1977a फाइनान्सियल टाइम्स] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १७:०३, २५ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:०८, २६ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८० असोज २० == ====हमासद्वारा इजरायल माथि आक्रमण ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:פגיעת רקטה ברכב בראשון לציון.jpg|100x100px|रकेट बिस्फोटको असर]] </div> * '''मिति''': २०८० असाैज २० * '''लेख''': [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष]] * '''खबर''':[[हमास]]ले [[इजरायल]]माथि सयौँ रकेटहरू प्रहार गरेपछि गाजा क्षेत्र [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष|लडाइँ]] सुरु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[हमास]]ले [[इजरायल]]माथि सयौँ रकेटहरू प्रहार गरेपछि गाजा क्षेत्र [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष|लडाइँ]] सुरु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c109dm2nyp2o बिबिसी नेपाली] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev Bishaldev १९:५२, ७ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:२३, ८ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १९ कात्तिक २०८० == ==== जाजरकोट भूकम्प, २०८० ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:2023-11-03 Nepal M5.7 earthquake shakemap (USGS).jpg|100x100px|जाजरकोट भूकम्प]] </div> * '''मिति''': १९ कात्तिक २०८० * '''लेख''': [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': नेपालको कर्णाली प्रदेशमा आएको भूकम्पका कारण १५७ जनाको ज्यान गएको छ भने २५० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। जाजरकोट केन्द्र बनाएर आएको उक्त भूकम्पको धक्का नेपालभर र उत्तरी भारतमासमेत महसुस गरिएको थियो। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|नेपालको कर्णाली प्रदेशमा आएको भूकम्पका कारण १५७ जनाको ज्यान गएको छ भने २५० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। जाजरकोट केन्द्र बनाएर आएको उक्त भूकम्पको धक्का नेपालभर र उत्तरी भारतमासमेत महसुस गरिएको थियो।}} * '''स्रोत''': https://www.bbc.com/nepali/live/67325607 * '''नामाङ्कनकर्ता''': <b>[[File:Krish Signature.png|50px|link=User:Krish Dulal]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|मसँग कुरा गर्नुहोस्]])</b> ०३:२४, ६ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{Done}} --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:३४, ६ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २० फागुन २०८० == ==== पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Mian Shehbaz Sharif.JPG|100x100px|शहबाज शरिफ]] </div> * '''मिति''': २० फागुन २०८० * '''लेख''': [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|आम निर्वाचन]] पश्चात्, [[शहबाज शरिफ]] (चित्रित) [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त हुँदै [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन)]] र [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] बीच गठबन्धन सरकार गठन गरेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|आम निर्वाचन]] पश्चात्, [[शहबाज शरिफ]] (चित्रित) [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त हुँदै [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन)]] र [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] बीच गठबन्धन सरकार गठन गरेका छन्।}} * '''स्रोत''': https://www.onlinekhabar.com/2024/03/1443824 * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:४९, ३ मार्च २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ११:२०, ४ मार्च २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == १२ चैत २०८० == ====क्रोकस सिटी हलको आक्रमण ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Crocus City Hall 2020.jpg|thumb|सन् २०२० मा, क्रोकस सिटी हल|alt=सन् २०२० मा, क्रोकस सिटी हल]] </div> * '''मिति''': २०८० चैत १२ * '''लेख''': [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': रूस मस्कोमा अवस्थित क्रास्नोगोर्स्कको क्रोकस सिटी हलमा भएको [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण|आक्रमण]]मा कम्तिमा १३३ को मृत्यु भएको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|रूस मस्कोमा अवस्थित क्रास्नोगोर्स्कको क्रोकस सिटी हलमा भएको [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण|आक्रमण]]मा कम्तिमा १३३ को मृत्यु भएको छ । }} * '''स्रोत''': https://www.bbc.com/nepali/articles/c720xlrdzpqo * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १०:१८, २५ मार्च २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:००, २७ मार्च २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == ३० जेठ २०८१ == === भारतको आम निर्वाचन, २०२४ === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Official Photograph of Prime Minister Narendra Modi Portrait (crop).png|100x100px|]] </div> * '''मिति''': ३० जेठ २०८१ * '''लेख''': [[भारतको आम निर्वाचन, २०२४]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]]मा '''[[भारतको आम निर्वाचन, २०२४|भएको आम निर्वाचन]]'''मा [[नरेन्द्र मोदी]] ''(चित्रित)'' कम बहुमतका साथ पुनः निर्वाचित भएका छन् । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]]मा '''[[भारतको आम निर्वाचन, २०२४|भएको आम निर्वाचन]]'''मा [[नरेन्द्र मोदी]] ''(चित्रित)'' कम बहुमतका साथ पुनः निर्वाचित भएका छन् ।}} * '''स्रोत''': * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १५:४६, १३ जुन २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == असार २०८१ == === किअर स्टार्मर === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg|100x100px|किअर स्टार्मर]] </div> * '''मिति''': २२ असार २०८१ * '''लेख''': [[किअर स्टार्मर]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': '''[[किअर स्टार्मर]]''' ''(चित्रित)'' [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] बनेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|'''[[किअर स्टार्मर]]''' ''(चित्रित)'' [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] बनेका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/ckrg9d4rng3o बीबीसी] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १५:४६, २२ असार २०८० (नेपाली समय) </div> </div> === डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Donald Trump official portrait.jpg|100x100px|डोनाल्ड ट्रम्प]] </div> * '''मिति''': २८ असार, २०८० * '''लेख''': [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]माथि पेन्सिल्भेनिआ आयोजित एउटा र्‍यालीमा [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास|गोली प्रहार]] भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]माथि पेन्सिल्भेनिआ आयोजित एउटा र्‍यालीमा [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास|गोली प्रहार]] भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cp38jmx4zzgo डोनल्ड ट्रम्पको 'हत्या गर्ने प्रयास', कानमा गोली लाग्यो] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १२:१४, १४ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १३:३२, १४ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == २५ साउन २०८१ == === शेख हसिनाद्वारा राजीनामा र पलायन === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Sheikh Hasina in the Maldives 2021.jpg|150x150px|शेख हसिना]] </div> * '''मिति''': * '''लेख''': [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)]] * '''खबर''': [[बङ्गलादेश]]मा [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)|सरकार विरोधी आन्दोलन]] उत्कर्षमा पुगेपछि प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]ले पदबाट राजीनामा दिएर देश छाडेकी छिन् र '''[[मुहम्मद युनुस]]''' [[युनुसको अन्तरिम सरकार|अन्तरिम सरकार]]को नेता नियुक्त भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[बङ्गलादेश]]मा [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)|सरकार विरोधी आन्दोलन]] उत्कर्षमा पुगेपछि प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]ले पदबाट राजीनामा दिएर देश छाडेकी छिन् र '''[[मुहम्मद युनुस]]''' [[युनुसको अन्तरिम सरकार|अन्तरिम सरकार]]को नेता नियुक्त भएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cw8yynp6jpvo बाङ्लादेशमा प्रधानमन्त्री शेख हसिनाद्वारा राजीनामा, देश छाडिन्] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १०:००, ७ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#006400"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:५६, २३ साउन २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> == २१ कात्तिक २०८१ == ==== सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Donald Trump official portrait.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २१ कात्तिक २०८१ * '''लेख''': [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन]]{{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|,}} {{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|[[डोनाल्ड ट्रम्प]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[डोनाल्ड ट्रम्प]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति]]मा [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन|निर्वाचित]] भएका छन् र [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]]ले [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेट]]मा बहुमत हासिल गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[डोनाल्ड ट्रम्प]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति]]मा [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन|निर्वाचित]] भएका छन् र [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]]ले [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेट]]मा बहुमत हासिल गरेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.nytimes.com/live/2024/11/04/us/harris-trump-election New York Times] [https://www.msn.com/en-us/news/politics/presidential-election-polls-2024-latest-surveys-on-harris-vs-trump-before-election-day/ar-AA1ttqql USA Today] [https://www.cnn.com/election/2024 CNN] [https://thehill.com/homenews/campaign/4969061-trump-wins-presidential-election/ The Hill] [https://ekantipur.com/world/2024/11/06/trump-wins-the-us-presidency-22-52.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]]Bishaldev १७:२७, ६ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#006400"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, २२ कात्तिक २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> == पुस २०८१ == ==== मनमोहन सिंह ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Official Portrait of the Prime Minister Dr. Manmohan Singh.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': १२ पुस २०८१ * '''लेख''': [[मनमोहन सिंह]]{{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|,}} {{#if:मनमोहन सिंह}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2024/12/1593552/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-passes-away-2 अनलाइन खबर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="F0220"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:०८, १२ पुस २०८१ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#00340"></b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, १२ पुस २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> ====जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Boeing 737-8AS Jeju Air HL8088 3012 (MSN 37541) Cheongju Intl Airport May 14, 2021.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८१ पुुस १३ * '''लेख''': [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] * '''खबर''': [[दक्षिण कोरिया]]को मुआन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] हुँदा १७९ जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[दक्षिण कोरिया]]को मुआन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] हुँदा १७९ जनाको मृत्यु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c8rj8l0j6x1o जोर्ज राइट बीबीसी समाचार] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev २२:३२, ३० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#00640"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, १४ पुस २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> ==== जिमी कार्टरको निधन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:JimmyCarterPortrait2.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': १२ पुस २०८१ * '''लेख''': [[जिमी कार्टर]]{{#if:जिमी कार्टर|}} {{#if:जिमी कार्टर}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': अमेरिकाका [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|पूर्व राष्ट्रपति]] तथा [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] विजेता [[जिम्मी कार्टर]]को १०० वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2024/12/1593552/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-passes-away-2 अनलाइन खबर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="F0220"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:०८, १५ पुस २०८१ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १३:०६, ३१ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ वैशाख ८ == ==== पोप फ्रान्सिसको निधन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Portrait_of_Pope_Francis_(2021)_FXD.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ बैशाख ८ * '''लेख''': [[पोप फ्रान्सिस]]{{#if:पोप फ्रान्सिस|}} {{#if:पोप फ्रान्सिस}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[पोप फ्रान्सिस]]को ८८ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[पोप फ्रान्सिस]]को ८८ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । }} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cevdnekp3zvo पोप फ्रान्सिसको ८८ वर्षको उमेरमा निधन] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev २१:३८, २१ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४६, २२ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ वैशाख १० == ==== पहलगाम नरसंहार ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> * '''मिति''': २०८२ वैशाख १० * '''लेख''': [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार]]{{#if:सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|}} {{#if:सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]] प्रशासित [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|कश्मीर]]मा आतङ्ककारी समूहले पर्यटकको एक समूहमाथि आक्रमण गर्दा २८ जनाको [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|मृत्यु भएको छ]]। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]] प्रशासित [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|कश्मीर]]मा आतङ्ककारी समूहले पर्यटकको एक समूहमाथि आक्रमण गर्दा २८ जनाको [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|मृत्यु भएको छ]]।}} * '''स्रोत''': [https://rajdhanidaily.com/id/113437/ कश्मीरको पहलगाममा आतङ्कवादी आक्रमण] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] पर्वत सुवेदी २१:३८, ११ वैशाख २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुवेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४६, ११ वैशाख २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ जेठ ३० == ==== एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> * '''मिति''': २०८२ जेठ ३० * '''लेख''': [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना]]{{#if:एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|}} {{#if:एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]]को अहमदाबाद विमानस्थलबाट उडान भरेको एअर इन्डियाको जहाजको उडान १७१, उडानको केही समयपछि दर्घटनाग्रस्त हुँदा सवार २४१ र सहित दर्जनौँ सर्वसाधारणहरू [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|मृत्यु भएको छ]]। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]]को अहमदाबाद विमानस्थलबाट उडान भरेको एअर इन्डियाको जहाजको उडान १७१, उडानको केही समयपछि दर्घटनाग्रस्त हुँदा सवार २४१ र सहित दर्जनौँ सर्वसाधारणहरू [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|मृत्यु भएको छ]]।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cwy7dy1nx2vo भारतमा भएको विमान दुर्घटनामा २४१ यात्रुको निधन भएको पुष्टि] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>हिमाल सुवेदी </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] हिमाल सुवेदी १७:२५, ३० जेठ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३३, १४ जुन २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ भदौ १५ == ==== थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री बर्खास्त ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Paetongtarn Shinawatra in Bangkok - 20250403 (cropped) - 2.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ भदौ १५ * '''लेख''': [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]{{#if:पेटोङटार्न सिनावात्रा|}} {{#if:पेटोङटार्न सिनावात्रा}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री|थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री]] [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]लाई थाइल्यान्डको संवैधानिक अदालतले पदबाट हटाएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री|थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री]] [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]लाई थाइल्यान्डको संवैधानिक अदालतले पदबाट हटाएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2025/07/1713765/thai-prime-minister-shinawatra-suspended-2 थाइल्यान्डकी प्रधानमन्त्री सिनावात्रा निलम्बित] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १४:५०, १५ भदौ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] १४:५६, ३१ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ भदौ २६ == ==== पहिलो महिला प्रधानमन्त्री ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Hon. Sushila Karki (profile).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ भदौ २६ * '''लेख''': [[सुशीला कार्की]]{{#if:सुशीला कार्की|}} {{#if:सुशीला कार्की}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763407/sushila-karki-becomes-the-first-female-head-of-government पहिलो महिला सरकार प्रमुख बनिन् सुशीला कार्की] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:५६, २६ भदौ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:१०, २७ भदौ २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ मङ्सिर ६ == ==== शेख हसिना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Sheikh Hasina Addresses Awami League Leaders Ganabhaban 2024-05-17 (cropped).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ मङ्सिर ६ * '''लेख''': [[शेख हसिना]]{{#if:शेख हसिना|}} {{#if:शेख हसिना}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले [[मानवताविरुद्धको अपराध]]मा [[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|दोषी ठहर]] गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]] (चित्रित)लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले [[मानवताविरुद्धको अपराध]]मा [[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|दोषी ठहर]] गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c9wvzqdqg4wo बङ्गलादेशमा भूतपूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई मृत्युदण्ड दिने फैसला] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:३९, ६ मङ्सिर २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] १९:४७, ६ मङ्सिर २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ पुस २० == ==== निकोलस मादुरो ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Nicolás Maduro 2023 (cropped2).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ पुस २० * '''लेख''': [[निकोलस मादुरो]]{{#if:निकोलस मादुरो|}} {{#if:निकोलस मादुरो}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]] गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]] गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://gorkhapatraonline.com/news/186583 भेनेजुएलामा अमेरिकी आक्रमण, राष्ट्रपति दम्पती पक्राउ] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८२ पुस २० (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:४७, २० पुस २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ फागुन १८ == ==== अली खामेनेई ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ फागुन १८ * '''लेख''': [[अली खामेनेई]]{{#if:अली खामेनेई|}} {{#if:अली खामेनेई}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि [[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]] भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि '''[[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]'''मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] (''चित्रित'') सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको '''[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]]''' भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1880744/iran-confirms-death-of-supreme-leader-khamenei-declares-40-days-of-mourning इरानका सर्वोच्च नेता खामेनीको मृत्यु पुष्टि, ४० दिन शोक घोषणा] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८२ फागुन १८ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:४७, १८ फागुन २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८३ साउन ४ == ==== फिफा विश्वकप २०२६ ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८३ साउन ४ * '''लेख''': [[२०२६ फिफा विश्वकप]]{{#if:फिफा विश्वकप २०२६|}} {{#if:फिफा विश्वकप २०२६}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[२०२६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप २०२६]]को '''[[२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]]'''मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]ले [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]लाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ। (खेलका उत्कृष्ट खेलाडी [[फेरान तोरेस]]को तस्वीर)। * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cwy2lw02e8xo स्पेन बन्यो विश्वविजेता, आर्जेन्टिनालाई हराउँदै दोस्रो पटक उपाधि हासिल गर्न सफल] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८३ साउन ४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': </div> </div> ptbjkkgszo2jtb4dhwq2t9btg5gh06l 1366430 1366427 2026-07-20T17:06:31Z हिमाल सुवेदी 30817 /* फिफा विश्वकप २०२६ */ सम्पन्न 1366430 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख समाचार शिर्षक}} {{विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार/शिर्षक}} == सङ्ग्रह == {{विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार/सङ्ग्रह}} {{Anchor|Suggestions}} == १ माघ २०७९ == ==== यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': १ माघ २०७९ * '''लेख''': [[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना]]{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख1}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[पोखरा]]मा भएको '''[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|विमान दुर्घटनामा]]''' ''(विमान चित्रित)'' सवार सबै ७२ जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[पोखरा]]मा भएको '''[[यति एयरलाइन्सको एटिआर-७२ विमान दुर्घटना|विमान दुर्घटनामा]]''' ''(विमान चित्रित)'' सवार सबै ७२ जनाको मृत्यु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/news/2023/01/15/167378100098839998.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २ माघ २०७९ (नेपाली समय) </div> : अक्षर गणना मा भएकाे डाटा अलिक बुजिन नि। यसलाई स्पष्ट गरिदिनु न। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:१६, १६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) == २०७९ माघ २६ == ==== यू-२० महिला साफ च्याम्पियनसिप : नेपाल उपविजेता ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': २६ माघ २०७९ * '''लेख''': [[यू-२० महिला साफ च्याम्पियनसिप]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': नेपाल यू–२० वुमेन्स साफ च्याम्पियनसिप २०२३ को उपविजेता भएको छ भने बङ्गलादेश विजेता भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|नेपाल यू–२० वुमेन्स साफ च्याम्पियनसिप २०२३ को उपविजेता भएको छ भने बङ्गलादेश विजेता भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/sports/2023/02/09/16759549858527781.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Sgt_gh|Sgt_gh]] * '''टिप्पणी''': लेख त महत्त्वपूर्ण छ तर यो सँग जोडिएको लेख अपूर्ण छ त्यसैले मेराे {{असमर्थन}} छ तत्काल को लागी। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:४१, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २०७९ माघ २३ == ==== टर्की र सिरियामा ७.८ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प। ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Turkey_earthquake_2023_montage.png|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २३ माघ २०७९ * '''लेख''': [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': टर्की र सिरियामा गएको [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प|शक्तिशाली कम्प]] परी २७ हजारभन्दा बढीको मृत्यु हुनुका साथै ८७ हजारभन्दा बढी घाइते भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|टर्की र सिरियामा गएको [[सन् २०२३ टर्की-सिरिया भूकम्प|शक्तिशाली कम्प]] परी २७ हजारभन्दा बढीको मृत्यु हुनुका साथै ८७ हजारभन्दा बढी घाइते भएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/world/2023/02/09/167591888004977104.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:Sgt_gh|Sgt_gh]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २८ माघ २०७९ (नेपाली समय) </div> </div> == २८ फागुन २०७९ == ==== रामचन्द्र पौडेल ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': २८ फागुन २०७९ * '''लेख''': [[रामचन्द्र पौडेल]]{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख1}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': '''[[रामचन्द्र पौडेल]]''' [[नेपालको राष्ट्रपति]] बनेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|'''[[रामचन्द्र पौडेल]]''' [[नेपालको राष्ट्रपति]] बनेका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1110181-1678360241.html नागरिक] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} समाचार महत्त्वपूर्ण भएकोले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:०६, २८ फागुन २०७९ (नेपाली समय) </div> : {{U|बडा काजी}}, यसमा २८ फाल्गुण लेख्नु को कारण? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:२७, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) ::{{u|Fade258}}, राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]को कार्यकाल फागुन २८ गते सकिन्छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:३०, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) :::{{U|बडा काजी}}, २८ फाल्गुण त कार्यकाल सक्किने मिति भयो तर प्रमुख समाचार को निवेदन त आज २५ फाल्गुण मा गरिएको हो नि। हाेइन? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:३६, ९ मार्च २०२३ (नेपाली समय) == २२ चैत, २०७९ == ==== उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Flag of NATO.svg|100x100px|उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठनको झण्डा]] </div> * '''मिति''': २२ चैत, २०७९ * '''लेख''': [[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]{{#if:फिनल्यान्ड|,}} {{#if:फिनल्यान्ड|[[फिनल्यान्ड]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[फिनल्यान्ड]] '''[[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]'''को ''(झण्डा चित्रित)'' ३१ औँ सदस्य बनेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[फिनल्यान्ड]] '''[[उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]]'''को ''(झण्डा चित्रित)'' ३१ औँ सदस्य बनेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://shilapatra.com/detail/109322 शिलापत्र] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १५:२४, ८ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २१ वैशाख २०८० == ==== चार्ल्स तृतीय ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Charles III coronation photo.jpg|100x100px|चार्ल्स तृतीय]] </div> * '''मिति''': २२ चैत, २०७९ * '''लेख''': [[चार्ल्स तृतीय]]{{#if:संयुक्त अधिराज्य|,}} * '''खबर''': राजा [[चार्ल्स तृतीय]]ले वेस्टमिन्स्टर एबीमा आयोजित विशेष समारोहबीच राजमुकुट पहिरिएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|चार्ल्स तृतीयले वेस्टमिन्स्टर एबीमा आयोजित विशेष समारोहबीच राजमुकुट पहिरिएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c7214dez3w9o बिबिसी नेपाली] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:२७, ७ मे २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १६ जेठ २०८० == ==== २०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Ipl.svg|100x100px|इन्डियन प्रिमियर लिग]] </div> * '''मिति''': ३० मे २०२३ * '''लेख''': [[२०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग]]{{#if:भारतीय क्रिकेट नियन्त्रण बोर्ड|,}} * '''खबर''': [[चेन्नई सुपर किङ्स]]ले [[गुजरात टाइटन्स]]लाई हराउँदै [[२०२३ इन्डियन प्रिमियर लिग]]को उपाधि पाँचौँपल्ट जितेको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|चेन्नई सुपर किङ्सले गुजरात टाइटन्सलाई हराउँदै २०२३ इन्डियन प्रिमियर लिगको उपाधि पाँचौँपल्ट जितेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/sports/2023/05/30/168539112644189031.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:२९, ३० मे २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:०६, ३० मे २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १६ जेठ २०८० == ==== सन् २०२३ ओडिसा रेल दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> </div> * '''मिति''': ३० मे २०२३ * '''लेख''': [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना]] * '''खबर''': भारतको ओडिसामा शुक्रबार बेलुका भएको [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना|रेल दुर्घटना]]मा परी २९० जना भन्दा धेरैको मृत्यु भएको छ र १,१०० भन्दा धेरै घाइते भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतको ओडिसामा शुक्रबार बेलुका भएको [[२०२३ ओडिशा रेल दुर्घटना|रेल दुर्घटना]]मा परी २९० जना भन्दा धेरैको मृत्यु भएको छ र १,१०० भन्दा धेरै घाइते भएका छन्। ।}} * '''स्रोत''': [https://ekantipur.com/world/2023/06/04/168584158691422470.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:५५, ४ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:५०, ५ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २९ जेठ २०८० == ==== सन् २०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Rhodri Man City 2021 2.jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': १२ जुन २०२३ * '''लेख''': [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग]] * '''खबर''': [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]ले [[इन्टर मिलान]]लाई १-० ले पराजित गरेर आफ्नो पहिलो [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|च्याम्पियन्स लिग]] उपाधि जितेको छ। (चित्रमा खेलको [[म्यान अफ द म्याच]] रोद्री) * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]ले [[इन्टर मिलान]]लाई १-० ले पराजित गरेर आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधि जितेको छ। }} * '''स्रोत''': [https://www.hamrokhelkud.com/football/133765.html हाम्रोखेलकुद] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])}Bishaldev २३:३८, १२ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २१:४८, १४ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १० असार २०८० == ==== वाग्नर विद्रोह ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:YevgenyPrigozhin.jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ जुन २०२३ * '''लेख''': [[वाग्नर विद्रोह]] * '''खबर''': रुसमा, बेलारुसी राष्ट्रपति [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को]]सँगको वार्तापछि, [[यभगेनी प्रिगोजिन]] [[वाग्नर विद्रोह]] अन्त्य गर्न सहमत भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|रसियामा, बेलारुसी राष्ट्रपति अलेक्जेन्डर लुकासेन्कोसँगको वार्तापछि, यभगेनी प्रिगोजिन वाग्नर विद्रोह अन्त्य गर्न सहमत भएका छन्। }} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/crgd1ed9y55o BBC Nepali] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])}Bishaldev १७:३०, २५ जुन २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:५७, २६ जुन २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == ८ भदौ २०८० == ==== चन्द्रयान-३ ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:GSLV Mk III M1, Chandrayaan-2 - Pragyan rover mounted on the ramp of Vikram lander (cropped).jpg|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ अगस्ट २०२३ * '''लेख''': [[चन्द्रयान-३]] * '''खबर''': भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ [[चन्द्रमा]]को दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। ।}} * '''स्रोत''': [https://www.thehindu.com/sci-tech/science/isro-chandrayaan-3-vikram-lander-touch-down-live-updates/article67219323.ece द हिन्दु] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १६:४४, २५ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - [[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:०८, २६ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == ८ भदौ २०८० == ==== यभगेनी प्रिगोजिन सवार विमान दुर्घटना==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Prigozhin and Utkin.png|100x100px|रोद्री]] </div> * '''मिति''': २५ अगस्ट २०२३ * '''लेख''': [[यभगेनी प्रिगोजिन]] * '''खबर''': [[वाग्नर समूह]]का नेता [[यभगेनी प्रिगोजिन]] सवार बिजनेस जेट त्भर ओब्लास्त, रुसमा दुर्घटना हुँदा त्यसमा रहेका सबै दस जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय अन्तरीक्षयान [[चन्द्रयान-३]] प्रज्ञान रोभरको साथ चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अवतरण गरेको छ। ।}} * '''स्रोत''': [https://www.ft.com/content/812c9da3-80f2-4fe1-8fad-0b4441d1977a फाइनान्सियल टाइम्स] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev १७:०३, २५ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:०८, २६ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८० असोज २० == ====हमासद्वारा इजरायल माथि आक्रमण ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:פגיעת רקטה ברכב בראשון לציון.jpg|100x100px|रकेट बिस्फोटको असर]] </div> * '''मिति''': २०८० असाैज २० * '''लेख''': [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष]] * '''खबर''':[[हमास]]ले [[इजरायल]]माथि सयौँ रकेटहरू प्रहार गरेपछि गाजा क्षेत्र [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष|लडाइँ]] सुरु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[हमास]]ले [[इजरायल]]माथि सयौँ रकेटहरू प्रहार गरेपछि गाजा क्षेत्र [[अक्टोबर २०२३ गाजा–इजरायल संघर्ष|लडाइँ]] सुरु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c109dm2nyp2o बिबिसी नेपाली] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} Bishaldev Bishaldev १९:५२, ७ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:२३, ८ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == १९ कात्तिक २०८० == ==== जाजरकोट भूकम्प, २०८० ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:2023-11-03 Nepal M5.7 earthquake shakemap (USGS).jpg|100x100px|जाजरकोट भूकम्प]] </div> * '''मिति''': १९ कात्तिक २०८० * '''लेख''': [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': नेपालको कर्णाली प्रदेशमा आएको भूकम्पका कारण १५७ जनाको ज्यान गएको छ भने २५० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। जाजरकोट केन्द्र बनाएर आएको उक्त भूकम्पको धक्का नेपालभर र उत्तरी भारतमासमेत महसुस गरिएको थियो। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|नेपालको कर्णाली प्रदेशमा आएको भूकम्पका कारण १५७ जनाको ज्यान गएको छ भने २५० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। जाजरकोट केन्द्र बनाएर आएको उक्त भूकम्पको धक्का नेपालभर र उत्तरी भारतमासमेत महसुस गरिएको थियो।}} * '''स्रोत''': https://www.bbc.com/nepali/live/67325607 * '''नामाङ्कनकर्ता''': <b>[[File:Krish Signature.png|50px|link=User:Krish Dulal]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|मसँग कुरा गर्नुहोस्]])</b> ०३:२४, ६ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{Done}} --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:३४, ६ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय) </div> </div> == २० फागुन २०८० == ==== पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Mian Shehbaz Sharif.JPG|100x100px|शहबाज शरिफ]] </div> * '''मिति''': २० फागुन २०८० * '''लेख''': [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|आम निर्वाचन]] पश्चात्, [[शहबाज शरिफ]] (चित्रित) [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त हुँदै [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन)]] र [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] बीच गठबन्धन सरकार गठन गरेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन|आम निर्वाचन]] पश्चात्, [[शहबाज शरिफ]] (चित्रित) [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त हुँदै [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन)]] र [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] बीच गठबन्धन सरकार गठन गरेका छन्।}} * '''स्रोत''': https://www.onlinekhabar.com/2024/03/1443824 * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:४९, ३ मार्च २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ११:२०, ४ मार्च २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == १२ चैत २०८० == ====क्रोकस सिटी हलको आक्रमण ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Crocus City Hall 2020.jpg|thumb|सन् २०२० मा, क्रोकस सिटी हल|alt=सन् २०२० मा, क्रोकस सिटी हल]] </div> * '''मिति''': २०८० चैत १२ * '''लेख''': [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': रूस मस्कोमा अवस्थित क्रास्नोगोर्स्कको क्रोकस सिटी हलमा भएको [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण|आक्रमण]]मा कम्तिमा १३३ को मृत्यु भएको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|रूस मस्कोमा अवस्थित क्रास्नोगोर्स्कको क्रोकस सिटी हलमा भएको [[क्रोकस सिटी हलमा आक्रमण|आक्रमण]]मा कम्तिमा १३३ को मृत्यु भएको छ । }} * '''स्रोत''': https://www.bbc.com/nepali/articles/c720xlrdzpqo * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १०:१८, २५ मार्च २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:००, २७ मार्च २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == ३० जेठ २०८१ == === भारतको आम निर्वाचन, २०२४ === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Official Photograph of Prime Minister Narendra Modi Portrait (crop).png|100x100px|]] </div> * '''मिति''': ३० जेठ २०८१ * '''लेख''': [[भारतको आम निर्वाचन, २०२४]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]]मा '''[[भारतको आम निर्वाचन, २०२४|भएको आम निर्वाचन]]'''मा [[नरेन्द्र मोदी]] ''(चित्रित)'' कम बहुमतका साथ पुनः निर्वाचित भएका छन् । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]]मा '''[[भारतको आम निर्वाचन, २०२४|भएको आम निर्वाचन]]'''मा [[नरेन्द्र मोदी]] ''(चित्रित)'' कम बहुमतका साथ पुनः निर्वाचित भएका छन् ।}} * '''स्रोत''': * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १५:४६, १३ जुन २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == असार २०८१ == === किअर स्टार्मर === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Prime Minister Sir Keir Starmer Official Portrait (cropped).jpg|100x100px|किअर स्टार्मर]] </div> * '''मिति''': २२ असार २०८१ * '''लेख''': [[किअर स्टार्मर]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': '''[[किअर स्टार्मर]]''' ''(चित्रित)'' [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] बनेका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|'''[[किअर स्टार्मर]]''' ''(चित्रित)'' [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] बनेका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/ckrg9d4rng3o बीबीसी] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|बडा काजी]] * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १५:४६, २२ असार २०८० (नेपाली समय) </div> </div> === डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Donald Trump official portrait.jpg|100x100px|डोनाल्ड ट्रम्प]] </div> * '''मिति''': २८ असार, २०८० * '''लेख''': [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास]]{{#if:|,}} {{#if:|[[]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]माथि पेन्सिल्भेनिआ आयोजित एउटा र्‍यालीमा [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास|गोली प्रहार]] भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]माथि पेन्सिल्भेनिआ आयोजित एउटा र्‍यालीमा [[डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या प्रयास|गोली प्रहार]] भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cp38jmx4zzgo डोनल्ड ट्रम्पको 'हत्या गर्ने प्रयास', कानमा गोली लाग्यो] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १२:१४, १४ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १३:३२, १४ जुलाई २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == २५ साउन २०८१ == === शेख हसिनाद्वारा राजीनामा र पलायन === <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Sheikh Hasina in the Maldives 2021.jpg|150x150px|शेख हसिना]] </div> * '''मिति''': * '''लेख''': [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)]] * '''खबर''': [[बङ्गलादेश]]मा [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)|सरकार विरोधी आन्दोलन]] उत्कर्षमा पुगेपछि प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]ले पदबाट राजीनामा दिएर देश छाडेकी छिन् र '''[[मुहम्मद युनुस]]''' [[युनुसको अन्तरिम सरकार|अन्तरिम सरकार]]को नेता नियुक्त भएका छन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[बङ्गलादेश]]मा [[असहयोग आन्दोलन (सन् २०२४)|सरकार विरोधी आन्दोलन]] उत्कर्षमा पुगेपछि प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]ले पदबाट राजीनामा दिएर देश छाडेकी छिन् र '''[[मुहम्मद युनुस]]''' [[युनुसको अन्तरिम सरकार|अन्तरिम सरकार]]को नेता नियुक्त भएका छन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cw8yynp6jpvo बाङ्लादेशमा प्रधानमन्त्री शेख हसिनाद्वारा राजीनामा, देश छाडिन्] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev १०:००, ७ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#006400"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:५६, २३ साउन २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> == २१ कात्तिक २०८१ == ==== सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[चित्र:Donald Trump official portrait.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २१ कात्तिक २०८१ * '''लेख''': [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन]]{{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|,}} {{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|[[डोनाल्ड ट्रम्प]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[डोनाल्ड ट्रम्प]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति]]मा [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन|निर्वाचित]] भएका छन् र [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]]ले [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेट]]मा बहुमत हासिल गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[डोनाल्ड ट्रम्प]] [[अमेरिकाको राष्ट्रपति]]मा [[सन् २०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन|निर्वाचित]] भएका छन् र [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]]ले [[अमेरिकी सिनेट|अमेरिकी सिनेट]]मा बहुमत हासिल गरेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.nytimes.com/live/2024/11/04/us/harris-trump-election New York Times] [https://www.msn.com/en-us/news/politics/presidential-election-polls-2024-latest-surveys-on-harris-vs-trump-before-election-day/ar-AA1ttqql USA Today] [https://www.cnn.com/election/2024 CNN] [https://thehill.com/homenews/campaign/4969061-trump-wins-presidential-election/ The Hill] [https://ekantipur.com/world/2024/11/06/trump-wins-the-us-presidency-22-52.html कान्तिपुर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]]Bishaldev १७:२७, ६ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#006400"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, २२ कात्तिक २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> == पुस २०८१ == ==== मनमोहन सिंह ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Official Portrait of the Prime Minister Dr. Manmohan Singh.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': १२ पुस २०८१ * '''लेख''': [[मनमोहन सिंह]]{{#if:डोनाल्ड ट्रम्प|,}} {{#if:मनमोहन सिंह}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2024/12/1593552/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-passes-away-2 अनलाइन खबर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="F0220"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:०८, १२ पुस २०८१ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#00340"></b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, १२ पुस २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> ====जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Boeing 737-8AS Jeju Air HL8088 3012 (MSN 37541) Cheongju Intl Airport May 14, 2021.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८१ पुुस १३ * '''लेख''': [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] * '''खबर''': [[दक्षिण कोरिया]]को मुआन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] हुँदा १७९ जनाको मृत्यु भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[दक्षिण कोरिया]]को मुआन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]] हुँदा १७९ जनाको मृत्यु भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c8rj8l0j6x1o जोर्ज राइट बीबीसी समाचार] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev २२:३२, ३० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#00640"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:४०, १४ पुस २०८१ (नेपाली समय) </div> </div> ==== जिमी कार्टरको निधन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:JimmyCarterPortrait2.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': १२ पुस २०८१ * '''लेख''': [[जिमी कार्टर]]{{#if:जिमी कार्टर|}} {{#if:जिमी कार्टर}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': अमेरिकाका [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|पूर्व राष्ट्रपति]] तथा [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] विजेता [[जिम्मी कार्टर]]को १०० वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|भारतीय [[भारतको प्रधानमन्त्री|पूर्व प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2024/12/1593552/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-passes-away-2 अनलाइन खबर] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="F0220"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०२:०८, १५ पुस २०८१ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १३:०६, ३१ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ वैशाख ८ == ==== पोप फ्रान्सिसको निधन ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Portrait_of_Pope_Francis_(2021)_FXD.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ बैशाख ८ * '''लेख''': [[पोप फ्रान्सिस]]{{#if:पोप फ्रान्सिस|}} {{#if:पोप फ्रान्सिस}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[पोप फ्रान्सिस]]को ८८ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[पोप फ्रान्सिस]]को ८८ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । }} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cevdnekp3zvo पोप फ्रान्सिसको ८८ वर्षको उमेरमा निधन] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|'''<font color="#FF7F00"><b>Bishal Shrestha </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] Bishaldev २१:३८, २१ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४६, २२ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ वैशाख १० == ==== पहलगाम नरसंहार ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> * '''मिति''': २०८२ वैशाख १० * '''लेख''': [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार]]{{#if:सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|}} {{#if:सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]] प्रशासित [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|कश्मीर]]मा आतङ्ककारी समूहले पर्यटकको एक समूहमाथि आक्रमण गर्दा २८ जनाको [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|मृत्यु भएको छ]]। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]] प्रशासित [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|कश्मीर]]मा आतङ्ककारी समूहले पर्यटकको एक समूहमाथि आक्रमण गर्दा २८ जनाको [[सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार|मृत्यु भएको छ]]।}} * '''स्रोत''': [https://rajdhanidaily.com/id/113437/ कश्मीरको पहलगाममा आतङ्कवादी आक्रमण] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] पर्वत सुवेदी २१:३८, ११ वैशाख २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुवेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४६, ११ वैशाख २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ जेठ ३० == ==== एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> * '''मिति''': २०८२ जेठ ३० * '''लेख''': [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना]]{{#if:एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|}} {{#if:एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''': [[भारत]]को अहमदाबाद विमानस्थलबाट उडान भरेको एअर इन्डियाको जहाजको उडान १७१, उडानको केही समयपछि दर्घटनाग्रस्त हुँदा सवार २४१ र सहित दर्जनौँ सर्वसाधारणहरू [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|मृत्यु भएको छ]]। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[भारत]]को अहमदाबाद विमानस्थलबाट उडान भरेको एअर इन्डियाको जहाजको उडान १७१, उडानको केही समयपछि दर्घटनाग्रस्त हुँदा सवार २४१ र सहित दर्जनौँ सर्वसाधारणहरू [[एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना|मृत्यु भएको छ]]।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cwy7dy1nx2vo भारतमा भएको विमान दुर्घटनामा २४१ यात्रुको निधन भएको पुष्टि] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>हिमाल सुवेदी </b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] हिमाल सुवेदी १७:२५, ३० जेठ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} --[[User:बडा काजी|बडा काजी]] ([[User talk:बडा काजी|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३३, १४ जुन २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ भदौ १५ == ==== थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री बर्खास्त ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Paetongtarn Shinawatra in Bangkok - 20250403 (cropped) - 2.jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ भदौ १५ * '''लेख''': [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]{{#if:पेटोङटार्न सिनावात्रा|}} {{#if:पेटोङटार्न सिनावात्रा}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री|थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री]] [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]लाई थाइल्यान्डको संवैधानिक अदालतले पदबाट हटाएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[थाइल्यान्डको प्रधानमन्त्री|थाइल्याडकी प्रधानमन्त्री]] [[पेटोङटार्न सिनावात्रा]]लाई थाइल्यान्डको संवैधानिक अदालतले पदबाट हटाएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2025/07/1713765/thai-prime-minister-shinawatra-suspended-2 थाइल्यान्डकी प्रधानमन्त्री सिनावात्रा निलम्बित] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १४:५०, १५ भदौ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]] १४:५६, ३१ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ भदौ २६ == ==== पहिलो महिला प्रधानमन्त्री ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Hon. Sushila Karki (profile).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ भदौ २६ * '''लेख''': [[सुशीला कार्की]]{{#if:सुशीला कार्की|}} {{#if:सुशीला कार्की}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|पूर्व प्रधानन्यायाधीश '''[[सुशीला कार्की]]''' [[नेपाल]]को पहिलो महिला [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेकी छिन्।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763407/sushila-karki-becomes-the-first-female-head-of-government पहिलो महिला सरकार प्रमुख बनिन् सुशीला कार्की] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०९:५६, २६ भदौ २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:१०, २७ भदौ २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ मङ्सिर ६ == ==== शेख हसिना ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Sheikh Hasina Addresses Awami League Leaders Ganabhaban 2024-05-17 (cropped).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ मङ्सिर ६ * '''लेख''': [[शेख हसिना]]{{#if:शेख हसिना|}} {{#if:शेख हसिना}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]]लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले [[मानवताविरुद्धको अपराध]]मा [[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|दोषी ठहर]] गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|[[बङ्गलादेश]]की पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेख हसिना]] (चित्रित)लाई बङ्गलादेशी न्यायाधिकरणले [[मानवताविरुद्धको अपराध]]मा [[शेख हसिना विरुद्धको मुद्दा|दोषी ठहर]] गर्दै [[मृत्युदण्ड]]को सजाय सुनाएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/c9wvzqdqg4wo बङ्गलादेशमा भूतपूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनालाई मृत्युदण्ड दिने फैसला] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:३९, ६ मङ्सिर २०८२ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''': {{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] १९:४७, ६ मङ्सिर २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ पुस २० == ==== निकोलस मादुरो ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Nicolás Maduro 2023 (cropped2).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ पुस २० * '''लेख''': [[निकोलस मादुरो]]{{#if:निकोलस मादुरो|}} {{#if:निकोलस मादुरो}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]] गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|संयुक्त राज्य अमेरिकाले [[भेनेजुएलामा संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|भेनेजुएलामा आक्रमण]] गर्दै राष्ट्रपति [[निकोलस मादुरो]]लाई पक्राउ गरेको छ।}} * '''स्रोत''': [https://gorkhapatraonline.com/news/186583 भेनेजुएलामा अमेरिकी आक्रमण, राष्ट्रपति दम्पती पक्राउ] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८२ पुस २० (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:४७, २० पुस २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८२ फागुन १८ == ==== अली खामेनेई ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८२ फागुन १८ * '''लेख''': [[अली खामेनेई]]{{#if:अली खामेनेई|}} {{#if:अली खामेनेई}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि [[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]] भएको छ। * '''अक्षर गणना''':{{अक्षर गणना|इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि '''[[इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण, सन् २०२६|गरेको आक्रमण]]'''मा इरानका सर्वोच्च नेता [[अली खामेनेई]] (''चित्रित'') सहित अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूको '''[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|मृत्यु]]''' भएको छ।}} * '''स्रोत''': [https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1880744/iran-confirms-death-of-supreme-leader-khamenei-declares-40-days-of-mourning इरानका सर्वोच्च नेता खामेनीको मृत्यु पुष्टि, ४० दिन शोक घोषणा] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८२ फागुन १८ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २१:४७, १८ फागुन २०८२ (नेपाली समय) </div> </div> == २०८३ साउन ४ == ==== फिफा विश्वकप २०२६ ==== <div style="background-color:#e6f2ff; border:1px solid #a3b1bf; padding: 6px;"> <div style="float:right;margin-left:0.5em;"> [[File:Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg|100x100px|]] </div> * '''मिति''': २०८३ साउन ४ * '''लेख''': [[२०२६ फिफा विश्वकप]]{{#if:फिफा विश्वकप २०२६|}} {{#if:फिफा विश्वकप २०२६}}{{#if:|}} {{#if:|[[{{{लेख2}}}]]}}{{#if:|,}} {{#if:|[[{{{लेख3}}}]]}} * '''खबर''':[[२०२६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप २०२६]]को '''[[२०२६ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]]'''मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]ले [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]लाई पराजित गर्दै दोस्रो पटक उपाधि जितेको छ। (खेलका उत्कृष्ट खेलाडी [[फेरान तोरेस]]को तस्वीर)। * '''स्रोत''': [https://www.bbc.com/nepali/articles/cwy2lw02e8xo स्पेन बन्यो विश्वविजेता, आर्जेन्टिनालाई हराउँदै दोस्रो पटक उपाधि हासिल गर्न सफल] * '''नामाङ्कनकर्ता''': [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुवेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२४, २०८३ साउन ४ (नेपाली समय) * '''टिप्पणी''':{{सम्पन्न}} - समाचार महत्वपूर्ण भएकाले [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २२:५१, २० जुलाई २०२६ (नेपाली समय) </div> </div> joi8upxdojvfxmydhle7hms308bygrf 0 71118 1366666 1164392 2026-07-22T10:16:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366666 wikitext text/x-wiki '''जेसस नाभास गोन्जालेज''' ({{IPA-es|xeˈsuz ˈnaβaz ɣonˈθaleθ}}; जन्म २१ नोभेम्बर १९८५) एउटा स्पेनी व्यावसयिक फुटबल खेलाडी हुन् जो हाल [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|विङ्गर]]को रूपमा [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]]बाट खेल्छन । उनको विशेषता भनेको तीब्र गतिमा छकाउनु, चाँडो दौडनु तथा बिपक्षीलाई छाकएर उसको क्षेत्रमा आफ्नो खेलाडीलाई फुटबल पुर्याउनु हो ।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/players/player=232978/profile.html|title=2010 FIFA World Cup profile|publisher=FIFA.com|date=|accessdate=25 June 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/groups_and_teams/team/spain/jesus_navas|title=2010 World Cup profile|publisher=[[BBC Sport]]|date=|accessdate=25 June 2010}} {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20100708065207/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/groups_and_teams/team/spain/jesus_navas |date=8 July 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/world-cup-2010/player/0,27042,12024_106400,00.html|title=World Cup profile|publisher=[[Sky Sports]]|date=|accessdate=25 June 2010}}</ref> {{Infobox football biography | name = जेसस नाभाष | image = Navas v Southampton 2017.jpg | image_size = | caption = नाभाष २०१७ मा | fullname = जेसस नाभास गोन्जालेज<ref>{{cite web|url=http://www.mcfc.co.uk/Teams/First-team/Midfielders/Jesus-Navas|title=Jesus Navas|publisher=Manchester City F.C|accessdate=17 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160615021520/http://www.mcfc.co.uk/Teams/First-team/Midfielders/Jesus-Navas |date=15 June 2016 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|11|21|df=y}} | birth_place = लस पालासिओस, स्पेन | height = {{height|m=१.७०|precision=0}}<ref name=FIFA>{{cite web|url=https://www.fifa.com/confederationscup/players/player=232978/index.html|title=Jesus Navas|publisher=FIFA|accessdate=21 January 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127054137/http://www.fifa.com/confederationscup/players/player%3D232978/index.html|archivedate=27 November 2013|df=}}</ref> | position = बिङगर | currentclub = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | clubnumber = १६ | youthyears1 = १९९८–२००० | youthclubs1 = [[:en:UD Los Palacios|लस पालासिओस]] | youthyears2 = २०००–२००३ | youthclubs2 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | years1 = २००३–२००४ | clubs1 = [[सेभिल्ला एटलेटिको]] | caps1 = ३३ | goals1 = ३ | years2 = २००३–२०१३ | clubs2 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | caps2 = २८५ | goals2 = २३ | years3 = २०१३–२०१७ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटि]] | caps3 = १२३ | goals3 = ४ | years4 = २०१७– | clubs4 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | caps4 = २६ | goals4 = १ | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = २००४–२००५ | nationalteam1 = [[स्पेन अन्डर २१]] | nationalcaps1 = ५ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००९– | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps2 = ३५ | nationalgoals2 = ३ | club-update = २० मे २०१८ | nationalteam-update = ००:००, ६ मार्च २०१४ (युटिसी) }} ==प्रारम्भिक जीवनी== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|जेसस नाभास}} *{{FIFA player|232978|जेसस नाभास}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] oie4154yeg7z97wuhtdxtss1yla6fgz 0 72063 1366603 1308884 2026-07-22T03:42:12Z KishorEdits 62372 /* */ 1366603 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = <small>[[Barbadian national heroes|The Right Excellent]]</small><br>Sir Garfield Sobers | image =Sir Garry Sobers 2012.jpg | caption = ग्यारी सोबर्स सन् २०१२ मा | country = वेस्ट इन्डिज | fullname = गारफिल्ड सेन्ट औब्रुन सोबर्स | nickname = गेरी (वा ग्यारी) | birth_date = {{birth date|1936|7|28|df=y}} | birth_place = [[ब्रिजटाउन]], [[बार्बाडोस]] | heightft = 5 | heightinch = 11 | batting = बायाँ-हाते ब्याट्सम्यान | bowling = बायाँ-हाते मध्यम तेज गति र स्पीन | role = [[अल-राउन्डर]] | international = true | testdebutdate = ३० मार्च | testdebutyear = १९५४ | testdebutagainst = इङ्ल्यान्ड | testcap = ८४ | lasttestdate = ५ अप्रिल | lasttestyear = १९७४ | lasttestagainst = इङ्ल्यान्ड | oneodi = true | odidebutdate = ५ सेप्टेम्बर | odidebutyear = १९७३ | odidebutagainst = इङ्ल्यान्ड | odicap = ११ | club1 = बारबडोस राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | year1 = १९५२-१९७४ | club2 = दक्षिण अस्ट्रेलिया क्रिकेट टिम | year2 = १९६१-१९६४ | club3 = नौटिङ्घमसायर काउन्टी क्रिकेट क्लब | year3 = १९६८-१९७४ | | columns = 4 | column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]] | matches1 = ९३ | runs1 = ८०३२ | bat avg1 = ५७.७८ | 100s/50s1 = २६/३० | top score1 = ३६५* | deliveries1 = २१५९९ | wickets1 = २३५ | bowl avg1 = ३४.०३ | fivefor1 = ६ | tenfor1 = ० | best bowling1 = ६/७३ | catches/stumpings1 = १०९/– | column2 = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|ओडीआइ]] | matches2 = १ | runs2 = ० | bat avg2 = ०.०० | 100s/50s2 = ०/० | top score2 = ० | deliveries2 = ६३ | wickets2 = १ | bowl avg2 = ३१.०० | fivefor2 = – | tenfor2 = उ/छै | best bowling2 = १/३१ | catches/stumpings2 = १/– | column3 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]] | matches3 = ३८३ | runs3 = २८३१४ | bat avg3 = ५४.८७ | 100s/50s3 = ८६/१२१ | top score3 = ३६५* | deliveries3 = ७०७८९ | wickets3 = १०४३ | bowl avg3 = २७.७४ | fivefor3 = ३६ | tenfor3 = १ | best bowling3 = ९/४९ | catches/stumpings3 = ४०७/– | column4 = ए क्रिकेट सूची | matches4 = ९५ | runs4 = २७२१ | bat avg4 = ३८.३२ | 100s/50s4 = १/१८ | top score4 = ११६* | deliveries4 = ४३८७ | wickets4 = १०९ | bowl avg4 = २१.९५ | fivefor4 = १ | tenfor4 = उ/छै | best bowling4 = ५/४३ | catches/stumpings4 = ४१/– | date = १३ सेप्टेम्बर | year = २००७ | source = http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/player/52946.html क्रिकइन्फो |death_date={{death date and age|2026|7|17|1936|7|28|df=y}}|death_place=बार्बाडोस}} '''गारफिल्ड सेन्ट औब्रुन सोबर्स''' (जन्म २८ जुलाई १९३६), '''गेरी''' वा '''ग्यारी सोबर्स''' को नामले बढी प्रचलित छन्, उनी [[वेस्ट इन्डिज]]का भूतपूर्व क्रिकेट खेलाडी हुन् जसले वेस्ट इन्डिजका लागि सन् १९५४ देखि सन् १९७४ सम्म क्रिकेट खेलेका थिए । साथै उनलाई अहिले सम्मको क्रिकेट इतिहासमा बृहत रूपमा क्रिकेटको सबैभन्दा राम्रो अलराउन्डर मानिन्छ ।<ref>http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/723297.html</ref> उनी [[ब्रिजटाउन]], [[बार्बाडोस]]मा जन्मेका हुन्, उनले आफ्नो प्रथम श्रेणी क्रिकेटको सुरुवात बार्बाडोस राष्ट्रिय क्रिकेट टिममा १६ वर्षको उमेरमा सन् १९५३ मा गरेका थिए साथै उनले त्यहिँ वर्ष [[वेस्ट इन्डिज राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|वेस्ट इन्डिज]]बाट आफ्नो टेस्ट जीवनको पदार्पण समेत गरेका थिए । उनी क्रिकेटमा बलरको भूमिकाका कारण थिए तर उनी चांडै नै ब्याटिङमा समेत अभ्यस्त भए र आफ्नो प्रदर्शनमा सुधार ल्याउँदै गए । सन् १९५८ मा सोबर्सले [[पाकिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|पाकिस्तान]]को विरुद्ध आफ्नो टेस्ट जीवनको पहिलो शतक लगाए र त्यस इनिङलाई ३६५* सम्म लगे जसले उनलाई टेस्ट क्रिकेटको एक इनिङमा सबैभन्दा बढी रन बनाउने किर्तिमान बन्यो जो सन् १९९४ सम्म कायम रह्यो । सन् १९९४ मा उनकै राष्ट्रका [[ब्रायन लारा]]ले ३७५ रन बनाएर ध्वस्त गरे । ==प्रारम्भिक जीवन== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Garfield Sobers}} [[श्रेणी:क्रिकेट खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] h2fmrn4oxnfmihz4hc24d2cb0b1bg8v 10 73224 1366571 528596 2026-07-21T16:04:50Z CommonsDelinker 144 Replacing Thiaidol.jpg with [[File:Thia_Megia_(5936098399).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 1366571 wikitext text/x-wiki {{इतिहासमा आज ढाँचा | चित्र =Thia Megia (5936098399).jpg <!-- ‍‍‍‍‍================== जन्म ==================== --> |अन्तराष्ट्रिय व्यक्तित्व = थिया मेगिया |वर्ष१ = १९९५ |राष्ट्रिय व्यक्तित्व = |वर्ष२ = <!-- ============= इतिहासका महत्वपूर्ण घटनाहरू ======== --> |अन्य = |वर्ष३ = |वि.स. ३ = |अन्य१ = [[एडल्फ हिटलर]] जर्मनीको चान्सलर बनेका थिए । |वर्ष३.१ = १९३३ |वि.स. ३.१ = १९९० |अन्य२ = भारतका राष्ट्रपिता [[महात्मा गान्धी]]लाई [[नाथुराम गोड्से]]ले गोली हानेर हत्या गरेका थिए । |वर्ष३.२ = १९४८ |वि.स. ३.२ = २००५ |अन्य३ = |वर्ष३.३ = |वि.स. ३.३ = |अन्य४ = |वर्ष३.४ = |वि.स. ३.४ = }} ak8f1uzcztdk8ws1z4efqepkilzyj65 0 73941 1366667 1329499 2026-07-22T10:16:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366667 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = मिरोस्लाभ क्लोज | image = 2016209185719 2016-07-27 Champions for Charity - Sven - 1D X - 0149 - DV3P4742 mod.jpg | caption = क्लोज [[२०१६ मा]] | fullname = मिरोस्लाभ जोसेफ क्लोज | dateofbirth = {{जन्ममिति र उमेर|1978|06|09}}<ref name="Klose Lazio">{{cite web|url=http://www.sslazio.it/i-tesserati/i-tesserati-20142015/miroslaw-josef-klose.html|title=Miroslaw Josef KLOSE|author=Administrator|work=sslazio.it|accessdate=4 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141208030309/http://www.sslazio.it/i-tesserati/i-tesserati-20142015/miroslaw-josef-klose.html |date=8 December 2014 }}</ref><ref name="Klose Kicker">{{cite web|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|title=Miroslav Klose|work=kicker online|accessdate=4 December 2014}}</ref> | cityofbirth = [[ओपोल]] [[पोल्याण्ड]] | height = {{Height|m=1.84}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] | currentclub = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] (युवा टोली प्रशिक्षक) | clubnumber = | youthyears1 = १९८७-१९९७ | youthclubs1 = ब्लाउब्याच डिडेलकोफ | years1 = १९९७-१९९८ | clubs1 = एसजी ब्लाउब्याच डिडेलकोफ | caps1 = | goals1 = | years2 = १९९८-१९९९ | clubs2 = होमबर्ग | caps2 = १५ | goals2 = १० | years3 = १९९८-१९९९ | clubs3 = होमबर्ग | caps3 = १८ | goals3 = १ | years4 = १९९९-२००१ | clubs4 = कसरलाउटेर्न | caps4 = ५० | goals4 = २६ | years5 = १९९९-२००४ | clubs5 = कसरलाउटेर्न | caps5 = १२० | goals5 = ४४ | years6 = २००४-२००७ | clubs6 = वर्डर ब्रिमेन | caps6 = ८५ | goals6 = ५० | years7 = २००७-२०११ | clubs7 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps7 = ९८ | goals7 = २४ | years8 = २०११–२०१६ | clubs8 = [[लाजियो]] | caps8 = १३९ <!-- DOMESTIC LEAGUE MATCHES ONLY --> | goals8 = ५४ | nationalyears1 = २००१-२०१४ | nationalteam1 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps1 = १३७ | nationalgoals1 = ७१ | manageryears1 = २०१८- | managerclubs1 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख यु-१७]] | pcupdate = | ntupdate = | medaltemplates = }} '''मिरोस्लाभ क्लोज''' ({{IPA-de|ˈmɪʁoslaf ˈkloːzə}} {{audio|Klose.ogg|उच्चारण}} {{जन्ममिति र उमेर|1978|06|09}}<ref name="worldfootball.net">{{cite web|url=http://www.worldfootball.net/spieler_profil/miroslav-klose/|title=Miroslav Klose|work=worldfootball.net|accessdate=30 June 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518165022/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/miroslav-klose/ |date=18 May 2013 }}</ref> जर्मन पेसेवर फुटबल खेलाडी थिए। अहिले उनी बायर्न म्युनिखको युवा टोलीका प्रशिक्षक हुन् । उनी राष्ट्रिय टोलीका लागि गरेको प्रदर्शनका कारण विशेष चिनिन्छन । [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा जर्मनीले ऐतिहासिक चौथौं पटक उपाधि उचाल्दा उनको योगदान सम्झनलायक थियो जुन टोलीले अघिल्ला संस्करणमा दोस्रो (२००२) र तेस्रो (२००६,२०१०) स्थान हाँसिल गरेको थियो । उनी सम्मिलित जर्मन टोलीले [[युइएफए युरोपियन च्याम्पियनशीप]] २००८ मा उपविजेता हुँदै चित्त बुझाएको थियो । [[फिफा विश्वकप]]को गोलमेसिन को छवी बनाएका क्लोजले सन् २००२ को विश्वकपमा हेडरमार्फत ५ गोल गरेका थिए । यस्तै २००६ मा ५ गोल गरेर गोल्डेन बुट जितेका उनले २०१० विश्वकपमा ४ गोल र २०१४ विश्वकपमा २ गोल गर्दै विश्वकपमा [[रोनाल्डो]]को १५ गोलको किर्तिमानी भंग गर्दै फिफा विश्वकप फुटबलमा सर्वाधिक १६ गोल गरेर नयाँ इतिहास कोरेका हुन् । उनी विश्वकपका चार वटा सेमिफाइनल खेल्ने पहिलो खेलाडी पनि हुन् । जर्मन फुटबलमा गौरवशाली इतिहाँस बनाएका [[गर्ड मुलर]]को ६८ गोलको किर्तिमान भंग गर्ने क्लोज राष्ट्रिय टोलीका उच्च गोलकर्ता हुन, जुन टोलीले क्लोजले गोल गरेको खेलमा कहिल्यै हार्नुपरेन । उनले जर्मनीको राष्ट्रिय जर्सीमा १३७ खेल खेल्दै ७१ गोल गरेका छन् । ==करियर तथ्याङ्क== ===क्लब तथ्याङ्क=== {{अनुवाद}} {| class="wikitable" Style="text-align: center;font-size:90%" |- !colspan="2"| Club performance !colspan="2"| League !colspan="2"| Cup !colspan="2"| League Cup !colspan="2"| Continental !colspan="2"| Other !colspan="2"| Total !rowspan="3"| {{Tooltip|Ref.|Reference}} |- ! Club ! Season ! Apps ! Goals ! Apps ! Goals ! Apps ! Goals ! Apps ! Goals ! Apps ! Goals ! Apps ! Goals |- !colspan="2"| Germany !colspan="2"| [[Bundesliga]] !colspan="2"| [[DFB-Pokal]] !colspan="2"| [[DFB-Ligapokal]] !colspan="2"| [[UEFA|Europe]] !colspan="2"| Other{{ref|a|1}} !colspan="2"| Total |- | rowspan="5"| [[1. FC Kaiserslautern]] | [[1999–2000 Bundesliga|1999–2000]] | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | rowspan="5" colspan="2"| — | '''2''' | '''0''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/1999-00/1-fc-kaiserslautern-37/23709/spieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2000–01 Bundesliga|2000–01]] | 29 | 9 | 2 | 0 | 2 | 0 | 12 | 2 | '''45''' | '''11''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/2001/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2001–02 Bundesliga|2001–02]] | 31 | 16 | 4 | 0 | rowspan="3" colspan="2"| — | rowspan="2" colspan="2"| — | '''35''' | '''16''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2001-02/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2002–03 Bundesliga|2002–03]] | 32 | 9 | 4 | 4 | '''36''' | '''13''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2002-03/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2003–04 Bundesliga|2003–04]] | 26 | 10 | 1 | 1 | 2 | 1 | '''29''' | '''12''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2003-04/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- ! colspan="2"| 1. FC Kaiserslautern totals ! 120 ! 44 ! 11 ! 5 ! 2 ! 0 ! 14 ! 3 ! colspan="2"| — ! 147 ! 52 ! — |- | rowspan="3"| [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] | [[2004–05 Bundesliga|2004–05]] | 32 | 15 | 4 | 0 | 1 | 0 | 8 | 2 | rowspan="3" colspan="2"| — | '''45''' | '''17''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/2005/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2005–06 Bundesliga|2005–06]] | 26 | 25 | 3 | 2 | 2 | 0 | 9 | 4 | '''40''' | '''31''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/2006/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2006–07 Bundesliga|2006–07]] | 27 | 10 | 1 | 0 | 2 | 0 | 13 | 2 | '''43''' | '''12''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/2007/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- ! colspan="2"| Werder Bremen totals ! 85 ! 50 ! 8 ! 2 ! 5 ! 0 ! 30 ! 8 ! colspan="2"| — ! 128 ! 60 ! — |- | rowspan="4"| [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | [[2007–08 FC Bayern Munich season|2007–08]] | 27 | 10 | 6 | 5 | 2 | 1 | 12 | 5 | rowspan="3" colspan="2"| — | '''47''' | '''21''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/klosemiroslav/2008/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2008–09 FC Bayern Munich season|2008–09]] | 26 | 10 | 4 | 3 | rowspan="3" colspan="2"| — | 8 | 7 | '''38''' | '''20''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2008-09/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2009–10 FC Bayern Munich season|2009–10]] | 25 | 3 | 5 | 2 | 8 | 1 | '''38''' | '''6''' | <ref>{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2009-10/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2010–11 FC Bayern Munich season|2010–11]] | 20 | 1 | 4 | 3 | 2 | 1 | 1 | 1 | '''27''' | '''6''' | <ref name="WM-Helden Müller und Klose treffen">{{cite news|title=WM-Helden Müller und Klose treffen|url=http://www.kicker.de/d-supercup-fb-1/2010/1/1003714/spielbericht_bayern-muenchen-14_fc-schalke-04-2.html|accessdate=28 July 2014|publisher=kicker|date=7 August 2010|language=German}}</ref><ref name="201011stats">{{cite web|title=Klose, Miroslav|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2010-11/23709/vereinsspieler_miroslav-klose.html|website=kicker.de|publisher=kicker.de|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- ! colspan="2"| Bayern Munch totals ! 98 ! 24 ! 18 ! 13 ! 2 ! 1 ! 30 ! 14 ! 1 ! 1 ! 149 ! 53 ! — |- !colspan="2"| Italy !colspan="2"| [[Serie A]] !colspan="2"| [[Coppa Italia]] !colspan="2"| — !colspan="2"| [[UEFA|Europe]] !colspan="2"| Other{{ref|a|2}} !colspan="2"| Total |- | rowspan="4"| [[S.S. Lazio|Lazio]] | [[2011–12 S.S. Lazio season|2011–12]] | 27 | 13 | 2 | 0 | rowspan="4" colspan="2"| — | 6 | 3 | rowspan="2" colspan="2"| — | '''35''' | '''16''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.espnfc.us/player/10955/miroslav-klose?season=2011|website=espn.us|publisher=ESPN|accessdate=28 July 2014}}</ref> |- | [[2012–13 S.S. Lazio season|2012–13]] | 29 | 15 | 2 | 0 | 5 | 1 | '''36''' | '''16''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.espnfc.us/player/10955/miroslav-klose?season=2012|website=espnfc.us|publisher=ESPN|accessdate=28 July 2014|language=German}}</ref> |- | [[2013–14 S.S. Lazio season|2013–14]] | 25 | 7 | 0 | 0 | 3 | 1 | 1 | 0 | '''29''' | '''8''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.espnfc.us/player/10955/miroslav-klose?season=2013|website=espn.us|publisher=ESPN|accessdate=28 July 2014}}</ref> |- | [[2014–15 S.S. Lazio season|2014–15]] | 30 | 12 | 5 | 3 | colspan="2"| — | colspan="2"| — | '''35''' | '''15''' | <ref>{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.espnfc.us/player/10955/miroslav-klose?season=2014|publisher=ESPN|accessdate=28 July 2014}}</ref> |- ! colspan="2"| Lazio totals ! 111 ! 47 ! 9 ! 3 ! colspan="2"| — ! 14 ! 5 ! 1 ! 0 ! 135 ! 55 ! — |- ! colspan="2"| Career totals ! 414 ! 165 ! 46 ! 23 ! 9 ! 1 ! 88 ! 30 ! 2 ! 1 ! 559 ! 220 ! — |} *1.{{note|a}}Includes German Super Cup. *2.{{note|a}}Includes Italian Super Cup. ==जीवनी== {{stub}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सामग्री== {{Commonscat|Miroslav_Klose | मिरोस्लाभ क्लोज }} *{{Official website|http://www.miroslav-klose.de/}} {{de icon}} *{{UEFA player|56589}} ==यी पनि हेर्नुहोस== [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 1gffj3nkb3wbnc1f22ri10e3lobzhp0 0 73984 1366669 1366199 2026-07-22T10:16:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366669 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = लुकास पोडोल्स्की | image = File:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 -Lukas Podolski 01.jpg | image_size = 250px | caption = २०१४ मा लुकास पोडोल्स्की | fullname = लुकास जोसेफ पोडोल्स्की<ref name="List of Players">{{cite web|title=List of Players|url=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=[[FIFA]]|format=PDF|accessdate=8 November 2010}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1985|6|4|df=y}} | cityofbirth = [[ग्लीविस]], पोल्याण्ड | height = {{convert|1.82|m|abbr=on}}<ref>{{cite news|url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/lukas-podolski|title=Player Profile: Lukas Podolski|publisher=Premier League|accessdate=31 July 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140113033544/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/lukas-podolski |date=13 January 2014 }}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]]<ref name=PodolskiArsenalProfile>{{cite web|title=Lukas Podolski|url=http://www.arsenal.com/first-team/players/lukas-podolski|work=Arsenal Football Club|accessdate=20 August 2012}}</ref> | currentclub = [[गालातासराय]] | clubnumber = ११ | youthyears1 = १९९१–१९९५ |youthclubs1 = एफसी ०७ बेगहिम | youthyears2 = १९९५–२००३ |youthclubs2 = [[१. एफसी कोल्न]] | years1 = २००३ |clubs1 = [[१. एफसी कोल्न|१. एफसी कोल्न II]] |caps1 = २ |goals1 = ० | years2 = २००३-२००६ |clubs2 = [[१. एफसी कोल्न]] |caps2 = ८१ |goals2 = ४६ | years3 = २००६–२००९ |clubs3 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |caps3 = ७१ |goals3 = १५ | years4 = २००७–२००८ |clubs4 =[[बायर्न म्युनिख II]] |caps4 = २ |goals4 = ० | years5 = २००९–२०१२ |clubs5 = [[१. एफसी कोल्न]] |caps5 = ८८ |goals5 = ३३ | years6 = २०१२–२०१५ |clubs6 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |caps6 = ६० |goals6 = १९ | years7 = २०१५ |clubs7 = → [[इन्टर मिलान]] (ऋण) |caps7 = १७ |goals7 = १ | years8=२०१५- |clubs8=[[गालातासराय]] | caps8=३४ | goals8=१५ | nationalyears1 = २००१-२००२|nationalteam1 = [[Germany national youth football team|जर्मनी यू-१७]] |nationalcaps1 = ६ |nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २००२–२००३ |nationalteam2 = [[Germany national youth football team|जर्मनी यू-१८]] |nationalcaps2 = ७ |nationalgoals2 = ४ | nationalyears3 = २००३ |nationalteam3 = [[Germany national youth football team|जर्मनी यू-१९]] |nationalcaps3 = ३ |nationalgoals3 = ६ | nationalyears4 = २००४ |nationalteam4 = [[Germany national under-21 football team|जर्मनी यू-२१]] |nationalcaps4 = ५ |nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २००४–२०१६ |nationalteam5 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps5 = १२९ |nationalgoals5 = ४८<!-- When you update this parameter, please update the ntupdate parameter! --> | pcupdate = १२ सेप्टेम्बर २०१५ | ntupdate = १२ सेप्टेम्बर २०१५ | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|GER}}}} {{Medal|W|[[फिफा विश्वकप]]|[[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]]}} }} '''लुकास 'जोसेफ' पोडोल्स्की''' ({{IPA-de|ˈluːkas poˈdɔlski}} वा {{IPA-pl|ˈwukaʂ poˈdɔlski|IPA}} जन्म:४ जुन १९८५) जर्मन फुटबलर हुन् जो टर्कीस क्लब गालातासराय र जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीबाट फरवार्डको रूपमा खेल्दछन् । उनी २०१५ जनवरीमा इङ्ग्लीस क्लब आर्सनलबाट ऋणमा इन्टर मिलान प्रवेश गरेका थिए भने २०१५ सम्मर ट्रान्सफर विन्डो खुल्नासाथ उनी टर्कीस क्लब गालातासरायमा ट्रान्सफर गरिएका थिए । उनी विशेष गरी आफ्नो बायाँ खुट्टाले बायाँ दिशाबाट गर्ने सशक्त प्रहारका कारण चिनिन्छन् । एफसी कोल्नबाट २००३ मा सिनियर क्लब करियर सुरू गरेका उनले बायर्न म्युनिखमा स्थानान्तरण हुनु अघि ८१ क्याप जितेका थिए । २००९ मा एफसी कोल्नमा फर्कनुअघि उनले बायर्नलाई २००८ को बुन्डेसलिगा उपाधि जिताएका थिए । २०१२ मा उनले प्रिमियर लिग क्लब आर्सनलका लागि खेल्ने निर्णय गरे जसलाई २०१४ को एफए कप जिताउन उनी सफल भए । पोल्याण्डमा जन्मिएका पोडोल्स्कीले २००४ मा जर्मन टोलीबाट फुटबल जीवन सुरू गरे र त्यसयता उनले जर्मन राष्ट्रिय फुटबल टोलीबाट ६ वटा प्रमुख अन्तराष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएका छन्, जसमा २०१४ को फिफा विश्वकप विजय पनि समावेश छ । == सम्मान == === क्लब === ; कोल्न * [[२. बुन्डेसलिगा]]: [[२००४–०५ २. बुन्डेसलिगा|२००४-०५]]<ref name="Soccerway">{{cite web | url = http://www.soccerway.com/players/lukas-podolski/2053/ | title = L. Podolski | publisher = Soccerway | accessdate = 2 September 2014}}</ref> ; बायर्न म्युनिख<ref name="Soccerway" /> * [[बुन्डेसलिगा]]: [[२००७-०८ बुन्डेसलिगा|२००७-०८]] * [[डिएफबी-पोकल]]: [[२००७-०८ डिएफबी-पोकल|२००७-०८]] * [[डिएफएल-लिगापोकल]]: [[२००७ डिएफएल-लिगापोकल|२००७]] ; आर्सनल<ref name="Soccerway" /> * [[एफए कप]]: [[२०१३-१४ एफए कप|२०१३-१४]] ; गालातासारे * [[टर्कीस सुपर कप]]: [[२०१५ टर्कीस सुपर कप|२०१५]] === अन्तर्राष्ट्रिय === ; जर्मनी<ref name="Soccerway" /> * [[फिफा विश्वकप]]: [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]]; तेस्रो: [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]], [[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]] * [[यूइएफए युरोपियन च्याम्पियनशीप]]: उप-विजेता: [[यूइएफए यूरो २००८|२००८]] * [[फिफा कन्फिडरेसन्स कप]]: तेस्रो: [[२००५ फिफा कन्फिडरेसन्स कप|२००५]] === व्यक्तिगत === * [[FIFA World Cup awards#Best Young Player Award|FIFA World Cup Best Young Player]]: [[2006 FIFA World Cup|2006]] * [[Silbernes Lorbeerblatt]]: 2006, 2010,<ref>{{cite web|url=http://www.rp-online.de/sport/fussball/nationalelf/wm/dfb/DFB-Elf-erhaelt-Silbernes-Lorbeerblatt_bid_59101.html|title=DFB-Elf erhält Silbernes Lorbeerblatt|accessdate=19 December 2010|language=German|work=[[Rheinische Post]]}}</ref> 2014<ref>{{cite web|url=http://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.dfb-team-bei-gauck-silbernes-lorbeerblatt-fuer-schweinsteiger-und-co.64b324ea-aba9-46a8-a25d-b9d7bff28bac.html|title=Silbernes Lorbeerblatt für Schweinsteiger und Co.|language=de|publisher=stuttgarter-nachrichten.de|date=10 November 2014|accessdate=7 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416175652/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.dfb-team-bei-gauck-silbernes-lorbeerblatt-fuer-schweinsteiger-und-co.64b324ea-aba9-46a8-a25d-b9d7bff28bac.html |date=16 April 2023 }}</ref> * [[UEFA Euro 2008]] [[UEFA Euro 2008#Awards|Team of the Tournament]]<ref name="uefaeuro2008">{{cite web|url=http://www.euro2008.uefa.com/news/kind=1/newsid=729372.html|title=Spain dominate Team of the Tournament|date=30 June 2008|accessdate=30 June 2008|publisher=UEFA}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080902032257/http://www.euro2008.uefa.com/news/kind%3D1/newsid%3D729372.html |date=2 September 2008 }}</ref> * [[UEFA Euro 2008#Awards|UEFA Euro 2008 Silver Boot]] * [[Arsenal F.C.|Arsenal]] Player of the Month: April 2014<ref>{{cite web|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/20140429/podolski-is-arsenal-player-of-the-month|date=29 April 2014|accessdate=29 April 2014|publisher=Arsenal F.C.}}</ref> * [[List of 2. Bundesliga top scorers|2.Bundesliga top goalscorer]]: [[2004–05 2. Bundesliga|2004-05]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikiquote}} {{Commons category|Lukas Podolski}} {{S-start}} {{S-ach|aw}} {{Succession box| before=[[ल्यान्डन डोनोभान]]| title=[[जीलेट उत्कृष्ट युवा खेलाडी]]| years=२००६| after=[[थोमस मुलर]]|}} {{Succession box| before=[[रूड भान निस्टेलरोय]] & [[वाइने रुनी]]| title=[[UEFA Euro 2008#Awards|यूइएफए यूरो सिल्भर बुट]]| years=२००८| after=Incumbent|}} {{S-end}} {{Navboxes colour | bg = white | fg = black | bordercolor = black | title = Germany squads | list1 = {{Germany squad UEFA Euro 2004}} {{Germany Squad 2005 FIFA Confederations Cup}} {{Germany squad 2006 FIFA World Cup}} {{Germany squad UEFA Euro 2008}} {{Germany squad 2010 FIFA World Cup}} {{Germany squad UEFA Euro 2012}} {{Germany squad 2014 FIFA World Cup}} }} {{Navboxes colour | bg= gold | title= Awards | list1= {{2. Bundesliga top scorers}} {{FIFA World Cup Best Young Player}} {{UEFA Euro 2008 Team of the Tournament}} }} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 9nyl1c28rbga2r26ckenug2uaug9505 0 74110 1366670 1364665 2026-07-22T10:16:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366670 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = मानुएल नोयर | image = 20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Manuel Neuer 850 0723.jpg | caption = नोयर २०१८ मा |fullname = म्यानुअल पिटर नोयर | dateofbirth = {{birth Date and age|1986|3|27}} | cityofbirth = [[गेल्सेनकर्चेन]] | countryofbirth = [[जर्मनी]] | height = १.९३ मी | position = गोलरक्षक | currentclub = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubnumber =१ | youthyears1 = १९९१-२००५ | youthclubs1 = साल्के ०४ | years1 = २००४-२००६ | clubs1 =[[साल्के ०४ बी]] | caps1 =२९ | goals1 =० | years2 =२००६-२०११ | clubs2 =[[साल्के ०४]] | caps2 =१५६ | goals2 =० | years3 =२०११- | clubs3 =[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps3 = २१६ | goals3 = ० | nationalyears१ = २००९- | nationalteam१ = [[जर्मनी]] | nationalcaps१ = ८६ | nationalgoals१ =० | medaltemplates = | club-update = | nationalteam-update = }} '''मानुएल नोयर''' (जन्म २७ मार्च १९८६) जर्मन फुटबलर हुन् । उनी बायर्न म्युनिखका [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] हुन् । [[स्वीपर रक्षक]] को छवी बनाएका नोयर आफ्नो उत्कृष्ट गोलरक्षण र बलमाथी द्रुत प्रतिक्रिया जनाउन खप्पिस मानिन्छन् ।<ref>{{cite web|title= Manuel Neuer|url= http://www.espnfc.com/player/84774/manuel-neuer |publisher=ESPN FC | accessdate = 11 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Manuel Neuer cleans up by being more than a sweeper|url=http://www.irishtimes.com/sport/soccer/international/manuel-neuer-cleans-up-by-being-more-than-a-sweeper-1.1858556|publisher=Irish Times | accessdate = 11 July 2014 | date = 8 July 2014 | first = Ken | last = Early}}</ref><ref>{{cite web|title=Michael Owen: Manuel Neuer is best in his position|url=http://hereisthecity.com/en-gb/2014/07/09/michael-owen-manuel-neuer-is-best-in-his-position/|publisher=HITC Sport| date = 9 July 2014 | accessdate = 11 July 2014 | first = Alan | last = Dawson}}</ref> ==क्लब जीवन== जर्मनीको गेल्सेनकीर्चनमा जन्मिएका नोयरले [[साल्के ०४]] को युवा टोलीबाट ५ वर्षको कलिलो उमेरदेखि नै खेल्न थालेका थिए । १९ अगष्ट २००६ मा उनले [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]]मा डेब्यु गरे । उनलाई फ्रयाङ्क रोष्टलाई उछिन्दै साल्के ०४ को नियमित गोलकिपर बन्न समय लागेन । १ जुन २०११ मा साल्केबाट नोयरलाई [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]मा स्थानान्तरण गरियो । नोयरले बायर्नसँग €१८ मिलियनमा गरेको नयाँ करार ५ वर्षको लागि थियो । उनी २०१६ सम्म बायर्नमा रहने छन् । ==अन्तराष्ट्रिय जीवन== नोयरले दुई विश्वकप(२०१० र २०१४) र युरो २०१२ गरी तीन प्रमुख प्रतियोगितामा राष्ट्रिय टोलीको झण्डा फहराएका छन् । [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा नोयरले विश्वस्तरिय गोल रक्षण गरेका थिए र पुरा प्रतियोगिताभरी विपक्षीलाई ४ गोल मात्र गर्न दिए । जर्मनीले विश्वकप ट्रफी उचाल्दा उनी प्रमुख सदस्य थिए। ==व्यक्तिगत जीवन== उनी पुर्व जर्मन गोलकिपर जेन्स लेहमानलाई आफ्नो आइडल मान्छन् । नयर क्याथोलिक हुन् । क्याथरिन गिल्चसँगको उनको सम्बन्ध २०१४ मा तोडिएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Manuel Neuer|मानुएल नोयर}} * {{Official website|http://www.manuel-neuer.de/}} {{de icon}} * [http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/manuel-neuer/index.php Manuel Neuer] at fcbayern.de ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] bpjp2yda911pk40qfrvp2hskjyvyf7z 0 74306 1366671 1363623 2026-07-22T10:17:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366671 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = टोनी क्रुस | image_size = 200px | image = Liver-RM (6) (cropped) 2.jpg | caption = सन् २०१८ मा क्रुस [[रियल म्याड्रिड]]बाट खेल्दै । | fullname = टोनि क्रुस<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{cite news| title = FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 5| date = 7 December 2013| accessdate = 31 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf |date=24 December 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|1|4|df=y}}<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players"/> | birth_place = [[Greifswald]], जर्मनी | height = १.८३ मि<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/football/squad/toni-kroos|title=Toni Kroos - Official Website - Real Madrid CF|publisher=|accessdate=2 October 2018}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति]] | currentclub = [[रियल म्याड्रिड]] | clubnumber = ८ | youthyears1 = १९९७–२००२ | youthclubs1 = [[Greifswalder SC]] | youthyears2 = २००२–२००६ | youthclubs2 = [[F.C. Hansa Rostock|Hansa Rostock]] | youthyears3 = २००६–२००७ | youthclubs3 = [[बायर्न म्युनिख जरनिय]] | years1 = २००७–२००८ | clubs1 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps1 = १३ | goals1 = ४ | years2 = २००७–२०१४ | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps2 = १३० | goals2 = १३ | years3 = २००९–२०१० | clubs3 = → [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] (ऋणमा) | caps3 = ४३ | goals3 = १० | years4 = २०१४–२०२४ | clubs4 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps4 = ३०६<!-- LEAGUE ONLY--> | goals4 = २२ <!-- If you update the number of goals and appearances, update also pcupdate! --> | nationalyears1 = २००५–२००७ | nationalteam1 = [[जर्मनी यू-१७]] | nationalcaps1 = ३४ | nationalgoals1 = १७ | nationalyears2 = २००९ | nationalteam2 = [[जर्मनी यू-१९]] | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = ३ | nationalyears3 = २००८–२००९ | nationalteam3 = [[जर्मनी यू२१]] | nationalcaps3 = १० | nationalgoals3 = २ | nationalyears4 = २०१०–२०२४ | nationalteam4 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps4 = ११४ | nationalgoals4 = १७ | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]]|}} {{Medal|3rd|[[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|B|[[युइएफए युरो २०१२|२०१२]]|}}<!--Though there was no third place playoff, UEFA decided in the 2012 edition to award the semi-final losers (Germany and Portugal) bronze medals.--> {{Medal|B|[[युइएफए युरो २०१६|२०१६]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा यु-१७ विश्व कप]]}} {{Medal|3rd|[[२००७ फिफा यु-१७|२००७]]|}} }} '''टोनी क्रूस''' जन्म ४ जनवरी १९९०) जर्मनीका पूर्व पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन्। ==क्लब जीवन == १७ वर्षको उमेरमै [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]को वरिष्ठ टोलीमा अटाएका क्रुज १८ महिना [[बायर ०४ लेभरकुसेन]]मा बिताएर बायर्न फर्कँदा बायर्न [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]]मा निरिह सावित भइरहेको थियो । बायर्नको त्यो स्थितिलाई उल्टाउँदै बायर्नलाई ३ बुन्डेस लिगा र २०१३ [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] जिताउने काम क्रुजले गरे । उनी [[२०१४ फिफा विश्वकप]] जितेपछी आफुलाई ६ वर्षे अनुबन्धनमा पार्दै रियल म्याड्रिड प्रवेश गरेका हुन् । सही स्थानमा सही खेलाडीलाई बल वितरण गर्न एकदमै सक्षम मानिने क्रुजलाई वर्तमान पुस्ताका सबभन्दा आक्रामक मिडफिल्डरका रूपमा लिइन्छ । ==अन्तराष्ट्रिय जीवन == उनले २०१० र २०१४ विश्वकप अनि २०१२ [[युइएफए युरो]]मा जर्मनीको साथ दिएका छन् । ==व्यक्तिगत जीवन == [[जर्मनी]]को ग्रीफस्वाल्डमा जन्मिएका क्रुजका दाजु फेलिक्स क्रुज पनि फुटबलर हुन् । जेसिका फार्बरसँगको लामो सम्बन्धका कारण उनले लियोन नामका छोरा जन्माएका छन् । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Toni Kroos|टोनी क्रूस}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] gvn1f0dltmb6bsg8orxhj61z0f20zjn 0 74360 1366672 1322092 2026-07-22T10:17:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366672 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = बास्टियन स्वाइन्स्टाइगर | image =Bastian Schweinsteiger 9542.jpg | image_size = 250px | caption = बास्टियन २०१४ मा | fullname = बास्टियन स्वाइन्स्टाइगर<ref name="List of Players">{{cite web | title = List of Players | url = http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | accessdate = 26 January 2012}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1984|08|01|df=y}} | cityofbirth = [[कल्बेरमुर]], पश्चिम जर्मनी | height = {{height|m=1.83}}<ref name="Bayern Profile">{{cite web|url=http://www.fcbayern.de/de/teams/profis/bastian-schweinsteiger/index.php|title=Bastian Schweinsteiger|work=[[FC Bayern Munich]]|accessdate=27 September 2008| archiveurl= http://web.archive.org/web/20081007125500/www.fcbayern.de/de/teams/profis/bastian-schweinsteiger/index.php| archivedate= 7 October 2008 | deadurl= no}}</ref> | currentclub = [[सिकागो फायर]] | clubnumber = ३१ | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|केन्द्रिय मिडफिल्डर]] | youthyears1 = 1990–1992 | youthclubs1 = एफभी ओबेराउडर्फ | youthyears2 = 1992–1998 | youthclubs2 = [[टीएसभी १८६० रोसेनहेम]] | youthyears3 = 1998–2002 | youthclubs3 = [[Bayern Munich Junior Team|बायर्न म्युनिख]] | years1 = 2001–2005 | clubs1 = [[बायर्न म्युनिख II]] | caps1 = 33 | goals1 = 2 | years2 = २००२-२०१५ | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps2 = ३४२<!-- LEAGUE MATCHES ONLY --> | goals2 = ४५<!-- LEAGUE MATCHES ONLY --> |years3=२०१५-२०१७ |clubs3=[[म्यान्चेस्टर युनाईटेड]] |caps3= १८ |goals4=१ |years4=२०१७- |clubs4=सिकागो फायर |caps4=३८ |goals4=५ | nationalyears1 = 2000 | nationalteam1 = [[Germany national youth football team|Germany U16]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2001–2002 | nationalteam2 = [[Germany national youth football team|Germany U18]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2002–2003 | nationalteam3 = [[Germany national youth football team|Germany U19]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2004 | nationalteam4 = [[Germany national under-21 football team|Germany U21]] | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 2004–2016 | nationalteam5 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps5 = १२१ | nationalgoals5 = २४ | pcupdate =२६ अक्टोबर २०१७ | ntupdate = | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|Germany}}}} {{Medal|W|[[फिफा विश्वकप]]|[[2014 FIFA World Cup|2014]]}} {{Medal|RU|[[UEFA European Championship|European Championship]]|[[UEFA Euro 2008|2008]]}} {{Medal|3rd|[[FIFA Confederations Cup]]|[[2005 FIFA Confederations Cup|2005]]}} {{Medal|3rd|[[FIFA World Cup]]|[[2006 FIFA World Cup|2006]]}} {{Medal|3rd|[[FIFA World Cup]]|[[2010 FIFA World Cup|2010]]}} }} '''बास्टियन स्वाइन्स्टाइगर'''{{audio|De-Bastian_Schweinsteiger.ogg|उच्चारण}} जन्म:{{जन्ममिति र उमेर|1984|08|01}} जर्मन फुटबलर हुन् जो [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]को मध्यपंक्ति सम्हाल्ने गर्छन् । उनी राष्ट्रिय टिमका कप्तान समेत हुन् । ==क्लब जीवन== स्वाइन्स्टाइगर बायर्न म्युनिखको युवा टोलीमा १ जुलाई १९९८ मा आबद्ध भएका हुन् । युवा टोलीमा उनको सफलता देखेर बायर्नले उनलाई सिनियर टोलीमा स्थान दिनुपर्ने महसुस गर्यो । बायर्नको वरिष्ठ टोलीबाट नोभेम्बर २००२ मा उनले डेब्यु गरे । छोटो समयमै बायर्नमा राम्रो छाप छोड्न सफल भएकाले उनी प्रशिक्षकका विश्वासिला खेलाडी भए । उनको बायर्नका लागि पहिलो गोल [[भीएफएल उल्फ्सबर्ग]] विरूद्ध सेप्टेम्बर २००३ मा निस्कियो । २०१४ को अन्त्यसम्म आइपुग्दा उनले बायर्नको तर्फबाट सम्पुर्ण प्रतिस्पर्धामा ५०० भन्दा बढी खेल खेलेर ५० बढी गोल गरेका छन् । ==अन्तराष्ट्रिय जीवन== २००४ मा राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरे यता ३ [[फिफा विश्वकप]] र ३ [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरो]]मा जर्मनीको फुटबल सँगसँगै हिँडेका स्वाइन्स्टाइगरले राष्ट्रिय टोलीका लागि १०८ खेलमा २३ गोल गरिसकेका छन् । ==खेल्ने तरिका== जर्मनीको [[कोल्बेरमुर]]मा जन्मिएका स्वाइन्सटाइगर आफ्नो जादुयी खेलले सबैलाई मन्त्रमुग्द पार्न खप्पिस मानिन्छन् । स्वाइन्स्टाइगर मध्यपंक्तिको सम्पुर्ण क्षेत्रमा सक्रिय रहन्छन भने दायाँ र बायाँ विङ्गमा पनि आफ्नो जादु छोड्न सफल मानिन्छन् । स्वाइन्स्टाइगरका केही डरलाग्दा लामो दुरीका प्रहारहरू देख्दा उनमा असिमित शक्ति भरिएको झैँ लाग्छ । "मिड-फिल्ड मोटर"को उपनाम पाएका उनी खेललाई राम्ररी पढ्न सक्छन् । प्रशिक्षक [[योआखिम लो]]ले त झनै उनलाई जर्मन राष्ट्रिय फुटबल टोलीको मस्तिष्कको उपमा दिएका छन् । "मिडफिल्ड मास्टरमाइन्ड" उनको अर्को उपनाम हो । ==व्यक्तिगत जीवन== उनका प्रशंसकले उनलाई "स्वाइनी" वा "बास्टी" भनेर चिन्दछन् । टेनिस खेलाडी [[एना इभानोभिक]] उनकी प्रेमिका हुन् । उनी रोमन [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिक]] हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|बास्टियन स्वाइन्स्टाइगर}} * {{Official website|http://www.bastian-schweinsteiger.de}} {{de icon}} * [http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/bastian-schweinsteiger/index.php Bastian Schweinsteiger] at FCBayern.de * [http://www.sportepoch.com/player/view/668/Bastian-Schweinsteiger Bastian Schweinsteiger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714061507/http://www.sportepoch.com/player/view/668/Bastian-Schweinsteiger |date=2015-07-14 }} at Sportepoch.com * {{FIFA player|196752|Bastian Schweinsteiger}} {{s-start}} {{s-sports}} {{s-bef|before=[[फिलिप लाम]]}} {{s-ttl|title=[[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] captain|years=२०१४–२०१६}} {{s-aft|after= [[मानुएल नोयर|म्यानुअल न्युएर]]}} {{s-end}} {{Commonscat|Bastian Schweinsteiger}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] go2ry3ou5fvtl3px48clg6qwntocdla 0 74396 1366673 1363624 2026-07-22T10:17:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366673 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = सामी केडिरा | image = SamiKhedira.jpg | caption = २०१२ मा [[रियल म्याड्रिड]]को लागि खेल्दै केडिरा | fullname = सामी केडिरा<ref name="FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players">{{Cite news| title = FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 11| date = 12 June 2010| accessdate = 8 December 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211193017/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |date=11 December 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|4|4|df=y}}<ref name="FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players"/> | birth_place = [[स्टटगार्ट]], पश्चिम जर्मनी | height = {{convert|1.89|m|ftin|0|abbr=on}}<ref name="Real_profile">{{cite web | url = http://www.realmadrid.com/en/football/squad/sami-khedira | title = Sami Khedira | publisher = Real Madrid C.F | accessdate = 3 March 2012}}</ref> | youthyears1 = १९९२–१९९५ | youthclubs1 = TV Oeffingen | youthyears2 = १९९५–२००४ | youthclubs2 = [[भीएफबी स्टुटगार्ट]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[मध्यपंक्ति|डिफेन्सिभ मिडफिल्डर]] | years1 = २००४–२००६ |clubs1 = [[VfB Stuttgart II]] |caps1 = २१ |goals1 = १ | years2 = २००६–२०१० |clubs2 = [[VfB Stuttgart]] |caps2 = ९८ |goals2 = १४ | years3 = २०१०–२०१५ |clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] |caps3 = १०२ |goals3 = ६ | years4 = २०१५-२०२१ |clubs4 =[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] |caps4 =९९ |goals4 =२१ | years5 = २०२१ | clubs5 = [[हर्था बिएससी]] | caps5 = ९ | goals5 = ० | totalcaps = ३२९ | totalgoals = ४२ | nationalyears1 = २००३–२००४ | nationalteam1 = [[Germany national under-17 football team|Germany U17]] | nationalcaps1 = १० | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २००७–२००९ | nationalteam2 = [[Germany national under-21 football team|Germany U21]] | nationalcaps2 = १५ | nationalgoals2 = ५ | nationalyears3 = २००९–२०१८ | nationalteam3 = [[जर्मन राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी]] | nationalcaps3 = ७७ | nationalgoals3 = ७ | pcupdate = ६ मे २०२१ | ntupdate = २७ जुन २०१८ | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|Germany}}}} {{Medal|W|[[FIFA World Cup]]|[[2014 FIFA World Cup|2014]]}} }} '''सामी केडिरा''' ({{IPA-de|ˈsami keˈdiːʁa}}; {{lang-ar|سامي خضيرة}};जन्म ४ अप्रिल १९८७) जर्मन पूर्व फुटबलर हुन्। खेदिरा [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] क्लब [[भीएफबी स्टुटगार्ट]]बाट २०१० मा [[रियल म्याड्रिड]] प्रवेश गरेका हुन् । गतिशिल मिड फिल्डरको छवी बनाएका खेदिरा त्रुटीविहिन खेल खेल्न माहिर मानिन्छन् । साथै ग्राउन्डको ठुलो हिस्सा ढाकेर विपक्षीका लागि ढाल झैँ बनेर एउटा डिफेन्डरको काम गर्नु र मध्य पङ्क्तिबाट बल लिएर टीमको काउन्टर आक्रमणमा जोडीनु उनको विशेषता हो । ==व्यक्तिगत जीवन== [[सामी केडिरा|सामी खेदिरा]]को जन्म ट्युनिसियन बाबु र जर्मन आमाबाट जर्मनीको स्टुटगार्टमा भएको हो । खेदिराका भाइ रानी पनि फुटबलर हुन् । जर्मन फेसन मोडेल [[लेना गेर्के]] र खेदिराको सम्बन्ध सार्वजनिक भईसकेको छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] nkg32vpcy16jsmn7bjzksw73fh3cfr0 0 74436 1366674 1309852 2026-07-22T10:17:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366674 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = म्याट्स ह्युमेल्स | image = Mats Hummels.jpg | image_size = 200 | fullname = म्याट्स जुलियन ह्युमेल्स | nickname = | dateofbirth = {{birth date and age|1988|12|16|df=y}} | height = {{height|m=1.91}}<ref>{{cite web|url = http://team.dfb.de/de/das-team/page/de/das-team/mittelfeld/mats-hummels/page/1536.html?1336470609|title = Mats Hummels|language = German|publisher = Borussia Dortmund|accessdate = 14 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809193300/http://team.dfb.de/de/das-team/page/de/das-team/mittelfeld/mats-hummels/page/1536.html?1336470609 |date=9 August 2014 }}</ref> | cityofbirth = बर्गिस्च ग्लाडब्याच | countryofbirth = जर्मनी | position = डिफेन्डर | currentclub = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubnumber = | youthyears1 = १९९५-२००६ | youthclubs1 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | years1 = २००६-२००७ | years2 = २००७-२००९ | years3 = २००८-२००९ | years4 = २००९-२०१६ | years5 = २०१६-२०१९ | years6 = २०१९- | clubs1 = बायर्न म्युनिख II | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubs3= [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] (लोन) | clubs4= [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubs5= [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubs6= [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | caps1 = ४२ | goals1 = ५ | caps2 = १ | goals2 = ० | caps3 = २५ | goals3 = १ | caps4 = २२५ | goals4 = १९ | caps5 = ७४ | goals5= ३ | caps6= ० | goals6= ० | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = २०१०- | nationalteam1 = [[जर्मनी]] | nationalcaps1 = ७० | nationalgoals1 = ५ }} '''म्याट्स जुलियन ह्युम्मेल्स''' (जर्मन उच्चारण: [ˈmats ˈhʊməls]; जन्म १६ डिसेम्बर १९८८) जर्मन फुटबलर हुन् । उनी [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] क्लब बोरूसिया डर्टमन्ड र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]को रक्षा पङ्क्तिबाट खेल्ने गर्छन् । डर्टमन्डका लागि भने उनी पूर्वकप्तान समेत रहे । प्रेरणादायी डिफेन्डर ह्युम्मेल्स बायर्न म्युनिख युथ एकेडेमीका उत्पादन हुन् जो २००९ मा €४ मिलियनमा डर्टमन्ड प्रवेश गरेका हुन् । ==अन्तराष्ट्रिय जीवनवृत्ति== अन्तराष्ट्रिय स्तरमा उनको प्रदर्शन प्रशंसनिय छ । [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा जर्मनीको पोर्चुगल विरूद्ध ४-० को जीतमा उनले दोस्रो गोल गरेका थिए । जहाँ [[थोमस मुलर]]को ह्याट्रिक पनि सम्मिलित थियो । त्यो गोलले उनको सम्मान बढायो, हुन पनि [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिष्टियानो रोनाल्डो]] जस्तो बहुप्रतिभाशाली खेलाडी सम्मिलित टीमलाई हराउनु खेलाँची कुरा थिएन् । [[टोनी क्रूस|टोनी क्रुज]]को कर्नरबाट निस्केको पासलाई सदुपयोग गर्दै हेड गरेका थिए उनले । सोही विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा उनले फ्रान्सविरूद्ध निर्णायक गोल गरेका थिए । जर्मनीले उक्त विश्वकपको फाइनल [[लियोनेल मेसी|लियोनेल मेस्सी]]को अर्जेन्टिनालाई पराजित गर्दै जितेको थियो । फाइनलका निर्णायक गोलकर्ता भने [[मारियो गोट्जे]] थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Mats Hummels|म्याट्स ह्युमेल्स}} * {{FIFA player|311150|म्याट्स ह्युमेल्स}} * {{UEFA player|106587|म्याट्स ह्युमेल्स}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:युइएफए युरो २०२० सहभागी खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 70dn8ek1fdcyqvj1sdo6z21itvju2qn 0 74450 1366651 1309527 2026-07-22T10:11:20Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366651 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = फिलिप लाम | image = Philipp Lahm Training 2017-05 FC Bayern Muenchen-1 (cropped).jpg | fullname = फिलिप लाम | dateofbirth = ११ नोभेम्बर १९८३ | height = १.७० मि (५ फिट ७ इन्च) | cityofbirth = म्युनिख | countryofbirth = पश्चिम जर्मनी | position = डिफेन्डर | youthyears1 = १९८९-१९९५ | youthclubs1 = गर्न मुन्चेन | youthyears2 =१९९५-२००१ | youthclubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | years1 = २००१-२००३ | years2 = २००२-२०१७ | years3 = २००३-२००५ | clubs1 = [[बायर्न म्युनिख II]] | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubs3= [[भी एफ बी स्टुटगार्ट]] →(ऋण) | caps1 = ६३ | goals1 = ३ | caps2 = २७१ | goals2 = १० | caps3 =५३ | goals3 = २ | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = २००४-२०१४ | nationalteam1 = [[जर्मनी]] | nationalcaps1 = ११३ | nationalgoals1 = ०५ }} '''फिलिप लाम'''(जर्मन उच्चारण: [[ˈfɪlɪp ˈlaːm]]; जन्म ११ नोभेम्बर १९८३) जर्मन फुटबलर हुन जो [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] क्लब बायर्न म्युनिखबाट डिफेन्डर वा डिफेन्सिभ मिड फिल्डरको रूपमा खेल्दछन् । लाम बायर्न म्युनिखका कप्तान समेत हुन् । फिलिप लाम फुटबलको डिफेन्स रेखामा एउटा वजनदार नाम हो । बायर्नलाई धेरै ट्रफी जिताएका अनुभवी लाम यसअघि राष्ट्रिय टिमका पनि कप्तान थिए जसको कप्तानीमै जर्मनीले २०१४ फिफा विश्वकप जितेको थियो । विश्वकप जितेपछी उनले राष्ट्रिय टिमबाट सन्यासको घोषणा गरेका हुन् । दायाँ खुट्टा विशेष चलाउने उनी पिचको दुवै छेउबाट खेल्न सक्षम मानिन्छन् । सुट वा पासको माध्यमद्धारा बललाई मैदानको एक छेउबाट पिचभित्र कट गर्ने उनको क्षमता उनलाई संसारकै उत्कृष्ट डिफेन्डरको सुचिमा राख्ने आधार हो । तीव्र वेग, ड्रिबल, सुन्दर ट्याकल र छोटो कद उनका विशेषताहरू हुन् । यिनै विशेषताका कारण उनलाई 'जादुयी तारा' भनिन्छ । फिलिप लामको कप्तानीमा रहेको रक्षात्मक घेरालाई तोड्न कुनैपनि विपक्षी टोलीलाई हम्मेहम्मे पर्ने गर्छ । ==अन्तराष्ट्रिय जीवनवृत्ति== उनले सन् २००४ मा क्रोएसिया विरुद्ध खेल्दै जर्मनीको राष्ट्रिय टिमबाट डेब्यु गरेका थिए । उक्त खेलमा जर्मनीले क्रोएसियालाई २-१ ले हराएको थियो । त्यसपछि २००४ को पोर्चुगलमा सम्पन्न युइएफए युरो मा जर्मनी समूह चरणबाटै बाहिरिएको थियो । लामले जर्मनीबाट ११३ वटा अन्तराष्ट्रिय खेलमा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्रममा पाँच गोल गरेका छन् । नियमित [[कप्तान]] [[माइकल बालाक]] चोटग्रस्त बनेपछि [[२०१० फिफा विश्वकप]]मा उनले कप्तानीको मौका पाएका थिए जहाँ जर्मनी तेस्रो भयो । [[२०१४ फिफा विश्वकप]] जितेलगत्तै उनले राष्ट्रिय टोलीबाट सन्यास लिए । ===क्लब प्रदर्शन=== {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center" |- !Colspan="३"|क्लब प्रदर्शन!!Colspan="२"|लिग!!Colspan="२"|कप!!Colspan="२"|लिग कप!!Colspan="२"|महादेशिय!!Colspan="२"|अन्य!!Colspan="२"|जम्मा!!rowspan="३"|{{Tooltip|Ref.|सन्दर्भ}} |- !क्लब!!लिग!!सिजन!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल |- !Colspan="३"|जर्मनी!!Colspan="२"|लिग!!Colspan="२"|[[डिएफबी-पोकल]]!!Colspan="२"|[[डिएफएल-लिगापोकल]]!!Colspan="२"|[[यूइएफए|यूरोप]]!!Colspan="२"|अन्य{{ref|a|१}}!!Colspan="२"|जम्मा |- |rowspan="२"|[[बायर्न म्युनिख II]]||rowspan="२"|[[रिजनललिगा सुड]]||[[२००१-०२ रिजनललिगा|२००१-०२]]||२८||२||colspan="२"|—||rowspan="२" colspan="२"|—||rowspan="२" colspan="२"|—||rowspan="२" colspan="२"|—||'''२७'''||'''२'''||<ref>{{cite web|title=Philipp Lahm|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/lahmphilipp/2002/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=25 August 2014|language=German}}</ref> |- |२००२-०३||३४||१||१||०||'''३५'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Philipp Lahm|url=http://www.fussballdaten.de/spieler/lahmphilipp/2003/|publisher=Fussballdaten.de|accessdate=25 August 2014|language=German}}</ref> |- !Colspan="३"|Total!!६१!!३!!१!!०!!colspan="२"|—!!colspan="२"|—!!colspan="२"|—!!६२!!३!!— |- |[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]||[[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]]||[[२००२-०३ एफसी बायर्न म्युनिख सिजन|२००२-०३]]||०||०||१||०||०||०||१||०||colspan="२"|—||'''२'''||'''०'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2002-03/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- !Colspan="३"|जम्मा!!०!!०!!१!!०!!०!!०!!१!!०!!colspan="२"|—!!२!!०!!— |- |rowspan="२"|[[भीएफबी स्टुटगार्ट]]||rowspan="२"|बुन्डेस लिगा ||[[२००३-०४ भीएफबी स्टुटगार्ट सिजन|२००३-०४]]||३१||१||१||०||१||०||७||०||rowspan="२" colspan="२"|—||'''४०'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2003-04/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२००४-०५ भीएफबी स्टुटगार्ट सिजन|२००४-०५]]||२२||१||२||०||१||०||६||१||'''३१'''||'''२'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2004-05/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- !Colspan="३"|जम्मा!!५३!!२!!३!!०!!२!!०!!१३!!१!!colspan="२"|—!!७१!!३!!— |- |[[बायर्न म्युनिख II]]||रिजनललिगा सुड||२००५-०६||२||०||colspan="२"|—||colspan="२"|—||colspan="२"|—||colspan="२"|—||'''२'''||'''०'''||<ref name="Spieler-Statistik 2005/06"/> |- !Colspan="३"|जम्मा!!२!!०!!colspan="२"|—!!colspan="२"|—!!colspan="२"|—!!colspan="२"|—!!२!!०!!— |- |rowspan="१०"|बायर्न म्युनिख||rowspan="१०"|बुन्डेसलिगा||[[२००५-०६ बायर्न म्युनिख सिजन|२००५-०६]]|||२०||०||४||०||०||०||३||०||rowspan="५" colspan="२"|—||'''२७'''||'''०'''||<ref name="Spieler-Statistik 2005/06">{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2005-06/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२००६-०७ बायर्न म्युनिख सिजन|२००६-०७]]||३४||१||३||०||२||०||९||०||'''४८'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2006-07/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२००७-०८ बायर्न म्युनिख सिजन|२००७-०८]]||२२||०||५||०||३||०||१०||१||'''४०'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2007-08/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२००८-०९ बायर्न म्युनिख सिजन|२००८-०९]]||२८||३||३||१||rowspan="७" colspan="२"|—||७||०||'''३८'''||'''४'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2008-09/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२००९-१० बायर्न म्युनिख सिजन|२००९-१०]]||३४||०||६||१||१२||०||'''५२'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2009-10/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२०१०-११ बायर्न म्युनिख सिजन|२०१०-११]]||३४||३||५||०||८||०||१||०||'''४८'''||'''३'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2010-11/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२०११-१२ बायर्न म्युनिख सिजन|२०११-१२]]||३१||०||५||०||१४||०||colspan="२"|—||'''५०'''||'''०'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२०१२-१३ बायर्न म्युनिख सिजन|२०१२-१३]]||२९||०||५||०||१२||०||१||०||'''४७'''||'''०'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2012-13/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate=17 February 2014|language=German}}</ref> |- |[[२०१३-१४ बायर्न म्युनिख सिजन|२०१३-१४]]||२८||१||४||०||१२||०||२||०||'''५०'''||'''१'''||<ref>{{cite web|title=Lahm, Philipp|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2013-14/26870/vereinsspieler_philipp-lahm.html|publisher=kicker|accessdate= 17 May 2014 |language=German}}</ref> |- |[[२०१४-१५ बायर्न म्युनिख सिजन|२०१४-१५]]||१७||२||४||०||७||०||१||०||'''२९'''||'''२'''||<ref>{{cite web | url = http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/bayern-muenchen-14/26870/spieler_philipp-lahm.html | title = Lahm, Philipp | language = de | publisher = kicker.de | accessdate = 6 May 2015}}</ref> |- !Colspan="३"|जम्मा!!२७७!!१०!!४४!!२!!५!!०!!९४!!१!!५!!०!!४२५!!१३!!— |- !colspan="३"|करियर तथ्याङ्क!!३९३!!१५!!४९!!२!!७!!०!!१०८!!२!!५!!०!!५६२!!१९!!— |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Philipp Lahm|फिलिप लाम}} [[:en:Philipp Lahm]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] eumpr9cjdkfd7mheotpglo0133addki 0 74569 1366675 1363625 2026-07-22T10:17:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366675 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = रोबर्टो कार्लोस | image = Roberto Carlos in Moscow 3.jpg | image_size = | caption = रोबर्टो कार्लोस २००७मा | fullname = रोबर्टो कार्लोस डा सिल्भा रोचा | birth_date = {{Birth date and age|१९७३|४|१०|df=yes}} | birth_place = [[गार्क]], [[साओ पाउलो]]<nowiki>, [[</nowiki>[[ब्राजिल]]<nowiki>]]</nowiki> | currentclub = [[Akhisar Belediyespor]] | height = {{convert|1.68|m|abbr=on}} | Years Active = 1991–2012 | position = [[Defender (association football)|देब्रे-पछाडी]] | years1 = १९९१–१९९३ |clubs1 = [[União São João Esporte Clube|União São João]] |caps1 = |goals1 = | years2 = १९९३–१९९५ |clubs2 = [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]] |caps2 = ४४ |goals2 = ३ | years3 = १९९५–१९९६ |clubs3 = [[इन्टर मिलान]] |caps3 = ३० |goals3 = ५ | years4 = १९९६–२००७ |clubs4 = [[रियल म्याड्रिड]] |caps4 = ३७० |goals4 = ४७ | years5 = २००७–२००९ |clubs5 = [[फेनर्बाचे एस.के.]] |caps5 = ६५ |goals5 = ६ | years6 = २०१०–२०११ |clubs6 = [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]] |caps6 = ३५ |goals6 = १ | years7 = २०११–२०१२ |clubs7 = [[FC Anzhi Makhachkala|Anzhi Makhachkala]] |caps7 = २९ |goals7 = ४ | totalcaps = ५७३ | totalgoals = 65 | nationalyears1 = १९९२–२००६<ref>{{Cite news|title=Roberto Carlos – Century of International Appearances|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/rcarlos-intl.html}}</ref> | nationalteam1 = [[ब्राजिल]] |nationalcaps1 = १२५ |nationalgoals1 = ११ | manageryears1 = २०११ |managerclubs1 = [[FC Anzhi Makhachkala|Anzhi Makhachkala]] (Assistant) | manageryears2 = २०१३–२०१४ |managerclubs2 = [[Sivasspor]] | manageryears3 = २०१५– |managerclubs3 = [[Akhisar Belediyespor]] }} '''रोबर्टो कार्लोस डा सिल्भा रोचा'''(जन्म सन् १९७३ अप्रिल १०), सामान्य रूपमा '''रोबर्टो कार्लोस''' पूर्व [[ब्राजीलियन फुटबलर]] हुन् । उनले आफ्नो करियर [[ब्राजिल]]मा अग्रपङ्क्तीको खेलाडीका रूपमा सुरू गरेपनि आफ्नो करियरको लामो समय बायाँ डिफेन्डरको रूपमा बिताए । उनलाई फुटबलको इतिहाँसमा सबभन्दा आक्रामक लेफ्ट ब्याकका रूपमा लिइन्छ । उनले "द बुलेट मेन"को उपनाम पाएका थिए जसको कारण उनको घुमाउरो फ्रि किक थियो । उनले १६९ किमी/घण्टाको गतिमा फ्रि किक हानेका छन् ।<ref name=thighs>{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/jun/16/worldcupfootball2002.sport2|title=Try me for thighs|date=16 June 2002|publisher=The Guardian}}</ref> उनी आफ्नो आन्तरिक बल/स्टेमिना, दौडने वेग, तकनीकि कौशल, क्रस निकाल्ने क्षमता, लामो थ्रो इन र २४ इन्च मोटो तिघ्राका कारण प्रसिद्ध छन् । सन् १९९७ मा उनी फिफा वर्ष खेलाडी हुन चुकेका थिए र दोस्रो स्थानमा रहे । ब्राजिल लाई २००२ को विश्वकप जिताउन र १९९८ को विश्वकपको फाइनलसम्म पुर्याउन उनले ठूलो भुमिका निभाएका थिए। ==क्लब ईतिहास== सन् १९९१ मा ब्राजीलको युनिव साव जाव क्लबबाट व्यवसाहिक फटबलको रूपमा सुरुवात गरेका थिए , १९९२ मा उनी खेले एट्लिटिको मिनीरो क्लब गएर खेले । सन् १९९३ मा उनी ब्राजीलकै पाल्मारीस क्लबबाट खेल्न सुरु गरे र सन् १९९५ (२ वर्ष) सोही क्लबमा रहे, पाल्मारीस क्लबबाट ४४ खेलमा ३ गोल पनि गरे । सन् १९९५ मा इटालियन क्लब [[इन्टर मिलान]] गए र मात्र १ सिजन खेले र पहिले खेलमै लोभलाग्दो ३० याड दुरीको फ्री किक गोल गरे । इन्टर मिलानमा ३० खेलमा ५ गोल गरे । सन् १९९६ मा उनी स्पेनीस क्लब [[रियल म्याड्रिड]] गए, र त्यहाँ ३ नं. लगाएर बायाँ पछाडी (लेफ्ट ब्याक) स्थानबाट ११ सिजन १९९६/९७ देखी २००६/०७ सम्म ५८४ खेलमा ७१ गोल गरे । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Roberto Carlos}} * [http://www.robertocarlos.com.br/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980705150835/http://www.robertocarlos.com.br/ |date=1998-07-05 }} {{pt icon}} * {{FIFA player|170688|Roberto Carlos}} * [http://www.fc-anji.ru/users/12/?lng=en Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318083643/http://www.fc-anji.ru/users/12/?lng=en |date=2012-03-18 }} on Anzhi Makhachkala's official website [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 814au21ovonjnwlwn7bigqa1inst81h 0 74576 1366676 1355225 2026-07-22T10:17:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366676 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = मारियो गोट्जे | image =File:Mario_Götze,_Germany_national_football_team_(02).jpg | fullname = मारियो गोट्जे | nickname = जर्मन मेस्सी | dateofbirth = {{birth date and age|1992|6|3|df=y}} | height = {{convert|1.76|m}}<ref>{{cite web | url = http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/mario-goetze/index.php | title = बायर्न प्रोफाइल मारियो गोट्जे | publisher = एफसी बायर्न | accessdate = 22 May 2014}}</ref> | cityofbirth =[[मेम्मीन्गेन]] | countryofbirth = जर्मनी | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मिड फिल्डर]]<ref>{{cite web | url = http://www.fcbayern.de/en/teams/first-team/mario-goetze/index.php | title = मारियो गोट्जे | publisher = एफसी बायर्न म्युनिख | accessdate = 8 February 2015}}</ref> | currentclub = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९५-१९९८ | youthclubs1 = एससी रोन्सबर्ग | youthyears2 = १९९८-२००१ | youthclubs2 = एफसी इन्ट्याच्ट होमब्रच | youthyears3 = २००१-२००९ | youthclubs3 = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | years1 = २००९-२०१३ | years2 = २०१३-२०१६ | years3 = २०१६- | years4 = | clubs1 = [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubs3= [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | clubs4= | caps1 = ८३ | goals1 = २२ | caps2 = ७३ | goals2 = २२ | caps3 = ६० | goals3 = १० | caps4 = | goals4 = | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = २०१०- | nationalteam1 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps1 = ६३ | nationalgoals1 = १७ }} '''मारियो गोट्जे''' ({{IPA-de|ˈɡœtsə}}; जन्म: ३ जुन १९९२) [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]] र फुटबल क्लब [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]]का आक्रामक मिडफिल्डर हुन् । [[प्लेमेकर|नम्बर १०]] मा आफ्नो दमदार भूमिकाको अलावा, गोट्जे बैकल्पिक ९ (फल्स नाइन) का रूपमा र बायाँ वा दायाँ विङ्गरका रूपमा पनि खेल्न सक्षम मानिन्छन् । २००९ देखि २०१३ सम्म [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]]का लागि खेलेका उनले [[२०१०-११ बुन्डेसलिगा]], २०११-१२ डिएफबी पोकल जिताएका थिए भने २०१३ [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] फाइनल सम्म टोलीलाई पुर्याएका थिए । अप्रिल २०१३ मा, €३७ मिलियन मा उनी बायर्न म्युनिख हानिएका थिए । यसले उनलाई [[मेसुट ओजिल]] पछीका सबभन्दा महँगा जर्मन फुटबलर बनायो ।<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22261981|title=Mario Gotze to join Bayern Munich from Borussia Dortmund|date=23 April 2013|accessdate=22 June 2013|publisher=BBC}}</ref> राष्ट्रिय टोलीमा मात्र १८ वर्षको उमेरमा सन् २०१० मा राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेका गोट्जेले २ प्रमुख अन्तराष्ट्रिय प्रतियोगितामा पनि सहभागिता जनाएका छन् । उनी जर्मन टोलीका सदस्य थिए जुन टोलीले [[युइएफए युरो २०१२|यूइएफए यूरो २०१२]]मा सेमिफाइनल सम्मको यात्रा तय गरेको थियो भने [[२०१४ फिफा विश्वकप]] फाइनलमा उनले निर्णायक गोल गरेका थिए ।<ref>{{cite web | url = http://www.espnfc.us/fifa-world-cup/story/1948310/germany-1-0-argentina-mario-gotze-seals-fourth-world-cup-triumph | title = Gotze goal hands Germany World Cup | publisher = ESPN FC | date = 13 July 2014 | accessdate = 14 July 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205013306/http://www.espnfc.us/fifa-world-cup/story/1948310/germany-1-0-argentina-mario-gotze-seals-fourth-world-cup-triumph |date=5 December 2014 }}</ref> ==क्लब करियर== ==अन्तराष्ट्रिय करियर== === २०१४ फिफा विश्वकप === [[File:Götze kicks the match winning goal.jpg|thumb|280px|२०१४ फिफा विश्वकप फाइनलमा गोट्जेले जर्मनीका लागि निर्णायक गोल गर्दा [[एजीक्वील ग्यारे]] (देब्रे), [[मार्टीन डेमिचेलिस]] (बिच) र अर्जेन्टिनी गोलरक्षक [[सर्जियो रोमेरो]] [[२०१४ फिफा विश्वकप]] आफ्नो हातबाट चिप्लिएको महसुस गर्दै]] ==खेल्ने तरिका== गोट्जे दाया विङ्ग, बाया विङ्ग, आक्रामक मध्यपंक्ति जहाँबाट पनि खेल्न सक्ने क्षमतावान खेलाडी हुन् । गोट्जेलाई विश्वका उत्कृष्ट युवा फुटबलरहरूमा गनिन्छ जसमा तीव्र वेग, तकनिकी कौसल, ड्रिब्लिङ कला, र प्लेमेकरको भुमिका राम्रोसँग निभाउन सक्ने खुबी छ । बोरूसिया डर्टमन्डमा जर्जेन क्लोपको प्रशिक्षणमा उनी टोलीको ४-२-३-१ संरचनामा फरक फरक भुमिकामा मैदानमा उत्रन्थे । जापानी प्लेमेकर सिन्जी कगावाको डर्टमन्ड सँगको करार अवधि सकिएपछी क्लोपले गोट्जेलाई २०१२-१३ सिजनका लागि आक्रामक मध्यपंक्ति को कमान सम्हाल्ने अवसर दिएका थिए । गोट्जेको प्रतिभालाई जोएचिम लो ले जर्मनी राष्ट्रिय टिममा फल्स ९ का रूपमा प्रयोग गरेका थिए । जर्मन फुटबल लेजेन्ड फ्रान्ज बेकेनबउरले गोट्जेलाई “जर्मन मेस्सी"को नाम दिएका थिए । सन् २०१० मा जर्मन फुटबल संघका तत्कालिन प्रबन्ध निर्देशक म्याथीअस सामरले भनेका थिए : "गोट्जे जर्मनीले पाएको हालसम्मकै उत्कृष्ट खेलाडी हुन्"। ==फुटबल बाहिर== जर्मनीको [[मेम्मीनगेन]]मा जन्मिएका गोट्जेका पिता जर्जेन गोट्जे [[डर्टमन्ड प्राविधिक विश्वविद्यालय]] का प्राध्यापक हुन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.dt.e-technik.uni-dortmund.de/mitarbeiter/goetze/index.shtml | title = Prof. Dr.-Ing. Jürgen Götze | publisher = e-technik.uni-dortmund.de | date = 13 July 2011 | accessdate = 14 July 2014 | language = जर्मन }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009184107/http://www.dt.e-technik.uni-dortmund.de/mitarbeiter/goetze/index.shtml |date=9 October 2014 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.stern.de/sport/fussball/mario-goetze-der-kleine-gott-des-deutschen-fussballs-1715582.html |title = Der "kleine Gott" des deutschen Fußballs | language = जर्मन | publisher = stern.de | date = 11 August 2011 | accessdate = 4 November 2011 | first = Dieter | last = Hoß}}</ref> मारियो गोट्जेका दाजु [[फाबियन गोट्जे]] पनि फुटबलर हुन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.sueddeutsche.de/sport/bruder-von-mario-goetze-in-unterhaching-millionen-guenstiger-1.1697348 | title = 37 Millionen günstiger | language = जर्मन | publisher = [[Süddeutsche Zeitung]] | accessdate = 2 July 2013}}</ref> उनका भाइ [[फेलिक्स गोट्जे]] बायर्न म्युनिख यू-१७ टिमबाट खेल्दछन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.sport1.de/de/fussball/fussball_bundesliga/newspage_922447.html | title = Bayern holt noch einen Götze | language = जर्मन | publisher = sport1.de | date = 16 July 2014 | accessdate = 17 July 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231051529/http://www.sport1.de/de/fussball/fussball_bundesliga/newspage_922447.html |date=31 December 2014 }}</ref> गोट्जेको प्रेमिका एन क्याथरिन ब्रोमेल हुन् । <ref>{{cite news|last1=Tate|first1=Amethyst|title=Who Is Ann-Kathrin Brommel? Mario Gotze's Girlfriend Is German Lingerie Model|url=http://www.ibtimes.com/who-ann-kathrin-brommel-mario-gotzes-girlfriend-german-lingerie-model-1627136|accessdate=17 July 2014|work=International Business Times|date=14 July 2014}}</ref> गोट्जे क्रिष्टियन धर्मावलम्बी हुन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.standard.co.uk/sport/worldcup/mario-gotze-germany-miracle-boy-world-cup-winning-goal-9604390.html | title = Mario Gotze: the story behind Germany's 'miracle boy' after his stunning World Cup-winning goal | publisher = London Evening Standard | date = 14 July 2014 | accessdate = 20 July 2014 | first1 = Benedict | last1 = Moore-Bridger | first2 = Miranda | last2 = Bryant}}</ref><ref>{{cite web|title=Ich danke Gott!|url=http://www.jesus.ch/magazin/sport_und_freizeit/fussball/258102-ich_danke_gott.html | language = German | publisher = jesus.ch | date = 26 June 2014 | accessdate = 26 June 2014 | first = Miriam | last = Hinrichs}}</ref><ref>{{cite web|title=Götze dankt Gott bei Facebook|url=http://www.bild.de/sport/fussball/mario-goetze/dankt-gott-bei-facebook-32335554.bild.html | language = German | publisher = Bild | date = 26 June 2014 | accessdate = 26 June 2014}}</ref> ==करियर तथ्याङ्क== ===क्लब=== {| class="wikitable" Style="text-align: center" |- !colspan="३"| क्लब प्रदर्शन !colspan="२"| लिग !colspan="२"| कप !colspan="२"| महादेशिय !colspan="२"| अन्य !colspan="२"| जम्मा !rowspan="३"| {{Tooltip|Ref.|सन्दर्भ}} |- ! क्लब ! लिग ! सिजन ! उपस्थिति ! गोल ! उपस्थिति ! गोल ! उपस्थिति ! गोल ! उपस्थिति ! गोल ! उपस्थिति ! गोल |- !colspan="३"| जर्मनी !colspan="२"| लिग !colspan="२"| [[डिएफबी-पोकल]] !colspan="२"| [[यूइएफए|यूरोप]] !colspan="२"| अन्य{{ref|a|१}} !colspan="२"| जम्मा |- | rowspan="५"| [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | rowspan="८"| [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] | [[2009–10 Bundesliga|२००९-१०]] | ५ | ० | ० | ० | colspan="२"| — | rowspan="२" colspan="२"| — | ५ | ० | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2009-10/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=18 August 2014|language=German}}</ref> |- | [[2010–11 Borussia Dortmund season|२०१०-११]] | ३३ | ६ | २ | ० | ६ | २ | ४१ | ८ | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2010-11/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=18 August 2014|language=German}}</ref> |- | [[2011–12 Borussia Dortmund season|२०११-१२]] | १७ | ६ | २ | १ | ६ | ० | १ | ० | २६ | ७ | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2011-12/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=18 August 2014|language=German}}</ref> |- | [[2012–13 Borussia Dortmund season|२०१२-१३]] | २८ | १० | ४ | ४ | ११ | २ | १ | ९ | ४४ | १६ | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2012-13/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=18 August 2014|language=German}}</ref> |- ! जम्मा ! ८३ ! २२ ! ८ ! ५ ! २३ ! ४ ! २ ! ० ! ११६ ! ३१ ! — |- | rowspan="३"| [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | [[2013–14 FC Bayern Munich season|२०१३-१४]] | २७ | १० | ४ | १ | ११ | ३ | २ | १ | ४४ | १५ | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2013-14/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=18 August 2014|language=German}}</ref><ref>{{cite news|title=Bayern im Finale – Guangzhou kein Prüfstein|url=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/klub-weltmeisterschaft/2013/3/1888095/spielbericht_guangzhou-yiyao-12640_bayern-muenchen-14.html|accessdate=11 March 2014|newspaper=kicker|date=17 December 2013|language=German}}</ref> |- | [[2014–15 FC Bayern Munich season|२०१४-१५]] | २९ | ९ | ४ | २ | १० | ४ | १ | ० | ४४ | १५ | <ref>{{cite web|title=Götze, Mario|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/2014-15/43592/vereinsspieler_mario-goetze.html|website=kicker.de|publisher=kicker|accessdate= 6 May 2015 |language=German}}</ref> |- ! जम्मा ! ५६ ! १९ ! ८ ! ३ ! २१ ! ७ ! ३ ! १ ! ८८ ! ३० ! — |- !colspan="३"| करियर जम्मा ! १३९ ! ४१ ! १६ ! ८ ! ४४ ! ११ ! ५ ! १ ! २०४ ! ६१ ! — |} * १.{{note|a}}[[डिएफबी-सुपरकप]] र [[फिफा क्लब विश्वकप]] पनि समावेश छ । === अन्तराष्ट्रिय === ''सेप्टेम्बर २०१५ सम्म'' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan=३ | [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय टिम]] |- !वर्ष!!उपस्थिति!!गोल |- | २०१० || १ || ० |- | २०११ || ११ || २ |- | २०१२ || ८ || १ |- | २०१३ || ६ || ३ |- | २०१४ || १५ || ७ |- | २०१५ || ५ || ३ |- !जम्मा || ४६ || १६ |} ===अन्तराष्ट्रिय गोल=== : {| class="wikitable" |- ! गोल !! मिति !! स्थान !! विपक्षी !! स्कोर !! नतिजा !! प्रतिस्पर्धा |- | १. || १० अगस्ट २०११ || [[मर्सिडिज-बेन्ज एरिना]], [[स्टुटगार्ट]], जर्मनी || {{fb|BRA}} || '''२'''–० || ३–२ || [[मैत्रीपुर्ण]] |- | २. || २ सेप्टेम्बर २०११ || [[भेल्टीन्स-एरिना]], [[गेल्सेनकिर्चेन]], जर्मनी || {{fb|AUT}} || '''६'''–२ || ६–२ || [[युइएफए युरो २०१२|यूइएफए यूरो २०१२]]छनौट |- | ३. || ७ सेप्टेम्बर २०१२ || [[एडब्लुडी-एरिना]], [[हेनोभर]], जर्मनी || {{fb|FRO}} || '''१'''–० || ३–० || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] छनौट |- | ४. || २२ मार्च २०१३ || [[एस्टाना एरिना]], [[एस्टाना]], काजख्स्तान || {{fb|KAZ}} || '''२'''–० || ३–० || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] छनौट |- | ५. || २६ मार्च २०१३ || [[फ्रान्केनस्टेडीयन]], [[नुरेमबर्ग]], जर्मनी || {{fb|KAZ}} || '''२'''–० || ४–१ || [[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ६. || १५ अक्टोबर २०१३ || [[फ्रेन्ड्स एरिना]], [[सोल्ना]], स्विडेन || {{fb|SWE}} || '''२'''–२ || ५–३ || [[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] |- | ७. || ५ मार्च २०१४ || मर्सिडीज-बेन्ज एरिना, स्टुटगार्ट, जर्मनी || {{fb|CHI}} || '''१'''–० || १–० || [[मैत्रीपुर्ण]] |- | ८. || rowspan=2|6 June 2014 || rowspan=2|[[Coface Arena]], [[Mainz]], Germany || rowspan=2|{{fb|ARM}} || '''5'''–1 || rowspan=2|6–1 || rowspan=2|Friendly |- | ९. || '''6'''–1 |- | १०. || 21 June 2014 || [[Castelão (Ceará)|Castelão]], [[Fortaleza]], Brazil || {{fb|GHA}} || '''1'''–0 || 2–2 || [[2014 FIFA World Cup]] |- | ११. || 13 July 2014 || [[Estádio do Maracanã]], [[Rio de Janeiro]], Brazil || {{fb|ARG}} || '''1'''–0 || [[2014 FIFA World Cup Final|1–0]] || [[2014 FIFA World Cup Final]] |- | १२. || 3 September 2014 || [[Esprit Arena]], [[Düsseldorf]], Germany || {{fb|ARG}} || '''2'''–4 || 2–4 || Friendly |- | १३. || 14 November 2014 || Frankenstadion, Nuremberg, Germany || {{fb|GIB}} || '''3'''–0 || 4–0 || [[UEFA Euro 2016 qualifying]] |- | १४. || 10 June 2015 || [[RheinEnergieStadion]], [[Cologne]], Germany || {{fb|USA}} || '''1'''–0 || 1–2 || Friendly |- | १५. || rowspan=2|4 September 2015 || rowspan=2|[[Commerzbank-Arena]], Frankfurt, Germany || rowspan=2|{{fb|POL}} || '''2'''–0 || rowspan=2|3–1 || rowspan=2|[[यूइएफए यूरो २०१६ छनौट]] |- | १६. || '''3'''–1 |} ==सम्मान== === क्लब === ; बोरूसिया डर्टमन्ड<ref name="Soccerway">{{cite web |url=http://int.soccerway.com/players/mario-gotze/85098/|title= M. Götze | publisher = Soccerway | accessdate = 18 July 2014}}</ref> * [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]]: [[२०१०-११]], [[२०११-१२]] * [[डिएफबी-पोकल]]: [[२०११-१२]] * [[यूइएफए च्याम्पियन्स लिग]] दोस्रो स्थान: [[२०१२-१३]] ; बायर्न म्युनिख<ref name="Soccerway" /> * [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]]: [[२०१३-१४ बुन्डेस लिगा|२०१३-१४]], [[२०१४-१५ बुन्डेस लिगा|२०१४-१५]] * [[डिएफबी-पोकल]]: [[२०१३-१४]] * [[यूइएफए सुपर कप]]: [[सन २०१३|२०१३]] * [[फिफा क्लब विश्वकप]]: [[२०१३ फिफा क्लब विश्वकप|२०१३]] ===अन्तराष्ट्रिय=== ; जर्मनी * [[फिफा विश्वकप]]: [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]]<ref name="Soccerway" /> * [[यूइएफए यूरोपियन यू-१७ च्याम्पियनशीप]]: [[वर्ष २००९|२००९]]<ref>{{cite web | url = http://www.welt.de/sport/article116793792/Khedira-Oezil-Neuer-Aufstieg-der-Euro-Helden.html | title = Khedira, Özil, Neuer – Aufstieg der Euro-Helden | language = de | publisher = welt.de | date = 6 June 2013 | accessdate = 17 July 2014 | first = Lars | last = Gartenschläger}}</ref> === व्यक्तिगत === * [[फ्रिट्ज वाल्टर मेडल]]: यू-१७ स्वर्ण पदक २००९<ref name="kicker_1">{{cite web | url = http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/572545/2/slideshow_ausgezeichnet-diese-jungstars-holten-gold.html | title = Ausgezeichnet! Diese Jungstars holten Gold | language = de | publisher = kicker.de | accessdate = 18 July 2014}}</ref> * [[फ्रिट्ज वाल्टर मेडल]]: यू-१८ स्वर्ण पदक २०१०<ref name="kicker_1" /> * [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] वर्षको युवा खेलाडी: [[२०१०-११ बुन्डेस लिगा|२०१०-११]]{{Citation needed|date=February 2015}} * ''[[किकर (खेल पत्रिका)]]'' [[बुन्डेसलिगा]] टिम अफ द सिजन: [[२०१०-११ बुन्डेसलिगा|२०१०-११]], [[२०१२-१३ बुन्डेसलिगा|२०१२-१३]]{{Citation needed|date=February 2015}} * [[गोल्डेन ब्वाइ अवार्ड]]: २०११<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2011/12/05/2789374/borussia-dortmunds-mario-gotze-lands-golden-boy-award-for | title = Borussia Dortmund's Mario Gotze lands 'Golden Boy' award for 2011 | publisher = goal.com | date = 5 December 2011 | accessdate = 11 December 2013 | first = Mark | last = Doyle}}</ref> * [[गोल अफ द मन्थ (जर्मनी)]]: जुलाई २०१४{{Citation needed|date=February 2015}} * २०१४ फिफा विश्वकप:घाना विरूद्धको खेलमा म्यान अफ द म्याच * २०१४ फिफा विश्वकप: अर्जेन्टिना विरूद्धको खेलमा म्यान अफ द म्याच ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Mario Götze|मारियो गोट्जे}} * {{FIFA player|309316|मारियो गोट्जे}} * {{UEFA player|250007605|मारियो गोट्जे}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] cjkkesckjopro7e8iyvdb3vh7wsff3d 0 74716 1366677 1363626 2026-07-22T10:18:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366677 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = मेसुट ओजिल | image =20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Mesut Özil 850 0704.jpg | fullname = मेसुट ओजिल | dateofbirth =१५ अक्टोबर १९८८ (उमेर २८) | height = १.८० मि (५ फिट ११ इन्च) | cityofbirth = [[गेल्सेनकिर्चेन]] | countryofbirth = पश्चिम जर्मनी | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|आक्रामक मिडफिल्डर]]/[[विङ्गर]] |currentclub = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |clubnumber = ११ | youthyears1 =१९९५–१९९८ | youthclubs1= वेष्टफालिया ०४ गेल्सेनकिर्चेन | youthyears2 = १९९८–१९९९ | youthclubs2 = ट्युटोनिया साल्के-नर्ड | youthyears3 = १९९९–२००० | youthclubs3 = फाल्के गेल्सेनकिर्चेन | youthyears4 = २०००–२००५ | youthclubs4 = [[रट-वेस एसेन]] | youthyears5 = २००५–२००६ | youthclubs5 = [[साल्के ०४]] | years1 = २००६-२००८ | years2 = २००८-२०१० | years3 = २०१०-२०१३ | years4 = २०१३- | clubs1 = [[साल्के ०४]] | clubs2 = [[वर्डर ब्रिमेन]] | clubs3= [[रियल म्याड्रिड]] | clubs4= [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] | caps1 = ३० | goals1 = ० | caps2 = ७१ | goals2 = १३ | caps3 = १०५ | goals3 = १९ | caps4 = १५२ | goals4 = ३० | nationalyears1 = २००६–२००७ | nationalteam1 = [[जर्मनी अन्डर १९]] | nationalcaps1 = ११ | nationalgoals1 = ४ | nationalyears2 = २००७–२००९ | nationalteam2 = [[जर्मनी अन्डर २१]] | nationalcaps2 = १६ | nationalgoals2 = ५ | nationalyears3 = २००९–२०१८ | nationalteam3 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps3 = ९२ | nationalgoals3 = २३ | club-update = २२:२८, १८ अगस्त २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = १६:१९, २७ जून २०१८ (युटिसी) | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप|फुटबल विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१४]]|}} {{Medal|3rd|[[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइयफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|B|[[UEFA Euro 2012|२०१२]]|}}<!-- Though there was no third place playoff, UEFA decided in the 2012 edition to award the semi-final losers (Germany and Portugal) bronze medals for the first time: https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/competitions/euro/91/87/57/918757_download.pdf --> {{MedalCompetition|[[UEFA European Under-21 Championship]]}} {{Medal|W|[[2009 UEFA European Under-21 Championship|२००९]]|}} }} '''मेसुट ओजिल''' ({{IPA-de|ˈmeːzut ˈøːzil}}, {{IPA-tr|me̞ˈsut ˈø̞zil|lang}}; जन्म: १५ अक्टुबर १९८८)जर्मन फुटबलर हुन । एक सबल अनि सफल प्लेमेकर ओजिल आक्रामक मिडफिल्डरको भुमिकामा आर्सनल फुटबल क्लबबाट मैदानमा उत्रने गर्छन् । [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का प्रशिक्षक [[योआखिम लो]]ले उनलाई राष्ट्रिय टोलीमा निकै सम्मान दिन्छन् । सन् २००९ मा राष्ट्रिय टोलीमा पदार्पण गरेका उनले ८० बढी अन्तराष्ट्रिय खेलमा २१ गोल गरेका छन् । उपयोगी पास र उत्कृष्ट प्रहार गर्ने क्षमताका कारण उनको खेललाई चेल्सीका प्रसिक्षक जोसे माउरिन्हो र लेजेन्ड जिदानसँग तुलना गर्ने गरिन्छ । ==प्रारम्भिक जीवनी== {{ठुटो}} ==सम्मान== ===क्लब=== ;वर्डर ब्रिमेन<ref name="Soccerway">{{cite web | url = http://www.soccerway.com/players/mesut-ozil/1986/ | title = M. Özil | publisher = Soccerway | accessdate = 3 January 2015}}</ref> *[[डिएफबी-पोकल]]: [[2008–09 DFB-Pokal|2008–09]] ;रियल म्याड्रिड<ref name="Soccerway" /> * [[ला लिगा]]: [[2011–12 La Liga|2011–12]] * [[कोपा डेल रे]]: [[2010–11 Copa del Rey|2010–11]] * [[सुपरकोपा डी इस्पाना]]: [[2012 Supercopa de España|2012]] ;आर्सनल<ref name="Soccerway" /> *[[एफए कप]]: [[2013–14 FA Cup|2013–14]], [[2014–15 FA Cup|2014–15]] *[[एफए कम्युनिटि शिल्ड]]: <!-- DO NOT ADD 2014 FA COMMUNITY SHIELD, HE WAS NOT IN SQUAD AND DID NOT PARTICIPATE AS AN EXTENDED BREAK FOLLOWING THE WORLDCUP 2014 -->[[2015 FA Community Shield|2015]] ===अन्तर्राष्ट्रिय=== [[File:Award ceremony of the World Cup in Brazil 07.jpg|thumb|250px|upright|फिफा विश्वकप फाइनल जितेपछी ट्रफि समाउदै ओजिल]] ;Germany<ref name="Soccerway" /><ref>{{cite web | url = http://www.welt.de/sport/article116793792/Khedira-Oezil-Neuer-Aufstieg-der-Euro-Helden.html | title = Khedira, Özil, Neuer – Aufstieg der Euro-Helden | language = de | publisher = welt.de | date = 6 June 2013 | accessdate = 3 January 2015 | first = Lars | last = Gartenschläger}}</ref> * [[फिफा विश्वकप]]: [[2014 FIFA World Cup|2014]] * [[यूइएफए यूरोपियन यू-२१ च्याम्पियनशीप]]: [[2009 UEFA European Under-21 Football Championship|2009]] ===व्यक्तिगत=== * [[2009 UEFA European Under-21 Football Championship#Final|2009 UEFA European U-21 Championship Final]] – [[Man of the match]]. * [[2009–10 Bundesliga#Top assists|Bundesliga Top assists]] [[2009–10 Bundesliga|2009–10]] (17) * [[FIFA World Cup 2010|FIFA World Cup 2010 Man of the Match]]: [[2010 FIFA World Cup Group D#Ghana vs Germany|vs. Ghana]] * [[2010 FIFA World Cup]] – Most assists (3, shared with [[Thomas Müller]], [[Bastian Schweinsteiger]], [[Kaká]], and [[Dirk Kuyt]]) * [[2011–12 La Liga]] Most assists (17) * [[UEFA Euro 2012 statistics#Assists|UEFA Euro 2012]] – Most assists (3, shared with [[Steven Gerrard]], [[Andrei Arshavin]], and [[David Silva]]) * [[UEFA Euro 2012]] – [[Man of the match]]: [[UEFA Euro 2012 Group B#Germany vs Portugal|Germany vs Portugal]], [[UEFA Euro 2012 knockout stage#Germany vs Greece|Germany vs Greece]] * [[2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Group C]]: Highest goalscorer (8 goals) * [[UEFA Best Player in Europe Award|UEFA Best Player in Europe Award 2012]] (10th place) * [[UEFA European Football Championship Teams of the Tournament|UEFA Euro Team of the Tournament]]: [[UEFA Euro 2012#Awards|2012]] * [[UEFA Team of the Year]]: [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2012|2012]], [[UEFA Team of the Year#Team of the Year 2013|2013]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Mesut Özil|मेसुट ओजिल}} * {{Official website|1=http://www.mesutoezil.com}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] aom1bpcxn0x6axek6wju43lnw2yqyac 0 74792 1366742 485784 2026-07-22T16:43:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366742 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Buruli ulcer | Image = Buruli ulcer left ankle EID.jpg | Caption = Buruli ulcer on the ankle of a person from Ghana. | DiseasesDB = 8568 | ICD10 = {{ICD10|A|31|1|a|30}} ([[ILDS]] A31.120) | ICD9 = {{ICD9|031.1}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D009165 }} '''बुरुली अल्सर (Buruli ulcer)''' (साथसाथै '''बार्न्सडेल अल्सर (Bairnsdale ulcer)''', '''सिर्यल्स अल्सर (Searls ulcer)''', वा '''डेन्ट्री अल्सर (Daintree ulcer)'''<ref name="Andrews">{{cite book |author=James, William D.; Berger, Timothy G.; et al. |title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology |publisher=Saunders Elsevier |location= |year=2006 |pages=340 |isbn=0-7216-2921-0 }}</ref><ref name="Bolognia">{{cite book |author=Rapini, Ronald P.; Bolognia, Jean L.; Jorizzo, Joseph L. |title=Dermatology: 2-Volume Set |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2007 |at=Chapter 74 |isbn=1-4160-2999-0 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Lavender CJ, Senanayake SN, Fyfe JA, ''et al.'' |title=First case of ''Mycobacterium ulcerans'' disease (Bairnsdale or Buruli ulcer) acquired in New South Wales |journal=Med. J. Aust. |volume=186 |issue=2 |pages=62–3 |date=January 2007 |pmid=17223764 |url=http://www.mja.com.au/public/issues/186_02_150107/lav10784_fm.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110405073417/http://www.mja.com.au/public/issues/186_02_150107/lav10784_fm.html |date=2011-04-05 }}</ref>भनेर पनि चिनिने) एउटा [[सङ्क्रमक रोग]] हो जुन ''[[माइकोब्याक्टेरियम अल्सरन्स]]''को कारणले हुने गर्दछ।<ref name=WHO2013>{{cite web|title=Buruli ulcer (''Mycobacterium ulcerans'' infection) Fact sheet N°199|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs199/en/|work=World Health Organization|accessdate=23 February 2014|date=June 2013}}</ref> यस संक्रमणको प्रारम्भिक अवस्थालाई दुखाई रहित [[नोडुल (औषधि)|गाँठो]] वा सुन्निएको क्षेत्र भनि चित्रित गरिएको छ।<ref name=WHO2013/> यो गाँठो [[अल्सर (छालाविज्ञान)|अल्सर]]मा परिणत हुनसक्छ।<ref name=WHO2013/> अल्सर छालाको बाहिरी भागमा भन्दा भित्रि भागमा अझ् ठुलो हुनसक्छ,<ref name=Nak2013/> र वरीपरी सुन्निएको हुनसक्छ।<ref name=Nak2013/> रोग अझ् खराब हुँदै जाँदा, हड्डी पनि संक्रमित हुनसक्छ।<ref name=WHO2013/> बुरुली अल्सरहरू धेरैजसो हात र खुट्टाहरूमा हुने गर्दछ;<ref name=WHO2013/> ज्वरो कहिलेकाहीँ देखा पर्न सक्छ।<ref name=WHO2013/> <!-- कारण --> ''एम्. अल्सरन्सले'' [[माइकोल्याक्टोन]] नामक एउटा विष पैदा गर्दछ, जसले [[प्रतिरक्षा अवरोध|प्रतिरक्षा प्रणाली कार्यक्षमता]] घटाउँछ र तन्तुको [[एपोप्टिस|मृत्यु]] हुने गर्दछ।<ref name=WHO2013/> सोही समूहको ब्याक्टेरियाले पनि क्रमश: [[क्षयरोग]] र [[कुष्ठरोग]] (''[[माइकोब्याक्टेरियम क्षयरोग|एम्. क्षयरोग]]'' तथा ''[[माइकोब्याक्टेरियम कुष्ठरोग|एम्. कुष्ठरोग]]''गराउँदछ)।<ref name=WHO2013/> रोग कसरी फैलिन्छ भन्ने कुरा थाहा हुँदैन।<ref name=WHO2013/> फैलाउनमा पानीका स्रोतहरूको भूमिका रहन सक्दछ।<ref name=Nak2013/> 2013 सम्ममा कुनै प्रभावकारी खोप थिएन।<ref name=WHO2013/><ref name=Ein2011/> <!-- उपचार --> यदि मानिसहरूको चाँडै उपचार गर्न सकियो भने, आठ हप्तासम्म [[एन्टिबायोटिक]]हरू सेवन गर्नाले 80% मानिसमा यो प्रभावकारी हुन सक्छ।<ref name=WHO2013/> उपचारमा प्राय: औषधिहरू [[rifampicin]] र [[streptomycin]] को प्रयोग हुने गर्दछ।<ref name=WHO2013/> [[Clarithromycin]] वा [[moxifloxacin]] कहिलेकाहीँ streptomycin को सट्टामा प्रयोग गरिने गर्दछ।<ref name=WHO2013/> अन्य उपचारहरूमा अल्सरलाई [[शल्यक्रिया|काटेर फाल्ने]] जस्ता कुराहरू पर्दछन्।<ref name=WHO2013/><ref name=Siz2006>{{cite journal | author=Sizaire V, Nackers F, Comte E, Portaels F | title=''Mycobacterium ulcerans'' infection: control, diagnosis, and treatment | journal=Lancet Infect Dis |year=2006 | volume=6 | issue=5 | pages=288–296 | pmid=16631549 | doi=10.1016/S1473-3099(06)70464-9 | url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1473-3099(06)70464-9 }}</ref> संक्रमण निको भएपछि, सामान्यतया सो क्षेत्रमा दाग रहने गर्दछ।<ref name=Ein2011>{{cite journal |author=Einarsdottir T, Huygen K |title=Buruli ulcer |journal=Hum Vaccin |volume=7 |issue=11 |pages=1198–203 |date=November 2011 |pmid=22048117 |doi=10.4161/hv.7.11.17751 |url=http://www.landesbioscience.com/journals/hv/abstract.php?id=17751}}</ref> <!-- इपिडिमियोलोजी --> बुरुली अल्सरहरू आम रूपमा ग्रामिण [[उप-साहारा अफ्रिका]] , विशेषगरी [[आइवरी कोस्ट]] मा हुने गरेको पाइन्छ, तर यो एसिया, पश्चिमी प्रशान्त र अमेरिका महाद्विपहरूमा पनि हुनसक्छ।<ref name=WHO2013/> यस्ता केसहरू 32 भन्दा बढी देशहरूमा देकिएका छन्।<ref name=Nak2013>{{cite journal|last=Nakanaga|first=K|author2=Yotsu, RR |author3=Hoshino, Y |author4=Suzuki, K |author5=Makino, M |author6= Ishii, N |title=Buruli ulcer and mycolactone-producing mycobacteria.|journal=Japanese journal of infectious diseases|year=2013|volume=66|issue=2|pages=83–8|pmid=23514902}}</ref> हरेक वर्ष करीब पाँच देखि छ हजार केसहरू देखा पर्ने गर्दछन्।<ref name=WHO2013/> यो रोग मानिस बाहेक अन्य थुप्रै जनावरहरूमा पनि हुने गर्दछ।<ref name=WHO2013/> [[अल्बर्ट रस्किन कुक]] बुरूली अल्सरहरूलाई व्याख्या गर्ने पहिलो व्यक्ति हुन् उनले सन् 1897 मा यसको व्याख्या गरेका थिए।<ref name=Nak2013/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references /> [[श्रेणी:रोग]] 3klbkgrf5cotmo15xo4rxsyrr615qzt 0 75206 1366678 1322176 2026-07-22T10:18:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366678 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = बेनेडिक्ट हाउडेज | image = Benedikt Höwedes 2011.jpg | image_size = | caption = हाउडेज २०११ मा[[साल्के ०४]] का साथमा | fullname = बेनेडिक्ट हाउडेज<ref>{{Cite news| title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 16| date = 11 June 2014| accessdate = 11 June 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806141058/http://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SquadLists.pdf |date=6 August 2017 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|2|29|df=y}} | birth_place = [[ह्याल्टर्न]], [[प. जर्मनी]] | height = {{convert|1.87|m|abbr=on}} | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|सेन्टर ब्याक]] | currentclub = लोकोमोटिभ मस्को | clubnumber = ५ | youthyears1 = १९९४–२००० | youthclubs1 = टुस ह्याल्टर्न | youthyears2 = २०००-२००१ | youthclubs2 = एसजी हर्टेन-लेनजेनबोकम | youthyears3 = २००१-२००७ | youthclubs3 = [[साल्के ०४]] | years1 = २००७-२००९ | clubs1 = [[साल्के ०४ ll]] | caps1 = १५ | goals1 = ० | years2 = २००७– | clubs2 = [[साल्के ०४]] | caps2 = २४० | goals2 = १२ | clubs2 = [[साल्के ०४]] | caps2 = २४० | goals2 = १२ | years3 = २०१७–२०१८ | clubs3 = → [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] (ऋणमा) | caps3 = ३ | goals3 = १ | years4 = २०१८– | clubs4 = [[:en:FC Lokomotiv Moscow|लोकोमोटिभ मस्को]] | caps4 = ० | goals4 = ० | nationalyears1 = २००५-२००६ | nationalteam1 = [[जर्मनी यू १८]] | nationalcaps1 = ३ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००६-२००७ | nationalteam2 = [[जर्मनी यू १९]] | nationalcaps2 = १६ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००७ | nationalteam3 = [[जर्मनी यू २०]] | nationalcaps3 = १ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २००७-२०१० | nationalteam4 = [[जर्मनी यू २१]] | nationalcaps4 = २३ | nationalgoals4 = ३ | nationalyears5 = २०११– | nationalteam5 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps5 = ३२ | nationalgoals5 = २ | pcupdate = १४ मे २०१८ | ntupdate = २६ मार्च २०१७ (युटिसी) | medaltemplates = {{Medal|W|[[FIFA World Cup]]|[[2014 FIFA World Cup|2014]]}} {{Medal|B|[[UEFA European Championship]]|[[UEFA Euro 2012|2012]]}}<!--Though there was no third place playoff, UEFA decided in the 2012 edition to award the semi-final losers (Germany and Portugal) bronze medals for the first time: https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/competitions/euro/91/87/57/918757_download.pdf--> {{Medal|W|[[UEFA U-21 Championship]]|[[2009 UEFA European Under-21 Football Championship|2009]]}} }} '''बेनेडिक्ट हाउडेज''' जर्मन पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जो [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]] र रुसी क्लब [[:en:lokomotiv moscow|लोकोमोटिभ मस्को]]बाट [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|डिफेन्डर]]को पद सम्हाल्ने गर्छन् । ==क्लब जीवनवृत्ती== हाउडेजले फुटबल जीवनको प्रारम्भ स्थानिय क्लब टुस हाल्टनबाट १९९४ मा सुरू गरेका थिए । २००१ मा उनी एफसी साल्के ०४ को युवा टोलीमा सम्मिलित भए । २००३ मा साल्केको यू-१९ टिमका कप्तान बनेका उनले २००६ मा त्यही टिमबाट यू-१९ [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] जिते । सेप्टेम्बर २००७ मा जर्मन फुटबल संघले हाउडेजलाई उनको उमेर समूहको उत्कृष्ट खेलाडीको सङ्घ्या दिँदै [[मस्यौदा:फ्रिट्ज वाल्टर मेडल|फ्रिट्ज वाल्टर मेडल]] द्वारा सम्मानित गर्यो । जनवरी २००७ मा उनले साल्के टिममा ३० जुन २०१० सम्म रहने भनी सहमति पत्रमा हस्ताक्षर गरे । उनी त्यसपछी साल्केको बुन्डेस लिगा स्क्वाडमा जुलाई मा जोडिए । अक्टोबर २००७ सम्म उनले साल्केको दोस्रो श्रेणीको टिमबाट चौथो श्रेणीको लिग खेलेकोले उनको पहिलो श्रेणी लिगमा खेलाडीको रूपमा उदय ३ अक्टोबर २००७ मा च्याम्पियन्स लिगको खेलबाट भयो । १० डिसेम्बर २००८ मा हाउडेजले करार अवधि बढाएर ३० जुन २०१४ सम्म पुर्याए । २३ जुलाई २०११ मा उनी सिनियर क्लबका कप्तान बने । ९ मार्च २०१३ मा हाउडेजले साल्के ०४ सँगको करार ३० जुन २०१७ सम्म पुर्याए । <ref>[[:en:Benedikt Höwedes]]</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] pt0w4cgg8qoiv68dn4nnhoxbzd0aokg 0 75208 1366679 1309046 2026-07-22T10:18:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366679 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = जुलियन ड्राक्सलर | image = FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 - Julian Draxler 01.JPG | fullname = जुलियन ड्राक्सलर | nickname = | dateofbirth =२० सेप्टेम्बर १९९३ (उमेर २१) | height = १.८७ मि (६ फिट २ इन्च) | cityofbirth= [[ग्लाडबेक]] | countryofbirth = जर्मनी | position = विङ्गर | currentclub = [[साल्के ०४]] | youthyears1 =१९९८-२००० | youthclubs1 = बीभी रेन्टफर्ट | youthyears2=२०००-२००१ | youthclubs2=एसएसभी बर ०७/२० | youthyears3=२००१-२०११ | youthclubs3= [[साल्के ०४]] | years1 = २०११- | clubs1 = [[साल्के ०४]] | caps1 = १०७ | goals1 = १७ | nationalyears1 = २०१२- | nationalteam1 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalcaps1 = १५ | nationalgoals1 = १ }} जुलियन ड्राक्सलर ({{Lang-en|Julian Draxler}}) जर्मन [[फुटबल खेल|फुटबल खेलाडी]] हुन् । बायाँ विङ्गमा उनी मैदानमा खरो रूपमा उत्रन्छन् । उनी दुवै खुट्टा प्रयोग गर्न सक्षम मानिन्छन् भने वान-भर्सेज-वानको स्थितिमा गोल गर्न चुक्दैनन्। [[२०१४ फिफा विश्वकप]] विजेता जर्मन टोलीका उनी सदस्य थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] eifao0rhp5rrx2wbhqxdsb3teo6szxo 0 75561 1366680 1308881 2026-07-22T10:18:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366680 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = गरहार्ड मुलर | image = BOMBERGERDMUELLER.JPG | fullname = गरहार्ड मुलर | nickname = | dateofbirth = ३ नोभेम्बर १९४५ (उमेर ६९) | dateofdeath = 15 August 2021 | height = १.७६ मि (५ फिट ९ १⁄२ इन्च) | cityofbirth = [[नर्डलिङ्गेन]] | countryofbirth = जर्मनी | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]] | currentclub = [[बायर्न म्युनिख II]] (सह-प्रशिक्षक) | youthyears1 =१९६०–१९६३ | youthclubs1 =१८६१ नर्डलिङ्गेन | years1 = १९६३–१९६४ | years2 = १९६४–१९७९ | years3 = १९७९–१९८१ | clubs1 = [[१८६१ नर्डलिङ्गेन]] | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubs3= [[फर्ट लडरडेल स्ट्राइकर्स]] | caps1 = ३१ | goals1 = ५१ | caps2 = ४५३ | goals2 = ३९८ | caps3 = ७१ | goals3 =३८ | nationalyears1 =१९६६-१९७४ | nationalteam1 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|पश्चिम जर्मनी]] | nationalcaps1 = ६२ | nationalgoals1 = ६८ }} '''गर्ड मुलर''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]:[[:en:Gerd Müller|Gerd Müller]]) पुर्व जर्मन फुटबलर हुन् । पेनाल्टी क्षेत्रभित्र सफा अनि सुन्दर गोल गर्न माहिर मुलर बहुफलप्रद [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]]को रूपमा चिनिन्थे । उनलाई आफ्नो पुस्ताका अब्बल दर्जाका स्ट्राइकरको रूपमा लिइन्छ । अन्तराष्ट्रिय स्तरमा पश्चिम जर्मनीको जर्सीमा ८ वर्ष बिताएका मुलरले [[१९७४ फिफा विश्वकप]] फाइनलमा नेदरल्याण्डविरूद्ध गोल गर्दै तत्कालिन प.जर्मनीलाई दोस्रो पटक विश्वकप उपाधि दिलाएका थिए । क्लबस्तरमा [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]मा १५ वर्ष रहेर ४५३ [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] खेलमा ३९८ गोल गरेका थिए । अन्तराष्ट्रिय स्तरमा औसतमा खेलभन्दा बढी गोल गरेका मुलर अन्तराष्ट्रियस्तरमा बढी गोल गर्ने खेलाडीको सुचिमा ११औँ नम्बरमा आउँछन् । उनले ६२ अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा ६८ गोल गरेका थिए । उनका उपनामहरू "द नेशन्स बम्बर" र "क्लेन्स डिक्स मुलर" (छोटो मोटो मुलर) हुन् । सन् १९७० को दशकका चर्चित गर्ड मुलर जर्मन समर्थकबीच गोल मेसिनका रूपमा चर्चित छन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Gerd Müller}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९४५ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२१ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] h2sixb76u6js9x7l58r4zv14ubu0foh 0 75690 1366718 1255368 2026-07-22T10:56:06Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:बुन्डेसलिगा खेलाडीहरू]]; +[[श्रेणी:प्रिमियर लिगका खेलाडीहरू]]; +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी फुटबल खेलाडीहरू]] 1366718 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ल्यान्डन डोनोभान | image = WikiLando (cropped).jpg | image_size = | caption = डोनोभान अक्टोबर २०१० मा | fullname = ल्यान्डन तिमोथी डोनोभान<ref>{{Cite news | title = २००६ फिफा विश्वकप जर्मनी: खेलाडीहरूको सुची | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf | publisher = फिफा | format = PDF | page = 32 | date = 21 March 2014 | accessdate = 11 December 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105063657/http://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |date=5 November 2013 }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|1982|3|4}} | cityofbirth = [[ओन्टारियो]],क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य अमेरिका | height = {{height|ft=5|in=8}}<ref>{{cite web|title=MLS Player Profile|url=http://www.mlssoccer.com/players/landon-donovan|publisher=Major League Soccer|accessdate=March 16, 2012}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|विङ्गर]], [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|फरवार्ड]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = १९९९ | youthclubs1 = [[आइएमजी एकेडेमी]] | years1 = १९९९–२००० | clubs1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन|बायर लिभरकुसेन II]] | caps1 = २८ | goals1 = ९ | years2 = २०००–२००५ | clubs2 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | caps2 = ७ | goals2 = ० | years3 = २००१–२००४ | clubs3 = → [[सान जोस अर्थक्वेँक्स]] (ऋण) | caps3 = ८७ | goals3 = ३२ | years4 = २००५–२०१४ | clubs4 = [[एलए ग्यालेक्सी]] | caps4 = २४७ | goals4 = ११२ | years5 = २००९ | clubs5 = → [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] (ऋण) | caps5 = ६ | goals5 = ० | years6 = २०१० | clubs6 = → [[इभर्टन]] (ऋण) | caps6 = १० | goals6 = २ | years7 = २०१२ | clubs7 = → [[इभर्टन]] (ऋण) | caps7 = ७ | goals7 = ० | totalcaps = ३९२ | totalgoals = १५५ | nationalyears1 = १९९८–१९९९ | nationalteam1 = [[युनाइटेड स्टेट्स यु-१७]] | nationalcaps1 = ४१ | nationalgoals1 = ३५ | nationalyears2 = २००१ | nationalteam2 = [[युनाइटेड स्टेट्स यु-२०]] | nationalcaps2 = ४ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २०००–२०१४ | nationalteam3 = [[युनाइटेड स्टेट्स यु-२३]] | nationalcaps3 = १५ | nationalgoals3 = ९ | nationalyears4 = २०००–२०१४| nationalteam4 = [[युनाइटेड स्टेट्स]] | nationalcaps4 = १५७ | nationalgoals4 = ५७ | medaltemplates =}} '''ल्यान्डन डोनोभान''' अमेरीकी फुटबल दुनियाँमा चौध वर्ष तहल्का मच्चाएका तथा फुटबलमा आफ्नो कुशलताका कारण आफ्नो [[अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टिम|राष्ट्रिय टिम]]लाई सफलताको शिखरमा पुर्याउन सफल वजनदार खेलाडीको नाम हो ।[[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|आक्रामक मिड फिल्डर]] डोनोभान राष्ट्रिय टोलीका सर्वाधिक गोलकर्ता पनि हुन । अमेरीकी फुटबल इतिहाँसकै सर्वाधिक लोकप्रिय खेलाडीका रूपमा चिनिने डोनोभानले यु-१७,यु-२०,यु-२३ र सिनियर राष्ट्रिय टोलीमा कहिल्यै विर्सन नसकिने छाप छोडेका छन । उनले आफ्नो जादुयी खेलबाट [[जर्मनी]] र [[बेलायत]]मा पनि प्रशंसकको हुल नै बनाएका छन । [[बुन्डेसलिगा|बुन्डेस लिगा]] क्लब बायर लिभरकुसेन र [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] हुँदै इंग्लिस प्रिमियर लिग क्लब इभर्टन पनि डोनोभानलाई भित्र्याउन पछि परेनन । इभर्टनमा रहँदा उनको चर्चा चुलिएको थियो । २००२, २००६ र २०१० विश्वकपमा टिमका लागि खेलेका डोनोभान [[२००२ फिफा विश्वकप]]मा गरिमामय फिफा उत्कृष्ट युवा खेलाडीको पुरस्कार जित्न सफल भएका थिए भने अमेरिकालाई क्वार्टरफाइनलमा पुर्याउन उनको योगदान स्मरणीय रह्यो । यसरी उनले फुटबल प्रेमीका बिच अमिट छाप छोडेका छन। ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Ontario, California}} *{{Official website|www.ci.ontario.ca.us|Official '''City of Ontario, California''' website}} *[http://www.ontario.org/ Ontario Chamber of Commerce] *[http://www.ontariocc.com/ Ontario Convention & Visitors Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190811182410/http://ontariocc.com/ |date=2019-08-11 }} *{{dmoz|Regional/North_America/United_States/California/Localities/O/Ontario/}} *[http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/43frankish/43frankish.htm ''“The Frankish Building: A Reflection of the Success of Ontario, California”''] — ''a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan''. [[श्रेणी:अमेरिकी फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:बुन्डेसलिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:प्रिमियर लिगका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] a68e2mrq87s0a3txfzjf97erwyzb9zc 0 75789 1366681 1309400 2026-07-22T10:18:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366681 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |playername= पर मर्टीसेकर |image= FIFA_WC-qualification_2014_-_Austria_vs._Germany_2012-09-11_-_Per_Mertesacker_01.JPG |fullname=पर मर्टीसेकर |dateofbirth=२९ सेप्टेम्बर १९८४ (उमेर ३०) |height=१.९८ मि (६ फि ६ इन्च) |cityofbirth=हेनोभर |countryofbirth=प.जर्मनी |position=[[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|सेन्टर ब्याक]] |currentclub=[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |number=४ |youthyears1=१९८८–१९९५ |youthclubs1=टिएसभी प्याट्टेनसेन |youthyears2=१९९५–२००३ |youthclubs2=हेनोभर ९६ |years1=२००३-२००४ |years2=२००३-२००६ |years3=२००६-२०११ |years4=२०११- |clubs1=[[हेनोभर ९६ II]] |clubs2=[[हेनोभर ९६]] |clubs3=[[वर्डर ब्रिमेन]] |clubs4=[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |caps1=१६ |goals1=१ |caps2=७४ |goals2=७ |caps3=१४६ |goals3=१२ |caps4=११७ |goals4=५ |nationalyears1=२००४-२०१४ |nationalteam1=[[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps1=१०४ |nationalgoals1=४ |pcupdate=१४ मार्च २०१५}} '''पर मर्टीसेकर''' आर्सनल फुटबल क्लबका रक्षात्मक घेराका खेलाडी हुन् । अग्लो कदका मर्टीसेकरले जर्मन टोलीबाट भने सन्यास लिइसकेका छन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat |Per Mertesacker}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८४ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 331wzo8dst6aoyejf5on20agx53w7q4 0 75815 1366682 1309074 2026-07-22T10:18:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366682 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |playername=जेरोम बोआतेङ |image= Ger-Mex (6) (cropped).jpg |caption=बोटेङ [[जर्मनी]]का लागि २०१८ मा |fullname=जेरोम आग्येनिम बोटेङ |dateofbirth={{जन्ममिति र उमेर|1988|10|03}} |height=१.९२ मि(६ फिट ४ इन्च) |cityofbirth=पश्चिम बर्लिन |countryofbirth=प.जर्मनी |currentclub=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |clubnumber = १७ |position=[[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|डिफेन्डर]] |youthyears1=१९९४–२००२ |youthclubs1=टेनिस बोरूसिया बर्लिन |youthyears2=२००२–२००६ |youthclubs2=हर्था बीएससी |years1=२००६-२००७ |years2=२००७ |years3=२००७-२०१० |years4=२०१०-२०११ |years5=२०११- |clubs1=[[हर्था बीएससी II]] |clubs2=[[हर्था बीएससी]] |clubs3=[[ह्यामबर्गर एसभी]] |clubs4=[[म्यान्चेष्टर सीटी]] |clubs5=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |caps1=२४ |goals1=१ |caps2=१० |goals2=० |caps3=७५ |goals3=० |caps4=१६ |goals4=० |caps5=१७६ |goals5=४ |nationalyears1=२००९- |nationalteam1=[[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps1=७६ |nationalgoals1=१ |pcupdate=२२ मार्च २०१५ |ntupdate=२९ मार्च २०१९}} '''जेरोम बोआतेङ''' जर्मन फुटबलर हुन् जो [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] र [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिम]]को रक्षापंक्ति सम्हाल्ने गर्दछन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|http://www.jboateng.com}} {{de icon}} * {{FIFA player|299442|Jérôme Boateng}} * {{UEFA player|98865|Jérôme Boateng}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2013-14/bayern-muenchen-14/39295/spieler_jerome-boateng.html kicker profile] {{commonscat|Jérôme_Boateng}} [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 9xzsexs8dffh5ks2dldxvp1g8wy8ry3 0 75855 1366683 1364667 2026-07-22T10:19:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366683 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = जियानलुइजी बुफन | fullname = जियानलुइजी बुफन<ref name="2014 FIFA World Cup squad lists">{{cite news |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players |url=http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/33/44/fwc_2014_squadlists_neutral.pdf |publisher=FIFA |format=PDF |page=21 |date=11 June 2014 |accessdate=9 September 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625085714/http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/33/44/fwc_2014_squadlists_neutral.pdf |date=25 June 2014 }}</ref> | image = Gianluigi Buffon (31784615942).jpg | image_size = 300 | caption = बुफन २०१६मा खेल्दै | birth_date = {{birth date and age|1978|1|28|df=y}} | birth_place = [[क्याररा]], [[इटाली]] | height = {{convert|१.९१|m|ftin|abbr=on}}<ref>{{cite web|title=Gianluigi Buffon – Sito Ufficiale: Scheda Tecnica|url=http://www.gianluigibuffon.it/official/pagina/Ita/scheda_tecnica.html|website=www.gianluigibuffon.it|accessdate=9 September 2014}}</ref> | currentclub = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]<ref>{{cite web|title=Gianluigi Buffon|url=http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&plid=1421|work=Mail Online|publisher=Associated Newspapers|accessdate=9 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214181902/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&plid=1421 |date=14 December 2013 }}</ref> | clubnumber = | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] | youthyears1 = १९९१–१९९५ |youthclubs1 = [[पर्मा]] | years1 = १९९५–२००१ | clubs1 = [[पर्मा]] | caps1 = १६८ | goals1 = ० | years2 = २००१–२०१८ | clubs2 = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | caps2 = ५०९ | goals2 = ० |clubs3 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जेर्मेन]] | years3 = २०१८–२०१९ | caps3 = १७ | goals3 = ० | clubs4 = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | years4 = २०१९- | caps4 = ० | goals4 =० | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ITA}}}} {{MedalSport|[[भकुन्डो|फुटबल]]}} {{MedalCompetition |[[फिफा विश्वकप]]}} {{MedalGold|[[२००६ फिफा विश्वकप|जर्मनी २००६]]|}} {{MedalCompetition |[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए युरो]]}} {{MedalSilver|[[यूरो कप २०१२|पोल्यान्ड र युक्रेन २०१२]]|}} {{MedalCompetition |[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]}} {{MedalBronze|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप २०१३|ब्राजिल २०१३]]|}} {{MedalCompetition |[[UEFA Under-21 European Championship]]}} {{MedalGold|[[1996 UEFA European championship|१९९६ स्पेन]]|}} {{MedalCompetition |[[Mediterranean Games]]}} {{MedalGold|[[1997 Mediterranean Games|इटाली १९९७]]|}} | nationalyears1 = १९९७–२०१८ | nationalteam1 = [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]] | nationalcaps1 = १७५ | nationalgoals1 = ० | pcupdate = २३ मार्च २०१५ | ntupdate = ३१ मार्च २०१५ }} '''जियानलुइजी "जिजि" बुफन''',({{IPA-it|ˈdʒidʒi bufˈfon}} (जन्म २८ जनवरी १९७८), इटालीयन गोलरक्षक हुन् जो इटाली राष्ट्रिय फुटबल टिम र [[सिरि ए]] क्लब [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]बाट खेल्दछन् । इटालीका लागि अन्तराष्ट्रिय खेलमा सबभन्दा बढी पटक उपस्थिति जनाएका किर्तिमानधारी बुफन बुढा बाघका रूपमा परिचित छन् । उनलाई इटालीको हालसम्मकै अब्बल गोलरक्षकका रूपमा लिइन्छ । बुफन विशेष गरी विपक्षीको दमदार प्रहार रोक्न र रक्षापंक्तिका खेलाडीलाई उत्साहित गर्न खप्पीस मानिन्छन् । अझै पनि बुफनलाई छेडेर गोल गर्न दिग्गज स्ट्राइकरलाई पनि हम्मेहम्मे पर्छ । £३२.६ मिलियनमा २००१ मा पार्माबाट युभेन्टसमा स्थानान्तरण भएसँगै उनी विश्वकै महँगा गोलरक्षक बनेका हुन् । उनका पालाका गोलरक्षकहरूले उनलाई [[इटाली]]को सबैभन्दा राम्रो गोलरक्षक मान्छन् ।<ref>{{cite web|title=Gianluigi Buffon edges closer to Manchester City move as Juventus look to pip Manchester United to Hugo Lloris|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1264514/Manchester-Citys-pursuit-Gianluigi-Buffon-scupper-Uniteds-plans-Hugo-Lloris.html|accessdate=4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=The Last of Italy’s Golden Generation: The Fab Four|url=http://lastwordonsports.com/2014/06/07/the-last-of-italys-golden-generation-the-fab-four/|accessdate=4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Ultimate Serie A XI: Juventus, Roma & Inter Milan Superstars Involved|url=http://www.caughtoffside.com/2014/09/13/ultimate-serie-a-xi-juventus-roma-inter-milan-superstars-involved/|accessdate=4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Gianluigi Buffon: The greatest goalkeeper of a generation|url=http://www.icons.com/gianluigi_buffon/all|accessdate=4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=2010 World Cup Player Profile: Gianluigi Buffon, Italy's Superman|url=http://www.sbnation.com/2010/5/26/1487920/gianluigi-buffon-2010-world-cup-player-profile|accessdate=4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Gianluigi Buffon Profile|url=http://worldsoccer.about.com/od/players/p/Gianluigi-Buffon-Profile.htm|accessdate=4 January 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118174147/http://worldsoccer.about.com/od/players/p/Gianluigi-Buffon-Profile.htm |date=18 January 2015 }}</ref><ref>{{cite web|title=Casillas and Buffon go head to head|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=1836741.html|accessdate=4 January 2015}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Gianluigi Buffon}} {{Wikiquote}} * [http://www.juventus.com/juve/en/campo/giocatori-e-staff/prima/giocatori/portieri/001buffon जियानलुइजी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203042337/http://www.juventus.com/juve/en/campo/giocatori-e-staff/prima/giocatori/portieri/001buffon |date=2013-12-03 }} * {{FIFA player|159304}} {{Commonscat|Gianluigi Buffon}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:इटालीमा खेलकुद]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] l3d7lcp657m12o1pikv28pzcn7irq6u 0 76008 1366684 1310013 2026-07-22T10:19:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366684 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |playername=रूडी भोलर |image= File:Rudi Völler junie 2009.jpg |fullname=रूडल्फ भोलर |nickname= |dateofbirth=१३ अप्रिल १९६० |height=१.८ मि (५ फि ११ इन्च) |cityofbirth=हनाउ |countryofbirth=प.जर्मनी |position=स्ट्राइकर |youthyears1=१९६६–१९७५ |youthclubs1=टीएसभी १८६० हनाउ |youthyears2=१९७५–१९७७ |youthclubs2=किकर्स अफेनबेच |years1=१९७७–१९८० |years2=१९८०–१९८२ |years3=१९८२–१९८७ |years4=१९८७-१९९२ |years5=१९९२-१९९४ |years6=१९९४-१९९६ |clubs1=[[किकर्स अफेनबेच]] |clubs2=[[१८६० मुन्चेन]] |clubs3=[[वर्डर ब्रिमेन]] |clubs4=[[रोमा]] |clubs5=[[मार्सिली]] |clubs6=[[बायर लिभरकुसेन]] |caps1=७३ |goals1=५२ |caps2=७० |goals2=४६ |caps3=१३७ |goals3=९७ |caps4=१४२ |goals4=४५ |caps5=७३ |goals5=२८ |caps6=६२ |goals6=२६ |nationalyears1=१९८२-१९९४ |nationalteam1=[[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps1=९० |nationalgoals1=४७ }} '''रूडी भोलर''' पुर्व जर्मन फुटबलर हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 39brh1bu12puxdkkbavvg8qd12h0fb3 0 76212 1366685 993461 2026-07-22T10:19:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366685 wikitext text/x-wiki {{Futbolista | nom = Paul Pogba | imatge = Paul Pogba 2017.jpg | peu = Pogba jugant pel [[Manchester United]] el 2017. | nom_naixement = Paul Labile Pogba<ref>{{ref-web|títol=Premier League clubs submit squad lists |url= http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/squad-lists-february-2012.pdf |obra=PremierLeague.com | editor=Premier League |pàgina=24 |format=PDF |data= 30 maig 2015 | consulta= 30 maig 2015 }}</ref> | datadenaixement = {{data naixement i edat|1993|3|15|df=y}} | ciutatdenaixement = [[Lagny-sur-Marne]] | paísdenaixement = [[França]] | height = 1,91 m<ref>{{ref-web|url= https://www.premierleague.com/players/3920/Paul-Pogba/overview |títol=Paul Pogba: Overview | editor=Premier League | consulta=24 desembre 2017}}</ref> | position = [[Migcampista]] | currentclub = [[Manchester United]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1999–2006 | clubsjuvenils1 = Roissy-en-Brie | youthyears2 = 2006–2007 | clubsjuvenils2 = Torcy | youthyears3 = 2007–2009 | clubsjuvenils3 = [[Le Havre Athletic Club Football Association|Le Havre AC]] | youthyears4 = 2009–2011 | clubsjuvenils4 = [[Manchester United Football Club|Manchester United FC]] | years1 = 2011–2012 | clubs1 = [[Manchester United Football Club|Manchester United FC]] | partits1 = 3 | gols1 = 0 | years2 = 2012–2016 | clubs2 = [[Juventus FC]] | partits2 = 124 | gols2 = 28<!-- LEAGUE ONLY --> | years3 = 2016– | clubs3 = [[Manchester United Football Club|Manchester United FC]] | partits3 = 48 | gols3 = 2 | anysnacional1 = 2008–2009 | equipnacional1 = França Sub-16 | partitsnacional1 = 17 | golsnacional1 = 1 | anysnacional2 = 2010 | equipnacional2 = França Sub-17 | partitsnacional2 = 10 | golsnacional2 = 2 | anysnacional3 = 2010–2011 | equipnacional3 = França Sub-18 | partitsnacional3 = 6 | golsnacional3 = 1 | anysnacional4 = 2011–2012 | equipnacional4 = França Sub-19 | partitsnacional4 = 12 | golsnacional4 = 4 | anysnacional5 = 2012–2013 | equipnacional5 = França Sub-20 | partitsnacional5 = 9 | golsnacional5 = 2 | anysnacional6 = 2013– | equipnacional6 = {{Banderes|FRA}} [[Selecció francesa de futbol|França]] | partitsnacional6 = 49 | golsnacional6 = 8 | pcupdate = 10 gener 2018 | ntupdate = 10 gener 2018 }} '''पल लाबैल पोग्बा''' फ्रान्सेली पेसेबर फुटबलर हुन् जो [[प्रिमियर लिग]] क्लब म्यानचेस्टर युनाइटेड लागि खेल्दछन् । केन्द्रीय मध्यपंक्तिमा विशेस जम्ने पोग्बा रक्षात्मक र आक्रामक दुवै खेलका लागि चिनिन्छन् । पुर्व क्लब म्यान्चेष्टर युनाइटेडले उनलाई सामर्थ्यशाली, कलापुर्ण खेल प्रदर्शन गर्ने खेलाडीको रूपमा परिभाषित गरेको थियो । युभेन्टसमा स्थानान्तरण भएसँगै उनले 'पल द अक्टोपस' उपनाम पाए । यसको कारण भने दौडदा र ट्याकल गर्दा उनका लामा खुट्टा [[अक्टोपस]]का टेन्टाकल्स जस्तो देखिनाले हो । उनका यिनै विशेषता पुर्व फ्रान्सेली खेलाडी पेट्रीक भिएरासँग दाँज्न विवश गराउँछन् । पोग्बाले २०१३ गोल्डेन ब्वाइ अवार्ड पनि जितेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] hveksplsx8dnranck13m9w6u8ca26oi 0 77397 1366686 1363629 2026-07-22T10:19:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366686 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=August 2014}} {{Infobox football biography | name = जावी अलोन्सो | fullname = जावियर अलोन्सो ओलाने<ref>{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players|url=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=13 September 2013|page=29|format=PDF|date=4 June 2010}}</ref> | image = Xabi Alonso FCB.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1981|11|25|df=y}} | birth_place = टोल्सा, स्पेन | height = {{convert|1.83|m|abbr=on}}<ref>{{cite web | url = http://www.realmadrid.com/en/football/squad/xabier-alonso-olano | title = Alonso | website = realmadrid.com | accessdate = ५ June 2015}}</ref> | position = [[मध्यपंति]] | currentclub = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubnumber = १४ | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Antiguoko]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Real Sociedad]] | years1 = १९९९–२००० | clubs1 = [[Real Sociedad B]] | caps1 = ३९ | goals1 = २ | years3 = २०००–२००१ | clubs3 = → [[:en:SD Eibar|ईकर]] (ऋणमा) | caps3 = १४ | goals3 = ० | years2 = २०००–२००४ | clubs2 = [[Real Sociedad]] | caps2 = ११४ | goals2 = ९ | years4 = २००४–२००९ | clubs4 = [[लिभरपुल फुटबल क्लब]] | caps4 = १४३ | goals4 = १५ | years5 = २००९–२०१४ | clubs5 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps5 = १५८ | goals5 = ४ | years6 = २०१४– | clubs6 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]| caps6 = २६ | goals6 = २ | nationalyears1 = २००० | nationalteam1 = [[Spain national under-18 football team|स्पेन यु१८]] | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००२–२००३ | nationalteam2 = [[Spain national under-21 football team|स्पेन यु२१]] | nationalcaps2 = ९ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००३–२०१४| nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps3 = ११४ | nationalgoals3 = १६ | nationalyears4 = २००१–२०१२ | nationalteam4 = [[Basque Country national football team|वास्के]] | nationalcaps4 = ५ | nationalgoals4 = ० | pcupdate = १५:२७, २३ मे २०१५ (UTC) | ntupdate = २३ जुन २०१४ }} '''जेवियर "जावी" अलोन्सो ओलानो''' (जन्म २५ नोभेम्बर १९८१) स्पेनी फुटबलर हुन जो बुन्डेसलिगा क्लब बायर्न म्युनिखमा आबद्ध छन् । केन्द्रिय मध्यपंक्ति उनलाई सुहाउदो स्थान हो । उनले करियरको थालनी रियल सोसिडाडबाट गरेका थिए । ला लिगा क्लब एसडी एबारले उनलाई सोसिडाडबाट ऋणमा छोटो समय भित्रायो र उनी सोसिडाडमै फर्किए अनि क्लबको कप्तान बने । रियल सोसिडाडमा उनको कप्तानी यति सफल सावित भयो कि –03 सिजनमा क्लबले ला लिगामा दोस्रो स्थान हात पार्यो । यहि सफलतालाई आत्मसाथ गर्दै 2004 अगष्टमा उनी £10.5 मिलियनमा लिभरपुलद्धारा खरिदिए । लिभरपुलमा उनले यूइएफए च्याम्पियन्स लिग जिताउन फाइनलमा एसी मिलान विरूद्ध बराबरी गोल फर्काएका थिए । आगामी सिजनमा एफए कप र एफए कम्युनिटि सिल्डमा लिभरपुलको जितको लालमोहर लाग्यो भने £30 मिलियनमा उनको पनि करियर रियल म्याड्रिडतिर लाग्यो । अहिले बायर्न म्युनिखमा उनले जादु चलाईरहेका छन र उनले चौबिसौँ बुन्डेसलिगा पनि जिताएका छन् । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] g6robuyl8svelhm3ze29oneqya40lho 0 77409 1366652 1102667 2026-07-22T10:11:21Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366652 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = लोथर माथेउस | image = 2019 Lothar Matthäus.jpg | caption = लोथर माथेउस सन् २०१९ मा | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1961|3|21|df=y}} | birth_place = [[एरलान]], पश्चिम जर्मनी | height = १.७४ मिटर | currentclub = | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | years1 = सन् १९७९-१९८४ | clubs1 = [[Borussia Mönchengladbach]] | caps1 = १६२ | goals1 = ३६ | years2 = सन् १९८४-१९८८ | clubs2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps2 = ११३ | goals2 = ५७ | years3 = सन् १९८८-१९९२ | clubs3 = [[इन्टर मिलान]] | caps3 = ११५ | goals3 = ४० | years4 = सन् १९९२-२००० | clubs4 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps4 = १८९ | goals4 = २८ | years5 = सन् २००० | clubs5 = [[मेट्रोस्टार्स]] | caps5 = १६ | goals5 = ० | totalcaps = ५९६ | totalgoals = १६१ | nationalyears1 = सन् १९७९-१९८३ | nationalteam3 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] | nationalyears3 = सन् १९८०-२००० | nationalcaps3 = १५० | nationalgoals3 = २ | manageryears1 = सन् २००१-२००२ | managerclubs1 = [[SK Rapid Wien|Rapid Wien]] | manageryears2 = सन् २००२-२००३ | managerclubs2 = [[FK Partizan|Partizan]] | manageryears3 = सन् २००३-२००६ | managerclubs3 = [[हङ्गेरी राष्ट्रिय फुटबल टोली|हङ्गेरी]] | manageryears4 = सन् २००६ | managerclubs4 = [[Clube Atlético Paranaense|Atlético Paranaense]] | manageryears5 = सन् २००६-२००७ | managerclubs5 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] (assistant) | manageryears6 = सन् २००८-२००९ | managerclubs6 = [[Maccabi Netanya]] | manageryears7 = सन् २०१०-२०११ | managerclubs7 = [[बुल्गेरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|बुल्गेरिया]] | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|FRG}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|RU|[[१९८२ फिफा विश्वकप|१९८२ स्पेन]]|}} {{Medal|RU|[[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६ मेक्सिको]]|}} {{Medal|W|[[१९९० फिफा विश्वकप|१९९० इटाली]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[युएफए युरो १९८०|१९८० इटाली]]|}} }} '''लोथर हरबर्ट माथेउस''' ({{IPA-de|ˈloːtaʁ maˈtɛːʊs}}, {{Audio|De-Lothar Matthäus.ogg|सुन्ने}};<ref>{{cite book|last1=Krech|first1=Eva-Maria|last2=Stock|first2=Eberhard|last3=Hirschfeld|first3=Ursula|last4=Anders|first4=Lutz Christian|title=Deutsches Aussprachewörterbuch|trans-title=German Pronunciation Dictionary|language=de|year=2009|publisher=Walter de Gruyter|location=Berlin|isbn=978-3-11-018202-6|pages=709, 731}}</ref> जन्म २१ मार्च १९६१) जर्मन फुटबल प्रबन्धक र पूर्व खेलाडी हुन्। कप्तानको तवरमा पश्चिम जर्मनीलाई सन् १९९० फिफा विश्वकपको गरिमामय उपाधि जिताएका माथेउसले सोही वर्ष युरोपेली वर्ष खेलाडीको उपाधि जितेका थिए। सन् १९९१ मा उनले [[फिफा वर्ष खेलाडी]]को उपाधि जिते जुन पुरस्कार हालसम्म पनि कुनै अन्य जर्मन खेलाडीले जित्न सकेको छैन। उनले कुल पाँचवटा [[फिफा विश्वकप]] खेलेका थिए जसमा सन् १९८२, १९८६, १९९०, १९९४ र १९९८ को विश्वकप सामेल छ भने उनले विश्वकपमा कुल २५ खेलमा उपस्थिति जनाएका छन् जुन विश्वका अन्य खेलाडीभन्दा बढी हो। उनले सन् १९८०, १९८४, १९८८, २००० को [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]मा सहभागिता जनाएका थिए। सन् १९९९ मा ३८ वर्षको उमेरमा उनलाई पुन: जर्मन वर्ष खेलाडीको पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो। उनी [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली]]को लागि १५० उपस्थिति सहित सबैभन्दा बढी क्याप जित्ने जर्मन खेलाडी हुन्। [[पेले]]को १२५ जीवित उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरूको सूचीमा माथेउस पनि परेका थिए। [[डिएगो म्याराडोना]]ले समेत उनको बारेमा आफ्नो आत्मकथामा लेखेका छन्। माथेउस विशेष गरेर आफ्नो सटिक पास, सही ट्याकल र जोडदार प्रहारका लागि चिनिन्छन्। बक्स टु बक्स मिडफिल्डमा जम्ने माथेउसले करियरको अन्त्यतिर स्वीपरको रूपमा पनि खेल्न थालेका थिए। ==जीवनी== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फुटबल प्रबन्धकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] h8c1uk6llm4mfmt6ztjmg77h0xmp23z 0 78845 1366687 1102592 2026-07-22T10:19:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366687 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = रिभाल्डो | image = Rivaldo.jpg | image_size = 250px | caption = रिभाल्डो २०१४ मा | fullname = रिभाल्डो भिटर बर्बा फेर‌ेइरा | dateofbirth = {{Birth date and age|df=y|1972|4|19}} | countryofbirth = [[पौलिस्टा]], ब्राजिल | height = {{height|m=1.86}} | currentclub =[[मोगी मिरिम]] | clubnumber = | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति (फुटबल)]] | years1 = १९९१–१९९२ | years3 = १९९२–१९९४ | years4 = १९९३–१९९४ | years5 = १९९४–१९९६ | years6 = १९९६–१९९७ | years7 = १९९७–२००२ | years8 = २००२–२००४ | years9 = २००४ | years10 = २००४–२००७ | years11 = २००७–२००८ | years12 = २००८–२०१० | years13 = २०१०–२०११ | years14 = २०११ | years15 = २०१२ | years16 = २०१३ | years17 = २०१४- | clubs1 = [[सान्ता क्रुज]] | clubs3 = [[मोगी मिरिम]] | clubs4 = → [[स्पोर्ट क्लब कोरिन्थियान्स पौलिस्टा|कोरिन्थियान्स]] (ऋण) | clubs5 = [[पाल्मेइरास]] | clubs6 = [[डिपोर्टीभो ला कोरूना]] | clubs7 = [[एफसी बार्सिलोना]] | clubs8 = [[एसी मिलान|मिलान]] | clubs9 = → [[क्रुजेइरो]] (ऋण) | clubs10 = [[ओलम्पियाकस]] | clubs11 = [[ए.इ.के एथेन्स]] | clubs12 = [[बुन्योड्कर]] | clubs13 = [[मोगी मिरिम]] | clubs14 = → [[साओ पाउलो]] (ऋण) | clubs15 = [[कबुस्कर्प]] | clubs16 = [[साओ सिएटानो]] | clubs17 = [[मोगी मिरिम]] | caps1 = १४ | caps3 = ० | caps4 = १९ | caps5 = ४५ | caps6 = ४१ | caps7 = १५७ | caps8 = २२ | caps9 = ११ | caps10 = ७० | caps11 = ३५ | caps12 = ५३ | caps13 = ० | caps14 = ३० | caps15 = २१ | caps16 = ७ | caps17 = ३१ | goals1 = ६ | goals3 = ० | goals4 = ११ | goals5 = २१ | goals6 = २१ | goals7 = ८६ | goals8 = ५ | goals9 = ० | goals10 = ३४ | goals11 = १२ | goals12 = ३३ | goals13 = ० | goals14 = ५ | goals15 = ११ | goals16 = ० | goals17 = १० | totalcaps = ५०६ | totalgoals = २४५ | nationalyears1 = १९९२–१९९३ | nationalyears2 = १९९६ | nationalyears3 = १९९३–२००३ | nationalteam1 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय यू-२० फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२०]] | nationalteam2 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय यू-२३ फुटबल टिम|ब्राजिल यू-२३]] | nationalteam3 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] | nationalcaps1 = ९ | nationalgoals1 = १ | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = ० | nationalcaps3 = ७४ | nationalgoals3 = ३५ | club-update = ८ जुलाई २०१५ | nationalteam-update = }} '''रिभाल्डो भिटर बोर्बा फेरेइरा''' (जन्म १९ अप्रिल फरवार्ड १९७२), जो '''रिभाल्डो''' ({{IPA-pt|ʁiˈvawdu|br}}) नामले चिनिन्छन् एक पुर्व ब्राजिलियन पेशेवर फुटबलर र हाल मोगी मिरिम क्लबका अध्यक्ष हुन् । उनले मुख्यत आफ्नो करियरमा मध्यपंक्तिमा स्वतन्त्र प्लेमेकर र कहिलेकाहीँ दोस्रो स्ट्राइकरका रूपमा पनि खेलेका थिए । बाया खुट्टाले बढी कला देखाउन सिपालु उनी दुवै फ्लाङ्कबाट खेल्न सक्ने खेलाडी हुन । उनलाई फराकिलो मध्यपंक्ति का रूपमा वा विङ्गरका रूपमा पनि खेलाईन्थ्यो किनकि उनमा गति, तकनिकि कौसल र विश्वस्तरिय क्रस निकाल्ने खेलाडी का रूपमा लिइन्छ । स्पेनिस क्लब बार्सिलोना मा ५ वर्ष बिताएका रिभाल्डो ले बार्सिलोना मा रहँदा प्याट्रीक क्लुइभर्ट सँग मिलेर राम्रो खेल प्रदर्शन गर्द्थे । बार्सिलोनाको साथमा २ ला लिगा र १ कोपा डेल रे जितेका उनी राष्ट्रिय टिममा पनि राम्रो खेल प्रदर्शन गरेका खेलाडी हुन । ==इतिहास== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Rivaldo|रिभाल्डो}} [[श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] {{stub}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] gk9vr7f26h3tkb3jb2ktrihzqm84fkm 0 79137 1366422 1363588 2026-07-20T16:42:46Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[भ्यालेन्सिया सीएफ]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[भ्यालेन्सिया सिएफ]] मा सारेको हो 1363588 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = भ्यालेन्सिया | current = २०१५-१६ भ्यालेन्सिया सीएफ सिजन | image = | fullname = भ्यालेन्सिया क्लब डि फुटबल | nickname = ''[[Che (Spanish)|Los Che]]''<br>''Els Taronges'' (The Oranges)<br> ''Valencianistes'' <br>''Les rates penades'' (The Bats) | founded = {{Start date and years ago|df=yes|1919|3|18}} | ground = [[:en:Mestalla Stadium|मेस्टल्ला स्टेडियम]] | capacity = ४९,५०० | owner = [[:en:Peter Lim|पिटर लिम]] | chrtitle = अध्यक्ष | chairman = अनिल मुर्थि | manager = मार्सेलिनो | league = [[ला लिगा]] | season = २०१७-२८ | position = ला लिगा, चौंंथा | website = http://www.valenciacf.com/ | pattern_la1 = _valencia2425h | pattern_b1 = _valencia2425h | pattern_ra1 = _valencia2425h | pattern_sh1 = _valencia2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _valencia2425h | pattern_b2 = _valencia2425a | pattern_ra2 = _valencia2425h | pattern_sh2 = _valencia2425h | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _valencia2425t | pattern_b3 = _valencia2425t | pattern_ra3 = _valencia2425t | pattern_sh3 = _valencia2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = FC8228 | body3 = FC8228 | rightarm3 = FC8228 | shorts3 = 47785A | socks3 = 47785A }} '''भ्यालेन्सिया क्लब डी फुटबल''' ({{IPA-es|baˈlenθja ˈkluβ ðe ˈfuðbol|lang}}, {{lang-va|València Club de Futbol}} {{IPA-ca|vaˈlensia ˈklub de fubˈbɔɫ|}};<ref>[http://www.valenciacf.com/va/ElClub/ClubHistoria.html Valencia CF history in Valencian (named València CF in article)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127091803/http://www.valenciacf.com/va/ElClub/ClubHistoria.html |date=2011-11-27 }},</ref> '''भ्यालेन्सिया सीएफ''', '''भ्यालेन्सिया''' वा '''''लस चे''''') नामले चिनिने भ्यालेन्सियामा अवस्थित स्पेनिस फुटबल क्लब हो । [[ला लिगा]]मा खेल्ने यो क्लब सफल र ठुलो क्लब हो । ६ [[ला लिगा]] र ७ [[कोपा डेल रे]] जितेको यस क्लबले २ पटक [[यूइएफए सुपर कप]] समेत जितेको छ । साथै यो क्लब दुइ पटक [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल पनि खेलेको क्लब हो जहाँ उ दुवै पटक पराजीत भएको थियो । सन् १९१९ मा स्थापना गरिएको यस क्लबको घरेलु मैदान १९२३ यता [[मेस्टल्ला स्टेडीयम]] रहेको छ । [[एफसी बार्सिलोना]] र [[रियल म्याड्रिड]] पछि भ्यालेन्सिया फुटबल क्लब स्पेनमा सबभन्दा बढी समर्थन गरिने तेस्रो ठूलो क्लब हो । <ref>[http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf Sociological Investigation Center&nbsp;– CIS, May barometers] {{es icon}}</ref> {{Commonscat|Valencia CF}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल क्लबहरू]] [[श्रेणी:ला लिगाका क्लबहरू]] 1nvap3s11ublutgo2dmkmxrl6oniv3m 0 79151 1366481 1364526 2026-07-20T22:29:50Z ~2026-40668-77 79896 1366481 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = निकोलस ओतामेन्दी | image = | image_size = | caption = | fullname = निकोलस हर्नान गोन्जालो ओतामेन्दी | dateofbirth = {{birth date and age|1988|2|12|df=y}} | countryofbirth = [[ब्युनोस आयर्स]], अर्जेन्टिना | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite news|title=PLAYER PROFILE – Nicolás Otamendi|url=http://en.valenciacf.com/ver/36643/nicolas-otamendi.html?temporada=2014|publisher=Valencia CF Official webpage|accessdate=20 June 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321053608/http://en.valenciacf.com/ver/36643/nicolas-otamendi.html?temporada=2014 |date=21 March 2015 }}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति (फुटबल)]] | currentclub = | clubnumber = २३ | youthyears1 = १९९५–२००७ | youthclubs1 = [[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]] | years1 = २००७–२०१० | clubs1 = [[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]] | caps1 = ४० | goals1 = १ | years2 = २०१०–२०१४ | clubs2 = [[एफसी पोर्टो]] | caps2 = ७७ | goals2 = ७ | years3 = २०१४–2026 | clubs3 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ]] | caps3 = ३५ | goals3 = ६ | years4 = २०१४ | clubs4 = → [[Clube Atlético Mineiro|Atlético-MG]] (loan) | caps4 = 12 | goals4 = 1 | nationalyears1 = २००९–2026 | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = २५ | nationalgoals1 = १ | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका]]}} {{Medal|RU|[[२०१५ कोपा अमेरिका]]|[[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टिम]]}} | pcupdate = २३ मे २०१५ | ntupdate = ५ जुलाई २०१५ }} '''निकोलस हर्नान गोन्जालो ओतामेन्दी''' एक अर्जेन्टिनी फुटबलर हुन्। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nicolás Otamendi}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] fpoaj67r5ta8xtyhgdwnbj45m6wmbfu 1366688 1366481 2026-07-22T10:19:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366688 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = निकोलस ओतामेन्दी | image = | image_size = | caption = | fullname = निकोलस हर्नान गोन्जालो ओतामेन्दी | dateofbirth = {{birth date and age|1988|2|12|df=y}} | countryofbirth = [[ब्युनोस आयर्स]], अर्जेन्टिना | height = {{height|m=1.83}}<ref>{{cite news|title=PLAYER PROFILE – Nicolás Otamendi|url=http://en.valenciacf.com/ver/36643/nicolas-otamendi.html?temporada=2014|publisher=Valencia CF Official webpage|accessdate=20 June 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321053608/http://en.valenciacf.com/ver/36643/nicolas-otamendi.html?temporada=2014 |date=21 March 2015 }}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति (फुटबल)]] | currentclub = | clubnumber = २३ | youthyears1 = १९९५–२००७ | youthclubs1 = [[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]] | years1 = २००७–२०१० | clubs1 = [[Club Atlético Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]] | caps1 = ४० | goals1 = १ | years2 = २०१०–२०१४ | clubs2 = [[एफसी पोर्टो]] | caps2 = ७७ | goals2 = ७ | years3 = २०१४–2026 | clubs3 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ]] | caps3 = ३५ | goals3 = ६ | years4 = २०१४ | clubs4 = → [[Clube Atlético Mineiro|Atlético-MG]] (loan) | caps4 = 12 | goals4 = 1 | nationalyears1 = २००९–2026 | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = २५ | nationalgoals1 = १ | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[कोपा अमेरिका]]}} {{Medal|RU|[[२०१५ कोपा अमेरिका]]|[[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टिम]]}} | pcupdate = २३ मे २०१५ | ntupdate = ५ जुलाई २०१५ }} '''निकोलस हर्नान गोन्जालो ओतामेन्दी''' एक अर्जेन्टिनी फुटबलर हुन्। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nicolás Otamendi}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 5p5m33dil8ho11mwjztfxfebq5u1aql 0 80080 1366514 1324782 2026-07-21T07:58:13Z CommonsDelinker 144 Replacing Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpg with [[File:Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR 1366514 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = Page one of [[Jacob Shallus]]' officially [[Enrolled bill|engrossed]] copy of the Constitution signed in [[Philadelphia]] by delegates of the [[Constitutional Convention (United States)|Constitutional Convention]] in 1787<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = March 4, 1789 (11 of 13 states) | date_first_executive = April 30, 1789 | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = 39 of the 55 delegates | media_type = Parchment | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 9rw414g86j135hkknx6cmudp2gh6y6k 1366529 1366514 2026-07-21T11:21:18Z ~2026-40912-31 79903 1366529 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = March 4, 1789 (11 of 13 states) | date_first_executive = April 30, 1789 | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = 39 of the 55 delegates | media_type = Parchment | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} hur5u2uodeqwd3op5kwvb4vse3rqsoo 1366530 1366529 2026-07-21T11:25:30Z ~2026-40912-31 79903 1366530 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = March 4, 1789 (11 of 13 states) | date_first_executive = April 30, 1789 | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = Parchment | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} t40jjxtxev08l8uyt469vw6jgkesat9 1366531 1366530 2026-07-21T11:28:48Z ~2026-40912-31 79903 1366531 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = March 4, 1789 (11 of 13 states) | date_first_executive = April 30, 1789 | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} kv221cigo9subwuiv21dww3wg5o4qrq 1366532 1366531 2026-07-21T11:30:18Z ~2026-40912-31 79903 1366532 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = April 30, 1789 | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 9gvohjoddd5i7czf7hypon9olh4w570 1366533 1366532 2026-07-21T11:32:10Z ~2026-40912-31 79903 1366533 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = February 2, 1790 | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} evov71lo6x9274qy1lxlx4wcbpeaqef 1366534 1366533 2026-07-21T11:33:42Z ~2026-40912-31 79903 1366534 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = May 5, 1992 | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} p5iv8i42ic6yp3rvq8h3f9n0btv3ubk 1366535 1366534 2026-07-21T11:34:56Z ~2026-40912-31 79903 1366535 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा [[फिलाडेल्फिया]]मा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक रूपमा तल्लीन प्रतिलिपिको पृष्ठ एक<ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 94pawznneypc2iza38g621ck77ebt51 1366536 1366535 2026-07-21T11:46:56Z ~2026-40912-31 79903 1366536 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = September 17, 1787 | date_presented = September 28, 1787 | date_ratified = June 21, 1788 (9 of 13 states) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} gclygb3w2r223bzp09lgsp1oae3yal8 1366537 1366536 2026-07-21T11:48:49Z ~2026-40912-31 79903 1366537 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको ज्याकब शैलसको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} dlhzep8rycnkddq78mrzp6m07f7kqt7 1366538 1366537 2026-07-21T11:50:20Z ~2026-40912-31 79903 1366538 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[United States Congress|Bicameral]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} snnmqiy6gam5ek9jne0rjwo61f3wjvp 1366543 1366538 2026-07-21T12:05:50Z ~2026-40912-31 79903 1366543 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|Supreme]], [[United States courts of appeals|Circuits]], [[United States district court|Districts]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 2mpevujfmickett4zvupndsxbl49xh9 1366547 1366543 2026-07-21T12:20:25Z ~2026-40912-31 79903 1366547 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = Yes | electoral_college = [[United States Electoral College|Yes]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} r1a0gm3g8z666078xpm6blznwxflrfk 1366549 1366547 2026-07-21T12:24:25Z ~2026-40912-31 79903 1366549 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = 2, 1 still active | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 1evb40283p24v9gooqq26xr6jzfupa4 1366550 1366549 2026-07-21T12:26:00Z ~2026-40912-31 79903 1366550 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = २,१ अझै सक्रिय | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|The Constitution of the United States of America, As Amended}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ha4ti2xmr57gv6jam7whitdhdstpr8k 1366551 1366550 2026-07-21T12:28:23Z ~2026-40912-31 79903 1366551 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = २,१ अझै सक्रिय | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान, संशोधित रूपमा|date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} tjxc5by4855rvpreyyb6gjiuer7zj6j 1366553 1366551 2026-07-21T12:29:38Z ~2026-40912-31 79903 1366553 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = २,१ अझै सक्रिय | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान, संशोधित रूपमा}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = [[National Archives Building]] in [[Washington, D.C.]], U.S. | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} h3jtuz4pgfy1qdbdfp4wsy9izj0q3ue 1366554 1366553 2026-07-21T12:31:18Z ~2026-40912-31 79903 1366554 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = २,१ अझै सक्रिय | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान, संशोधित रूपमा}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = अमेरिकाको वाशिंगटन, डी.सी.मा रहेको राष्ट्रिय अभिलेखागार भवन | commissioned = [[Congress of the Confederation]] in [[Philadelphia]], U.S. | writer = [[Constitutional Convention (United States)|Philadelphia Convention]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} nblhhyj3xyikddsv8alttq3m6w1g5rz 1366556 1366554 2026-07-21T12:32:55Z ~2026-40912-31 79903 1366556 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान | image = Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg | image_size = | caption = १७८७ मा [[फिलाडेल्फिया]]मा भएको संवैधानिक सम्मेलनका प्रतिनिधिहरूद्वारा हस्ताक्षर गरिएको संविधानको आधिकारिक प्रतिलिपिको पहिलो पृष्ठ, ज्याकोब श्लोसद्वारा हस्ताक्षर गरिएको। <ref>{{cite web |title=Engrossed in the Constitution |author=John H. Lienhard |url=https://www.uh.edu/engines/epi1003.htm |access-date=April 8, 2022}}</ref> | jurisdiction = [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | date_created = सेप्टेम्बर १७, १७८७ | date_presented = सेप्टेम्बर २८, १७८७ | date_ratified = जुन २१, १७८८ (१३ मध्ये ९ राज्य) | date_effective = {{start date and age|1789|3|4|p=1|br=1}}<ref>16 Am. Jur. 2d Constitutional Law § 10; "The Constitution went into effect in March of 1789." Referring to Owings v. Speed, 18 U.S. 420, 5 L. Ed. 124 (1820), "The present Constitution of the United States did not commence its operation until the first Wednesday in March, 1789."</ref> | system = [[सङ्घीयता|सङ्घीय]] [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपतीय]] [[गणतन्त्र]] | branches = [[Separation of powers under the United States Constitution|3]] | chambers = [[अमेरिकी काङ्ग्रेस|द्विसदनात्मक]] | executive = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | courts = [[Supreme Court of the United States|सर्वोच्च]], [[United States courts of appeals|सर्किट]], [[United States district court|जिल्ला]] | federalism = छ | electoral_college = [[United States Electoral College|छ]] | number_entrenchments = २,१ अझै सक्रिय | date_legislature = मार्च ४, १७८९ (१३ मध्ये ११ राज्य) | date_first_executive = अप्रिल ३०, १७८९ | date_first_court = फेब्रुअरी २, १७९० | number_amendments = २७ | date_last_amended = मे ५, १९९२ | citation = {{citation |url= https://www.govinfo.gov/content/pkg/CDOC-110hdoc50/pdf/CDOC-110hdoc50.pdf |title= {{small|संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान, संशोधित रूपमा}} |date= July 25, 2007 }} | location_of_document = अमेरिकाको वाशिंगटन, डी.सी.मा रहेको राष्ट्रिय अभिलेखागार भवन | commissioned = अमेरिकाको फिलाडेल्फियामा भएको कन्फेडेरेसनको कांग्रेस। | writer = [[संवैधानिक महासन्धि (संयुक्त राज्य अमेरिका)|फिलाडेल्फिया महासन्धि]] | signers = ५५ प्रतिनिधि मध्ये ३९ जना | media_type = चर्मपत्र | supersedes = आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसन | wikisource = Constitution of the United States of America }} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान''' अमेरिकाको सर्वोच्च कानुन हो।{{sfn|Maier|2010|p=35}} ४ मार्च १७८९ मा यसले देशको पहिलो संविधान, आर्टिकल अफ किन्फिडिरेसनलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो । यो कानुन सन् १७८९ देखि लागू भएको हो। यो संविधानमा हालसम्म २७ पटक संशोधन भएको छ। <ref>{{cite book|author=United States Senate|title=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation|chapter=Amendments to the Constitution of the United States of America|chapter-url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/GPO-CONAN-1992/pdf/GPO-CONAN-1992-7.pdf|year=1992|publisher=U.S. Government Printing Office|page=25 n.2|isbn=978-0-16-063268-6|author-link=United States Senate|title-link=The Constitution of the United States of America: Analysis and Interpretation}}</ref><ref name="senategov">{{cite web |title=Constitution Day |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812180028/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/ConstitutionDay.htm |archive-date=August 12, 2016 |access-date=September 10, 2016 |website=Senate.gov |publisher=United States Senate}}</ref> पहिलो दस संशोधनहरू, जसलाई सामूहिक रूपमा अधिकारको विधेयक भनेर चिनिन्छ, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र न्यायको विशिष्ट सुरक्षा प्रदान गर्दछ र अमेरिकी राज्यहरू भित्र सरकारको शक्तिमा प्रतिबन्ध लगाउँछ।<ref>{{cite web |last=Ritchie |first=Donald |title=Bill of Rights |url=http://www.annenbergclassroom.org/term/bill-of-rights |access-date=September 21, 2014 |work=Annenberg Classroom—Glossary |publisher=Leonore Annenberg Institute for Civics of the Annenberg Public Policy Center of the University of Pennsylvania}}</ref><ref>{{cite web |last=Lloyd |first=Gordon |title=Introduction to the Bill of Rights |url=http://teachingamericanhistory.org/bor/bor-intro/ |access-date=September 21, 2014 |website=TeachingAmericanHistory.org |publisher=The Ashbrook Center at Ashland University}}</ref> पछिल्ला १७ संशोधनहरूमध्ये अधिकांशले व्यक्तिगत नागरिक अधिकार सुरक्षालाई विस्तार गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान संसारमा लागू भएको सबैभन्दा पुरानो र सबैभन्दा लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो।<ref>[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution], Politifact Virginia website, September 22, 2014.</ref>{{efn|अन्य देशहरू, जस्तै [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]], र [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], र अन्य [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल देश]]हरूमा, अधिकार विधेयक १६८९ जस्ता संवैधानिक प्रावधानहरू छन्, अन्य कानूनहरू सहित, जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान भन्दा पुरानो छ जुन आज पनि लागू छ।}}<div></div> == संविधानका प्रावधान == === प्रस्तावना === === धाराहरू === संविधानमा ७ धारा रहेका छन्। ==== धारा I – व्यवस्थापिका ==== ==== धारा II – कार्यपालिका ==== धारा २ ले [[संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] र उपराष्ट्रपतिको पद, योग्यता र कर्तव्यहरूको उल्लेख गर्दछ। राष्ट्रपति संघीय सरकारको कार्यपालिकाको प्रमुख हुनुका साथै राष्ट्रको [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] पनि हुन्। राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। राष्ट्रपतिले [[अमेरिकी सिनेट|सिनेट]]को दुई तिहाइ गणपूरकको सल्लाह र सहमतिमा सन्धिहरू गर्छन्। ==== धारा III – न्यायपालिका==== ==== धारा IV – राज्यहरू ==== धारा चार ले राज्यहरू बीचको र राज्य र संघीय सरकार बीचको सम्बन्धको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। यसले नयाँ राज्यहरूलाई स्वीकार गर्ने, राज्यहरू बीचको सीमा परिवर्तन, र राज्यहरू बीचको सुपुर्दगी जस्ता मामिलाहरूको पनि व्यवस्था गर्दछ, साथै राज्यहरू बीच आवतजावत र यात्राको स्वतन्त्रताको लागि कानुनी आधार पनि तयार गर्दछ। ==== धारा V – संशोधन प्रक्रिया ==== धारा ५ ले संविधान संशोधनको प्रक्रियाको रूपरेखा प्रस्तुत गर्दछ। महासंघको धाराहरूमा संशोधनहरू कांग्रेसद्वारा प्रस्तावित गरिनुपर्ने र सबै १३ राज्य व्यवस्थापिकाहरूको सर्वसम्मततीले अनुमोदन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। यसले संवैधानिक सुधारमा एक अवरोध सिर्जना गर्‍यो र यो धाराहरूमा एउटा प्रमुख त्रुटीको रुपमा देखा पर्य। ==== धारा VI – संघीय शक्तिहरू ==== ==== धारा VII – अनुमोदन ==== == विश्वव्यापी प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान विशेष गरी १९७० को दशकदेखि विश्वव्यापी रूपमा शासनको लागि एक उल्लेखनीय मोडेल भएको छ । यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव अन्य संविधानहरूमा वाक्यांश र सभार गरिएका अंशहरूमा समानताहरू, साथै [[कानूनको शासन]], [[शक्ति पृथकीकरण]] र [[मौलिक हक|व्यक्तिगत अधिकारहरू]]को मान्यताका सिद्धान्तहरूमा पाइन्छ। == नोट == {{Reflist|30em|group = lower-alpha}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == === Footnotes === {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:अमेरिकी कानुनहरू]] {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} 4xa7w5qwyrxvpgzcwkchstlrwq52uj1 0 80318 1366513 1363962 2026-07-21T07:56:56Z Saroj 31493 [[:meta:User:Aishik_Rehman/Tools/CatSyncer|CatSyncer]]: Added 1 categories 1366513 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = एमा वाट्सन | image = Emma Watson 2013.jpg | caption = एमा वाट्सन क्यानिस फिल्म फेस्टिभलमा | birth_name = एमा सार्लेट ड्युर्रे वाट्सन<ref name=letterman>{{cite episode |title=Emma Watson |series=Late Show with David Letterman |serieslink=Late Show with David Letterman |network=CBS |airdate=8 July 2009 |number=3145}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|4|15}}<ref name=walker>{{cite news |last=Walker |first=Tim |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/emma-watson-is-there-life-after-hermione-8190401.html |date=29 September 2012 |accessdate=12 January 2008 |title=Emma Watson: Is there Life After Hermione? |work=The Independent |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930001033/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/emma-watson-is-there-life-after-hermione-8190401.html |archivedate=30 September 2012}}</ref> | birth_place = [[पेरिस]], फ्रान्स |occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (मानिस)|मोडल]] |nationality = बेलायती<ref name=BBD>{{cite web |website=United Kingdoms Government |url=https://www.gov.uk/check-british-citizen/y/on-or-after-1-january-1983/no/yes |title=Check If You're a British Citizen |publisher=UK Government Digital Service |quote=(If you were born on or after 1 January 1983 and before 1 January 2006 to parents married and British 'not by descent') [i]n most cases you'll be a British citizen 'by descent'. |accessdate=23 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531105434/https://www.gov.uk/check-british-citizen/y/on-or-after-1-january-1983/no/yes |date=31 May 2014 }}</ref> |residence = | website =http://emmawatsonofficial.com }} '''एमा सार्लेट ड्युर्रे वाट्सन ''' (जन्म: सन् १९९० अप्रिल १५)<ref name=emmanewbio /> एक ब्रिटिस चलचित्र [[अभिनेत्री]], [[मोडल (मानिस)|मोडल]] तथा अधिकारकर्मी हुन्। [[पेरिस]]मा जन्मेर [[अक्सफोर्डसेर]]मा हुर्केकी एमाले [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]]को शाखा कलेज 'स्टेजकोच थिएटर'बाट अभिनेत्री बन्नको लागि प्रशिक्षण लिएकी थिइन्। विद्यालय नाटकहरूमा मात्र अभिनय गरेकी एमाले [[ह्यारी पोटर (चलचित्र शृङ्खला)|''ह्यारी पोटर'' चलचित्र शृङ्खला]]मा [[हर्माइनी ग्रेन्जर]]को भूमिकामा अभिनय गरेपछि हलिउड चलचित्र क्षेत्रमा जम्न सफल भइन्।<ref name=trio>{{cite press release | url = http://www.newswire.ca/en/releases/archive/March2007/23/c6173.html|title=Daniel Radcliffe, Rupert Grint and Emma Watson to Reprise Roles in the Final Two Instalments of Warner Bros. Pictures' ''Harry Potter'' Film Franchise|date=23 March 2007|accessdate=23 March 2007|publisher=Warner Bros.}}</ref> ''ह्यारी पोटर'' चलचित्र शृङ्खलाबाट वाट्सनले एक करोड युरो कमाउनुका साथै विश्वव्यापी चर्चा र विभिन्न पुरस्कार हात पार्न सफल भइन्।<ref name=money>{{cite news | last=Peck | first=Sally | title=Harry Potter's Sidekick 'Rich Enough To Retire' | publisher=''Telegraph'' | url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1557009/Harry-Potters-sidekick-rich-enough-to-retire.html | date=10 July 2007 | accessdate=25 February 2014 | location=London}}</ref> सन् २०११ देखि २०१४ सम्म, वाट्सनले चलचित्रमा अभिनय गर्नुका साथै आफ्नो अध्ययनलाई अगाडि बढाइन्। सन् २०१४ मा उनले ब्राउन विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी साहित्यमा स्नातक तह पूरा गरिन्।<ref name=Burberry1>{{cite web |url=http://www.vogue.co.uk/news/2009/06/12/behind-the-scenes-at-emma-watsons-burberry-shoot/gallery/383244 |title=Go Behind the Scenes with Emma Watson On the Burberry Shoot |publisher=''Vogue'' News | date=June 2009 |accessdate=22 June 2014}}</ref><ref name=Lancome>{{cite news|last=Oliver|first=Dana|title=Emma Watson Named New Face of Lancome|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/14/emma-watson-lancome_n_835388.html|accessdate=2 September 2011|work=Huffington Post|date=14 March 2011}}</ref> == बाल्यकाल == वाट्सनको जन्म [[पेरिस]]मा भएको थियो। उनी ब्रिटिस वकील ज्याकलिन लिजबी तथा क्रिस वाट्सनकी छोरी हुन्।<ref name=emmanewbio>{{cite web|url=http://www.emmawatson.com/en/Emma/About/|title=Life & Emma|work=Official website|accessdate=16 April 2010}}</ref><ref name=gofbio>{{cite web|work=Adobe Flash|publisher=harrypotter.warnerbros.co.uk|title=Warner Bros. Official site|postscript=(click appropriate actor's image, click "Actor Bio")|url=http://harrypotter.warnerbros.co.uk/gobletoffire/master/index.html|accessdate=28 March 2006}}</ref><ref name=lifeafterpotter>{{cite news|last=Barlow|first=Helen|title=A life after Harry Potter|url=http://www.smh.com.au/news/film/a-life-after-harry-potter/2007/07/01/1183228944244.html|accessdate=16 March 2006|work=The Sydney Morning Herald }}</ref> उनी पाँच वर्षको उमेरसम्म पेरिसमा बसिन्। आफ्नो आमा बुबाको छोडपत्रपछि उनी आफ्नो आमा र बहिनीसँग अक्सफोर्डसेर गइन्। <ref name=emmanewbio /><ref name=NYTgrad>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/08/17/t-magazine/emma-watson-the-graduate.html?pagewanted=2&_r=2&ref=t-magazine | work=The New York Times | first=Will | last=Self | title=Emma Watson, The Graduate | date=17 August 2012}}</ref><ref name=thehour>{{cite web |url=http://www.thehour.com/entertainment/entertainment_news/q-a-with-emma-watson/article_adfb48ea-a4f6-596a-8f81-79543bf42e5a.html |title=Q&A with Emma Watson – The Hour Publishing Company: Entertainment News |publisher=Thehour.com |date=18 December 2008 |accessdate=26 February 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903210804/http://www.thehour.com/entertainment/entertainment_news/q-a-with-emma-watson/article_adfb48ea-a4f6-596a-8f81-79543bf42e5a.html |date=3 September 2014 }}</ref> उनी ६ वर्षकै उमेरदेखि एक [[अभिनेत्री]] बन्न चाहन्थिन् जसकारण उनले स्टेजकोच थिएटर आर्ट्समा अभिनेत्री बन्नको लागि प्रशिक्षण प्राप्त गरिन्। १० वर्षको उमेरसम्म उनले विभिन्न विद्यालय नाटकहरूमा अभिनय गरिन् जसमा 'आर्थर: द यङ यर्स' र 'द ह्यप्पी प्रिन्स'पनि सामिल थियो<ref name=emmaminibio>{{cite web|url=http://www.emmawatson.com/en/Screen/Filmography|title=Emma & Screen|first=Emma|last=Watson|accessdate=16 April 2010|publisher=Official Website}}</ref> तर ह्यारि पोटर शृङ्खलाभन्दा पहिले उनले पेशागत अभिनय गरेकी थिइनन्।<ref name=timescastinterview>{{cite news|first=Kate|last=Muir|title=Cast Interviews|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article423860.ece|accessdate=12 January 2008|work=The Times|location=UK|date=15 May 2004}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211205341/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article423860.ece |date=11 February 2007 }}</ref><ref name=gcse>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/5280906.stm|title=Pupils 'sitting too many GCSEs'|publisher=BBC News|date=24 August 2006|accessdate=27 May 2007}}</ref> ==चलचित्र सुरुवात== == व्यक्तिगत जीवन == ==फिल्मोग्राफी== {| class="wikitable sortable"<!-- Please do not use rowspans. See WP:FILMOGRAPHY. --> |- ! वर्ष ! चलचित्र ! भूमिका ! class="unsortable" | नोट्स |- | 2001 | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द सर्सरर्स स्टोन’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | २००२ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द च्याम्बर अफ सेक्रेट’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | २००४ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द प्रिजनर अफ अजकाबेन’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | २००५ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द गोबलेट अफ फायर’’ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | rowspan="2" | २००७ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द अर्डर अफ द फोनेक्स’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | ‘‘ब्यालेट सुज’‘ | पौलिन फोसिल | टेलीभिजन फिल्म |- | २००८ | ‘‘द टेल अफ डेस्परेओक्स’‘ | प्रिन्स पी | आवाज |- | २००९ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द हाल्फ-ब्लडेड प्रिन्स’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | २०१० | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द देथ्लि हलोज – भग १’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | rowspan="2" | २०११ | ‘‘ह्यारी पोटर एण्ड द देथ्लि हलोज – भग २’‘ | हरमाइन ग्रेनजर | |- | ‘‘माइ विक विद मारिल्न’‘ | लुसि | |- | २०१२ | ‘‘द पर्क अफ बिङ् अ वालफ्लावर’‘ | साम | |- | rowspan="2" | २०१३ | ‘‘दिस इज द इन्ड’‘ | स्वायम | |- | ‘‘ब्लिङ रिङ’‘ | निक्कि मोर | |- | २०१५ | ‘‘नोहा’‘ | इला | |- | rowspan="3" | २०१५ | ‘‘द भिकर अफ डिबले’‘ | रिभेरेण्ड इरिस | टेलिभिजन कार्यक्रम<ref name=Vicar>{{cite web|url=http://www.comedy.co.uk/guide/tv/the_vicar_of_dibley/episodes/2015/1/|title=''The Vicar of Dibley'' – Comic Relief Special: The Bishop of Dibley|website=[[British Comedy Guide]]|accessdate=22 April 2015}}</ref> |- | ‘‘कोलोनिया’‘ | लिना | |- | ‘‘रेग्रेसन’‘ | एनजेका ग्रे | |- | २०१६ | ‘‘द सर्कल’‘ | मइ होल्यान्ड | पोस्ट प्रोडक्सन |- | २०१७ | ‘‘ब्युटी एन्ड द बिस्ट’‘ | बेल्ले | पोस्ट प्रोडक्सन |- <!-- Please do not add films here until they are actually in production - see [[WP:NFF]] and [[WP:CRYSTAL]] --> |} == प्रसिद्धि == ==अवार्ड तथा मनोनयन== {{नेपाली भाषा होइन|1=अङ्ग्रेजी|2=खण्ड|date=अगस्त २०२०}} {|class="wikitable sortable"<!-- Please do not use rowspans. See WP:FILMOGRAPHY. --> |- ! वर्ष !! सङ्गठन !! पुरस्कार !! कार्य !! परिणाम |- | २००२ | [[२८औं स्याटर्न अवार्ड्स|स्याटर्न अवार्ड्स]] | सर्वश्रेष्ठ युवा अभिनेत्री | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द फिलोसोफर्स स्टोन'' |{{nom}} |- | २००२ | फिनिक्स फिल्म क्रिटिक्स सोसाइटी अवार्ड्स | बेस्ट युथ परफोरमेन्स | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द फिलोसोफर्स स्टोन'' |{{nom}} |- | २००२ | [[एमपायर अवार्ड्स]] | सर्वश्रेष्ठ डेब्युट <small>([[ड्यानिएल र्याडक्लिफ]] र [[रुपर्ट ग्रिन्ट]]का साझा)</small><ref>{{cite web|url=http://www.empireonline.co.uk/features/events/awards2002/winners/bestdebut.shtm|title=Best Debut|website=[[Empireonline.co.uk]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030202072949/http://www.empireonline.co.uk/features/events/awards2002/winners/bestdebut.shtm|archivedate=2 February 2003|accessdate=18 December 2015|deadurl=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030202072949/http://www.empireonline.co.uk/features/events/awards2002/winners/bestdebut.shtm |date=2 February 2003 }}</ref> | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द फिलोसोफर्स स्टोन'' |{{Nom}} |- | २००२ | [[युथ आर्टिस्ट अवार्ड्स]] | फिचर चलचित्रमा सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन– नेतृत्व गर्ने युवा अभिनेत्री<ref name=YAA /> | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द फिलोसोफर्स स्टोन'' |{{Won}} |- | २००२ | [[यङ्ग आर्टिस्ट अवार्ड्स]] | फिचर चलचित्रमा सर्वश्रेष्ठ कलाविशिष्ट ग्रूप <small>(रुपर्ट ग्रिन्ट र [[टम फेल्टन]]का साथ साझा गरिएको)</small><ref name=YAA /> | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द फिलोसोफर्स स्टोन'' |{{nom}} |- | २००३ | फिनिक्स फिल्म क्रिटिक्स सोसाइटी अवार्ड्स | सर्वश्रेष्ठ अभिनय कलाविशिष्ट ग्रूप | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द च्याम्बर अफ सीक्रेट्स'' |{{nom}} |- | २००३ | Phoenix Film Critics Society Awards | Best Performance by a Youth in a Leading or Supporting Role – Female | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द च्याम्बर अफ सीक्रेट्स'' |{{Won}} |- | २००५ | [[ब्रोडकाष्ट फिल्म क्रिटिक्स एसोसिएसन अवार्ड्स]] | सर्वश्रेष्ठ युवा अभिनेत्री | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द प्रिजनर अफ अजकाबान'' |{{Nom}} |- | २००६ | [[ब्रोडकाष्ट फिल्म क्रिटिक्स एसोसिएसन अवार्ड्स]] | सर्वश्रेष्ठ युवा अभिनेत्री | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द गोब्लेट अफ फायर'' |{{Nom}} |- | २००६ | [[निक्लओडियन अस्ट्रेलियन किड्स ' च्वाईस अवार्ड्स|अस्ट्रेलियन किड्स ' च्वाईस अवार्ड्स]] | मन पर्ने महिला मुभी स्टार | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द गोब्लेट अफ फायर'' |{{Nom}} |- | २००६ | [[२००६ एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | [[एमटिभी मुभी अवार्ड फोर बेस्ट अन-स्क्रिन डुओ|बेस्ट अन-स्क्रिन टिम]]<ref name=mtv1>{{cite news|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529112/story.jhtml|title=Alba, Carell, 'Crashers,' 'Virgin' Big Nominees For एमटिभी मुभी अवार्ड्स|date=24 April 2006|accessdate=22 September 2007|last=Carroll|first=Larry|publisher=MTV}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219091809/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1529112/story.jhtml |date=19 December 2007 }}</ref> | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द गोब्लेट अफ फायर'' |{{nom}} |- | २००७ | [[नेशनल मूभी अवार्ड्स]] | महिलाद्वारा सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द अर्डर अफ द फिनिक्स'' |{{won}} |- | २००८ | [[१३औं एम्पायर अवार्ड्स|एम्पायर अवार्ड्स]] | [[एम्पायर अवार्ड फोर बेस्ट एक्ट्रेस|बेस्ट एक्ट्रेस]]<ref name=13thEmpire>{{cite web |url=http://www.empireonline.com/awards2008/winners/actress.asp |title=Best Actress |work=[[Empire (film magazine)|Empire]] |publisher=[[Bauer Consumer Media]] |year=2008 |accessdate=15 October 2011 }}</ref> | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द अर्डर अफ द फिनिक्स'' |{{nom}} |- | २०१० | [[पिपल्स च्वाइस अवार्ड्स]] | मन पर्ने अनस्क्रिन टिम | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द हाफ ब्लड प्रिन्स'' |{{nom}} |- | २०१० | [[२०१० एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | [[एमटिभी मुभी अवार्ड फोर बेस्ट परफोरमेन्स|बेस्ट फिमेल परफोरमेन्स]] | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द हाफ ब्लड प्रिन्स'' |{{nom}} |- | २०१० | [[२०१० Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | Actress Fantasy | ''ह्यारी पोर्टर एण्ड द हाफ ब्लड प्रिन्स'' |{{nom}} |- | 2011 | Capri Art Film Festival Awards | Best Ensemble Cast Award | ''[[My Week with Marilyn]]'' |{{Won}} |- | 2011 | [[Kids' Choice Awards]] | Favorite Movie Actress | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | People's Choice Awards | Favorite Movie Star (Under 25) | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | [[16th Empire Awards|Empire Awards]] | Best Actress | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | National Movie Awards | Performance of the Year | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{Nom}} |- | 2011 | [[2011 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Female Performance | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | [[2011 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | [[MTV Movie Award for Best Kiss|Best Kiss]] <small>(shared with Daniel Radcliffe)</small> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | [[2011 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | [[MTV Movie Award for Best Fight|Best Fight]] <small>(shared with Daniel Radcliffe, Rupert Grint, [[Arben Bajraktaraj]] and Rod Hunt)</small> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{nom}} |- | 2011 | [[2011 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | [[Teen Choice Award for Choice Movie Actress - Sci-Fi/Fantasy|Choice Movie: Actress Sci-Fi/Fantasy]]<ref>{{cite web|url=http://hollywoodlife.com/2011/08/07/teen-choice-awards-2011-winners-list/|title=Blake Lively Wins Choice TV Drama Actress The Teen Choice Awards! Here Are More Winners!|publisher=[[Hollywood Life]]|date=7 August 2011 |accessdate=23 May 2016}}</ref> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{won}} |- | 2011 | Teen Choice Awards | Choice Movie: Liplock<small> (shared with Daniel Radcliffe)</small> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'' |{{won}} |- | 2011 | Teen Choice Awards | Choice Summer Movie: Female | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{won}} |- | 2012 | [[Kid's Choice Awards]] | Favorite Movie Actress | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | People's Choice Awards | Favorite Ensemble Movie Cast<ref name=ensemble>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/08/nominations-announced-for-the-peoples-choice-awards-2012/109957/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Tvbythenumbers+%28TVbytheNumbers%29 |title=Nominations Announced for the 'People's Choice Awards 2012' |publisher=Tvbythenumbers.zap2it.com |date= |accessdate=26 February 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120115072738/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/11/08/nominations-announced-for-the-peoples-choice-awards-2012/109957/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed:+Tvbythenumbers+(TVbytheNumbers) |date=15 January 2012 }}</ref> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{won}} |- | 2012 | People's Choice Awards | Favorite Movie Star (Under 25)<ref name=ensemble/> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | [[2012 Kids' Choice Awards|Nickelodeon Kids' Choice Awards]] | Favorite Movie Actress | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | [[38th Saturn Awards|Saturn Awards]] | [[Saturn Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | [[2012 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Female Performance | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | [[2012 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Kiss <small>(shared with Rupert Grint)</small> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{nom}} |- | 2012 | [[2012 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | [[MTV Movie Award for Best On-Screen Duo|Best Cast]] <small>(shared with Daniel Radcliffe, Rupert Grint and Tom Felton)</small> | ''Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' |{{won}} |- | 2012 | Phoenix Film Critics Society Awards | Best Actress in a Supporting Role | ''The Perks of Being a Wallflower'' |{{nom}} |- | 2012 | [[San Diego Film Critics Society Awards]] | Best Supporting Actress<ref name="SanD">{{cite news|title=''Argo'' Leads San Diego Critics' Awards; Michelle Williams Surprise Winner For ''Waltz''|url=http://www.indiewire.com/article/the-master-tops-san-diego-critics-nominations|publisher=Indiewire|date=23 May 2016}}</ref> | ''The Perks of Being a Wallflower'' |{{won}} |- | 2012 | [[San Diego Film Critics Society Awards]] | Best Ensemble Performance<ref name="SanD"/> | ''The Perks of Being a Wallflower'' |{{won}} |- | 2012 | [[Boston Society of Film Critics Awards]] | Best Supporting Actress | ''The Perks of Being a Wallflower'' |style="text-align:center; background:#faeb86;"|{{sort|Nor|Runner-up}} |- | 2013 | People's Choice Awards | Favorite Drama Movie Actress<ref name=TVnumbers>{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/11/15/nominees-announced-for-the-peoples-choice-awards-2013/157844/ |title=Nominees Announced for the 'People's Choice Awards 2013' |publisher=Tvbythenumbers.zap2it.com |date= |accessdate=26 February 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102043652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/11/15/nominees-announced-for-the-peoples-choice-awards-2013/157844/ |date=2 November 2013 }}</ref> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{won}} |- | 2013 | [[2013 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Female Performance | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Nom}} |- | 2013 | [[2013 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Kiss <small>(shared with [[Logan Lerman]])</small> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Nom}} |- | 2013 | [[2013 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | Best Musical Moment <small>(shared with Logan Lerman and [[Ezra Miller]])</small> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Nom}} |- | 2013 | [[2013 एमटिभी मुभी अवार्ड्स|एमटिभी मुभी अवार्ड्स]] | MTV Trailblazer Award<ref>{{cite news|title=Emma Watson Had Emma Stone Speech Envy Before MTV Trailblazer Award|url=http://www.mtv.com/news/1705665/emma-watson-trailblazer-award-speech-2013-movie-awards/|publisher=MTV.com|date=23 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609144643/http://www.mtv.com/news/1705665/emma-watson-trailblazer-award-speech-2013-movie-awards/ |date=9 June 2016 }}</ref> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Won}} |- | 2013 | [[2013 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | Actress Drama<ref>{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-teen-choice-2013-awards-winners-list,0,549831,full.story|title=Complete list of Teen Choice 2013 Awards winners|author=Los Angeles Times|date=11 August 2013|work=latimes.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140422061026/http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-teen-choice-2013-awards-winners-list%2C0%2C549831%2Cfull.story |date=22 April 2014 }}</ref> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Won}} |- | 2013 | [[2013 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | Movie – Liplock <small>(shared with Logan Lerman)</small> | ''Perks of Being a Wallflower'' |{{Nom}} |- | 2013 | [[2013 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | Choice Style Icon | {{n/a}} |{{Nom}} |- | 2014 | People's Choice Awards | Favorite Comedic Movie Actress<ref name=PCcomedic>{{cite web|url=http://www.peopleschoice.com/ |title=People's Choice Awards: Fan Favorites in Movies, Music & TV |publisher=PeoplesChoice.com |accessdate=23 January 2014}}</ref> | ''This Is the End'' |{{nom}} |- | 2014 | [[2014 Teen Choice Awards|Teen Choice Awards]] | Choice Movie Actress: Drama | ''Noah'' |{{nom}} |- | 2014 | [[Britannia Awards]] | British Artist of the Year<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2014/09/robert-downey-jr-judi-dench-mark-ruffalo-emma-watson-mike-leigh-bafta-la-britannia-awards-honorees-836080/|title=Robert Downey, Jr. & Judi Dench Among BAFTA LA Britannia Awards Honorees|publisher=[[Deadline.com|Deadline]]|date=18 September 2014}}</ref> | {{n/a}} |{{won}} |- | 2014 | [[British Fashion Awards]] | Best British Style<ref name=BritStyle>{{cite web|last=Sowray|first=Bibby|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG11265784/British-Fashion-Awards-2014-Emma-Watson-crowned-British-Style-Icon.html|title=Emma Watson Wins Award for Best British Style at Fashion Awards|website=Telegraph Media Group|date=1 December 2014|accessdate=2 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213115424/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG11265784/British-Fashion-Awards-2014-Emma-Watson-crowned-British-Style-Icon.html |date=13 December 2014 }}</ref> | {{n/a}} |{{won}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Emma Watson|एमा वाट्सन}} {{Wikiquote|Emma Watson}} * {{IMDb name|0914612|एमा वाट्सन}} * [http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_2380000/newsid_2381000/2381021.stm ह्यारी पोर्टर अभिनेताहरू] बिबिसीमा * {{amg name|300014}} * {{Twitter|emwatson|एमा वाट्सन}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी बाल अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी नारीवादीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अङ्ग्रेजी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:लन्डनका अभिनेत्रीहरू]] a0xmkm48lwc2i1ac2ri9v82ifrzugas 0 80480 1366729 1366173 2026-07-22T13:48:46Z CommonsDelinker 144 Replacing Orden_Republike_Srbije.gif with [[File:Orden_Republike_Srbije_1.gif]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmonization). 1366729 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = भ्लादिमिर पुटिन | image = Vladimir Putin (2017-07-08) (cropped).jpg | caption = | office = [[रुसको राष्ट्रपति|रूसको राष्ट्रपति]] | primeminister = [[भिक्टर जुबकोभ]]<br />[[दिमित्री मेदभेदेभ]]<br>[[मिखाइल मिसुस्तिन]] | term_start = ७ मे २०१२ | term_end = | predecessor = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | successor = | primeminister1 = [[मिखाइल कास्यानोभ]]<br />[[मिखाइल फ्रादकोभ]]<br />[[भिक्टर जुबकोभ]] | term_start1 = ७ मे २००० | term_end1 = ७ मे २००८<br />{{small|कार्यकारी: ३१ डिसेम्बर १९९९ – ७ मे २०००}} | predecessor1 = [[बोरिस येल्तसिन]] | successor1 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | office2 = [[रुसका प्रधानमन्त्री]] | president2 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | deputy2 = [[इगोर सुभालोभ]] | term_start2 = ८ मे २००८ | term_end2 = ७ मे २०१२ | predecessor2 = [[भिक्टर जुबकोभ]] | successor2 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | president3 = [[बोरिस येल्तसिन]] | deputy3 = [[भिक्टर ख्रिसतेन्को]]<br />[[मिखाइल कास्यानोभ]] | term_start3 = ९ अगस्ट १९९९ | term_end3 = ७ मे २०००<br />{{small|कार्यकारी: ९ अगस्ट १९९९ – १६ अगस्ट १९९९}} | predecessor3 = [[सर्गेई स्तेपासिन]] | successor3 = [[मिखाइल कास्यानोभ]] | office4 = [[संयुक्त रूस]]का नेता | term_start4 = १ जनवरी २००८ | term_end4 = ३० मे २०१२ | predecessor4 = [[बोरिस ग्रिजलोभ]] | successor4 = [[दिमित्री मेदभेदेभ]] | office5 = सुरक्षा परिषद्को अध्यक्ष | president5 = [[बोरिस येल्तसिन]] | term_start5 = ९ मार्च १९९९ | term_end5 = ९ अगस्ट १९९९ | predecessor5 = [[निकोले बोर्दयुझा]] | successor5 = [[सर्गेई इभानोभ]] | office6 = सङ्घीय सुरक्षा परिषद्को अध्यक्ष | president6 = [[बोरिस येल्तसिन]] | term_start6 = २५ जुलाई १९९८ | term_end6 = २९ मार्च १९९९ | predecessor6 = निकोले कोभाल्योभ | successor6 = निकोलाई पात्रुसेभ | birth_name = भ्लादिमिर भ्लादिमिरोभिच पुटिन | birth_date = {{birth date and age|1952|10|7|df=y}} | birth_place = [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|लेनिनग्राद]], [[सोभियत सङ्घ]]<br />{{small|(हाल [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]], [[रुस|रुस]])}} | death_date = | death_place = | party = [[सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टी]] {{small|(१९७५-९१)}}<br />आवर होम रूस {{small|(१९९५–९९)}}<br />युनिटी {{small|(१९९९-२००१)}}<br /> [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] <small>(सन् १९९१-९५; २००१-०८)</small><br /> युनाइटेड रसिया<small>(सन् २००८-वर्तमान)</small> | otherparty = पिपल्स फ्रन्ट{{small|(सन् २०११–वर्तमान)}} | nationality = रूसी | spouse = {{marriage|[[ल्युदमिला पुटिना|ल्युदमिला पुटिन]]|28 July 1983|2014|reason=divorced}}<ref>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2014/04/02/vladimir-putin-divorce/7210689/ |work=USA Today |first1=Cooper |last1=Allen |title=Putin divorce finalized, Kremlin says |date=2 April 2014}}</ref> | children = मारिया <small>(जन्म १९८५)</small><br />येकातेरिना <small>(जन्म १९८६)</small><ref>http://viola.bz/family-album-of-putin/</ref> | alma_mater = सेन्ट पिटर्सबर्ग स्टेट विश्वविद्यालय | religion = रसियन | signature = Putin signature.svg | website = {{Official website|http://eng.putin.kremlin.ru/}} | allegiance = {{Flag|सोभियत सङ्घ|size=23px}} | branch = [[केजिबी]] | serviceyears = सन् १९७५-१९९१ | rank = [[File:CCCP air-force Rank podpolkovnik infobox.svg|25px]] [[कर्नल]] | awards = [[File:Orden of Honour.png|23px|border|alt==Order of Honor of the Russian Federation]] सम्मान | native_name = {{Nobold|Владимир Путин}} | native_name_lang = ru }} '''भ्लादिमिर भ्लादिमिरोभिच पुटिन''' ({{IPAc-en|ˈ|p|uː|t|ɪ|n}}; {{lang-ru|Влади́мир Влади́мирович Пу́тин|translit=}} {{IPA-ru|vɫɐˈdʲimʲɪr vɫɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn||Ru-Vladimir Vladimirovich Putin.ogg}}; जन्म; ७ अक्टोबर १९५२) [[रुस|रूस]]का राजनीतिज्ञ तथा वर्तमान [[रुसको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] हुन्। पुटिनले ७ मे २०१२ देखि रूसमा राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। यसभन्दा पहिले उनी सन् २००० देखि २००८ सम्म रुसको राष्ट्रपति र सन् १९९९ देखि सन् २००० तथा सन् २००८ देखि सन् २०१२ सम्म रूसको प्रधानमन्त्री बनिसकेका छन्। सन् २०२१ काा अनुसार पुटिन युरोपेली राष्ट्रपतिहरूमा बेलारुसका [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को]] पछि दोस्रो सबैभन्दा लामो समय शासन चलाउने राष्ट्रपति हुन्। पुटिनको जन्म लेनिनग्रादमा (अहिलेको [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]) भएको थियो। उनले लेनिनग्राद राज्य विश्वविद्यालयमा कानूनको अध्यायन गर्दै सन् १९७५ मा [[स्नातक तह|स्नातक]]सम्मको अध्ययन पुरा गरेका थिए। पुटिनले [[सोभियत सङ्घ]]को वैदेशिक गुप्तचार संस्था [[केजिबी]]को विदेशी गुप्तचर अधिकारीको रूपमा १६ वर्ष काम गरेका थिए। त्यो क्रममा उनी [[कर्नल#समकक्षता|कर्नल]] (नेपाली सेनाको [[प्रमुख सेनानी (नेपाली सेना)|प्रमुख सेनानी]] दर्जाको समकक्ष) पदसम्म बढुवा भएका थिए। सन् १९९१ मा उनले केजिबीबाट राजिनामा दिएर सेन्ट पिटर्सबर्गमा राजनैतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि सन् १९९६ मा उनी राष्ट्रपति [[बोरिस येल्तसिन|बोरिस यल्तसिन]]को प्रशासनमा सामेल हुन मस्को सरेका थिए। उनले त्यहाँ सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशक र सुरक्षा परिषदको सचिवको रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९९९ को अगस्टमा उनी प्रधानमन्त्री पदमा नियुक्त भएका थिए। राष्ट्रपति बोरिस यल्तसिनको राजिनामा पश्चात् पुटिन कार्यबाहक राष्ट्रपति हुँदै त्यसको ४ महिना पछि भएको निर्वाचनमा उनी पहिलो राष्ट्रपतिको पहिलो कार्यकालको लागि निर्वाचित भएका थिए भने सन् २००४ मा पुनः निर्वाचित भएका थिए। संविधानले लगातर दुई कार्यकालसम्म मात्र सिमित गरेको हुनाले सन् २००८ देखी २०१२ सम्म प्रधानमन्त्री बनेका पुटिन सन् २०१२ र २०१८ मा राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २०२१ अप्रिलमा उनले एउटा संवैधानिक बदलावको कानूनमा हस्ताक्षर गरेपछि उनी अर्को दुई पटक राष्ट्रपति बन्न सक्छन् र उनको राष्ट्रपतिकाल सन् २०३६ सम्म लम्बिन सक्छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/vladimir-putin-president-russia-signs-law-allowing-2-more-presidential-terms/|title=Putin signs law allowing him to serve 2 more terms as Russia's president|website=www.cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2021/04/05/vladimir-putin-may-remain-russian-president-until-2036-under-new-law/7092738002/|title=Putin — already Russia's longest leader since Stalin — signs law that may let him stay in power until 2036|website=USA TODAY}}</ref> उनको पहिलो राष्ट्रपति कार्यकालमा रूसको अर्थतन्त्र सिधा आठ वर्षसम्म बृद्धि भएको थियो भने त्यस अवधिमा क्रय शक्तिअनुसार मापन गरिने [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन|जिडिपी]] ७२% बृद्धि हुनुका साथै आय २.५ गुणाले बढेको थियो। पहिलोपटक राष्ट्रपतिमा नियुक्त भएका पुटिनको कार्यकालमा ज्याला-तलब ३ गुणा भन्दा धेरैले वृद्धि हुनका साथै [[बेरोजगारी]] र [[गरिबी]] आधा भन्दा धेरै कम भएको थियो भने आत्म-मूल्याङ्कन जीवन सन्तुष्टी उल्लेख्यनीय रूपले वृद्धि भएको थियो।<ref name="challenges_p12">{{cite book|editor=Anders Åslund|editor2=Sergei Guriev|editor3=Andrew C. Kuchins|title=Russia After the Global Economic Crisis|chapter=Challenges Facing the Russian Economy after the Crisis<!-- |pages=9–39 -->|last1=Guriev|first1=Sergei|last2=Tsyvinski|first2=Aleh|publisher=Peterson Institute for International Economics; Centre for Strategic and International Studies; New Economic School|year=2010|isbn=978-0-88132-497-6|pages=12–13}}<!-- This reference needs fixed with repeated pages --></ref> [[इराक युद्ध]]पछि तेल र [[प्राकृतिक ग्याँस|ग्याँस]]को मूल्यमा भएको पाँच गुणा वृद्धि, कम्युनिष्ट शासन पछिको [[आर्थिक मन्दी]] र वित्तीय सङ्कटबाट पुन: सामान्यकरण, वैदेशिक लगानीमा वृद्धि<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/invest/in_inv1.htm ПОСТУПЛЕНИЕ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ ПО ТИПАМ] Rosstat</ref> र विवेकपूर्ण आर्थिक तथा वित्तीय नीतिहरू<ref name="Putin 2007">''Putin: Russia's Choice'', (Routledge 2007), by [[Richard Sakwa]], Chapter 9.</ref><ref name="Fragile Empire 2013 page 17">''Fragile Empire: How Russia Fell In and Out of Love with Vladimir Putin'', Yale University Press (2013), by Ben Judah, page 17.</ref>को परिणाम यी वृद्धि थियो। सन् २००८ देखि २०१२ सम्म [[दिमित्री मेदभेदेभ]]को मातहतमा प्रधानमन्त्री बनेर उनले ठूलो मात्रामा सैन्य सुधार र प्रहरी सुधारकाा कार्यहरू गरेका थिए। सन् २०१२ मा पुटिनले लगभग ६४% मतले विजय हासिल गरेपछि उनले राष्ट्रपतिको रूपमा तेस्रो कार्यकाल सम्हालेका थिए। <ref>Shuster, Simon. [http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2108309,00.html "In Russia, an Election Victory for Putin and Then a 'Paid Flash Mob'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626224232/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2108309,00.html |date=2019-06-26 }}, ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' (5 March 2012).</ref> सन् २०१४ को सुरुवातमा [[रूसद्वारा क्रिमियाको बिलय]] र डोनबासको युद्ध पश्चात् तेलको मूल्यमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध लगाइएको थियो भने सन् २०१५ मा [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन]] ३.७% ले घटेको थियो। सन् २०१६ मा रूसी अर्थव्यवस्थामा ०.३% कुल ग्राहस्थ उत्पादनमा वृद्धि देखा परेेपछि [[आर्थिक मन्दी|मन्दी]] आधिकारिक रूपमा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2017/04/03/its-official-sanctioned-russia-now-recession-free/|title=It's Official: Sanctioned Russia Now Recession Free|date=3 April 2017|work=Forbes}}</ref> पुटिनको नेतृत्वमा भएको विकासमा पाइपलाइन निर्माण, उपग्रह नेभिगेसन प्रणाली ग्लोसनासको पुनर्स्थापना र सोचीमा सन् २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमहरूको लागि पूर्वाधारको निर्माण समावेश छ। पुटिनले सन् २०१८ को चुनावमा ७६% मत प्राप्त गर्दै सन् २०२४ सम्मका लागि राष्ट्रपतिको रूपमा पुनः निर्वाचित भएका थिए। == प्रारम्भिक जीवनी == भ्लादिमिर पुटिनको जन्म सन् १९५२ अक्टोबर ७ मा लेनिनग्रादमा भएको थियो। किशोरावस्थामा भ्लादिमिर पनि अन्तरिक्ष यात्री बन्ने सपना बनाएका थिए तर बढ्दो उमेरसँगै विश्वका प्रमुख युद्धहरूमा जासुसहरूले खेलेको भूमिकाका बारेमा लेखिएका चर्चित कथाले उनलाई आकर्षित गरेपछि उनले सोभियत सङ्घको गुप्तचर संस्था [[केजिबी]]मा सेवा गर्ने मन बनाएका थिए। एउटा सफल गुप्तचर बन्नको लागि [[कानून]] विषयको राम्रो ज्ञान आवश्यक पर्ने सल्लाह बमोजिम उनले लेनिनग्राद राजकीय विश्वविद्यालयमा भर्ना लिएका थिए। कानून विषयमा उच्च शिक्षा प्राप्त गरिसकेपछि उनले सन् १९७५ मा [[केजिबी]] भर्ना भएका थिए। उनलाई केजिबी एजेन्टको रूपमा सन् १९८५ मा तत्कालीन [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]मा नियुक्त गरिएको थियो। उर्जावान र प्रतिभाशाली युवा भएकै कारणले उनलाई पाँच वर्षमा एउटै कार्यालयभित्र दुईपटक बढुवा गरिएको थियो। सन् १९९० मा [[जर्मनी]]बाट फिर्ता भएपछि उनले [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|लेनिनग्राद]]को मेयरको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सल्लाहकारको रूपमा काम गर्न थालेका थिए। == राजनीतिक जीवन == === सेन्ट पिटर्सबर्गमा प्रशासन कार्य (सन् १९९०–१९९६) === सन् १९९० मा पुटिनलाई लेनिनग्रादका मेयर अनातोली सब्चाकको सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो भने त्यहाँबाट उनले आफ्नो राजनीतिक जीवन सुरु गरेका थिए। २८ जुन १९९१ मा उनी सेन्ट पिटर्सबर्ग मेयर कार्यालयको विदेश समितिको प्रमुख बन्दै उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र वैदेशिक लगानी प्रबर्द्धनको जिम्मेवारी प्राप्त गरेका थिए। पुटिनको अध्यक्षतामा यो समितिले व्यवसायिक उद्यमहरू पनि दर्ता गरेको थियो। सन् १९९४ देखी १९९६ सम्म पुटिनले सेन्ट पिटर्सबर्गमा अन्य विभिन्न राजनीतिक र सरकारी क्षेत्रमा काम गरेका थिए।<ref name="30bio">{{cite web|url=http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm|title=Владимир Путин: от ассистента Собчака до и.о. премьера|date=९ अगस्त १९९९|publisher=गजेता डट आरयु|language=रूसी|trans-title=भ्लादिमिर पुटिन: सहायकबाट अन्तरीम प्रधानमन्त्री सम्म|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810054603/http://gazeta.lenta.ru/daynews/09-08-1999/30bio.htm|archive-date=10 अगस्त 2013|accessdate=१० मे २०१४}}</ref> === मस्कोमा प्रारम्भिक वृती  (सन् १९९६–१९९९) === [[चित्र:RIAN archive 100306 Vladimir Putin, Federal Security Service Director.jpg|thumb|upright|सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशकको रूपमा पुटिन, सन् १९९८ जनवरी १]] सन् १९९६ मा मेयर अनातोली सब्चाक लेनिनग्रादको चुनावमा पराजित भएपछि पुटिनलाई मस्को बोलाइएको थियो। सङ्घीय सुरक्षा सेवाको निर्देशकको रूपमा पुटिन, १ जनवरी १९९८ बाट राष्ट्रपति बोरिस येल्तसिनको प्रशासन कार्यालयमा काम सुरु गरेका थिए। उनी यस पदमा मार्च १९९७ सम्म बसेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html|title=Продукты полураспада|date=20 सेप्टेम्बर 2006|language=ru|trans-title=उत्पाद अर्ध-क्षय आयु|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007063156/http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html|archive-date=७ अक्टोबर २००८|accessdate=९ जुन २०१४|author=अलेग आदनकलेनको|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007063156/http://www.itogi.ru/Paper2006.nsf/Article/Itogi_2006_11_19_01_5543.html |date=2008-10-07 }}</ref> सन् १९९७ मार्च २६ मा राष्ट्रपति बोरिस येल्तसिनले पुटिनलाई राष्ट्रपति प्रशासनको उप-प्रमुखको रूपमा नियुक्त गरेपछि उनले सन् १९९८ को मे महिनासम्म काम गरेका थिए। यसका साथै सन् १९९८ जुुन सम्ममा उनी राष्ट्रपति सम्पत्ति प्रबन्धन विभागको मुख्य नियन्त्रण निर्देशालयको प्रमुख पनि थिए।<ref name="Vlast">{{cite book|last=प्रिबिलोभ्सेकी|authorlink=:en:Vladimir Pribylovsky|archive-date=31 जुलाई 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731145504/http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|access-date=8 मई 2014|chapter=भ्लादिमिर पुटिन|language=रूसी|location=मास्को|url=http://scilla.ru/works/knigi/vlast2010.pdf|first=व्लादिमीर|pages=132–139|isbn=978-5-94420-038-9|publisher=प्यानेरोमा|year=2010|trans-title=शक्ति-२०१० (६० जीवनी)|title=Власть-2010 (60 биографий)|url-status=dead}}</ref> २५ मे १९९८ मा पुटिनलाई सङ्घीय सुरक्षा सेवाको (उत्तराधिकारी एजेन्सी मध्ये एक) प्रमुखमा नियुक्त गरिएको थियो। उनी १ अक्टोबर १९९८ मा रूसी सङ्घको सुरक्षा परिषद्को स्थायी सदस्य र २९ मार्च १९९९ मा पुनः परिषदीयको सचिव बनेका थिए। === प्रधानमन्त्री (सन् १९९९) === ९ अगस्ट १९९९ मा भ्लादिमिर पुटिनलाई तीन उप-प्रधानमन्त्री मध्ये एकमा नियुक्ति गरिएपछि सोही दिन राष्ट्रपति [[बोरिस येल्तसिन]]ले उनलाई रूसी सङ्घीय सरकारको कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm |title=Text of President Yeltsin's speech |trans-title=राष्ट्रपति येल्तसिनको भाषणको पाठ |accessdate=११ मे 2014 |date=9 अगस्त 1999 |publisher=बीबीसी समाचार |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115065357/http://news.bbc.co.uk/1/hi/not_in_website/syndication/monitoring/415278.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> एक टेलिभिजन सम्बोधनमा राष्ट्रपति येल्तसिनले पुटिनलाई आफ्नो उत्तराधिकारीको रूपमा प्रस्तुत गरेेेकै दिन पुटिनले राष्ट्रपति पदको चुनावमा लड्ने सहमति जनाएका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm |title=Yeltsin redraws political map|publisher=बीबीसी समाचार |date=१० अगस्ट १९९९ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115100905/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/415087.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> १६ अगस्टमा [[राजकीय डुमा]]ले पुटिनको पक्षमा २३३ मत दिएर प्रधानमन्त्री पदमा उनको नियुक्तिलाई मञ्जुरी दिएको थियो। बहुमतको लागि २२६ आवश्यक भएकोमा उनले साधारण बहुमत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm |title=Yeltsin's man wins approval |trans-title=येल्तसिन के आदमी ने अनुमोदन जीता |publisher=बीबीसी समाचार |date=१६ अगस्ट १९९९ |accessdate=२२ जुन २०१३ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115095231/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/422001.stm |archive-date=१५ जनवरी २००९ |url-status=live }}</ref> यसको साथ उनी अठार महिना भित्र रूसको पाँचौँ प्रधानमन्त्री बनेका थिए। सुरुवातमा उनलाई येल्तसिनको समर्थकको रुपमा देखिएको थियो भने बोरिस येल्तसिनको अन्य प्रधानमन्त्री जस्तै पुटिनले पनि आफ्नो मन्त्रीको चयन आफै गरेका थिएनन्। उनको मन्त्रीमण्डलको निर्धारण राष्ट्रपति प्रशासनद्वारा गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|author=रिचर्ड साकवा|title=Putin: Russia's choice|trans-title=पुटिन: रूस की पसंद|year=2008|page=20| language = अङ्ग्रेजी|isbn= 978-0415407663}}</ref> यस बीच रूस चेचन्यामा रूसबाट पृथकातावादी लडाइँ चलिरहेको थियो। रूसी सेनाले चेचन्यामाथि छिटो नियन्त्रण जमाएपछि पुटिनको कानूनी व्यवस्थाको समर्थ छवि र चेचन्यामा कडा नजरको कारण उनको लोकप्रियता निकै बढेको थियो। पुटिनले नवगठित संयुक्त पार्टी<ref>{{cite web |url=http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity |title=Political groups and parties: Unity |trans-title=राजनीतिक समूह और दल: एकता |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010702200941/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/polgrupp.exe?Unity |archivedate=२ जुलाई २००१ |access-date=६ मे २०१४ |url-status=dead }}</ref> प्रति आफ्नो समर्थन जनाएका थिए। यस पार्टीले सन् १९९९ को डिसेम्बरमा भएको ड्युमा निर्वाचनमा लोकप्रिय मतको दोस्रो सबैभन्दा ठूलो अंश (२३.३%) जितेको थियो। यसको बदलामा पार्टीले पनि उनको समर्थन गरेेको थियो === कार्यवाहक राष्ट्रपति (सन् १९९९-२०००) === [[चित्र:Putin and Yeltsin cropped.jpg|thumb|left|[[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]] सँगै राष्ट्रपति पदको शपथ लिँदै पुटिन, सन् २००० मे]] सन् १९९९ डिसेम्बरमा राष्ट्रपति येल्तसिनको कार्यकाल पूरा हुनुभन्दा अगाडिनै आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएका थिए भने रूसको संविधान अनुसार पुटिन रूसको कार्यवाहक राष्ट्रपति बनेका थिए। त्यसै दिन उनले आफ्नो पहिलो आदेशमा हस्ताक्षर गरेपछि त्यसको अनुसार "निवर्तमान राष्ट्रपति र उनका नातेदार विरुद्ध भ्रष्टाचारको आरोपमा कुनै कारबाही गरिँदैन।" भन्ने सुनिश्चित गरिएको थियो।<ref name=Time.com-POTY2007>{{cite web |author=आदि इग्नेसियस |url=http://content.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html |title=Person of the Year 2007: A Tsar Is Born |trans-title=वर्ष २००७ का व्यक्ति: एक ज़ार (रूसी राजा) का जन्म |publisher=टाइम मैगज़ीन |page=4 |date=19 दिसम्बर 2007 |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814181532/http://content.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766-4,00.html |archive-date=१४ अगस्ट २०१३ |url-status=live }}</ref> सन् २००१ फेब्रुअरी १२ मा पुटिनले यसै आदेशसँग मिल्दोजुल्दो सङ्घीय कानूनमा हस्ताक्षर गरे जसले सन् १९९९ मा दिइएको आदेशको स्थान लिएको थियो। येल्तसिनको राजिनामाको परिणामस्वरूप तीन महिना भित्र राष्ट्रपतीय निर्वाचन गरिएपछि पुटिनको पक्षमा ५२.९४% मत झरेपछि उनले निर्वाचनमा विजय हासिल गरेका थिए। <ref name=elections-history>{{cite web |url=http://www.ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html |title=История президентских выборов в России |trans-title=रूसको राष्ट्रपतीय निर्वाचनको इतिहास |publisher=आरआईए नोभेस्ती |date=९ मार्च २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=रूसी |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011131408/http://ria.ru/vybor2012_infographics/20120309/590825026.html |archive-date=११ अक्टोबर २०१४ |url-status=live }}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा पहिलो कार्यकाल (सन् २०००-२००४) === सन् २००० को मे ७ का दिन राष्ट्रपति कार्यलय सम्हालेका पुटिनले अर्थमन्त्री मिखाइल कास्यानोभलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। पुटिनले राष्ट्रपति पद सम्हाले लगत्तै उनले देशको राजनीतिलाई प्रभावित गर्ने कोशिस गरिरहेका ठूला व्यवसायी र अरबपतीहरू विरुद्ध सङ्घर्ष सुरु गरेका थिए। पुटिनको शासनकालमा रूसले ठूलो सफलता हासिल गरेको थियो। उनको शासनकालमा कार्यकालमा कुल गार्हस्थ उत्पादनको औसत वार्षिक वृद्धि दर ६.५ प्रतिशत थियो। त्यसपछि उनकै कार्यकालमा विदेशी ऋणलाई पनि रूसले चुक्ता गरेेको थियो जसकारण विदेशी मुद्रा भण्डारमा वृद्धि भएको थियो। [[युरोपेली सङ्घ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँग रूसको सम्बन्ध बलियो बनाउन, [[नाटो]]को साथ सहयोगको सुरुवात गर्न र रूसलाई [[विश्व व्यापार सङ्गठन]]को सदस्य बनाउनको लागि गरिएको प्राथमिक कदममा पुटिनलाई सफलता हासिल भएको थियो। यस अवधिमा पुटिनको छवि बिगार्ने केही घटना पनि घटेका थिए। पनडुब्बी 'कुर्स्क' डुबेको घटनालाई संवेदनशील ढङ्गबाट नसम्हालेको कारण उनको आलोचना भएको थियो।<ref name=Kursk>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1487112.stm|title=Spectre of Kursk haunts Putin|publisher=[[बीबीसी समाचार]]|date=१२ अगस्ट २००१|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115100835/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1487112.stm|archive-date=१५ जनवरी २००९|url-status=live}}</ref> अगस्ट २००० को यस पनडुब्बी डुबेको घटनामा त्यहाँ सवार ११८ मानिसहरू मारिएका थिए। त्यतिबेला पुटिन आफ्नो बिदामा बसेका कारण फर्केर आएका थिएनन् बिदाबाट फर्केको कयौँ दिन पछि मात्र उनले घटनास्थलको भ्रमण गरेका थिए।<ref name=Kursk /> सन् २००२ मा जब चेचेन आतङ्ककारीले मस्कोको एक सङ्गीत थिएटरमा कब्जा गरेपछि त्यहाँका १२९ दर्शकहरू मारिएका थिए। पुटिनका आलोचकहरूले "यस कारबाहीको समयमा आम सर्वसाधारणको जीवनसँग खेलवाड गरिएको थियो र क्रेमलिनद्वारा वास्तविक जानकारी आम मानिसबाट लुकाइएको थियो" भन्नेे गरेका थिए। त्यससमय रूसी प्रेस र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूमा "यस घटनाबाट राष्ट्रपति पुटिनको लोकप्रियतामा गम्भीर नोक्सान हुने" बताइएको थियो। यसको बाबजुद घेराबन्दी समाप्त भएको केही समयपछि यी अनुमानहरू गलत साबित भएका थिए। रूसी राष्ट्रपति पुटिनको सार्वजनिक लोकप्रियता शिखरमा थियो। रूसको ८३% जनता पुटिन र यस घटन सम्हाल्ने उनको तरिकाबाट सन्तुष्ट बनेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm |title=Moscow siege leaves dark memories |publisher=बीबीसी समाचार |date=१६ डिसेम्बर २००२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705182703/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2565585.stm |archive-date=५ जुलाई २०१४ |url-status=live }}</ref> सन् २००३ मा चेचन्यामा एक [[जनमत सङ्ग्रह]] आयोजित गरिएपछि त्यसका अनुसार एक नयाँ संविधानले स्वीकृत प्राप्त गरेको थियो। यस संविधान अनुसार चेचन्यालाई रूसको एक अंशको रूपमा घोषणा गरिएको थियो। चेचन्यामा संसदीय चुनाव र एक क्षेत्रीय सरकारको स्थापना गरेर अवस्था विस्तारै विस्तारै स्थिर भएको थियो।<ref>{{cite news |url=http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |title=Can Grozny be groovy? |work=द इन्डिपेन्डेन्ट |date=६ मार्च २००७ |archivedate=६ मार्च २००७ |archiveurl=http://archive.is/iiuWk |location=लन्डन |language=अङ्ग्रेजी }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706151117/http://news.independent.co.uk/europe/article2331993.ece |date=2008-07-06 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061121224006/http://www.hrw.org/campaigns/russia/chechnya/ |archivedate=२१ नोभेम्बर २००६ |title=Human Rights Watch Reports, on human rights abuses in Chechnya|publisher=ह्युमन राइट्स वाच}}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा दोस्रो कार्यकाल (सन् २००४-२००८)=== [[चित्र:Victory Day Parade 2005-5.jpg|thumb|सन् २००५ मा [[लाल चोक]]को विजय दिवस परेडमा बोलिरहेका पुटिन]] सन् २००४ मा ७१ प्रतिशत मतको साथ पुटिन दोस्रोपटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए। <ref name=elections-history /> २००४ सेप्टेम्बरमा आतङ्कवादीहरूले बेसलानमा स्थित एक विद्यालयमा १,१०० भन्दा बढी मानिसहरूलाई बन्धक बनाएका थिए। यस घटनामा सयौँ मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। यो घटनापछि पुटिनले कयौँ व्यापक प्रसाशनिक कदम उठाएका थिए। रूसमा सञ्चार माध्यममा स्वतन्त्रताको विरुद्ध व्यापक स्तरमा कारबाहीको लागि पश्चिमी जगत एवम् रूसी उदारवादीहरूमाझ पुटिनको आलोचना भएको थियो। सन् २००६ अक्टोबर ७ मा अना पलिटकोभ्स्काया नामक एक पत्रकारको उनकै कोठामा गोली हानी हत्या गरिएको थियो जसले चेच्न्यामा रूसी सेनाको अनुचित आचरण र भ्रष्टाचारको उजागर गरेका थिए। पलिटकोभ्सेकायाको मृत्युप्रति पश्चिमी सञ्चार माध्यमहरूले तीखो प्रतिकृया दिएका थिए भने उनीहरूले पुटिनमाथि स्वतन्त्र सञ्चार माध्यमको रक्षा गर्न असफल भएको आरोप लगाएका थिए।<ref>{{cite news |url=http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |title=Putin's Russia failed to protect this brave woman – Joan Smith |work=द इन्डिपेन्डेन्ट |date=९ अक्टोबर २००६ |accessdate=११ जुन २०१४ |location=लन्डन |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |archive-date=२७ सेप्टेम्बर २००७ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927201301/http://comment.independent.co.uk/columnists_m_z/joan_smith/article1822204.ece |date=2007-09-27 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06/10/09/1358259|title=Anna Politkovskaya, Prominent Russian Journalist, Putin Critic and Human Rights Activist, Murdered in Moscow|publisher=डेमोक्रेसी नाउ|date=९ अक्टोबर २००६|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259|archive-date=१४ नोभेम्बर २००७|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114163923/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=06%2F10%2F09%2F1358259 |date=2007-11-14 }}</ref> सन् २००७ को सेप्टेम्बर १२ का दिन पुटिनले प्रधानमन्त्री मिखाइल फ्रादकोभको अनुरोधमा सरकार भङ्ग गरेपछि उनले भिक्टर जुबकोभलाई नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेका थिए। === प्रधानमन्त्रीको रूपमा दोस्रो कार्यकाल (सन् २००८-२०१२)=== रूसी संविधान अनुसार पुटिन लगातार तेस्रो पटकसम्म राष्ट्रपति बन्न पाउँदैनथे। सन् २००८ मा राष्ट्रपति निर्वाचनमा पुटिनले दिमित्री मेदभेदेभलाई समर्थन गरे भने उनले आफ्नो तर्फबाट चिनाव जितेपछि पुटिनलाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गर्ने वचन दिएका थिए। मेदभेदेभले ७०.२८ प्रतिशत मत पाएर चुनावमा भारी बहुमतले जित हासिल गरेपछि उनले निर्वाचन अघि आफूले गरेको वचन पूरा गर्दै पुटिनलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html |title=Putin Is Approved as Prime Minister|url=http://www.nytimes.com/2008/05/09/world/europe/09russia.html?_r=0|publisher= न्युयोर्क टाइम्स |date=९ मे २००८ |accessdate= ११ जुन २०१४|author=सिजे चिभेर्स | language = अङ्ग्रेजी}}</ref> यसपछि पत्रकारहरूले यी दुई नेताद्वारा बनाइएको सत्तातन्त्रलाई एक "राजनैतिक जोडीको सत्ता" को नाम दिएका थिए। यस बीच रूसी अर्थव्यवस्थामाथि ठूलो आर्थिक शिथिलता (सन् २००७-८) को गहिरो असर पर्नुका साथै पश्चिमी ऋण तथा लगानी प्रवाहमा रुकावट आउन सुरु भएको थियो। यसै समय सन् २००८ मा [[रुस-जर्जिया युद्ध|दक्षिणी ओसेसिया युद्ध]] पनि सुरु भएकाले युद्धमा रूसले [[नाटो|नेटो]] सहयोगी [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]]लाई पराजित गरेपछि त्यसको परिणामस्वरूप युरोपेली सङ्घ र अमेरिकासँग रूस सम्बन्धमा तनाव आएको थियो। रूसको स्थिरीकरण कोषमा सञ्चित एक ठूलो वित्तीय भण्डार र कुशल व्यवस्थापनका कारण यस सङ्कट जुध्न र सन् २००९ पछि आर्थिक वृद्धिको यात्रा सुरु गर्न देशलाई सहायता मिलेेेेको थियो। सङ्कटसँग जुध्न लिइएको निर्णय र उठाइएको कदमको [[विश्व बैङ्क|विश्व बैंक]]ले सन् २००८ नोबेम्बरको रूस आर्थिक प्रतिवेदनमा प्रशंसा गरेको थियो।<ref name=worldbankreports>{{cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0, contentMDK:20888536~menuPK:2445695~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:305600,00.html |title=Russian Economic Reports |publisher=विश्व बैंक |date=१० नोभेम्बर २००९ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100411130322/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/RUSSIANFEDERATIONEXTN/0, |archivedate=११ अप्रिल २०१० |access-date=१५ जुन २०२० |url-status=live }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २०११ को सेप्टेम्बर २४ का दिन मस्कोमा संयुक्त रूसको काङ्ग्रेसमा राष्ट्रपति मेदभेदेभले सार्वजनिक रूपमा सन् २०१२ को राष्ट्रपति चुनावमा आफू उम्मेदवार नहुने र यस पदमा पुटिनलाई समर्थन गर्ने घोषणा गरेका थिए। सन् २०११ डिसेम्बर ४ मा भएको संसदीय चुनावमा राष्ट्रपति समर्थक सत्तारूढ पार्टी "युनाइटेड रसिया" लाई लगभग ५० प्रतिशत मत प्राप्त भए लगत मस्को र रूसको अन्य सहरमा चुनावको समयमा सत्तारूढ पार्टीद्वारा धाँधली गरिएको दाबी गर्दै भएको सडक प्रदर्शनमा हजारौँ मानिसहरू सहभागी भएका थिए। यो पुटिनको समयमा भएको सबैभन्दा ठूलो विरोध प्रदर्शन थियो। प्रदर्शनकारिहरूले पुटिन र युनाइटेड रसिया आलोचना गर्दै चुनाव परिणाम खारेज गर्न माग गरेका थिए।<ref name=GuardLive>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest|title=Russian election protests – follow live updates|publisher=द गार्डियन|date=१० डिसेम्बर २०११|author=डेभिड बेतली|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114235300/http://www.guardian.co.uk/global/2011/dec/10/russia-elections-putin-protest|archive-date=१४ जनवरी २०१३|url-status=live}}</ref> यसको बदलामा पुटिनका समर्थकहरूले पनि कयौँँ र्‍याली प्रदर्शन गरे जुन पुटिन विरोधी प्रदर्शन भन्दा निकै व्यापक थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.politonline.ru/comments/10432.html |title=Как митинг на Поклонной собрал около 140 000 человек |publisher=पोलित अनलाइन |date=४ फेब्रुअरी २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=रूसी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427082724/http://www.politonline.ru/comments/10432.html |archive-date=२७ अप्रिल २०१४ |url-status=dead }}</ref> === राष्ट्रपतिको रूपमा तेस्रो कार्यकाल (सन् २०१२-२०१८)=== सन् २०१२ मार्च ४ मा पुटिन ६३.६% मतका साथ राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएका थिए।<ref name=elections-history/> चुनावलाई पारदर्शी बनाउनको लागि मतदान केन्द्रमा वेब क्यामराको प्रयोग सहित अन्य प्रयास प्रचारित गरिएको थियो। यद्यपि रूसी विपक्षी तथा अन्तराष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरूले चुनावको आलोचना गर्दै प्रक्रियामा अनियमितता भएको आरोप लगाएका थिए।<ref>{{cite web|title=Russia’s presidential election marked by unequal campaign conditions, active citizens’ engagement, international observers say|url=http://www.osce.org/odihr/elections/88661|publisher=ओएससिई (युरोपमा सुरक्षा तथा सहयोगका लागि एक सङ्गठन)|date=५ मार्च २०१२|accessdate=११ जुन २०१४|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801023330/http://www.osce.org/odihr/elections/88661|archive-date=1 अगस्त 2014|url-status=live}}</ref> राष्ट्रपति पदको प्रचार अभियानको तत्कालै पुटिन विरोधी प्रदर्शन भएका थिए। यसमा फेब्रुअरी २१ को पुस्की विरोध र यसमा सहभागीहरूमा मुद्दा सबभन्दा चर्चामा रहेको थियो।<ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/music/2012/aug/17/pussy-riot-sentenced-prison-putin | work=द गार्डियन | first=मिरियम | last=एल्डर | title=Pussy Riot sentenced to two years in prison colony over anti-Putin protest | date=१७ अगस्ट २०१२ | location=लन्डन | language=अङ्ग्रेजी | access-date=१० मे २०१४ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130618034231/http://www.guardian.co.uk/music/2012/aug/17/pussy-riot-sentenced-prison-putin | archive-date=१८ जुन २०१३ | url-status=live }}</ref> यसबाहेक मे ६ का दिन पुटिनको स्वदेश फिर्ताका विरुद्धमा मस्कोको एक र्‍यालिमा प्रहरीसँग भएको झडपमा ८० मानिसहरू घाइते भएका थिए भने<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2012/05/10/more/|title=СК пересчитал пострадавших полицейских во время "Марша миллионов"|publisher=लेन्ता डट आरयु|date=१० मे २०१२|accessdate=११ जुन २०१४|language=रूसी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320101533/http://lenta.ru/news/2012/05/10/more|archive-date=२० मार्च २०१४|url-status=live}}</ref> ४५० प्रदर्शनकारीहरूलाई हिरासतमा लिइएको थियो। प्रहरी र प्रदर्शनकारीहरू बीच भएको यस झडपको विरोधमा त्यस दिन लगभग ८,००० देखि २०,००० व्यक्तिहरू जम्मा भएका थिए। <ref name=vz-provocation>{{cite web|url=http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html|title=Провокация вместо марша|publisher=विज डट आरयु|accessdate=११ जुन २०१४|date=६ मे २०१२|language=रूसी|author=इवान एफिनेगोनभ|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810225000/http://vz.ru/politics/2012/5/6/577272.html|archive-date=१० अगस्ट २०१४|url-status=live}}</ref><ref name="Russian police battle anti-Putin protesters">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|title=Russian police battle anti-Putin protesters|agency=रायटर्स|accessdate=11 जुन २०१४|date=६ मे २०१२|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710152811/http://www.reuters.com/article/2012/05/06/us-russia-protests-idUSBRE8440CK20120506|archive-date=१० जुलाई २०१४|url-status=live}}</ref> राष्ट्रपतिको रूपमा आफ्नो पहिलो दिन पुटिनले १४ आदेश जारी गरेका थिए जसमा रूसी अर्थव्यवस्थाको लागि व्यापक लक्ष्यको विस्तारमा वर्णन गरिएको थियो। अन्य आदेशमा शिक्षा, आवास, कुशल श्रम प्रशिक्षण, युरोपेली सङ्घसँगको सम्बन्ध, रक्षा उद्योग, अन्तर जातीय सम्बन्ध र अन्य नीति क्षेत्रसँग सम्बन्धित थिए जुन राष्ट्रपति अभियानको समयमा पुटिनद्वारा जारी गरिएको थियो। <ref>{{cite web |url=http://larouchepac.com/node/22623 |title="Putin Inaugurated; States Intention for Russia to Be "Center of Gravity for the Whole of Eurasia", May 8, 2012 |publisher=लारोचेपक डटकम |accessdate=११ जुन २०१४ |date=८ मे २०१२ |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731192357/http://larouchepac.com/node/22623 |archive-date=३१ जुलाई २०१३ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731192357/http://larouchepac.com/node/22623 |date=July 31, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |title="Putin decrees EU closeness policy", Voice of Russia, May 7, 2012 |publisher=रेडियो रूस |date=७ मे २०१२ |accessdate=११ जुन २०१४ |language=अङ्ग्रेजी |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625131307/http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |archive-date=२५ जुन २०१४ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625131307/http://voiceofrussia.com/2012_05_07/74079067/ |date=June 25, 2014 }}</ref> सन् २०१२ र सन् २०१३ मा पुटिन र संयुक्त रूस पार्टीले सेन्ट पिटर्सबर्ग, अर्चँगेल्स्क र नोभोसिबिर्स्कमा समलैङ्गिक, उभयलिङ्गी र विपरीतलिङ्गी समुदायको विरुद्ध कडा कानून बनाउनेमा समर्थन जनाएका थिए। सन् २०१३ मा राजकिय डुमामा "समलैङ्गिक प्रचार" विरुद्ध एक कानून (जुनले इन्द्रेणी झन्डा जस्तो प्रतीकहरू र समलैङ्गिक सामग्री युक्त प्रकाशित कृतिहरू माथी प्रतिबन्ध लगाउँछ) पारित गरिएको थियो। <ref name="BBC-LGBT">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1|title=Госдума приняла закон о "нетрадиционных отношениях"|publisher=बीबीसी रूस|date=११ जुन २०१३|accessdate=११ जुन २०१४|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ6j62nr?url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2013/06/130611_duma_gay_propaganda.shtml?print=1|archivedate=११ जुन २०१३|language=रूसी|url-status=live}}</ref><ref name="RBC-LGBT">{{cite web|url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print|title=ГД приняла закон об усилении наказания за пропаганду гомосексуализма среди подростков|publisher=आरबिसी|date=११ जुन २०१३|accessdate=११ जुन २०१४|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ6l84Me?url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130611172814.shtml?print|archivedate=११ जुन २०१३|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title = Discrimination in Russia: Arrests for Violation of St. Petersburg Anti-Gay Law|url = http://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html|date = ६ अप्रिल २०१२|accessdate = ११ जुन २०१४|publisher = स्पिगेल नलाइन|language = अङ्ग्रेजी|archive-url = https://web.archive.org/web/20140813040454/http://www.spiegel.de/international/world/two-arrested-in-st-petersburg-for-violating-city-s-new-anti-gay-law-a-826199.html|archive-date = 13 अगस्त 2014|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title = Russian parliament backs ban on "gay propaganda"|url = http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125|date = 25 जनवरी 2013|author = गाब्रिएला बकजिन्स्का र अलिस्सा डी कार्बोनेल|accessdate = ११ जुन २०१४|language = अङ्ग्रेजी|archive-url = https://web.archive.org/web/20140804122853/http://www.reuters.com/article/2013/01/25/us-russia-gay-idUSBRE90O0QT20130125|archive-date = 4 अगस्त 2014|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|title = Russia moves to enact laws against 'homosexual propaganda'|url = http://www.foxnews.com/world/2013/01/21/russia-moves-to-enact-anti-gay-laws/d|date = 21 जनवरी 2013|accessdate = 11 जून 2014|publisher = फक्स समाचार| language = अङ्ग्रेजी}}</ref> रूसको यस कानून माथी अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिँदै पुटिनले भने ,"यो कानूनले केवल बाल यौन शोषण र समलैङ्गिकताको प्रचार माथि प्रतिबन्ध लगाउँछ"। उनले बताए अनुसार सन् २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक हेर्न आउने समलैङ्गिक आगन्तुकहरूलाई बालबच्चाहरूबाट अलग राखिनुपर्छ। पुटिनले रूसमा समलैङ्गिकहरू विरुद्ध कुनै प्रकारको सामाजिक भेदभाव भएको कुरा अस्वीकार गरेका थिए। <ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-i-know-some-people-who-are-gay-were-on-friendly-terms-9070363.html | title=Vladimir Putin: 'I know some people who are gay, we're on friendly terms' | work=द इन्डिपेन्डेन्ट | first=टम्स | last=जिवन्दा | date=१९ जनवरी २०१४ | accessdate=११ जुन २०१४ | location=लन्डन language=अङ्ग्रेजी | archive-url=https://web.archive.org/web/20140310162310/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-i-know-some-people-who-are-gay-were-on-friendly-terms-9070363.html | archive-date=१० मार्च २०१४ | url-status=live }}</ref> उनले खेलको समयमा उभयलिङ्गी आइस स्केट खेलाडी आइरिन बुस्टलाई सबैका अगाडि अङ्कमाल गरेका थिए। <ref>{{cite web |url=http://www.ad.nl/ad/nl/1421/Nederland/video/detail/3593997/De-knuffel-van-Poetin-en-Wust-die-iedereen-wil-zien.dhtml |title=De knuffel van Poetin en Wüst die iedereen wil zien |language=nl |publisher=एडी डट एनएल |date=१० फेब्रुअरी २०१४ |accessdate=११ जुन २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223012947/http://www.ad.nl/ad/nl/1421/Nederland/video/detail/3593997/De-knuffel-van-Poetin-en-Wust-die-iedereen-wil-zien.dhtml |archive-date=२३ फेब्रुअरी २०१४ |url-status=live }}</ref> ===राष्ट्रपतिको रूपमा चौँथो कार्यकाल (सन् २०१८–हाल)=== सन् २०१८ मा भएको राष्ट्रपति चुनावमा पुटिनले ७६% भन्दा अधिक मतबाट [[विजय]] हासिल गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43455950|title=Muted Western reaction to Putin victory|date=19 March 2018|work=BBC News|access-date=19 March 2018}}</ref> अहिले उनको चौँथो कार्यकाल जारी छ।<ref>{{Cite web |url=https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |title=चुनाव में रेकर्ड जीत के साथ ही चौथी बार रूस के राष्ट्रपति बने भ्लादिमिर पुटिन |access-date=19 मार्च 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319035215/https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |archive-date=19 मार्च 2018 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180319035215/https://khabar.ndtv.com/news/world/vladimir-putin-registered-big-victory-in-russias-central-election-to-became-presidents-again-1825518 |date=2018-03-19 }}</ref> उनको नयाँ कार्यकाल सन् २०१८ को मेमा प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.aif.ru/politics/russia/kogda_budet_inauguraciya_prezidenta_rf|title=Когда будет инаугурация президента РФ?|website=aif.ru|accessdate=20 मार्च 2018|trans-title=रूसी राष्ट्रपतिको नयाँ कार्यकाल कहिले प्रारम्भ होला?|lang=रूसी|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320004027/http://www.aif.ru/politics/russia/kogda_budet_inauguraciya_prezidenta_rf|archive-date=20 मार्च 2018|url-status=live}}</ref> र २०२४ सम्म कायम रहनेछ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-43452449|title=Russia's Putin wins by big margin|date=18 March 2018|work=BBC News|access-date=18 March 2018}}</ref> त्यहि दिन, पुटिनले दिमित्री मेदभेदेबलाई नयाँ सरकार बनाउन आह्वान गरे ।<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20180507/1520044323.html|title=Путин предложил кандидатуру Медведева на пост премьера|date=7 May 2018|website=РИА Новости}}</ref> २०१८ मे १५ मा, पुटिन क्रिमियाको पुल खण्डको राजमार्ग उद्घाटनमा सहभागी भए। १८ मे २०१८ मा, पुटिनले नयाँ सरकार गठन को आदेशमा हस्ताक्षर गरे <ref>{{Cite news|url=http://kremlin.ru/events/president/news/57495|date=18 May 2018|work=Kremlin.ru|access-date=18 May 2018|language=ru|script-title=ru:Президент подписал указы о составе нового Правительства}}</ref>| २५ मे २०१८ मा, पुटिनले रुसी संबिधान विपरित २०२४ मा राष्ट्रपति पदको लागि नउठ्ने घोषणा गरे |<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-putin-rule-constitution-idUSKCN1IQ2H9|title=Putin says will step down as president after term expires in 2024|date=25 May 2018|access-date=16 November 2020|publisher=[[Reuters]]}}</ref> १४ जुन २०१८ मा, पुटिनले [[२०१८ फिफा विश्वकप|२१ औं फिफा विश्वकप, २०१८]] को उद्घाटन गरे| यो विश्वकप रसियामा आयोजना हुने पहिलो विश्व कप थियो| [[चित्र:Meeting_with_Government_members2.jpg|thumb|पुटिन र नव नियुक्त प्रधानमन्त्री [[मिखाइल मिसुस्तिन]], मन्त्रीपरिषद बैठकमा, २१ जनवरी २०२० ]] ==आन्तरिक नीति== ===अर्थ, औद्योगिक र उर्जा नीति=== सन् २००० मा पुटिनले "२०००-२०१० अवधिका लागि रूसी सङेघको सामाजिक-आर्थिक विकासका लागि कार्यक्रम" सुरू गरेेका थिए तर सन् २००८ मा यो कार्यक्रम बन्द गरिएको थियो। यस कार्यक्रमलाई अन्त्य गरिनेबेला यसको ३० प्रतिशत कार्यहरू मात्र सम्पन्न भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/08/19/long-read-russias-economy-under-putin-in-numbers-a66924|title=Long Read: 20 Years of Russia's Economy Under Putin, in Numbers|last1=Aris|first1=Ben|last2=Tkachev|first2=Ivan|date=19 August 2019|website=The Moscow Times|language=en|access-date=15 October 2020}}</ref> ===वातावरणीय नीति=== सन् २००४ मा राष्ट्रपति पुटिनले हरितगृह ग्याँस उत्सर्जन कम गर्ने उद्देश्यले बनाइएको क्योटो प्रोटोकल सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>''The New York Times''. 6 November 2004. Retrieved 20 April 2008.</ref> यद्यपि रूसले क्योटो प्रोटोकलले सिमित गरेको उत्सर्जन सिमितता अनुसार कटौती गर्नु परेको भने थिएन। [[सोभियत सङ्घको विखण्डन]] पश्चात् आर्थिक गतिविधिमा कम भएको हुनाले रूसको हरितगृह ग्याँस उत्सर्जनमा समेत कमी आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/13640/g8s_gradual_move_toward_postkyoto_climate_change_policy.html|title=G8's Gradual Move toward Post-Kyoto Climate Change Policy|author=Tony Johnson|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=2 March 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229130613/http://www.cfr.org/publication/13640/g8s_gradual_move_toward_postkyoto_climate_change_policy.html |date=29 December 2009 }}</ref> पुटिनले व्यक्तिगत रुपमा नै रूसमा रहेका अमुर बाघ, सेतो ह्वेल, ध्रुविय भालु र हिउँ चितुवा लगायतका दुर्लभ तथा लोपोन्मुख जनावरका कयौँ संरक्षणीीय कार्यक्रमहरूको निरिक्षण गरेका छन्। <ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/tiger/ The Amur Tiger Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110922002142/http://premier.gov.ru/patron/en/tiger/ |date=22 September 2011 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/beluha/ The White Whale Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613063658/http://premier.gov.ru/patron/en/beluha/ |date=13 June 2012 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/bear/ The Polar Bear Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613064004/http://premier.gov.ru/patron/en/bear/ |date=13 June 2012 }}</ref><ref>[http://premier.gov.ru/patron/en/leopard/ The Snow Leopard Programme] premier.gov.ru {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120613063809/http://premier.gov.ru/patron/en/leopard/ |date=13 June 2012 }}</ref> ===धार्मिक नीति=== [[File:Vladimir Putin 21 February 2001-2.jpg|thumb|रूसका धार्मिक नेताहरूसँग पुटिन, सन् २००१ फेब्रुअरी]] पुटिनको शासनकालमा बौद्ध धर्म, पूर्वी अर्थोडक्स ईसाई धर्म, इस्लाम र यहूदी धर्मले राज्यको सीमित समर्थन प्राप्त गरेको थियो। सन् १९९० को दशकमा सुरु भएको गिर्जाघरहरूको विशाल निर्माण र पुनर्स्थापनाले पुटिन शासनकालमा निरन्तरमा प्राप्त गरेपछि राज्यले विद्यालयहरूमा धर्मको पढाइलाई अनुमति दिएको थियो। ===सैन्य विकास === रुसी रक्षा मन्त्री एनातोली सेर्दिउकोभले २००७ डिसेम्बर ५ मा पुटिनसँगको छलफलपछि लामो दुरीको रुसी स्ट्राटेजिक बम्बर फेरि सुरु गर्ने घोषणा गरे। यसमा एयरक्राफ्ट क्यारियर कुज्नेत्सोभ सहित ११ जहाजले सोभियत समय पछि पहिलो पटक भु-मध्य सागरमा पहिलो प्रमुख नौसेना छोटो यात्रा गर्यो। यो यात्रामा स्ट्राटेजिक बम्बर सहित ४७ एयरक्राफ्टको ब्याक-अप थियो।<ref>Guy Faulconbridge [https://www.reuters.com/article/us-russia-navy-idUSL0518563620071205 Russian navy to start sorties in Mediterranean]. Reuters. 5 December 2007.</ref><ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml|date=5 December 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|script-title=ru:Начало встречи с Министром обороны Анатолием Сердюковым|trans-title=Start of the meeting with Defence Minister Anatoliy Serdyukov|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608051601/http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml|archive-date=8 June 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608051601/http://president.kremlin.ru/appears/2007/12/05/1940_type63378_153373.shtml |date=8 June 2008 }}</ref> २००० को दशकको प्रारम्भ देखि नै रसियाले आफ्नी सैन्य तथा रक्षा उद्योगमा पैसा बगाउन सुरु गरेको थियो। २००८ मा मात्र पूर्ज्न स्तरको रुसी सैन्य सुधार सुरु भय्प। यसको उद्देश्य रुसी सैन्य बलको आधुनिकीकरण र यसलाई अझ बढी प्रभावशाली बनाउनु थियो। यी सुधार धेरै हदसम्म रक्षा मन्त्री एनातोली सेर्दिउकोभबाट मेदभेदेबको राष्ट्रपतिकालमा, पुटिन, [[सरकार प्रमुख]]को रुपमा र मेदभेदेब, रुसी सैन्य बलको कमान्डर इनचिफको रुपमा, को सुपरिवेक्षणमा भएको थियो। यी सुधारको प्रमुख तत्त्वमा सैन्य बलको संख्या १० लाखमा सिमित गर्नु, अधिकृतको संख्या कम गर्नु, रिजर्भ फौजको पुनर्संरचना, सेनालाई ब्रिगेड प्रणालीमा पुनर्संरचना गर्नु, हवाई सेनालाई रेजीमेन्टको साटो एयर बेस प्रणालीमा पुनर्संरचना गर्नु थियो।अ<ref name="military-reform">{{cite news|url=http://en.rian.ru/analysis/20081017/117787642.html|title=Military reform to change army structure. What about its substance?|date=17 October 2008|access-date=7 May 2012|agency=RIA Novosti}}</ref> अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसले १९७२ को [[ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र|ब्यालेस्टिक मिसाइल]] सन्धिबाट पछि हटेपछि, पुटिनले अमेरिकी क्षमतालाई सन्तुलनमा राख्न रुसी परमाणु क्षमता निर्माणको आदेश दिएर प्रतिक्रिया जनाए।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/russias-nuclear-weapons-buildup-aimed-beating-us-missile-24716|title=Russia's Nuclear Weapons Buildup Is Aimed at Beating U.S. Missile Defenses|last=Majumdar|first=Dave|date=1 March 2018|work=The National Interest|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> धेरै विश्लेषकहरू पुटिनको रुसी परमाणु रणनीति [[मध्यम दूरीको आणविक शक्ति सन्धि|१९८७ को मध्यम दुरीको परमाणु सन्धि]]को उल्लंघन भएको मान्छन्। यसको कारण अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]]ले अमेरिका आफूलाई यो सन्धिको बन्धनमा रहेको नमान्ने घोषणा गरे। र दुई शक्ति राष्ट्रबीच परमाणु संकट चुलियो।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/blog/the-buzz/russias-nuclear-weapons-buildup-aimed-beating-us-missile-24716|title=Russia Violated an Arms Treaty. Trump Ditched It, Making the Nuclear Threat Even Worse.|last=Hurlbert|first=Heather|date=26 October 2018|work=New York|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> यसपछि पुटिनले रसियाले परमाणु संकटमा पहिलो लन्च नगर्ने बताए तर जुनसुकै दुश्मनलाई खरानी बनाउने र यस्तो संकटमा वीरगती हुने रुसीहरू "सहिदको रुपमा स्वर्ग जाने" कुरा बताए।<ref>{{cite news|url=https://themoscowtimes.com/news/aggressors-will-be-annihilated-we-will-go-to-heaven-as-martyrs-putin-says-63235|title='Aggressors Will Be Annihilated, We Will Go to Heaven as Martyrs,' Putin Says|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=19 October 2018|work=The Moscow Times|access-date=26 October 2018|location=Russia}}</ref> धेरै सैन्य विश्लेषकहरू यो मान्छन् कि यदि परम्परागत युद्धमा पराजय बेहोरे रसियाले प्रतिद्वन्दीलाई वार्तामा ल्याउन पहिले परमाणु हमला गर्न सक्छ।<ref>{{cite news|url=https://thehill.com/opinion/international/375340-getting-russias-nuclear-strategy-mostly-right|title=Getting Russia's nuclear strategy mostly right|last=Blank|first=Stephen|date=25 February 2018|work=The Hill|access-date=26 October 2018|location=US}}</ref> पुटिनले आर्टिक क्षेत्रमा रसियाको क्षेत्रीय दाबी र सैन्य उपस्थितिलाई पनि बढाउन खोजेका छन्। २००७ अगस्तमा, रुसी अभियान आर्टिका २००७ ले [[उत्तरी ध्रुव]]मा [[रुसी झण्डा]] फहरायो। आर्क्टिकमा तैनाथ रुसी सबमरिन र फौज दुवैको संख्यामा वृद्धि गरिएको छ।<ref name="Military_buildup1">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/2111507/Russia-plans-Arctic-military-build-up.html|title=Russia plans Arctic military build-up|author=Adrian Blomfield|date=11 June 2008|work=The Daily Telegraph|access-date=27 July 2011|location=London}}</ref><ref name="Military_buildup2">{{cite web|url=http://foreignpolicyblogs.com/2011/07/04/russia-arctic-states-solidifying-northern-military-presence/|title=Russia, Like Other Arctic States, Solidifies Northern Military Presence|date=4 July 2011|publisher=Foreign Policy Association|author=Mia Bennett|access-date=27 July 2011}}</ref> ===अन्तराष्ट्रिय खेलकुद=== * २०१४ शीतकालीन ओलम्पिक, सोची * [[२०१८ फिफा विश्वकप]] ===वन्यजन्तु संरक्षण === [[File:Vladimir Putin and Sergey Lavrov Kremlin 21 May 2015.jpg|thumb|सन् २००४ देखि पुटिनका विदेश मन्त्री रहेका [[सेर्गेई लाभ्रोभ|सेर्गेइ लाभ्रोभ]]]] ==विदेश नीति== {{Main|भ्लादिमिर पुटिनको विदेश नीति}} [[चित्र:Vladimir Putin in the United States 13-16 November 2001-22.jpg|thumb|नोबेम्बर २००१ मा पुटिनको अमेरिकी भ्रमण]] [[चित्र:Vladimir Putin and Sooronbay Jeenbekov (2019-03-28) 04.jpg|thumb|[[बिस्केक]]मा पुटिन]] {{see also|रूसको वैदेशिक सम्बन्ध|भ्लादिमिर पुटिनको अन्तर्राष्ट्रिय राष्ट्रपतीय भ्रमणहरूको सूची}} परराष्ट्र मामिलामा पुटिनले [[कृत्रिम बौद्धिकता]]को पक्षमा बोलेका छन्। "कृत्रिम बौद्धिकता भविष्य हो, रूसको लागि मात्र नभई सम्पूर्ण मानवजातिको लागि। यसबाट विशाल अवसर आउँछ तर अनुमान गर्न गाह्रो हुने चुनौतीहरू पनि सिर्जना हुन्छ। जो यस क्षेत्रको नायक हुन्छ उसैले सारा संसारको शासक बन्छ।”<ref>{{cite web |last1=Kotkin |first1=Stephen |title=Technology and Governance in Russia: Possibilities |url=https://www.hoover.org/research/technology-and-governance-russia-possibilities |website=Hoover Institution |publisher=Hoover Institution |accessdate=7 May 2020}}</ref> ===दक्षिण तथा पूर्वी एसिया=== सन् २०१२ मा द हिन्दुमा पुटिनले एक लेख लेखे जुनमा उनले उल्लेख गरेका थिए, "रूस र भारत बिच सन् २००० ओक्टोबरमा हस्ताक्षर भएको रणनीतिक साझेदारी सच्चा रूपमा एक ऐतिहासिक पाइला बनेको छ।"<ref>{{cite news|author=Vladimir Putin |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/for-russia-deepening-friendship-with-india-is-a-top-foreign-policy-priority/article4232857.ece |title=For Russia, deepening friendship with India is a top foreign policy priority by President Vladimir Putin |work=The Hindu |date=24 December 2012 |accessdate=22 June 2013 |location=Chennai, India}}</ref><ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-20834910 |title=India, Russia sign new defence deals |publisher=BBC |date=24 December 2012 |accessdate=22 June 2013}}</ref> पुटिनको सन् २०१२ को भारत भ्रमणको क्रममा [[मनमोहन सिंह|प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह]]ले "राष्ट्रपति पुटिन भारतको मूल्यवान मित्र र भारत-रूस रणनीतिक साझेदारीको वास्तविक वास्तुकार हुन्" भनेका थिए।<ref>{{cite web|author=Rajeev Sharma, specially for RIR |url=http://indrus.in/articles/2012/12/24/13th_indo-russian_summit_reaffirms_time-tested_tie_21243.html |title=13th Indo-Russian Summit reaffirms time-tested ties: Russia & India Report|publisher=Indrus.in|date=24 December 2012|accessdate=22 June 2013}}</ref> रूसले अन्य [[ब्रिक]] राष्ट्रसँग सकारात्मक सम्बन्ध राख्दछ। रूसले जनवादी गणतन्त्र चीनसँग सन् २००१ को चीन-रूस मैत्री सन्धि र चीनको उर्जा आवश्यकता पूर्ति गर्न ट्रान्स साइबेरिया तेल पाइपलाइनको निर्माणमा हस्ताक्षर गरी सम्बन्ध अझै सुदृढ बनाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704082104575515543164948682.html|title=Russian Oil Route Will Open to China|first=Jeremy|last=Page|newspaper=The Wall Street Journal|date=26 September 2010|accessdate=28 September 2010}}</ref> यी दुई राष्ट्रको र मध्य एसियायी छिमेकीको आपसी सुरक्षा सहयोगलाई सन् २००१ मा चीन कजाख्स्तान, किर्गिस्तान, रूस, ताजकिस्तान र उज्बेकिस्तानका नेताबाट [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन]] स्थापना भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization|title=The Shanghai Cooperation Organization|website=Council on Foreign Relations|access-date=14 March 2019}}</ref> ===पूर्वी सोभियत राज्य=== पुटिनको मतहतमा क्रेमलिनले निरन्तर पूर्व सोभियत राज्यमा रूसको प्रभाव क्षेत्र र "विशेष स्वार्थ" रहेको बताएको थियो। यी राज्यहरूलाई रूसमा "नजिकको विदेश" भनिन्छ। पूर्व सोभियत राज्यहरू रूसका <ref>{{cite web|last=Kramer|first=Andrew E.|url=https://www.nytimes.com/2008/09/01/world/europe/01russia.html|title=Russia Claims Its Sphere of Influence in the World|date=31 August 2008|access-date=3 August 2021}}</ref> केही रूसी विश्लेषकहरूले यसलाई [[मोनेरो सिद्धान्त]]सँग तुलना गरेका छन्। <ref>{{cite web|last=Safire|first=William|url=https://www.nytimes.com/1994/05/22/magazine/on-language-the-near-abroad.html|title=ON LANGUAGE; The Near Abroad|date=22 May 1994|access-date=3 August 2021}}</ref> सन् २००३ मा जर्जियामा भएको गुलाब क्रान्ति, सन् २००४ मा युक्रेनमा भएको सुन्तला क्रान्ति र सन् २००५ मा किर्गिस्तानमा भएको ट्युलिप क्रान्ति जस्ता क्रान्तिको शृङ्खलाले यी देश र रूसबीचको सम्बन्धमा खटपट आएको थियो। २००८ अगस्ट मा, जर्जियाका राष्ट्रपति मिखाइल साकास्विलीले अलग हुन खोजेको दक्षिण ओसेसियामा नियन्त्रण कायम गर्ने प्रयास गरे। यद्यपि, २००८ को दक्षिण ओसेसिया युद्धमा रुसी सेना दक्षिण ओसेसिया र अन्य जर्जियाली क्षेत्रमा प्रवेश गरेर जर्जियाबाट अलग हुन खोजेको अर्को प्रान्त अब्खाजियामा नयाँ मोर्चा खोलेपछि जर्जियाली सेना छिट्टै पराजित भयो। <ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |title=Russia and Eurasia |publisher=Heritage.org |access-date=10 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425165904/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |archive-date=25 April 2009 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425165904/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/wm2017.cfm |date=25 April 2009 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7551576.stm|title=Day-by-day: Georgia-Russia crisis|work=BBC News|date=21 August 2008|access-date=10 May 2009}}</ref> रुस र अन्य सोभियत राज्यहरू वीचको विगतका र विद्यमान विवादको वावजुद, पुटिनले युरेसियन एकताको नीति अवलम्बन गरे। पुटिनले २०११ मा [[युरेसियन आर्थिक संघ]]को अवधारणालाई समर्थन गरे;<ref>[https://web.archive.org/web/20130604193552/http://www.america-russia.net/eng/geopolitics/288470359 New Integration Project for Eurasia – A Future That Is Being Born Today], [[Izvestiya]] (3 October 2011).</ref><ref name="yahoo-reuters">{{cite news|title=Russia's Putin says wants to build "Eurasian Union" |first=Gleb |last=Bryanski |url=https://news.yahoo.com/russias-putin-says-wants-build-eurasian-union-222139037.html |work=[[Yahoo! News]] |agency=[[Reuters]] |date=3 October 2011 |access-date=4 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006174652/http://news.yahoo.com/russias-putin-says-wants-build-eurasian-union-222139037.html |archive-date=6 October 2011 }}</ref> यो अवधारणा १९९४ मा काजख्स्तानका राष्ट्रपतिले प्रस्ताव गरेका थिए। <ref>{{cite news|title=Kazakhstan welcomes Putin's Eurasian Union concept|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/8808500/Kazakhstan-welcomes-Putins-Eurasian-Union-concept.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/kazakhstan/8808500/Kazakhstan-welcomes-Putins-Eurasian-Union-concept.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=6 October 2011|access-date=8 October 2011|location=London|first=James|last=Kilner}}{{cbignore}}</ref> २०११ नोभेम्बर १८ मा, बेलारुस, काजख्स्तान र रसियाले २०१५ भित्रमा युरेसियन युनियनको स्थापना गर्ने लक्ष्य कायम गर्ने बारे सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। <ref name="bbc18Nov2011">{{cite news|title=Russia sees union with Belarus and Kazakhstan by 2015|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15790452|work=BBC News|date=18 November 2011|access-date=19 November 2011}}</ref> २०१५ जनवरी १ मा युरेसियन युनियनको स्थापना भयो।<ref>{{cite web|url=http://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&EntityID=3610 |title=Ru-ru |publisher=Eurasian Economic Union |access-date=9 April 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417110445/https://docs.eaeunion.org/en-us/Pages/DisplayDocument.aspx?s=bef9c798-3978-42f3-9ef2-d0fb3d53b75f&w=632c7868-4ee2-4b21-bc64-1995328e6ef3&l=540294ae-c3c9-4511-9bf8-aaf5d6e0d169&EntityID=3610 |archive-date=17 April 2016 }}</ref> ===अमेरिका, युरोप र नेटो=== <gallery> President Bush and President Putin Discuss Iraq.jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[जर्ज डब्लु बुस]] जी-८ शिखर सम्मेलनमा, सन् २००४ जुन ८ Barack Obama and Vladimir Putin shake hands at G8 summit, 2013.jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[बाराक ओबामा]] जी-८ शिखर सम्मेलन आयरल्याण्डमा, सन् २०१३ जुन १७ Vladimir Putin & Donald Trump in Helsinki, 16 July 2018 (2).jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] रूस संयुक्त राज्य शिखर सम्मेलनमा, हेलसिन्की फिनल्यान्ड, सन् २०१८ जुलाई १६ Joe Biden and Vladimir Putin in Geneva, 16 June 2021 (05).jpg|thumb|पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति [[जो बाइडेन]] सन् २०२१ को रूस-संयुक्त राज्य शिखर सम्मेलनमा, जेनेभा, स्विट्जरल्यान्ड, २०२१ जुन १६ </gallery> पुटिनको मातहतमा रूस [[नाटो|नेटो]] र अमेरिकासँगको विभिन्न चरण हुँदै गुज्रिएको थियो। पुटिन पहिलो पटक राष्ट्रपति बन्दा, सम्बन्ध सावधानीपूर्ण थियो। [[सेप्टेम्बर ११ को हमला]] पछि पुटिनले तुरुन्तै अमेरिकाको आतङ्कवाद विरुद्धको युद्धलाई समर्थन गर्दा साझेदारीको अवसर देखा परेेेेको थियो। <ref name="Bi-Partisan2">[https://www.huffingtonpost.com/stephen-f-cohen/us-russia-policy_b_1307727.html America's Failed (Bi-Partisan) Russia Policy] by [[Stephen F. Cohen]], ''HuffPost''</ref> यद्यपि अमेरिकाले रूसी सिमाना सम्मै नेटोको विस्तार र एकपक्षीय रूपमा सन् १९७२ को एन्टी ब्यालेस्टिक मिसाइल सन्धिबाट हात झिकेर प्रतिक्रिया दिएको थियो।<ref name="Bi-Partisan2"/> [[चित्र:Vladimir_Putin_2_April_2002-2.jpg|thumb|इटालीका प्रधानमन्त्री [[सिल्भिओ बेर्लुस्कोनी]]को साथमा पुटिन। दुई नेताहरूले निकट मित्रता कायम गरेका थिए।]] सन् २००३ बाट जब रूसले इराक युद्धको समर्थन नगरी पुटिनले आफ्नो आन्तरिक तथा विदेश नीतिमा पश्चिमासँग फरक र टाढा हुँदै गए त्यसपछि सम्बन्ध बिग्रन जारी रहेेेेको थियो। त्यसपछि अमेरिकी मुलधारका सञ्चार माध्यमहरूको नजर [[ह्वाइट हाउस]]सँगै पुटिन विरोधी बनेेको थियो।<ref name="Bi-Partisan2"/> २०२० जुन १८ मा, ''[[:en:The_National_Interest|द नेसनल इन्ट्रेस्ट]] ले'' ९ हजार शब्द भएको 'द रियल लेसन अफ द सेभेन्टि फिफ्थ एन्निभर्सरी अफ वर्ल्ड वार टु" (अनुवाद: दोश्रो विश्व युद्धको ७५औं वार्षिकीको वास्तविक पाठ) शिर्षकको पुटिनको एक लेख प्रकाशित गर्यो ।<ref>{{cite news|url=https://nationalinterest.org/feature/vladimir-putin-real-lessons-75th-anniversary-world-war-ii-162982|title=The Real Lessons of the 75th Anniversary of World War II|last=Putin|first=Vladimir|date=18 June 2020|work=The National Interest}}</ref> त्यस लेखमा, पुटिनले [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]]लाई दोस्रो विश्व युद्धको सुरुवातको रुपमा व्याख्या गर्ने पश्चिमा ऐतिहासिक दृष्टिकोणको आलोचना गरे। उनले [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] सन्धि नभई [[:en:Munich_Agreement|म्युनिख सम्झौता]]लाई युद्धको सुरुवातको रुपमा उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/26/poetin-is-politicus-en-dus-historicus-a4004120|title=Poetin is politicus, en dus historicus|last=Middelaar|first=Luuk van|date=26 June 2020|work=NRC Handelsblad}}</ref> [[चित्र:With_Greek_Prime_Minister_Alexis_Tsipras.jpg|thumb|युनानी प्रधानमन्त्री [[एलेक्सिस सिप्रास]] र राष्ट्रपति भ्लादिमीर पुटिन, १५ मे २०१७]] ===बेलायत=== [[चित्र:Vladimir Putin and Prince Philip.jpg|thumb|left|पुटिन र उनकी पत्नी [[ल्युदमिला पुटिना]] महारानी एलिजाबेथ द्वितीय, उनका पति [[राजकुमार फिलिप]] र प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरसँँग भेट्दै, सन् २००५]] सन् २००३ मा संयुक्त अधिराज्यले पुटिनका पूर्व सहयोगी रूसी ओर्लीगार्क बोरिस बेरेजोब्स्कीलाई राजनैतिक शरण दिएपछि रूस- संयुक्त अधिराज्य सम्बन्ध बिग्रन सुरु भएको थियो। <ref name=expul/> बेलायतीहरूले जासुसी गरिरहेको तथा प्रजातन्त्र समर्थक र मानवअधिकार समूहलाई गोप्य रूपमा भुक्तानी गरेको आरोप लगाएपछि सम्बन्धमा झनै तिक्तता आएको थियो।<ref name="spy-rock">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-16614209|title=UK spied on Russians with fake rock|work=BBC News|access-date=25 November 2015}}</ref> ==== एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्को माथि विष हमला ==== सन् २००६ को अन्त्यसम्ममा सम्बन्ध झनै खराब भएको थियो। पूर्व केजिबी तथा फेडरल सुरक्षा सेवाका अधिकारी एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्को जो सन् २००३ मा गुप्तचर संस्थाको सदस्य बनेका थिए। सन् २००७ मा सम्बन्धको यो सङ्कट निरन्तर जारी रहेको थियो। पूर्व केजिबी अङ्गरक्षक अन्द्री लुगोभोइलाई लिभिनेन्कोको हत्यामा मुद्दा चलाउन रूसले सुपुर्दुगी गर्न अस्वीकार गरेपछि बेलायतले ४ रूसी दूतलाई निष्कासन गरेको थियो। <ref name="expul">{{cite news|title=Brown Defends Russian Expulsions, Decries Killings|author1=Gonzalo Vina|author2=Sebastian Alison|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk|publisher=Bloomberg News|date=20 July 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930035325/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=ajvS9NfMW2EE&refer=uk|archive-date=30 September 2007}}</ref> बेलायतको कदमको प्रतिक्रिया स्वरूप रूसले बेलायती कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गर्दै प्रतिकारात्मक जवाफी कदम चालेेेेको थियो। <ref name=expul/> सन् २०१५-१६ मा बेलायत सरकारले एलेक्जेन्डर लित्भिनेन्कोको मृत्युको छनबिन गरेेेेको थियो।<ref>{{cite news|title=Full Report of the Litvinenko Inquiry|date=21 January 2016|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/interactive/2016/01/21/world/europe/100000004158141.mobile.html}}</ref> यसको प्रतिवेदनमा भनिएको थियो, "लित्भिनेन्कोलाई हत्या गर्ने एफएसबी अपरेसनलाई सायद पत्रुसेभ र राष्ट्रपति पुटिनले स्वीकृत दिएका थिए।" यो प्रतिवेदनले हत्याको लागि लित्भिनेन्कोको सार्वजनिक बयान र रूसी अपार्टमेन्ट बम हमलामा एफएसबिको सम्लग्नताबारे पुस्तक र "पुटिन र लित्भिनेन्को बीच व्यक्तिगत शत्रुता" सहित केही सम्भावित उद्देश्यहरू पनि उल्लेख गरेको थियो। ====सेर्गेइ स्क्रिपालमाथिको विष हमला ==== सन् २०१८ मार्च ४ मा सेल्सबेरीमा पूर्व डबल एजेन्ट सेर्गेइ स्क्रिपाल माथि नोभिचोक नर्भ एजेन्टको विष हमला भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/mar/07/russian-spy-police-appeal-for-witnesses-as-cobra-meeting-takes-place|title=Sergei Skripal: former Russian spy poisoned with nerve agent, say police|last1=Dodd|first1=Vikram|last2=Harding|first2=Luke|date=8 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018|last3=MacAskill|first3=Ewen}}</ref> त्यसको दश दिन पश्चात् बेलायत सरकारले औपचारिक रूपमा रूसमाथी हत्या प्रयासको आरोप लगाएको थियो जुन रूसले खारेज गरिदिएको थियो। <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/uk-spy-poisoning-russia-tells-un-it-did-not-make-nerve-agent-used-in-attack|title=Spy poisoning: allies back UK and blast Russia at UN security council|last=Borger|first=Julian|date=15 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018}}</ref> संयुक्त राज्यले २३ रूसी कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गरेेेेेपछि त्यसको प्रतिक्रियामा रूसले पनि २३ बेलायती कुटनीतिज्ञलाई निष्कासन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/17/sergei-skripal-russia-expels-23-british-diplomats|title=Sergei Skripal: Russia expels 23 UK diplomats as row deepens|last1=Grierson|first1=Jamie|last2=Wintour|first2=Patrick|date=17 March 2018|website=The Guardian|access-date=17 March 2018}}</ref>मार्च १५ मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] [[टरिजा मे]]ले भनिन् "यस्तो निन्दनीय कार्यका लागि हामी रूसलाई दोषी ठहर्‍याउँदछौँ।" मार्च १६ मा बेलायती विदेश मन्त्री [[बोरिस जोनसन]]ले पुटिनले व्यक्तिगत रूपमा नै विषहमलाको आदेश दिएको बताएका थिए। पुटिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले आरोपलाई "कठोर र कुटनैतिक मर्यादा बाहिरको"को बताएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/west-unites-to-confront-russia-over-poisonings-n88qmsttf|title=Johnson points finger at Putin for Salisbury spy attack|last=Fiona Hamilton|first=Tom Parfitt, Moscow {{!}} Sam Coates, Rhys Blakely, Lucy Fisher|access-date=17 March 2018}}</ref> ===अस्ट्रेलिया === सन् २००७ सेप्टेम्बरमा पुटिनले इन्डोनेसियाको भ्रमण गरेका थिए। ५० वर्ष भन्दा धेरै समय पछि रूसी नेताको यो पहिली इन्डोनेसिया भ्रमण थियो।<ref>{{cite web|url=http://brtsis.com/rrubb.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012181540/http://brtsis.com/rrubb.htm|archive-date=12 October 2007|title=Russia Courts Indonesia|publisher=Brtsis.com|date=12 October 2007|access-date=24 September 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181540/http://brtsis.com/rrubb.htm |date=12 October 2007 }}</ref> यसै महिना पुुुतिनले सिड्नीमा भएको अपेक सम्मेलनमा उपस्थिति जनाएका थिए। उनले अस्ट्रेलियाली प्रधानमन्त्री जोन होवार्डसँग भेट्दै अस्ट्रेलियाबाट रूसले युरेनियम खरिद गर्न अस्ट्रेलियासँग युरेनियम व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए। रूसी राष्ट्रपतिको यो पहिलो अस्ट्रेलिया भ्रमण थियो। <ref>{{cite news|author1=Phillip Coorey|title=Putin and Howard Sign Uranium Deal|url=https://www.smh.com.au/news/national/putin-and-howard-sign-uranium-deal/2007/09/07/1188783452227.html|access-date=14 October 2014|work=The Sydney Morning Herald|date=7 September 2007}}</ref> ===ल्याटिन अमेरिका=== [[चित्र:2019_Reunião_Informal_do_BRICS_-_48142656362.jpg|thumb|पुटिन र ब्राजिलका राष्ट्रपति [[जइर बोल्सोनारू]], २०१९ जि २० शिखर मम्मेलन ओसाका जापानमा]] पुटिन र उनका उत्तराधिकारी मेदेभेदेभको समयमा [[भेनेजुएला]]का [[ह्युगो चाभेज]]सँग राम्रो सम्बन्ध थियो। यो सम्बन्ध सैन्य उपकरणले बलियो बनेको थियो। सन् २००५ यता भेनेजुएलाले रूससँग ४ अर्ब डलर बराबरको सैन्य उपकरण खरिद गरिसकेको थियो। <ref>[http://www.france24.com/en/20080925-russia-nuclear-putin-chavez-nuclear-energy Russia Forges Nuclear Links With Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110051027/http://www.france24.com/en/20080925-russia-nuclear-putin-chavez-nuclear-energy|date=10 November 2013}} France 24</ref> सन् २००८ को सेप्टेम्बर मा रूसले प्रशिक्षण उडानको लागि तुपोलेभ तु-१६० बम्बर भेनेजुएला पठाएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7609577.stm|title=World – Americas – Russian bombers land in Venezuela|access-date=25 November 2015|publisher=BBC}}</ref> सन् २००८ को नोभेम्बरमा [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]]मा दुवै देशले संयुक्त नौसेना अभ्यास गरेका थिए। सन् २००० को प्रारम्भमा पुटिनले [[फिडेल क्यास्ट्रो]] र क्युबासँग पनि बलियो सम्बन्ध पुनर्स्थापना गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/16/world/putin-in-cuba-signals-priority-of-ties-to-us.html|title=Putin, in Cuba, Signals Priority of Ties to U.S.|last=Tyler|first=Patrick|date=16 December 2000|work=The New York Times|access-date=23 August 2016}}</ref> ===मध्यपूर्व र उत्तर अफ्रिका=== [[चित्र:Trilateral_Iran-Russia-Turkey_Summit_September_2018_in_Tehran_4.jpg|left|thumb|पुटिनका साथमा इरानी राष्ट्रपति [[हसन रुहानी]] र टर्कीका राष्ट्रपति [[रजेप तैयप एर्दोगान]], सेप्टेम्बर २०१८ ]] १६ अक्टोबर २००७ मा पुटिन तेहरानमा दोस्रो क्यास्पियन शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन इरानको भ्रमण गरेका थिए।<ref name="rbc-iran-tehran">[http://top.rbc.ru/politics/16/10/2007/122607.shtml Putin: Iran Has Right to Develop Peaceful Nuclear Programme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406094726/http://top.rbc.ru/politics/16/10/2007/122607.shtml|date=6 April 2008}}, 16 October 2007, Rbc.ru</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/news/video/videoStory?videoId=68897|title=Putin's warning to the U.S.|date=16 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017065727/http://www.reuters.com/news/video/videoStory?videoId=68897|archive-date=17 October 2007|agency=Reuters|url-status=dead}}</ref> जहाँ उनले इरानी राष्ट्रपति [[मोहम्मद अहमदिनेजाद|मोहमद अहमदिनेजाद]]सँग भेटवार्ता गरेका थिए। <ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|title=Владимир Путин положительно оценил итоги Второго Каспийского саммита на встрече с Президентом Ирана Махмудом Ахмадинежадом|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052206/http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052206/http://president.kremlin.ru/text/news/2007/10/148432.shtml |date=4 May 2008 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|language=ru|script-title=ru:Визит в Исламскую Республику Иран. Второй Каспийский саммит|trans-title=Visit to Iran. Second Caspian Summit|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052159/http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052159/http://president.kremlin.ru/events/chron/2007/10/148247.shtml |date=4 May 2008 }}</ref> यो [[जोसेफ स्टालिन]]ले सन् १९४३ मा तेहरान सम्मेलनमा सहभागी भए पश्चातको सोभियत वा रूसी नेताको पहिलो इरान भ्रमण थियो।<ref>Leonid Brezhnev travelled to shah Mohammad Reza Pahlavi's Iran in 1963, but at that time he was not yet the [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union]], {{cite news|url=http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp|title=Putin confirms Iran visit, brushes off 'plot' reports|date=15 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016052242/http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp|archivedate=16 October 2015|agency=Lebanon Wire|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016052242/http://www.lebanonwire.com/0710MLN/07101516AF.asp |date=16 October 2015 }}</ref> भने यसले इरान-रूस सम्बन्धमा महत्वपूर्ण छाप छोडेको थियो।<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece Vladimir Putin defies assassination threats to make historic visit to Tehran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726124113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article2666142.ece |date=2008-07-26 }}, 16 October 2007, ''The Times''.</ref> शिखर सम्मेलन पश्चातको पत्रकार सम्मेलनमा पुटिनले हामी क्यास्पियन राष्ट्रहरूसँग विना कुनै अवरोध शान्तिपूर्ण परमाणु कार्यक्रम विकास गर्ने अधिकार रहेको बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml|title=Answer to a Question at the Joint Press Conference Following the Second Caspian Summit|date=16 October 2007|publisher=Kremlin.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504052153/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml|archivedate=4 May 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504052153/http://president.kremlin.ru/eng/speeches/2007/10/16/2020_type82914type82915_148460.shtml |date=4 May 2008 }}</ref> त्यसपछि मेदभेदेभको राष्ट्रपतिकालमा इरान-रूस सम्बन्ध अनियमित भएको थियो। रूसले इरानलाई हालसम्मकै सबैभन्दा प्रभावकारी एन्टी मिसाइल प्रणाली एस-३०० बिक्री गर्ने सम्झौता पुरा गरेको थिएन। यद्यपि रूसी विशेषज्ञहरूले इरान र मध्य पूर्वको पहिलो नागरिक बुसेहर परमाणु विद्युत् गृहको निर्माण सम्पन्न गरेको थियो भने रूसले लगातार इरानमाथि अमेरिका र युरोपेली सङ्घले लगाउने प्रतिबन्धको र इरान माथि गरिने सैन्य आक्रमणको चेतावनीको लगातार विरोध गरिरहेको थियो। पुटिनले इरानलाई "साझेदार"को रूपमा व्याख्या गरेतापनि<ref name="Sturmer" /> उनले इरानी परमाणु कार्यक्रममा चासो व्यक्त गरेका भने थिएनन्।<ref name="Sturmer" /> अप्रिल २००८ मा पुटिन [[लिबिया]] भ्रमण गर्ने प्रथम रूसी राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399|title=Putin's visit 'historic and strategic'|date=18 April 2008|website=Gulf News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514014600/http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399|archive-date=14 May 2013|accessdate=22 June 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514014600/http://gulfnews.com/news/region/libya/putin-s-visit-historic-and-strategic-1.98399 |date=14 May 2013 }}</ref> पुटिनले लिबिया माथि भएको विदेशी सैन्य हस्तक्षेपको निन्दा गर्दै संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सङ्कल्प प्रस्ताव १९७३ "दोषपूर्ण र त्रुटिपूर्ण" रहेको बताएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/03/21/putin-libya-intervention-_n_838293.html|title=Putin: Military Intervention In Libya Resembles 'Crusades'|last=Parks|first=Cara|date=21 March 2011|work=HuffPost}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rt.com/politics/putin-rasmussen-visit-denmark/|title=Putin states the West has no legal right to execute Gaddafi|date=26 April 2011|publisher=RT|location=Russia|accessdate=22 June 2013}}</ref> [[कर्णेल मुअम्मर गद्दाफी]]को मृत्यु प्रति पुटिनले यसलाई अमेरिकाले गरेको "सुनियोजित हत्या" बताएका थिए। उनले भनेका थिए "तिनीहरूले (गद्दाफी) कसरी मारिए भनेर सम्पूर्ण विश्वलाई देखाए"र "त्यहाँ रगत जताततै थियो। के उनीहरूले भन्ने गरेको लोकतन्त्र यहि हो ?"<ref>{{cite web|url=http://www.mediaite.com/online/vladimir-putin-blames-us-drones-for-gaddafi-death-slams-john-mccain/|title=Vladimir Putin Blames US Drones For Gaddafi Death, Slams John McCain|last=Crugnale|first=James|date=15 December 2011|publisher=Mediaite.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104145441/http://www.mediaite.com/online/vladimir-putin-blames-us-drones-for-gaddafi-death-slams-john-mccain/|archivedate=4 January 2012|accessdate=22 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291|title=Putin claims U.S. planned murder of Gadhafi|last=Citizen|first=Ottawa|date=16 December 2011|publisher=Canada.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020152422/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291|archivedate=20 October 2013|accessdate=22 June 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020152422/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/world/story.html?id=883c4e8f-cd01-4705-b446-fe9c72d3a291 |date=20 October 2013 }}</ref> [[चित्र:Remembering_the_Holocaust._Fighting_Antisemitism_forum_(2020-01-23)_02.jpg|thumb|पुटिन [[बेन्जामिन नेतन्याहु]] र इजरेली राष्ट्रपतिका साथमा, सन् २०२०]] [[सिरिया]]को सम्बन्धमा सन् २००० देखि सन् २०१० सम्म रूसले १.५ अर्ब डलर मूल्य बराबरको हतियार बिक्री भएपछि [[दमास्कस]] मस्कोको सातौँ ठूलो क्रेता बनेेेेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/02/10/opinion/why-russia-supports-assad.html?_r=2&partner=rss&emc=rss|title=Why Russia Supports Assad|last=Trenin|first=Dmitri|date=9 February 2012|work=The New York Times}}</ref> [[सिरियाली गृहयुद्ध]]को समयमा रूसले सिरियाली सरकार विरुद्धका जुनसुकै प्रतिबन्धलाई [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद् भिटो अधिकार|भिटो]] गर्ने चेतावनी दिएको थियो<ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2012/0119/Why-Russia-is-willing-to-sell-arms-to-Syria|title=Why Russia is willing to sell arms to Syria|date=19 January 2012|website=The Christian Science Monitor|accessdate=22 June 2013|author=Fred Weir}}</ref> भने रूसले सिरियाली सत्तालाई हतियार बिक्री गर्नलाई निरन्तरता दिइरहेको थियो। पुटिनले सबै वैदेशिक हस्तक्षेपको विरोध गरेका थिए जसमा उनले २०१२ मा फ्रान्सेली राष्ट्रपति [[फ्रँस्वा ओलँद]]ले दिएको [[बसर अल असद]] राजीनामा दिनु पर्छ भन्ने अभिव्यक्तिलाई विरोध गर्दै त्यसलाई अस्विकार गरेका थिए। "शासनविरोधी अतिवादीहरू धेरै रक्तपातका लागि जिम्मेवार थिए" भनेर पुटिनले असदको तर्क प्रतिध्वनि गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2012-06-01/hollande-clashes-with-putin-over-ouster-of-syria-s-assad|title=Hollande Clashes With Putin Over Ouster of Syria's Assad|last=Viscusi|first=Gregory|date=1 June 2012|website=Bloomberg BusinessWeek|accessdate=22 June 2013}}</ref> २०१९ अक्टोबरमा, रुसी राष्ट्रपति पुटिनले संयुक्त अरब एमिरेट्सको भ्रमण गरे। उक्त भ्रमणमा युवराज मोहम्मद बिन जायदसँग अबु धाबीमा छ बुँदे सम्झौता भयो। ती मध्ये एकमा रुसी सार्वभौम सम्पत्ति कोष र एमेराती लगानी कोषको संयुक्त लगानी थियो। दुई देशले उर्जा, स्वास्थ्य र उन्नत प्रविधि क्षेत्रमा १.३ अर्ब डलरको लगानी सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। <ref>{{cite web|url=http://youngherald.com/2019/10/vladimir-putin-signs-deals-worth-1-3bn-during-uae-visit/|title=Vladimir Putin signs deals worth $1.3bn during UAE visit|access-date=17 October 2019|website=Young Herald}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226021123/http://youngherald.com/2019/10/vladimir-putin-signs-deals-worth-1-3bn-during-uae-visit/ |date=26 February 2021 }}</ref> ===ब्रिक्स शिखर सम्मेलन=== [[चित्र:Foto_de_família_dos_Chefes_de_Estado_e_Governo_do_BRICS_2018-2.jpg|thumb|[[ब्रिक्स|ब्रिक्स नेताहरू]]को सामूहिक तस्विर ; सन् २०१८]] राष्ट्रपति पुटिन सन् २०१३ देखि [[ब्रिक्स]] (ब्राजिल, रूस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका ) शिखर सम्मेलन मा सहभागी भएका छन्। == व्यक्तिगत छबी == ===लोकप्रियता === ===मूल्यांकन === आलोचकहरू पुटिनले रसियालाई [[बोरिस येल्तसिन]]को प्रतिनिधित्व सरकारको मार्गबाट मोडेर अधिनायकवादी दिशामा डोर्याइरहेको बताउँछन्। <ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/06/vladimir-putin-15-ways-he-changed-russia-world |title=15 Years of Vladimir Putin: 15 Ways He Has Changed Russia and the World |website=The Guardian |date=6 May 2015}}</ref> पुटिनका राजनैतिक विपक्षी ग्यारी कास्पारोभले पुटिनलाई "[[अधिनायक]]", पूर्व अमेरिकी विदेशमन्त्री [[हिलरी रडम क्लिन्टन|हिलारी क्लिन्टन]]ले "बुली" र "अहंकारी", र [[दलाई लामा]]ले "आत्मकेन्द्रित" र "एकलौटी" बताएका छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/10/putin-russia-obama-kasparov/412804/|title=Garry Kasparov: How the United States and Its Western Allies Propped Up Putin|author=Garry Kasparov|website=The Atlantic|date=28 October 2015|access-date=9 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/blogs/live-from-charleston-sc/2016/01/hillary-clinton-vladimir-putin-its-interesting-217926|title=Hillary Clinton Describes Relationship With Putin: 'It's... interesting'|date=17 January 2016|website=Politico|access-date=14 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Hillary Clinton: Putin is Arrogant and Tough |url=https://www.youtube.com/watch?v=8wJXJWL8XgY | archive-url=https://web.archive.org/web/20160625091510/https://www.youtube.com/watch?v=8wJXJWL8XgY&gl=US&hl=en| archive-date=2016-06-25 | url-status=dead|via=YouTube |publisher=GPS with Fareed Zakaria |date=27 July 2014 |access-date=15 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=President Vladimir Putin on Sec. Hillary Clinton |url=http://www.cnn.com/videos/tv/2016/06/17/exp-gps-putin-on-hillary.cnn |publisher=CNN |access-date=15 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11080133/Dalai-Lama-attacks-self-centred-Vladimir-Putin.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11080133/Dalai-Lama-attacks-self-centred-Vladimir-Putin.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Dalai Lama attacks 'self-centered' Vladimir Putin|date=7 September 2014|website=The Daily Telegraph|access-date=9 April 2016}}{{cbignore}}</ref> पूर्व अमेरिकी विदेशमन्त्री [[हेनरी किसिन्जर]]ले २०१४ मा पश्चिमा जगतले पुटिनको दानवीकरण गरेको कुरा "द वासिङटन पोस्टमा" व्यक्त गरेका थिए। <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/henry-kissinger-to-settle-the-ukraine-crisis-start-at-the-end/2014/03/05/46dad868-a496-11e3-8466-d34c451760b9_story.html |author=Henry Kissinger|title=How The Ukraine Crisis Ends |newspaper=[[The Washington Post]]|date=5 March 2014|author-link=Henry Kissinger}}</ref> [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]का पूर्‍व नेता एगोन क्रेन्जले शीत युद्धको अन्त्य कहिल्यै नभएको कुरा बताए र भने, "गोर्वाचोभ र येल्तसिन जस्ता कमजोर राष्ट्रपति पछि [राष्ट्रपति भ्लादिमिर] पुटिन पाउनु रसियाको अहोभाग्य हो।" <ref>{{cite news |last1=Rosenberg |first1=Steve |title=Berlin Wall anniversary: The 'worst night of my life' |work=BBC News |date=9 October 2019 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49971599 |access-date=21 July 2020}}</ref> अहिले रुसी जनताले पुटिनलाई पुरानो रुसी गौरव फिर्ता ल्याएको जस/ श्रेय दिने गर्छन्। <ref name="auto">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/mikhail-gorbachev-claims-vladimir-putin-saved-russia-falling-apart-1481065 |title=Mikhail Gorbachev claims Vladimir Putin saved Russia from falling apart |website=International Business Times |date=27 December 2014}}</ref> सोभियत संघका पूर्व नेता [[मिखायल गोर्वाचोभ]]ले बोरिस येल्तसिनको कार्यकालमा भएको अस्तव्यस्तताबाट जोगाएको बताए, र "रुसी ज्न्नताले पुटिनले रसियालाई बर्बादीबाट बचाएको याद गर्नुपर्बे" बताए। <ref name=auto/><ref>{{cite news |first=Doug |last=Struck |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/04/AR2007120402218.html |title=Gorbachev Applauds Putin's Achievements |newspaper=The Washington Post |date=5 December 2007}}</ref> २०१५ मा, विपक्षी राजनीतिज्ञ बोरिस नेम्त्सोभले पुटिनले देशलाई चीनको कच्चा पदार्थको उपनिवेश बनाएको आरोप लागाए।<ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/01/05/decoding-vladimir-putins-plan-for-russia |title=Decoding Vladimir Putin's Plan |website=U.S. News & World Report |date=5 January 2015}}</ref> [[चेचेन गणतन्त्र]] प्रमुख तथा पुटिनका समर्थन, [[राम्जेन कादिरोभ]]ले पुटिनले चेचेन जनता र रसियालाई बचाएको कुरा व्यक्त गरे।<ref>[https://books.google.com/books?id=SGKM0BjaQJcC&pg=PA278&lpg=PA278&dq=kadyrov+putin+%22saved+russia%22&source=bl&ots=5-2iIh98NO&sig=uWbHsB7QMrydA7J6gN-zG5BdJno&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3_ZWPtfXLAhVFuxQKHU9tDW0Q6AEIIzAB#v=onepage&q=kadyrov%20putin%20%22saved%20russia%22&f=false State Building in Putin's Russia: Policing and Coercion after Communism] p. 278, Brian D. Taylor. Cambridge University Press, 2011.</ref> === अमेरिकी प्रकाशनमा पुटिन === सन् २००७ मा उनी [[टाइम वर्ष व्यक्ति]] भएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html|title=Person of the Year 2007|work=Time|accessdate=8 July 2009|year=2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824201145/http://www.time.com/time/specials/2007/0,28757,1690753,00.html |date=24 August 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rFMQz6AN3B0|title=Putin Answers Questions From Time Magazine|date=20 December 2007|accessdate=21 June 2016|via=YouTube}}</ref> सन् २०१५ मा उनलाई टाइम पत्रिकाद्वारा सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्ति मानेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.rt.com/news/249513-putin-time-poll-russia/|title=Vladimir Putin Steals The Show in TIME 100 Magazine Reader's Poll|last1=Druzhinin|first1=Alexei|date=14 April 2015|accessdate=27 June 2016|agency=Russia Today (RT)}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://time.com/70855/vladimir-putin-2014-time-100/|title=Vladimir Putin – The Russian Leader Who Truly Tests The West|first1=Madeleine|last1=Albright|date=23 April 2014|magazine=Time Magazine|accessdate=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.newsweek.com/putin-smart-truly-evil-man-says-madeleine-albright-450332|title=Putin Is a 'Smart But Truly Evil Man,' says Madeleine Albright|first1=Damien|last1=Sharkov|date=20 April 2016|magazine=Newsweek|accessdate=2 November 2016}}</ref> सन् २०१३ देखि सन् २०१६ सम्म फोर्ब्सले उनलाई [[संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरूको फोर्ब्स सूची|संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति]]को रूपमा सूचीकृत गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2016/12/14/the-worlds-most-powerful-people-2016/|title=The World's Most Powerful People 2016|date=14 December 2016|work=Forbes|quote=For the fourth consecutive year, Forbes ranked Russian President Vladimir Putin as the world's most powerful person. From the motherland to Syria to the U.S. presidential elections, Russia's leader continues to get what he wants.}}</ref> सन् २०१८ मा उनी चीनका राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ]] पछि दोस्रो स्थानमा रहेका छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/davidewalt/2018/05/08/the-worlds-most-powerful-people-2018|title=The World's Most Powerful People 2018|last1=Ewalt|first1=David M.|date=8 May 2018|work=Forbes|accessdate=10 May 2018}}</ref> ===पुटिनवाद=== {{मुख्य|पुटिनवाद}}{{wikiquote|Vladimir Putin|भ्लादिमिर पुटिन}} पुटिनको धेरै तर्कपूर्ण भनाइ तथा ओजपूर्ण तर्कहरू सार्वजनिक हुन्छन् ; जसलाई '''[[पुतिनवाद|पुटिनवाद]]'''को नामले पनि जानिन्छ।<ref name="putinisms">{{citation|url=http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_3535000/3535811.stm|trans-title=Putinism – "Thoughtful personal outrageous"|title=Путинизмы – "продуманный личный эпатаж"?|work=बीबीसी रूस|language=ru|first=Cyril|last=Sukhotsky|date=5 March 2004|accessdate=29 January 2017}}</ref> ती मध्ये अधिकांशहरू उनको वार्षिक प्रश्नोत्तर सम्मेलनमा आउँछन् जहाँ पुटिन पत्रकार र स्टुडियोका अन्य मानिस र रूस भरीका मानिसहरूका प्रश्नको जवाफ दिन्छन्। पुटिनलाई रूसी चुटकिला र लोक कथनहरू सहित कडा, तिखो र सटिक तर्कपूर्ण भाषाको लागि परिचित मानिन्छ।<ref name="putinisms" /><ref>{{citation|url=http://www.vedomosti.ru/opinion/articles/2012/12/25/citata_nedeli|title=Кирилл Харатьян: Жаргон Владимира Путина|work={{lang|ru|Ведомости}} ({{transl|ru|Vedomosti.ru}})|language=ru|first=Kirill|last=Kharatyan|date=25 December 2012|accessdate=29 January 2017}}</ref> == सम्मान == === विभिन्न राष्ट्र द्वारा प्रदान गरिएको नागरिक सम्मान === {| class="wikitable sortable" !मिति !देश ! colspan="2" |विभूषण ! ! style="width:25%;" |टिप्पणी |- |७ मार्च २००१ |भियतनाम |[[चित्र:Vietnam_Hochiminh_Order_ribbon.png|frameless|100x100px]] |हो चि मिन्ह सम्मान <ref>{{cite news|url=http://www.aif.ru/archive/1623363|date=7 March 2001|agency=Аргументы и Факты|language=रूसी|title=Вьетнам: Наш президент круче американского. Путину – орден Хо Ши Мина. Нас там пока любят}}</ref> | |भियतनामको दोस्रो सर्वोच्च सम्मान |- |सन् २००४ |कजाख्स्तान |[[चित्र:Ord.GoldenEagle-ribbon.gif|frameless]] |गोल्डेन इगल सम्मान | |कागस्तानको सर्वोच्च सम्मान |- |सन् २००६ |मुस्लिम बोर्ड अफ ककेसस | |शेख उल-इस्लाम सम्मान |Allahshukur Pasha-zade |सर्वोच्च मुस्लिम सम्मान,<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=1673|title=Alexy II is awarded the highest Muslim Order|date=4 July 2006|agency=Interfax-Religion}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303015114/http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=1673 |date=3 March 2021 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.qafqazislam.com/rus/seyxulislam_ordeni.php|publisher=Управление Мусульман Кавказа|language=Russian|title=Орден Шейх-уль-ислама|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305061821/http://www.qafqazislam.com/rus/seyxulislam_ordeni.php|archivedate=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> |- |२२ सेप्टेम्बर २००६ |[[फ्रान्स]] |[[चित्र:Legion_Honneur_GC_ribbon.svg|frameless|100x100px]] |लिज्योँ देनोर<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/xhvhv|title=Chirac décore Poutine|website=Vidéo Dailymotion}}</ref> |राष्ट्रपति Jacques Chirac |''Grand-Croix'' (Grand Cross) rank सर्वोच्च फ्रान्सेली विभुषण |- |सन् २००७ |[[ताजिकिस्तान]] | | इस्मोइली सोमोनी सम्मान <ref>{{cite journal|year=2007|title=CSTO: SAFE CHOICE IN CENTRAL ASIA|journal=Eurasia Daily Monitor|volume=4|issue=191}}</ref> | |ताजकिस्तानको सर्वोच्च सम्मान |- |१२ फेब्रुअरी २००७ |[[साउदी अरब]] |[[चित्र:Spange_des_König-Abdulaziz-Ordens.png|frameless|99x99px]] | अब्दुल्लाह अल साउद सम्मान<ref>Atul Aneja [http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022002561100.htm Putin goes calling on the Saudis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223061501/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022002561100.htm |date=2007-02-23 }}. ''द हिन्दु''. २० फेब्रुअरी २००८</ref> |राजा अब्दुल्लाह |साउदी अरबकोको सर्वोच्च नागरिक सम्मान |- |१० सेप्टेम्बर २००७ |[[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] |[[चित्र:Ribbon bar of the Order of Zayed.svg|frameless|98x98px]] |जायद सम्मान<ref>[http://top.rbc.ru/politics/10/09/2007/117887.shtml Putin Receives Top UAE's Decoration, Order of Zayed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525033420/http://top.rbc.ru/politics/10/09/2007/117887.shtml|date=25 May 2013}}, Rbc.ru, 10 September 2007</ref> |शेख खलिफा |संयुक्त अरब इमिरेट्सको सर्वोच्च नागरिक सम्मान |- |२ अप्रिल २०१० |[[भेनेजुएला]] |[[चित्र:VEN_Order_of_the_Liberator_-_Grand_Cordon_BAR.png|frameless|100x100px]] | लिबरेटर सम्मान <ref>{{cite news|url=http://www.seattletimes.com/nation-world/russia-offers-venezuela-nuclear-help-chavez-says/|title=Russia offers Venezuela nuclear help, Chavez says|last1=Sanchez|first1=Fabiola|date=2 April 2010|work=The Seattle Times}}</ref> |राष्ट्रपति [[ह्युगो चाभेज]] |भेनेजुएलाको सर्वोच्च सम्मान |- |२४ मार्च २०११ |सर्बियाली अर्थोडक्स चर्च |[[चित्र:Order_of_Saint_Sava_-_Ribbon_bar.svg|frameless|100x100px]] |अदर अफ सेन्ट साभा <ref>{{Cite web|url=http://spc.rs/eng/russian_prime_minister_vladimir_putin_awarded_serbian_orthodox_church%E2%80%99s_highest_distinction|title=Russian Prime Minister Vladimir Putin awarded the Serbian Orthodox Church's highest distinction {{!}} Serbian Orthodox Church [Official web site]|website=spc.rs|access-date=16 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116151607/http://spc.rs/eng/russian_prime_minister_vladimir_putin_awarded_serbian_orthodox_church%25E2%2580%2599s_highest_distinction |date=16 November 2019 }}</ref> |Irinej, Serbian Patriarch |सर्बियाली अर्थोडक्स चर्चको सर्वोच्च सम्मान |- |४ अक्टोबर २०१३ |[[मोनाको]] |[[चित्र:MCO Order of Saint-Charles - Grand Cross BAR.svg|frameless|100x100px]] |अदर अफ सेन्ट चार्ल्स <ref>{{cite news|url=http://www.legimonaco.mc/Dataweb/jourmon.nsf/9bf97b0da6308cfdc12568c40037f873/5b93238ce0e6ee84c1257c01002ec12d!OpenDocument|title=Ordonnance Souveraine n° 4.504 du 4 octobre 2013 portant élévation dans l'Ordre de Saint-Charles|date=4 October 2013|agency=Journal de Monaco|language=फ्रान्सेली}}</ref> |राजकुमार अल्बर्ट |मोनाकोको सर्वोच्च सम्मान |- |११ जुलाई २०१४ |[[क्युबा]] |[[चित्र:Ribbon_jose_marti.png|frameless]] |अदर अफ जोसे मार्ती <ref>{{cite news|url=http://en.escambray.cu/2014/raul-castro-welcomes-russian-president-vladimir-putin/|title=Raul Castro Welcomes Russian President Vladimir Putin|date=11 July 2014|agency=Escambray}}</ref> |राष्ट्रपति [[राउल क्यास्ट्रो]] |क्युबाको सर्वोच्च सम्मान |- |१६ अक्टोबर २०१४ |[[सर्बिया]] |[[चित्र:Orden Republike Srbije 1.gif|100x100px]] |अडर अफ रिपब्लिक अफ सर्बिया <ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2014&mm=10&dd=16&nav_id=91926|title=Putin receives Serbia's top state decoration|date=16 October 2014|agency=B92}}</ref> |राष्ट्रपति Tomislav Nikolić | सर्बियाको सर्वोच्च सम्मान |- |३ अक्टोबर २०१७ |[[तुर्कमेनिस्तान]] | |"सहकार्य बिकासको योगदानको लागि" सम्मान |राष्ट्रपति गुर्बानगुली बेर्दीमुखामेदोभ | |- |२२ नोबेम्बर २०१७ |[[किर्गिस्तान]] |[[चित्र:KRG_Order_Manas.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KRG_Order_Manas.png|98x98px]] |ओर्जेन मनस |राष्ट्रपति अल्माजबेक अटामबायेभ | |- |८ जुलाई २०१८ |चीन | |मैत्री सम्मान <ref>{{cite web|url=http://tass.com/society/1008739/amp|title=Putin becomes first foreign leader to get China's Order of Friendship|date=1 January 2016|accessdate=19 June 2018|agency=TASS}}</ref> |राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ|सि]] |चीनको सर्वोच्च सम्मान |- |२८ मे २०१९ |[[कजाख्स्तान|काजकिस्थान]] |[[चित्र:OrdenNazar.png|72x72px]] | नजरबायेव सम्मान<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/en/article/3531551|title=Nursultan Nazarbayev awards Order of Yelbasy to Vladimir Putin|last=INFORM.KZ|website=inform.kz}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220820034357/https://www.inform.kz/en/nursultan-nazarbayev-awards-order-of-yelbasy-to-vladimir-putin_a3531551 |date=2022-08-20 }}</ref> |एल्बेसी नूरसुल्तान नजरबायेव | |} ===मानार्थ विद्यावारिधि === {| class="wikitable" !मिति ! विश्वविद्यालय/ संस्थान |- |सन् २००१ |येरेभान राज्य विश्वविद्यालय<ref>{{cite news|url=http://asbarez.com/45463/putin-concludes-visit-to-armenia-lays-wreath-at-genocide-monument/|title=Putin Concludes Visit to Armenia Lays Wreath at Genocide Monument|date=17 September 2001|agency=Asbarez}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421031352/http://asbarez.com/45463/putin-concludes-visit-to-armenia-lays-wreath-at-genocide-monument/ |date=21 April 2021 }}</ref> |- |सन् २००१ |एथेन्स विश्वविद्यालय<ref>{{cite news|url=http://www.hri.org/news/greek/apeen/2001/01-12-07_1.apeen.html|title=Putin receives honorary doctorate from Athens University|date=7 December 2001|agency=Athens News Agency}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123232939/http://www.hri.org/news/greek/apeen/2001/01-12-07_1.apeen.html |date=23 November 2021 }}</ref> |- |सन् २०११ |बेलग्राद विश्वविद्यालय<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2011&mm=03&dd=16&nav_id=73273|title=B92 News: Belgrade University to award Putin honorary doctorate|accessdate=11 June 2012}}</ref> |} === अन्य पुरस्कार === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{sister project links|b=no|n=no|v=no|wikt=no|author=yes|commons=Category:Vladimir Putin|d=Q7747|display=भ्लादिमिर पुटिन}} {{टाइम वर्ष व्यक्ति}} {{Vladimir Putin}} * [http://eng.putin.kremlin.ru/ आधिकारिक वेबसाइट] * [http://eng.kremlin.ru/ रुसको राष्ट्रपतिको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:रुसका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:भ्लादिमिर पुतिन|श्रेणी:भ्लादिमिर पुटिन]] [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:रुसका प्रधानमन्त्रीहरू]] k6p9xnsh6nwuit39gcp1hulhyy19on5 0 80814 1366790 1236530 2026-07-23T06:50:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366790 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = आइसीसी अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप छनौट २०१५ | image = | imagesize = | caption = | administrator = [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|आइसिसी]] | cricket format = [[सिमित ओभरको क्रिकेट|५०-ओभर]] | tournament format = राउन्ड रोबिन, प्लेअफ | host = {{flag|मलेसिया}} | fromdate = १४ | todate = २३ अक्टोबर २०१५ | participants = ५ | matches = १२ | champions = {{cr19|Nepal}} | player of the series = {{flagicon|नेपाल}} [[आरिफ शेख]] | most runs = {{flagicon|NEP}} [[सुनिल धमला]] (१७०) | most wickets = {{flagicon|IRE|crirket}} रोरी एन्ड्रेस (१३) | previous_year = २०११ | previous_tournament = आइसीसी अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप छनौट २०११ | next_year = | next_tournament = }} '''२०१५ आइसीसी अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप छनौट''' एउटा अन्तर्राष्ट्रिय [[क्रिकेट]] प्रतियोगिता हो जुन अक्टोबर १४ देखि २३ सम्म [[मलेसिया]] भइरहेको छ । यस प्रतियोगिताले [[बङ्गलादेश]] [[२०१६ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप]]मा खेल्ने अन्तिम टिमको निर्धारण गर्नेछ । <ref name="Bangladesh">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/924647.html |title=Five Under-19 teams to play World Cup Qualifier |accessdate=30 September 2015 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> यो प्रतियोगिता नेपालमा हुने भनिए पनि [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|बैशाख ११ को भूकम्प]] को कारणले [[मलेसिया]] मा सारिएको थियो । <ref name="Malaysia">{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89410/malaysia-to-host-icc-u19-cricket-world-cup-qualifier |title=Malaysia to host ICC U19 Cricket World Cup Qualifier |accessdate=6 August 2015 |work=ICC }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924044105/http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89410/malaysia-to-host-icc-u19-cricket-world-cup-qualifier |date=24 September 2015 }}</ref> फाइनल खेलमा नेपालले आयरल्यान्डलाई पराजित गर्दै २०१६ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकपको लागि छनौट भएको छ । ==टिमहरू== * {{cr19|NEP}} – उपविजेता २०१४ एसिसी अन्डर-१९ प्रिमियर लिग <ref>(16 November 2014). [http://www.ekantipur.com/2014/11/16/sports/nepal-remain-in-hunt-for-u-19-world-cup/397763.html "Nepal remain in hunt for U-19 World Cup"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141119002830/http://www.ekantipur.com/2014/11/16/sports/nepal-remain-in-hunt-for-u-19-world-cup/397763.html |date=2014-11-19 }} – eKantipur.com. Retrieved 16 March 2015.</ref> * {{cr19|PNG}} – उपविजेता २०१५ इएपी अन्डर-१९ क्रिकेट ट्रफी <ref>(28 February 2015). [http://www.icceap.com/newsdetails.php?newsId=23936_1425097140 "PNG through to Under 19 World Cup Qualifier"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151026173349/http://icceap.com/newsdetails.php?newsId=23936_1425097140 |date=2015-10-26 }} – ICC East Asia-Pacific. Retrieved 16 March 2015.</ref> * {{cr19|UGA}} – उपविजेता २०१५ आइसिसी अफ्रिका अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप डिभिजन १ <ref>Franklyn Najjumba (19 February 2015). [http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competitions/competitions/wc-qualifiers/item/599-team-uganda-u19-claim-2nd-position-to-qualify-for-the-global-world-cup-qualifiers "Team Uganda U19 Qualify for the Global World cup Qualifiers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224054820/http://www.ugandacricket.com/index.php/international-competitions/competitions/wc-qualifiers/item/599-team-uganda-u19-claim-2nd-position-to-qualify-for-the-global-world-cup-qualifiers |date=2025-02-24 }} – Uganda Cricket Association. Retrieved 16 March 2015.</ref> * {{cr19|USA}} – उपविजेता २०१५ आइसिसी अमेरिका अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप * {{cr19|IRE}} – उपविजेता २०१५ आइसिसी युरोप अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप ==खेलाडीहरू== {| class="wikitable" |- ! width=20% | {{cr19|Ireland}}<ref>[http://www.cricketeurope4.net/PHOTOS/2015/ALBUMS/CEIRELAND/268322.shtml Ireland Under 19 Squad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928130509/http://www.cricketeurope4.net/PHOTOS/2015/ALBUMS/CEIRELAND/268322.shtml |date=2015-09-28 }} – CricketEurope Ireland. Retrieved 27 September 2015.</ref><br/><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: रायन एग्लेसन}}</small> ! width=20% | {{cr19|Nepal}}<ref>Nischal Tiwari (25 September 2015). [http://cricnepal.com/nepal-cricket/junior/u19-nepal-men/can-announces-final-squad-for-icc-u-19-cwc-qualifier-2015/14193 "CAN announces final squad for ICC U-19 CWC Qualifier 2015 "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928063133/http://cricnepal.com/nepal-cricket/junior/u19-nepal-men/can-announces-final-squad-for-icc-u-19-cwc-qualifier-2015/14193 |date=2015-09-28 }} – CricNepal. Retrieved 27 September 2015.</ref><br/><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: [[जगत टमटा|जगत टमाटा]]}}</small> ! width=20% | {{cr19|PNG}}<ref>(6 October 2015). [http://www.cricketpng.com/pageitem.aspx?id=102644&id2=1&eID=35609&entityID=35609 "PNG Under 19 Garamuts Squad Announced for World Cup Qualifier in Malaysia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222249/http://www.cricketpng.com/pageitem.aspx?id=102644&id2=1&eID=35609&entityID=35609 |date=2016-03-04 }} – Cricket PNG. Retrieved 11 October 2015.</ref><br/><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: जोन ओभिया}}</small> ! width=20% | {{cr19|Uganda}}<ref>(13 October 2015). [http://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/928285.html "Uganda Under-19s Squad / Players"] – ESPN Cricinfo. Retrieved 13 October 2015.</ref><br/><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: हेन्री ओकेछो}}</small> ! width=20% | {{cr19|USA}}<ref>(13 October 2015). [http://www.espncricinfo.com/ci/content/squad/928289.html "United States of America Under-19s Squad / Players Under-19s Squad / Players"] – ESPN Cricinfo. Retrieved 13 October 2015.</ref><br/><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: थिरू कुमारान}}</small> |- |valign=top| * ज्याक टेक्टोस ([[कप्तान (क्रिकेट)|c]]) * रोरी एन्ड्रेस * एनड्रु अस्टिन * भरुन चोपरा * सोन्नी कोट्ट * एडम डेन्निसोन * आरोन गिल्लेस्पि * जोस लिट्ल * गेरी म्याकलिन्टोक * विलियम म्याकलिन्टोक * जेम्स मिचेल * टम स्ट्यान्टन * लोरकान ट्रकर * बेन वाइट |valign=top| * [[राजु रिजाल]] ([[कप्तान (क्रिकेट)|c]]) * [[दिपेन्द्र ऐरी]] * [[कुशल भुर्तेल]] * [[सुनिल धमला]] * [[सुशील कँडेल|सुशील कंडेल]] * [[योगेन्द्र कार्की]] * [[सौरभ खनाल]] * [[ललित राजवंशी]] * [[शंकर राना]] * [[दीपेश श्रेष्ठ]] * [[अरिफ शेख]] * [[राजबिर सिंह]] * [[सन्दीप सुनार]] * [[प्रेम तामाङ्ग]] |valign=top| * सिनाका अरुआ * ओभिया बोगे * ज्याक डैरि * अरुआ गाउ * डौरा गाभेरा * हार्री गाभेरा * लोहिया गुबा * भागी गुबा * भागी जोन * भागी कारोहो * भागी कोरा * सेरे साम * आको तोउआ * लोउ तोउआ |valign=top| * देर्रिक बाकुन्जी ([[कप्तान (क्रिकेट)|c]]) * ब्रायन अद्रिको * फ्रान्क अकान्वासा * जेफानिया अरिनाइत्वे * त्रेभोर बुकेन्या * जोसेफ ब्यारुहानगा * जोन गाबुला * अब्दालाह लुबेगा * सिमोन ओकेछो * कोल्लिनेस ओक्वालिङ्गा * अस्हिराफ सेन्कुबुगे * डेभिड वाब्विरे * स्टेभेन वाब्वोसे * केन्न्रेथ वाइस्वा |valign=top| * एलेक्जएन्डर सोफ् ([[कप्तान (क्रिकेट)|c]]) * अनुप राओ * अर्जुन पटेल * स्रिहरि दसरथी * कुशल गान्जी * गौरन्सु शर्मा * मोहक बुछ * गौरभ पटांकेर * केइफेर फिल् * सागर पटेल * साहिल पटेल * अनुरुध स्रिनिभास * त‍ोहिडुल इस्लाम * भिभेक नारायन |} ==राउन्ड रोबिन== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=180| टिम !width=20| {{Tooltip|खेल|Matches played}} !width=20| {{Tooltip|जित|Won – 2 points}} !width=20| {{Tooltip|हार|Lost – 0 points}} !width=20| {{Tooltip|बराबरी|Tied – 1 point}} !width=20| {{Tooltip|नतिजा विहिन|No result – 1 point}} !width=20| {{Tooltip|अंक|Points}} !width=45| {{Tooltip|नेट रन रेट|नेट रन रेट}} |- style="background:#cfc" | align="left" |{{cr19|NEP}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || ८ || +२.८९८ |- style="background:#cfc" | align="left" |{{cr19|Ireland}} || ४ || ३ || १ || ० || ० || ६ || +२.०५९ |- style="background:#ffc" | align="left" |{{cr19|USA}} || ४ || २ || २ || ० || ० || ४ || -१.०५४ |- style="background:#ffc" | align="left" |{{cr19|Uganda}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || २ || –१.३६५ |- | align="left" |{{cr19|PNG}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || ० || –२.७६१ |- | colspan="8" align="right"| <small>स्रोत: [http://www.espncricinfo.com/icc-under19-world-cup-qualifier-2015-16/engine/series/924553.html?view=pointstable ESPNcricinfo], 16 October</small> |} {{Limited Overs Matches | date = १५ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|PNG}} | score1 = ४८ (२८.२ ओभर) | team2 = {{cr19|NEP}} | score2 = ५०/१ (९.१ ओभर ) | result = नेपाल ९ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924571.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दार किन्रारा | motm = [[सुनिल धमला]] (नेपाल) | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १५ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|UGA}} | score1 = १६७ (४५.२ ओभर) | team2 = {{cr19|USA}} | score2 = १६८/४ (४०.२ ओभर) | result = अमेरिका ६ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924573.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = सागर पटेल (अमेरिका) | toss = युगान्डाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्य‍ो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १६ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|IRE}} | score1 =२७१ (४८.० ओभर) | team2 = {{cr19|PNG}} | score2 = १६० (३६.४ ओभर) | result = आयरल्यान्ड १११ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924575.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दार किन्रारा | motm = एडम डेन्निसोन (आयरल्यान्ड) | toss =PNGले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १६ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|NEP}} | score1 =२४२/७ (५० ओभर) | team2 = {{cr19|UGA}} | score2 =७२ (३६.२ ओभर) | result = नेपाल १७१ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924577.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = [[राजु रिजाल]] (नेपाल) | toss = नेपालले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १८ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|PNG}} | score1 = ८३ (३०.४ ओभर) | team2 = {{cr19|UGA}} | score2 = ८४/१ (१३.२ ओभर) | result = युगन्डा ९ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924579.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दर किन्रारा | motm = फ्रान्क आकान्वासा (युगान्ड) | toss = {{cr19|PNG}}ले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १८ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|USA}} | score1 = १०० (३९.२ ओभर) | team2 = {{cr19|IRE}} | score2 = १०१/२ (१५.४ ओभर) | result = आयरल्यान्ड ८ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924581.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = | toss = अमेरिकाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १९ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|USA}} | score1 = १०९ (४६ ओभर) | team2 = {{cr19|NEP}} | score2 = ११४/४ (१७.५ ओभर) | result = नेपाल ६ विकेटले विजयी । (D/L) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924583.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दर किन्रारा | motm = [[प्रेम तामाङ्ग]] (नेपाल) | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = १९ अक्टोबर | time = ९:3३० | team1 = {{cr19-rt|IRE}} | score1 = २५५/८ (५० ओभर) | team2 = {{cr19|UGA}} | score2 = ९७ (२३.५ ओभर) | result = आयरल्यान्ड १५८ रनले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924585.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = लोरकान ट्रकर (आयरल्यान्ड) | toss = युगान्डाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = २१ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|IRE}} | score1 = १८४/७ (५० ओभर) | team2 = {{cr19|NEP}} | score2 = १९०/२ (४२.५ ओभर) | result = नेपाल ८ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924587.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दर किन्रारा | motm = [[सन्दीप सुनार]] (नेपाल) | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ---- {{Limited Overs Matches | date = २१ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|PNG}} | score1 = १६० (४१.३ ओभर) | team2 = {{cr19|USA}} | score2 = १६१/५ (४०.२ ओभर) | result = अमेरिका ५ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924589.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = तोहिडुल इस्लाम (अमेरिका) | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ==फाइनलहरू== ===तेस्रो स्थानका लागि=== {{Limited Overs Matches | date = २२ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|Uganda}} | score1 = १३० (४०.२ ओभर) | team2 = {{cr19|USA}} | score2 = १३१/५ (४७.२ ओभर) | result = अमेरिका ५ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924591.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बायुमास ओभल]], पान्डामरण | motm = एलेक्स सोफ (अमेरिका) | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । }} ===फाइनल=== {{Limited Overs Matches | date = २२ अक्टोबर | time = ९:३० | team1 = {{cr19-rt|IRE}} | score1 = १८४ (४७.४ ओभर) | team2 = {{cr19|NEP}} | score2 = १८५/७ (४६.२ ओभर) | result = नेपाल ३ विकेटले विजयी । | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/924593.html स्कोरकार्ड] | venue = [[किन्रारा ओभल]], बन्दर किन्रारा | motm = [[ललित राजवंशी]] (नेपाल) | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो । }} ==तथाङ्कहरू== ===सर्वाधिक रन=== सर्वाधिक रन प्रहार गर्ने शिर्ष ५ खेलाडीहरूको सूचि यसप्रकार छ । {|class="wikitable" |- ! खेलाडीको नाम !! टिम !! रन !! इनिङ !! औषत !! [[स्ट्राइक रेट]] !! सर्वाधिक !! १००s !! ५०s |- | [[सुनिल धमला]] || {{cr19|NEP}} || '''१७०''' || ५ || ४२.५० || ६५.३८ || ७५ || ० || १ |- | सागर पटेल || {{cr19|USA}} || '''१६८''' || ५ || ४२.०० || ४९.१२ || ६६[[अविजित|*]] || ० || १ |- | लोरकन ट्रकर || {{cr19|IRE}} || '''१६७''' || ४ || ४१.७५ || ८४.३४ || ९० || ० || १ |- | [[राजु रिजाल]] || {{cr19|NEP}} || '''१५८''' || ४ || ५२.६६ || ८३.१५ || १०१ || १ || ० |- | आरोन गिलेस्पि || {{cr19|IRE}} || '''१५२''' || ४ || ५०.६६ || ७२.७२ || ५८[[अविजित|*]] || ० || १ |} स्रोत: [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=10575;type=tournament ESPNcricinfo] ===सर्वाधिक विकेट=== सर्वाधिक विकेट लिने शिर्ष ५ खेलाडीहरूको सूचि यसप्रकार छ । {|class="wikitable" |- ! खेलाडी !! टिम !! ओभर !! विकेट !! औषत !! [[स्ट्राइक रेट]] !! इकोनोमि !! वेस्ट बलिङ |- | रोरी एन्डर्स || {{cr19|IRE}} || ४१.३ || '''१३''' || १०.०० || १९.१ || ३.१३ || ४/२९ |- | [[प्रेम तामाङ्ग]] || {{cr19|NEP}} || ३३.० || '''११''' || ११.२७ || १८.० || ३.७५ || ५/३१ |- | [[अरिफ शेख]] || {{cr19|NEP}} || ४१.४ || '''१०''' || ७.१० || २५.० || १.७० || ३/७ |- | मोहक बुच || {{cr19|USA}} || २०.३ || '''८''' || ८.८७ || १५.३ || ३.४६ || ३/२६ |- | डेरिक बकुन्जी || {{cr19|UGA}} || ४१.० || '''८''' || १७.० || ३०.७ || ३.३१ || ३/५४ |} स्रोत: [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=10575;type=tournament ESPNcricinfo] ==अन्तिम स्थान== {| class="wikitable" style="text-align:left" !width=40 | स्थान !width=180| टिम !width=225| छनौट |- style="background:#cfc" | align="center" | १ || {{cr19|NEP}} || [[२०१६ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप]]मा छनौट |- | align="center" | २ || {{cr19|IRE}} || |- | align="center" | ३ || {{cr19|USA}} || |- | align="center" | ४ || {{cr19|UGA}} || |- | align="center" | ५ || {{cr19|PNG}} || |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/924553.html इयसपियन क्रिकइन्फोमा विवरण] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:आइसिसी अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप]] [[श्रेणी:२०१५-१६ का अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतिस्पर्धाहरू]] bz0sxoiccmywup23ku0ykyds4zvbpge 0 81362 1366607 1203507 2026-07-22T04:25:25Z Bishaldev100 28807 1366607 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Kirtipur swords.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = बाघ भैरव मन्दिरमा कीर्तिपुरको युद्ध देखि तरवारहरू | conflict = कीर्तिपुरको युद्ध | date = १७६७ | place = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = दानुवन्ता | commander2 = [[कालु पाण्डे]]<br>सुरूपतना | strength1 = अज्ञात | strength2 = अज्ञात }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap =Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = कीर्तिपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.6799 | lon2_deg = 85.2754 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''कीर्तिपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Kirtipur}}) १७६७को समयमा भयो। <ref>{{cite web | last = Giuseppe| first = Father| authorlink = | coauthors = | url = http://books.google.com/books?id=vSsoAAAAYAAJ&pg=PA307&cad=4#v=onepage&q&f=false| title = Account of the Kingdom of Nepal| work = Asiatick Researches| publisher = London: Vernor and Hood| year=1799| accessdate = 18 October 2012}} Page 308.</ref> [[File:Battle of Kirtipur.jpg|thumb|कीर्तिपुरको युद्ध]] == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौंको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 4lbll500w8pvifrnr0od5ivdhu2zmav 1366617 1366607 2026-07-22T05:54:24Z Bishaldev100 28807 1366617 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Kirtipur swords.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = बाघ भैरव मन्दिरमा कीर्तिपुरको युद्ध देखि तरवारहरू | conflict = कीर्तिपुरको युद्ध | date = १७६७ | place = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = दानुवन्ता | commander2 = [[कालु पाण्डे]]<br>सुरूपतना | strength1 = अज्ञात | strength2 = अज्ञात }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap =Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = कीर्तिपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.6799 | lon2_deg = 85.2754 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''कीर्तिपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Kirtipur}}) १७६७को समयमा भयो। <ref>{{cite web | last = Giuseppe| first = Father| authorlink = | coauthors = | url = http://books.google.com/books?id=vSsoAAAAYAAJ&pg=PA307&cad=4#v=onepage&q&f=false| title = Account of the Kingdom of Nepal| work = Asiatick Researches| publisher = London: Vernor and Hood| year=1799| accessdate = 18 October 2012}} Page 308.</ref> [[दहचोक]]बाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो। गोर्खा राज्यका तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक कालू पाँडे त्यहीँ युद्धमा काटिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> दुई पक्षबीच घमासान युद्ध भयो। युद्ध करिब ६ घन्टा चल्यो। धेरै गोरखाली सैनिकको मृत्यु भयो। सो युद्धमा गोर्खाली सेनाका सेनानायक कालु पाण्डे मारिए।<ref>[https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/11365/2019-04-15 कीर्तिपुर युद्ध र पार्क :तीर्थराज बस्नेत २०७६ बैशाख २ सोमबार १०:१६:०० नयाँ पत्रिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722150033/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/11365/2019-04-15|date=2019-07-22}}</ref> शत्रुपक्षबाट आएको काँडले कालु पाँडेको शिरमा प्रहार गरी उनलाई ढलाई दियो । ढलेका सेनापति भाथि अरू वाण प्रहार भई उनको निधन भयो । अर्को एक श्रोतअनुसार युद्ध चलीरहेको अवस्थामा काजी धनवन्तका छोरा वीरनरसिंहले कालु पाँडेको गर्दनमा खुडा प्रहार गरी शिर छिनाली दिए। शिर विनाको उनको शरीर करीब ५० फिट जति दुगुरे पछि ठक्कर लागेर अड्कियो । तैपनि उनको हातमा तरबार छँदै थियो ।<ref name=":0">{{Cite journal |last=कर्माचार्य |first=गंगा |date=July 2004 |title=काजी कालु पाँडे र कीर्तिपुरको पहिलो युद्ध |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_31_02_06.pdf |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=31 |issue=2 |pages=351}}</ref> कालु पाँडेको मृत्युपछि कीर्तिपुरे फौजले लखेट्दा पृथ्वीनारायण शाहलाई पनि ज्यान बचाउन मुस्किल परेको थियो। पृथ्वीनारायण शाह स्वयं कीर्तिपुरवासीको कब्जामा परे। तर, राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमका कारण मात्र उनी बाँचेर मुक्त भएका थिए। उनलाई एक पुट्द्वार जातिको मानिसले बचाएपछि जयकृष्ण थापाको पिठ्युँमा चढी उनी दहचोक पुग्न सफल भए। भोलिपल्ट [[जयप्रकाश मल्ल]]ले घाइते गोरखाली सैनिकहरूलाई लैजाने आदेश दिएकाले तिनीहरू दहचोक ल्याई पुऱ्याइए । ती घाइते जवानहरूलाई देखी पृथ्वीनारायण शाह विव्हल भई यसरी अभिव्यक्त गरे - "काल्याले त भन्याथ्यो मेरा हट्ले लडाइ बिगर्यो” ।<ref name=":0" />[[File:Battle of Kirtipur.jpg|thumb|कीर्तिपुरको युद्ध]] == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौंको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 3hrzrcvkaw5g0dodkaxz1mbefvhaph9 1366618 1366617 2026-07-22T05:57:12Z Bishaldev100 28807 1366618 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Kirtipur swords.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = बाघ भैरव मन्दिरमा कीर्तिपुरको युद्ध देखि तरवारहरू | conflict = कीर्तिपुरको युद्ध | date = १७६७ | place = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = दानुवन्ता | commander2 = [[कालु पाण्डे]]<br>सुरूपतना | strength1 = अज्ञात | strength2 = अज्ञात }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap =Nepal rel location map.svg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = कीर्तिपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.6799 | lon2_deg = 85.2754 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''कीर्तिपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Kirtipur}}) १७६७को समयमा भयो। <ref>{{cite web | last = Giuseppe| first = Father| authorlink = | coauthors = | url = http://books.google.com/books?id=vSsoAAAAYAAJ&pg=PA307&cad=4#v=onepage&q&f=false| title = Account of the Kingdom of Nepal| work = Asiatick Researches| publisher = London: Vernor and Hood| year=1799| accessdate = 18 October 2012}} Page 308.</ref> बि.सं १८१४ जेठमा [[दहचोक]]बाट गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुर माथि आक्रमण गर्यो। गोर्खा राज्यका तर्फबाट करिब १२ सय सैनिकले कीर्तिपुरमाथि धावा बोलेका थिए, आक्रमण गरेका थिए। सानो राज्य कीर्तिपुर करिब तीन सय मात्र सेनाको भरमा प्रतिकार गरिरहेको थियो। त्यसो त कीर्तिपुर एक्लैसँग त्यति सेना थिएनन्। उसले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरसँग सैन्य सहयोग मागेर प्रतिकारमा उत्रिएको थियो। कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा [[विश्वजित मल्ल]]ले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य|url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/|access-date=2026-07-21|language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]] स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । गोर्खाली सेनाले तीनथानातिरबाट आक्रमण गर्दा बल्खु खोलाको तीरमा काटाकाट चल्यो। गोरखालीहरूका सेनानायक कालू पाँडे त्यहीँ युद्धमा काटिए।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> दुई पक्षबीच घमासान युद्ध भयो। युद्ध करिब ६ घन्टा चल्यो। धेरै गोरखाली सैनिकको मृत्यु भयो। सो युद्धमा गोर्खाली सेनाका सेनानायक कालु पाण्डे मारिए।<ref>[https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/11365/2019-04-15 कीर्तिपुर युद्ध र पार्क :तीर्थराज बस्नेत २०७६ बैशाख २ सोमबार १०:१६:०० नयाँ पत्रिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722150033/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/11365/2019-04-15|date=2019-07-22}}</ref> शत्रुपक्षबाट आएको काँडले कालु पाँडेको शिरमा प्रहार गरी उनलाई ढलाई दियो । ढलेका सेनापति भाथि अरू वाण प्रहार भई उनको निधन भयो । अर्को एक श्रोतअनुसार युद्ध चलीरहेको अवस्थामा काजी धनवन्तका छोरा वीरनरसिंहले कालु पाँडेको गर्दनमा खुडा प्रहार गरी शिर छिनाली दिए। शिर विनाको उनको शरीर करीब ५० फिट जति दुगुरे पछि ठक्कर लागेर अड्कियो । तैपनि उनको हातमा तरबार छँदै थियो ।<ref name=":0">{{Cite journal |last=कर्माचार्य |first=गंगा |date=July 2004 |title=काजी कालु पाँडे र कीर्तिपुरको पहिलो युद्ध |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_31_02_06.pdf |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=31 |issue=2 |pages=351}}</ref> कालु पाँडेको मृत्युपछि कीर्तिपुरे फौजले लखेट्दा पृथ्वीनारायण शाहलाई पनि ज्यान बचाउन मुस्किल परेको थियो। पृथ्वीनारायण शाह स्वयं कीर्तिपुरवासीको कब्जामा परे। तर, राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमका कारण मात्र उनी बाँचेर मुक्त भएका थिए। उनलाई एक पुट्द्वार जातिको मानिसले बचाएपछि जयकृष्ण थापाको पिठ्युँमा चढी उनी दहचोक पुग्न सफल भए। भोलिपल्ट [[जयप्रकाश मल्ल]]ले घाइते गोरखाली सैनिकहरूलाई लैजाने आदेश दिएकाले तिनीहरू दहचोक ल्याई पुऱ्याइए । ती घाइते जवानहरूलाई देखी पृथ्वीनारायण शाह विव्हल भई यसरी अभिव्यक्त गरे - "काल्याले त भन्याथ्यो मेरा हट्ले लडाइ बिगर्यो” ।<ref name=":0" />[[File:Battle of Kirtipur.jpg|thumb|कीर्तिपुरको युद्ध]] == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौंको युद्ध]] * [[ललितपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] pur9tcbj1vbw867lu10rhc7p39ba5ev 0 81366 1366561 1219756 2026-07-21T13:04:55Z Bishaldev100 28807 1366561 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | image = [[File:Patan durbar square.jpg|300px]] | partof = नेपालको गोर्खाली विजयी | caption = १८५५ मा ललितपुर दरबार, शाही दरबार | conflict = ललितपुरको युद्ध | date = १७६८ | place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | result = गोर्खाली विजय | combatant1 = [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] | combatant2 = [[गोरखाली|गोर्खाली]] | commander1 = | commander2 = | strength1 = अज्ञात | strength2 = २०,००० }} {{Location map many | Nepal | AlternativeMap = Nepal relief location map.jpg | width = 300 | caption = वर्तमान समयमा नेपालमा स्थान | float = right | label2 = ललितपुर | pos2 = bottom | mark2size = 8 | lat2_deg = 27.66 | lon2_deg = 85.31 | label1 = गोर्खा | pos1 = left | mark1size = 8 | lat1_deg = 28 | lon1_deg = 84.6333333 }} '''ललितपुरको युद्ध''' ({{en|Battle of Lalitpur}}) १७६८ मा [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा केन्द्रित [[नेपाल]]मा तीन राज्यहरू<ref>Northey, William Brook and Morris, Charles John (1928). ''The Gurkhas: Nepal-Their Manners, Customs and Country.'' Asian Educational Services. ISBN 9788120615779. Page 31.</ref>, एकको गोरखा विजय र अर्को आदिवासी नेवारीका नियमको हानिसँग समाप्त भयो।<ref>{{cite book |title= The Pundits: British Exploration Of Tibet And Central Asia |first= Derek J.|last= Waller |publisher= University Press of Kentucky |location= |year= 2004|isbn= 9780813191003|pages= |page=171 |accessdate= |url=}}</ref> == प्रत्यक्षसाक्षी खाता == {{ठुटो}} == नाका बन्दी == ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] * [[काठमाडौँको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[भक्तपुरको युद्ध‎]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकिकरणकाल]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 2d37igkqk6sbyh7gvkst6tupl52wopq 0 82600 1366645 1329165 2026-07-22T09:40:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366645 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = दोस्रो विश्वयुद्ध |partof = |image = [[File:Infobox collage for WWII.PNG|300px]] |caption = दोस्रो विश्वयुद्धका केही झलकहरू |date = {{start date|df=yes|1939|9|1}}&nbsp;– {{End date|df=yes|1945|9|2}} |place = [[युरोप]], पेसिफिक, एटलान्टिक, दक्षिण-पुर्वी एसिया, चीन, मध्य पुर्व, मेडिटेर्नेअन, उत्तर अफ्रिका र पुर्वी अफ्रिका, दक्षिण-मध्य अफ्रिका |territory = |result = *मित्र शक्ति पक्षको जीत *जर्मनीको पराजय तथा विभाजन *जापान र इटालीको पराजय *संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थापना *तत्कालिन राष्ट्र सङ्घ र सोभियत संघको अन्त्य <!--NOTE: The consensus of a discussion which concluded in November 2014 at [[Talk:World War II#Request for comment: WWII infobox]] was to only list the 'Allies' and 'Axis' as combatants. PLEASE do not make any changes to this without first obtaining consensus for the change on the article's talk page. --> | combatants_header = [[द्वितीय विश्वयुद्धका सहभागी राष्ट्रहरू|सहभागीहरू]] |combatant1 =[[मित्र शक्ति]] |combatant2 =[[धुरी शक्ति]] |commander1 = '''मित्र राष्ट्रका नेताहरू'''<br>{{flagicon|Soviet Union|1923|size=22px}} [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिन]]<br />{{flagicon|United States|1912|size=22px}} [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्क्लिन रुजबेल्ट]]<br />{{flagicon|United Kingdom|size=22px}} [[विन्स्टन चर्चिल]]<br />{{flagicon|Republic of China|(1912–1949)|size=22px}} [[च्याङ काइसेक|च्याङ काइ सेक]] |commander2 = '''धुरी राष्ट्रका नेताहरू'''<br>{{flagicon|Nazi Germany|size=22px}} [[एडल्फ हिटलर]]<br />{{flagicon|Empire of Japan|size=22px}} [[हिरोहितो]]<br />{{flagicon|Kingdom of Italy|size=22px}} बेनिटो मुसोलिनि |casualties1 = '''सैनिक मृत्यु:'''<br />१६,०००,००० भन्दा<br />'''साधारण जनता मृत्यु:'''<br />४५,०००,००० भन्दा<br />'''जम्मा मानिसको मृत्यु:'''<br />६१,०००,००० भन्दा <small>(१९३७–४५) |casualties2 = '''सैनिक मृत्यु:'''<br />८,०००,००० भन्दा<br />'''साधारण जनता मृत्यु:'''<br />४,०००,००० भन्दा<br />'''जम्मा मानिसको मृत्यु:'''<br />१२,०००,००० भन्दा <small>(१९३७–१९४५) |campaignbox= }} दोस्रो विश्वयुद्ध अथवा '''द्वितीय बिश्वयुद्ध''' ‍सन् १९३९ देखि ‍१९४५ सम्म चलेको विश्वस्तरीय युद्ध थियो । बिश्वभरिका लगभग ७० देशहरूका जल-स्थल-वायु सेनाहरू यस युद्धमा सम्मिलित थिए। यस युद्धमा विश्व दुई हिस्सामा बाँडिएको थियो, मित्र राष्ट्र र धुरी राष्ट्र। यस युद्धमा लगभग ६ करोड मानिसहरूको ज्यान गयो र यो मानव इतिहासको सबभन्दा घातक युद्ध थियो। युद्धको अन्तमा मित्र राष्ट्रहरूको जीत भयो। ==सुरु र अन्त्य मिति == सन् १९३९ सेप्टेम्बर १ मा पोल्यान्ड माथि जर्मनीले आक्रमण गरेपछि साधारणतया युरोपमा दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु भएको मानिन्छ।{{sfn|Weinberg|2005|p=6}}<ref>Wells, Anne Sharp (2014) ''Historical Dictionary of World War II: The War against Germany and Italy''. Rowman & Littlefield Publishing. p. 7.</ref> त्यसको दुई दिन पछि संयुक्त अधिराज्य र फ्रान्सले जर्मनी विरुद्ध [[युद्धको घोषणा]] गर्‍यो। यता प्रशान्त महासागरको मोर्चामा युद्धको सुरुवातको मिति [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|दोस्रो जापान-चीन युद्ध]] सुरुवात ७ जुलाई १९३७ मा ,<ref>{{Cite book|first1=John|last1=Ferris|first2=Evan|last2=Mawdsley|title=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|location=[[Cambridge]]|language=en|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2015}}</ref>{{sfn|Förster|Gessler|2005|p=64}} वा मन्चुरियामाथिको जापानको आक्रमण, १९ सेप्टेम्बर १९३१ लाई मानिन्छ। <ref>Ghuhl, Wernar (2007) ''Imperial Japan's World War Two'' Transaction Publishers pp. 7, 30</ref><ref>Polmar, Norman; Thomas B. Allen (1991) World War II: America at war, 1941–1945 {{ISBN|978-0-394-58530-7}}</ref><ref name="sterling2">{{cite news|url=http://educationforum.ipbhost.com/index.php?showtopic=9196|title=post Feb 5 2007, 03:15 PM|last=Seagrave|first=Sterling|date=5 February 2007|access-date=13 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613202437/http://educationforum.ipbhost.com/index.php?showtopic=9196|archive-date=13 June 2008|publisher=The Education Forum|quote=Americans think of WW2 in Asia as having begun with Pearl Harbor, the British with the fall of Singapore, and so forth. The Chinese would correct this by identifying the Marco Polo Bridge incident as the start, or the Japanese seizure of Manchuria earlier.|author-link=Sterling Seagrave}}</ref> अन्यले ब्रिटिस इतिहासकार ए.जे.पि टेलरलाई अनुसरण गर्छन्। उनका अनुसार, [[पहिलो दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|चीन-जापान युद्ध]] तथा युरोप र यसका उपनिवेशमा संगसँहै युद्ध भए, र दुई युद्ध १९४१ मा दोस्रो विश्वयुद्ध भयो। कसैकसैले अन्य सुरुवातको मितिमा एबिसिनियामा इटालीको आक्रमण ३ अक्टोबर १९३५ लाई मानिन्छ।<ref>{{Harvnb|Ben-Horin|1943|p=169}}; {{Harvnb|Taylor|1979|p=124}}; Yisreelit, Hevrah Mizrahit (1965). ''Asian and African Studies'', p. 191. For 1941 see {{Harvnb|Taylor|1961|p=vii}}; Kellogg, William O (2003). ''American History the Easy Way''. Barron's Educational Series. p. 236 {{ISBN|0-7641-1973-7}}. There is also the viewpoint that both World War&nbsp;I and World War&nbsp;II are part of the same "[[European Civil War]]" or "[[Second Thirty Years War]]": {{Harvnb|Canfora|2006|p=155}}; {{Harvnb|Prins|2002|p=11}}.</ref> ब्रिटिस इतिहासकार एन्टोनी बिवोर मे देखि सेप्टेम्बर १९३९ सम्म भएको जापान र सोभियत र मंगोलियाको सेना बीचको खाल्खिन गोलको लडाईँलाई दोस्रो विश्वयुद्धको सुरुवात मान्छन्। {{sfn|Beevor|2012|p=10}} अन्यले [[स्पेनिस गृहयुद्ध]]लाई दोस्रो विश्वयुद्धको सुरुवात वा प्रस्तावना मान्छन्। <ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii|title=In Many Ways, Author Says, Spanish Civil War Was 'The First Battle Of WWII'|website=NPR.org}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/40105814|title=The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War|author=Frank, Willard C.|year=1987|journal=The International History Review|volume=9|issue=3|pages=368–409|doi=10.1080/07075332.1987.9640449|jstor=40105814|via=JSTOR}}</ref> युद्ध अन्त्यको पनि सटिक मितिबारे विश्वव्यापी समान धारणा छैन। २ सेप्टेम्बर १९४५ मा जापानको औपचारिक [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] भन्दा पनि १४ अगस्ट १९४५ मा [[युद्धविराम]] भएसँगै युद्ध सकिएको मानिन्छ। जापान र मित्र शक्ति बीच सन् १९५१ मा शान्ति सन्धि भयो।{{sfn|Masaya|1990|p=4}} जर्मनीको भविष्य सम्बन्धि सन् १९९० को सन्धिबाट [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मन पुनः एकीकरण]] भयो र विश्वयुद्ध पश्चातका धेरै मुद्दाहरू सुल्झिए। <ref>{{cite web|url=http://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|title=History of German-American Relations » 1989–1994 – Reunification » "Two-plus-Four-Treaty": Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany, September 12, 1990|publisher=usa.usembassy.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507180629/http://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|archive-date=7 May 2012|access-date=6 May 2012|url-status=live}}</ref> जापान र सोभियत संघ वीच अहिले सम्म कुनै औपचारिक शान्ति सन्धि भएको छैन,<ref>[https://asiatimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty/ Why Japan and Russia never signed a WWII peace treaty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180604072306/http://www.atimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty/|date=4 June 2018}}. ''Asia Times''.</ref> यद्यपि सन् १९५६ मा भएको सोभियत-जापान संयुक्त घोषणापत्रबाट दुई देशको युद्धको स्थिती समाप्त र पूर्ण कुटनैतिक सम्बन्ध कायम भएको थियो।<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html?sq=Soviet-Japanese+Joint+Declaration&scp=1&st=p ''Texts of Soviet–Japanese Statements; Peace Declaration Trade Protocol.''] [[New York Times]], page 2, October 20, 1956. Subtitle: "Moscow, October 19. (UP) – Following are the texts of a Soviet–Japanese peace declaration and of a trade protocol between the two countries, signed here today, in unofficial translation from the Russian". Quote: "The state of war between the U.S.S.R. and Japan ends on the day the present declaration enters into force [...]"</ref> ==शुरूवात== दोस्रो विश्वयुद्धको शुरुवात सेप्टेम्बर १९३९ मा भयो, जुनबेला [[जर्मनी]]ले [[पोल्यान्ड]]माथि हमला गर्‍यो र त्यसपछि जब [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], [[फ्रान्स]] र [[इङ्ल्यान्ड|इंग्ल्याण्ड]]ले [[जर्मनी]]माथि हमला गरे । [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]मा हार व्यहोरेपछि [[जर्मनी]]ले [[भर्सायको सन्धि|भर्सेलिजको सन्धि]]मा जबर्जस्ती हस्ताक्षर गर्नुपर्यो। यो सन्धिको कारण उसले आफुले कब्जा गरेको धेरै भूभाग छोड्नुपर्यो, अरु देशमाथि आक्रमण नगर्ने शर्त मान्नुपर्यो, आफ्नो सैन्य-संख्या सीमित गर्नुपर्यो र प्रथम विश्वयुद्धमा भएको नोक्सानी भरपाईको रूपमा अरू देशलाई दिनुपर्यो। सन् १९१७ मा [[रुस|रूस]]मा गृह युद्ध भएपछि [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]को निर्माण भयो र सन् १९२२ मा [[इटाली|इटली]]मा बेनेतो मुसोलिनीको एकाधिपत्य कायम भयो। == कारणहरू == * [[भर्सायको सन्धि|भर्सेलिजको सन्धि]] * अधिनायकवादको उदय * जापानी साम्राज्यवाद * राष्ट्रहरूको गठबन्धन * ढाकछोपको नीति * आर्थिक कष्ट * राष्ट्र संघको असफलता * युद्धको तयारी ==पृष्ठभूमि== सन् १९३३ मा [[जर्मनी]]को शासक [[एडल्फ हिटलर|अडोल्फ हिटलर]] बने र चाडैं नै उसले जर्मनीलाई पुनः एक शक्तिशाली सैन्य शक्तिको रूपमा प्रर्दशित गर्न शुरू गरे, यसमा फ्रान्स र इङ्ल्यान्ड चिन्तित भए जसले पहिलेको लडाईमा धेरै नोक्सानी खेपिसकेका थिए। इटाली पनि यस कुरामा धेरै दुःखी थियो किनभने इटालीको पनि एउटा शक्तिशाली राष्ट्र बन्ने सपना थियो, यसमा जर्मनीले भाँजो हाल्ने निश्चित थियो। यी सबै कुरालाई मध्य नजर गरी फ्रान्सले इटालीसँग हात मिलाएर उनको कब्जाको [[इथियोपिया]] इटालीलाई दिने भयो। १९३५ मा [[एडल्फ हिटलर|हिटलर]]ले [[भर्सायको सन्धि|भर्सेलिजको सन्धि]] तोडेर आफ्नो सेना बढाउनमा लागे । जर्मनीलाई काबूमा ल्याउन इङ्ल्यान्ड, फ्रान्स र इटलीले स्ट्रेसा नामक सहर (जुन इटलीमा छ) मा एक घोषणा-पत्रमा हस्ताक्षर गरे, जसमा लेखिएको थियो- [[अस्ट्रिया]]को स्वतन्त्रता कायम राखियोस् र जर्मनीलाई भर्सेलिजको सन्धि तोडनबाट रोकियोस्। तर स्ट्रेसा घोषणा-पत्र सफल भएन किन भने, यी तीन राष्ट्रहरूमा साधारण सहमती धेरै बुँदाहरूमा भएन। सोही समय सोभियत सङ्घ जुन, जर्मनीको पूर्वी यूरोपको ठूलो हिस्साको कब्जा गर्ने इच्छा जानेर धेरै नै डराएको हुँदा फ्रान्ससँग हात मिलाउन पुग्यो। ===जर्मन सेना १९३५ मा नुरेम्बेर्ग मा=== १९३५ मा इंग्ल्याण्डले [[भर्सायको सन्धि|भर्सेलिजको सन्धि]]लाई समाप्त गर्दै जर्मनीसँग एउटा स्वतन्त्र सम्झौता गरेर केही शर्तहरूलाई कम्ति बनाइदियो। १९३५ अक्टूबरमा इटलीले इथियोपिया माथि आक्रमण गरयो र जर्मनीले यस आक्रमणलाई वैध मान्यो र यता इटलीले जर्मनीको अस्ट्रिया माथि कब्जा गर्ने चाहनालाई स्वीकृति दियो, १९३६ मा जब हिटलरले रयानलैंडमा दोस्रो पटक आफ्नो सेनाको गढ बनाउने कोशिश गर्‍यो त्यसमा आपत्ति उठाइएन। सोही वर्ष स्पेनमा गृह युद्धमा जर्मनी र इटालीले त्यहाँका राष्ट्रवादी शक्तिहरूलाई समर्थन गरे जुन सोभियत संघको सहायता प्राप्त स्पेनिस गणराज्यको विरुद्ध थियो। नयाँ हतियारहरूको परीक्षणको बीचमा राष्ट्रवादी शक्तिहरूले सन् १९३९ मा युद्ध जिते। ===जर्मन सेना सन् १९३४ न्युरेम्बर्ग र्यालीमा=== दोस्रो विश्वयुद्ध, अथवा द्धितीय विश्वयुद्धमा जर्मन सेनाहरू एक वैश्विक सैन्य संघर्ष थियो जसमा, सबै [[महाशक्ति]]हरू समेत विश्वको अधिकांश देश शामिल थिए, जुन दुई परस्पर विरोधी सैन्य गठबन्धनहरूमा संगठित थिए: मित्र राष्ट्र एवं धुरी राष्ट्र । यस युद्धमा १० करोड भन्दा धेरै सेना शामिल थिए, यस कारणले यिनीहरू इतिहासको सबै भन्दा व्यापक युद्ध मानिन्छ। "पूर्ण युद्ध"को अवस्थामा, प्रमुख सहभागिहरूले नागरिक र सैन्य संसाधनहरूको बीचको अंतरलाई समाप्त गरेर युद्ध प्रयासको सेवामा आफ्नो पुरै औद्योगिक, आर्थिक र वैज्ञानिक क्षमताहरूको लगाई दिए। यसमा सात करोड भन्दा धेरै मानिस मारिएका थिए, जसमध्ये अधिकांश सर्व साधारण नागरिक थिए, यसैले यसलाई मानव इतिहासको सबै भन्दा खूनी संघर्ष मानिन्छ। युद्धको प्रारम्भ साधारण तरिकामा १ सेप्टेम्बर १९३९ मानिन्छ, जर्मनीले पोल्यान्ड माथि आक्रमण गर्न र परिणामस्वरूप बेलायती साम्राज्य र राष्ट्र मण्डलको अधिकांश देशहरू र फ्रान्स द्धारा जर्मनी बिरुद्ध युद्धको घोषणाको साथ। धेरै देश यस समय भन्दा पहिले नै युद्धरत थिए, अन्य घटनाहरूको परिणामस्वरूप, र धेरै जुन शुरुवातमा शामिल थिएनन्, पछिमात्र युद्धमा शामिल भए। युद्धको कुनै मुख्य घटनाहरू हुन: मार्को पोलो पुल घटना (राष्ट्रवादी चीन र जापानको बीच लडाइ), अपरेशन बारबोसा ([[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|जर्मनीद्वारा सोभियत सङ्घमा आक्रमण]])को शुरुवात, र [[पर्ल हार्बर आक्रमण]] र ब्रिटिश रडच कोलोनिहरूमा दक्षिण पूर्व एसियामा हमला. १९४५ मा मित्र राष्ट्रहरूको विजयसँग युद्ध समाप्त भयो। सोभियत सङ्घ र संयुक्त राज्य अमेरिका युद्ध पछि विश्वको महाशक्तिहरूको रूपमा अगाडि आए, जसबाट शीत युद्धको पृष्ठभूमि तैयार भयो, जुन अर्को ४५ वर्षसम्म चल्यो। संयुक्त राष्ट्र एउटा अझै अर्को यस्तो संघर्षको रोक्ने आशामा बनाइयो। आत्म निर्णयको स्वीकृतिले एसिया र अफ्रीकामा उपनिवेशवाद बिरोधी आन्दोलनलाई गति प्रदान गर्‍यो, जबकि पश्चिमी यूरोप स्वयं एकीकरण तिर अघि बढन शुरू भयो।<ref>http://ecreativecafe.blogspot.com/2013/07/blog-post_22.html?m=1दोस्रो{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} विश्वयुद्ध</ref> === युद्धको कोर्स === ==== युरोपमा युद्ध शुरुवात (१९३९–१९४०) ==== ==== पश्चिमी यूरोप (१९४०–१९४१) ==== ==== भूमध्यसागर (१९४०–१९४१) ==== ==== सोभियत संघमा जर्मन आक्रमण (1941) ==== {{मुख्य|पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)}} ==== प्यासिफिकमा युद्ध सुरुवात (१९४१) ==== ==== अक्ष आक्रमण रोकियो (१९४२–१९४३) ==== ==== प्रशान्त (१९४२–१९४३) ==== ==== पूर्वी मोर्चा (१९४२–१९४३) ==== ==== पश्चिमी यूरोप/एट्लान्टिक र भूमध्यसागर (१९४२–१९४३) ==== ==== मित्र शक्तिको गति (१९४३-१९४४) ==== ==== मित्र शक्तिहरू निकटटा(1944) ==== ==== अक्ष शक्तिको पतन र मित्र शक्ति विजय (१९४४–१९४५) ==== == परिणामहरू == ===== अपार धनजनको क्षति ===== [[File:World War II Casualties2-hi.svg|thumb|द्धितीय विश्वयुद्धमा मृत्युको संख्या|406x406पिक्सेल]] युद्धमा हताहतीको कुल संख्याको अनुमानमा अनेकता छ, किनकी कयौ हताहतीहरू रेकर्ड हुन सकेनन् ।<ref>''Quick Reference Handbook Set, Basic Knowledge and Modern Technology'' (revised) by [[Edward H. Litchfield]], Ph.D 1984 p. 195 {{ISBN?}}</ref> धेरैको राय ६ करोड मानिस युद्धमा मारिएको छ, जसमा २ करोड सैन्य र ४ करोड नागरिक रहेको छ ।<ref name="WWII: C&C">{{cite web |last=O'Brien |first=Joseph V |title=World War II: Combatants and Casualties (1937–1945) |url=https://web.jjay.cuny.edu/~jobrien/reference/ob62.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225004221/https://web.jjay.cuny.edu/~jobrien/reference/ob62.html |archive-date=25 December 2010 |access-date=28 December 2013 |work=Obee's History Page |publisher=John Jay College of Criminal Justice}}</ref><ref>{{cite web |last=White |first=Matthew |title=Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm |url=https://necrometrics.com/20c5m.htm#Second |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110307141223/https://necrometrics.com/20c5m.htm#Second |archive-date=7 March 2011 |access-date=20 April 2007 |work=Historical Atlas of the Twentieth Century |publisher=Matthew White's Homepage}}</ref><ref>{{cite web |title=World War II Fatalities |url=https://secondworldwar.co.uk/index.php/fatalities |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922185149/https://secondworldwar.co.uk/index.php/fatalities |archive-date=22 September 2008 |access-date=20 April 2007 |publisher=secondworldwar.co.uk }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922185149/https://secondworldwar.co.uk/index.php/fatalities |date=22 September 2008 }}</ref> धेरै गैर सैन्य नागरिकहरूको मृत्यु [[नरसंहार]], संक्रमण रोग, बम बर्षा, र [[भोकमरी]] बात भएको थियो। [[सोभियत सङ्घ]]ले मात्र ८७ लाख सैन्य र १.९ करोड नागरिक<ref name="Ell&Mak 1994">{{Harvnb|Ellman|Maksudov|1994}}.</ref> गरी करिब २ करोड ७० लाख मानिस गुमायो<ref>{{Harvnb|Hosking|2006|p=[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 242]}}</ref> । सोभियत युनियनको कुल जनसंख्याको एक चौथाई मानिसहरू मारिएका वा अपाङ्ग भएका थिए ।<ref>{{Harvnb|Smith|1994|p=204}}.</ref> जर्मनीले ५३ लाख सैन्य क्षति व्यहोर्यो, धेरै जसो पूर्वी मोर्चामा र जर्मनीको अन्तिम लडाईहरूमाजर्मनीले 5.3 मिलियन सैन्य हानि सहयो, धेरै जसो पूर्वी मोर्चामा र जर्मनीको अन्तिम लडाईहरूमा<ref name="Herf 2003">{{Harvnb|Herf|2003}}.</ref> द्वितीय विश्वयुद्ध अत्यन्त विनाशकारी थियो। यसमा रासायनिक हात हतियारदेखि अत्याधुनिक अस्त्र-शस्त्रको प्रयोग गरियो। यस युद्धमा करिब दुई करोड बीस लाख मानिसहरू मारिएका थिए भने तीन करोड चालिस लाख मानिस घाइते भएका थिए। एघार सय खरब डलर यस युद्धमा खर्च भएको अनुमान छ। विकसित सहरहरू एवम् हजारौँ कल कारखाना तथा उद्योगहरू ध्वस्त भए। उर्वर कृषियोग्य भूमि मरुभूमिमा परिणत भयो। लाखौँ मानिसहरू घरबार विहीन भई शरणार्थीको जीवन जिउन बाध्य भए। ===== [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र [[फ्रान्स|फ्रास]]को स्थितिमा परिवर्तन ===== ===== अमेरिका र रूसको शक्तिमा वृद्धि ===== द्वितीय विश्वयुद्ध पछि अमेरिका र रुसको शक्ति वृद्धि भयो। अन्य राष्ट्रहरू आर्थिक रूपमा कमजोर भए र सैन्य क्षमता पनि गुमाए। तर अमेरिकाले युरोपेली राष्ट्रहरूलाई युद्ध सामग्री निर्यात गरी आर्थिक उन्नति गर्‍यो। अन्य देशको तुलनामा सै क्षति अत्यन्तै कम भएकाले अमेरिका सबैभन्दा शक्तिशाली हुन पुग्यो। अर्कातिर रुससँग सैन्य शक्ति बढी भएकाले रुसको राजनीतिक शक्ति विश्वमा बढ्दै गयो। ===== विश्व दुई गुटमा विभाजित ===== द्वितीय विश्वयुद्ध पछि अमेरिका र रुसको शक्ति वृद्धि भयो। अन्य राष्ट्रहरू आर्थिक रूपमा कमजोर भए र सैन्य क्षमता पनि गुमाए। तर अमेरिकाले युरोपेली राष्ट्रहरूलाई युद्ध सामग्री निर्यात गरी आर्थिक उन्नति गर्‍यो। अन्य देशको तुलनामा सै क्षति अत्यन्तै कम भएकाले अमेरिका सबैभन्दा शक्तिशाली हुन पुग्यो। अर्कातिर रुससँग सैन्य शक्ति बढी भएकाले रुसको राजनीतिक शक्ति विश्वमा बढ्दै गयो। तर यी दुई राष्ट्रहरूको राजनीतिक तथा वैचारिक मत भिन्नता थियो किनभने अमेरिका पुँजीवाद मान्ने उदयमान राष्ट्र थियो भने यसको ठिक विपरीत रुस साम्यवादी राष्ट्र थियो। तसर्थ यिनीहरू एकअर्कालाई तीव्र आलोचना गर्न थाले। विश्वका राष्ट्रहरू यिनीहरूको पुँजीवादी र साम्यवादी समूह मा धु्र्वीकृत हुन पुगे र विश्व दुई समूहमा विभाजित भयो। एक आपसमा भौतिक आक्रमण नभए पनि दुवै समूहहरू बिच अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा अत्यन्तै बढ्यो। सम्बन्ध चिसो भयो र [[शीतयुद्ध|शीत युद्ध]]को प्रारम्भ भयो। तर सन् १९९० मा सोभियत सङ्घको अवसानपछि यो समस्या कम हुँदै गयो। ===== आर्थिक पुनः निर्माणका नाममा विभिन्न प्रतिस्पर्धी संस्थाहरूको स्थापना ===== साम्यवादी प्रभावलाई रोक्न पश्चिमी युरोपेली राष्ट्रहरू र अमेरिका मिलेर सन् १९४९ मा [[नाटो|उत्तरी एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]] (NATO) को स्थापना गरे। यसैको जवाफ स्वरूप रुसले पनि सन् १९५५ मा पोल्यान्डको राजधानी वार्सामा ‘[[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धि सङ्गठन]]’ भन्ने संस्था स्थापना गर्‍यो। रुस लगायत पूर्वी युरोपका राष्ट्रहरू यसमा संलग्न थिए। यी देशहरूलाई आर्थिक सहायतत प्रदान गर्न रुसका विदेश मन्त्री मोलोटोभको नेतृत्त्वमा रुसले एक संस्था स्थापना गर्‍यो। यस संस्थालाई COMECON (Council for Mutual Economic Assistance) वा Molotov Plan भनिन्छ। अर्कोतिर अमेरिका समर्थित युरोपेली राष्ट्रहरूलाई आर्थिक सहयोग गर्न अमेरिकाले विदेश मन्त्री जर्ज मार्सलको नेतृत्त्वमा योजना बनाए। यस योजनालाई मार्सल योजना (Marstal Plan) भनिन्छ। ===== सैनिक गुटबन्दी ===== ===== उपनिवेशवादको अन्त्य ===== द्वितीय विश्वयुद्धले शक्तिशाली युरोपेली राष्ट्रहरू बेलायत र फ्रान्सको शक्तिमा क्षयीकरण गर्‍यो। बेलायत नियन्त्रित उपनिवेशहरू स्वतन्त्र भए। यही नियति अन्य साम्राज्यवादी राष्ट्रहरूले पनि भोगे। यसैले गर्दा भारत लगायतका राष्ट्रहरू स्वतन्त्र भए। ===== साम्यवादको प्रचार ===== ===== [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसंघ]]को स्थापना<ref>विश्वको इतिहास पुस्तकबाट दोस्रो विश्वयुद्ध खण्ड</ref> ===== द्वितीय विश्वयुद्ध चल्दै गर्दा युद्धका नेतृत्त्व गर्ने राष्ट्रका प्रमुखहरूले युद्ध रोक्नलाई धेरै प्रयास गरेका थिए। बेलायतको [[लन्डन]]मा भेला भई मित्र राष्ट्रहरूले १२ जुन १९४१ मा एउटा घोषणा पत्र जारी गरे। यसलाई लन्डन घोषणा पत्र भनिन्छ। यसमा युद्धको अन्त र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग तथा शान्तिका लागि अपिल गरिएको थियो। यसको ठिक तीन महिनापछि १४ अगस्ट १९४१ मा विश्वशान्तिका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्रयाङ्कलिन डेलाने रुजबेल्ट]] र बेलायतका प्रधानमन्त्री [[विन्स्टन चर्चिल|विन्सटन चर्चि]]लले [[आन्ध्र महासागर]]को पानी जहाजमै एक घोषणा पत्र तयार पारे। यसलाई एटलान्टिक चार्टर भनिन्छ। यस्तै अन्य प्रयासहरू हुँदै गर्दा अन्त्यमा २५ अप्रिलदेखि २६ जुन १९४५ मा विश्वका ५० ओटा राष्ट्रहरू सम्मिलित सान् फ्रान्सिस्को सम्मेलन भयो। यसले संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सम्बन्धी अवधारणालाई अन्तिम रूप दियो। अन्त्यमा यस चार्टरमा पोल्यान्डले हस्ताक्षर गरेपछि यसका सदस्य सङ्ख्या ५१ पुग्यो। तत्पश्चात् पारित गरिएको चार्टरलाई २४ अक्टोबर १९४५ मा घोषणा गरी संयुक्त राष्ट्र सङ्घको स्थापना गरियो। ==अन्त्य== [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले जापानको [[हिरोसिमा]]मा ६ अगष्ट १९४५ मा लिटल ब्वाई(Little Boy) नामक अणु बम खसालेको थियो भने [[नागासाकी]]मा ९ अगष्ट १९४५ मा फ्याट मेन(Fat Man) नामक अणु बम खसालेको थियो। जुन अन्त्यको एक कारण बन्न पुग्यो। यस्तै सन् १९४३ सेप्टेम्बरमा इटलीले आत्मसमर्पण गर्‍यो। र सन् १९४२ मे मा जर्मनीले आत्मसमर्पण गर्‍यो। अगस्त १४‚ १९४५ मा [[जापान]]ले आत्मसमर्पण गरेपछि यो युद्ध समाप्त भएको थियो । ==नेपालीको भूमिका== {{Main|दोस्रो विश्वयुद्धमा नेपाल}} द्वितीय विश्वयुद्धमा नेपाल प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अप्रत्यक्ष रूपमा आफ्ना सेनाहरू पठाई बेलायतको पक्षबाट युद्धमा सामेल थियो। तात्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले बहादुर शमशेर लगायतको नेतृत्त्वमा जम्मा २ लाख ५० हजार नेपाली फौज पठाएका थिए । नेपालीहरू वीरताका साथ युद्ध मोर्चामा लडे। नेपालीहरूले बहादुर गोर्खालीका रूपमा गौरव तथा सम्मान प्राप्त गरे। विदेशमा भएको विकास र प्रगति देखेर नेपाली सैनिकहरूले स्वदेशमा आई प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि सहयोग गरेका थिए। नेपाली फौजले बेलायतका तर्फबाट जर्मनी तथा जापान विरुद्ध लडेको थियो। [[साइप्रस]], [[ग्रिस|ग्रीस]], [[सिरिया]], [[लेबनान|लेबनान्]], [[प्यालेस्टाइन राज्य|प्यालेस्टाइन]], [[इराक]], [[सिङ्गापुर]], मलाया तथा [[म्यानमार|बर्मा]]मा गई नेपाली फौज लडेको थियो। यद्धमा जम्मा सहभागी मध्ये ७,५४४ नेपाली युवाहरू मारिए र २३,६५५ जना घाइते भए। यसरी यस युद्धमा नेपाल राष्ट्रले पनि ठुलो युवा शक्ति गुमाउन पुग्यो। नेपाल सरकारको सहयोगबाट अत्यन्तै खुसी भई बेलायती सरकारले [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]लाई बेलायती सेनाको पूर्ण अनररी जर्नेल पदको उपाधि दिएको थियो। साथै ३ करोड ३३ लाख एकमुष्ट आर्थिक सहयोग दियो। प्रथम विश्वयुद्ध पश्चात् दिने गरेको वार्षिक १० लाख रुपियाँ पनि निरन्तर दिने प्रतिबद्धता जाहेर गर्‍यो। यसका अलवा धेरै नेपाली वीरहरूले बेलायतको सर्वोच्च पदक भिक्टोरिया क्रस र मिलिटरी क्रस प्राप्त गरे। ==स्रोत== {{reflist}} {{विश्वयुद्ध}} {{विश्वको इतिहास}} [[श्रेणी:दोस्रो विश्वयुद्ध]] [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:अर्मेनिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:अस्ट्रेलिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:अजरबैजान सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:बेल्जियम सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:ब्राजिल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:ब्रिटिस भारत सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:बुल्गेरिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:क्यानडा सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:कोस्टारिका सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:क्युबा सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्स सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:जर्मनी सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:ग्रीस सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:ग्वाटेमाला सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:हाइटी सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:होण्डुरस सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:आयरल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:इटाली सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:जापान सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:कोरिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:लाइबेरिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:माल्टा सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:मोन्टेनेग्रो सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:न्युजिल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:निकारागुवा सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:पानामा सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:पोर्चुगल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:रोडेसिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:रोमानिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:रसिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:सर्बिया सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिका सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:श्रीलङ्का सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:सुडान सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:ताइवान सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:थाइल्यान्ड सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:अटोमन साम्राज्य सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:गणतन्त्र चीन सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:भारत सम्मिलित युद्धहरू]] gzprygyvdylpfqtyl05oiz77l3l7us9 14 82661 1366711 1364646 2026-07-22T10:47:57Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366711 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू|महिला]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू|नेपाल]] [[श्रेणी:नेपाली महिला खेलाडीहरू]] nvhncz8q82nviyaw66trh7fubchfh58 0 83136 1366750 1309993 2026-07-22T22:15:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366750 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = राही सरनोबत | image = Rahi_Sarnobat.jpg | image_size = <!--Only for images narrower than 220 pixels.--> | alt = | caption = | sport = | nationality = भारतीय | ethnicity = | citizenship = भारतीय | birth_date = {{birth date and age|1990|10|30}} | birth_place = [[कोल्हापुर]], [[महाराष्ट्र]] | residence = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | country = भारत | disability = | disability_class = | rank = | event = | worlds = {{ubl | : }} | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{MedalGold|[[२०१० राष्ट्रमण्डल खेल]] | शूटिंग}} {{MedalBronze|२०११आईएसएसएफ विश्व कप | शूटिंग}} {{MedalGold|२०१३आईएसएसएफ विश्व कप | शूटिंग}} {{MedalSilver|[[२०१० राष्ट्रमण्डल खेल]] | शूटिंग}} {{MedalGold|[[२०१४ राष्ट्रमण्डल खेल]] | शूटिंग|10 मीटर एयर पिस्टल}} | show-medals = | updated = }} '''राही सरनोबत''' (जन्म:३० अक्बटोर १९९०; [[कोल्हापुर]], [[महाराष्ट्र]]) एक [[भारतीय]] [[महिला]] निशानेबाज हुन् , जिनले ५ अप्रिल २०१३ मा [[कोरिया]] को चांगवानमा चलिरहेको आईएसएसएफ विश्व कपको २५ मिटर पिस्टल स्पर्धाको फाइनलमा स्थानीय निशानेबाज केयोंगे किमलाई ८-६ देखि हराएर [[स्वर्ण]] पदक [[भारत]] को नाम गरिन् । उनी विश्व कपमा स्वर्ण पदक जीतने पहिलो भारतीय पिस्टल निशानेबाज हुन् ।<ref>http://indiatoday.intoday.in/site/Story/115404/Sports/women-shooters-break-into-the-male-bastion.html</ref><ref>http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sarnobat-wins-gold-in-shooting-wc/article4585521.ece</ref><ref>{{cite news|title=कॉमनवेल्थ गेम्म : राही सरनोबत ने भारत को दिलाया पांचवां गोल्ड मेडल (CWG 2014: Rahi Sarnobat wins gold in Women`s 25M Air Pistol)|url=http://www.patrika.com/news/cwg-2014-indias-apurvi-chandela-wins-gold/1020093|accessdate=7/26/2014|agency=|publisher=patrikanews|date=7/26/2014}}</ref> राहीले [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] मा २०११ आईएसएसएफ विश्व कपमा [[कास्य]] पदक जितेकी थिइन् । [[२०१० राष्ट्रमण्डल खेल|कमनवेल्थ २०१०]] मा एक गोल्ड र एक सिल्वर मेडल जितने राहीले आईएसएसएफ वर्ल्ड कप, २०११ मा ब्रान्ज जितेर ओलिंपिकको टिकट लिईन ।<ref>{{cite news|title=राही सरनोबत|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/-/rahi-sarnobat/olympicsarticleshow/14741958.cms|accessdate=Jul 8, 2012|agency=IANS|publisher=news.biharprabha.com|date=Jul 8, 2012}}</ref> [[२०१४ राष्ट्रमण्डल खेल|२०१४ कमनवेल्थ गेम्स]] मा २५ मिटर एयर पिस्टलमा राही सरनोबतले राम्रो प्रदर्शन गर्दै गोल्ड मेडल जितिन् ।<ref>{{cite news|title=Pistol shooter Rahi Sarnobat wins gold, Anisa Sayyed silver|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/|accessdate=26 जुलाई 2014|agency=IANS|publisher=news.biharprabha.com|date=26 जुलाई 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415184235/http://news.biharprabha.com/2014/07/pistol-shooter-rahi-sarnobat-wins-gold-anisa-sayyed-silver/ |date=2015-04-15 }}</ref> == जीवनी == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] 939yjpur75a8uw2xbov7jrl6trhilci 0 83415 1366606 1308831 2026-07-22T04:17:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366606 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = कोबी स्मल्डर्स | image = Cobie Smulders 2019 by Glenn Francis.jpg | caption = Cobie Smulders in Hollywood, California- June 2019 | birthname = येकोबा फ्रांसिस्का मारिया स्मल्डर्स | birthdate = {{birth date and age|1982|04|3}} | birthplace = वेङ्कुवर, ब्रिटिश कोलम्बिया, [[क्यानडा|कनाडा]] | occupation = अभिनेत्री | yearsactive = २००१-हाल सम्म | spouse = तरन किलम (२०१२) | children = शैलीं कादो किलम (२००९) }} '''येकोबा फ्रांसिस्का मारिया "कोबी" स्मल्डर्स''' ({{lang-en|Jacoba Francisca Maria "Cobie" Smulders}}<ref>{{cite web |url=http://community.tvguide.com/blog-entry/Celebrity-Blogs/Joshs-Himym-Blog/Engaging-Story/800012741 |title=A Most Engaging Story |author=Smulders, Cobie, quoted in Radnor, Josh |publisher=[[TV Guide|TVGuide.com]] |date=April 12, 2007 |accessdate=September 19, 2009 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20090327093303/http://www.tvguide.com/celebrity-blogs/Engaging-Story-19721.aspx |archivedate=March 27, 2009 |quote=[My full birth name is] Jacoba Fransisca Maria Smulders. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327093303/http://www.tvguide.com/celebrity-blogs/Engaging-Story-19721.aspx |date=March 27, 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/news/cobie-smulders-on-life-after-how-i-met-your-mother/ |title=Cobie Smulders on life after "How I Met Your Mother" |publisher=[[CBS News]] |date=March 30, 2014 |accessdate=October 13, 2014| archivedate= October 20, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020034251/http://www.cbsnews.com/news/cobie-smulders-on-life-after-how-i-met-your-mother/| deadurl= no}}</ref> जन्म २ अप्रिल १९८२)<ref>{{cite web | url = http://www.latimes.com/nation/shareitnow/la-sh-celebrities-you-didnt-know-were-canadian-001-photo.html | title = Cobie Smulders | publisher = [[Los Angeles Times|LATimes.com]] | accessdate = January 28, 2015 | archivedate = January 28, 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150128223801/http://www.latimes.com/nation/shareitnow/la-sh-celebrities-you-didnt-know-were-canadian-001-photo.html | deadurl = no }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128223801/http://www.latimes.com/nation/shareitnow/la-sh-celebrities-you-didnt-know-were-canadian-001-photo.html |date=January 28, 2015 }}</ref><!--LA Times gives month and year only--><ref>{{cite web | url = https://twitter.com/cobiesmulders/status/319480047167746048 |publisher= Cobie Smulders verified [[Twitter]] account | title=Thank you all for the Birthday love!!| date=April 3, 2013|accessdate= February 14, 2013}}</ref><!--Verified tweet gives April 3--> एक [[क्यानडा|क्यानाडियन]] अभिनेत्री र पूर्व मोडल हुन् जो [[सीबीएस]] टेलिभिजनको टेली चलचित्र ''हाउ आई मेट योर मदर''मा रोबिन शर्बासकीको भूमिकाको लागि र मर्बेल सिनेमेटिक यूनिभर्सको मारिया हिलको लागि जनिने गर्छिन् । उनले ज्याक रिचर, नेभर गो व्यक नामक चलचित्रमा २०१६मा अभिनय गरिन् र २०१६मै द इन्टरभेन्स्न नामक चलचित्रमा रुबी नामक पात्रको भूमिका निभाएकी छिन् । २०१५मा एभेन्जर, द एज अफ उल्ट्रोनमा पनि अभिनय गरिन् । जसबाट उनीलाई धेरै प्रसिद्धि मिल्यो । ==जीवनी== उनको जन्म वेङ्कुवर, ब्रिटिश कोलम्बिया, [[क्यानडा]]मा अप्रिल ३, १९८२मा एक डच बुबा र अंग्रजी आमाको घरमा भएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Cobie Smulders}} * {{IMDb name|1130627}} * [http://www.cbs.com/shows/how_i_met_your_mother/cast/61490/?pg=1 Cobie Smulders How I Met Your Mother biography] at CBS * {{Twitter|CobieSmulders}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:क्यानडेली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] g9s6qsz7dd5a228npnofe4y77ttwo46 0 83497 1366500 536731 2026-07-21T07:23:17Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[श्रुती राज्यलक्ष्मी शाह]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[श्रुति राज्यलक्ष्मी शाह]] मा सारेको हो 536731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अधिराजकुमारी श्रुति]] mt66l1gbc8x8wsff37fvj10br3nfr2s 0 85882 1366747 1364335 2026-07-22T20:28:39Z Sunlightson 66105 1366747 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = करिश्मा तन्ना | image = Karishma tanna utv walk of stars.jpg | img_size = | caption = करिश्मा तन्ना | birthname = करिश्मा तन्ना | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|12|21}} | birth_place = मुम्बई, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | religion = | occupation = [[अभिनेत्री]] | height = | weight = }} '''करिश्मा तन्ना''' एक भारतीय अभिनेत्री हुन्। उनका जन्म मुम्बई मा २१ दिसम्बर १९८३ मा भएको थियो। उनी अहिले [[झलक दिखला जा ९]]को प्रतिभागी हुन्। ==सालाना जीवन== तन्ना २१ डिसेम्बर १९८३ मा मुंबई, भारत मा एक [[गुजराती]] परिवारमा जन्मिएका थिए।<ref name="bd2">{{Cite news |title=TV Hottie Karishma Tanna Turns 32 |work=News World India |date=21 December 2015 |access-date=28 April 2016 |url=http://newsworldindia.in/photos/7-super-hot-pics-of-birthday-girl-karishma-tanna/163435/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121085118/http://newsworldindia.in/photos/7-super-hot-pics-of-birthday-girl-karishma-tanna/163435/ |archive-date=21 January 2016 |url-status=dead}}</ref><ref name="bd1">{{cite news |date=21 December 2015 |title=TV's leggy lass Karishma Tanna turns a year older |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tvs-leggy-lass-karishma-tanna-turns-a-year-older/photostory/50265373.cms |access-date=28 April 2016 |work=The Times of India}}</ref> उहाँले साइडेनहाम कलेज अफ कमर्स एण्ड इकोनोमिक्स, मुम्बईमा अध्ययन गर्नुभयो, जहाँ उहाँलाई अभिनय र प्रदर्शनमा रुचि विकास भयो। == धारावाहिक == * [[बिग बोस]] *[[झलक दिखला जा ९|झलक दिखला जा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Karishma Tanna|करिश्मा तन्ना}} * {{Facebook|thekarishmatanna|करिश्मा तन्ना}} * {{Twitter|karishma_tanna|करिश्मा तन्ना}} * {{Instagram|karishmaktanna|करिश्मा तन्ना}} * {{IMDb name|1656076}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{झलक दिखला जा}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] 615j6m918geah24kx4i6qg42j66tmhj 0 87233 1366598 1358528 2026-07-22T03:07:08Z ~2026-40796-93 79913 1366598 wikitext text/x-wiki name=काजी जनरल अभिमान सिंह राना मगर |native_name= |image=Abhiman Singh Rana Magar.jpg |caption=अभिमान सिंह राना |death_date=कोत पर्व |rank= काजी जनरल |allegiance={{flag|Nepal}} }} '''अभिमान सिंह राना मगर''' [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को समयमा नेपाल दरबारका एक भारदार थिए। उनी काजी र जनरल पनि थिए। उनी [[कोत पर्व]]मा मारिने ३२ जना व्यक्तिहरु मध्य पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13532|title=कोतपर्वको पहिलो सिकार|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=७ जेठ २०७९|website=गाेरखापत्र|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> == पुर्वज == १६१६ सालमा राजा द्रव्य शाह लिगलिगकोटको राजा हुँदादेखि नै रानामगरहरू काजी दर्जामा काम गर्न थालेको पाइन्छ। दरबारभित्रको दादा, सुरक्षाको कामदेखि रणभूमिसम्म गोर्खा शाहवंशीय प्रशासनकालमा मगरहरूको भूमिका थियो। राना गोर्खा राज्य स्थापना हुँदा लिगलिग कोटमा १६१६ सालमा कानुनमन्त्री हुने काजी गंगाराम रानामगरकै नजिकका परिवार सन्तति थिए। अभिमानसिंह राना काजी भाष्करका छोरा कप्तान शमशेरका छोरा थिए। शमशेरका छोरा तीनजना थिए– कप्तान (पछि प्रधानसेनापति) अभिमानसिंह राना, धर्म नरसिंह राना वीरमानसिंह राना। काजी भाष्कर राना मगर संवत १८४९ सालको श्रावण नेपाल–तिब्बत–चीन युद्धमा मारिए। कप्तान शमशेरकी श्रीमती हृदयप्रियादेवी र तीन छोरासमेत भएर नुवाकोट थानसिङमा पौवा बनाई राजा रणबहादुर शाहमार्फत ४० मुरी धान आउने खेतको गुठीसमेत राखेका थिए।<ref>{{Cite web |last=बस्न्यात |first=प्रेमसिंह |date=२०८० कात्तिक १८ |title=सेनामा मगर महिमा |url=https://www.annapurnapost.com/story/445770/ |access-date=2025-01-30 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref>यो जानकारी यी ३ भाइ र आमा हृदयप्रीयादेवी ले भास्कर, कृष्णकला र सम्सेर रानाको सम्झनामा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा बनाएको पौवाको शिलालेखमा भेटिएको छ ।</ref> == प्रारम्भिक जीवन == अभिमानसिंहृ राना जन्ममिति खुल्ने कुनै लिखित हालसम्म यो लेखकले फेला पार्न सकेको छैन । तर यो भन्न सकिन्छ कि उनी एक 'साक्षर व्यक्ति' थिए किनभने उनको हस्ताक्षर सरकारी कागजातहरूमा पाइन्छ। उनको नाम उल्लेख भएको ऐतिहासिक पत्र भने पाइएको छ == फत्तेजंग शाह मन्त्रिमण्डल == माथवरसिंह थापाको सत्तामा पकड भएपछि राना निर्वासित जीवन बिताइरहेका थिए । उनको हत्यापछि चौतारिया फत्तेजङ र अभिमानसिंह राना नेपाल फर्के । १९०२ जेठ २ मा [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह]]को हत्या भए पछि १९०२ साउनमा चौतरिया फत्तेजङ्ग शाहलाई प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी दिइयो । चौतरियालाई पाल्पा, गोरखा र डोटी गरी तीन जिल्लाको जङ्गी निजामतीका साथै वैदेशिक मामिला सम्हाल्ने जिम्मेवारी दिइयो । जनरल गगनसिंहलाई सात पल्टनको अख्तियारीका साथ सिलखाना, बारुदखाना र तोपखानाको अख्तियारी दिइयो । जनरल अभिमानसिंह रानालाई तीन पल्टनको अख्तियारीका साथ पूर्वपश्चिम र तराई मधेसको सम्पूर्ण रेखदेख गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो । प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा उनी प्रधानमन्त्री र प्रधान सेनापति गगन सिंह पछि तेश्रो बरियता मा थिए । भने जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] चौथो बरियता मा थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/magazine/122192-2022-3-1-13-14-17|title=पहिलो ‘जनजाति सेनापति’ बन्ने सनकमा छत्रमानले मेटाउन खोजेका थिए अभिमानसिंहको इतिहास|website=नेपाल खबर|language=ne|accessdate=2022-10-31}}</ref> == कोतपर्व == मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा भारदारहरु [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउन जम्मा भएका थिए । रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]ले कसैलाई पनि बाहिर निस्कन नदिन आदेश दिएकी थिइन् । कोतभित्र जंगबहादुरको मात्र सेना देखे पछि उनलाई शंका लाग्यो । र आफ्ना सेनालाई भेट्न जाँदा उनलाई ढोकामा रहेका भिम आले (कतै युद्धवीर अधिकारी उल्लेख गरिएको ) ले रोके । उनले भिम आलेलाई धक्का दिएर बाहिर जान लागे । तब भिम आलेले जंगबहादुरको सङ्केतमा उनीमाथि सङ्गीन छातीमा रोपे । आफु मर्ने पक्का पक्कि जस्तो भएपछी उनले "गगन सिंहको हत्यारा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगे]] हो " भन्दै भित्तामा रगतले लेखेर चिच्याए l == प्रधानसेनापति विवाद == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली भारदारहरू]] [[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] f8qezoktjj4rvm6cvazcfij01unloy2 1366600 1366598 2026-07-22T03:18:47Z ~2026-40796-93 79913 1366600 wikitext text/x-wiki name=काजी जनरल अभिमान सिंह राना मगर |native_name= |image=Abhiman Singh Rana Magar.jpg |caption=अभिमान सिंह राना |death_date=कोत पर्व |rank= काजी जनरल |allegiance={{flag|Nepal}} }} '''अभिमान सिंह राना मगर''' [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को समयमा नेपाल दरबारका एक भारदार थिए। उनी काजी र जनरल पनि थिए। उनी [[कोत पर्व]]मा मारिने ३२ जना व्यक्तिहरु मध्य पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13532|title=कोतपर्वको पहिलो सिकार|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=७ जेठ २०७९|website=गाेरखापत्र|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> == पुर्वज == १६१६ सालमा राजा द्रव्य शाह लिगलिगकोटको राजा हुँदादेखि नै रानामगरहरू काजी दर्जामा काम गर्न थालेको पाइन्छ। दरबारभित्रको दादा, सुरक्षाको कामदेखि रणभूमिसम्म गोर्खा शाहवंशीय प्रशासनकालमा मगरहरूको भूमिका थियो। राना गोर्खा राज्य स्थापना हुँदा लिगलिग कोटमा १६१६ सालमा कानुनमन्त्री हुने काजी गंगाराम रानामगरकै नजिकका परिवार सन्तति थिए। अभिमानसिंह राना मगर काजी भाष्कर राना मगरका छोरा कप्तान शमशेर राना मगरका छोरा थिए। शमशेर राना मगरका छोरा तीनजना थिए– कप्तान (पछि प्रधानसेनापति) अभिमानसिंह राना मगर, धर्म नरसिंह राना वीरमानसिंह राना। काजी भाष्कर राना मगर संवत १८४९ सालको श्रावण नेपाल–तिब्बत–चीन युद्धमा मारिए। कप्तान शमशेरकी श्रीमती हृदयप्रियादेवी र तीन छोरासमेत भएर नुवाकोट थानसिङमा पौवा बनाई राजा रणबहादुर शाहमार्फत ४० मुरी धान आउने खेतको गुठीसमेत राखेका थिए।<ref>{{Cite web |last=बस्न्यात |first=प्रेमसिंह |date=२०८० कात्तिक १८ |title=सेनामा मगर महिमा |url=https://www.annapurnapost.com/story/445770/ |access-date=2025-01-30 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref>यो जानकारी यी ३ भाइ र आमा हृदयप्रीयादेवी ले भास्कर, कृष्णकला र सम्सेर रानाको सम्झनामा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा बनाएको पौवाको शिलालेखमा भेटिएको छ ।</ref> == प्रारम्भिक जीवन == अभिमानसिंहृ राना मगरको जन्ममिति खुल्ने कुनै लिखित हालसम्म यो लेखकले फेला पार्न सकेको छैन । तर यो भन्न सकिन्छ कि उनी एक 'साक्षर व्यक्ति' थिए किनभने उनको हस्ताक्षर सरकारी कागजातहरूमा पाइन्छ। उनको नाम उल्लेख भएको ऐतिहासिक पत्र भने पाइएको छ == फत्तेजंग शाह मन्त्रिमण्डल == माथवरसिंह थापाको सत्तामा पकड भएपछि राना निर्वासित जीवन बिताइरहेका थिए । उनको हत्यापछि चौतारिया फत्तेजङ र अभिमानसिंह राना नेपाल फर्के । १९०२ जेठ २ मा [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह]]को हत्या भए पछि १९०२ साउनमा चौतरिया फत्तेजङ्ग शाहलाई प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी दिइयो । चौतरियालाई पाल्पा, गोरखा र डोटी गरी तीन जिल्लाको जङ्गी निजामतीका साथै वैदेशिक मामिला सम्हाल्ने जिम्मेवारी दिइयो । जनरल गगनसिंहलाई सात पल्टनको अख्तियारीका साथ सिलखाना, बारुदखाना र तोपखानाको अख्तियारी दिइयो । जनरल अभिमानसिंह राना मगरलाई तीन पल्टनको अख्तियारीका साथ पूर्वपश्चिम र तराई मधेसको सम्पूर्ण रेखदेख गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो । प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा उनी प्रधानमन्त्री र प्रधान सेनापति गगन सिंह पछि तेश्रो बरियता मा थिए । भने जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] चौथो बरियता मा थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/magazine/122192-2022-3-1-13-14-17|title=पहिलो ‘जनजाति सेनापति’ बन्ने सनकमा छत्रमानले मेटाउन खोजेका थिए अभिमानसिंहको इतिहास|website=नेपाल खबर|language=ne|accessdate=2022-10-31}}</ref> == कोतपर्व == मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा भारदारहरु [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउन जम्मा भएका थिए । रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]ले कसैलाई पनि बाहिर निस्कन नदिन आदेश दिएकी थिइन् । कोतभित्र जंगबहादुरको मात्र सेना देखे पछि उनलाई शंका लाग्यो । र आफ्ना सेनालाई भेट्न जाँदा उनलाई ढोकामा रहेका भिम आले (कतै युद्धवीर अधिकारी उल्लेख गरिएको ) ले रोके । उनले भिम आलेलाई धक्का दिएर बाहिर जान लागे । तब भिम आलेले जंगबहादुरको सङ्केतमा उनीमाथि सङ्गीन छातीमा रोपे । आफु मर्ने पक्का पक्कि जस्तो भएपछी उनले "गगन सिंहको हत्यारा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगे]] हो " भन्दै भित्तामा रगतले लेखेर चिच्याए l == प्रधानसेनापति विवाद == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली भारदारहरू]] [[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] 17s957vvbb3ilyta9tsnj5d6t8icudw 1366636 1366600 2026-07-22T08:49:35Z Bishaldev100 28807 1366636 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=काजी जनरल अभिमान सिंह राना मगर |native_name= |image=Abhiman Singh Rana Magar.jpg |caption=अभिमान सिंह राना |death_date=कोत पर्व |rank= काजी जनरल |allegiance={{flag|Nepal}} }} '''अभिमान सिंह राना मगर''' [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को समयमा नेपाल दरबारका एक भारदार थिए। उनी काजी र जनरल पनि थिए। उनी [[कोत पर्व]]मा मारिने ३२ जना व्यक्तिहरु मध्य पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13532|title=कोतपर्वको पहिलो सिकार|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=७ जेठ २०७९|website=गाेरखापत्र|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> == पुर्वज == १६१६ सालमा राजा द्रव्य शाह लिगलिगकोटको राजा हुँदादेखि नै रानामगरहरू काजी दर्जामा काम गर्न थालेको पाइन्छ। दरबारभित्रको दादा, सुरक्षाको कामदेखि रणभूमिसम्म गोर्खा शाहवंशीय प्रशासनकालमा मगरहरूको भूमिका थियो। राना गोर्खा राज्य स्थापना हुँदा लिगलिग कोटमा १६१६ सालमा कानुनमन्त्री हुने काजी गंगाराम रानामगरकै नजिकका परिवार सन्तति थिए। अभिमानसिंह राना मगर काजी भाष्कर राना मगरका छोरा कप्तान शमशेर राना मगरका छोरा थिए। शमशेर राना मगरका छोरा तीनजना थिए– कप्तान (पछि प्रधानसेनापति) अभिमानसिंह राना मगर, धर्म नरसिंह राना वीरमानसिंह राना। काजी भाष्कर राना मगर संवत १८४९ सालको श्रावण नेपाल–तिब्बत–चीन युद्धमा मारिए। कप्तान शमशेरकी श्रीमती हृदयप्रियादेवी र तीन छोरासमेत भएर नुवाकोट थानसिङमा पौवा बनाई राजा रणबहादुर शाहमार्फत ४० मुरी धान आउने खेतको गुठीसमेत राखेका थिए।<ref>{{Cite web |last=बस्न्यात |first=प्रेमसिंह |date=२०८० कात्तिक १८ |title=सेनामा मगर महिमा |url=https://www.annapurnapost.com/story/445770/ |access-date=2025-01-30 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref>यो जानकारी यी ३ भाइ र आमा हृदयप्रीयादेवी ले भास्कर, कृष्णकला र सम्सेर रानाको सम्झनामा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा बनाएको पौवाको शिलालेखमा भेटिएको छ ।</ref> == प्रारम्भिक जीवन == अभिमानसिंहृ राना मगरको जन्ममिति खुल्ने कुनै लिखित हालसम्म यो लेखकले फेला पार्न सकेको छैन । तर यो भन्न सकिन्छ कि उनी एक 'साक्षर व्यक्ति' थिए किनभने उनको हस्ताक्षर सरकारी कागजातहरूमा पाइन्छ। उनको नाम उल्लेख भएको ऐतिहासिक पत्र भने पाइएको छ == फत्तेजंग शाह मन्त्रिमण्डल == माथवरसिंह थापाको सत्तामा पकड भएपछि राना निर्वासित जीवन बिताइरहेका थिए । उनको हत्यापछि चौतारिया फत्तेजङ र अभिमानसिंह राना नेपाल फर्के । १९०२ जेठ २ मा [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह]]को हत्या भए पछि १९०२ साउनमा चौतरिया फत्तेजङ्ग शाहलाई प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी दिइयो । चौतरियालाई पाल्पा, गोरखा र डोटी गरी तीन जिल्लाको जङ्गी निजामतीका साथै वैदेशिक मामिला सम्हाल्ने जिम्मेवारी दिइयो । जनरल गगनसिंहलाई सात पल्टनको अख्तियारीका साथ सिलखाना, बारुदखाना र तोपखानाको अख्तियारी दिइयो । जनरल अभिमानसिंह राना मगरलाई तीन पल्टनको अख्तियारीका साथ पूर्वपश्चिम र तराई मधेसको सम्पूर्ण रेखदेख गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो । प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा उनी प्रधानमन्त्री र प्रधान सेनापति गगन सिंह पछि तेश्रो बरियता मा थिए । भने जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] चौथो बरियता मा थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/magazine/122192-2022-3-1-13-14-17|title=पहिलो ‘जनजाति सेनापति’ बन्ने सनकमा छत्रमानले मेटाउन खोजेका थिए अभिमानसिंहको इतिहास|website=नेपाल खबर|language=ne|accessdate=2022-10-31}}</ref> == कोतपर्व == मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा भारदारहरु [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउन जम्मा भएका थिए । रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]ले कसैलाई पनि बाहिर निस्कन नदिन आदेश दिएकी थिइन् । कोतभित्र जंगबहादुरको मात्र सेना देखे पछि उनलाई शंका लाग्यो । र आफ्ना सेनालाई भेट्न जाँदा उनलाई ढोकामा रहेका भिम आले (कतै युद्धवीर अधिकारी उल्लेख गरिएको ) ले रोके । उनले भिम आलेलाई धक्का दिएर बाहिर जान लागे । तब भिम आलेले जंगबहादुरको सङ्केतमा उनीमाथि सङ्गीन छातीमा रोपे । आफु मर्ने पक्का पक्कि जस्तो भएपछी उनले "गगन सिंहको हत्यारा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगे]] हो " भन्दै भित्तामा रगतले लेखेर चिच्याए l == प्रधानसेनापति विवाद == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली भारदारहरू]] [[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] sn1isq8kkxb0jkh9iqoe2gg86aiic2x 1366708 1366636 2026-07-22T10:44:10Z Bishaldev100 28807 1366708 wikitext text/x-wiki {{for|अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमानसिंह बस्न्यात}} {{Infobox officeholder |name=काजी जनरल अभिमान सिंह राना मगर |native_name= |image=Abhiman Singh Rana Magar.jpg |caption=अभिमान सिंह राना |death_date=कोत पर्व |rank= काजी जनरल |allegiance={{flag|Nepal}} }} '''अभिमान सिंह राना मगर''' [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]को समयमा नेपाल दरबारका एक भारदार थिए। उनी काजी र जनरल पनि थिए। उनी [[कोत पर्व]]मा मारिने ३२ जना व्यक्तिहरु मध्य पहिलो व्यक्ति थिए।<ref>{{Citeweb|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13532|title=कोतपर्वको पहिलो सिकार|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=७ जेठ २०७९|website=गाेरखापत्र|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> == पुर्वज == १६१६ सालमा राजा द्रव्य शाह लिगलिगकोटको राजा हुँदादेखि नै रानामगरहरू काजी दर्जामा काम गर्न थालेको पाइन्छ। दरबारभित्रको दादा, सुरक्षाको कामदेखि रणभूमिसम्म गोर्खा शाहवंशीय प्रशासनकालमा मगरहरूको भूमिका थियो। राना गोर्खा राज्य स्थापना हुँदा लिगलिग कोटमा १६१६ सालमा कानुनमन्त्री हुने काजी गंगाराम रानामगरकै नजिकका परिवार सन्तति थिए। अभिमानसिंह राना मगर काजी भाष्कर राना मगरका छोरा कप्तान शमशेर राना मगरका छोरा थिए। शमशेर राना मगरका छोरा तीनजना थिए– कप्तान (पछि प्रधानसेनापति) अभिमानसिंह राना मगर, धर्म नरसिंह राना वीरमानसिंह राना। काजी भाष्कर राना मगर संवत १८४९ सालको श्रावण नेपाल–तिब्बत–चीन युद्धमा मारिए। कप्तान शमशेरकी श्रीमती हृदयप्रियादेवी र तीन छोरासमेत भएर नुवाकोट थानसिङमा पौवा बनाई राजा रणबहादुर शाहमार्फत ४० मुरी धान आउने खेतको गुठीसमेत राखेका थिए।<ref>{{Cite web |last=बस्न्यात |first=प्रेमसिंह |date=२०८० कात्तिक १८ |title=सेनामा मगर महिमा |url=https://www.annapurnapost.com/story/445770/ |access-date=2025-01-30 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref>यो जानकारी यी ३ भाइ र आमा हृदयप्रीयादेवी ले भास्कर, कृष्णकला र सम्सेर रानाको सम्झनामा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा बनाएको पौवाको शिलालेखमा भेटिएको छ ।</ref> == प्रारम्भिक जीवन == अभिमानसिंहृ राना मगरको जन्ममिति खुल्ने कुनै लिखित हालसम्म यो लेखकले फेला पार्न सकेको छैन । तर यो भन्न सकिन्छ कि उनी एक 'साक्षर व्यक्ति' थिए किनभने उनको हस्ताक्षर सरकारी कागजातहरूमा पाइन्छ। उनको नाम उल्लेख भएको ऐतिहासिक पत्र भने पाइएको छ == फत्तेजंग शाह मन्त्रिमण्डल == माथवरसिंह थापाको सत्तामा पकड भएपछि राना निर्वासित जीवन बिताइरहेका थिए । उनको हत्यापछि चौतारिया फत्तेजङ र अभिमानसिंह राना नेपाल फर्के । १९०२ जेठ २ मा [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह]]को हत्या भए पछि १९०२ साउनमा चौतरिया फत्तेजङ्ग शाहलाई प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी दिइयो । चौतरियालाई पाल्पा, गोरखा र डोटी गरी तीन जिल्लाको जङ्गी निजामतीका साथै वैदेशिक मामिला सम्हाल्ने जिम्मेवारी दिइयो । जनरल गगनसिंहलाई सात पल्टनको अख्तियारीका साथ सिलखाना, बारुदखाना र तोपखानाको अख्तियारी दिइयो । जनरल अभिमानसिंह राना मगरलाई तीन पल्टनको अख्तियारीका साथ पूर्वपश्चिम र तराई मधेसको सम्पूर्ण रेखदेख गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो । प्रधानमन्त्री [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा उनी प्रधानमन्त्री र प्रधान सेनापति गगन सिंह पछि तेश्रो बरियता मा थिए । भने जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]] चौथो बरियता मा थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/magazine/122192-2022-3-1-13-14-17|title=पहिलो ‘जनजाति सेनापति’ बन्ने सनकमा छत्रमानले मेटाउन खोजेका थिए अभिमानसिंहको इतिहास|website=नेपाल खबर|language=ne|accessdate=2022-10-31}}</ref> == कोतपर्व == मुख्य लेख : [[कोत पर्व|कोतपर्व]] कोतमा भारदारहरु [[गगनसिंह भण्डारी|गगन सिंह]]को हत्यारा पत्ता लगाउन जम्मा भएका थिए । रानी [[राज्यलक्ष्मी देवी]]ले कसैलाई पनि बाहिर निस्कन नदिन आदेश दिएकी थिइन् । कोतभित्र जंगबहादुरको मात्र सेना देखे पछि उनलाई शंका लाग्यो । र आफ्ना सेनालाई भेट्न जाँदा उनलाई ढोकामा रहेका भिम आले (कतै युद्धवीर अधिकारी उल्लेख गरिएको ) ले रोके । उनले भिम आलेलाई धक्का दिएर बाहिर जान लागे । तब भिम आलेले जंगबहादुरको सङ्केतमा उनीमाथि सङ्गीन छातीमा रोपे । आफु मर्ने पक्का पक्कि जस्तो भएपछी उनले "गगन सिंहको हत्यारा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगे]] हो " भन्दै भित्तामा रगतले लेखेर चिच्याए l == प्रधानसेनापति विवाद == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली भारदारहरू]] [[श्रेणी:कोत पर्वमा मारिएकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] ddlwi3bac0swzgozrtrfs3cju85ftts 0 87526 1366593 1282305 2026-07-22T02:47:56Z Xministrator 70636 /* */ 1366593 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = मेलिना राई | image = Melina Rai (Singer).jpg | image_size = | landscape = | alt = | caption = | background = आधुनिक गायिका | birth_name = | native_name = मेलिना राई | native_name_lang = ne | alias = | birth_date = {{birth date and age|1993|12|07|df=y}} | birth_place = [[दार्जिलिङ]], [[भारत]] | origin = [[नेपाली]] | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = | occupation = गायिका | instrument = | years_active = | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''मेलिना राई''' एक नेपाली पप तथा आधुनिक गायिका हुन्।<ref>{{Cite news|url=http://biography.lumbinimedia.com/2017/09/melina-rai.html|title=मेलिना राईको जीवनी|access-date=२०१७-०९-२१|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मेलिना राई पछिल्लो समयमा नेपाली गीत सङ्गीत क्षेत्रमा एकदमै लोकप्रिय अनि चर्चित नाम हो। उनीद्वारा गाइएका ‘पिरेम नलाउनी…’, ‘बैंसै बेइमानी…’, ‘नाच फिरिरि…’ ‘कुटुमा कुटु…’, लगायत थुप्रै नेपाली गीतहरू लोकप्रिय रहेका छन्। ==बाल्यकाल == १० वर्षको उमेरदेखि नै बुवासँग संगीत सिकेकी राईले एक दशक नेपाली सङ्गीतमा समर्पित गरेकी छिन्। उनको पहिलो गीत १२ वर्षको उमेरमा रेकर्ड भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-melina-rai|title=मेलिना राईको बारेमा ५ चिजहरू|access-date=२०१९-०२-०५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017000713/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-melina-rai |date=2019-10-17 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन == ==साङ्गीतिक जीवन== ==चर्चित गीतहरू== * तिमीले बाटो फेर्‍यौ रे , अर्कैलाई हेर्‍यौ रे.... * आसुँ पुछ्ने रुमाल... * तिमी संगै अमर नाता जोडूँ जोडूँ लाग्छ... * पिरतीको डोरी...(एल्बम:अनमोल) * तिमी संगै अमर नाता जोडूँ जोडूँ लाग्छ... * पत्थर झैँ रैछ तिम्रो मुट... * सोह्र पुगी सत्रमा... * कुटु मा कुटु... * पिरिम नलाउनी... *ए है माया... *आउन माया (सुमन राई)... *जेल पनि सहुला... *परानै दिन्छु... ==पुरस्कारहरू== *यामाहा कालिका एफ.एम म्युजिक अवार्ड २०७३ <ref>साप्ताहिक अक्टोबर ९ </ref> ==यो पनि हेर्नुहोस् == * [[एलिशा राई|एलिसा राई]] == सन्दर्भहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी :नेपाली]] [[श्रेणी:नेपाली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 3ke0zmfob3y80a5ik8fpn1yz9gzlx9i 1366597 1366593 2026-07-22T03:06:50Z Xministrator 70636 /* चर्चित गीतहरू */ 1366597 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = मेलिना राई | image = Melina Rai (Singer).jpg | image_size = | landscape = | alt = | caption = | background = आधुनिक गायिका | birth_name = | native_name = मेलिना राई | native_name_lang = ne | alias = | birth_date = {{birth date and age|1993|12|07|df=y}} | birth_place = [[दार्जिलिङ]], [[भारत]] | origin = [[नेपाली]] | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = | occupation = गायिका | instrument = | years_active = | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''मेलिना राई''' एक नेपाली पप तथा आधुनिक गायिका हुन्।<ref>{{Cite news|url=http://biography.lumbinimedia.com/2017/09/melina-rai.html|title=मेलिना राईको जीवनी|access-date=२०१७-०९-२१|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मेलिना राई पछिल्लो समयमा नेपाली गीत सङ्गीत क्षेत्रमा एकदमै लोकप्रिय अनि चर्चित नाम हो। उनीद्वारा गाइएका ‘पिरेम नलाउनी…’, ‘बैंसै बेइमानी…’, ‘नाच फिरिरि…’ ‘कुटुमा कुटु…’, लगायत थुप्रै नेपाली गीतहरू लोकप्रिय रहेका छन्। ==बाल्यकाल == १० वर्षको उमेरदेखि नै बुवासँग संगीत सिकेकी राईले एक दशक नेपाली सङ्गीतमा समर्पित गरेकी छिन्। उनको पहिलो गीत १२ वर्षको उमेरमा रेकर्ड भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-melina-rai|title=मेलिना राईको बारेमा ५ चिजहरू|access-date=२०१९-०२-०५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017000713/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-melina-rai |date=2019-10-17 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन == ==साङ्गीतिक जीवन== ==चर्चित गीतहरू== * तिमीले बाटो फेर्‍यौ रे , अर्कैलाई हेर्‍यौ रे.... * आसुँ पुछ्ने रुमाल... * तिमी संगै अमर नाता जोडूँ जोडूँ लाग्छ... * पिरतीको डोरी...(एल्बम:अनमोल) * तिमी संगै अमर नाता जोडूँ जोडूँ लाग्छ... * पत्थर झैँ रैछ तिम्रो मुट... * सोह्र पुगी सत्रमा... * कुटु मा कुटु... * पिरिम नलाउनी... *ए है माया... *आउन माया ([[सुमन राई]])... *जेल पनि सहुला... *परानै दिन्छु... ==पुरस्कारहरू== *यामाहा कालिका एफ.एम म्युजिक अवार्ड २०७३ <ref>साप्ताहिक अक्टोबर ९ </ref> ==यो पनि हेर्नुहोस् == * [[एलिशा राई|एलिसा राई]] == सन्दर्भहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी :नेपाली]] [[श्रेणी:नेपाली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] fucnctp5hjkfv7sdx3aryakx7y4o2my 0 87599 1366486 1349982 2026-07-21T02:44:20Z CommonsDelinker 144 Bamsa_Raj_Pandey.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Bamsa Raj Pandey.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1366486 wikitext text/x-wiki '''नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति''' (वा '''गोरखाली सेना''') [[नेपाली सेना]]को सेना प्रमुखको सैन्य पद हो, जसलाई सुरुमा गोरखाली सेना भनेर चिनिन्थ्यो। नेपाली सेनाको प्रमुख १८औँ शताब्दीमा [[काजी]] अधिकारीहरू मध्येबाट हुन्थे। [[भीमसेन थापा]]को शासनकालमा, सेना प्रमुखलाई जनाउन पहिलो पटक कमान्डर-इन-चिफको उपाधि प्रस्तुत गरिएको थियो। पछि २०३२ सालमा, यो उपाधिलाई [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]]मा परिवर्तन गरिएको थियो। हाल, प्रधान सेनापति नेपाली सेनाको प्रमुख हुन्। == इतिहास == [[राणा वंश]]को शासनकाल अघि नेपाली सेनापतिहरू प्रायः गोरखाका कुलीन क्षेत्री परिवारहरू जस्तै "[[पाँडे वंश]]", "[[बस्न्यात परिवार|बस्न्यात वंश]]", र "[[थापा वंश]]"बाट बनेका थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=154}} [[शाह वंश]]को समयमा, अधिकारीहरू यीनै कुलीन परिवारहरूबाट बनेका थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=154}} राणा वंशको समयमा, राणाहरूले जन्मसिद्ध अधिकारको रूपमा पद ओगटेका थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=154}} नेपालका पहिलो प्रधान सेनापति राजा [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]] थिए जसले नेपाली (गोरखाली) सेनाको स्थापना र कमान्डर गरेका थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=153}} पहिलो नागरिक प्रधान सेनापति काजी [[कालु पाँडे]] थिए जसको [[नेपालको एकीकरण]]मा महत्त्वपूर्ण भूमिका थियो।{{sfn|Adhikari|2015|p=153}} उपाधिको औपचारिकीकरणले नभई सेनाको कर्तव्य र जिम्मेवारीहरू पूरा गरेको कारणले उनलाई सेना प्रमुख मानिन्थ्यो।{{sfn|Adhikari|2015|p=153}} इन्द्र अधिकारी र शिवराम खत्री दुवैले पहिलो नामाङ्कित सेनापति [[भीमसेन थापा]] भन्दा पहिले [[कालु पाँडे]], [[वंशराज पाँडे]], [[दामोदर पाँडे]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]लाई नेपाली सेनाको प्रधान सेनापतिको रूपमा उल्लेख गरेका छन्।{{sfn|Adhikari|2015|p=153}}{{sfn|Khatri|1999}} [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]] प्रधान सेनापति उपाधिको रूपमा कमान्डर-इन-चिफ प्रयोग गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=155}} मुख्तियारको पदमा अतिरिक्त विभागको रूपमा उनलाई जनरलको उपाधि दिइएको थियो।{{sfn|Karmacharya|2005|p=88}} [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]को समयमा, भीमसेनले सेनापतिको रूपमा सेनाको सबै जिम्मेवारी वहन गरेका थिए।{{sfn|Acharya|2012|pp=118-145}} राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]ले वि.सं १८९१ मा भीमसेनलाई कमान्डर-इन-चिफको पदमा नियुक्त गरेका थिए{{sfn|Hamal|1995|p=61}} र राष्ट्रप्रति लामो सेवाको लागि भीमसेनको प्रशंसा गरेका थिए। यद्यपि, १८९४ असार ३ मा, राजाले विभिन्न दरबारीहरूको जिम्मा लिएका सबै गणहरूको कमान्ड सम्हाल्दै आफैँ कमान्डर-इन-चिफ बनेका थिए।{{sfn|Pradhan|2012|p=149}} १८९४ मा थापाहरूको कारावास पछि, दलभन्जन पाँडे र राणाजङ्ग पाँडे सैन्य प्रशासनको संयुक्त प्रमुख थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=215}}{{sfn|Nepal|2007|p=105}} यद्यपि, राणाजङ्गलाई १८९४ असोज मा ३ महिना पछि हटाइएको थियो।{{sfn|Nepal|2007|p=106}}{{sfn|Acharya|2012|p=160}}{{sfn|Oldfield|1880|p=311}}{{sfn|Nepal|2007|p=109}}{{sfn|Pradhan|2012|p=164}} [[राणा वंश]]को समयमा, संस्थापक राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|उत्तराधिकारी रोलक्रम]] अनुसार पदलाई वंशाणुगत बनाएका थिए। [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को पदानुक्रममा सेनापतिलाई दोस्रो दर्जा दिइन्थ्यो र सत्तामा रहेका प्रधानमन्त्रीको मृत्यु भएमा प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरिन्थ्यो।{{sfn|Hamal|1995|p=62}} राणा कालमा सेनापति सर्वोच्च कमान्डर भन्दा पदानुक्रममा दोस्रो दर्जामा थिए। [[सात सालको क्रान्ति]] पछि राणा वंशको सत्ताबाट उन्मूलनले राणाहरूको प्रभुत्व समाप्त गरेन।{{sfn|Adhikari|2015|p=154}} [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत काल]]मा पनि राणाहरूले नेपाली सेनाको सेनापतिको पदमा प्रभुत्व कायम राख्न सफल थिए।{{sfn|Adhikari|2015|p=155}} वि.सं २०३२ मा, जनरल गुण शमशेर जङ्गबहादुर राणाको शासनकालदेखि नयाँ कार्यकालको प्रधान सेनापतिले कमान्डर इन चिफलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो। ==नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरूको सूची == === गोरखाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरूको सूची (वि.सं १८००–१८७३)=== {| class="wikitable" |- ! क्रम सङ्ख्या ! नाम (जन्म-मृत्यु) ! तस्वीर ! पदभार ग्रहण (वि.सं) ! पदभार छोडेको (वि.सं) ! द्रष्ट्रव्य |- | – | '''[[पृथ्वीनारायण शाह]]'''<br/>{{small|(१७७९-१८३१)}} | [[File:Prithvi Narayan Shah.jpg|100px]] | अन्दाजी १८०० | अन्दाजी १८०० | गोरखाली सेनाको संस्थापक |- | १ | [[काजी]]<br/>[[विराज थापा मगर]]<br/> | [[File:Biraj Thapa.jpg|100px]] | अन्दाजी १८०० | १८०१ | गोरखाली सेनाका प्रथम नागरिक सेना प्रमुख। |- | २ | काजी<br/>[[महेश्वर पन्त]] | [[File:Maheshwar Panta.jpg|100px]] | १८०१ | १८०१ | |- | ३ | काजी<br/>[[कालु पाँडे]]<br/> | [[File:Kalu Pande.jpg|100px]] | १८०१ | १८१४ | |- | ४ | वडावीर [[शिवरामसिंह बस्न्यात]]<br /> | [[File:Senapati Shivaram Singh Basnyat.jpg|100px]] | १८१४ | १८१८ | |- | ५ | सरदार<br/>[[रामकृष्ण कुँवर]]<br/> | [[File:Ram Krishna Kunwar.jpg|100px]] | १८१८ | १८२४ | |- | ६ | काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]<br /> | [[File:Keharsingh Basnyat.jpg|100px]] | १८२४ | १८२८ | |- | ७ | काजी<br/>[[वंशराज पाँडे]]<br/> | | १८२८ | १८३९ | |- |८ |काजी [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] | [[File:Abhiman Singh Basnet.jpg|100px]] |१८३९ |१८४२ | |- |९ |काजी [[सर्वजीत राना मगर]] | |१८४२ |१८४२ | |- |१० |काजी [[बलभद्र शाह]] |[[File:Balbhadra Shah.jpg|100px]] |१८४२ |१८४५ | |- |११ |मूलकाजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात]] |[[File:Kirtiman Singh Basnyat.jpg|100px]] |१८४५ |१८५७ | |- |१२ |काजी [[दामोदर पाँडे]] |[[File:Damodar Pande.jpg|100px]] |१८५७ |१८६१ | |- |१३ |बडाकाजी [[अमरसिंह थापा]] |[[File:Amar Singh Thapa Badakaji.jpg|100px]] |१८६१ |१८७३ | |} === नेपाली सेनाको कमान्डर-इन-चिफ (वि.सं १८७३–२०३२)=== {| class="wikitable" |- ! क्रम ! नाम ! तस्वीर ! पदभार ग्रहण (वि.सं) ! पदभार छोडेको (वि.सं) ! सम्मिलित एकाइ |- | १ | जर्नेल<br/>'''[[भीमसेन थापा]]'''<br/>{{small|(१८३१–१८९५)}} | [[File:Bhimsen-thapa-painting (cropped).jpg|100px]] | १८७३ | १८९५ | |- | २ | काजी<br/>'''[[रणजङ्ग पाँडे]]'''<br/>{{small|(१९४५–१८९९)}} | [[File:Ranajang Pande.jpg|100px]] | १८९५ | १९०० | |- | ३ | जर्नेल<br />'''[[माथवरसिंह थापा]]'''<br />{{small|(१८५५–१९०२)}} | [[File:Portrait of muktiyar mathabar singh thapa (cropped).jpg|100px]] | १९०० | १९०२ | |- |४ |जर्नेल [[अभिमानसिंह राना मगर]] |[[File:Abhiman Singh Rana Magar.jpg|100px]] |१९०२ |१९०३ | |- | ५ | जर्नेल<br/>'''[[जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१८७४–१९३३)}} | [[File:Jung Bahadur Rana in 1887.jpg|100px]] | १९०३ | १९०४ | |- | ६ | जर्नेल<br/>'''[[बमबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१८७५–१९१४)}} | [[File:Bam Bahadur Kunwar.jpg|100px]] | १९०४ | १९१३ | |- | ७ | जर्नेल<br/>'''[[कृष्णबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१८७९–१९१९)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | १९१३ | १९१९ | |- | ८ | जर्नेल<br/>'''[[रणोद्दीपसिंह कुँवर]]'''<br/>{{small|(१८८२–१९४२)}} | [[File:Ranodip Singh Kunwar.jpg|100px]] | १९१९ | १९३३ | |- | ९ | जर्नेल<br/>'''[[जगत शमशेर राणा]]'''<br/>{{small|(१८८३–१९३६ )}} | [[File:Jagat Shumsher Rana.jpg|100px]] | १९३३ | १९३६ | |- | १० | जर्नेल<br/>'''[[धीर शमशेर राणा]]'''<br/>{{small|(१८८४–१९४०)}} | [[File:Dhir Shumsher Rana.jpg|100px]] | १९३६ | १९४१ | |- | ११ | जर्नेल<br/>'''[[जीतजङ्ग राणा]]'''<br/>{{small|(१९०६–)}} | [[File:Jit Jang Rana.jpg|100px]] | १९४१ | १९४२ | |- | १२ | जर्नेल<br/>'''[[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९१७–१९७८)}} | [[File:Khadga Shamsher Jang Bahadur_Rana.jpg|100px]] | १९४२ | १९४३ | |- | १३ | जर्नेल<br/>'''[[रण शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९१७–१९४४)}} | [[File:Rana Shumsher Jung Bahadur Rana.jpg|100px]] | १९४३ | १९४३ | |- | १४ | जर्नेल<br/>'''[[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९१९–१९७०)}} | [[File:Dev Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png|100px]] | १९४४ | १९५७ | |- | १५ | जर्नेल<br/>'''[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९२०–१९८६)}} | [[File:Maharaja Chandra Shamsher.jpg|100px]] | १९५७ फागुन २३ | १९५८ असार १४ | |- | १६ | जर्नेल<br/>'''[[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९२२–१९८९)}} | [[File:Prime Minister Bhim Shamsher 2 (cropped).png|100px]] | १९५८ असार १४ | १९८६ मङ्सिर ११ | |- | १७ | जर्नेल<br/>'''[[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९३२–२००९)}} | [[File:Juddha Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png|100px]] | १९८६ मङ्सिर १२ | १९८९ भदौ १७ | |- | १८ | जर्नेल<br/>'''[[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९३४–२०१९)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | १९८९ भदौ १७ | १९९० चैत ०१ | |- | १९ | जर्नेल<br/>'''[[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९३९–२०१७)}} | [[File:Padma Shumsher Jung Bahadur Rana.png|100px]] | १९९० चैत ५ | २००२ मङ्सिर १४ | |- | २० | जर्नेल<br/>'''[[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९४२–२०२३)}} | [[File:Mohan Shumsher (cropped).png|100px]] | २००२ मङ्सिर १४ | २००५ वैशाख १८ | |- | २१ | जर्नेल<br/>'''[[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९४४–२०१७)}} | [[File:Baber Shumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png|100px]] | २००५ वैशाख १६ | २००७ फागुन ७ | |- | २२ | जर्नेल<br/>'''[[केशर शमशेर राणा|केशर शमशेर जङ्गबहादर राणा]]'''<br/>{{small|(१९४८–२०२०)}} | [[File:Kaiser Shamsher Jang Bahadur Rana.jpg|100px]] | २००८ वैशाख ३० | २००८ कात्तिक ३० | |- | २३ | जर्नेल<br/>'''[[किरण शमशेर राणा|किरण शमशेर जङ्गबहादर राणा]]'''<br/>{{small|(१९७२–२०३९)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २००८ मङ्सिर १८ | २०१३ जेठ ७ | |- | २४ | जर्नेल<br/>'''[[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९६०–?)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०१३ जेठ ७ | २०१७ जेठ ७ | |- | २५ | जर्नेल<br/>'''[[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा]]'''<br/>{{small|(१९७०–२०७०)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०१७ जेठ ७ | २०२२ वैशाख १५ | |- | २६ | जर्नेल<br/>'''सुरेन्द्रबहादुर शाह'''<br/>{{small|(–)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०२२ वैशाख १५ | २०२७ वैशाख १७ | |- | २७ | जर्नेल<br/>'''[[सिँह बहादुर बस्न्यात]]'''<br/>{{small|(–)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०२७ वैशाख २७ | २०३२ वैशाख २७ |} === नेपालको प्रधान सेनापति (वि.सं २०३२–हाल) === {{Main|नेपालको प्रधान सेनापति}} {| class="wikitable" |- ! क्रम सङ्ख्या ! नाम ! तस्वीर ! पदभार सम्हालेको ! पदभार छोडेको ! सम्मिलित एकाइ |- | २८ | जर्नेल<br/>'''गुण शमशेर जङ्गबहादुर राणा'''<br/>{{small|(जन्म १९७९)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०३२ वैशाख २७ | २०३६ वैशाख २७ | |- | २९ | जर्नेल<br/>'''सिंहप्रताप शाह'''<br/>{{small|(जन्म १९८६)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०३६ जेठ १ | २०४० जेठ १ | |- | ३० | जर्नेल<br/>'''[[अर्जुन नरसिंह राणा]]'''<br/>{{small|(–)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०४० जेठ १ | २०४४ जेठ १ | |- | ३१ | जर्नेल<br/>'''[[सत्चित शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९९०–२०६३)}} | [[File:General Satchit Shamsher Jung Bahadur Rana.jpg|100px]] | २०४४ जेठ १ | २०४८ जेठ १ | |- | ३२ | जर्नेल<br/>'''[[गडुल शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(१९९२–२०७२)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०४८ जेठ १ | २०५२ वैशाख २१<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/former-nepal-army-chief-gadul-shamsher-rana-no-more/|title=Former army chief Gadul Shamsher Rana no more|date=6 April 2016}}</ref> | |- | ३३ | जर्नेल<br/>'''[[धर्मपालवरसिंह थापा]]'''<br/>{{small|(१९९२–२०८०)}} | [[File:Dharmapal Barsing Thapa.png|100px]] | २०५२ जेठ १ | २०५६ जेठ १ | |- | ३४ | जर्नेल<br/>'''[[प्रज्वल शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(जन्म १९९७)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०५६ जेठ ५ | २०५९ भदौ २३ | |- | ३५ | जर्नेल<br/>'''[[प्यारजङ्ग थापा]]'''<br/>{{small|(जन्म २००२)}} | <!-- Do not use placeholder images per WP:IPH --> | २०५९ भदौ २४ | २०६३ भदौ २४ | |- | ३६ | जर्नेल<br/>'''[[रुक्माङ्गद कटवाल]]'''<br/>{{small|(जन्म २००४)}} | [[File:General Rookmangud Katawal, in New Delhi on December 12, 2007 (cropped).jpg|100px]] | २०६३ भदौ २४ | २०६६ भदौ २४ | |- | ३७ | जर्नेल<br/>'''[[छत्रमानसिंह गुरुङ]]'''<br/>{{small|(जन्म २००८)}} | [[File:Chhatra Man Singh Gurung.jpg|100px]] | २०६६ भदौ २४ | २०६९ भदौ २४ | श्रीनाथ गण |- | ३८ | जर्नेल<br/>'''[[गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]'''<br/>{{small|(जन्म २०११)}} | [[FIle:Gaurav Shumsher JB Rana.jpg|100px]] | २०६९ भदौ २४ | २०७२ भदौ २४<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/tough-challenges-ahead-for-new-na-chief-chhetri/|title=Tough challenges ahead for new NA chief Chhetri - The Himalayan Times|date=10 September 2015}}</ref> | पुरानो गोरख गण |- | ३९ | जर्नेल<br/>'''[[राजेन्द्र क्षत्री|राजेन्द्र क्षेत्री]]'''<br/>{{small|(जन्म २०१६)}} | [[File:Rajendra Chhetri, 2016.jpg|100px]] | २०७२ भदौ २४ | २०७५ भदौ २२<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/lieutenant-general-purna-chandra-thapa-to-take-charge-of-nepali-army-as-acting-chief-of-army-staff/|title=Thapa to take charge of Nepali Army as acting CoAS - The Himalayan Times|date=9 August 2018}}</ref> | राजदल गण |- |४० | जर्नेल<br/>'''[[पूर्णचन्द्र थापा]]'''<br/>{{small|(जन्म २०१६)}} | [[File:COAS General Purna Chandra Thapa (Nepali Army).jpg|100px]] | २०७५ भदौ २४<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/general-purna-thapa-is-new-chief-of-nepal-army/articleshow/65740999.cms|title=General Purna Thapa is new chief of Nepal Army|date=9 September 2018|via=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-10/thapa-sworn-in-as-new-army-chief.html|title=Thapa sworn in as new Army chief}}</ref> | २०७८ भदौ २३ | गोरख बहादुर गण<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/purna-chandra-thapa-likely-appointed-nepali-army-chief/|title=Thapa likely to be appointed Nepali Army chief|date=4 November 2017}}</ref> |- |४१ | जर्नेल<br/>'''[[प्रभुराम शर्मा]]'''<br/>{{small|(जन्म २०२०)}} | | २०७८ भदौ २४<ref>{{Cite web| title = नवनियुक्त प्रधानसेनापति शर्माले गरे पदभार ग्रहण| work = Setopati| accessdate = 2021-09-09| url = https://www.setopati.com/politics/248451/}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| title = General Prabhu Ram Sharma appointed new chief of Nepal Army| date = 9 September 2021| accessdate = 2021-09-09| url = https://sg.news.yahoo.com/general-prabhu-ram-sharma-appointed-174758668.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210909231316/https://sg.news.yahoo.com/general-prabhu-ram-sharma-appointed-174758668.html |date=2021-09-09 }}</ref> | २०८१ भदौ २३ | पुरानो गोरख गण |- |४२ | जर्नेल<br/>'''[[अशोकराज सिग्देल]]'''<br/>{{small|(जन्म २०२३)}} | | २०८१ भदौ २४<ref>{{Cite web| title = नवनियुक्त प्रधानसेनापति सिग्देलले लगाए दर्ज्यानी चिह्न| work = अनलाइन खबर| accessdate = २०८२ भदौ २६ | url = https://www.onlinekhabar.com/2024/09/1536553/the-newly-appointed-commander-in-chief-sigdel-wears-a-tailors-insignia}}</ref> | बहालवाला | देवीदत्त गण |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] 7gtevmr8kynll2sosmauek60fhg5q4k 0 88239 1366567 1332121 2026-07-21T13:22:41Z Bishaldev100 28807 1366567 wikitext text/x-wiki ''' तेज नरसिंह मल्ल''', [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का अन्तिम मल्ल राजा थिए। उनी पेशाले व्यापारी थिए र राज्यमा आर्थिक संकट चलेको बेलामा व्यापार बुझेको मानिसलाई राजा बनाउँदा अवस्था केही सुधार हुने आशाले पाटनका [[छ प्रधान]]ले उनलाई राजा बनाएका थिए। यिनी विश्वजित मल्लका वंशज थिए। ==शासनकाल== यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। भक्तपुर कब्जा पछि जयप्रकाश मल्लले राजकीय मर्यादा, रणजित मल्लले काशीवास र तेजनरसिंह मल्लले अभद्र व्यबहार गरेकाले कारावास भोग्नुपर्यो <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> । बडो अनादर गरी तिनलाई भक्तपुरमा नै कैदमा राखे।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf पूर्णिमा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806154754/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |date=2019-08-06 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[जयप्रकाश मल्ल]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] se9tfsyueynif61j7dgwmzjj9h4vh1g 0 88750 1366646 1156053 2026-07-22T09:40:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366646 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = दोहा, कतार |native_name = {{Rtl-lang|ar|الدوحة}}<br>''ad-Dawḥa'' |image_skyline = Doha montage.jpg |imagesize = 300px |image_caption = Clockwise from top: [[कतार यूनिभर्सिटी]], [[Museum of Islamic Art, Doha|Museum of Islamic Art]], [[Doha Corniche|Doha Skyline]], [[Souq Waqif]], [[The Pearl-Qatar|The Pearl]] | image_flag = |nickname = |image_map = Doha in Qatar.svg |mapsize = x150px |map_caption = Location of the municipality of Doha within [[कतार]] |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |latd=25 |latm=17 | lats=12 |latNS=N | longd = 51 |longm=32 | longs=0 | longEW=E |coordinates_type = type:city_region:QA-DA |coordinates_display = inline,title |subdivision_type = [[List of sovereign states|देश]] |subdivision_name = {{flag|कतार}} |subdivision_type1 = [[कतारका नगरपालिकाहरु|नगरपालिका]] |subdivision_name1 = [[Ad Dawhah]] |established_title = Established |established_date = १८२५ |total_type = सहर |area_total_km2 = १३२ |area_metro_km2 = |population_total = १,३५१,००० |population_as_of = २०१६ |population_footnotes = <ref name="minicensus"/> |population_density_km2 = auto |population_metro = N/A |timezone1 = AST |utc_offset1 = +3 |website = |footnotes = |type = सहर र [[कतारका नगरपालिकाहरु|नगरपालिका]] }} '''दोहा''' ({{lang-ar|الدوحة}}) [[कतार]] को राजधानी सहर हो। यो [[कतार]]को बढी आवादी भएको सहर हो। दोहा सहरको जनसङ्ख्या १३,५१,००० पुगेको छ। यो सहर देशको पूर्वी भागको पर्सियन खाडीका किनारामा अवस्थित छ। देशको लगभग ५०% जनसङ्ख्या बसोबास गर्ने दोहा सहर कतारको आर्थिक केन्द्र का रुपमी रहेको छ।<ref name="minicensus">{{cite web|url=http://www.gulf-times.com/qatar/178/details/459624/doha-municipality-accounts-for-40%25-of-qatar-population|title=Doha municipality accounts for 40% of Qatar population|publisher=Gulf Times|date=20 October 2015|accessdate=23 October 2015}}</ref> दोहा सहरको स्थापना अल बिदा नामको सहरी इलाकाको उपनगरका रूपमा सन् १८२० मा भएको थियो र सन् १९७१ मा अंग्रेज शासनबाट मुक्त भए पश्चात यसलाई आधिकारिक रूपमा राजधानी घोषित गरियो। पुरानो सहर अल बिदा अहिले धेरै नै विस्तृत भएको छ र यो दोहाको एक नगरिय क्षेत्रको रूपमा रहेको छ। दोहा सहर हाल मध्य पूर्व (पश्चिमी एसिया) को एक महत्त्वपूर्ण ब्यापारिक केन्द्रको रूपमा रहेको छ। यो शहर कतार विश्वविद्यालयको घर र HEC पेरिस बिजनेस स्कूलको क्याम्पस हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons}} {{wikivoyage}} *{{Wikivoyage-inline}} *[http://www.worldarab.net/content/doha-projects-and-buildings दोहो र मुख्य निर्माण तथा वास्तुकला विकासका परियोजनाहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119154215/http://www.worldarab.net/content/doha-projects-and-buildings |date=2011-01-19 }} *[https://web.archive.org/web/20060115064348/http://www.thepersiangulf.org/cities/doha.html दोहाको जानकारी र इतिहास] {{List of Asian capitals by region}} {{Capitals of Arab countries}} {{Arab Capital of Culture}} {{Municipalities of Qatar}} {{Asian Games Host Cities}} [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] n7g1aroc9g97iq017sjeaz09uq1aw2v 0 88898 1366565 1352323 2026-07-21T13:19:01Z Bishaldev100 28807 1366565 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox royalty |honorific-prefix= | name =श्री श्री श्री राजा दलमर्दन शाह<ref name="royalark"/> | image = | caption = श्री ३ महाराज दलमर्दन शाह | title = पाटनका राजा | predecessor = विश्वजित मल्ल | successor = [[तेज नरसिंह मल्ल]] | royal house = गोरखा दरबार | house-type =दरबार | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = कुलदीप चन्द्र शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | birth_date = | death_date = |reign = |spouse = |birth_place= गोरखा दरबार |death_place= }} '''दलमर्दन शाह''' पाटनका राजा हुन् । उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का भाइ हुन् । उनी [[नरभूपाल शाह]]का तेस्रा छोरा हुन् । [[नेपालको एकीकरण|नेपालको एकिकरणकाल]]मा दाजुलाई निकै सहयोग पुर्याएका थिए । नुवाकोटको युद्धमा १३ वर्षीय दलमर्दनले नुवाकोटको हाकिम [[जयन्त राना]]का छोरा शंखमणि रानाको टाउको छिनालेका थिए ।<ref>http://nepalarmy.mil.np/history.php</ref> सन् १७६१ मा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का [[छ प्रधान|६ प्रधान]]ले यिनलाई राजा पनि घोषित गरेका थिए । <ref name="royalark">http://www.royalark.net/Nepal/nepal4.htm</ref> [[छ प्रधान|पाटनका प्रधान]]हरू नुवाकोट गएर दलमर्दन शाह मागी ल्याई राजा तुल्याए। दलमर्दन शाहले ४ वर्ष राज्य चलाएपछि यी राजा गोर्खाका हुनाले प्रधानहरूको नगनी चलन गर्या र दलमर्दन शाह सिट झगडा भै यी प्रधानहरूले गोर्खाका राजाले हामीलाई भलो गर्न्या छैन भन्ने विचार गरी दलमर्दन शाहलाई धपाए।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_05_01.pdf काठमाण्डू-उपत्यकाको एक राजवंशावली] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810024229/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_05_01.pdf |date=2019-08-10 }}</ref> उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। उनी पछि पाटनमा तेजनरसिंहलाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो राजा [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्यु पछि रानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले उनलाई र [[महोद्दामकीर्ति शाह]]लाई काशीबास तोकीदिइन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९१</ref> [[श्रेणी:चौतारिया]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] {{stub}} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} 3gv9v4p9kswtiz6m2sv4eijf3ssbfyi 0 90847 1366753 1364717 2026-07-23T00:25:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366753 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = विशाल श्रेष्ठ | image = | caption = | fullname = विशाल श्रेष्ठ | birth_date = १२ सेप्टेम्बर १९१२<ref name="profile">{{cite web|title=Bishal Shrestha - Player Profile - Football |url=https://www.transfermarkt.co.uk/bishal-shrestha/profil/spieler/191033 |work=[[transfermarkt.com]] |accessdate=31 August 2015}}</ref> | birth_place = तौथली, नेपाल | height = १.७५ मीटर | position = गोलरक्षक | currentclub = मनाङ-मर्स्याङ्दि क्लब | clubnumber = २० | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = | caps2 = | goals2 = | years3 = | clubs3 = [[मनाङ मर्स्याङ्दि क्लब]] | caps3 = ० | goals3 = ० | nationalyears1 = २०१९- | nationalteam1 = {{fb|NEP}} | nationalcaps1 = ० | nationalgoal1 = ० | pcupdate = | ntupdate = }} '''बिशाल श्रेष्ठ''' (जन्म:१२ सेप्टेम्बर १९१२) नेपाली पूर्व व्यवसायिक फुटबल खेलाडी हुन्, गोककिपरका रुपमा खेल्ने गर्थे। उनले नेपालको घरेलु फुटबलमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]]बाट खेलेका थिए। खेल जीवन पछि हाल उनी राष्ट्रिय खेलकुद परिषदको उपाध्यक्ष छन्। == खेलाडी जीवन == === क्लब जीवन === === अन्तर्राष्ट्रिय जीवन === श्रेष्ठले सेप्टेम्बर ५, २०२१ मा भारत विरुद्ध राष्ट्रिय टोलीको लागि डेब्यू गरेका थिए। उनले ८६ औं मिनेटमा [[किरण चेम्जोङ]]को स्थानमा राष्ट्रिय टोलीको लागि लामो समयदेखि प्रतिक्षा गरिएको डेब्यू गरे। २०२३-डिसेम्बर-२२ मा गोलकिपर विशाल श्रेष्ठले अन्तर्राष्ट्रिय करियरबाट सन्यासको घोषणा गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=ANFA {{!}} Goalkeeper Bishal Shrestha calls time on international career |url=https://www.the-anfa.com/news-detail/2008 |access-date=2026-07-04 |website=www.the-anfa.com |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260704101053/https://www.the-anfa.com/news-detail/2008 |date=2026-07-04 }}</ref> == राष्ट्रिय खेलकुद परिषद == २०८३ जेठ २ मा विशाल श्रेष्ठ [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद]]को उपाध्यक्ष नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=गोलकिपर विशाल राखेप उपाध्यक्ष नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/06/1951226/goalkeeper-vishal-appointed-as-nsc-vice-president |access-date=2026-07-04 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=संवाददाता |first=शिलापत्र |title=पूर्व राष्ट्रिय गोलकिपर विशाल श्रेष्ठ राखेपको उपाध्यक्ष नियुक्त, शक्ति गाैचन बने बोर्ड सदस्य |url=https://shilapatra.com/detail/187951/ |access-date=2026-07-04 |website=पूर्व राष्ट्रिय गोलकिपर विशाल श्रेष्ठ राखेपको उपाध्यक्ष नियुक्त, शक्ति गाैचन बने बोर्ड सदस्य |language=ne}}</ref> पदबहाली गरेपछि आयोजित कार्यक्रममा श्रेष्ठले खेल मैदानबाट खेल प्रशासन र नीतिगत तहमा काम गर्ने अवसर पाएकोमा खुसी व्यक्त गरे। उनले यस नयाँ भूमिकाले आफूमा खेल र खेलाडी प्रतिको जिम्मेवारी अझ बढाएको महसुस गराएको बताए।<ref>{{Cite web |title=खेल मैदानबाट खेल प्रशासनमा पूर्व खेलाडी : उपाध्यक्ष विशाल श्रेष्ठसहित ५ जनाले सम्हाले जिम्मेवारी |url=https://www.ratopati.com/story/569412/former-players-from-the-field-to-sports-administration-5-people-including-vice-president-bishal-shrestha-take-on-the-responsibility |access-date=2026-07-04 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> == उपाधिहरू == * [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] ** विजेता:[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|२०७५]]<ref>{{cite web |date=28 December 2018 |title=‘A’ Division League: MMC secure record eighth title |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-12-28/mmc-secure-record-eighth-title.html |accessdate=10 January 2019 |publisher=The Kathmandu Post}}</ref> == पुरस्कारहरू == * [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] उत्कृष्ट गोलरक्षक<ref>{{Cite web |title=Bharat Khawas Adjudged The Best Forward; Suman Shrestha Receives Award Of Best Coach |url=https://goalnepal.com/news/detail/4523 |access-date=2019-01-08 |website=GoalNepal}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली फुटबल टिम/२०१६ सोलिडरिटि कप}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] f8cuyde8jhftzgxkna6pxfqdn9jknoz 0 91706 1366775 1311782 2026-07-23T04:39:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366775 wikitext text/x-wiki सुडेनी र मिडवाईफ जसलाई नेपालीमा प्रसूतिकर्मी भनिन्छ यी दुई फरक प्रसूति सेवा प्रदायक हुन् | सुडेनी महिला हुन्छ जो संग प्रसव प्रणाली, महिला यौन र प्रजनन स्वास्थ्य, परिवार नियोजन, महिनावरी र नवजात शिशु स्याहार, गर्भावस्था सम्बन्धी विशेष ज्ञान र दक्षता हुन्न, तर व्यवहारिक सिप हुन्छ । मिडवाईफ महिला र पुरुष दुवै हुन्छ र उनीहरुले कम्तिमा पनि ३ वर्षको औपचारिक मिडवाईफ्री विद्यामा शिक्षा हासिल गरेका हुन्छन अन्तर्राष्ट्रिय मिडवाईफहरुको संघद्वारा निर्धारण गरेको मापदण्ड अनुसार <ref>{{Cite web|url=https://internationalmidwives.org/our-work/policy-and-practice/icm-definitions.html|title=Definition of Midwife|last=International Confederation of Midwives|website=https://internationalmidwives.org/our-work/policy-and-practice/icm-definitions.html|publisher=International Confederation of Midwives}}</ref> | मिडवाईफसंग प्रसव प्रणाली, महिला यौन र प्रजनन स्वास्थ्य, परिवार नियोजन, महिनावरी र नवजात शिशु स्याहार, गर्भावस्था सम्बन्धी विशेष ज्ञान र सिप दुवै हुन्छ | यसको साथै उनीहरूले गर्भधारण, गर्भपतन, पाठेघर खस्ने समस्या,[[पाठेघर]] र प्रजननद्वार संक्रमण, एचआईभी, पाठेघर खस्ने समस्या, नवजात शिशुको हेर विचार, किशोर किशोरीहरूको स्वास्थ्य, मातृ स्वास्थ्य, वृद्धवद्धाको हेरचाह जस्ता विषयहरुमा पनि दखल राख्दछन् । == नेपालमा प्रसूतिकर्मी == गर्भावस्थामा महिलाको स्वास्थ्यमा हुनसक्ने जोखिम र प्रसुतिका समयमा हुनसक्ने मातृ र शिशु मृत्यु रोक्न विशेष योगदान गर्ने सेवा भएकाले प्रसूति सेवा निकै लोकप्रिय छ । १५ वर्षसम्म नेपाल सरकारले सुडेनी कार्यक्रम संचालन गरी हटाईएको छ। सुडेनीहरूले गर्दै आएको कामको जिम्मेवारी पूर्ण रुपमा औपचारिक तालिम तथा शिक्षा हासिल गरेका अनमी र स्टाफ नर्सहरुले प्रदान गर्दै आई रहेका छन् | त्यस्तै गरी स्नातकमा कम्तिमा तीन वर्षे मिडवाईफ्री विद्याको शैक्षिक कार्यक्रम सन् २०१६ देखि शुरवात गरेसंगै सो शैक्षिक कार्यक्रम पूरा गरेका प्रसूतिकर्मीहरूले प्रदान गर्दै आई रहेका छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://health.bmz.de/stories/midwifery-education-in-nepal-training-the-first-generation-of-professional-midwives/|title=Midwifery education in Nepal: Training the first generation of professional midwives|last=Birdsall|first=Karen|date=2021-08-31|website=https://health.bmz.de/stories/midwifery-education-in-nepal-training-the-first-generation-of-professional-midwives/|publisher=BMZ|language=en-US|accessdate=2022-11-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nssd.dohs.gov.np/downloads/Nursing_And_Midwifery_Strategies_2022.pdf|title=National Nursing and Midwifery Strategy 2021-2030|last=Ministry of Health and Population|date=2022-06-01|website=https://nssd.dohs.gov.np/downloads/Nursing_And_Midwifery_Strategies_2022.pdf|publisher=Ministry of Health and Population}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120081959/https://nssd.dohs.gov.np/downloads/Nursing_And_Midwifery_Strategies_2022.pdf |date=2022-11-20 }}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय मिडवाईफ दिवस == मातृ शिशु स्वास्थ्यको क्षेत्रमा क्रियाशील प्रसूतिकर्मीको कामप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै उनीहरूको कामको महत्त्वप्रति जनचेतना जगाउन अन्तर्राष्ट्रिय मिडवाईफहरुको संघको आव्हानमा सन् १९९२ देखि हरेक वर्ष मे ५ तारिखमा यो दिवस मनाउने गरिन्छ । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references responsive="" /> j0dmmf2pymw0ec6h35rcv96ixb414v3 0 92424 1366487 1363471 2026-07-21T02:44:24Z CommonsDelinker 144 Bamsa_Raj_Pandey.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Bamsa Raj Pandey.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1366487 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = [[श्री]] देवान काजी साहेब | name = वंशराज पाँडे | othername = |image = |caption = |office= नेपालको देवान काजी <ref name="knownepalshistory"/> |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८४२ वैशाख १२<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> |death_place = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |relations = भाइ [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], ज्वाइँ [[केहरसिंह बस्न्यात]], भान्जा [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] }} '''वंशराज पाँडे''' नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारी र प्रशासकीय अधिकारी (देवानकाजी) हुन् । [[कालु पाँडे|काजी कालु पांडे]]का जेठा छोरा हुन्। उनलाई राजा [[प्रतापसिंह शाह]]ले ''देवान काजीसाहेब'' को उपाधि दिएका थिए।<ref name="knownepalshistory">https://knownepalshistory.blogspot.com/2016/09/prime-ministers-of-nepal-before-bhimsen.html?showComment=1489935927353&m=1#c8178148443274477370</ref><ref>http://knownepalshistory.blogspot.com/2015/10/kaji-kalu-pandey-great-warrior.html?m=1</ref> == सैन्य अभियान == * [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मिर कासिम विरुद्धको लडाइँ]]<ref name="army">{{cite web|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|title=History of the Nepalese Army|publisher=Nepalese Army|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|archive-date=7 June 2011|url-status=dead|access-date=7 October 2016}}</ref> * [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]को लडाइँ * [[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुरको लडाईं]] {{sfn|Vaidya|1993|p=163}} * [[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]]को गठबन्धन विरुद्धको अभियान; यस अभियानको प्रारम्भमा सफलता हात पारे पनि पछी गोरखाली सेनाको हार भयो र पाण्डे युद्ध बन्दि भए {{sfn|Shaha|2001|p=59}}{{sfn|Regmi|1975|p=229}} ==प्रसिद्धि== संस्कृत श्लोक: {{quote|सुक्षत्रि पाण्डवर वंशोराजोमन्त्रि महीन्द्रस्य च वंशराज । बस्न्यायिता नाहरकेहराद्याः सामाजिकाः क्षेगदितशत्रुमाद्याः।।'''}} [[पाँडे वंश]]का उत्तम क्षत्रि[य] महिन्द्र (महान इन्द्र) समान वंशराज [पाँडे] मन्त्री (देवानकाजी/प्रधानमन्त्री) छन् र शत्रुको घमण्ड नाश गर्ने बस्न्यात वंशका (बस्न्यायिता) नाहर [सिंह] र केहर [सिंह], आदि त्यहाँका अग्रजहरू हुन् । ==हत्या== राजेन्द्रलक्ष्मीलाई [[कास्की राज्य|कास्की]]मा अधिकार गर्न हतार लागेका हुनाले त्यहाँ आक्रमण गर्नलाई मुख्य सेनापति बनाउन स्वरुपसिंह कार्कीलाई महोत्तरीबाट काठमाडौं बोलाइन्। केही दिनपछि वंशराज पाँडे पनि काठमाडौंमा आएर त्यस काममा मुख्य सेनापति हुने दावा गरे। यसरी दुई काजीमा हानथाप्पर्दा राजेन्द्र लक्ष्मीले वंस्गराज पाँडेलाई राजभदनमा नै कैद गरिन्। युद्धको समयमा राजधानीमा नै भारदारहरूका बीचमा कलह चलेका र त्यो कलह सम्हाल्न नसकेकी राजेन्द्रलक्ष्मीले १८४२ बैशाख १२ रातका बीचमा राजभवनकै बगैंचामा वंशराज पाँडेलाई काट्न लगाइन्।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> राजकुमार [[बहादुर शाह]]को समर्थक भएको आरोपमा वंशराज पाँडे काटिए। उनका भाइ [[दामोदर पाँडे]] पनि मतिहीन राजा रणबहादुर शाहबाट काटिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==स्रोतहरू== {{reflist}} === स्रोतहरू === * {{citation|last=Acharya|first=Baburam|title=Sri Panca Badamaharajadhiraja Prthvinarayana Saha: Samdipta Jivani, I. Sam.1723-75|volume=2-3|location=Kathmandu|year=1967|language=ne|publisher=Sri Panca Maharajadhiraja Press Sachivalaya|url=https://books.google.com/books?id=FZgGAQAAIAAJ&q=editions:wT_MQkxxMloC}} * {{citation|last=Karmacharya|first=Ganga|title=Queens in Nepalese Politics: an account of roles of Nepalese queens in state affairs, 1775-1846|publisher=Educational Publishing House|year=2005|isbn=9789994633937|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ&q=abhiman+singh+basnet+kaji}} * {{citation|last=Bajracharya|first=Bhadra Ratna|title=Bahadur Shah, the regent of Nepal, 1785 - 1794 A.D.|publisher=Anmol Publications|year=1992|isbn=9788170416432|location=Nepal|url=https://books.google.com/books?id=2oxuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Regmi|first=Mahesh Chandra|title=Kings and political leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|year=1995|publisher=Orient Longman|isbn=9788125005117|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Vaidya|first=Tulsi Ram|title=Prithvinaryan Shah, the founder of Nepal|year=1993|publisher=Anmol Publications|isbn=9788170417019|url=https://books.google.com/books?id=jSVwAAAAMAAJ}} * {{citation|last=Wright|first=Daniel|title=History of Nepal|year=1877|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=mHE5hkHc7kcC}} * {{Citation|last=Khatri|first=Shiva Ram|title=Nepal Army Chiefs:Short Biographical Sketches|publisher=Sira Khatri|year=1999|location=University of Michigan|url=https://books.google.com/books?id=YIPeAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Regmi|first=D.R.|title=Modern Nepal|volume=1|publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay|year=1975|isbn=0883864916|url=https://books.google.com/books?id=idJBAAAAYAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=Modern Nepal 1769–1885|year=1990|publisher=Riverdale Company|isbn=0-913215-64-3|url=https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ}} * {{Citation|last=Shaha|first=Rishikesh|title=An Introduction of Nepal|location=Kathmandu|year=2001|publisher=Ratna Pustak Bhandar|url=https://books.google.com/books?id=kmwwAQAAIAAJ}} * {{Citation|last=Hamal|first=Lakshman B.|year=1995|title=Military history of Nepal|publisher=Sharda Pustak Mandir|page=125|oclc=32779233}} * {{Citation|last=Mainali|first=Pramod|title=Milestones of history|volume=2|year=2006|publisher=Pramod Mainali|isbn=9789994696048|url=https://books.google.com/books?id=Gl1mAAAAMAAJ}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १७३९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १७८५ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारले मृत्युदण्ड दिएका मानिसहरू]] [[श्रेणी:मृत्युदण्ड पाएका नेपाली मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली युद्धबन्दीहरू]] 1a22he0oem781zfprlklb4xam3dt6h1 0 93504 1366619 791547 2026-07-22T06:18:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366619 wikitext text/x-wiki [[File:Prithvi Raj Chauhan (Edited).jpg|thumb|पृथ्वीराज चौहान, [[अजमेर]] (अजयमेरु) र [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का राजा]] '''चौहान''' वा '''चव्हाण''' वा '''चहमान''' ({{lang-ne|'''चुहान'''}}) [[राजपुत]]को प्रसिद्ध वश वा कुलघरान हो। यो उत्तर भारतको आर्य जाति का एक वंश हो। सांभर झील, पुष्कर, आमेर र वर्तमान जयपुर (राजस्थान) मा र अतिरिक्त मैनपुरी (उत्तर प्रदेश) एवं अलवर जिल्लामा पनि इनकी ठूलो संख्या छ।<ref>http://www.indianrajputs.com/history/chauhan.php{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपालमा पनि '''चुहान''' नामका [[क्षेत्री]]हरू पाइन्छन् जो [[राजपुत]]कै शाखा हुन् सक्छन् । [[चुहानडाँडा]] यिनी चुहान क्षेत्रीहरूको बसोबास रहनाले नामाङ्करण भएको थियो । ==भारतमा चौहान== ===शाकम्भरीको चौहान वंश=== * चाहमान (सम्भवतः मिथकीय राजा) * [[वासुदेव (चाहमान वंश)|वासुदेव]] (६ठौं शताब्दी ई.) * [[सामन्तराज]] (c. 684-709 CE); identified as the legendary [[Manik Rai]] by R. B. Singh * [[नरदेव]] (c. 709-721 CE) * [[अजयराज प्रथम]] (c. 721-734 CE), alias Jayaraja or Ajayapala * [[Vigraharaja I|Vigraha-raja I]] (c. 734-759 CE) * [[Chandraraja I|Chandra-raja I]] (c. 759-771 CE) * [[Gopendraraja|Gopendra-raja]] (c. 771-784 CE) * [[Durlabharaja I|Durlabha-raja I]] (c. 784-809 CE) * [[Govindaraja I|Govinda-raja I]] (c. 809-836 CE), alias Guvaka I * [[Chandraraja II|Chandra-raja II]] (c. 836-863 CE) * [[Govindaraja II]] (c. 863-890 CE), alias Guvaka II * [[Chandanaraja|Chandana-raja]] (c. 890-917 CE) * [[Vakpatiraja I|Vakpati-raja]] (c. 917-944 CE); his younger son established the [[Chahamanas of Naddula|Naddula Chahamana branch]] * [[Simharaja|Simha-raja]] (c. 944-971 CE) * [[Vigraharaja II|Vigraha-raja II]] (c. 971-998 CE) * [[Durlabharaja II|Durlabha-raja II]] (c. 998-1012 CE) * [[Govindaraja III|Govinda-raja III]] (c. 1012-1026 CE) * [[Vakpatiraja II|Vakpati-raja II]] (c. 1026-1040 CE) * [[Viryarama]] (c. 1040 CE) * [[Chamundaraja (Chahamana dynasty)|Chamunda-raja]] (c. 1040-1065 CE) * [[Durlabharaja III|Durlabha-raja III]] (c. 1065-1070 CE), alias Duśala * [[Vigraharaja III|Vigraha-raja III]] (c. 1070-1090 CE), alias Visala * [[Prithviraja I|Prithvi-raja I]] (c. 1090-1110 CE) * [[Ajayaraja II|Ajaya-raja II]] (c. 1110-1135 CE), moved the capital to Ajayameru (Ajmer) * [[Arnoraja|Arno-raja]] (c. 1135-1150 CE), alias Ana * [[Jagaddeva (Chahamana dynasty)|Jagad-deva]] (c. 1150 CE) * [[Vigraharaja IV|Vigraha-raja IV]] (c. 1150-1164 CE), alias Visaladeva * [[Aparagangeya|Apara-gangeya]] (c. 1164-1165 CE) * [[Prithviraja II|Prithvi-raja II]] (c. 1165-1169 CE) * [[Someshvara (Chahamana dynasty)|Someshvara]] (c. 1169-1178 CE) * [[पृथ्वीराज चौहान|पृथ्वीराज तृतीय]] (c. 1178-1192 CE), जसलाई '''पृथ्वीराज चौहान'''को नामले प्रसिद्ध छ * [[Govindaraja IV|Govinda-raja IV]] (c. 1192 CE); banished by Hari-raja for accepting Muslim suzerainty; established the [[Chahamanas of Ranastambhapura|Chahamana branch of Ranastambhapura]] * [[Hariraja|Hari-raja]] (c. 1193-1194 CE) ==स्रोतहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाति]] qgmvulji6b6phpoij33t0xo9vmsxdxs 0 93926 1366503 1354659 2026-07-21T07:29:34Z Bishaldev100 28807 /* गद्दीत्याग */ 1366503 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = राम शाह | image = King Ram Shah.jpg | caption = राजा राम शाह | title = गोरखाको राजा | predecessor = [[छत्र शाह]] | successor = [[डम्बर शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[पुरेन्द्र शाह]] | mother = | full name = स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज राम शाह | issue = [[डम्बर शाह]]<br>प्राण शाह <br>नारायण शाह<br> विक्रम शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | birth_date = अन्दाजी बि.सं १६४३ | death_date = वि.सं. १६९० |reign = वि.सं. १६६३ - १६९० |spouse = |birth_place= [[सल्यान राज्य]] |death_place= }} '''राम शाह''' [[गोरखा राज्य]]का चौथो शाह वंशीय राजा हुन्। उनी राजा [[पुरन्दर शाह]]का छोरा र राजा [[छत्र शाह]]का भाइ हुन् ।<ref>http://www.royalark.net/Nepal/nepal2.htm</ref> दाजु [[छत्र शाह]]को मृत्युमा यिनी राजा घोषित भएका हुन्। उनको शासनकाल कहिलेदेखी कहिले सम्म कायम थियो भन्नेमा इतिहासकारहरू बीच भिन्न मत छ। [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरि नाथ]]को अनुसार उनको शासनकाल ई. १६०६-१६३३, [[सूर्यविक्रम ज्ञवाली|सूर्यविक्रम ज्ञावली]]का अनुसार सन् १६०६-१६३६, [[दिनेशराज पन्त]]का अनुसार बि.सं १६७१-१६९३ प्रमाणिक मिति हो । <ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=Number 1, 1973 |title=रामशाहको राज्यकाल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/kailash/pdf/kailash_01_01_06.pdf |journal=Kailash |volume=1 |issue=1}}</ref> विष्णु प्रसाद श्रेष्ठले उनको शासनकाल बि सं १६६३-१६९० सम्म उल्लेख गरेका छन् ।<ref>{{cite book|title=नेपालको शाह र राणा वंशावली|author=विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ|page=४|date=बि.सं. २०६३|publisher=श्रीमती देब बदन श्रेष्ठ|isbn=|url=https://pustakalaya.org/documents/detail/d46b8c46-5fca-4e50-8cb3-08e903e04c05/}}</ref> डेनियल राइटका अनुसार साके १५२८ देखी २७ वर्ष थियो। उनले ''स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज'' को उपाधि धारण गरेका थिए। राम शाह गोरखाली राजाहरूमा सबैभन्दा प्रख्यात राजा थिए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=फागुन २०६१|title=नेपालको तथ्य इतिहास|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=99933-2-406-X|pages=166-167}}</ref> उनका सुधारहरूमा आर्थिक पक्षमा मानापाथी, ढक तराजु, जमिनको श्रेणीविभाजन र भूमी नापजाँच पर्दथे भने वाणिज्य क्षेत्रमा पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]सँग सन्धि गरी गोरखामा २४ कोठी खोल्ने, तिब्बत सँगको व्यापारमा विस्तारलाई लिन सकिन्छ। गोरखाको राज्यविस्तार गरी त्यसै नेतृत्वमा बिशाल राज्यको स्थापना गर्ने आरम्भ राजा राम शाहकै राज्यकालबाट भएको थियो। त्यो योजना श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहबाट बल्ल पूरा भयो ।<ref name="सुवेदी2" /> == प्रारम्भिक जीवन र गद्दीरोहण == राजा पुरन्दर शाहका दुई रानीहरू थिए । मन परेकी रानीबाट छत्र शाहको जन्म भएको थियो । छत्र शाह राजाको उत्तराधिकारी थिए । मन नपरेकी रानी गर्भवती भएको बेलामा सौता सौताको झगडा हुन गयो। र कान्छी रानी "मेरा उपर राजाको पनि प्रिति छैन। मन नपरेकी छु। यहाँ मैले बस्नु छैन।" भनि सल्यानमा आई बसिन् ।<ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=4}}</ref> राम शाहको जन्म सल्यानमा नै भयो त्यसै क्रममा ३५ वर्ष राज्यभोग गरी शाके १५२७ (ईश्वी १६०५)<ref>{{Cite journal |last=ज्ञावली |first=सूर्यविक्रम |title=शाह वंशका केही राजाहरूका राज्यकालका विषयमा विचार |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=9 |issue=4 |pages=33 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807221846/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |date=2024-08-07 }}</ref> मा राजा पुरन्दर शाहको मृत्यु भयो। उनीपछी छत्र शाह राज भए तर ७ महिना पछी उनी पनि स्वर्गे भए । उनको कुनै उत्तराधिकारी नभएकाले गोर्खामा बडो खलबल भयो । त्यहाँदेखी गोर्खाका सब पञ्चहरूले "कान्छी महारानीको पनि गर्भ भएको थियो । साहेबज्यु पैदा हुनुभएको छ, सल्यानमा हुनुहुन्छ भनेए सुनिन्छ । चलाउन जाउ ।"<ref name=":0" /> भनि उनलाई सल्यानदेखि गोर्खामा ल्याए । === गद्दीरोहण === सल्यानदेखी गोर्खामा सब पञ्चहरू बसी दिप गणेश्पूजनपूर्वक ब्राह्मणदि टिका चढाए । राम शाहले सिंहासनमा बसे। त्यहाँदेखी बडादसैमा सल्यानबाट गोर्खा दरबारमा फुलपाती भित्राउने गरिन्छ । ==शासनकाल== उनले आफ्नो राज्यमा ढक, तराजु, [[माना]], मुरि, दाम, पैसाको प्रचलन र जिन्सिमा २५ प्रतिशत र नगदमा १० प्रतिशत भन्दा बढी ब्याज लिन नपाउने चलन चलाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=राइट|first=डेनियल|author-link=डेनियल राइट|year=1877|title=History of Nepal|publisher=क्याम्ब्रिज युनिभर्सिटी प्रेस|url=https://pahar.in/pahar/Books%20and%20Articles/Nepal/1877%20History%20of%20Nepal%20by%20Wright%20s.pdf|isbn=|pages=२७९}}</ref> पानी, पँधेरो, कुलो आदिको प्रयोग पालैसँग गर्ने चलन चलाए । राम शाहको न्याय प्रियताले गर्दा ''न्याय नपाए गोर्खा जानू'' भन्ने उक्ति चलेको थियो । उनका अनेकौँ प्रजा हितकारी कामले गर्दा केहि छिमेकी राज्य राम शाहको प्रशासनिक कौशलबाट प्रभावित भइ गोरखामा मिल्न गएका थिए भने उनका सुधारका काम छिमेकी राज्यलाई प्रेरणा बनेको थियो । यिनी नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। यिनले लकाङ, मिर्कोट देउराली, धुवाँकोट, च्याङ्ली, मझुवा, आठार सय खोला आदि विजय गरी राज्य सुदृढ गर्ने काम गरेका थिए। यिनले वि.सं. १६७१ मा गोरखाको पोखरी थोकमा मुरली नारायणको मन्दिर, वि.सं. १६९३ मा रामेश्वर महादेवको मन्दिर स्थापना गरेका थिए। ३७ वर्ष शासन गरी वि.सं. १६९० मर्स्याङ्दी र दरौंदीको दोभानमा पर्ने मझुवा खैरेनीमा यिनको मृत्यु भएको थियो। === राज्य विस्तार === राम शाह अत्यन्त महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref name=":2">{{Cite book|last=Shrestha|first=D.B.|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/History_Ancient_Medieval_Nepal.pdf|title=The History of Ancient and Medieval Nepal|last2=Singh|first2=C.B.|publisher=[[University of Cambridge]]|year=1972|edition=1st|location=Kathmandu|pages=85 |language=English}}</ref> लिगलिग, गोरखा, सिरानचोक र अजीरगढ मिलेर बनेको सानो राज्यबाट उनी सन्तुष्ट थिएनन्। उनी गोरखालाई ठूलो राज्य बनाउने चाहनामा थिए। गोरखाको वरपर गुरुङ, भोटिया र राजपूतहरूले शासन गरेका धेरै साना राज्यहरू थिए, जसलाई समेटेर उनले आफ्नो राज्य विस्तार गर्न सक्थे। सबभन्दा पहिले उनले आफ्नो सैनिक शक्ति बढाए। उनले राम्रो अनुशासनमा रहको, तालिमप्राप्त र पूर्ण रूपमा सुसज्जित सेना तयार गरे। त्यसपछि उनले [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] र [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]]का शक्तिशाली पहाडी राजाहरू तथा ललितपुरका सिद्धिनरसिंह मल्लसँग मैत्री सम्बन्ध गाँसे। त्यसपछि उनले सैनिक अभियान सुरू गरे र बारपाक, श्यारटाङ, अठारसय खोला, फेरुङ, खारी, मेघी चराँगे, निवर्चोक, धादिङ लगायतका क्षेत्रहरू एकपछि अर्को गरी विजय गरे। उनले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का सेन राजा पनि आफ्नो अधीनमा ल्याए। यी विजयहरूका कारण उनको राज्य पूर्वमा [[त्रिशूली नदी|त्रिशूली]], पश्चिममा [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]], उत्तरमा रसुवा र दक्षिणमा [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]] शृंखलासम्म फैलिएको थियो। गोरखाको बढ्दो शक्ति देखेर [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा '''अचिन्द्र शाह''' डराए र गोरखाको शक्ति नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले गोरखा आक्रमण गरे, तर राम शाहले लमजुङको सेना [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]] पारि धकेले। त्यसको बदला लिन लमजुङका राजा अचिन्द्र'शाहले [[वार्पाक|वारपाक]] निवासीहरूलाई उचालेर गोरखाको सरहदमा वागी भई घुस्न लगाए । त्यो षडयन्त्रबाट गोरखाली शंकालू देखिंदा राम शाह बालुवा व्याशीमा शिकारमा गएको मौका पारी उनमाथि हमला गरी मार्न लगाए । तर त्यो योजना पनि सफल भएन । <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास १|author=दिनेशराज पन्त|page=28|date=बि.सं. २०४१|publisher=दिनेशराज पन्त|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि लमजुङका राजाले दोस्रोपटक गोरखा आक्रमण गर्ने साहस गरेनन्। === थिति === <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्ति श्री ९ महाराजधिराज रामसाहबाट वाधि वक्स्याको थिति '''<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल राजपत्र}}</ref> '''प्रथम थिति''' ।। ।। श्रीनन्दामिश्रज्यूलाइ गुरु तुल्याइ वक्सनु भै हाम्रा संतानले तपाईका संतानलाइ गुरु तुल्याउनु अरुलाइ न तुल्याउनु भन्न्या धर्म गरि वक्सनु भयो ... ... ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |- | | valign="top" |'''दोश्रो थिति''' ।। ।। पैल्हे वाँसका ढुंग्राले डालाले आह्रिले भर्न्या वस्तु भरिकन लिनु दिनु गर्थ्या एस्ता तरहको लिनु दिनु गर्दा विथिति हुनाले १० मुठिको १ मानु ८ मानाको १ पाथि २० पाथिको १ मुरि गरि चलन गर्नु भनि माना पाथिमा छाप लाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेश्रो थिति''' ।। ।। तुलो ढकको पनि अघि विथिति हुनाले १० लालको १ मासा १० मासाको १ [[तोला]] १८ लालको १ पल २७ तोलाको वोडि १०८ तोलाको १ विसौली २ विसौलीको १ [[धार्नी|धार्नि]] तुल्याई चलन गर्नु भनि तुलामा अंक काटि ढक्मा छापलाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौथो थिति''' ।। ।। अंनको पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकि जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज हिसाब गरि लिदा ढेरै वर्षमा रिन तिर्न न सकन्या भया पनि वर्ष प्रतिको व्याजमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्ननसकदा मुलुक्मा कोहिता कहिले पनि साहु देषि छुटि नहुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षको पचउदका हिसावले दस वर्षमा ३ गुन हुँछ साहुले तेवर लिनु असामिले साउ व्याज केहि पनि तिर्न नसकि १० वर्ष देषी उभो जति सुकै वर्ष रह्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्षै प्रतिको व्याज साहुले नलिनु तेवरमात्र लिनु भंन्या थिति वांधी वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पाँचौ थिति''' ।। ।। दामको पनि पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकी जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज जमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्न न सक्दा मुलुकमा कोहिता कैले पनि साहुदेषी छुट्टी न हुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षका हिसावले दसौदका १० वर्षमा दोवर हुंछ साहुले दोवर लिनु असामिले साउँ पनि व्याज पनि तिर्न न सकि १० वर्ष देषि उभो जतिसुकै वर्ष रह्यो भन्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्ष प्रतिको व्याज साहुले न लिनु दोवरमात्रै लिनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''छेटौं थिति''' ।। ।। पध्याराको थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या पध्यारामा वहुत स्त्रिजाति जान्या ताहा देषी अरु कोही चाकर जान्या पानि न भै भन्या कसैको पनि काम नचलन्या तसर्थ जोअघि पध्यारामा लिन पुग्यो तेसैले अघिवाट ल्याउनु अर्काले म लैजान्छु न भंनु तेस पछिकाले तेसै पछि लै जानु यस्तै क्रमले पानि ल्याउनु तेस्मा पनि कसैले अलिकति कुरामा झगरा ग¥यो भन्या कचहरि जोरि झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सातौ थिति''' ।। ।। कोलको पनि थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो किन भन्या ढेरै घरको कोल यकै हुँछ आफ्ना आफ्ना पालाले पेलनु अर्काले म अघिवाट पेलछु न भंनु तस्मा पनि ढेरै स्त्रिजाति अरु कोहि चाकर वाकरै हुँछं कदाचित थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा ल्याइ झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''आठौं थिति''' ।। ।। कुलाको पनि झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या निमित्त भन्या कुलामा पनि बहुधा वाधा कमारा चाकरै जाँछन्तसर्थ आफ्ना आफ्ना षेतको हिसाबमा आयाको पानिको भाग पालीपालासित लाउनु आफ्ना पाला बाहिक र आफ्ना हिसाब वाहेक अर्काले पानि न लाउनु तस्मा पनि थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा जोरि झगरा नसुंनु भन्या यस्तै थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... | |- | | valign="top" |'''नवौं थिति''' ।। ।। अघि व्राम्हणलाई विर्ता दिदामा पनि फलानु डाडो फलानु षोलो फलानु पहरो फलानु कांल्हो भित्रको जगा विर्ता दिञ्यु भन्याको मात्रै एति मुरि यति रोपनि येति षेत भंन्या ठेगाना केही न हुनाले व्राम्हणको विर्ताको र रैकर जगाका साध किलाको वंदेज न भयाको नजर हुदा कस्तो हुकुम भयो भन्या अव उप्रान्त व्राम्हणलाइ विर्ता संकल्प परि वक्सदा श्री ५ महाराजाको भुमि चौतरियाको झारि काजिको विंति व्राम्हणको हात दान गर्नाले येति षेत येति रोपनि येति मुरि भनि संकल्प गर्नु संकल्प गराउन्याले पनि संकल्प वाक्ये यही येति षेत येति रोपनि येति मुरि भंन्या वाक्ये परि संकल्प गराउनु विर्ता लिनु अरूलाई दिलाउनु पनि श्री ५ माहाराजाका हुकुमले थर घर पाँचहरू गै साधलाई ४ किल्ला गाडि येति षेत येति रोपनि भनि साधलाइ श्री ५ महाराजाका वाहुलिवाट संकल्प भयामा घटि बढि कत्ति नपारि जति संकल्प भयाको छ तति साधलाई आउनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''दसौं थिति''' ।। ।। श्री देवताको गुठ धर्मसालाको गुठ. व्राम्हणहरूलाइ विर्ता संकल्प गरि वक्सदा [[चौतारिया|चौतरिया]]को झारि भन्याकोक्या निमित्त हो भन्या चौतरिया भन्याका आफ्ना भाइ भाइ भन्याका मुषे अंग हुन्अंग पुर्न गरि दान ग¥या आफुलाइ यथोक्त फल हुँछ भनी चौतरियाको झारि भन्याको कारण येति हो, काजिको विंति भन्याको क्या अर्थ भन्या पनपक्षे न गरि योग्ययोग्य विचार गरि काजिले विंति गर्नु काजिको विंति भन्याको येति हो. पाँचको साध भन्याको क्या अर्थ हो भन्या छ थर प्रभृति अरु पाँच साध भाइ वसि येति षेत येति रोपनि येति मुरि येति षेतको घड्यारि येति पाषो भनि निकास पैसार संधि सर्पनकोविचार राषि चार किल्ला गाडी साधलाइ दिनुपाँचको साध भन्याको यो हो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''येघारौं थिति''' ।। ।। पाँडे पंथ अज्र्याल षनाल राना वोहरा तिमिहरु छ थर भयौ मितिहरूलाइ छ थर भन्याको वाध्याको क्या अर्थले हो भन्या चौतरिया काजि सर्दार इ प्रभृति अरु जो कोहि अन्याय अनरितिमा लागि गादिको विगार्नामा र निसाफ विगार्नामा पस्नन्तिनको कत्ति मोहवद मोलाहिजा नराषि जो भयाको विस्तार विंति गर्न आउनु भनि मर्जि भै छ थर भंन्या व्यवस्ता वाधि वक्सनु भयो तिमिहरूका संन्तान, दरसन्तानलाइ हाम्रा संतान दरसंतानले गादिको सोझो गरंज्यालसम्म थामि वक्सौला भनि हुकुम भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाह्रौ थिति''' ।। ।। गौचर राषनु भन्या हुकुम भयो गौ व्राम्हणलाई षाना कन दुःख हुन्छ र राजालाइ प्रत्यवायलागछ भंना निमित्त गाउ गाउमा निकास पैसार को चल्दो मिल्दो पारि गौचर राषनु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेह्रौ थिति''' ।। ।। वाटाका रूष राषनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या दुषी गरीव काज काम गरि थाकि आउन्या बोझा वोकि हिडन्या अरु जो कोहि वाटामा हिडन्या मानिस पनि गर्मी हुन्छ भनि छाहारि वस्न खोजछन्भंना निमित्त वाटाका रूष पालनु वाटाका रूष जो काटतछ ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भंन्या मर्जि भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौधौं थिति''' ।। ।। पध्यारामा वन पालनु रूष न भया देषी जैले षोज्यो तैले पानि रहदैन सुकी जान्छ वन ढेरै फाडिया पैरो पनी जान्छ ढेरै पैरो गया उपधाहा चल्छ उपधाले षेत पनि लैजान्छ वन न भया गृहस्तिको कौनै काम पनि चल्दैन तसर्थ पध्याराको वन जो काटला तेसलाई पनि ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पंध्रौ थिति''' ।। ।। चौतरिया भाई गोतिया इनहरूले जिय संवंधि ठूलो विराउ ग¥या मुडि विदेस गराउनु संन्यासि वैरागि भाट इनले पनि ठूलो विराउ ग¥या भन्या मुडि विदेस निकाला गराउनु भाइ चौतरिया गोतियालाइ विदेस गराउनुभन्याको क्या अर्थ भन्या जिउ मारिन्या पिराउ ग¥यो भन्या जिउ लिन्याको जिउ लिनु भंन्या सास्त्रमा पनि कह्याको छ जिउमा¥या भन्या गोत्रहत्या लागन्या नमा¥या देषी भन्या राजालाइ प्रत्वाय लागन्या तसर्थ देसनिकाला गर्नु पनि मा¥यै तुल्यछ भनिविदेश गराउनु भन्याको हो व्राम्हणलाइ पनि मा¥या व्रम्हहत्या लागन्या न मा¥या राजालाइ प्रत्यवाव लागन्या तस्कारण मुडनु पनि मा¥यै तुल्य छ भनि मुडी विदेस गराउनु भन्याको हो वैरागि संन्यासी भेष लियाका हुनाले अवध्य छन् भाट पनि अवध्य छन् भनि देश निकाला गर्नु भन्याको हो तसर्थ यसै गर्नु थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सोह्रौं थिति''' ।। ।। षस मगर नेवार प्रभृति जात मध्यमा जियेसंवधि विराउ ग¥या भन्या जसले विरायाको छ उसैको मात्र जिये मार्नु जस्को पाप उस्को गर्धन भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ...... | |- | | valign="top" |'''सत्रौं थिति''' ।। ।। सुवर्ण का गहना श्री पाटवंदि माहारानिले मात्र पाउमा पैह्रनु क्या अर्थले भन्या सुवर्ण भन्याको नारायणको अंश राजा भन्या का पनि नारायणका अंश हुन पाटवंदि महारानि भन्याका लक्ष्मीका अंश हुनाले पाटवंदि महारानिले सुवर्णका गहना पाउमा पैह्रनु भैयाद चौतरियाहरुका चौतार्निहरुले ता श्री ५ महाराजा श्रीमहारानीवाट वक्स्या मात्रै पाउमा न लाउनु वक्सी त पाउवाहेक मात्रमा लाउनु भाई चौतरियाका रौतेला रौतेली लाइ वालषकालमा मात्र पाउमा लाउनु ब्राम्हण षस मगर प्रभृति अरु जातिले त श्रीमहाराजावाट वक्स्या मात्र हातमा लाउनु. भनि थिति वाधि वक्सनु भयो... ... ... | |- | | valign="top" |'''अठारौं थिति''' ।। ।। | |- | | valign="top" |'''उनिसौं थिति''' ।। ।। चार पुरोहित तुल्याइ वक्सनु भयो अज्र्याललाइ अज्र्यालि होतु अचार्ज वगाल्या लाइ होतु विहा¥या लाइ अज्र्यालि आचार्ये षनाल लाइ ब्राम्हण भट्टराइ लाई गणेश ति चार पुरोहितका व्यवस्थाको थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''विसौं थिति''' ।। ।। गोर्षामा प्रवेस हुदा पैले तल्ला कोटमा गादी पु¥याका हुनाले पाडे ब्राम्हण लाई पुरोहित्याञि वक्सनु भयो अर्येत पर्येत (अद्य पर्यन्त) पनि पाडे ब्राम्हणहरु तल्ला कोटमा पुरोहित छदै छन्... ... ... | |- | | valign="top" |'''यकाइसौं थि'''ति ।। ।। तल्ला कोटमा श्रीदेवता स्थापनागरि वलिदान गरि माथि दर्वारमा वलिदान गर्नु तल्ला कोटमा देवता स्थापना गरि वलिदान गरिकन माथि दर्वारमा वलिदानादि विधि गर्नु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाइसौं थिति''' ।। ।। ग्राँजा थापा लाइ ददांगि मान वक्सनु भयो तुरुक क्षाकि आले ग्रांजा थापा ग्यामि राना इ तीन थरले आलो पालो गरि राषनु भनि कपर्दारि मान वक्सनु भयो पाडे पंथ अज्र्याल इ तिन्थरलाइ आलो पालो गरी राष्नु भनि षजानाको काम वक्सनु भयो धर्माधिकार सर्दारि भान्स्या येति मानका पनि अज्र्यालै लाई वक्सनु भयो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेइसौं थिति''' ।। ।। विह्रौटाको त्रिसाला कमाइ वाली आफैले षानु चौथा साल देषी धनि वोटि तल्सींलाई दिनु वनि वोटि कमाउन्याले षानु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौविसौं थिति''' ।। ।। वाह्र थर अठार थर भन्या चौविसौं थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पचिसौं थिति''' ।। ।। [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल|सिद्धिनरसिंहमल्ल]] सित हाम्रा संतान न भया तम्रा संतानले तम्रा संतान न भया हाम्रा संतानले राज्ये गर्नु भन्या हुकुम भै यस्तो वंदोवस्त गरि वक्सी पाटन वाट चौविस कोठि झिकाइ. इन लाइ सात षत माफ गरि वक्सनु भयो भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ...... ... | |- | | valign="top" |'''छविसौँ थिति''' ।। ।। श्री महाराज रामसाहबाट मैले वाध्याका थितिमा छोटा वडा प्रजा प्राणि चार वर्ण छतिस जात जो लंधन गर्ला तसलाइ म मेरा संतान मा जो राजा होला उसले ढुंगा छुवाइ षत अनुसारको राजाले डंड गर्नु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |यो ढुंगा छुवाउनु भन्याको कस्तो हो भन्या श्रीलक्ष्मीनारायण देवता को पाउका प्रतिनिधि ढुंगो हो. सो जानि पान फूल द्रव्य तसै सिलामा चढाई अन्याय ग¥याको पाप छुटन्या उपाये येहि हो भनि यस्तो थिति वाधि बक्सनु भयो .. ... .. | |}<!--End Quote--> == बिदेश नीति == राम शाहले दिल्ली र उदयपुरमा आफ्नो प्रतिनीधिमण्डल पठाएका थिए । उनले [[ललितपुर राज्य|पाटन राज्य]]सँग पनि सम्बन्ध बिकास गरेका थिए । बाइसे र चौबिसे राज्यहरूमा गोर्खाको पहिचान न्यायकेन्द्रको रुपमा बनेको थियो । === तिब्बत === [[गोरखा राज्य|गोरखा]] र तिब्बतबीचको आक्रमण राम शाहद्वारा सन् १६३० मा भएको अनुमान गरिन्छ। राम शाहका तिब्बतमा भएका [[विजय]]हरूले उपत्यकाको केरुङतर्फको महत्वपूर्ण व्यापार मार्गलाई खतरा पुर्‍यायो। यसले काठमाडौं उपत्यकालाई नेपाल-तिब्बत व्यापारमा आफ्नो [[एकाधिकार]]जस्तो स्थितिलाई जोगाइराख्न तत्काल र साहसी कदम चाल्न बाध्य बनायो। त्यसैले [[प्रताप मल्ल]]ले गोरखाका राजा [[डम्बर शाह|डम्बरसिंह शाह]] (लगभग सन् १६३५–१६४२) विरुद्ध साहसी र सफल सैन्य अभियान चलाए, जुन समयमा डम्बरसिंह शाहले पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई सहयोग गरिरहेका थिए। प्रताप मल्लले त्यसपछि [[केरुङ]] र कुतिसमेत आफ्नो प्रभावमा ल्याए।<ref name=":02">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=63|language=English}}</ref> === पाटन === [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] (राज्यकाल ई. १६१९–१६६१ ) र राजा '''राम शाह''' सँग अत्यन्त राम्रो सम्बन्धमा थिए। ती दुई राजाहरूले एकअर्काप्रति मित्रता र भाइचाराको प्रतिज्ञा मात्र गरेनन्, तर यदि दुबैमध्ये कुनै एकको पुरुष उत्तराधिकारी नभएर मृत्यु भएमा संयुक्त उत्तराधिकारी राख्ने सम्झौता पनि गरे।<ref>{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=72|language=English}}</ref> यसै आधारमा पनि ललितपुर पाटन राज्यमा राजनैतिक संकट चुलिएको बेलामा [[दलमर्दन शाह]] ई. १७६४-१७६५ सम्मको लागी पाटनको राजा बनेका थिए । प्रताप मल्लले पाटन र तिब्बतबीचको व्यापारिक सम्बन्ध तोड्न प्रयास गरे, तर सफल हुन सकेनन्। त्यसपछि उनले काठमाडौं र पाटनबीचको सम्पूर्ण सम्पर्क, जसमा वस्तुहरूको आवागमन पनि पर्थ्यो, रोक्न प्रयास गरे। पाटनका प्रख्यात व्यापारी वा सरकारी कर्मचारीहरू काठमाडौं आएमा तिनीहरूलाई पक्राउ गरिन्थ्यो। सिद्धिनरसिंह मल्लले यो आर्थिक नाकाबन्दी तोड्ने प्रयास गरे। उनले गोरखाका राजा राम शाह (सन् १६०६–१६३९) सँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध स्थापना गरे, जो आफ्ना राज्यमा समृद्धि ल्याउन प्रयासरत थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले पाटनका व्यापारीहरूलाई गोरखा पठाए। यसको परिणामस्वरूप, काठमाडौंले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दी केही हदसम्म प्रभावहीन बन्यो।<ref name=":1">{{Cite journal |last=Regmi |first=Mahesh C. |title=Regmi Research Series |url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05 |journal=German Oriental Society |volume=5 |page= |pages=197}}</ref> === दिल्ली प्रतिनीधिमण्डल === राम शाहले थरघरका मानिसलाई वकिल बनाई चितौरगढ र [[मुगल साम्राज्य|मुगल दरबार]] दिल्लीमा (सम्भवतः [[जहाँगीर|जाँहागिर]]को समय) मा आफ्नो कुटनैतिक प्रतिनिधिमण्डल पठाएका थिए। उनले राणा राठौर, चितौर, उदयपुर, जोधपुर, कोटा, बुन्दी, जयपुर गई आफ्नो कुलशाखाको निश्चय गर्न, श्रीकुलदेवताको पनि निश्चय गरि अरु कामकाज बुझी आउनु भनी खलितापत्र लेखी सवंगी कस्तुरी चमर बाज चर समेतको सौगात तयारी गरी मानिस पठाए। गोर्खाली वकिलमण्डल चितवरगढ उदयपुर गई सौगात खलितापत्र नजर गराई बैठक भयो। त्यसपछि दिल्लीतर्फ प्रस्थान गर्यो। दिल्लीमा बादसाह सँग बातचित भयो। गोर्खाली वकिलले "श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम भै चित्तौरगठमा रहेका श्रीराणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो हामी पहाडमा आई राजा भयाका छौ। हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो श्री वादशाहका हजुरमा जाइ विन्ति गरि श्री बादशाहका मुहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाको हो।" भनि विन्ती गरे र सिसौतिया श्रीराणाजी महाराजबाट भएको प्रशस्ति पनि देखाए। बादशाहले पण्डित बोलाई राजा महाराजबाट भएको प्रशस्तिमा अगाडि मुहोडा फेर्न लगाए, "गिरिराजचक्रचूडामणि" यति मात्रै फेर्दा हुन्छ भनी पण्डितहरूले बताए र यही प्रशस्तिले बादसाहबाट "'''स्वस्ति श्रीगिरिराजचक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि विविधविरुदावलि विराजमान मानोनत श्रीमन्नहाराजाधिराज श्रीमद्रामसाहदेवानां सदा समरविजयिनाम्'''" खलितापत्र लेखी सरसौगात तयार गरि वकिलहरूलाई खिल्लत दिई बिदा गरे।<ref name=":0" /> == गद्दीत्याग == ईश्वी १६३३ मा एकदिन राजा रामशाहको सपनामा गुरु गोरक्षनाथले "अब तिम्रो राज्य भोग गरिसक्यौ। धर्मकर्म गर्नालाई ढिला नगर।" भनि आज्ञा दिए। उनी निद्रादेखी जागे र रानीलाई "प्रातकाल" भयो। मैले सपनामा यस्तो देखे" भने बताए। रानीले "अब हाम्रा पुत्र डम्बर शाहलाई शिक्षा जो बक्सनुपर्न्या हो सो शिक्षा बक्स्याजावस् " भनि बिन्ती गरिन्। राजाले छोरा डम्बर शाह र बुहारीसमेतलाई बोलाई आफुलाई श्री देवता सिद्ध सकलबाट जो जो वरदान भयाको थियो सो वृत्तान्त सुनाइ यस्ता तरहले राज्य गर्नु भनि सकल नीतिथिति बुझाएपछी सकल गोर्खाका भला भला मानिस आफ्ना जो जो प्रीतिपात थिए उनका घरमा आफै गैइ वातचित गर्न लाग्दा मानिसहरुले सधै हामी दरबारमा जान्थ्यौ। जो परिआएको कामकुरो हुकुम हुन्थ्यो । आज महाराज नै घरघरमा पाउलाग्नु भयो। यो अर्थ के हो भनी आश्चार्य माने। राजा राम शाह र रानीबाट भूमिदान, गौदान अन्नदानादि जस्ता धर्मकर्म भयो । "संसारको मोह अधिक हुदो रहेछ र कलत्र पुत्र गृह सकल प्रजा-इष्टमित्र मेरै हुन्। यिनसंग र कैल्हे छुट्नु नपरोस्" भने ==मृत्यु== यिनको मृत्यु सन् १६३६ (वि.सं. १६९३) मा गोरखा दरबारमा भयो। == स्मृति == {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | align = right | image_style = border:none; | title = | direction = | image1 = Statue of Ram Shah, Gorkha.jpg | caption1 = राजा राम शाहको शालिक | image2 = Ram Shah.jpg | caption2 = Nepali stamp featuring Shah {{c.}} 1969. }} राम शाहलाई उनको न्याय प्रियताले प्रसिद्ध भएका थिए । उनले छिनोफानो फैसला गर्ने [[गोरखा दरबार]]को चौतारामा उनको सालिकको निर्माण गरिएको छ । त्यस्तै देशको [[सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायलय]]अगाडिको मार्गलाई '''राम शाहपथ''' नामाकरण गरिएको छ ।<ref>{{Cite web |title=Supreme Court of Nepal |url=https://supremecourt.gov.np/web/contact |access-date=2025-05-08 |website=supremecourt.gov.np |language=en}}</ref> राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले जीवनको अन्तिम अवस्थामा राम शाहलाई यसरी स्मरण गरेका थिए :<ref>{{Cite news|url=https://giwmscdntwo.gov.np/media/app/public/275/posts/1715233861_100.pdf|title=पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य-उपदेश|work=नेपाल कानून आयोग}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''उप्रान्त राजा राम शाह ले बाध्याको थिति पनि हेरिसके । राजा [[जयस्थिति मल्ल|जयस्थितिमल्ल]] ले बाध्याको थिति पनि हेरिसकें । राजा [[महिन्द्र मल्ल|महिन्द्रमल्ल]] ले बाध्याको थिती पनि हेरिसकें । इस्वर ले दियो भन्या म पनि यस्ता बन्देज को बाह्र हजारको थिति बांधि जाला भन्या अवीलाषा थियो ।''' |}{{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[छत्र शाह]]| पद=[[गोरखाको राजा]]| अवधि=सन् १६०६ – १६३६| पछि=[[डम्बर शाह]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{ढाँचा:गोरखा राज्य}} [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] 506vub9nso5rz8t444knr4r0dtyu5qc 1366504 1366503 2026-07-21T07:30:23Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन र गद्दीरोहण */ 1366504 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = राम शाह | image = King Ram Shah.jpg | caption = राजा राम शाह | title = गोरखाको राजा | predecessor = [[छत्र शाह]] | successor = [[डम्बर शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[पुरेन्द्र शाह]] | mother = | full name = स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज राम शाह | issue = [[डम्बर शाह]]<br>प्राण शाह <br>नारायण शाह<br> विक्रम शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | birth_date = अन्दाजी बि.सं १६४३ | death_date = वि.सं. १६९० |reign = वि.सं. १६६३ - १६९० |spouse = |birth_place= [[सल्यान राज्य]] |death_place= }} '''राम शाह''' [[गोरखा राज्य]]का चौथो शाह वंशीय राजा हुन्। उनी राजा [[पुरन्दर शाह]]का छोरा र राजा [[छत्र शाह]]का भाइ हुन् ।<ref>http://www.royalark.net/Nepal/nepal2.htm</ref> दाजु [[छत्र शाह]]को मृत्युमा यिनी राजा घोषित भएका हुन्। उनको शासनकाल कहिलेदेखी कहिले सम्म कायम थियो भन्नेमा इतिहासकारहरू बीच भिन्न मत छ। [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरि नाथ]]को अनुसार उनको शासनकाल ई. १६०६-१६३३, [[सूर्यविक्रम ज्ञवाली|सूर्यविक्रम ज्ञावली]]का अनुसार सन् १६०६-१६३६, [[दिनेशराज पन्त]]का अनुसार बि.सं १६७१-१६९३ प्रमाणिक मिति हो । <ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=Number 1, 1973 |title=रामशाहको राज्यकाल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/kailash/pdf/kailash_01_01_06.pdf |journal=Kailash |volume=1 |issue=1}}</ref> विष्णु प्रसाद श्रेष्ठले उनको शासनकाल बि सं १६६३-१६९० सम्म उल्लेख गरेका छन् ।<ref>{{cite book|title=नेपालको शाह र राणा वंशावली|author=विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ|page=४|date=बि.सं. २०६३|publisher=श्रीमती देब बदन श्रेष्ठ|isbn=|url=https://pustakalaya.org/documents/detail/d46b8c46-5fca-4e50-8cb3-08e903e04c05/}}</ref> डेनियल राइटका अनुसार साके १५२८ देखी २७ वर्ष थियो। उनले ''स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज'' को उपाधि धारण गरेका थिए। राम शाह गोरखाली राजाहरूमा सबैभन्दा प्रख्यात राजा थिए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=फागुन २०६१|title=नेपालको तथ्य इतिहास|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=99933-2-406-X|pages=166-167}}</ref> उनका सुधारहरूमा आर्थिक पक्षमा मानापाथी, ढक तराजु, जमिनको श्रेणीविभाजन र भूमी नापजाँच पर्दथे भने वाणिज्य क्षेत्रमा पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]सँग सन्धि गरी गोरखामा २४ कोठी खोल्ने, तिब्बत सँगको व्यापारमा विस्तारलाई लिन सकिन्छ। गोरखाको राज्यविस्तार गरी त्यसै नेतृत्वमा बिशाल राज्यको स्थापना गर्ने आरम्भ राजा राम शाहकै राज्यकालबाट भएको थियो। त्यो योजना श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहबाट बल्ल पूरा भयो ।<ref name="सुवेदी2" /> == प्रारम्भिक जीवन र गद्दीरोहण == राजा पुरन्दर शाहका दुई रानीहरू थिए। मन परेकी रानीबाट छत्र शाहको जन्म भएको थियो। छत्र शाह राजाको उत्तराधिकारी थिए। मन नपरेकी रानी गर्भवती भएको बेलामा सौता सौताको झगडा हुन गयो। र कान्छी रानी "मेरा उपर राजाको पनि प्रिति छैन। मन नपरेकी छु। यहाँ मैले बस्नु छैन।" भनि सल्यानमा आई बसिन् ।<ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=4}}</ref> राम शाहको जन्म सल्यानमा नै भयो त्यसै क्रममा ३५ वर्ष राज्यभोग गरी शाके १५२७ (ईश्वी १६०५)<ref>{{Cite journal |last=ज्ञावली |first=सूर्यविक्रम |title=शाह वंशका केही राजाहरूका राज्यकालका विषयमा विचार |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=9 |issue=4 |pages=33 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807221846/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |date=2024-08-07 }}</ref> मा राजा पुरन्दर शाहको मृत्यु भयो। उनीपछी छत्र शाह राज भए तर ७ महिना पछी उनी पनि स्वर्गे भए । उनको कुनै उत्तराधिकारी नभएकाले गोर्खामा बडो खलबल भयो । त्यहाँदेखी गोर्खाका सब पञ्चहरूले "कान्छी महारानीको पनि गर्भ भएको थियो । साहेबज्यु पैदा हुनुभएको छ, सल्यानमा हुनुहुन्छ भनेए सुनिन्छ । चलाउन जाउ ।"<ref name=":0" /> भनि उनलाई सल्यानदेखि गोर्खामा ल्याए । === गद्दीरोहण === सल्यानदेखी गोर्खामा सब पञ्चहरू बसी दिप गणेश्पूजनपूर्वक ब्राह्मणदि टिका चढाए । राम शाहले सिंहासनमा बसे। त्यहाँदेखी बडादसैमा सल्यानबाट गोर्खा दरबारमा फुलपाती भित्राउने गरिन्छ । ==शासनकाल== उनले आफ्नो राज्यमा ढक, तराजु, [[माना]], मुरि, दाम, पैसाको प्रचलन र जिन्सिमा २५ प्रतिशत र नगदमा १० प्रतिशत भन्दा बढी ब्याज लिन नपाउने चलन चलाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=राइट|first=डेनियल|author-link=डेनियल राइट|year=1877|title=History of Nepal|publisher=क्याम्ब्रिज युनिभर्सिटी प्रेस|url=https://pahar.in/pahar/Books%20and%20Articles/Nepal/1877%20History%20of%20Nepal%20by%20Wright%20s.pdf|isbn=|pages=२७९}}</ref> पानी, पँधेरो, कुलो आदिको प्रयोग पालैसँग गर्ने चलन चलाए । राम शाहको न्याय प्रियताले गर्दा ''न्याय नपाए गोर्खा जानू'' भन्ने उक्ति चलेको थियो । उनका अनेकौँ प्रजा हितकारी कामले गर्दा केहि छिमेकी राज्य राम शाहको प्रशासनिक कौशलबाट प्रभावित भइ गोरखामा मिल्न गएका थिए भने उनका सुधारका काम छिमेकी राज्यलाई प्रेरणा बनेको थियो । यिनी नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। यिनले लकाङ, मिर्कोट देउराली, धुवाँकोट, च्याङ्ली, मझुवा, आठार सय खोला आदि विजय गरी राज्य सुदृढ गर्ने काम गरेका थिए। यिनले वि.सं. १६७१ मा गोरखाको पोखरी थोकमा मुरली नारायणको मन्दिर, वि.सं. १६९३ मा रामेश्वर महादेवको मन्दिर स्थापना गरेका थिए। ३७ वर्ष शासन गरी वि.सं. १६९० मर्स्याङ्दी र दरौंदीको दोभानमा पर्ने मझुवा खैरेनीमा यिनको मृत्यु भएको थियो। === राज्य विस्तार === राम शाह अत्यन्त महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref name=":2">{{Cite book|last=Shrestha|first=D.B.|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/History_Ancient_Medieval_Nepal.pdf|title=The History of Ancient and Medieval Nepal|last2=Singh|first2=C.B.|publisher=[[University of Cambridge]]|year=1972|edition=1st|location=Kathmandu|pages=85 |language=English}}</ref> लिगलिग, गोरखा, सिरानचोक र अजीरगढ मिलेर बनेको सानो राज्यबाट उनी सन्तुष्ट थिएनन्। उनी गोरखालाई ठूलो राज्य बनाउने चाहनामा थिए। गोरखाको वरपर गुरुङ, भोटिया र राजपूतहरूले शासन गरेका धेरै साना राज्यहरू थिए, जसलाई समेटेर उनले आफ्नो राज्य विस्तार गर्न सक्थे। सबभन्दा पहिले उनले आफ्नो सैनिक शक्ति बढाए। उनले राम्रो अनुशासनमा रहको, तालिमप्राप्त र पूर्ण रूपमा सुसज्जित सेना तयार गरे। त्यसपछि उनले [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] र [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]]का शक्तिशाली पहाडी राजाहरू तथा ललितपुरका सिद्धिनरसिंह मल्लसँग मैत्री सम्बन्ध गाँसे। त्यसपछि उनले सैनिक अभियान सुरू गरे र बारपाक, श्यारटाङ, अठारसय खोला, फेरुङ, खारी, मेघी चराँगे, निवर्चोक, धादिङ लगायतका क्षेत्रहरू एकपछि अर्को गरी विजय गरे। उनले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का सेन राजा पनि आफ्नो अधीनमा ल्याए। यी विजयहरूका कारण उनको राज्य पूर्वमा [[त्रिशूली नदी|त्रिशूली]], पश्चिममा [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]], उत्तरमा रसुवा र दक्षिणमा [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]] शृंखलासम्म फैलिएको थियो। गोरखाको बढ्दो शक्ति देखेर [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा '''अचिन्द्र शाह''' डराए र गोरखाको शक्ति नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले गोरखा आक्रमण गरे, तर राम शाहले लमजुङको सेना [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]] पारि धकेले। त्यसको बदला लिन लमजुङका राजा अचिन्द्र'शाहले [[वार्पाक|वारपाक]] निवासीहरूलाई उचालेर गोरखाको सरहदमा वागी भई घुस्न लगाए । त्यो षडयन्त्रबाट गोरखाली शंकालू देखिंदा राम शाह बालुवा व्याशीमा शिकारमा गएको मौका पारी उनमाथि हमला गरी मार्न लगाए । तर त्यो योजना पनि सफल भएन । <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास १|author=दिनेशराज पन्त|page=28|date=बि.सं. २०४१|publisher=दिनेशराज पन्त|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि लमजुङका राजाले दोस्रोपटक गोरखा आक्रमण गर्ने साहस गरेनन्। === थिति === <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्ति श्री ९ महाराजधिराज रामसाहबाट वाधि वक्स्याको थिति '''<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल राजपत्र}}</ref> '''प्रथम थिति''' ।। ।। श्रीनन्दामिश्रज्यूलाइ गुरु तुल्याइ वक्सनु भै हाम्रा संतानले तपाईका संतानलाइ गुरु तुल्याउनु अरुलाइ न तुल्याउनु भन्न्या धर्म गरि वक्सनु भयो ... ... ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |- | | valign="top" |'''दोश्रो थिति''' ।। ।। पैल्हे वाँसका ढुंग्राले डालाले आह्रिले भर्न्या वस्तु भरिकन लिनु दिनु गर्थ्या एस्ता तरहको लिनु दिनु गर्दा विथिति हुनाले १० मुठिको १ मानु ८ मानाको १ पाथि २० पाथिको १ मुरि गरि चलन गर्नु भनि माना पाथिमा छाप लाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेश्रो थिति''' ।। ।। तुलो ढकको पनि अघि विथिति हुनाले १० लालको १ मासा १० मासाको १ [[तोला]] १८ लालको १ पल २७ तोलाको वोडि १०८ तोलाको १ विसौली २ विसौलीको १ [[धार्नी|धार्नि]] तुल्याई चलन गर्नु भनि तुलामा अंक काटि ढक्मा छापलाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौथो थिति''' ।। ।। अंनको पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकि जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज हिसाब गरि लिदा ढेरै वर्षमा रिन तिर्न न सकन्या भया पनि वर्ष प्रतिको व्याजमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्ननसकदा मुलुक्मा कोहिता कहिले पनि साहु देषि छुटि नहुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षको पचउदका हिसावले दस वर्षमा ३ गुन हुँछ साहुले तेवर लिनु असामिले साउ व्याज केहि पनि तिर्न नसकि १० वर्ष देषी उभो जति सुकै वर्ष रह्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्षै प्रतिको व्याज साहुले नलिनु तेवरमात्र लिनु भंन्या थिति वांधी वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पाँचौ थिति''' ।। ।। दामको पनि पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकी जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज जमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्न न सक्दा मुलुकमा कोहिता कैले पनि साहुदेषी छुट्टी न हुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षका हिसावले दसौदका १० वर्षमा दोवर हुंछ साहुले दोवर लिनु असामिले साउँ पनि व्याज पनि तिर्न न सकि १० वर्ष देषि उभो जतिसुकै वर्ष रह्यो भन्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्ष प्रतिको व्याज साहुले न लिनु दोवरमात्रै लिनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''छेटौं थिति''' ।। ।। पध्याराको थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या पध्यारामा वहुत स्त्रिजाति जान्या ताहा देषी अरु कोही चाकर जान्या पानि न भै भन्या कसैको पनि काम नचलन्या तसर्थ जोअघि पध्यारामा लिन पुग्यो तेसैले अघिवाट ल्याउनु अर्काले म लैजान्छु न भंनु तेस पछिकाले तेसै पछि लै जानु यस्तै क्रमले पानि ल्याउनु तेस्मा पनि कसैले अलिकति कुरामा झगरा ग¥यो भन्या कचहरि जोरि झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सातौ थिति''' ।। ।। कोलको पनि थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो किन भन्या ढेरै घरको कोल यकै हुँछ आफ्ना आफ्ना पालाले पेलनु अर्काले म अघिवाट पेलछु न भंनु तस्मा पनि ढेरै स्त्रिजाति अरु कोहि चाकर वाकरै हुँछं कदाचित थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा ल्याइ झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''आठौं थिति''' ।। ।। कुलाको पनि झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या निमित्त भन्या कुलामा पनि बहुधा वाधा कमारा चाकरै जाँछन्तसर्थ आफ्ना आफ्ना षेतको हिसाबमा आयाको पानिको भाग पालीपालासित लाउनु आफ्ना पाला बाहिक र आफ्ना हिसाब वाहेक अर्काले पानि न लाउनु तस्मा पनि थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा जोरि झगरा नसुंनु भन्या यस्तै थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... | |- | | valign="top" |'''नवौं थिति''' ।। ।। अघि व्राम्हणलाई विर्ता दिदामा पनि फलानु डाडो फलानु षोलो फलानु पहरो फलानु कांल्हो भित्रको जगा विर्ता दिञ्यु भन्याको मात्रै एति मुरि यति रोपनि येति षेत भंन्या ठेगाना केही न हुनाले व्राम्हणको विर्ताको र रैकर जगाका साध किलाको वंदेज न भयाको नजर हुदा कस्तो हुकुम भयो भन्या अव उप्रान्त व्राम्हणलाइ विर्ता संकल्प परि वक्सदा श्री ५ महाराजाको भुमि चौतरियाको झारि काजिको विंति व्राम्हणको हात दान गर्नाले येति षेत येति रोपनि येति मुरि भनि संकल्प गर्नु संकल्प गराउन्याले पनि संकल्प वाक्ये यही येति षेत येति रोपनि येति मुरि भंन्या वाक्ये परि संकल्प गराउनु विर्ता लिनु अरूलाई दिलाउनु पनि श्री ५ माहाराजाका हुकुमले थर घर पाँचहरू गै साधलाई ४ किल्ला गाडि येति षेत येति रोपनि भनि साधलाइ श्री ५ महाराजाका वाहुलिवाट संकल्प भयामा घटि बढि कत्ति नपारि जति संकल्प भयाको छ तति साधलाई आउनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''दसौं थिति''' ।। ।। श्री देवताको गुठ धर्मसालाको गुठ. व्राम्हणहरूलाइ विर्ता संकल्प गरि वक्सदा [[चौतारिया|चौतरिया]]को झारि भन्याकोक्या निमित्त हो भन्या चौतरिया भन्याका आफ्ना भाइ भाइ भन्याका मुषे अंग हुन्अंग पुर्न गरि दान ग¥या आफुलाइ यथोक्त फल हुँछ भनी चौतरियाको झारि भन्याको कारण येति हो, काजिको विंति भन्याको क्या अर्थ भन्या पनपक्षे न गरि योग्ययोग्य विचार गरि काजिले विंति गर्नु काजिको विंति भन्याको येति हो. पाँचको साध भन्याको क्या अर्थ हो भन्या छ थर प्रभृति अरु पाँच साध भाइ वसि येति षेत येति रोपनि येति मुरि येति षेतको घड्यारि येति पाषो भनि निकास पैसार संधि सर्पनकोविचार राषि चार किल्ला गाडी साधलाइ दिनुपाँचको साध भन्याको यो हो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''येघारौं थिति''' ।। ।। पाँडे पंथ अज्र्याल षनाल राना वोहरा तिमिहरु छ थर भयौ मितिहरूलाइ छ थर भन्याको वाध्याको क्या अर्थले हो भन्या चौतरिया काजि सर्दार इ प्रभृति अरु जो कोहि अन्याय अनरितिमा लागि गादिको विगार्नामा र निसाफ विगार्नामा पस्नन्तिनको कत्ति मोहवद मोलाहिजा नराषि जो भयाको विस्तार विंति गर्न आउनु भनि मर्जि भै छ थर भंन्या व्यवस्ता वाधि वक्सनु भयो तिमिहरूका संन्तान, दरसन्तानलाइ हाम्रा संतान दरसंतानले गादिको सोझो गरंज्यालसम्म थामि वक्सौला भनि हुकुम भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाह्रौ थिति''' ।। ।। गौचर राषनु भन्या हुकुम भयो गौ व्राम्हणलाई षाना कन दुःख हुन्छ र राजालाइ प्रत्यवायलागछ भंना निमित्त गाउ गाउमा निकास पैसार को चल्दो मिल्दो पारि गौचर राषनु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेह्रौ थिति''' ।। ।। वाटाका रूष राषनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या दुषी गरीव काज काम गरि थाकि आउन्या बोझा वोकि हिडन्या अरु जो कोहि वाटामा हिडन्या मानिस पनि गर्मी हुन्छ भनि छाहारि वस्न खोजछन्भंना निमित्त वाटाका रूष पालनु वाटाका रूष जो काटतछ ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भंन्या मर्जि भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौधौं थिति''' ।। ।। पध्यारामा वन पालनु रूष न भया देषी जैले षोज्यो तैले पानि रहदैन सुकी जान्छ वन ढेरै फाडिया पैरो पनी जान्छ ढेरै पैरो गया उपधाहा चल्छ उपधाले षेत पनि लैजान्छ वन न भया गृहस्तिको कौनै काम पनि चल्दैन तसर्थ पध्याराको वन जो काटला तेसलाई पनि ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पंध्रौ थिति''' ।। ।। चौतरिया भाई गोतिया इनहरूले जिय संवंधि ठूलो विराउ ग¥या मुडि विदेस गराउनु संन्यासि वैरागि भाट इनले पनि ठूलो विराउ ग¥या भन्या मुडि विदेस निकाला गराउनु भाइ चौतरिया गोतियालाइ विदेस गराउनुभन्याको क्या अर्थ भन्या जिउ मारिन्या पिराउ ग¥यो भन्या जिउ लिन्याको जिउ लिनु भंन्या सास्त्रमा पनि कह्याको छ जिउमा¥या भन्या गोत्रहत्या लागन्या नमा¥या देषी भन्या राजालाइ प्रत्वाय लागन्या तसर्थ देसनिकाला गर्नु पनि मा¥यै तुल्यछ भनिविदेश गराउनु भन्याको हो व्राम्हणलाइ पनि मा¥या व्रम्हहत्या लागन्या न मा¥या राजालाइ प्रत्यवाव लागन्या तस्कारण मुडनु पनि मा¥यै तुल्य छ भनि मुडी विदेस गराउनु भन्याको हो वैरागि संन्यासी भेष लियाका हुनाले अवध्य छन् भाट पनि अवध्य छन् भनि देश निकाला गर्नु भन्याको हो तसर्थ यसै गर्नु थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सोह्रौं थिति''' ।। ।। षस मगर नेवार प्रभृति जात मध्यमा जियेसंवधि विराउ ग¥या भन्या जसले विरायाको छ उसैको मात्र जिये मार्नु जस्को पाप उस्को गर्धन भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ...... | |- | | valign="top" |'''सत्रौं थिति''' ।। ।। सुवर्ण का गहना श्री पाटवंदि माहारानिले मात्र पाउमा पैह्रनु क्या अर्थले भन्या सुवर्ण भन्याको नारायणको अंश राजा भन्या का पनि नारायणका अंश हुन पाटवंदि महारानि भन्याका लक्ष्मीका अंश हुनाले पाटवंदि महारानिले सुवर्णका गहना पाउमा पैह्रनु भैयाद चौतरियाहरुका चौतार्निहरुले ता श्री ५ महाराजा श्रीमहारानीवाट वक्स्या मात्रै पाउमा न लाउनु वक्सी त पाउवाहेक मात्रमा लाउनु भाई चौतरियाका रौतेला रौतेली लाइ वालषकालमा मात्र पाउमा लाउनु ब्राम्हण षस मगर प्रभृति अरु जातिले त श्रीमहाराजावाट वक्स्या मात्र हातमा लाउनु. भनि थिति वाधि वक्सनु भयो... ... ... | |- | | valign="top" |'''अठारौं थिति''' ।। ।। | |- | | valign="top" |'''उनिसौं थिति''' ।। ।। चार पुरोहित तुल्याइ वक्सनु भयो अज्र्याललाइ अज्र्यालि होतु अचार्ज वगाल्या लाइ होतु विहा¥या लाइ अज्र्यालि आचार्ये षनाल लाइ ब्राम्हण भट्टराइ लाई गणेश ति चार पुरोहितका व्यवस्थाको थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''विसौं थिति''' ।। ।। गोर्षामा प्रवेस हुदा पैले तल्ला कोटमा गादी पु¥याका हुनाले पाडे ब्राम्हण लाई पुरोहित्याञि वक्सनु भयो अर्येत पर्येत (अद्य पर्यन्त) पनि पाडे ब्राम्हणहरु तल्ला कोटमा पुरोहित छदै छन्... ... ... | |- | | valign="top" |'''यकाइसौं थि'''ति ।। ।। तल्ला कोटमा श्रीदेवता स्थापनागरि वलिदान गरि माथि दर्वारमा वलिदान गर्नु तल्ला कोटमा देवता स्थापना गरि वलिदान गरिकन माथि दर्वारमा वलिदानादि विधि गर्नु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाइसौं थिति''' ।। ।। ग्राँजा थापा लाइ ददांगि मान वक्सनु भयो तुरुक क्षाकि आले ग्रांजा थापा ग्यामि राना इ तीन थरले आलो पालो गरि राषनु भनि कपर्दारि मान वक्सनु भयो पाडे पंथ अज्र्याल इ तिन्थरलाइ आलो पालो गरी राष्नु भनि षजानाको काम वक्सनु भयो धर्माधिकार सर्दारि भान्स्या येति मानका पनि अज्र्यालै लाई वक्सनु भयो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेइसौं थिति''' ।। ।। विह्रौटाको त्रिसाला कमाइ वाली आफैले षानु चौथा साल देषी धनि वोटि तल्सींलाई दिनु वनि वोटि कमाउन्याले षानु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौविसौं थिति''' ।। ।। वाह्र थर अठार थर भन्या चौविसौं थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पचिसौं थिति''' ।। ।। [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल|सिद्धिनरसिंहमल्ल]] सित हाम्रा संतान न भया तम्रा संतानले तम्रा संतान न भया हाम्रा संतानले राज्ये गर्नु भन्या हुकुम भै यस्तो वंदोवस्त गरि वक्सी पाटन वाट चौविस कोठि झिकाइ. इन लाइ सात षत माफ गरि वक्सनु भयो भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ...... ... | |- | | valign="top" |'''छविसौँ थिति''' ।। ।। श्री महाराज रामसाहबाट मैले वाध्याका थितिमा छोटा वडा प्रजा प्राणि चार वर्ण छतिस जात जो लंधन गर्ला तसलाइ म मेरा संतान मा जो राजा होला उसले ढुंगा छुवाइ षत अनुसारको राजाले डंड गर्नु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |यो ढुंगा छुवाउनु भन्याको कस्तो हो भन्या श्रीलक्ष्मीनारायण देवता को पाउका प्रतिनिधि ढुंगो हो. सो जानि पान फूल द्रव्य तसै सिलामा चढाई अन्याय ग¥याको पाप छुटन्या उपाये येहि हो भनि यस्तो थिति वाधि बक्सनु भयो .. ... .. | |}<!--End Quote--> == बिदेश नीति == राम शाहले दिल्ली र उदयपुरमा आफ्नो प्रतिनीधिमण्डल पठाएका थिए । उनले [[ललितपुर राज्य|पाटन राज्य]]सँग पनि सम्बन्ध बिकास गरेका थिए । बाइसे र चौबिसे राज्यहरूमा गोर्खाको पहिचान न्यायकेन्द्रको रुपमा बनेको थियो । === तिब्बत === [[गोरखा राज्य|गोरखा]] र तिब्बतबीचको आक्रमण राम शाहद्वारा सन् १६३० मा भएको अनुमान गरिन्छ। राम शाहका तिब्बतमा भएका [[विजय]]हरूले उपत्यकाको केरुङतर्फको महत्वपूर्ण व्यापार मार्गलाई खतरा पुर्‍यायो। यसले काठमाडौं उपत्यकालाई नेपाल-तिब्बत व्यापारमा आफ्नो [[एकाधिकार]]जस्तो स्थितिलाई जोगाइराख्न तत्काल र साहसी कदम चाल्न बाध्य बनायो। त्यसैले [[प्रताप मल्ल]]ले गोरखाका राजा [[डम्बर शाह|डम्बरसिंह शाह]] (लगभग सन् १६३५–१६४२) विरुद्ध साहसी र सफल सैन्य अभियान चलाए, जुन समयमा डम्बरसिंह शाहले पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई सहयोग गरिरहेका थिए। प्रताप मल्लले त्यसपछि [[केरुङ]] र कुतिसमेत आफ्नो प्रभावमा ल्याए।<ref name=":02">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=63|language=English}}</ref> === पाटन === [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] (राज्यकाल ई. १६१९–१६६१ ) र राजा '''राम शाह''' सँग अत्यन्त राम्रो सम्बन्धमा थिए। ती दुई राजाहरूले एकअर्काप्रति मित्रता र भाइचाराको प्रतिज्ञा मात्र गरेनन्, तर यदि दुबैमध्ये कुनै एकको पुरुष उत्तराधिकारी नभएर मृत्यु भएमा संयुक्त उत्तराधिकारी राख्ने सम्झौता पनि गरे।<ref>{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=72|language=English}}</ref> यसै आधारमा पनि ललितपुर पाटन राज्यमा राजनैतिक संकट चुलिएको बेलामा [[दलमर्दन शाह]] ई. १७६४-१७६५ सम्मको लागी पाटनको राजा बनेका थिए । प्रताप मल्लले पाटन र तिब्बतबीचको व्यापारिक सम्बन्ध तोड्न प्रयास गरे, तर सफल हुन सकेनन्। त्यसपछि उनले काठमाडौं र पाटनबीचको सम्पूर्ण सम्पर्क, जसमा वस्तुहरूको आवागमन पनि पर्थ्यो, रोक्न प्रयास गरे। पाटनका प्रख्यात व्यापारी वा सरकारी कर्मचारीहरू काठमाडौं आएमा तिनीहरूलाई पक्राउ गरिन्थ्यो। सिद्धिनरसिंह मल्लले यो आर्थिक नाकाबन्दी तोड्ने प्रयास गरे। उनले गोरखाका राजा राम शाह (सन् १६०६–१६३९) सँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध स्थापना गरे, जो आफ्ना राज्यमा समृद्धि ल्याउन प्रयासरत थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले पाटनका व्यापारीहरूलाई गोरखा पठाए। यसको परिणामस्वरूप, काठमाडौंले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दी केही हदसम्म प्रभावहीन बन्यो।<ref name=":1">{{Cite journal |last=Regmi |first=Mahesh C. |title=Regmi Research Series |url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05 |journal=German Oriental Society |volume=5 |page= |pages=197}}</ref> === दिल्ली प्रतिनीधिमण्डल === राम शाहले थरघरका मानिसलाई वकिल बनाई चितौरगढ र [[मुगल साम्राज्य|मुगल दरबार]] दिल्लीमा (सम्भवतः [[जहाँगीर|जाँहागिर]]को समय) मा आफ्नो कुटनैतिक प्रतिनिधिमण्डल पठाएका थिए। उनले राणा राठौर, चितौर, उदयपुर, जोधपुर, कोटा, बुन्दी, जयपुर गई आफ्नो कुलशाखाको निश्चय गर्न, श्रीकुलदेवताको पनि निश्चय गरि अरु कामकाज बुझी आउनु भनी खलितापत्र लेखी सवंगी कस्तुरी चमर बाज चर समेतको सौगात तयारी गरी मानिस पठाए। गोर्खाली वकिलमण्डल चितवरगढ उदयपुर गई सौगात खलितापत्र नजर गराई बैठक भयो। त्यसपछि दिल्लीतर्फ प्रस्थान गर्यो। दिल्लीमा बादसाह सँग बातचित भयो। गोर्खाली वकिलले "श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम भै चित्तौरगठमा रहेका श्रीराणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो हामी पहाडमा आई राजा भयाका छौ। हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो श्री वादशाहका हजुरमा जाइ विन्ति गरि श्री बादशाहका मुहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाको हो।" भनि विन्ती गरे र सिसौतिया श्रीराणाजी महाराजबाट भएको प्रशस्ति पनि देखाए। बादशाहले पण्डित बोलाई राजा महाराजबाट भएको प्रशस्तिमा अगाडि मुहोडा फेर्न लगाए, "गिरिराजचक्रचूडामणि" यति मात्रै फेर्दा हुन्छ भनी पण्डितहरूले बताए र यही प्रशस्तिले बादसाहबाट "'''स्वस्ति श्रीगिरिराजचक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि विविधविरुदावलि विराजमान मानोनत श्रीमन्नहाराजाधिराज श्रीमद्रामसाहदेवानां सदा समरविजयिनाम्'''" खलितापत्र लेखी सरसौगात तयार गरि वकिलहरूलाई खिल्लत दिई बिदा गरे।<ref name=":0" /> == गद्दीत्याग == ईश्वी १६३३ मा एकदिन राजा रामशाहको सपनामा गुरु गोरक्षनाथले "अब तिम्रो राज्य भोग गरिसक्यौ। धर्मकर्म गर्नालाई ढिला नगर।" भनि आज्ञा दिए। उनी निद्रादेखी जागे र रानीलाई "प्रातकाल" भयो। मैले सपनामा यस्तो देखे" भने बताए। रानीले "अब हाम्रा पुत्र डम्बर शाहलाई शिक्षा जो बक्सनुपर्न्या हो सो शिक्षा बक्स्याजावस् " भनि बिन्ती गरिन्। राजाले छोरा डम्बर शाह र बुहारीसमेतलाई बोलाई आफुलाई श्री देवता सिद्ध सकलबाट जो जो वरदान भयाको थियो सो वृत्तान्त सुनाइ यस्ता तरहले राज्य गर्नु भनि सकल नीतिथिति बुझाएपछी सकल गोर्खाका भला भला मानिस आफ्ना जो जो प्रीतिपात थिए उनका घरमा आफै गैइ वातचित गर्न लाग्दा मानिसहरुले सधै हामी दरबारमा जान्थ्यौ। जो परिआएको कामकुरो हुकुम हुन्थ्यो । आज महाराज नै घरघरमा पाउलाग्नु भयो। यो अर्थ के हो भनी आश्चार्य माने। राजा राम शाह र रानीबाट भूमिदान, गौदान अन्नदानादि जस्ता धर्मकर्म भयो । "संसारको मोह अधिक हुदो रहेछ र कलत्र पुत्र गृह सकल प्रजा-इष्टमित्र मेरै हुन्। यिनसंग र कैल्हे छुट्नु नपरोस्" भने ==मृत्यु== यिनको मृत्यु सन् १६३६ (वि.सं. १६९३) मा गोरखा दरबारमा भयो। == स्मृति == {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | align = right | image_style = border:none; | title = | direction = | image1 = Statue of Ram Shah, Gorkha.jpg | caption1 = राजा राम शाहको शालिक | image2 = Ram Shah.jpg | caption2 = Nepali stamp featuring Shah {{c.}} 1969. }} राम शाहलाई उनको न्याय प्रियताले प्रसिद्ध भएका थिए । उनले छिनोफानो फैसला गर्ने [[गोरखा दरबार]]को चौतारामा उनको सालिकको निर्माण गरिएको छ । त्यस्तै देशको [[सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायलय]]अगाडिको मार्गलाई '''राम शाहपथ''' नामाकरण गरिएको छ ।<ref>{{Cite web |title=Supreme Court of Nepal |url=https://supremecourt.gov.np/web/contact |access-date=2025-05-08 |website=supremecourt.gov.np |language=en}}</ref> राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले जीवनको अन्तिम अवस्थामा राम शाहलाई यसरी स्मरण गरेका थिए :<ref>{{Cite news|url=https://giwmscdntwo.gov.np/media/app/public/275/posts/1715233861_100.pdf|title=पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य-उपदेश|work=नेपाल कानून आयोग}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''उप्रान्त राजा राम शाह ले बाध्याको थिति पनि हेरिसके । राजा [[जयस्थिति मल्ल|जयस्थितिमल्ल]] ले बाध्याको थिति पनि हेरिसकें । राजा [[महिन्द्र मल्ल|महिन्द्रमल्ल]] ले बाध्याको थिती पनि हेरिसकें । इस्वर ले दियो भन्या म पनि यस्ता बन्देज को बाह्र हजारको थिति बांधि जाला भन्या अवीलाषा थियो ।''' |}{{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[छत्र शाह]]| पद=[[गोरखाको राजा]]| अवधि=सन् १६०६ – १६३६| पछि=[[डम्बर शाह]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{ढाँचा:गोरखा राज्य}} [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] eb4pwhmasctjmnutre1yewgiazpzgpf 1366749 1366504 2026-07-22T21:46:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366749 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = राम शाह | image = King Ram Shah.jpg | caption = राजा राम शाह | title = गोरखाको राजा | predecessor = [[छत्र शाह]] | successor = [[डम्बर शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[पुरेन्द्र शाह]] | mother = | full name = स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज राम शाह | issue = [[डम्बर शाह]]<br>प्राण शाह <br>नारायण शाह<br> विक्रम शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | birth_date = अन्दाजी बि.सं १६४३ | death_date = वि.सं. १६९० |reign = वि.सं. १६६३ - १६९० |spouse = |birth_place= [[सल्यान राज्य]] |death_place= }} '''राम शाह''' [[गोरखा राज्य]]का चौथो शाह वंशीय राजा हुन्। उनी राजा [[पुरन्दर शाह]]का छोरा र राजा [[छत्र शाह]]का भाइ हुन् ।<ref>http://www.royalark.net/Nepal/nepal2.htm</ref> दाजु [[छत्र शाह]]को मृत्युमा यिनी राजा घोषित भएका हुन्। उनको शासनकाल कहिलेदेखी कहिले सम्म कायम थियो भन्नेमा इतिहासकारहरू बीच भिन्न मत छ। [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरि नाथ]]को अनुसार उनको शासनकाल ई. १६०६-१६३३, [[सूर्यविक्रम ज्ञवाली|सूर्यविक्रम ज्ञावली]]का अनुसार सन् १६०६-१६३६, [[दिनेशराज पन्त]]का अनुसार बि.सं १६७१-१६९३ प्रमाणिक मिति हो । <ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=दिनेशराज |date=Number 1, 1973 |title=रामशाहको राज्यकाल |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/kailash/pdf/kailash_01_01_06.pdf |journal=Kailash |volume=1 |issue=1}}</ref> विष्णु प्रसाद श्रेष्ठले उनको शासनकाल बि सं १६६३-१६९० सम्म उल्लेख गरेका छन् ।<ref>{{cite book|title=नेपालको शाह र राणा वंशावली|author=विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ|page=४|date=बि.सं. २०६३|publisher=श्रीमती देब बदन श्रेष्ठ|isbn=|url=https://pustakalaya.org/documents/detail/d46b8c46-5fca-4e50-8cb3-08e903e04c05/}}</ref> डेनियल राइटका अनुसार साके १५२८ देखी २७ वर्ष थियो। उनले ''स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचुडामणि नारायणेत्यादी विविध विरूद्धवली विराजमान मनोनत श्रीमन्त महाराजधिराज'' को उपाधि धारण गरेका थिए। राम शाह गोरखाली राजाहरूमा सबैभन्दा प्रख्यात राजा थिए।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=फागुन २०६१|title=नेपालको तथ्य इतिहास|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=99933-2-406-X|pages=166-167}}</ref> उनका सुधारहरूमा आर्थिक पक्षमा मानापाथी, ढक तराजु, जमिनको श्रेणीविभाजन र भूमी नापजाँच पर्दथे भने वाणिज्य क्षेत्रमा पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]सँग सन्धि गरी गोरखामा २४ कोठी खोल्ने, तिब्बत सँगको व्यापारमा विस्तारलाई लिन सकिन्छ। गोरखाको राज्यविस्तार गरी त्यसै नेतृत्वमा बिशाल राज्यको स्थापना गर्ने आरम्भ राजा राम शाहकै राज्यकालबाट भएको थियो। त्यो योजना श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहबाट बल्ल पूरा भयो ।<ref name="सुवेदी2" /> == प्रारम्भिक जीवन र गद्दीरोहण == राजा पुरन्दर शाहका दुई रानीहरू थिए। मन परेकी रानीबाट छत्र शाहको जन्म भएको थियो। छत्र शाह राजाको उत्तराधिकारी थिए। मन नपरेकी रानी गर्भवती भएको बेलामा सौता सौताको झगडा हुन गयो। र कान्छी रानी "मेरा उपर राजाको पनि प्रिति छैन। मन नपरेकी छु। यहाँ मैले बस्नु छैन।" भनि सल्यानमा आई बसिन् ।<ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=4}}</ref> राम शाहको जन्म सल्यानमा नै भयो त्यसै क्रममा ३५ वर्ष राज्यभोग गरी शाके १५२७ (ईश्वी १६०५)<ref>{{Cite journal |last=ज्ञावली |first=सूर्यविक्रम |title=शाह वंशका केही राजाहरूका राज्यकालका विषयमा विचार |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=9 |issue=4 |pages=33 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807221846/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_09_04.pdf |date=2024-08-07 }}</ref> मा राजा पुरन्दर शाहको मृत्यु भयो। उनीपछी छत्र शाह राज भए तर ७ महिना पछी उनी पनि स्वर्गे भए । उनको कुनै उत्तराधिकारी नभएकाले गोर्खामा बडो खलबल भयो । त्यहाँदेखी गोर्खाका सब पञ्चहरूले "कान्छी महारानीको पनि गर्भ भएको थियो । साहेबज्यु पैदा हुनुभएको छ, सल्यानमा हुनुहुन्छ भनेए सुनिन्छ । चलाउन जाउ ।"<ref name=":0" /> भनि उनलाई सल्यानदेखि गोर्खामा ल्याए । === गद्दीरोहण === सल्यानदेखी गोर्खामा सब पञ्चहरू बसी दिप गणेश्पूजनपूर्वक ब्राह्मणदि टिका चढाए । राम शाहले सिंहासनमा बसे। त्यहाँदेखी बडादसैमा सल्यानबाट गोर्खा दरबारमा फुलपाती भित्राउने गरिन्छ । ==शासनकाल== उनले आफ्नो राज्यमा ढक, तराजु, [[माना]], मुरि, दाम, पैसाको प्रचलन र जिन्सिमा २५ प्रतिशत र नगदमा १० प्रतिशत भन्दा बढी ब्याज लिन नपाउने चलन चलाए।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=राइट|first=डेनियल|author-link=डेनियल राइट|year=1877|title=History of Nepal|publisher=क्याम्ब्रिज युनिभर्सिटी प्रेस|url=https://pahar.in/pahar/Books%20and%20Articles/Nepal/1877%20History%20of%20Nepal%20by%20Wright%20s.pdf|isbn=|pages=२७९}}</ref> पानी, पँधेरो, कुलो आदिको प्रयोग पालैसँग गर्ने चलन चलाए । राम शाहको न्याय प्रियताले गर्दा ''न्याय नपाए गोर्खा जानू'' भन्ने उक्ति चलेको थियो । उनका अनेकौँ प्रजा हितकारी कामले गर्दा केहि छिमेकी राज्य राम शाहको प्रशासनिक कौशलबाट प्रभावित भइ गोरखामा मिल्न गएका थिए भने उनका सुधारका काम छिमेकी राज्यलाई प्रेरणा बनेको थियो । यिनी नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। यिनले लकाङ, मिर्कोट देउराली, धुवाँकोट, च्याङ्ली, मझुवा, आठार सय खोला आदि विजय गरी राज्य सुदृढ गर्ने काम गरेका थिए। यिनले वि.सं. १६७१ मा गोरखाको पोखरी थोकमा मुरली नारायणको मन्दिर, वि.सं. १६९३ मा रामेश्वर महादेवको मन्दिर स्थापना गरेका थिए। ३७ वर्ष शासन गरी वि.सं. १६९० मर्स्याङ्दी र दरौंदीको दोभानमा पर्ने मझुवा खैरेनीमा यिनको मृत्यु भएको थियो। === राज्य विस्तार === राम शाह अत्यन्त महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref name=":2">{{Cite book|last=Shrestha|first=D.B.|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/History_Ancient_Medieval_Nepal.pdf|title=The History of Ancient and Medieval Nepal|last2=Singh|first2=C.B.|publisher=[[University of Cambridge]]|year=1972|edition=1st|location=Kathmandu|pages=85 |language=English}}</ref> लिगलिग, गोरखा, सिरानचोक र अजीरगढ मिलेर बनेको सानो राज्यबाट उनी सन्तुष्ट थिएनन्। उनी गोरखालाई ठूलो राज्य बनाउने चाहनामा थिए। गोरखाको वरपर गुरुङ, भोटिया र राजपूतहरूले शासन गरेका धेरै साना राज्यहरू थिए, जसलाई समेटेर उनले आफ्नो राज्य विस्तार गर्न सक्थे। सबभन्दा पहिले उनले आफ्नो सैनिक शक्ति बढाए। उनले राम्रो अनुशासनमा रहको, तालिमप्राप्त र पूर्ण रूपमा सुसज्जित सेना तयार गरे। त्यसपछि उनले [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] र [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]]का शक्तिशाली पहाडी राजाहरू तथा ललितपुरका सिद्धिनरसिंह मल्लसँग मैत्री सम्बन्ध गाँसे। त्यसपछि उनले सैनिक अभियान सुरू गरे र बारपाक, श्यारटाङ, अठारसय खोला, फेरुङ, खारी, मेघी चराँगे, निवर्चोक, धादिङ लगायतका क्षेत्रहरू एकपछि अर्को गरी विजय गरे। उनले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]का सेन राजा पनि आफ्नो अधीनमा ल्याए। यी विजयहरूका कारण उनको राज्य पूर्वमा [[त्रिशूली नदी|त्रिशूली]], पश्चिममा [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]], उत्तरमा रसुवा र दक्षिणमा [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]] शृंखलासम्म फैलिएको थियो। गोरखाको बढ्दो शक्ति देखेर [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा '''अचिन्द्र शाह''' डराए र गोरखाको शक्ति नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यले गोरखा आक्रमण गरे, तर राम शाहले लमजुङको सेना [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी]] पारि धकेले। त्यसको बदला लिन लमजुङका राजा अचिन्द्र'शाहले [[वार्पाक|वारपाक]] निवासीहरूलाई उचालेर गोरखाको सरहदमा वागी भई घुस्न लगाए । त्यो षडयन्त्रबाट गोरखाली शंकालू देखिंदा राम शाह बालुवा व्याशीमा शिकारमा गएको मौका पारी उनमाथि हमला गरी मार्न लगाए । तर त्यो योजना पनि सफल भएन । <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास १|author=दिनेशराज पन्त|page=28|date=बि.सं. २०४१|publisher=दिनेशराज पन्त|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि लमजुङका राजाले दोस्रोपटक गोरखा आक्रमण गर्ने साहस गरेनन्। === थिति === <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्ति श्री ९ महाराजधिराज रामसाहबाट वाधि वक्स्याको थिति '''<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल राजपत्र }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''प्रथम थिति''' ।। ।। श्रीनन्दामिश्रज्यूलाइ गुरु तुल्याइ वक्सनु भै हाम्रा संतानले तपाईका संतानलाइ गुरु तुल्याउनु अरुलाइ न तुल्याउनु भन्न्या धर्म गरि वक्सनु भयो ... ... ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |- | | valign="top" |'''दोश्रो थिति''' ।। ।। पैल्हे वाँसका ढुंग्राले डालाले आह्रिले भर्न्या वस्तु भरिकन लिनु दिनु गर्थ्या एस्ता तरहको लिनु दिनु गर्दा विथिति हुनाले १० मुठिको १ मानु ८ मानाको १ पाथि २० पाथिको १ मुरि गरि चलन गर्नु भनि माना पाथिमा छाप लाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेश्रो थिति''' ।। ।। तुलो ढकको पनि अघि विथिति हुनाले १० लालको १ मासा १० मासाको १ [[तोला]] १८ लालको १ पल २७ तोलाको वोडि १०८ तोलाको १ विसौली २ विसौलीको १ [[धार्नी|धार्नि]] तुल्याई चलन गर्नु भनि तुलामा अंक काटि ढक्मा छापलाई वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौथो थिति''' ।। ।। अंनको पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकि जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज हिसाब गरि लिदा ढेरै वर्षमा रिन तिर्न न सकन्या भया पनि वर्ष प्रतिको व्याजमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्ननसकदा मुलुक्मा कोहिता कहिले पनि साहु देषि छुटि नहुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षको पचउदका हिसावले दस वर्षमा ३ गुन हुँछ साहुले तेवर लिनु असामिले साउ व्याज केहि पनि तिर्न नसकि १० वर्ष देषी उभो जति सुकै वर्ष रह्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्षै प्रतिको व्याज साहुले नलिनु तेवरमात्र लिनु भंन्या थिति वांधी वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पाँचौ थिति''' ।। ।। दामको पनि पहिले असामिले साहुछेउ लियाको कर्जा तिर्न नसकी जति सुकै वर्ष रह्या पनि वर्षै प्रतिको व्याज जमा हुनाले कहिले पनि रिन तिर्न न सक्दा मुलुकमा कोहिता कैले पनि साहुदेषी छुट्टी न हुन्या भै सवै रिनग्राहि भया तस्कारण १ वर्षका हिसावले दसौदका १० वर्षमा दोवर हुंछ साहुले दोवर लिनु असामिले साउँ पनि व्याज पनि तिर्न न सकि १० वर्ष देषि उभो जतिसुकै वर्ष रह्यो भन्या पनि फेरि सकन्या भै तिर्दाका बेलामा वर्ष प्रतिको व्याज साहुले न लिनु दोवरमात्रै लिनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''छेटौं थिति''' ।। ।। पध्याराको थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या पध्यारामा वहुत स्त्रिजाति जान्या ताहा देषी अरु कोही चाकर जान्या पानि न भै भन्या कसैको पनि काम नचलन्या तसर्थ जोअघि पध्यारामा लिन पुग्यो तेसैले अघिवाट ल्याउनु अर्काले म लैजान्छु न भंनु तेस पछिकाले तेसै पछि लै जानु यस्तै क्रमले पानि ल्याउनु तेस्मा पनि कसैले अलिकति कुरामा झगरा ग¥यो भन्या कचहरि जोरि झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सातौ थिति''' ।। ।। कोलको पनि थोरो थोरो झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो किन भन्या ढेरै घरको कोल यकै हुँछ आफ्ना आफ्ना पालाले पेलनु अर्काले म अघिवाट पेलछु न भंनु तस्मा पनि ढेरै स्त्रिजाति अरु कोहि चाकर वाकरै हुँछं कदाचित थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा ल्याइ झगरा नसुंनु भंन्या थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''आठौं थिति''' ।। ।। कुलाको पनि झगरा नसुंनु भंन्या हुकुम भयो क्या निमित्त भन्या कुलामा पनि बहुधा वाधा कमारा चाकरै जाँछन्तसर्थ आफ्ना आफ्ना षेतको हिसाबमा आयाको पानिको भाग पालीपालासित लाउनु आफ्ना पाला बाहिक र आफ्ना हिसाब वाहेक अर्काले पानि न लाउनु तस्मा पनि थोरो झगरा भयो भन्या कचहरिमा जोरि झगरा नसुंनु भन्या यस्तै थिति वाँधि वक्सनु भयो ... ... | |- | | valign="top" |'''नवौं थिति''' ।। ।। अघि व्राम्हणलाई विर्ता दिदामा पनि फलानु डाडो फलानु षोलो फलानु पहरो फलानु कांल्हो भित्रको जगा विर्ता दिञ्यु भन्याको मात्रै एति मुरि यति रोपनि येति षेत भंन्या ठेगाना केही न हुनाले व्राम्हणको विर्ताको र रैकर जगाका साध किलाको वंदेज न भयाको नजर हुदा कस्तो हुकुम भयो भन्या अव उप्रान्त व्राम्हणलाइ विर्ता संकल्प परि वक्सदा श्री ५ महाराजाको भुमि चौतरियाको झारि काजिको विंति व्राम्हणको हात दान गर्नाले येति षेत येति रोपनि येति मुरि भनि संकल्प गर्नु संकल्प गराउन्याले पनि संकल्प वाक्ये यही येति षेत येति रोपनि येति मुरि भंन्या वाक्ये परि संकल्प गराउनु विर्ता लिनु अरूलाई दिलाउनु पनि श्री ५ माहाराजाका हुकुमले थर घर पाँचहरू गै साधलाई ४ किल्ला गाडि येति षेत येति रोपनि भनि साधलाइ श्री ५ महाराजाका वाहुलिवाट संकल्प भयामा घटि बढि कत्ति नपारि जति संकल्प भयाको छ तति साधलाई आउनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''दसौं थिति''' ।। ।। श्री देवताको गुठ धर्मसालाको गुठ. व्राम्हणहरूलाइ विर्ता संकल्प गरि वक्सदा [[चौतारिया|चौतरिया]]को झारि भन्याकोक्या निमित्त हो भन्या चौतरिया भन्याका आफ्ना भाइ भाइ भन्याका मुषे अंग हुन्अंग पुर्न गरि दान ग¥या आफुलाइ यथोक्त फल हुँछ भनी चौतरियाको झारि भन्याको कारण येति हो, काजिको विंति भन्याको क्या अर्थ भन्या पनपक्षे न गरि योग्ययोग्य विचार गरि काजिले विंति गर्नु काजिको विंति भन्याको येति हो. पाँचको साध भन्याको क्या अर्थ हो भन्या छ थर प्रभृति अरु पाँच साध भाइ वसि येति षेत येति रोपनि येति मुरि येति षेतको घड्यारि येति पाषो भनि निकास पैसार संधि सर्पनकोविचार राषि चार किल्ला गाडी साधलाइ दिनुपाँचको साध भन्याको यो हो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''येघारौं थिति''' ।। ।। पाँडे पंथ अज्र्याल षनाल राना वोहरा तिमिहरु छ थर भयौ मितिहरूलाइ छ थर भन्याको वाध्याको क्या अर्थले हो भन्या चौतरिया काजि सर्दार इ प्रभृति अरु जो कोहि अन्याय अनरितिमा लागि गादिको विगार्नामा र निसाफ विगार्नामा पस्नन्तिनको कत्ति मोहवद मोलाहिजा नराषि जो भयाको विस्तार विंति गर्न आउनु भनि मर्जि भै छ थर भंन्या व्यवस्ता वाधि वक्सनु भयो तिमिहरूका संन्तान, दरसन्तानलाइ हाम्रा संतान दरसंतानले गादिको सोझो गरंज्यालसम्म थामि वक्सौला भनि हुकुम भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाह्रौ थिति''' ।। ।। गौचर राषनु भन्या हुकुम भयो गौ व्राम्हणलाई षाना कन दुःख हुन्छ र राजालाइ प्रत्यवायलागछ भंना निमित्त गाउ गाउमा निकास पैसार को चल्दो मिल्दो पारि गौचर राषनु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेह्रौ थिति''' ।। ।। वाटाका रूष राषनु भंन्या हुकुम भयो क्या अर्थले भन्या दुषी गरीव काज काम गरि थाकि आउन्या बोझा वोकि हिडन्या अरु जो कोहि वाटामा हिडन्या मानिस पनि गर्मी हुन्छ भनि छाहारि वस्न खोजछन्भंना निमित्त वाटाका रूष पालनु वाटाका रूष जो काटतछ ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भंन्या मर्जि भै थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौधौं थिति''' ।। ।। पध्यारामा वन पालनु रूष न भया देषी जैले षोज्यो तैले पानि रहदैन सुकी जान्छ वन ढेरै फाडिया पैरो पनी जान्छ ढेरै पैरो गया उपधाहा चल्छ उपधाले षेत पनि लैजान्छ वन न भया गृहस्तिको कौनै काम पनि चल्दैन तसर्थ पध्याराको वन जो काटला तेसलाई पनि ५ रूपैञा दंड गरि लिनु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पंध्रौ थिति''' ।। ।। चौतरिया भाई गोतिया इनहरूले जिय संवंधि ठूलो विराउ ग¥या मुडि विदेस गराउनु संन्यासि वैरागि भाट इनले पनि ठूलो विराउ ग¥या भन्या मुडि विदेस निकाला गराउनु भाइ चौतरिया गोतियालाइ विदेस गराउनुभन्याको क्या अर्थ भन्या जिउ मारिन्या पिराउ ग¥यो भन्या जिउ लिन्याको जिउ लिनु भंन्या सास्त्रमा पनि कह्याको छ जिउमा¥या भन्या गोत्रहत्या लागन्या नमा¥या देषी भन्या राजालाइ प्रत्वाय लागन्या तसर्थ देसनिकाला गर्नु पनि मा¥यै तुल्यछ भनिविदेश गराउनु भन्याको हो व्राम्हणलाइ पनि मा¥या व्रम्हहत्या लागन्या न मा¥या राजालाइ प्रत्यवाव लागन्या तस्कारण मुडनु पनि मा¥यै तुल्य छ भनि मुडी विदेस गराउनु भन्याको हो वैरागि संन्यासी भेष लियाका हुनाले अवध्य छन् भाट पनि अवध्य छन् भनि देश निकाला गर्नु भन्याको हो तसर्थ यसै गर्नु थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''सोह्रौं थिति''' ।। ।। षस मगर नेवार प्रभृति जात मध्यमा जियेसंवधि विराउ ग¥या भन्या जसले विरायाको छ उसैको मात्र जिये मार्नु जस्को पाप उस्को गर्धन भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ...... | |- | | valign="top" |'''सत्रौं थिति''' ।। ।। सुवर्ण का गहना श्री पाटवंदि माहारानिले मात्र पाउमा पैह्रनु क्या अर्थले भन्या सुवर्ण भन्याको नारायणको अंश राजा भन्या का पनि नारायणका अंश हुन पाटवंदि महारानि भन्याका लक्ष्मीका अंश हुनाले पाटवंदि महारानिले सुवर्णका गहना पाउमा पैह्रनु भैयाद चौतरियाहरुका चौतार्निहरुले ता श्री ५ महाराजा श्रीमहारानीवाट वक्स्या मात्रै पाउमा न लाउनु वक्सी त पाउवाहेक मात्रमा लाउनु भाई चौतरियाका रौतेला रौतेली लाइ वालषकालमा मात्र पाउमा लाउनु ब्राम्हण षस मगर प्रभृति अरु जातिले त श्रीमहाराजावाट वक्स्या मात्र हातमा लाउनु. भनि थिति वाधि वक्सनु भयो... ... ... | |- | | valign="top" |'''अठारौं थिति''' ।। ।। | |- | | valign="top" |'''उनिसौं थिति''' ।। ।। चार पुरोहित तुल्याइ वक्सनु भयो अज्र्याललाइ अज्र्यालि होतु अचार्ज वगाल्या लाइ होतु विहा¥या लाइ अज्र्यालि आचार्ये षनाल लाइ ब्राम्हण भट्टराइ लाई गणेश ति चार पुरोहितका व्यवस्थाको थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''विसौं थिति''' ।। ।। गोर्षामा प्रवेस हुदा पैले तल्ला कोटमा गादी पु¥याका हुनाले पाडे ब्राम्हण लाई पुरोहित्याञि वक्सनु भयो अर्येत पर्येत (अद्य पर्यन्त) पनि पाडे ब्राम्हणहरु तल्ला कोटमा पुरोहित छदै छन्... ... ... | |- | | valign="top" |'''यकाइसौं थि'''ति ।। ।। तल्ला कोटमा श्रीदेवता स्थापनागरि वलिदान गरि माथि दर्वारमा वलिदान गर्नु तल्ला कोटमा देवता स्थापना गरि वलिदान गरिकन माथि दर्वारमा वलिदानादि विधि गर्नु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''वाइसौं थिति''' ।। ।। ग्राँजा थापा लाइ ददांगि मान वक्सनु भयो तुरुक क्षाकि आले ग्रांजा थापा ग्यामि राना इ तीन थरले आलो पालो गरि राषनु भनि कपर्दारि मान वक्सनु भयो पाडे पंथ अज्र्याल इ तिन्थरलाइ आलो पालो गरी राष्नु भनि षजानाको काम वक्सनु भयो धर्माधिकार सर्दारि भान्स्या येति मानका पनि अज्र्यालै लाई वक्सनु भयो भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''तेइसौं थिति''' ।। ।। विह्रौटाको त्रिसाला कमाइ वाली आफैले षानु चौथा साल देषी धनि वोटि तल्सींलाई दिनु वनि वोटि कमाउन्याले षानु भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''चौविसौं थिति''' ।। ।। वाह्र थर अठार थर भन्या चौविसौं थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |'''पचिसौं थिति''' ।। ।। [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल|सिद्धिनरसिंहमल्ल]] सित हाम्रा संतान न भया तम्रा संतानले तम्रा संतान न भया हाम्रा संतानले राज्ये गर्नु भन्या हुकुम भै यस्तो वंदोवस्त गरि वक्सी पाटन वाट चौविस कोठि झिकाइ. इन लाइ सात षत माफ गरि वक्सनु भयो भंन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ...... ... | |- | | valign="top" |'''छविसौँ थिति''' ।। ।। श्री महाराज रामसाहबाट मैले वाध्याका थितिमा छोटा वडा प्रजा प्राणि चार वर्ण छतिस जात जो लंधन गर्ला तसलाइ म मेरा संतान मा जो राजा होला उसले ढुंगा छुवाइ षत अनुसारको राजाले डंड गर्नु भन्या थिति वाधि वक्सनु भयो ... ... ... | |- | | valign="top" |यो ढुंगा छुवाउनु भन्याको कस्तो हो भन्या श्रीलक्ष्मीनारायण देवता को पाउका प्रतिनिधि ढुंगो हो. सो जानि पान फूल द्रव्य तसै सिलामा चढाई अन्याय ग¥याको पाप छुटन्या उपाये येहि हो भनि यस्तो थिति वाधि बक्सनु भयो .. ... .. | |}<!--End Quote--> == बिदेश नीति == राम शाहले दिल्ली र उदयपुरमा आफ्नो प्रतिनीधिमण्डल पठाएका थिए । उनले [[ललितपुर राज्य|पाटन राज्य]]सँग पनि सम्बन्ध बिकास गरेका थिए । बाइसे र चौबिसे राज्यहरूमा गोर्खाको पहिचान न्यायकेन्द्रको रुपमा बनेको थियो । === तिब्बत === [[गोरखा राज्य|गोरखा]] र तिब्बतबीचको आक्रमण राम शाहद्वारा सन् १६३० मा भएको अनुमान गरिन्छ। राम शाहका तिब्बतमा भएका [[विजय]]हरूले उपत्यकाको केरुङतर्फको महत्वपूर्ण व्यापार मार्गलाई खतरा पुर्‍यायो। यसले काठमाडौं उपत्यकालाई नेपाल-तिब्बत व्यापारमा आफ्नो [[एकाधिकार]]जस्तो स्थितिलाई जोगाइराख्न तत्काल र साहसी कदम चाल्न बाध्य बनायो। त्यसैले [[प्रताप मल्ल]]ले गोरखाका राजा [[डम्बर शाह|डम्बरसिंह शाह]] (लगभग सन् १६३५–१६४२) विरुद्ध साहसी र सफल सैन्य अभियान चलाए, जुन समयमा डम्बरसिंह शाहले पाटनका राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई सहयोग गरिरहेका थिए। प्रताप मल्लले त्यसपछि [[केरुङ]] र कुतिसमेत आफ्नो प्रभावमा ल्याए।<ref name=":02">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=63|language=English}}</ref> === पाटन === [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] (राज्यकाल ई. १६१९–१६६१ ) र राजा '''राम शाह''' सँग अत्यन्त राम्रो सम्बन्धमा थिए। ती दुई राजाहरूले एकअर्काप्रति मित्रता र भाइचाराको प्रतिज्ञा मात्र गरेनन्, तर यदि दुबैमध्ये कुनै एकको पुरुष उत्तराधिकारी नभएर मृत्यु भएमा संयुक्त उत्तराधिकारी राख्ने सम्झौता पनि गरे।<ref>{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=72|language=English}}</ref> यसै आधारमा पनि ललितपुर पाटन राज्यमा राजनैतिक संकट चुलिएको बेलामा [[दलमर्दन शाह]] ई. १७६४-१७६५ सम्मको लागी पाटनको राजा बनेका थिए । प्रताप मल्लले पाटन र तिब्बतबीचको व्यापारिक सम्बन्ध तोड्न प्रयास गरे, तर सफल हुन सकेनन्। त्यसपछि उनले काठमाडौं र पाटनबीचको सम्पूर्ण सम्पर्क, जसमा वस्तुहरूको आवागमन पनि पर्थ्यो, रोक्न प्रयास गरे। पाटनका प्रख्यात व्यापारी वा सरकारी कर्मचारीहरू काठमाडौं आएमा तिनीहरूलाई पक्राउ गरिन्थ्यो। सिद्धिनरसिंह मल्लले यो आर्थिक नाकाबन्दी तोड्ने प्रयास गरे। उनले गोरखाका राजा राम शाह (सन् १६०६–१६३९) सँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध स्थापना गरे, जो आफ्ना राज्यमा समृद्धि ल्याउन प्रयासरत थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले पाटनका व्यापारीहरूलाई गोरखा पठाए। यसको परिणामस्वरूप, काठमाडौंले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दी केही हदसम्म प्रभावहीन बन्यो।<ref name=":1">{{Cite journal |last=Regmi |first=Mahesh C. |title=Regmi Research Series |url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05 |journal=German Oriental Society |volume=5 |page= |pages=197}}</ref> === दिल्ली प्रतिनीधिमण्डल === राम शाहले थरघरका मानिसलाई वकिल बनाई चितौरगढ र [[मुगल साम्राज्य|मुगल दरबार]] दिल्लीमा (सम्भवतः [[जहाँगीर|जाँहागिर]]को समय) मा आफ्नो कुटनैतिक प्रतिनिधिमण्डल पठाएका थिए। उनले राणा राठौर, चितौर, उदयपुर, जोधपुर, कोटा, बुन्दी, जयपुर गई आफ्नो कुलशाखाको निश्चय गर्न, श्रीकुलदेवताको पनि निश्चय गरि अरु कामकाज बुझी आउनु भनी खलितापत्र लेखी सवंगी कस्तुरी चमर बाज चर समेतको सौगात तयारी गरी मानिस पठाए। गोर्खाली वकिलमण्डल चितवरगढ उदयपुर गई सौगात खलितापत्र नजर गराई बैठक भयो। त्यसपछि दिल्लीतर्फ प्रस्थान गर्यो। दिल्लीमा बादसाह सँग बातचित भयो। गोर्खाली वकिलले "श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम भै चित्तौरगठमा रहेका श्रीराणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो हामी पहाडमा आई राजा भयाका छौ। हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो श्री वादशाहका हजुरमा जाइ विन्ति गरि श्री बादशाहका मुहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाको हो।" भनि विन्ती गरे र सिसौतिया श्रीराणाजी महाराजबाट भएको प्रशस्ति पनि देखाए। बादशाहले पण्डित बोलाई राजा महाराजबाट भएको प्रशस्तिमा अगाडि मुहोडा फेर्न लगाए, "गिरिराजचक्रचूडामणि" यति मात्रै फेर्दा हुन्छ भनी पण्डितहरूले बताए र यही प्रशस्तिले बादसाहबाट "'''स्वस्ति श्रीगिरिराजचक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि विविधविरुदावलि विराजमान मानोनत श्रीमन्नहाराजाधिराज श्रीमद्रामसाहदेवानां सदा समरविजयिनाम्'''" खलितापत्र लेखी सरसौगात तयार गरि वकिलहरूलाई खिल्लत दिई बिदा गरे।<ref name=":0" /> == गद्दीत्याग == ईश्वी १६३३ मा एकदिन राजा रामशाहको सपनामा गुरु गोरक्षनाथले "अब तिम्रो राज्य भोग गरिसक्यौ। धर्मकर्म गर्नालाई ढिला नगर।" भनि आज्ञा दिए। उनी निद्रादेखी जागे र रानीलाई "प्रातकाल" भयो। मैले सपनामा यस्तो देखे" भने बताए। रानीले "अब हाम्रा पुत्र डम्बर शाहलाई शिक्षा जो बक्सनुपर्न्या हो सो शिक्षा बक्स्याजावस् " भनि बिन्ती गरिन्। राजाले छोरा डम्बर शाह र बुहारीसमेतलाई बोलाई आफुलाई श्री देवता सिद्ध सकलबाट जो जो वरदान भयाको थियो सो वृत्तान्त सुनाइ यस्ता तरहले राज्य गर्नु भनि सकल नीतिथिति बुझाएपछी सकल गोर्खाका भला भला मानिस आफ्ना जो जो प्रीतिपात थिए उनका घरमा आफै गैइ वातचित गर्न लाग्दा मानिसहरुले सधै हामी दरबारमा जान्थ्यौ। जो परिआएको कामकुरो हुकुम हुन्थ्यो । आज महाराज नै घरघरमा पाउलाग्नु भयो। यो अर्थ के हो भनी आश्चार्य माने। राजा राम शाह र रानीबाट भूमिदान, गौदान अन्नदानादि जस्ता धर्मकर्म भयो । "संसारको मोह अधिक हुदो रहेछ र कलत्र पुत्र गृह सकल प्रजा-इष्टमित्र मेरै हुन्। यिनसंग र कैल्हे छुट्नु नपरोस्" भने ==मृत्यु== यिनको मृत्यु सन् १६३६ (वि.सं. १६९३) मा गोरखा दरबारमा भयो। == स्मृति == {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | align = right | image_style = border:none; | title = | direction = | image1 = Statue of Ram Shah, Gorkha.jpg | caption1 = राजा राम शाहको शालिक | image2 = Ram Shah.jpg | caption2 = Nepali stamp featuring Shah {{c.}} 1969. }} राम शाहलाई उनको न्याय प्रियताले प्रसिद्ध भएका थिए । उनले छिनोफानो फैसला गर्ने [[गोरखा दरबार]]को चौतारामा उनको सालिकको निर्माण गरिएको छ । त्यस्तै देशको [[सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायलय]]अगाडिको मार्गलाई '''राम शाहपथ''' नामाकरण गरिएको छ ।<ref>{{Cite web |title=Supreme Court of Nepal |url=https://supremecourt.gov.np/web/contact |access-date=2025-05-08 |website=supremecourt.gov.np |language=en}}</ref> राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले जीवनको अन्तिम अवस्थामा राम शाहलाई यसरी स्मरण गरेका थिए :<ref>{{Cite news|url=https://giwmscdntwo.gov.np/media/app/public/275/posts/1715233861_100.pdf|title=पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य-उपदेश|work=नेपाल कानून आयोग}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''उप्रान्त राजा राम शाह ले बाध्याको थिति पनि हेरिसके । राजा [[जयस्थिति मल्ल|जयस्थितिमल्ल]] ले बाध्याको थिति पनि हेरिसकें । राजा [[महिन्द्र मल्ल|महिन्द्रमल्ल]] ले बाध्याको थिती पनि हेरिसकें । इस्वर ले दियो भन्या म पनि यस्ता बन्देज को बाह्र हजारको थिति बांधि जाला भन्या अवीलाषा थियो ।''' |}{{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[छत्र शाह]]| पद=[[गोरखाको राजा]]| अवधि=सन् १६०६ – १६३६| पछि=[[डम्बर शाह]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{ढाँचा:गोरखा राज्य}} [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] 7eo3pq5a5fedbqbb1dmlk7mlefhznx0 0 94870 1366689 1297237 2026-07-22T10:20:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366689 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = पाउलो दिबाला | image = 2017_FRIENDLY_MATCH_RUSSIA_v_ARGENTINA_-_Paulo_Dybala_01.jpg | caption = २०१७ मा दिबाला | fullname = पाउलो ब्रुनो यासेक्युल दिबाला<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2015/dybala-sets-sights-on-silverware.php|title=Dybala sets sights on silverware|publisher=Juventus FC|date=14 July 2015|accessdate=10 August 2015}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|11|15|df=y}} | birth_place = लगुन लार्गा, अर्जेन्टिना | height = {{height|m=1.77}}<ref name=profilo>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/squadre/prima-squadra/attaccanti/paulo-dybala/index.php|title=Paulo Dybala|publisher=juventus.com}}</ref> | position = स्ट्राइकर/आक्रमक मीडफिल्डर | currentclub = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | clubnumber = १० | youthyears1 = २००३-२०११ | youthclubs1 = [[इन्स्टिटुटो एट्लेटिको सेन्त्राल कोरदोबा|इन्स्टिटुटो]] | years1 = २०१२–२०१२ | clubs1 = [[इन्स्टिटुटो एट्लेटिको सेन्त्राल कोरदोबा|इन्स्टिटुटो]] | caps1 = ३८ | goals1 = १७ | years2 = २०१२-२०१५ | clubs2 = [[U.S. Città di Palermo|पालेर्मो]] | caps2 = ८९ | goals2 = २१ | years3 = २०१५– | clubs3 = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | caps3 = १२८<!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | goals3 = ५७<!-- LEAGUE APPEARANCES AND GOALS ONLY !--> | nationalyears1 = २०१५– | nationalteam1 = अर्जेन्टिना | nationalcaps1 = १९ | nationalgoals1 = १ | club-update = १४ October २०१७ | nationalteam-update = ६ September २०१७ }} '''पाउलो दिबाला (Paulo Bruno Exequiel Dybala)''' ({{IPA-es|ˈpaulo ðiˈβala}};{{efn|In isolation, ''Dybala'' is pronounced {{IPA-es|diˈβala|}}.}} जन्म १५ नोभेम्बर २०९३) एक [[अर्जेन्टिना]]का व्यवसायीक फुटबल खेलाडी हुन्। उनी हाल [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]बाट क्लब फुटबल खेल्ने गर्दछन्, भने अर्जेन्टिनाबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेल्ने गर्दछन्।<ref>{{cite web|url=http://www.lmcordoba.com.ar/nota.php?ni=71388|title=Los maestros de la "joya"|trans_title=The "Jewel's" teachers|publisher=La Mañana Cordoba|author1=Marcos Villalobo|language=Spanish|date=10 October 2011|accessdate=1 June 2015}}</ref> ==प्ररम्भिक जीवन== ==क्लब करियर== ===डे कोर्डोबा=== ===प्लेर्मो=== ===युभेन्टस=== ====२०१५-१६ सिजन==== ४ जुन २०१५ मा दिबाला युभेन्टसबाट खेल्न सुरू गरेका थिए। उनलाई पहिलो ५ वर्षको लागि €३२ मीलियनमा युभेन्टसले अनुबन्धन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/67da102b-88b0-4926-a001-60324f1a22fc/comunicato+04062015+dybala+eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=67da102b-88b0-4926-a001-60324f1a22fc|title=Agreement with Palermo for the acquisition of the player Paulo Dybala|date=3 June 2015|accessdate=4 June 2015|publisher=Juventus F.C.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150605120843/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/67da102b-88b0-4926-a001-60324f1a22fc/comunicato+04062015+dybala+eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=67da102b-88b0-4926-a001-60324f1a22fc |date=5 June 2015 }}</ref> <ref>{{cite web|url= http://www.bbc.com/sport/0/football/32870748|title= Paulo Dybala: Juventus sign striker from Palermo for £23m|date=4 June 2015|work=BBC Sport|accessdate=5 June 2015}}</ref>उनले पहिलोपटक खेलमा २१ नम्बरको जर्सि लगाएर मैदानमा उत्रिएका थिए।<ref>{{cite web|url= http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/07/14/13576762/dybala-juventus-the-perfect-club-for-me |title= Paulo Dybala: Juventus is the perfect club for me|work=Goal.com|date=14 July 2015|accessdate=15 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Juventus 2-0 Lazio: Mario Mandzukic and Paulo Dybala hand Juve win as new strikers seal Italian Super Cup for Serie A champions|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-3190373/Juventus-2-0-Lazio-Mario-Mandzukic-Paulo-Dybala-hand-Juve-win-new-strikers-seal-Italian-Super-Cup-Serie-champions.html|accessdate=8 August 2015|work=Daily Mail|date=8 August 2015}}</ref>उनले ३० अगस्ट २०१५ मा पहिलोपटक लिग गोल गरेका थिए।सुपर रोमा विरूद्वको उक्त खेलमा उनले खेलको ८७ मीनेटमा गोल गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/2015-16/UNICO/UNI/2/ROMJUV|title=Roma 2 – Juventus 1|publisher=Lega Serie A.it|date=30 August 2015|accessdate=17 December 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>उनले पहिलो सिजन जम्मा १६ लिग खेल खेल्दै ६ गोल गरेका थिए भने २ एसिस्ट समेत राखेका थिए।उनले प्रत्येक १५१ मीनेटमा १ गोलको औसत समेत मायम गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://gazzettaworld.gazzetta.it/news/serie-a/juventus/dybala-best-players/|title=Dybala keeping pace with Juventus’ best|publisher=La Gazzetta dello Sport|author1=Ogo Sylla|date=16 November 2015|accessdate=18 April 2016}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/77223/coppa-four-star-juve-crush-toro|title=Coppa: Four-star Juve crush Toro|publisher=Football Italia|date=16 December 2015|accessdate=16 December 2015}}</ref> २३ फेब २०१६ मा उनले पहिलो च्याम्पियन लिग गरेका थिए<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/80308/dybala-juve-can-do-it|title=Dybala: 'Juve can do it!'|publisher=Football Italia|date=23 February 2016|accessdate=23 February 2016}}</ref> ====२०१६-१७ सिजन==== [[File:Juventus Football Club 2016-17.jpg|thumb|युभेन्टसका २०१७ मा लागि दिबाला|400px]] दिबालाले २०१७ को सिजनबाट क्लबका लागि १० नम्बरको जर्सिमा मैदान उत्रने गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/en/news/juve-dybala-turns-down-the-number-10-jersey-from-del-piero-to-po-729257|title=Juve, Dybala turns down the number 10 jersey. From Del Piero to Pogba it's the end of an era|publisher=Calciomercato|author=Marco Demicheli|date=5 September 2016|accessdate=6 September 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913163016/http://www.calciomercato.com/en/news/juve-dybala-turns-down-the-number-10-jersey-from-del-piero-to-po-729257 |date=13 September 2016 }}</ref> ==उपाधिहरू== ===क्लब=== ;प्लेर्मो *[[सिरिया बि]]: २०१३-१४<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.tv/soccer/article/1xhyy1h64jq371rcy0g3s10z1s/title/palermos-smiling-assassin-pablo-dybala-smiling-all-the-way-to-superstardom|title=Palermo's Smiling Assassin Pablo Dybala Smiling All The Way To Superstardom|publisher=beIN Sports|accessdate=16 February 2015}}</ref> ;युभेन्टस *[[सिरिया ए]]: २०१५-१६,२०१६-१७ *[[कोपा इटालियन]]: २०१५-१६,२०१६-१७ *[[सुपरकोपा इटालीयन]]: २०१५ ===सम्मान तथा पुरस्कारहरू=== * [[सिरिया ए]] टप एसिस्ट प्रोभाडर:२०१४-१५<ref name=espnfc.com/> * [[सिरिया ए टिम अफ दी इएर]]:२०१५-१६<ref name="Gran Galà del calcio - 2016">{{cite web|url=http://www.corriere.it/foto-gallery/sport/17_gennaio_31/gran-gala-calcio-juventus-fa-incetta-premi-serie-a-c6dc644c-e795-11e6-8168-2d40923ac04f.shtml|title=Gran Galà del calcio, la Juventus fa incetta di premi|publisher=[[Il Corriere della Sera]]|language=Italian|date=31 January 2017|accessdate=31 January 2017}}</ref> * [[फिफाप्रो विश्व ११]] पाँचौं टिम:२०१६<ref>{{cite web |url=https://www.fifpro.org/news/2016-world-11-the-reserve-teams/en/ |title=2016 World 11: the reserve teams - FIFPro World Players' Union |publisher=FIFPro.org |date=9 January 2017 |access-date=1 October 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190409090134/https://fifpro.org/news/2016-world-11-the-reserve-teams/en/ |date=9 April 2019 }}</ref> * [[युरोपियन स्पोर्ट्स टिम अफ दी इए]]:२०१६-१७ ==स्रोत== {{reflist}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] j74ukkl71xtg92i3sgupakn77kwr32m 0 94956 1366690 1364518 2026-07-22T10:20:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366690 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = किलियन एम्बाप्पे | image = 2019-07-17 SG Dynamo Dresden vs. Paris Saint-Germain by Sandro Halank–129 (cropped).jpg | caption = एम्बाप्पे आफ्ना पिएसजीजा सहकर्मीसँग सन् २०१९ मा | fullname = किलियन सन्मी एम्बाप्पे लोट्टिन | birth_date = {{Birth date and age|1998|12|20|df=y}}<ref>{{cite web|title=MBAPPE LOTTIN KYLIAN|url=http://www.asmonaco.com/fr/joueur/kylian-mbappe-2300.html|accessdate=24 February 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710140753/http://www.asmonaco.com/fr/joueur/kylian-mbappe-2300.html |date=10 July 2017 }}</ref> | birth_place = [[पेरिस]], फ्रान्स | height = {{convert|1.78|m|ftin|0|abbr=on}} | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपंक्ति]] | currentclub = [[रियल म्याड्रिड]] | clubnumber = ९ | youthyears1 = २०१०-२०१३ | youthclubs1 = बोन्डी सिएफ | youthyears2 = २०११-२०१३ | youthclubs2 = क्लार्फोटेईन | youthyears3 = २०१३-२०१५ | youthclubs3 = मोनाको | years1 = २०१५-२०१६ | clubs1 = मोनाको | caps1 = १२ | goals1 = ४ | years2 = २०१५–२०१७ | clubs2 = [[ए एस मोनाको एफसी]] | caps2 = ४१ | goals2 = १६ | years3 = २०१७–२०१८ | clubs3 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] (ऋणमा) | caps3 = २७ | goals3 = १३ | clubs4 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] | goals4 = १६२ | caps4 = १७८ | years4 = २०१८–२०२४ | years5 = २०२४- | clubs5 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps5 = ४ | goals5 = २ | nationalyears1 = २०१४-२०१५ | nationalteam1 = फ्रान्स-१८ | nationalcaps1 = २ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २०१६ | nationalteam2 = फ्रान्स-१९ | nationalcaps2 = ११ | nationalgoals2 = ७ |nationalyears3 = २०१७– |nationalteam3 = [[फ्रान्स]] |nationalcaps3 = ८६ |nationalgoals3 = ४८ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[भकुन्डो|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८ रुस]]|}} {{Medal|RU|[[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२ कतार]]|}} {{Medal|Competition|[[युइएफए राष्ट्र लिग]]}} {{Medal|Winner|[[२०२१ युइएफए राष्ट्र लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[२०१६ युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप|२०१६ जर्मनी]]|}} | club-update = २१:२९, १ सेप्टेम्बर २०२४ (युटिसी) | nationalteam-update = २३:५०, ९ सेप्टेम्बर २०२४ (युटिसी) }} '''किलियन एम्बाप्पे (Kylian Sanmi Mbappé Lottin)''' ({{IPA-fr|kiljan (ə)mbape}}; जन्म: सन् १९९८ डिसेम्बर २०, एक फ्रान्सेली व्यवसायिक फुटबल खेलाडी हुन्। उनलाई मात्र १९ वर्षको उमेरमा विश्वकै उत्कृष्ट युवा फुटबलर घोषणा गरिएको थियो। यसका साथै उनलाई फुटबल जगतको उदाउँदो नक्षत्रको रूपमा पनि चित्रण गरिएको थियो। बोन्डी युथ एकेडेमीमा हुँदै गर्दा एम्बाप्पेको चर्चा चुलिएको थियो जसका कारण फ्रान्सको व्यवसायिक फुटबल क्लब एएस मोनाकोले उनलाई व्यवसायिक फुटबलमा पदार्पण गर्ने निम्तो दिएको थियो। सन् २०१५ मा मोनाकोबाट पदार्पण गरेसँगै उनी आफ्नो जादुयी खेलले प्रशिक्षक, समकक्षी र दर्शक सबैको ध्यान आफूतिर केन्द्रित गर्न सफल भएका थिए। उनकै उत्कृष्ट प्रदर्शनको कारण मोनाकोले सन् २०१६-१७ को लिग-१ उपाधि जित्न सफल भएको थियो। यो उपाधि मोनाकोले १७ वर्षपछि जितेको थियो। एक वर्षपछि, फ्रान्सेली क्लब फुटबलको महारथी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] फुटबल क्लबले एम्बाप्पेलाई आफ्नो क्लबमा भित्राएको थियो। यसरी एम्बाप्पेलाई आफ्नो क्लबमा ल्याउन [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पिएसजी]]ले [[सबैभन्दा महँगो फुटबल स्थानान्तरणहरूको सूची|१८ करोड युरो खर्च]] गरेको थियो। सन् २०१७ को डिसेम्बरमा एम्बाप्पेले [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को दशौँ गोल गरेका थिए। यसो गर्ने एम्बाप्पे सबैभन्दा कान्छा खेलाडी हुन्। व्यवसायिक फुटबलमा पदार्पण गरेको साल एम्बाप्पेले मोनाकोलाई लिग-१, कप डी फ्रान्स र कप डी ला लिग गरी तिन विभिन्न उपाधि जिताएका थिए। सन् २०१७ मा फ्रान्सको राष्ट्रिय फुटबल टोलीबाट पदार्पण गर्नु अघि एम्बाप्पेले फ्रान्सको १७ र १९ वर्ष मुनिको फुटबल टोलीबाट समेत फ्रान्सको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा एम्बाप्पे फ्रान्सको लागि विश्वकपमा गोल गर्ने सबभन्दा कान्छा खेलाडी बनेका थिए भने [[पेले]]पछि विश्वकप फुटबलको फाइनलमा गोल गर्ने दोस्रो युवा खेलाडी बन्न पुगेका थिए। फ्रान्सले २०१८ फिफा विश्वकपको उपाधि जित्दा उनी प्रतियोगिताकै दोस्रो सर्वाधिक गोलकर्ताहरू मध्येका एक थिए। सो विश्वकपमा उनले बेस्ट यङ प्लेयर अवार्ड जितेका थिए। ==प्रारम्भिक जीवन== फ्रान्सको राजधानी सहर पेरिसमा जन्मिएका एम्बाप्पेका वुवा विलफ्रिड एम्बाप्पे [[क्यामेरून|क्यामरून]]मा जन्मिएका थिए। उनको बुवा एक फुटबल प्रशिक्षक समेत हुन्। त्यस्तै किलियन एम्बाप्पेकी आमा फेजा लमारी पनि अफ्रिकी मुलुक [[अल्जेरिया]]मा जन्मिएकी हुन् जो पूर्व ह्यान्डबल खेलाडी हुन्। किलियनका भाइ इथान एम्बाप्पे पनि एक फुटबल खेलाडी छन्। किलियनका बाबुले धर्मपुत्र पालेका थिए जसको नाम केम्बो इकोको हो जो एक व्यवसायिक फुटबलर नै हुन्। एम्बाप्पे बाल्यकालमा [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]का तस्विर र पोस्टरहरू आफ्नो कोठाको भित्तामा सजाउने गर्दथे। ==क्लब जीवन== ===प्रारम्भिक करियर=== {{Quote box | quote = "उसँग प्राविधिक कौशल र दृष्टि छ जुन अधिकांश केटाकेटीमा हुँदैन। उसको टाउको पछाडि आँखा छ। कहाँ हानेको बल कता जान्छ भनेर उसले पूर्वानुमान लगाउन सक्छ।” | source = एट्मेन एरुची, एएस बोन्डी क्लबका अध्यक्षको भनाई, एम्बाप्पेका बारेमा<ref name="Youth"/> | align = right | width = 38% }} एम्बाप्पेले आफ्नो फुटबल करियर आफ्नै वुवाले प्रशिक्षण दिने एएस बोन्डीबाट सुरू गरेका थिए। एएस बोन्डीकै अर्का प्रशिक्षक एन्टोनियो रिक्कार्डीले एम्बाप्पेको बारेमा भनेका छन्, {{quote|मैले पहिलो पटक उसलाई प्रशिक्षण दिँदा ऊ ६ वर्षको थियो। तपाईँ भन्न सक्नुहुन्छ कि ऊ अरूभन्दा पृथक थियो। किलियनले अरू बच्चाले भन्दा धेरै राम्रो गर्न सक्छ। त्यतिबेलै उसको ड्रिब्लिङ् उत्कृष्ट थियो र ऊ अन्य बच्चाभन्दा धेरै छिटो दौडन्थ्यो। मैले यहाँ प्रशिक्षण गराएको १५ वर्ष भयो तर यो अवधिमा मैले भेटेका खेलाडी मध्यै ऊ नै उत्कृष्ट हो। पेरिसमा धेरै प्रतिभावान खेलाडी छन् तर ऊ जतिको प्रतिभावान खेलाडी मैले देखेको छैन। ऊ त्यो खेलाडी हो जसलाई हामी उत्कृष्ट भन्छौँ।<ref name="Youth">{{cite news |title=Kylian Mbappe: How France World Cup star rose to prominence |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44669497 |agency=BBC |date=1 July 2018}}</ref>}} अचानक, उनी क्लेरफन्टाइन फुटबल एकेडेमी गए जहाँ उनले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै गर्दा कैयौँ कहलिएका फ्रान्सेली क्लब, [[रियल म्याड्रिड]], [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]], [[लिभरपुल]], [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] र [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] जस्ता क्लबले उनलाई ट्रान्सफरको निसानामा पारेका थिए।<ref name="Youth"/> एम्बाप्पे ११ वर्षको हुँदा चेल्सीका लागि ट्रायल दिन [[लन्डन]] गएका थिए जहाँ उनले चेल्सीको युवा टोलीबाट चार्लटन एथ्लेटिक क्लब विरूद्ध खेलेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/arsene-wenger-likened-him-thierry-henry-but-who-arsenal-target-kylian-mbappe-a7565971.html|title=Arsene Wenger has likened him to Thierry Henry – but who is Arsenal target Kylian Mbappe?|date=6 February 2017|newspaper=The Independent}}</ref> अन्तन: उनी आफ्नो व्यवसायिक फुटबल एएस मोनाकोबाट खेल्न थालेका थिए।<ref name=youthcareer>{{cite news|url=http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster|title=Kylian Mbappe: the Monaco teen who might be Europe's most wanted youngster|magazine=FourFourTwo|date=3 September 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205153728/http://www.fourfourtwo.com/sg/features/kylian-mbappe-monaco-teen-who-might-be-europes-most-wanted-youngster |date=5 February 2017 }}</ref> ===मोनाको=== ====२०१५–१६ सिजन==== एम्बाप्पेले सन् २०१५ डिसेम्बर २ मा [[फाबियो कोन्ट्राओ]]लाई ८८औँ मिनेटमा प्रतिस्थापन गर्दै [[लिग-१]]मा पदार्पण गरेका थिए। मोनाकोको घरेलु मैदानमा खेलिएको सो खेल [[स्टेड मालहर्बी केन]] विरूद्ध थियो जुन १-१ को बराबरीमा सकिएको थियो। त्यसदिन एम्बाप्पे १६ वर्ष ३४७ दिनका थिए जसका कारण उनले मोनाकोको पहिलो श्रेणीको टोलीबाट खेल्ने सबैभन्दा कान्छा खेलाडीको कीर्तिमान बनाएका थिए जुन कीर्तिमान २१ वर्ष अघि [[थिएरी हेनरी]]ले बनाएका थिए। सन् २०१६ फेब्रुअरी २० मा, एम्बाप्पले क्लबको पहिलो श्रेणीको टोलीबाट खेल्दै पहिलो गोल गरेका थिए। मोनाकोको घरेलु मैदानमा भएको [[लिग-१]]को सो खेलमा मोनाकोले [[ट्रोएज एसी]]लाई ३-१ ले पराजित गर्दा थिएरी हेनरीको अर्को कीर्तिमान भङ्ग भएको थियो जसलाई एम्बाप्पेले नै पूर्ण गरेका थिए। सो खेलमा गोल गरेर एम्बाप्पे मोनाकोको इतिहासमा पहिलो श्रेणीको टोलीबाट गोल गर्ने सबैभन्दा कान्छा खेलाडी (१७ वर्ष ६२ दिन) बनेका थिए।<ref>{{cite news|title = European round-up: What you might have missed|url = https://www.bbc.com/sport/football/35623020|publisher = BBC Sport|accessdate = 23 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title = Kylian Mbappe offered Monaco contract amid Arsenal, Liverpool links|url = http://www.espnfc.com/story/2814219/kylian-mbappe-offered-monaco-contract-amid-arsenal-talk|website=ESPN FC|accessdate = 24 February 2016}}</ref>६ मार्च २०१६ मा एम्बाप्पेले तिन वर्षसम्म (जुन २०१९ सम्म) मोनाकोमै आबद्ध रहिरहने गरी करार गरे ।<ref>{{Cite web|url=http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html|title=First professional contract for Kylian Mbappé {{!}} News {{!}} AS Monaco FC|publisher=AS Monaco FC|accessdate=7 March 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308072349/http://www.asmonaco.com/en/article/first-professional-contract-for-kylian-mbappe-70198.html |date=8 March 2016 }}</ref> ====२०१६–१७ सिजन==== [[File:Mbappe.PNG|thumb|upright|130px|२०१७ मा एम्बाप्पे मोनाकोका लागि वार्म अप गर्दै]] सन् २०१६ डिसेम्बर १४ मा [[२०१६-१७ कप डी ला लिग]]को नकआउट चरण (अन्तिम १६) मा मोनाकोले [[स्टेड रेन्नाइस एफसी]]लाई ७-० को फराकिलो अन्तरले पाखा लगाउँदा एम्बाप्पले आफ्नो पहिलो श्रेणी टोली करियरकै पहिलो ह्याट्रिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.ligue1.com/coupeLigue/article/monaco-mash-rennes.htm|title=Monaco mash Rennes|publisher=Ligue 1|date=14 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202033647/http://www.ligue1.com/coupeLigue/article/monaco-mash-rennes.htm |date=2 February 2017 }}</ref> सन् २०१७ फेब्रुअरी ११ मा एम्बाप्पेले [[लिग-१]]मा करियरको पहिलो ह्याट्रिक गरेका थिए जुन खेल मोनाकोको घरेलु मैदानमा [[एफसी मेट्ज]] विरूद्ध भएको थियो। सो खेलमा मोनाको ५-० ले विजयी भएको थियो भने १८ वर्ष २ महिनाको उमेरमा [[लिग-१]]मा ह्याट्रिक गर्दै एम्बाप्पे सबभन्दा कम उमेरमा लिग-१ मा ह्याट्रिक गर्ने खेलाडी बनेका थिए। उनले जेरेमी मेनेजले सन् २००५ मा राखेको कीर्तिमानलाई भङ्ग गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.ligue1.com/ligue1/article/wonderkid-mbappe-nets-hat-trick-as-monaco-march-on.htm|title=Wonderkid Mbappé nets hat-trick as Monaco march on|publisher=Ligue 1|date=11 February 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317054551/http://www.ligue1.com/ligue1/article/wonderkid-mbappe-nets-hat-trick-as-monaco-march-on.htm |date=17 March 2017 }}</ref> १५ मार्चमा भएको [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को अन्तिम १६ खेलको सेकेन्ड लेग म्याचमा [[बर्नार्डो सिल्भा]]को क्रसलाई आठौँ मिनेटमा गोलमा परिणत गर्दै एम्बाप्पेले मोनाकोलाई १-० को अग्रता दिलाए जुन खेलमा मोनाकोले [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब]]लाई ३-१ ले पराजित गरेको थियो। समग्रमा ६-६ गोल भएपनि मोनाको बाह्य गोलका आधारमा क्वार्टर फाइनलमा प्रवेश गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/03/15/monaco-vs-manchester-city-champions-league-watch-live-score/|title=मोनाको ३ म्यानचेष्टर सिटी १ (औसत ६–६): ग्वार्डीओलाको टोली अवे गोलका आधारमा प्रतियोगिताबाटै बाहिरियो |newspaper=The Daily Telegraph|date=१५ मार्च २०१७}}</ref> एम्बाप्पेले सम्पूर्ण प्रकारका प्रतियोगितामा ४४ खेलमा २६ गोल गर्दै सन् २०१६-१७ को सिजन टुङ्ग्याएका थिए। अर्को सिजनमा एम्बाप्पे ऋणमा पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा गएका थिए।<ref name="loan">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40715851 |title=किलियन एम्बाप्पे: पेरिस सेन्ट-जर्मेनले मोनाकोका फर्वार्ड लाई लोनमा आफ्नो क्लबमा भित्र्यायो |agency=BBC Sport |date=३१ अगष्ट २०१७ |accessdate=२३ जुलाई २०१८ }}</ref> ==उपाधि तथा सम्मान== ==बाह्य कडी== {{commons category}} *[https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/effectif/किलियन एम्बाप्पेको प्रोफाइल]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} पेरिस सेन्ट जर्मेनको वेबसाइटमा *[https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543482609-kylian-mbappe प्रोफाइल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713172402/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543482609-kylian-mbappe |date=2019-07-13 }} फ्रान्स फुटबल सङ्घको आधिकारिक वेबसाइटमा *{{FIFA player}} *{{UEFA player}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९८ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] p45lfrbnmqel4xpipuu2v7efzpuxgbt 0 97489 1366705 1309761 2026-07-22T10:39:54Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:सन् १९६६ मा जन्म]]; +[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]; ±[[श्रेणी:अमेरिकी खेलाडीहरू]]→[[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 1366705 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = मिचेल एकर्स | image = | fullname = मिचेल एना एकर्स | birth_date = {{Birth date and age|1966|2|1}} | birth_place = क्यालिफोर्निया, अमेरिका | height = {{height|ft=५|in=१०}} | currentclub = | clubnumber = | position = [[Midfielder]], [[Forward (association football)|Forward]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | collegeyears1 = | years1 = | clubs1 = | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = | caps2 = | goals2 = | years3 = | clubs3 = | caps3 = | years4 = | clubs4 = | caps4 = | goals4 = | nationalyears1 = १९८५–२००० | nationalteam1 = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | nationalcaps1 = १५५ | nationalgoals1 = १०७ | medaltemplates-title = | medaltemplates-expand = <!--anything here forces expansion--> | medaltemplates = }} '''मिचेल एकर्स''' एक अमेरिकी महिला फूटबल खेलाडी हुन्। [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] sbw2q9cj1l0mdjo9ebbon29fshureuw 0 97529 1366783 1361497 2026-07-23T06:03:52Z Bishaldev100 28807 1366783 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ram Rajyabhishek.jpg|300px|thumb|भगवान रामको राज्याभिषेक गरिंदै]] '''राज्याभिषेक''' एक वैदिक संस्कार हो । यस कार्यक्रमा नयाँ राजा पहिलो पल्ट विधिपूर्वक राजगद्दीमा बस्दा प्रचलन सस्कार अनुसार अभिषेक गरिन्छ । प्राय: दिवंगत भएका राजाको वर्षदिनको [[श्राद्ध]] काम पुरा भएपछि राजाको शुभ मुर्हुत निकालेर राज्याभिषेक हुन्छ । नयाँ राजकुमारलाई आज देखी [[राजा]] भए भन्ने घोषणा गरिन्छ । यो समयमा, राज्यका अन्य अधिकारीहरूको पनि नियुक्तिको घोषणा गरिन्छ। हिन्दू परम्परामा अभिषेकको महत्व उल्लेखनीय रहेको न्छ। कुनै पनि व्यक्ति कुनै उच्च पदको योग्य ठहरिएपछि तिनलाई त्यसको अभिषेक दिने चलन धार्मिक दोत्रमा समेत प्रचलित थियो, अहिलेसम्म केही अशमा प्रचलित के कति धार्मिक सम्प्रदायमा योग्य व्यक्ति - लाई कुनै पदमा आसीन गराउन पहिले अभिषेक दिइन्छ; अनि मात्र ऊ त्यस पदको अधिकारी ठहरिन्छ । उदाहरणार्थ धार्मिक सम्प्रदायमा आचार्य हान्दा योग्य व्यक्तिको चयन गरी अभिषेक दिने विधानलाई आल्याउन सकिन्छ । यस्तो अभिषेक विधानको उल्लेख धार्मिक ग्रन्थमा पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=February 1975 |title=राज्याभिषेकको ऐतिहासिक महत्व |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_01_01.pdf |journal=CNAS |volume=2 |issue=1 |pages=1-9}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[राजसूय]] <gallery class="center" widths="200px" heights="200px"> Jacques-Louis David - The Coronation of Napoleon (1805-1807).jpg|२ डिसेम्बर १८०४ मा ज्याक-लुइस डेभिडद्वारा चित्रित नोट्रे डेम क्याथेड्रलमा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को राज्याभिषेक King Tribhuvan Bir Bikram Shah in his coronation robe.png|[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को राज्याभिषेक, ५ वर्षको उमेर King Mahendra Bir Bikram Shah and Queen Ratna Rajya Lakshmi Devi, shortly after the King’s coronation, 1955.jpg|२०१३ साल [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]], रानी रत्न राज्याभिषेकमा CoronationShahanshahShahbanou.jpg|१९६७ मा [[मोहमद रेजा पहलवी|मोहम्मद रेजा शाह]] र फराह पहलवीको राज्याभिषेक। Coronation of King Gyanendra 2058 Jestha.jpg|thumb|राजा ज्ञानेन्द्र Coronation balcony (52877063504) (cropped).jpg|thumb|[[चार्ल्स तृतीय]] र क्यामिलाको राज्याभिषेक </gallery> ==सन्दर्भ== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:संस्कार]] 7h73110np9dl75qr4a373yyoxqomp51 0 97875 1366770 1352022 2026-07-23T03:20:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366770 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season |image = |pixels = |competition= [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]<ref name="TKP">{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-09-15/16-teams-in-a-division-league.html|title= ‘ए’ डिभिजन लिगमा १६ टोलीहरू|author=|date=|work=द काठमाडौँ पोस्ट|accessdate=१३ अक्टोबर २०१७}}</ref> |season= २०७५ |dates = असोज १३ देखि पुस २४,२०७५ |winners= [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]]<ref>{{cite web|url=https://www.onsnews.com/adivision-3/|title=सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको उपाधि मनाङलाई e|author=|date=|work=ओएनएस न्युज|accessdate=१४ जनवरी २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190115101219/http://www.onsnews.com/adivision-3/ |date=2019-01-15 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lightnepali.com/236828/|title=मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको उपाधि किर्तिमानी ८ पटक जित्न सफल e|author=|date=|work=लाइट नेपाल|accessdate=१४ जनवरी २०१९}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.setopati.com/sports/football/172999|title=मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको उपाधि हात पारेको छ e|author=|date=|work=सेतो पाटि|accessdate=१४ जनवरी २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825004700/https://www.setopati.com/sports/football/172999 |date=2019-08-25 }}</ref> |relegated= |continentalcup1= [[२०१९ एएफसी कप]] |continentalcup1 qualifiers= [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |continentalcup2= |continentalcup2 qualifiers= |league topscorer= अफेज ओलावाले ओलाडिपो <br> [[भरत खवास]] <br> [[रञ्जित धिमाल]] <br> (७ गोल) |biggest home win= {{nowrap|[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] ५–० [[फ्रेन्ड्स क्लब]]}}<br>{{small|(२९ मङ्सिर २०७५)}} | highest scoring= {{nowrap|[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] ५–५ [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]]}}<br>{{small|(१६ पुस २०७५)}} |matches=91 |total goals=226 |longest wins= १२ खेल <br> [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] |longest unbeaten= १२ खेल <br> [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |longest winless = ९ खेल <br> [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] <br> [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |longest losses= ८ खेल <br> [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |average attendance= |prevseason=[[२०१५ नेपाल राष्ट्रिय लिग|२०७२]] |nextseason= |updated = २४ पुस २०७५ }} '''सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ (अन्य नाम: पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५)''' पाँच वर्ष पछि सञ्चालन भएको नेपाली राष्ट्रिय फुटबल लिग [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]को ४२ औँ संस्करण हो।<ref>{{cite web|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/36184|title=५ वर्ष पछि सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग हुन भएको छ|author=|date=|work=हाम्रो खेलकुद|accessdate=१४ जनवरी २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928234821/http://www.hamrokhelkud.com/football/36184 |date=2018-09-28 }}</ref> यस प्रतियोगिता २०७५ असोज १३ गतेदेखि पुस २४ सम्म सञ्चालन भएको थियो।<ref>[https://khullapati.comसहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग हुने]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/2232|title=अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले सहिद स्मारक [[ए]] डिभिजन लिगको समय तालिका सार्वजनिक गरेको छ|website=[[गोल नेपाल डटकम]]|access-date=२०१८-०५-१६}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://the-anfa.com/news/26/martyrs-memorial-a-division-league-to-start-from-sept-29-13-ashoj|title=एन्फाको समाचार|last=लङटेल-इ-मिडिया|website=द एन्फा डटकम|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२०१८-०५-१६}}</ref> जुन निर्णय २०७५ साउन ३२ गते बसेको [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|एन्फा]]को बैठकले गरेको थियो। यस संस्करणमा ३ विभागीय टिम सहित ११ उपत्यकाका टिम गरी कुल १४ [[नेपालका फुटबल क्लबहरूको सूची|नेपालका फुटबल क्लबहरूको]] सहभागीता रहेको थियो। यो सन् २०७२ को राष्ट्रिय लिग पछि आयोजना गरिएको शीर्ष स्तरीय फुटबल प्रतियोगिता हो। १६ सेप्टेम्बर २०१८ मा, रेलिगेसन प्रणाली हटाइने निर्णय भएको थियो तथापि दुई तल्ला वा कमजोर क्लबहरूले भने अर्को संस्करणको [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]मा क्रमश १ र २ अङ्क गुमाउनु पर्ने नियम कायम गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3348|title=सहिद स्मारक ए डिभिजन लिगका विजेताले ५० लाख प्राप्त गर्ने|date=१६ सेप्टेम्बर २०१८|accessdate=१६ सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७०|पछिल्लो संस्करण]]को विजेता थियो। यो संस्करणमा पनि [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]]ले दुई खेल अधिनै उपाधि हात पारेको थियो। यसका साथै क्लबले [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]को उपाधि ८ पटक उचालेको छ।<ref>{{cite web |title=‘ए’ डिभिजन लिग: मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लबले किर्तिमानी ८ पटक उपाधि उचालेको छ|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-12-28/mmc-secure-record-eighth-title.html |publisher=द काठमाडौँ पोस्ट |accessdate=१० जनवरी २०१९ |date=२८ डिसेम्बर २०१८}}</ref> यो नै नेपाली फुटबल इतिहासमा कुनैपनि क्लबले सर्वाधिक धेरैपटक लिग जितेको किर्तिमानी हो। ==सहभागी क्लबहरू== यस प्रतियोगितामा सबै १४ क्लबहरूले काठमाडौँ उपत्यका रहेका थिए।<ref name=":0" /> यी क्लबहरू बाहेक नेपालका अन्य भागमा रहेका [[झापा ११ फुटबल क्लब|झापा ११]], [[मोरङ ११]], [[लुम्बिनी फुटबल क्लब]] र सुदूर पश्चिम फुटबल क्लबले पनि सहभागीता जनाउने २०७४ मा घोषण गरिएता पनि भाग भने जनाएका थिएनन्।<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-09-15/16-teams-in-a-division-league.html|title=ए’ डिभिजन लिगमा १६ क्लबहरू|access-date=२०१८-०९-२९|language=अङ्ग्रेज}}</ref> उक्त क्लबहरूले भने [[२०७२ नेपाल राष्ट्रिय लिग]]मा सहभागीता जनाएका थिए। अर्को तर्फ, [[२०७२ नेपाल राष्ट्रिय लिग]]मा सहभागीता नजनाएका [[फ्रेन्ड्स क्लब]], [[हिमालयन शेर्पा क्लब]], [[जावलाखेल युथ क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]],[[सङ्कटा क्लब]] र [[सरस्वती युथ क्लब]] लगायतका ६ वटा क्लबहरूले भने [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७०]]मा भाग जनाएपछि यस संस्करणमा पनि सहभागीता जनाएका थिए। === टोलीमा परिवर्तन === {| class="wikitable" !पदोन्नति [[२०७१ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७१ बि-डिभिजन लिग]] !पदोन्नति [[२०७३ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ बि-डिभिजन लिग]] !पद घट [[२०७३ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ बि-डिभिजन लिग]] |- |[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |च्यासल युथ क्लब<br>[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |[[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टिम]]<br>[[ब्वाइज युनियन क्लब]] |} === बरियताक्रम स्थान === {| class="wikitable sortable" !क्लबहरू !स्थान !अघिल्लो संस्करणमा {{efn|[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७०|२०७० ए-डिभिजन लिग]]}} |- |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] | rowspan="9" |[[काठमाडौँ]] |सातौँ |- |[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |द्वितीय |- |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |प्रथम |- |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |छैटौँ |- |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |१०अौँ |- |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |४अौँ |- |[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |द्वितीय ([[२०७३ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ बि-डिभिजन]]) |- |[[सङ्कटा क्लब]] |५अौँ |- |[[सरस्वती युथ क्लब]] |९अौँ |- |[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] | rowspan="5" |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |प्रथम ([[२०१४ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०१४ बि-डिभिजन]]) |- |[[च्यासल युथ क्लब]] |प्रथम ([[२०७३ सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ बि-डिभिजन]]) |- |[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |८अौँ |- |जावलाखेल युथ क्लब |११अौँ |- |[[थ्री स्टार क्लब]] |तेस्रा |} ===कार्यकारी र जर्सी=== {| class="wikitable sortable" !क्लबहरू !मुख्य प्रशिक्षक !कप्तान !जर्सी प्रायोजक |- |[[ब्वाइज युनियन क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} उज्जीन श्रेष्ठ<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3518|title=BBC coach Ujjen Shrestha: Target Is To Finish Top Eight|website=गोल नेपाल डटकम|access-date=२०१८-०९-२८}}</ref> |{{Flagicon|NPL}} दिलेन लोक्टम | |- |[[च्यासल युथ क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} [[राजुकाजी शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=http://www.hamrokhelkud.com/football/41022|title=शाक्य च्यासलको मुख्य प्रशिक्षकमा अनुबन्धित {{!}} हाम्रो खेलकुद|website=हाम्रो खेलकुद|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२०१८-०९-२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108081016/https://www.hamrokhelkud.com/football/41022 |date=2018-11-08 }}</ref> |{{Flagicon|NPL}} [[देवेन्द्र तामाङ]] |भ्याली कन्स्ट्रक्सन |- |[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} रमेश महर्जन |''{{Flagicon|NPL}}'' [[धिराज श्रेष्ठ]] |[[नेपाल इन्भेष्टमेण्ट बैङ्क लिमिटेड]] पञ्चकन्या समूह<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3517|title=Friends Club Signs Sponsorship Deal With Nepal Investment Bank Limited|website=गोल नेपाल |access-date=२०१८-१२-०८}}</ref> |- |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} सुवास लिम्बू |{{Flagicon|NPL}} मन बहादुर तामाङ |हार्भेस्ट मुन |- |[[जावलाखेल युथ क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} राज कुमार केसी<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3520|title=JYC Assistant Coach Naresh Thapa: Target Is To Finish Top Six|website=गोल नेपाल डटकम|access-date=२०१८-०९-२८}}</ref> |{{Flagicon|NPL}} कुलदीप कार्की |ग्रान्ड मास्टर एक्सएक्सएक्स रम |- |[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} निशान श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} उत्तम गुरूङ | |- |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |{{Flagicon|NGR}} फुजी टोपे<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3370|title=MMC Believes On Fuja Tope For Martyr's Memorial A Division League|website=गोल नेपाल डटकम|access-date=२०१८-०९-१७}}</ref> र<br>{{Flagicon|NPL}} सुमन श्रेष्ठ<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4421|title=MMC Coach Fuja Tope: ANFA Is Working Hard To Put Every Leg In Right Hole (Interview)|website=गोल नेपाल|access-date=२०१८-१२-२९}}</ref> |{{Flagicon|NPL}} [[बिराज महर्जन|विराज महर्जन]] |सिग्नेचर (हुस्की)<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3490|title=MMC Finalizes Squad For A Division League; Signs Jersey Sponsor With Signature|website=गोल नेपाल डटकम|access-date=२०१८-०९-२८}}</ref> |- |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} राजेन्द्र तामाङ<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/3364|title=After Taking Helm Of APF, Coach Rajendra Tamang Says,|website=गोल नेपाल डटकम|access-date=२०१८-०९-१७}}</ref> |{{Flagicon|NPL}} नवीन लामा |अग्नि महिन्द्र<ref>{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/50503/|title=एपीएफ, महिन्द्रसँग ५ वर्षे सम्झौता|last=रिपब्लिका|website=माइ रिपब्लिका|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२०१८-१२-०८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209123558/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/50503/ |date=2018-12-09 }}</ref> |- |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} नवीन न्यौपाने |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] |बजाज पल्सर |- |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} अनन्त राज थापा |''{{Flagicon|NPL}}'' हेम तामाङ | |- |[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |{{Flagicon|NPL}} महेश्वर मुल्मी |{{Flagicon|NPL}} प्रवीन कुमार सैनजु | |- |[[सङ्कटा क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} सलिन खड्गी |{{Flagicon|NPL}} रवी सिलवाल |सीएमजी क्लब |- |[[सरस्वती युथ क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} प्रदिप नेपाली |{{Flagicon|NPL}} दीपेश श्रेष्ठ | |- |[[थ्री स्टार क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} मेघराज केसी |{{Flagicon|NPL}} [[निराजन खड्का]] |रूस्लान भोड्का |} ==खेल मैदानहरू== <center> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ! [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |- | [[एन्फा कम्प्लेक्स|एन्फा कम्प्लेक्स, सातदोबाटो]]<ref name="मैदान">{{cite web|title=सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगका खेलहरू दुईवटा रङ्गशालामा हुने भएको छ|url=https://goalnepal.com/news/detail/3351|work= गोल नेपाल डटकम|accessdate=१६ सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> | [[हलचोक रङ्गशाला]]<ref name="मैदान"/> |- | दर्शक क्षमता: '''४,०००''' | दर्शक क्षमता: '''३,५००''' |- | | [[File:SAFF Championship 2013 (3).JPG|200px]] |} </center> ==लिग तालिका== {{2018–19 Martyr's Memorial A-Division League table}} === चरणहरूमा क्लबको स्थान === {{#invoke:sports rbr table |table |sortable=y |update=complete |legendpos=br |team1=[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |pos1=1/2/1/1/1/1/1/1/1/1/1/1/1 |team3=[[थ्री स्टार क्लब]] |pos3=2/1/5/4/3/2/2/2/3/3/3/3/3 |team6=[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |pos6=3/7/7/6/5/5/5/5/5/6/5/6/6 |team2=[[सङ्कटा क्लब]] |pos2=4/3/2/5/4/3/3/3/2/2/2/2/2 |team4=[[नेपाल आर्मी क्लब]] |pos4=5/4/3/2/2/4/4/4/4/4/4/4/4 |team14=[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |pos14=6/10/12/14/14/14/14/14/14/14/14/14/14 |team5=[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |pos5=7/5/8/9/11/8/8/8/8/5/7/5/5 |team8=[[च्यासल युथ क्लब]] |pos8=8/9/6/8/8/7/7/6/7/7/8/8/8 |team7=[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |pos7=9/6/4/3/6/6/6/7/6/8/6/7/7 |team13=[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |pos13=10/8/11/11/13/13/13/13/13/13/12/13/13 |team11=[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |pos11=11/11/14/13/9/10/10/11/12/11/11/12/11 |team10=[[जावलाखेल युथ क्लब]] |pos10=12/13/13/12/10/11/11/10/10/10/9/10/10 |team9=[[सरस्वती युथ क्लब]] |pos9=13/12/9/7/7/9/9/9/9/9/10/9/9 |team12=[[ब्वाइज युनियन क्लब]] |pos12=14/14/10/10/12/12/12/12/11/12/13/11/12 <!-- --> |color_1=1st |text_1=[[२०१९ एएफसी कप|एएफसी कप]]को लागि छनौट |source=[https://the-anfa.com/fixtures एन्फा]|date=१२ अक्टोबर २०१८}} ==खेल== {{main|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ का खेलहरू}} झन्डै पाँच वर्षपछि सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ असोज १३ गते शनिबारबाट सुरु भएको थियो। पहिलो दिनको खेल [[एनआरटी क्लब]] र [[नेपाल आर्मी क्लब]] बिच २–२ को बराबरीमा टुङ्गिएको थिय । यद्दपी पहिलो दिनको खेल विवादरहित भने हुन सकेन। खेलको अन्त्यतिर रेफ्री सुदिश पाण्डेको निर्णय विवादित बनेको थियो। २–१ ले [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] अघि रहेको अवस्थामा टोलीका गोलकिपर अजित प्रजापतिले बढी समय बल होल्ड गरेको भन्दै रेफ्री पाण्डेले त्यसमा आर्मीलाई पेनाल्टी बक्सबाट इनडाइरेक्ट फ्रिकिकको अवसर दिए। त्यसमा आर्मीले गोल गरेपछि खेल बराबरीमा टुङ्गिएको थियो। त्यो विषयमा [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]]का पदाधिकारी नै विवादमा उत्रेका थिए। उनीहरूमध्ये केहीले म्यान अफ द म्याच घोषित गोलकिपर अजितलाई ट्रफी लिनबाट रोकेका थिए। तर, पनि उनले ट्रफी लिएका थिए। पाण्डेको निर्णय छानविनका लागि न्यू रोड टिमले [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]मा निवेदन दर्ता गरेको बताइएको थियो। फेरि नेपाली राष्ट्रिय टोली [[बङ्गबन्धु गोल्डकप|बङ्गबन्धु गोल्ड कप]]का लागि २०७५ असोज १५ गते आइतबार बङ्गलादेश प्रस्थान गरेसँगै ए डिभिजन लिग केहि दिनका लागि [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]को विशेष निर्णयमा स्थगित भएको थियो।<ref>http://www.hamrokhelkud.com/football/41899 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002043813/http://www.hamrokhelkud.com/football/41899 |date=2018-10-02 }}</ref> भने खेल पुन असोज २४ गतेबाट पुन खेल सञ्चालन भएको थियो। ==खेल विवरणहरू== {{main|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ का विवरणहरू}} ===क्लिन सिट=== {| class="wikitable" !वरियता !खेलाडी !क्लब !क्लिन सिट |- | align="center" |१ |{{Flagicon|NPL}} [[विकेश कुथु]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] | align="center" |७ |- | rowspan="2" align="center" |२ |{{Flagicon|NPL}} विशाल श्रेष्ठ |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="2" align="center" |६ |- |{{Flagicon|NPL}} एलन न्यौपाने |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | align="center" |३ |{{Flagicon|NPL}} राजन बाबु थापा |[[सङ्कटा क्लब]] | align="center" |५ |- | rowspan="2" align="center" |४ |{{Flagicon|NPL}} किशर गिरी |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] | rowspan="2" align="center" |४ |- |{{Flagicon|NPL}} शत्रुगन चौधरी |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |- | rowspan="6" align="center" |५ |{{Flagicon|NPL}} सागर राई |[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] | rowspan="6" align="center" |३ |- |{{Flagicon|NPL}} दिनेश थापा मगर |[[च्यासल युथ क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} देव लिम्बू |[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} टेकेन्द्र थापा |[[जावलाखेल युथ क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} दिप कार्की |[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} प्रदीप भण्डारी |[[सरस्वती युथ क्लब]] |- | align="center" |६ |{{Flagicon|NPL}} राजु योगी |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | align="center" |२ |- | rowspan="3" align="center" |७ |{{Flagicon|NPL}} अमृत कुमार चौधरी |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | rowspan="3" align="center" |१ |- |{{Flagicon|NPL}} अर्पण कार्की |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} सोजित गुरुङ |[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |} ===सर्वाधिक गोलकर्ता=== {{main|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ का गोलकर्ताहरू}} {{updated|८ जनवरी २०१९}}<ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/playerStat|accessdate=१२ अक्टोबर २०१८|title=खेलाडीहरूको विवरण, पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125115652/https://the-anfa.com/playerStat |date=2018-11-25 }}</ref> {| class="wikitable" !वरियता !खेलाडी !क्लब !गोल |- | rowspan="3" align="center" |१ |{{flagicon|NGR}} अफेज ओलावाले ओलदिपो |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="3" align="center" |७ |- |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} [[रञ्जित धिमाल]] |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | rowspan="3" align="center" |२ |{{Flagicon|NPL}} युवराज खड्का |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | rowspan="3" align="center" |६ |- |{{Flagicon|NPL}} विश्वास श्रेष्ठ |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} रञ्जन बिष्ट |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | rowspan="2" |३ |{{Flagicon|NPL}} अञ्जन बिष्ट |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="2" |५ |- |{{Flagicon|NPL}} अमित तामाङ |[[सङ्कटा क्लब]] |} ===आत्मघाती गोल=== *''आशिष गुरूङ्'' :-[[जावलाखेल युथ क्लब|जावलाखेल]] विरूद्व [[हिमालयन शेर्पा क्लब|हिमालयन शेर्पा]], २०७५ मंसिर ०८, तेस्रो चरण, खेल २१<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/44493 कर्णको दुई गोलमा शेर्पा विजयी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ह्याट्रिक=== *यस सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा कुनै पनि ह्याट्रिकहरु हुन सकेन, ==अनुशासन== ==== खेलाडी ==== *सर्वाधिक पहेँलो कार्ड: '''५''' **{{Flagicon|CIV}} एडम दोम्बिया (जावलाखेल युथ क्लब) **{{flagicon|NGR}} अफेज ओलावाले ओलदिपो (मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब) *सर्वाधिक रातो कार्ड: '''१''' **{{Flagicon|NPL}} आशिष गुरूङ (हिमालयन शेर्पा क्लब) **{{Flagicon|NPL}} विश्वास श्रेष्ठ (हिमालयन शेर्पा क्लब) **{{Flagicon|NPL}} विश्वास उदास (एपीएफ क्लब) **{{flagicon|NGR}} फ्रान्सिस ओकेचुक्उ (सरस्वती युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} गौरव बुढाथोकीले (च्यासल युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} कुलदिप कार्की (जावलाखेल युथ क्लक) **{{Flagicon|CMR}} म्याक्सवेल एलोन (संकटा क्लब) **{{flagicon|IND}} मुहम्मद आसिफ (मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब) **{{Flagicon|NPL}} [[सन्तोष साहुखल]] (च्यासल युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} सुशन लामा (सरस्वती युथ क्लब) ==== टिमहरू ==== * सर्वाधिक पहेँलो कार्ड: '''२१''' **[[जावलाखेल युथ क्लब]] **[[सङ्कटा क्लब]] *सर्वाधिक रातो कार्ड: '''२''' **[[च्यासल युथ क्लब]] **[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] **[[सरस्वती युथ क्लब]] ==व्यक्तिगत पुरस्कारहरू== {| class="wikitable" !पुरस्कार विधा !विजेताहरू<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4523|title=भरत खवास उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी घोषित; उत्कृष्ट प्रशिक्षकको रूपमा सम्मानित सुमन श्रेष्ठ |website=[[गोल नेपाल डटकम]]|access-date=२०१९-०१-०८}}</ref> !क्लब |- |उत्कृष्ट प्रशिक्षक |{{Flagicon|NPL}} सुमन श्रेष्ठ |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] |{{Flagicon|NPL}} [[विशाल श्रेष्ठ]] |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[रञ्जित धिमाल]] |[[थ्री स्टार क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[हेमन गुरूङ]] |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |- |उदयीमान खेलाडी |{{Flagicon|NPL}} [[विकास खवास]]<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4524|title=उदयीमान खेलाडीको रूपमा सम्मानित विकास खवास |website=[[गोल नेपाल डटकम]]|access-date=२०१९-०१-०८}}</ref> |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.rsssf.com/tablesn/nepal2018.html#adiv RSSSF] {{सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} {{२०७५ नेपालमा फुटबल}} [[श्रेणी:सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] jqlzey1lhevlfuuutph91bjg0v2alae 0 98191 1366748 1173376 2026-07-22T20:56:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366748 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | name = याहु! न्युज | logo = याहु! समाचारको लोगो.png | logo_size = 150px | screenshot = | caption = | url = [https://news.yahoo.com आधिकारिक वेबसाइट] | commercial = हो | type = [[समाचार]] | registration =वैकल्पिक | owner = [[भरिजोन मिडिया]]<br>([[भरिजोन सञ्चार]]) | Presenter = | author = याहु! | editor = | launch date = {{start date and age|1996|8}}<ref name="Yahoo! Inc. - Company Timeline">{{cite web |url=http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |title=याहु! निगम - कम्पनीको समयरेखा |work=[[वेब्याक मेसिन]] |date=2008-07-13 |accessdate=2016-07-19 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080713214826/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |archivedate=२००८-०७-१३ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080713214826/http://yhoo.client.shareholder.com/press/timeline.cfm |date=2008-07-13 }}</ref> | current status = चालू | revenue = }} '''याहु! न्युज''' ({{Trans}} याहु! समाचार) [[याहु!]]द्वारा सञ्चालित एक समाचार वेबसाइट हो जसलाई याहुको इन्टरनेटमा आधारित समाचार एकत्रीकरणकर्ता रूपमा सृजना गरिएको थियो। वेबसाइटलाई सन् १९९६ को अगस्टमा याहुका सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ ब्राड क्लोजीले सृजना गरेको थियो। यसका लेखहरू मूल रूपमा एसोसिएटेड प्रेस, रेउटर्स, फक्स न्युज, अल जजिरा, एबिसी न्यूज, युएसए टुडे, सिएनएन र बिबिसी समाचार जस्ता समाचार सेवाहरूबाट आएका हुन्। सन् २००१ मा, याहु! न्युजले वेबमा पहिलो 'सर्वाधिक विद्युतीय-इमेल गरिएको' पृष्ठको प्रक्षेपण गरेको थियो। अनलाइन समाचार स्रोतहरूले समाचार उपभोगमा पार्ने प्रभावको बारेमा मानिसहरूको बुझ्ने क्षमतालाई विस्तार गर्दै यसले एक नवप्रवर्तन विचारलाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।<ref name=pamela>{{समाचार स्रोत|प्रथम=लिकाल्जी ओ कोनेल|अन्तिम=पामेला|शीर्षक=New Economy; Yahoo Charts the Spread of the News by E-Mail, and What It Finds Out Is Itself Becoming News.|युआरएल=https://www.nytimes.com/2001/01/29/business/new-economy-yahoo-charts-spread-e-mail-what-it-finds-itself-becoming.html|पत्रिका=न्यू योर्क टाइम्स|मिति=२९ जनवरी २००१}}</ref> याहुले १९ डिसेम्बर २००६ सम्म समाचार लेखहरू माथि टिप्पणीहरू गर्न अनुमति दिएको थियो र पछि यसले उक्त सुविधा हटाएको थियो। टिप्पणीहरू २ मार्च २०१० मा पुन: सक्षम पारिएको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|अन्तिम=टारटेकअफ|प्रथम=जोसेफ|मिति=३ मार्च २०१०|युआरएल=http://paidcontent.org/article/419-yahoo-news-brings-news-commenting-back-/ |कार्य=PaidContent |शीर्षक=Yahoo News Brings News Commenting Back|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20121013045757/http://paidcontent.org/2010/03/03/419-yahoo-news-brings-news-commenting-back/|अभिलेखमिति=१३ अक्टोबर २०१२}}</ref> टिप्पणीहरू १० डिसेम्बर २०११ र १५ डिसेम्बर २०११ को बीचमा, प्राविधिक समस्याका कारण अस्थायी रूपमा असक्षम पारिएका थिए। सन् २०११ सम्म, याहु!ले मुख्य सञ्चार माध्यम सङ्गठन बन्ने योजनाको अंशको रूपमा मूल सामग्रीहरू समावेश गर्नका लागि आफ्नो विचारलाई विस्तार गरेको थियो। वाल्टर सापिरो र भर्जिनिया हेफर्नन लगायतका दिग्गज पत्रकारहरूलाई उक्त कामका लागि नियुक्त गरिएको थियो <ref name="politico1">{{cite news |title=Yahoo News hires Olivier Knox as its first White House correspondent |url=https://www.yahoo.com/news/blogs/cutline/yahoo-news-hires-olivier-knox-first-white-house-114041483.html |publisher=याहु! समाचार |date=2012-02-01 |first=ड्ल्यान |last=ष्टेबलफोर्ड |accessdate=2012-02-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210218145156/https://www.yahoo.com/news/blogs/cutline/yahoo-news-hires-olivier-knox-first-white-house-114041483.html |date=2021-02-18 }}</ref>जबकि वेबसाइटले फेब्रुअरी २०१२ मा पहिलो पटक ह्वाइट हाउस प्रेसमा संवाददाता खटाएको थियो।<ref name="politico1"/><ref>{{cite news |title=Yahoo steals NY Times' Virginia Heffernan |url=http://www.politico.com/blogs/media/2012/02/yahoo-steals-ny-times-virginia-heffernan-113321.html |work=[[पोलिटिको]] |date=2 February 2012 |first=ड्ल्यान |last=बायर्स |accessdate=2012-02-03}}</ref> [[अमेजन (कम्पनी)|अमेजन]]को स्वामित्वमा रहेको बजारशास्त्र आँकडा सङ्कलन कम्पनी ([[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा]]) याहु! यस बिन्दुमा विश्वको शीर्ष समाचार साइटहरू मध्ये एक भएको दावी गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/topsites/category/Top/News |title=श्रेणीका अनुसार शीर्ष वेबसाइटहरू: समाचार |publisher=[[अलेक्सा इन्टरनेट]] |date= |accessdate=2013-07-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227164205/https://www.alexa.com/topsites/category/Top/News |date=2017-12-27 }}</ref> यसमा [[ट्विटर|टुइटर]]को सामग्री पनि थप्ने योजनाहरू बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last=Rapaport |first=Lisa |url=https://www.bloomberg.com/news/2013-05-16/yahoo-ceo-mayer-says-streaming-news-will-display-tweets.html |title=Yahoo CEO Mayer Says Streaming News Will Display Tweets |publisher=ब्लुमबर्ग |date=2013-05-16 |accessdate=2013-07-03}}</ref> नोभेम्बर २०१३ मा, याहुले पूर्व टुडे सो र सिबीएस इभिनिङ न्यूजमा कार्यरत केटी क्युरिकलाई याहु! समाचारको विश्वव्यापी संवाददाताको रूपमा नियुक्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=गोल्ड|first=हडास|title=Yahoo News makes Couric move official|url=http://www.politico.com/blogs/media/2013/11/yahoo-news-makes-couric-move-official-178309.html?hp=l2|publisher=पोलिटिको|accessdate=25 November 2013}}</ref> उनले सन् २०१७ मा याहु! समाचार छोडेकी थिइन्। == मोबाइल अनुप्रयोग == याहु!ले [[आइओएस]] र [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एण्ड्रोइड]]का लागि विभिन्न श्रेणीहरूबाट सबैभन्दा पढिएका समाचारका लेखहरू सङ्कलन गर्ने अनुप्रयोगको विकसित गरेको थियो। अनुप्रयोगल सन् २०१४ को एप्पल बनावट पुरस्कारको विजेताहरू मध्ये एक थियो। <ref>{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/news/218814/Threes_Monument_Valley_and_more_pick_up_Apple_Design_Awards.php |title=Threes, Monument Valley and more pick up Apple Design Awards|last=रोज|first=माइक|date=3 June 2014 |publisher=गामासुत्र |accessdate=3 June 2014}}</ref> == वरियता == जनवरी २०१९ सम्म, याहु! न्युज [[अलेक्सा इन्टरनेट|अलेक्सा]]का अनुसार, फक्स न्युजभन्दा अगाडि र सिएनएनभन्दा पछाडि, विश्वव्यापी समाचार साइटहरूको बीच छैठौँ स्थानमा रहेको छ।<ref>[http://www.alexa.com/topsites/category/Top/News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227164205/https://www.alexa.com/topsites/category/Top/News |date=2017-12-27 }} [[अलेक्सा इण्टरनेट|अलेक्सा]]</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[समाचार (एप्पल)|एप्पल समाचार]] *[[गुगल समाचार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://news.yahoo.com/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{cite web | url = http://www.niemanlab.org/encyclo/yahoo | title = याहु | publisher = निम्यान फाउण्डेसन फर जर्नालिजम | display-authors = 0 | first = मार्क |last = कोडिङ्टन | work = इन्साइक्लो | accessdate = १ अप्रिल २०१२ }} {{याहु! निगम}} [[श्रेणी:याहु! समाचार|समाचार]] [[श्रेणी:अमेरिकी समाचार वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:याहु!|समाचार]] [[श्रेणी:याहु!का सामुदायिक वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:आइओएस सफ्टवेयर]] 41147j45l38a95q1xpq8fg3kpqemgqa 0 99060 1366650 1364672 2026-07-22T10:11:20Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता कप्तानहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1366650 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = उगो योरिस | image = Lloris 2018 (cropped).jpg | image_size = 200 | caption = सन् २०१८ फिफा विश्वकपमा फ्रान्सको प्रतिनिधित्व गर्दै योरिस | fullname = उगो हद्रियन दोमिनिक योरिस<ref name=Legion>{{सोधपत्र स्रोत|मिति=१ जनवरी २०१९ |शीर्षक=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |युआरएल=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |सोधपत्र=Journal Officiel de la République Française |संस्करण=२०१९ |सङ्ख्या=0001 |पहुँचमिति=२४ अगस्ट २०१९ |भाषा=फँसेली}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|12|26|df=y}}<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |शीर्षक=फिफा विश्वकप रूस २०१८: खेलाडीहरूको सूची: फँस |प्रकाशक=फिफा |प्रारूप=पिडिएफ |पृष्ठ=११ |मिति=१५ जुलाई २०१८ |पहुँचमिति=११ जनवरी २०१९}}</ref> | birth_place = [[निस]], फ्रान्स | height = १.८८ मिटर<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=https://www.premierleague.com/players/4664/Hugo-Lloris/overview |शीर्षक=उगो योरिस: अवलोकन |प्रकाशक=प्रिमियर लिग |पहुँचमिति=११ जनवरी २०१९}}</ref> | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] | currentclub = [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम]] | clubnumber = १ | youthyears1 = सन् १९९३–१९९७ | youthclubs1 = CEDAC Cimiez | youthyears2 = सन् १९९७–१००५ | youthclubs2 = [[ओजिसे निस|निस]] | years1 = सन् २००५–२००६ | clubs1 = [[ओजिसे निस|निस ख]] | caps1 = २० | goals1 = ० | years2 = २००५–२००८ | clubs2 = [[ओजिसे निस|निस]] | caps2 = ७२ | goals2 = ० | years3 = सन् 2००८–२०१२ | clubs3 = [[ओलाँपिक लियोने|लियोने]] | caps3 = १४६ | goals3 = ० | years4 = सन् 2०२२– | clubs4 = [[टोनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम]] | caps4 = २५१ | goals4 = ० | nationalyears1 = सन् २००४ | nationalteam1 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली (१८ वर्ष मुनि)|१८ वर्ष मुनि]] | nationalcaps1 = ३ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = सन् १००४–२००५ | nationalteam2 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली (१९ वर्ष मुनि)|१९ वर्ष मुनि]] | nationalcaps2 = १४ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = सन् २००६ | nationalteam3 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली (२० वर्ष मुनि)|२० वर्ष मुनि]] | nationalcaps3 = ४ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = सन् १००६–२००८ | nationalteam4 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली (२१ वर्ष मुनि)|२१ वर्ष मुनि]] | nationalcaps4 = ५ | nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = सन् १००८– | nationalteam5 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps5 = ११४ | nationalgoals5 = ० | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[भकुन्डो|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|सन् २०१८ रूस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए युरोपेली प्रतियोगिता]]}} {{Medal|RU|[[सन् २०१६ युइएफए युरो|सन् २०१६ फ्रान्स]]|}} | club-update = २३:४३, ७ मार्च २०२० | nationalteam-update = १० सेप्टेम्बर २०१९ }} '''उगो योरिस''' (जन्म: २६ डिसेम्बर १९८६), एक फ्रान्सेली अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी हुन्। उनी हाल फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली र अङ्ग्रेजी फुटबल क्लब [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब]]का लागि गोलरक्षकको रूपमा मैदान उत्रने गर्दछन्। उनी राष्ट्रिय टोली र क्लबका कप्तान पनि हुन्। निसमा जन्मिएका उनी सन् १९९५ देखि नै निसको स्थानीय फुटबल क्लब ओजिसे निसका लागि पहिलो पटक फुटबल क्षेत्रमा आएका थिए। उनलाई सन् २००० मा अरूका माझ परिचित बनेका थिए। सन् २००८ मा, उनले फ्रान्सको लिग अँमा प्रदर्शन गर्ने क्लब ओलाँपिक लियोनेसँग आबद्ध भएका थिए। उनले सो क्लबमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै उनको पुस्ताको एक सवल गोलरक्षकको रूपमा आफूलाई उभ्याउन सफल भएका थिए। उनले तीन पटक लिग अँमा उत्कृष्ट गोलरक्षकको उपाधि प्राप्त गरिसेका छन्। सन् २०१० मा उनले क्लबलाई च्याम्पियन्स लिगको सेमिफाइनल सम्म पुर्‍याउनका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान गरेका थिए। सन् २०१२ मा, उनले क्लबको कुप द फँसको उपाधि हात पार्दै अङ्ग्रेजी फुटबल क्लब [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम]]मा आबद्ध भएका थिए।<ref>[http://lactusport.fr/hugo-lloris-le-capitaine-qui-naime-pas-la-lumiere/ Hugo Lloris, le capitaine qui n'aime pas la lumière].</ref> लन्डनको उक्त क्लमा उनी सन् २०१२ को संस्करणमा आएका थिए। क्लबमा उनको उत्कृष्ट प्रदर्शन रहेका कारण उनलाई विश्वको सर्वश्रेष्ठ गोलरक्षकहरू मध्येको एक मानिन्छ। सन् [[२०१८-१९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा उनले पटक पटक विपक्षीहरूको प्रहारलाई असफल तुल्याउँदै टोलीलाई उक्त प्रतियोगिताको फाइनल सम्म पुर्‍याउन अहम् भूमिका निर्वाह गरेका थिए, तथापि, टोली लिभरपुलसँग २-० गोल अन्तरले पराजित हुँदै उपविजेता बनेको थियो। उनले प्रथम पटक च्याम्पियन्स लिगको फाइनल खेल खेल्ने मौका पाएका थिए। उनी हालसम्म, टोटनह्याममा सर्वाधिक उपस्थिति जनाउने गोलरक्षक हुनुका साथ साथै उनी च्याम्पियन्स लिगको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै उपस्थिति जनाउने फ्रान्सेली गोलरक्षक पनि हुन्। उनी सन् २०१५ मा क्लबको कप्तानको रूपमा नियुक्त भएका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|भाषा=फ्रान्सेली|प्रथम=Jean-Baptiste|अन्तिम= Caillet|शीर्षक=Qui est le plus grand capitaine de l'équipe de France ?|प्रकाशक=L'Équipe|मिति=२०१६-०६-१९|युआरएल=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Qui-est-le-plus-grand-capitaine-de-l-equipe-de-france/696448|पहुँचमिति=२०१८-०७-१७}}</ref> उनले युरो २००८ पछि फ्रान्सेली टोलीमा प्रदापण गरेका थिए र सन् २००९ को अन्त्यदेखि उनी शीर्ष स्थानमा रहन सफल छन्। त्यसपछि उनी सन् २०१० को विश्वकपमा कप्तानको रूपमा उपस्थित भएका थिए। उनीसँग राष्ट्रिय टोलीमा गोलरक्षकको रूपमा धेरै प्रतियोगिताहरूको विवरण रहेको छ। सन् [[२०१० फिफा विश्वकप]], सन् २०१२ युरो, सन् २०१४ विश्वकप, सन् २०१६ युरो र सन् [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा उनले फ्रान्सको टोलीलाई नेतृत्व गर्ने गोलरक्षकको रूपमा सेवा गरेका थिए र उनकै कप्तानीमा रहेको राष्ट्रिय टोलीले सन् २०१८ फिफा विश्वकपको विजेता बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703|वेबसाइट=legifrance.gouv.fr|शीर्षक=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination|मिति=१ जनवरी २०१९|पहुँचमिति=८ सेप्टेम्बर २०१९}}</ref> सन् २०१६ र सन् २०१९ को बीचमा, उनले तीन सबैभन्दा प्रतिष्ठित फुटबल प्रतियोगिताहरूको फाइनल सम्मको यात्रा तय गरेका थिए जसमा सन् २०१६ युरो, सन् [[२०१८ फिफा विश्वकप]] र सन् [[२०१८-१९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] समावेश छ। ==बाल्यकाल र व्यतिगत जीवन== ==क्लव कार्यकाल== ==अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल== == कार्यकाल तथ्याङ्क == ===क्लब=== {{अद्यावधिक|१० मार्च २०१०}}<ref name="Lloris, Hugo">{{NFT player|id=25001|name=Lloris, Hugo|accessdate=१० January २०१३ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lfp.fr/joueur/index.asp?no_joueur=105440&page=carriere |title=La Carriere de Hugo Lloris |accessdate=७ February २०१० |publisher=Ligue de Football Professionnel |language=फ्रान्सेली |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091218095814/http://www.lfp.fr/joueur/index.asp?no_joueur=105440&page=carriere |archivedate=१८ December २००९}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.olweb.fr/fr/Pros/300004/Fiche-Joueur/1754/Lloris-Hugo |शीर्षक=Hugo LLORIS |पहुँचमिति=७ फेब्रुअरी २०१० |प्रकाशक=ओलाँपिक लियोने |भाषा=फ्रान्सेली |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20091003124155/http://www.olweb.fr/fr/Pros/300004/Fiche-Joueur/1754/Lloris-Hugo |अभिलेखमिति=३ अक्टोबर २००९}}</ref><ref>{{Soccerway|1255|Hugo Lloris|accessdate=२ January २०१८}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ क्लबद्वारा उपस्थिति र गोल, संस्करण र प्रतियोगिता |- !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|संस्करण !colspan=3|लिग !colspan=2|राष्ट्रिय प्रतियोगिता !colspan=2|लिग प्रतियोगिता !colspan=2|युरोप !colspan=2|अन्य<ref>त्रफिस देस चाम्पियन्स सहित अन्य प्रतियोगिताहरू पनि समावेश छ,</ref> !colspan=2|जम्मा |- !विभाग!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल |- |rowspan="3" |ओजिसे निस ख |२००४–०५ |rowspan=2|चाम्पियोनात नेसनल २ |१२||०|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—||१२||० |- |सन् २००५–०६ |८||०|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—||८||० |- !colspan=2|जम्मा !२०!!०!!०!!०!!०!!०!!०!!०!!०!!०!!२०!!० |- |rowspan=4|ओजिसे निस |[[सन् २००५–०६ लिग अँ|सन् २००५–०६]] |rowspan=3|[[लिग अँ]] |५||०||०||०||५||०|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—||१०||० |- |[[सन् २००६–०७ लिग अँ|सन् २००६–०७]] |३७||०||०||०||०||०|| colspan=2 |—|| colspan=2 |—||३७||० |- |[[सन् २००७–०८ लिग अँ|सन् २००७–०८]] |३०||०||०||०||०||०|| colspan=2|—|| colspan=2 |—||३०||० |- !colspan=2|जम्मा !७२!!०!!०!!०!!५!!०!!०!!०!!०!!०!!७७!!० |- |rowspan=6|[[ओलाँपिक लियोने|लियोने]] |[[सन् २००८–०९ लिग अँ|सन् २००८–०९]] |rowspan=5|[[लिग अँ]] |३५||०||२||०||०||०||८||०||१||०||४६||० |- |[[सन् २००९–१० लिग अँ|सन् २००९–१०]] |३६||०||२||०||०||०||१४||०|| colspan=2 |—||५२||० |- |[[सन् २०१०–११ लिग अँ|सन् २०१०–११]] |३७||०||२||०||०||०||८||०|| colspan=2 |—||४७||० |- |[[सन् २०११–१२ लिग अँ|सन् २०११–१२]] |३६||०||३||०||१||०||८||०|| colspan=2 |—||४८||० |- |[[सन् २०१२–१३ लिग अँ|सन् २०१२–१३]] |२||०||०||०||०||०||०||०||०||०||२||० |- !colspan=2|जम्मा !१४६!!०!!९!!०!!१!!०!!३८!!०!!१!!०!!१९५!!० |- | rowspan="9" |[[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हट्स्पर]] |[[सन् १०१२–१३ प्रिमियर लिग|सन् २०१२–१३]] | rowspan="8" |[[प्रिमियर लिग]] |२७||०||०||०||१||०||५||०|| colspan=2|—||३३||० |- |[[सन् २०१३–१४ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् २०१३–१४]] |३७||०||१||०||१||०||६||०|| colspan=2 |—||४५||० |- |[[सन् २०१४–१५ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् २०१४–१५]] |३५||०||०||०||१||०||८||०|| colspan=2 |—||४४||० |- |[[सन् २०१५–१६ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् २०१५–१६]] |३७||०||०||०||०||०||९||०|| colspan=2 |—||४६||० |- |[[सन् २०१६–१७ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् २०१६–१७]] |३४||०||१||०||०||०||८||०|| colspan=2 |—||४३||० |- |[[सन् २०१९–१८ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् १०१७–१८]] |३६||०||०||०||०||०||७||०|| colspan=2 |—||४३||० |- |[[सन् २०१८–१९ टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् १०१८–१९]] |३३||०||०||०||०||०||११||०||colspan="2"|—||४४||० |- |[[सन् २०१९–२० टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लबको संस्करण|सन् १०१९–२०]] |१२||०||२||०||०||०||४||०|| colspan=2 |—||१८||० |- ! colspan="2" |जम्मा !२५१!!०!!४!!०!!३!!०!!५८!!०!!०!!०!!३१६!!० |- ! colspan="3" |कार्यकाल भरिमा !४८९!!०!!१३!!०!!९!!०!!९६!!०!!१!!०!!६०८!!० |} === अन्तर्राष्ट्रिय === <!-- पुनश्च: तथ्याङ्क अद्यावधिक गर्दा ज्ञानबाकसमा पनि अद्यावधिक गर्नु होला! --> {{अद्यावधिक|१० सेप्टेम्बर २०१९}}<ref name="Lloris, Hugo"/> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ उपस्थिति र गोल (राष्ट्रिय टोली र वर्ष) |- ! राष्ट्रिय टोली !! वर्ष !! उपस्थिति !! गोल |- |rowspan="12" valign="center"|[[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | सन् २००८ || १ || ० |- | सन् २००९ || ७ || ० |- | सन् २०१० || ११ || ० |- | सन् २०११ || ११ || ० |- | सन् २०१२ || १३ || ० |- | सन् २०१३ || ११ || ० |- |सन् २०१४ || ११ || ० |- | सन् २०१५ || ७ || ० |- |सन् २०१६ || १३ || ० |- | सन् २०१७ || ९ || ० |- | सन् २०१८ || १४ || ० |- | सन् २०१९ || ६ || ० |- ! colspan=2 | जम्मा !! ११४ !! ० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} *[http://www.tottenhamhotspur.com/first-team-profiles/hugo-lloris/ उगो योरिस] टोटनह्याम हट्स्पर डटकममा *{{FIFA player}} *{{LFP}} *{{Soccerbase}} {{कमन्सश्रेणी|Hugo Lloris}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली गोलरक्षकहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] 2pmsso6t92h10akfavqhwrkfw7a96de 0 99071 1366691 1363640 2026-07-22T10:20:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366691 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = सर्जियो रामोस | image = Russia-Spain 2017 (6).jpg | image_size = 230 | caption = रामोस २०१७ मा | fullname = सर्जियो रामोस गर्सिया<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of players|publisher=FIFA|page=29|date=4 June 2010|accessdate=13 September 2013|format=PDF}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|3|30|df=y}}<ref>{{cite web |title=Sergio Ramos |url=http://www.realmadrid.com/en/football/squad/sergio-ramos-garcia |publisher=Real Madrid C.F. |accessdate=24 October 2017}}</ref> | birth_place = [[कामस]], स्पेन | height = १.८३ मि<ref name=FIFA>{{cite web|url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|title=2018 FIFA World Cup: List of players|publisher=FIFA|format=PDF|page=28|date=18 June 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[रियल म्याड्रिड]] | clubnumber = ४ | youthyears1 = १९९६–२००३ | youthclubs1 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | years1 = २००३–२००४ | clubs1 = [[सेभिल्ला एटलेटिको]] | caps1 = २६ | goals1 = २ | years2 = २००४–२००५ | clubs2 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | caps2 = ३९ | goals2 = २ | years3 = २००५– | clubs3 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps3 = ४२० | goals3 = ५९ | nationalyears1 = २००२ | nationalteam1 = [[स्पेन अन्डर १७]] | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००४ | nationalteam2 = [[स्पेन अन्डर १९]] | nationalcaps2 = ६ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००४ | nationalteam3 = [[स्पेन अन्डर २१]] | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २००५– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = १६३ | nationalgoals4 = १८ | pcupdate = १९ नोवेम्बर २०१८ | ntupdate = 16:44, १९ मे २०१९ (युटिसी) | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[युईएफए युरो २००८|२००८]]|}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०१२|२०१२]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]}} {{Medal|RU|[[२०१३ फिफा कन्फेडेरेसन कप|२०१३]]|}} }} '''सर्जियो रमोस गार्सिया''' (स्पेनिश उच्चारण: [serxjo ramoz ɣarθi.a]; ३० मार्च १९८६ मा जन्मिएका एक स्पेनिश पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन् । उनले स्पेनिश क्लब [[रियल म्याड्रिड]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का लागि कप्तानको रूपमा खेल्ने गरेका छन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] tglh936vptkmc4qfi76wxqohs9b5a66 0 99102 1366480 1168272 2026-07-20T20:58:52Z Sunlightson 66105 1366480 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = विक्सनरी | logo = [[File:WiktionaryEn - DP Derivative.svg|125px|Wiktionary logo]][[Image:WiktionaryEn.svg|125px|Wiktionary logo]] | screenshot = [[File:Www.wiktionary.org screenshot.png|border|250px|Detail of the Wiktionary main page. All major wiktionaries are listed by number of articles.]] | caption = Screenshot of wiktionary.org home page | url = {{URL|www.wiktionary.org|विक्सनरी.ओर्ग}} | commercial = हैन | type = अनलाइन शब्दकोश | language = १७० भन्दा बढी | registration = ऐच्छिक | owner = [[विकिमिडिया फाउन्डेसन|विकिमीडिया फाउन्डेशन]] | author = [[जिमी वेल्स]] र विकिमीडिया समाज | launch date = {{Start date and age|2002|12|12}} | current status = चालु | alexa = {{DecreasePositive}} ४७४ ({{as of|2018|08|02|alt=अगस्त २०१८}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/wiktionary.org |title= वेबसाइटको जानकारी |publisher= [[अलेक्सा इन्टरनेट]] |accessdate= 2018-08-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518175714/http://www.alexa.com/siteinfo/wiktionary.org |date=2017-05-18 }}</ref> | revenue = }} '''विक्सनरी''' वा '''विक्शनरी''' बहुभाषी, वेब आधारित परियोजना हो जसले सबै भाषाहरूमा सबै शब्दहरूको निःशुल्क सामग्री शब्दकोश सिर्जना गर्छ । यो १७१ भाषाहरूमा र सरल अङ्ग्रेजीमा पनि उपलब्ध छ । यो प्रोजेक्टका लेखहरु विकिपीडिया जस्तै, विक्सनरीका स्वयंसेवकद्वारा लेखिएको छ । == इतिहास र विकास == विक्शनरी अनलाइनमा १२ डिसेम्बर २००२ मा ल्याइएको थियो,<ref>{{Cite web |title=Wikipedia mailing list archive discussion announcing the opening of the Wiktionary project |date=December 12, 2002 |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |access-date=May 3, 2011 |archive-date=June 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140620100425/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html |url-status=live }}</ref> डेभिड एलक्स्टनको प्रस्ताव र विकिपिडियाका सह-संस्थापक ल्यारी स्याङरको विचार पछ्याउँदै।<ref>[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-April/000076.html Wikipedia mailing list archive discussion from Larry Sanger giving the idea on Wiktionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140620072635/http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-April/000076.html |date=June 20, 2014 }} – Retrieved May 3, 2011</ref> २००४ मार्च २८ मा, पहिलो गैर-अंग्रेजी विक्शनरीहरू फ्रान्सेली र पोलिश भाषामा सुरु गरियो। त्यसपछिका वर्षहरूमा अन्य धेरै भाषाहरूमा विक्शनरीहरू सुरु गरिएका छन्। विक्शनरी अस्थायी domain name (wiktionary.wikipedia.org) मा होस्ट गरिएको थियो जबसम्म कि मई १, २००४ मा यसले हालको डोमेन नाममा सर्न सकेन।{{efn|Wiktionary's current URL is {{URL|http://www.wiktionary.org/}}}} {{As of|2021|07|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Wikipedia_statistics/data.tab}}, विक्शनरीका आफ्ना संस्करणहरूमा ३० मिलियनभन्दा बढी लेखहरू (र अझ धेरै प्रविष्टिहरू) छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.wiktionary.org/|title=Wiktionary|website=www.wiktionary.org|access-date=October 28, 2021|archive-date=September 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913141733/http://www.wiktionary.org/|url-status=live}}</ref> भाषा संस्करणहरू मध्ये सबैभन्दा ठूलो भनेको अंग्रेजी विक्शनरी हो, जसमा ७.५ मिलियन भन्दा बढी प्रविष्टिहरू छन्, त्यसपछि फ्रेन्च विक्शनरी छ जसमा ४.७ मिलियन भन्दा बढी र म्यालागासी विक्शनरी छ जसमा ३.५ मिलियन भन्दा बढी प्रविष्टिहरू छन्। ४३ वटा विक्शनरी भाषाको संस्करणमा प्रत्येकमा १,००,००० भन्दा बढी प्रविष्टिहरू छन्।{{efn|Wiktionary total article counts are [[meta:Wiktionary|here.]] Detailed statistics by word type are available here [http://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Statistics#Detail].}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{विकिमिडिया फाउन्डेसन}} [[श्रेणी:विकिपरियोजनाहरू]] 0u3rt2kdh831uypsbahcmmz33t3lrmb 0 99158 1366692 1363642 2026-07-22T10:20:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366692 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = राफाएल भरान | image = Raphaël Varane 2018.jpg | image_size = | caption = भराने [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा | fullname = राफेल जेभिएर भराने<ref>{{cite web |url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF |publisher=FIFA |format=PDF |page=5 |date=16 December 2017 |accessdate=23 December 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506230537/https://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |date=6 May 2019 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|4|25|df=y}}<ref name=BDFutbol>{{cite web |url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j13709.html |title=Varane: Raphaël Varane: Player |publisher=BDFutbol |accessdate=23 December 2017}}</ref> | birth_place = [[लिल्ले]], फ्रान्स | height = १.९१ मि<ref name=BDFutbol/> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[म्यान्चेस्टर युनाईटेड ]] | clubnumber = १९ | youthyears1 = २०००–२००२ | youthclubs1 = Hellemmes | youthyears2 = २००२–२०१० | youthclubs2 = [[आरसी लेन्स]] | years1 = २०१०–२०११ | clubs1 = [[आरसी लेन्स]] | caps1 = २३ | goals1 = २ | years2 = २०११–२०२१ | clubs2 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps2 = २३६ | goals2= ८ | years3 = २०२१- |clubs3 = [[म्यान्चेस्टर युनाईटेड ]] | caps3 = २७ |goals3 = १ | nationalyears1 = २०१० | nationalteam1 = [[फ्रान्स अन्डर १८]] | nationalcaps1 = २ | nationalgoals1 = १ | nationalyears2 = २०१२ | nationalteam2 = [[फ्रान्स अन्डर २०]] | nationalcaps2 = १ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २०११–२०१२ | nationalteam3 = [[फ्रान्स अन्डर २१]] | nationalcaps3 = १५ | nationalgoals3 = ३ | nationalyears4 = २०१३– | nationalteam4 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps4 = ८७ | nationalgoals4 = ५ | club-update = १९ मे २०१८ | nationalteam-update = १७:०७, १५ जुलाई २०१९ (युटसी) | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुस [[Association football|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|फ्रान्स}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप]]|}} }} '''राफाएल जेभिएर भरान''' (फ्रेंच उच्चारण: [ʁafaɛl vaʁan];(जन्म २५ अप्रिल १९९३) एक फ्रान्सेली पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन् जो स्पेनिश क्लब [[रियल म्याड्रिड]] र [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिम]] को लागि खेल्छन् ।उनि यस अगी २०१०-२०११ को सिजन फ्रेंच फुटबल क्लब [[:en:RC_Lens|अर सि लेन्स]] क्लबबाट सिनियर फुटबलको सुरूवात गरेका थिय । ==प्रारम्भिक जीवनी== राफाएल भरानको जन्म लिली भन्ने सहरमा भएको थियो। उन्को फुटबल क्यारियर स्थानिय क्लब ए स हेल्मेसबाट ७ वर्षको हुदानै गरेका थिए ।  सन् २००२ मा उनी व्यवसाहिक क्लब आर सी लेन्स प्रबेश गरे । <br /> ==सन्दर्भ सामाग्री== [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:रियल म्याड्रिडका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] lwbpapuyawi56b48pcznt3ck7bw5eh8 0 99311 1366693 1207764 2026-07-22T10:20:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366693 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = डेभिड सिल्भा | image = David Silva 2018.jpg | image_size = | caption = सिल्भा [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा |fullname = डेभिड जोसु जिनेज सिल्भा<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |accessdate=12 February 2018}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1986|1|8|df=y}} | birth_place = [Arguineguín], स्पेन | height = १.७० मि<ref>{{cite web|url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF|title=2018 FIFA World Cup: List of players|publisher=FIFA|format=PDF|page=28|date=18 June 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति]] | currentclub = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | clubnumber = २१ | youthyears1 = १९९५–२००० | youthclubs1 = सान फर्नान्डो | youthyears2 = २०००–२००३ | youthclubs2 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २००३–२००४ | clubs1 = [[भ्यालेन्सिया बि]] | caps1 = १४ | goals1 =१ | years2 = २००४–२०१० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ११९ | goals2 = २१ | years3 = २००४–२००५ | clubs3 = → [[एसडि इबार|इबार]] (ऋणमा) | caps3 = ३५ | goals3 = ४ | years4 = २००५–२००६ | clubs4 = → [[सेल्टा डे भिगो|सेल्टा भिगो]] (रिणमा) | caps4 = ३४ | goals4 = ४ | years5 = २०१०– | clubs5 = [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | caps5 = २८४ | goals5 = ५३ | nationalyears1 = २००१–२००२ | nationalteam1 = [[स्पेन अन्डर १६]] | nationalcaps1 = ६ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २००२–२००३ | nationalteam2 = [[स्पेन अन्डर १७]] | nationalcaps2 = २० | nationalgoals2 = ५ | nationalyears3 = २००४–२००५ | nationalteam3 = [[स्पेन अन्डर १९]] | nationalcaps3 = १४ | nationalgoals3 = ५ | nationalyears4 = २००५ | nationalteam4 = [[स्पेन अन्डर २०]] | nationalcaps4 = ५ | nationalgoals4 = ४ | nationalyears5 = २००४–२००६ | nationalteam5 = [[स्पेन अन्डर २१]] | nationalcaps5 = ९ | nationalgoals5 = ७ | nationalyears6 = २००७–२०१८ | nationalteam6 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps6 = १२५ | nationalgoals6 = ३५ | club-update = १५:०५, १९ अगस्त २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = १६:४६, १ जुलाई २०१८ (युटिसी) | medaltemplates = {{medalCountry|[[Spain national football team|Spain]]}} {{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}} {{Medal|1st|[[2010 FIFA World Cup|2010 South Africa]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|1st|[[UEFA Euro 2008|2008 Austria-Switzerland]]|}} {{Medal|1st|[[UEFA Euro 2012|2012 Poland-Ukraine]]|}} {{MedalCompetition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|3rd|[[2009 FIFA Confederations Cup|2009 South Africa]]|}} {{Medal|2nd|[[2013 FIFA Confederations Cup|2013 Brazil]]|}} {{MedalCompetition|[[FIFA U-17 World Cup]]}} {{Medal|2nd|[[2003 FIFA U-17 World Championship|2003 Finland]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Under-19 Championship|UEFA U-19 European Championship]]}} {{Medal|1st|[[2004 UEFA European Under-19 Championship|2004 Switzerland]]|}} }} '''डेभिड जोसु जिनेज सिल्भा''' (स्पेनिश उच्चारण: [daˈβið ˈsilβa]; ८ जनवरी १९८६ मा जन्मिएका एक स्पेनिश पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन् जो अंग्रेजी क्लब [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] को लागि खेलिरहेका छन् । सिल्भा मुख्यतया एक केन्द्रीय वा एक हमलाकारी मिडफिल्डरको रूपमा खेल्दछन् तर विङ्गगर वा दोस्रो स्ट्राइकरको रूपमा पनि खेल्ने गर्दछन् । ऊनी मुख्यतया बाँया-खुट्टे खेलाडी हुन । =सन्दर्भ सामग्री= [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] ngmasndyoqjs9dz93sg3fd001arolyw 0 99370 1366694 1363426 2026-07-22T10:20:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366694 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | name = ओलिभिए जिरू | image = Olivier Giroud 2018.jpg | image_size = 220 | caption = सन् २०१८ को फिफा विश्वकपमा जिरू राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = ओलिभिए जोनातँ जिरू<ref name="Legion">{{Cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |url-status=live |journal=Journal Officiel de la République Française |language=फ्रान्सेली |volume=2019 |issue=0001 |id=PRER1835394D |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713073535/https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |archive-date=13 July 2019 |access-date=24 August 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|9|30|df=33}}<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: France |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202231251/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=2 December 2018 |access-date=5 October 2018 |publisher=FIFA |page=11 |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812185537/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=12 August 2018 }}</ref> | birth_place = सँबेरी, [[फ्रान्स]] | height = १.९३ मी<ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005194921/https://www.chelseafc.com/en/teams/first-team/olivier-giroud?pageTab=biography |archive-date=5 October 2018 |access-date=5 October 2018 |publisher=Chelsea F.C.}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] | currentclub = [[एसी मिलान]] | clubnumber = ९ | youthyears1 = १९९२–१९९९ | youthclubs1 = फ्रगेस | youthyears2 = १९९९–२००५ | youthclubs2 = ग्रनोब्ल फुत ३८ | years1 = २००५–२००८ | clubs1 = ग्रनोब्ल फुत ३८ | caps1 = २३ | goals1 = २अा | years2 = २००७–२००८ | clubs2 = → इस्त्र (ऋण) | caps2 = २२ | goals2 = १४ | years3 = २००८–२०१० | clubs3 = तुर | caps3 = ४४ | goals3 = २४ | years4 = २०१०–२०१२ | clubs4 = मोन्तपेलिए | caps4 = ७३ | goals4 = ३३ | years5 = २०१० | clubs5 = → तुर (ऋण) | caps5 = १७ | goals5 = ६ | years6 = २०१२–२०१८ | clubs6 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] | caps6 = १८० | goals6 = ७३ | years7 = २०१८–२०२१ | clubs7 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] | caps7 = ७५ | goals7 = १७ |years8 = २०२१- |clubs8=[[एसी मिलान]] |caps8= ७|goals8= ४ | nationalyears1 = २०११– | nationalteam1 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps1 = ११० | nationalgoals1 = ४६ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|सन् २०१८ रूस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युएफा।युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[युइएफए युरो २०१६|सन् २०१६ फ्रान्स]]|}} | club-update = १९:०४, २६ सेप्टेम्बर २०२० (युटिसी) | nationalteam-update = २०:५८, ११ अक्टोबर २०२० (युटिसी) }} '''ओलिभिए जिरू''' ({{lang-fr|ɔlivje ʒiʁu}}); जन्म ३० सेप्टेम्बर १९८६ एक फ्रान्सेली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् । उनी क्लब [[एसी मिलान]] र [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिम]]को लागि खेल्ने गर्दछन् । उनी [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]को रूपमा मैदानमा उत्रने गर्दछन् । सन् २००८ मा तुर फुटबल क्लबमा सम्मिलित हुनुभन्दा अगावै उनले लिग २ खेल्ने क्लब, ग्रनोब्लेबाटआफ्नो आधिकारिक फुटबल कार्यकाल शुरू गरेका थिए । तुरमा आवद्ध रहेकै समय उनले आफ्नो दोस्रो संस्करणमा २१ गोलका साथ सर्वाधिक गोलकर्ता बनेका थिए । जसको फलस्वरूप उनी [[फ्रान्स]]को सबभन्दा माथिल्लो श्रेणीको फुटबल लिग, लिग अँ को फुटबल क्लब मोन्टेपिलरमा आवद्ध हुने मौका पाए । जिरू सन् २०१० मा [[प्रिमियर लिग|अङ्ग्रेजी प्रिमियर लिग]]को फुटबल क्लब [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा आवद्ध हुनु अघि, लिग अँ को संस्करण २०११-२०१२ मा २१ गोलका साथ पुन सर्वाधिक गोलकर्ता बने, जसले गर्दा उनले खेल्ने क्लब मोन्टेपिलरले आफ्नो पहिलो लिग अँ को उपाधि हात पारेको थियो । जिरूले सन् २०१४, २०१५ र २०१७ को [[एफए कप]] [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]बाट जितेका थिए । [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] क्लबबाट उनले कुल २५३ खेल खेलेर जम्मा १०५ गोल गरेका थिए । सन् २०१८ जनवरीमा १८ महिनाको सम्झौतामा जिरू [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल क्लब]]बाट [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि ऋणमा आवद्ध भएका थिए । सन् २०११ देखि उनी [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]]का लागि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा सहभागी हुँदै आइरहेका छन् । उनले [[फ्रान्स]] राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि ८० भन्दा बढी उपस्थिति जनाइसकेका छन् भने ३० भन्दा बढी गोल समेत गरिसकेका छन् । [[युइएफए युरो २०१२]] र [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा क्वार्टर-फाइनलमा पुग्ने फ्रान्स फुटबल टोलीका एक महत्त्वपूर्ण सदस्यका रूपमा उनले आफुलाई उभ्याएका थिए । युइएफए युरो २०१६ मा फ्रान्सेली टिम फाइनलसम्म पुगेर दोस्रो हुदाँ उनको भूमिका निकै प्रसंशानीय रहन पुग्यो साथै उनी प्रतियोगिताको दोस्रो सर्वाधिक गोलकर्ता बनेर ब्रोन्ज बुट प्राप्त गर्न सफल भए । फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमले [[२०१८ फिफा विश्वकप]]को उपाधि हात पार्दा समेत उनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको थियो । ==बाल्यकाल== जिरूको जन्म सन् १९८६ सेप्टेम्बर ३० [[फ्रान्स]]को चामबेरीमा भएको थियो र उनी ग्रनोब्लेमा हुर्केका थिए । जिरू आफ्ना दुवै हजुरआमाको तर्फबाट इटालियन मुलका हुन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.rfgenealogie.com/s-informer/infos/celebrites/aux-origines-de-payet-giroud-et-griezmann|title=Aux origines de Payet, Giroud et Griezmann|first=|last=|website=La revue française de Généalogie}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sofoot.com/giroud-la-marseillaise-et-sa-mamie-223738.html|title=Giroud, la Marseillaise et sa mamie|website=सोफुट डटका}}</ref> जिरूले आफ्नो फुटबल जीवनको सुरुवात आफ्नै गृहनगरको क्लबमा खेल्दै गरेका थिए । उनले ६ वर्षको फुटबल प्रशिक्षण पछि १३ वर्षको उमेरमा व्यावसायिक फुटबल खेल्नका लागि ग्रनोब्ले फुटबल क्लबमा आवद्ध भएका थिए । ==क्लब कार्यकाल== ===ग्रनोब्ले=== २१ वर्षको उमेरमा पहिलो व्यावसायिक क्लबमा आवद्ध हुनु अघि जिरूले ५ वर्ष ग्रनोब्ले युथ एकेडेमीमा प्रशिक्षण लिएका थिए । खेलाडीको रूपमा व्यावसायिक फुटबल क्लबसँग अनुबन्धनले उनको खेल विकासमा एक महत्त्वपूर्ण भाग भएको कुरा उनले पछि स्वीकारेका थिए । त्यसै समय उनले 'यसले मेरो पहिलो व्यावसायिक सम्झौतामा मेरो क्षमताको बारेमा जानकारी गराउन मद्दत गर्नेछ' भन्ने कुरा बताएका थिए ।<ref>{{cite news |title=Olivier Giroud, buteur né |url=http://www.lemonde.fr/sport/article/2011/10/30/ligue-1-olivier-giroud-buteur-ne_1595293_3242.html|work=ले मोन्डे | date= ३० अक्टोबर २०११ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> २००५-०६ को संस्करण पछि उनलाई क्लबको सुरक्षित टिममा राखिएको थियो जसले फ्रान्सको पाँचौ तहको लिग खेलिरहेको थियो । जिरूले सो लिगमा खेलेका १५ खेलहरूमा १५ गोल गर्दै टोलीमा एक महत्त्वपूर्ण खेलाडीको रूपमा आफुलाई स्थापित गरेका थिए ।<ref>{{cite news |title=Olivier Giroud, buteur né |url=http://www.lemonde.fr/sport/article/2011/10/30/ligue-1-olivier-giroud-buteur-ne_1595293_3242.html|work= ले मोन्डे| date= ३० अक्टोबर २०१२ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> उनको स्थायी प्रदर्शनले गर्दा टिमको नयाँ प्रबन्धक पेटन प्युलेक्वेन र निकोला माल्ग्रीले उनलाई वरिष्ठ टिमको लागि पदोन्नति गरी २२ नम्बरको जर्सी प्रदान गरेका थिए । सन् २००७ फेब्रुअरी २६ मा, जिरूले फ्रान्सेली फुटबल क्लब ले हाब्रे विरुद्ध अतिरिक्त समयमा आफ्नो पहिलो व्यावसायिक गोल गर्दै टिमलाई विजयी बनाएका थिए ।<ref>{{cite news |title= ग्रिनोवल र लि हाभ्रे बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.lfp.fr/ligue2/feuille_match/51254|work=Ligue de Football Professionnel | date=२६ फेब्रुअरी २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> ===इस्त्र एफसी (ऋणमा)=== केही खेलकुद समय कमाउने प्रयासमा जिरूले सन् २००७-०८ संस्करणमा इस्त्र एफसीको लागि ऋणमा आवद्ध भए । उनले आफ्नो विकास एक स्ट्राइकरको रूपमा जारी राखे र उनको दोस्रो खेलमा क्लबको साथमा लेवललाई २-१ ले पराजित गरे ।<ref>{{cite news |title=लेवल र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-laval-istres-8958.html|work=फुट-नेसनल | date=११ अगस्ट २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> त्यसको दई हप्ता पछि, जिरूले भेनेस र क्रिटेल विरुद्ध गोल गरे ।<ref>{{cite news |title=भेनेस र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-istres-vannes-9052.html|work=फुट-नेसनल | date=२५ अगस्ट २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref><ref>{{cite news |title=क्रिटल र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन|url=http://www.foot-national.com/match-foot-creteil-istres-9114.html|work=फुट-नेसनल | date=१ सेप्टेम्बर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language = }}</ref> उनले अर्लस-एभिगनन विरुद्ध दुई गोल गरे जुन खेल २-० को गोल अन्तरमा समाप्त भएको थियोे<ref>{{cite news |title=आर्लस एभिगनन र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-arles-avignon-istres-9292.html|work=फुट-नेसनल | date=२२ सेप्टेम्बर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language =}}</ref> र त्यसको १५ दिन पछि, जिरूले पाउ फुटबल क्लबको बिरुद्धमा फेरि दुई गोल गरे र यो समयमा ३-२ को गोल अन्तरले इस्त्र फुटबल क्लब खेल आफ्नो पक्षमा पार्न सफल भएको थियो ।<ref>{{cite news |title=पाउ र इस्त्र बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.foot-national.com/match-foot-pau-istres-8978.html|work=फुट-नेसनल | date=६ अक्टोबर २००७ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२ | language =}}</ref> उनले इस्त्रको लागि १४ गोल गरेका थिए । ===तुर=== [[File:Olivier giroud.jpg|thumb|upright|जिरू २०१० मा तुरको लागि खेल्दै ।]] सन् २८ मे २००८ मा जिरूले लिग २ को क्लब तुरको लागि ३ वर्षको सम्भैता गरे । उनेलाई १२ नम्बरको जर्सि दिईयो र चोटको कारण तुरका आवद्ध भएको ५ महिना पझि उनले सन् २००८ सेप्टेम्बर ३ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले । उनको टर्सबाट रहेको पहिलो खेलमा तुरले बोलग्नेलाई कोप्ले डी ला लिगमा २-१ गोल अन्तरले हराएको थियो । त्यसको एक महिना पछि, उनले क्लबको लागि आफ्नो पहिलो गोल गरेका थिए । उनले तुर क्लबको लागि आफ्नो क्लब कार्यकाल भरी जम्मा २४ गोल गरेका छन् । ===मोन्तपेलिए=== जिरू आधिकारिक रूपमा सन् १ जुलाई २०१० मा मोन्टपेलीयर क्लबमा आबद्ध भएका थिए । उनी सँगै २९ जुलाई मा मन्टपेलीयरको यूईएफई युरोपपा लीगको तेस्रो क्वालिफिकेसनमा हङ्गेरिया क्लब ग्यारीय ईटीओको पहिलो चरणमा उनको क्लब र युरोपेली क्लबको खेल भएको थियो । खेलमा, जिरूले पहिलो खेलको पहिलो हापमा क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए ।<ref>{{cite news |title=ग्यो र मोन्टेपिलर बिच भएको खेलको प्रतिवेदन |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2011/matches/round=2000126/match=2002775/index.html|work=[[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] |date=२९ जुलाई २०१० |accessdate=६ फेब्रुअरी २०१२| language = फ्रान्सेली}}</ref> ===आर्सनल=== ====२०१२–१३ संस्करण==== [[File:Giroud Arsenal.jpg|thumb|right|upright|जिरू अर्सनलको लागि खेल्दै ।]] जिरूले सन् २०१२ जुन २६ मा [[आर्सनल फुटबल क्लब]]को लागि आबद्ध भएका थिए । उनलाई ९.६ युरोमा [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल क्लब]]ले खरिद गरेको थियो<ref>{{cite news | url = https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/9370031/Arsenal-signing-Olivier-Giroud-forces-Montpellier-to-change-clubs-policy-on-buy-out-clauses.html | title = जिरू आर्सनलसँग आबद्ध भएका छन् | publisher = द टेलिग्राफ | accessdate = २४ जनवरी २०१४ | location=लन्डन | first=जो | last=हारे | date=२ जुलाई २०१२}}</ref> साथै क्लबले उनलाई १२ नम्बरको जर्सी दिएको थियो ।<ref>{{cite web | url = http://www.arsenal.com/news/news-archive/olivier-giroud-agrees-deal-to-join-arsenal | title = जिरू आर्सनलमा आबद्ध भएका छन | publisher = आर्सनल फुटबल क्लब | accessdate = २६ जुन २०१२ | deadurl = yes | archiveurl = https://www.webcitation.org/6ANV0GpaQ?url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/olivier-giroud-agrees-deal-to-join-arsenal | archivedate = २ सेप्टेम्बर २०१२ | df = dmy-all }}</ref> आर्सनलका लागि उनले आफ्नो पहिलो खेल १८ अगस्ट, २०१२ मा खेलेका थिए । उनले आर्सनल क्लबका लागि आफ्नो पहिलो गोल भने २६ सेप्टेम्बरमा गरेका थिए । उनको पहिलो प्रिमियर लिग गोल सन् ६ अक्टोबरमा गरेका थिए, वेस्ट ह्याम युनाडटेड विरुद्ध जीरूले पहिलो [[प्रिमियर लिग]] गोल गरेका थिए ।<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19768703 "वेस्ट ह्याम १–३ आर्सनल] बिबिसी स्पोर्ट अभिगमन मिति ६ अक्टोबर २०१२</ref> ====२०१३–१४ संस्करण==== [[File:Olivier Giroud x Mesut Özil v Southampton - 23 Nov 2013 (cropped).jpg|thumb|left|upright|मेसुट ओजल र जिरू २०१३ मा]] जिरूले [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] विरुद्ध २०१३-१४ प्रिमियर लिग संस्करणको उद्घाटन खेलमा गोल गरेका थिए,<ref>{{cite news|title=आर्सनल १–३ एस्टन भिल्ला|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23644714|publisher=बिबिसी स्पोर्ट|work=[[बिबिसी]]|date=१७ अगस्ट २०१३|accessdate=७ सेप्टेम्बर २०१३|last=ओर्नसटेन|first=डेभिड}}</ref> तर उनको क्लब आर्सनलले भने उक्त खेलमा ३-१ को हार बेहोर्नु परेको थियो । १ सेप्टेम्बरमा, उत्तर लन्डनकोमा [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटन्ह्याम हटस्पर]] विरुद्धको खेलमा उनको मात्र गोल रहेको थियो ।<ref>{{cite news|title=आर्सनल १–० टोटन्ह्याम हटस्पर |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23831033|publisher=बिबिसी स्पोर्ट|work=[[बिबिसी]]|date=१ सेप्टेम्बर २११३|accessdate=७ सेप्टेम्बर २०१३|last=मागोवन|first=एलिस्टर}}</ref> २६ अक्टोबरमा, आर्सनलले [[क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब|क्रिस्टल प्यालेस]]लाई २-० को गोल अन्तरले पराजित गर्दा जिरूले संस्करणको दोस्रो गोल गरेका गिए, जो [[प्रिमियर लिग|प्रीमियर लिग]]को शीर्ष स्थानमा [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]लाई राख्नका निम्ति सफल साबित भएको खेल थियो । त्यसको लगभग एक महिना पछि [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]ले [[साउथह्याम्प्टन फुटबल क्लब|साउथ ह्यामटन]]लाई २-० गोल अन्तरले पराजित गर्दा जिरूले महत्त्वपूर्ण दुबै दुई गोल गरेका थिए । ====२०१४–१५ संस्करण==== २०१४ एफए कम्युनिटी शिल्ड को खेलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यान्चेस्टर सिटी]] विरुद्ध आर्सनलले ३-० को जित दर्ता गर्दा जिरूले तेस्रो गोल गरेका थिए । सन् ३० सेप्टेम्बर २०१४ उनको २८ औँ जन्मदिनका दिन, जिरूले [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा पुन नयाँ अनुबन्धन हस्ताक्षर गरे, उनले २०१८ सम्म क्लबमा रहने गरी £ ८०,००० सम्म आफ्नो साप्ताहिक ज्याला बढाएर सम्झौता गरेका थिए । ====२०१५–१६ संस्करण==== जिरूले ओजिलको पासको सदुपयोग गर्दै [[क्रिस्टल प्यालेस फुटबल क्लब|क्रिस्टल प्यालेस]]को बिरुद्ध [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]को लागि संस्करणको पहिलो गोल गरेका थिए । सन् २०१६ मे ८ मा जिरूले [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]को बिरुद्ध गोल गरेका थिए तर त्यो खेल २-२ गोलमा समाप्त भएको थियो । एक हप्ता पछि २०१५-१६ संस्करणको अन्तिम खेलमा जिरूले [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]] विरुद्ध ह्याटि्रक परा गरेका थिए, [[प्रिमियर लिग]]को संस्करण २०१५-१६ मा उनले १६ गोल गरेका थिए । ====२०१६-२०१७ संस्करण==== २०१६-२०१७ [[प्रिमियर लिग]] संस्करणमा जिरूले [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]को पहिलो नौ खेलहरूमा मात्र तीन पटक खेलेका थिए । सन् २९ अक्टोबर २०१६ का दिन [[प्रिमियर लिग]] को म्याच डेडमा १० औँ खेलको मा ६९ औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरेका जिरूले उक्त खेलमा २ गोल गरेका थिए । सन्डरल्याण्ड विरूद्वको उक्त खेलमा आर्सनल ४-१ गोल अन्तरले विजयी हुन सफल भएको थियो । ====२०१७-२०१८==== सन् २०१७ सेप्टेम्बर २८ मा जिरूले आर्सनल क्लबको लागि १०० गोल पुरा गर्न सफल भएका थिए । ===चेल्सी=== [[File:Chelsea 4 Hull 0 (26465519758).jpg|thumb|left|जिरू (बायाँ) फेब्रुअरी २०१८ मा चेल्सीको तर्फबाट]] सन् ३१ जनवरी २०१८ मा, जिरूले अज्ञात शुल्कको लागि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]सँग १८ महिना सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।<ref>{{Cite web|url=http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2018/01/giroud-signs-for-chelsea.html|title= जिरू चेल्सीमा आबद्ध भएका छन्|website=चेल्सीको आधिकारिक वेबसाइट|language=अङ्ग्रेजी|access-date=३१ जनवरी २०१८}}</ref> उनले [[प्रिमियर लिग]] शुरु भएको ५ दिन पछि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि पहिलो खेल [[वाटफोर्ड एफ.सी|वाटफोर्ड]]को बिरुद्धमा खेलेका थिए । जहाँ उनी पेड्रोको स्थानमा ६४ औँ मिनेटमा आएका थिए । यद्यपि, परिणाम ४-१ को गोल अन्तरमा [[वाटफोर्ड एफ.सी|वाटफोर्ड]]ले जितेको थियोे । उनले एफए कपमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]को तर्फबाट पहिलो गोल हल सिटीको बिरुद्धमा गरेका थिए जसमा चेल्सी ४-० को गृह जित हात पारेको थियोे ।<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/chelsea-4-hull-city-0-olivier-giroud-off-the-mark-as-willian-inspires-convincing-progress-to-last-a3769031.html|title=चेल्सी ४ हल सिटि ० खेलको विवरण|website=इभिनिङ स्ट्यान्डर्ड|language=अङ्ग्रेजी|date=१७ फेब्रुअरी २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180217084539/https://www.standard.co.uk/sport/football/chelsea-4-hull-city-0-olivier-giroud-off-the-mark-as-willian-inspires-convincing-progress-to-last-a3769031.html |date=2018-02-17 }}</ref> । १३ फेब्रुअरी मा जिरूले [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]का लागि आफ्नो पहिलो खेल खेलेका थिए । उक्त खेलमा एडन हजर्डको सहायतामा क्लब ३-० गोल अन्तरले विजयी भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/15116/11248353/chelsea-3-0-west-brom-olivier-girouds-first-start-for-blues-assessed|title=चेल्सी ३–० वेस्ट ब्रुमविच एल्बियन खेलको विवरण|website=स्काईस्पोर्ट्स|language=अङ्ग्रेजी|date=१२ फेब्रुअरी २०१८}}</ref> ===२०१८-१९=== सन् ८ नोभेम्बर २०१८ मा, जिरूले संस्करणको आफ्नो पहिलो गोल गर्न सफल भएका थिए । उनले २०१८-१९ युइएफए युरोपा लिग समूह चरण अन्तरर्गतको चौथो खेल मा बिएटीई बोरीसोभ विरूद्धको खेलमा गोल गरेका थिए । उक्त खेल पछि [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] उक्त प्रतियोगिताको नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://theworldgame.sbs.com.au/giroud-sends-chelsea-into-europa-knockout-rounds|title=जिरूले चेल्सीलाई युरोपा लिगको नकआउट चरणमा प्रवेश गराय|website=एसबिएस|language=अङ्ग्रेजीen|access-date=९ नोभेम्बर २०१८}}</ref> यस्तै २४ नोभेम्बरमा जीरूले प्रिमियर लिगमा पनि [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हस्टपर]] विरूद्ध पहिलो गोल गरेका थिए । उक्त खेलमा भने चेल्सी टोटनह्याम सँग ३-१ गोल अन्तरले पराजित भएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=http://www.beinsports.com/en/premier-league/video/premier-league-tottenham-3-chelsea-1-match-re/1041417|title=प्रिमियर लिग - टोटनह्याम ३ चेल्सी १ - खेलको प्रतिवेदन|website=बिइन स्पोर्ट्स|language=अङ्ग्रेजी|access-date=२५ नोभेम्बर २०१८}}</ref> ==अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल== [[File:Giroud.JPG|thumb|right|upright|२२ मार्च २०१३ मा जिरू फ्रान्सबाट [[जर्जिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्जिज]]को विरुद्धमा खेल्दै]] फ्रान्सेली राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्नु भन्दा पहिले जिरूले राष्ट्रिय युवा टोलीको साथ कुनै पनि उपस्थिती जनाएका थिएनन् । सन् २००१ मा उनलाई राष्ट्रिय यू-१६ टोलीको प्रतिनिधित्व गर्नका लागि तालिम कार्यशालामा बोलाइएको थियो तर युवा टोलीमा बरिस्ठ युवा खेलाडी योहान कबाय र यान गार्कुफ थिए भने टोलीको प्रशिक्षकको रूपमा पेरी मेनकवास्की रहेका थिए । त्यसैले पनि उनले उक्त टोलीमा स्थान बनाउन सफल भएका थिएनन् ।<ref>{{cite web | url = http://www.fff.fr/selections/m16ans/9956.shtml | publisher = फ्रान्स फुटबल सङ्घ | title = La liste des participants au rassemblement du CTNFS | date = 17 August 2001 | accessdate = 7 February 2012 | language = फ्रान्सेली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120721161528/http://www.fff.fr/selections/m16ans/9956.shtml |date=21 July 2012 }}</ref> त्यस कार्यशाला पछि जिरूले २००१-०२ को संस्करण अन्तरालमा पनि खेल्ने मैका पाएका थिएनन् । सन् ३ नोभेम्बर २०११ का दिन घरेलु टोली मोन्टेपिलरमा जिरूको प्रस्तुति देखेर राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक लरेन्ट ब्याङ्कले अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेलमा जिरूको नाम खेलाडीको सुचिमा राखेका थिए ।<ref>{{cite web | url = http://www.france24.com/en/20111103-football-striker-top-scorer-giroud-joins-france-squad-montpellier-sport | publisher=फ्रान्स२४ | title = सार्बाधिक गोलकर्ता जिरूले फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा आवद्ध भएका छन् |date =3 November 2011 | accessdate = 7 February 2012 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=1715051.html | publisher=[[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] | title = जिरू फ्रान्स राष्ट्रिय टोलीमा |date =10 November 2011 | accessdate = 7 February 2012}}</ref> जिरूले उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल सन् ११ नोभेम्बर २०११ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को विरुद्धमा खेलेका थिए भने सन् १५ नोभेम्बर २०११ मा [[बेल्जियम]]को विरुद्धमा खेलेका थिए । जिरूले उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्न पाउँदा आफ्नो बाल्य अवस्थाको सपना पूरा भएको छ भनेर सञ्चार माध्यमहरूलाई भनेका थिए । उनिले [[फ्रान्स]] राष्ट्रिय टिमबाट पहिलो पटक अमेरिकाका विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका थिए । जहाँ उनी अतिरिक्त खेलाडिको रूपमा मैदान प्रवेश गरेका थिए । त्यो खेल फ्रान्सले १-० गोल अन्तरले जितेको थियो । जिरूले [[बेल्जियम]]का विरुद्ध पनि दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेका थिए तर खेल गोल रहित समाप्त भएको थियो । सन् २९ फेब्रुअरी २०१२ का दिन जिरूले [[जर्मनी]]को विरुद्ध उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल गरेका थिए जुन खेल २-१ गोल अन्तरमा [[फ्रान्स]]ले जितेको थियो । त्यस खेलको ३ महिना पछि उनलाई युइएफए युरो २०१२ को फ्रान्सेली फुटबल टिमको अन्तिम खेलाडिहरूको सुचिमा समावेश गरिएको थियो । त्यस घोषणाको दुई दिन अघि जिरूले आइसल्यान्डका विरुद्ध गोल गर्नमा २ सहायता गरेका थिए । <ref>{{cite web | url = http://www.midilibre.fr/2011/11/03/le-footballeur-montpellierain-olivier-giroud-selectionne-en-equipe-de-france,411880.php | publisher=मिडि लिब्रे | title = Le joueur du MHSC Olivier Giroud sélectionné en équipe de France |date =3 November 2011 | accessdate = 7 February 2012 | language = फ्रान्सेली }}</ref> सन् १६ अक्टोबर, २०१२ मा [[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] खेलमा जिरूले [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का विरुद्ध गोल गर्दै खेललाई १-१ को बराबरीमा पुराएका थिए ।<ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/257628/report|title=फ्रान्सले अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपुर्ण खेल जित्न सफल भएको छ|date=१४ नोभेम्बर २०१२ |work=स्काई-स्पोट्स |accessdate=१६ नोभेम्बर २०१६}}</ref> त्यस खेलमा उनी अतिरिक्त खेलाडिको रूपमा ८८ ‌औं मिनेटमा मैदान भित्र्यिका थिए । उनले [[स्पेन]]को विरुद्धमा गरेका गोलका कारणले र [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]मा देखाएको प्रस्तुतिले उनलाई र उनको [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]का खेलाडी साथी लरेन्ट कोसिल्नीलाई १४ नोभेम्बरमा [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]का विरुद्धमा खेल्नका लागि डाकिएको थियो । <ref>{{cite news|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/45828/international-watch-gunners-away-on-duty|title=ओलिभिए जिरू र लरेन्ट कोसील्नीले फ्रान्स राष्ट्रिय टोलीका लागि खेल्ने भएका छन्|work=स्पोर्ट्स उपडेट | date= १० नोभेम्बर २०१२ | accessdate = ११ नोभेम्बर २०१२}}</ref> त्यस खेलमा जिरूले निकै थोरै गोल गर्ने मौका पाएका थिए र उनलाई अर्का अतिरिक्त खेलाडीसँग साटिएको थियो । सन् ११ अक्टोबर २०११ का दिन जिरूले [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]का विरुद्ध २ गोल गर्दै खेलका उत्कृष्ट खेलाडि घोषित भएका थिए जुन खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]लाई ६-० गोल अन्तरले हराएको थियो । <ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en-us/match/92434/spain-vs-france/report|title=स्पेन १–१ फ्रान्स: |date=१६ अक्टोबर २०१२|accessdate=१४ मे २०१४|publisher=गोल डट कम}}</ref> [[File:FRA-ARG (18).jpg|thumb|left|जिरू [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा [[राफाएल भरान]]का साथमा]] सन् १३ मे २०१४ मा जिरूलाई [[२०१४ फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने अन्तिम खेलाडीको सुचिमा सुचिकृत गरियो । उनले खेलको पहिलो खेलमा उनी एक अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा मैदान प्रवेश गरेका थिए जुन खल [[फ्रान्स]]ले [[होन्डुरस]]को विरुद्धमा खेलको थियो । जिरूलाई त्यो खेल पछि [[फ्रान्स]]का पशिक्षकले [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]] विरुद्धमा प्रमुख खेलाडीको रूपमा राखेको थियो । त्यस खेलमा जिरूले १७ ‌औं मिनेटमा गोल गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाएका थिए । यो गोल उनको व्यक्तिगत पहिलो विश्वकप गोल र १०० औँ अन्तर्राष्ट्रिय खेल थियो । सन् १० जुन, २०१६ मा युइएफए युरो २०१६ को पहिलो खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[रोमानिया|रोमानीया]]लाई २-१ गोल अन्तरले जितेको थियो । जिरूले यस खेलमा [[फ्रान्स]]को लागि शुरु देखि अन्तिमसम्म खेल्ने खेलाडीको रूपमा ५० औँ उपस्थिति जनाएका थिए । [[फ्रान्स]]को अर्को खेलमा जिरूले ५७ औँ मिनेटमा हेडिङ गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाएका थिए । जिरूले क्वाटरफाइनल खेलमा पनि १ गोल गर्न सफल भएका थिए, जुन खेलमा [[फ्रान्स]]ले [[आइसल्यान्ड]] विरुद्ध ५-१ गोल अन्तरले विजय हाँसिल गरेको थियो । युइएफए युरो २०१६ को फाइनल खेलमा [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स राष्ट्रिय टोली]] [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]]सँग हार्न पुगेको थियो । पूर्ण प्रतियोगिताको नतिजा आएपछि जिरू प्रतियोगिताकै सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने खेलाडीको दोस्रो स्थानमा परेका थिए जहाँ उनले ३ गोल र २ सहायता गरेका थिए र उनले काश्य जुत्ता पनि जितेका थिए । ==खेल्ने तरिका== जिरू धेरै आक्रमणकारी पदहरूमा खेल्ने क्षमता राख्छन्, तर सामान्यतया उनी एक [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा केन्द्रिय अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्ने गरेका छन् तथा उनी कहिले काँही एक दृतिय अग्रपङ्क्तिको रूपमा पनि खेलेको पाईन्छ । उनलाई कडाँ र दमदार स्ट्राइको रूपमा लिन सकिन्छ ।<ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/futbol/mundial/2018/07/12/5b472178e2704e51258b4620.html |title=Giroud, tras los pasos de Guivarch, el 'falso 9 de la Francia del 98': un delantero sin gol... que es fundamental |publisher=मार्का |language=स्पेनी |date=१२ जुलाई २०१८ |accessdate=३० नोभेम्बर २०१८}}</ref><ref name="giroud_dauphine">{{cite news |url=http://www.ledauphine.com/actualite/2011/11/07/giroud-un-avenir-en-bleu |title=Giroud, un avenir en bleu |trans-title=Giroud, a future in blue |work=Le Dauphiné |language=फ्रान्सेली |date=८ नोभेम्बर २०११ |accessdate=५ फेब्रुअरी २०१२}}</ref> उनी सामन्यतया अगाडि बढ्दै रक्षापङ्क्तिका खेलाडीहरूलाई भ्रममा पार्न माहिर छन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24223029|title= कसरी आर्सनलका जिरूले रक्षपङ्क्तिका खेलाडीहरूलाई भ्रममा पार्दछन् ?|work=बिबिसी स्पोर्ट्स|date=२६ सेप्टेम्बर २०१३}}</ref> ==फुटबल बाहिर== ===व्यक्तिगत जीवन=== [[File:Olivier Giroud 2015.jpg|thumb|upright|जिरू मे २०१५ मा]] जिरूको एउटा सानो भाइ छन् रोमेन, उनी पनि एक फुटबल खेलाडी हुन् । उनी लिग २ को फुटबल क्लब एक्सर एकेडेमीबाट खेल्दछन् र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमका लागि १५ वर्ष भन्दा कम वा १७ वर्ष भन्दा कम उमेरका खेलाडीको प्रतिनिधित्व गर्दछन् । जिरूले सन् २०११ मा जेनिफरसँग विवाह गरे ।<ref>{{cite web |url=http://fabwags.com/?p=20719|title= ओलिभिए जरु र उनकी श्रीमती जेनिफर|accessdate=१५ फेब्रुअरी २०१४ |date=फेब्रुअरी २०१४}}</ref> उनीहरूको छोरी जेड १८ जून २०१३ मा जन्मिएकी थिइन् । जिरू एक [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] हुन् र उनको दाहिने हातमा ट्याटू रहेको छ । फेब्रुअरी २०१४ मा, जिरूले मोडल सेलीया केसँग मीलि आफ्नी श्रीमतीलाई धोका दिएका थिए । यो घटना पछि, जिरूले आफ्नी श्रीमतीसँग उनलाई व्यभिचार नगरेकोमा माफी मागेका थिए । ==खेलजीवन तथ्याङ्क== ===क्लब=== {{updated|२९ सेप्टेम्बर २०२०}}<ref name="Olivier Giroud}}</ref">{{soccerbase|id=55730|name=Olivier Giroud}}</ref><ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud Bio, Stats, News |url=http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905071514/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |archive-date=5 September 2012 |access-date=8 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905071514/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/88965/olivier-giroud?cc=5739 |date=5 September 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Olivier Giroud |url=http://www.eliteprospects.com/football/player.php?player=10604 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084044/http://www.eliteprospects.com/football/player.php?player=10604 |archive-date=19 August 2014 |access-date=17 August 2014 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ क्लबका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|संस्करण !colspan="3"|लिग !colspan="2"|राष्ट्रिय कप{{efn|कुपे दे फ्रँस, एफए कप सहित}} !colspan="2"|लिग कप{{efn| कुपे दे ला लिग र इएफएल कप सहित}} !colspan="2"|युरोप{{efn|युएफा च्याम्पियन्स लिग र युएफा युरोपा लिग सहित}} !colspan="2"|अन्य{{efn|एफए कम्युनिटी सिल्ड र युएफा सुपर कप सहित}} !colspan="2"|जम्मा |- !विभाग !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल |- | rowspan="3"|ग्रनोब्ल |२००५–०६ |लिग २ |६||०||०||०||०||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||६||० |- |२००६–०७ |लिग २ |१७||२||१||०||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||१९||२ |- !colspan="2"|जम्मा !२३!!२!!१!!०!!१!!०!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!२५!!२ |- |इस्त्र (ऋण) |२००७–०८ |सम्पिओँना नास्सिओनाल |३३||१४||०||०||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||३४||१४ |- |rowspan="3"|तुर |२००८–०९ |लिग २ |२३||९||२||४||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||२६||१३ |- |२००९–१० |लिग २ |३८||२१||१||०||२||२||colspan="2"|—||colspan="2"|—||४१||२३ |- !colspan="2"|जम्मा !६१!!३०!!३!!४!!३!!२!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!६७!!३६ |- |rowspan="3"|मोन्तपेलिए |२०१०–११ |लिग अँ |३७||१२||१||०||३||१||२||१||colspan="2"|—||४३||१४ |- |२०११–१२ |लिग अँ |३६||२१||४||२||२||२||colspan="2"|—||colspan="2"|—||४२||२५ |- !colspan="2"|जम्मा !७३!!३३!!५!!२!!५!!३!!२!!१!!colspan="2"|—!!८५!!३९ |- |rowspan="7"|[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |२०१२–१३ |[[प्रिमियर लिग]] |३४||११||४||२||२||२||७||२||colspan="2"|—||४७||१७ |- |२०१३–१४ |प्रिमियर लिग |३६||१६||५||३||१||०||९||३||colspan="2"|—||५१||२२ |- |२०१४–१५ |प्रिमियर लिग |२७||१४||५||३||०||०||३||१||१||१||३६||१९ |- |२०१५–१६ |प्रिमियर लिग |३८||१६||५||३||२||०||७||५||१||०||५३||२४ |- |२०१६–१७ |प्रिमियर लिग |२९||१२||४||२||१||०||६||२||colspan="2"|—||४०||१६ |- |२०१७–१८ |प्रिमियर लिग |१६||४||०||०||३||०||६||३||१||०||२६||७ |- !colspan="2"|जम्मा !१८०!!७३!!२३!!१३!!९!!२!!३८!!१६!!३!!१!!२५३!!१०५ |- |rowspan="5"|[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |२०१७–१८ |प्रिमियर लिग |१३||३||४||२||colspan="2"|—||१||०||colspan="2"|—||१८||५ |- |२०१८–१९ |प्रिमियर लिग |२७||२||१||०||३||०||१४||११||०||०||४५||१३ |- |२०१९–२० |प्रिमियर लिग |१८||८||३||१||०||०||३||०||१||१||२५||१० |- |२०२०–२१ |प्रिमियर लिग |१||०||०||०||२||१||०||०||colspan="2"|—||३||१ |- !colspan="2"|जम्मा !५९!!१३!!८!!३!!५!!१!!१८!!११!!१!!१!!९१!!२९ |- !colspan="3"|कुल !४२९!!१६५!!४०!!२२!!२४!!८!!५८!!२८!!४!!२!!५५५!!२२५ |} {{notelist}} === अन्तर्राष्ट्रिय === {{updated|११ अक्टोबर २०२०}}<ref name="Giroud, Oliver">{{NFT player|id=45538|name=Giroud, Oliver|accessdate = 14 November 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएबो उपस्थितिहरूमा गरेका गोलहरू |- ! राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोल |- | rowspan="10"|[[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |सन् २०११||२||० |- |सन् २०१२||१२||२ |- |सन् २०१३||१२||३ |- |सन् २०१४||९||४ |- |सन् २०१५||१०||४ |- |सन् २०१६||१४||८ |- |सन् २०१७||१०||८ |- |सन् २०१८||१८||४ |- |सन् २०१९||१०||६ |- |सन् २०२०||४||३ |- ! colspan=2|जम्मा!!१०१!!४२ |} ====अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू ==== :''२५ मार्च २०१९ का अनुसार<ref>{{cite news|url=http://eu-football.info/_player.php?id=27562|title=ओलिभिए जिरू-राष्ट्रिय फुटबल टिम खेलाडी|publisher=|date=५ जुन २०१६|accessdate=५ जुन २०१६}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ मितिका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू, स्थान, उपस्थिती, प्रतिशपर्धी, अङ्क, नतिजा |- !scope=col|न. !scope=col data-sort-type=date|मिति !scope=col|स्थान !scope=col|उपस्थिती !scope=col|प्रतिशपर्धी !scope=col|अङ्क !scope=col|नतिजा !scope=col|प्रतिशपर्धा |- !scope=row|१ | २९ फेब्रुअरी २०१२ || वेसरस्टेडन, ब्रिमेन, जर्मनी || align=center | ३ || {{fb|Germany}} || align=center | १–० || align=center | २–१|| मैत्रीपुर्ण खेल |- !scope=row|२ | १६ अक्टोबर २०१२ || भिसेन्ट रङ्गशाला [[म्याड्रिड]], स्पेन || align=center | १३ || {{fb|Spain}} || align=center | १–१ || align=center | १–१ || rowspan=2|[[२०१४ फिफा विश्वकप छनौट]] |- !scope=row|३ | २२ मार्च २०१३ || स्टेट डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | १६ || {{fb|Georgia}} || align=center | १–० || align=center | ३–१ |- !scope=row|४ |rowspan=2|११ अक्टोबर २०१३||rowspan=2|पार्क डेस प्रिन्सेस, [[पेरिस]], फ्रान्स||rowspan=2 align=center |२३||rowspan=2|{{fb|Australia}}||align=center|२–०||rowspan=2|<center>६–०</center>||rowspan=5|मैत्रीपुर्ण खेल |- !scope=row|५ |align=center|३–० |- !scope=row|६ |rowspan=2|२७ मे २०१४||rowspan=2|स्टेट डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स||rowspan=2 align=center|२८||rowspan=2|{{fb|Norway}}||align=center|२–०||rowspan=2|<center>४–०</center> |- !scope=row|७ |align=center|४–० |- !scope=row|८ | ८ जुन २०१४ || स्टेड पेरि, फ्रान्स || align=center | ३० || {{fb|Jamaica}} || align=center | ४–० || align=center | ८–० |- !scope=row|९ | २० जुन २०१४ || इटिपाभ एरिना, साल्भाडोर, [[ब्राजिल]] || align=center | ३२ || {{fb|Switzerland}} || align=center | १–० || align=center | ५–२ || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] |- !scope=row|१० | २९ मार्च २०१५ || स्टेट गिचार्ड, सेन्ट-इटिना, फ्रान्स || align=center | ३७ || {{fb|Denmark}} || align=center | २–० || align=center | २–० || rowspan=8|मैत्रीपूर्ण अेल |- !scope=row|११ |rowspan=2|११ अक्टोबर २०१५||rowspan=2|पार्केन स्टेडन, [[कोपनहेगन]], डेन्मार्क||rowspan=2 align=center | ४३||rowspan=2|{{fb|Denmark}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>२–१</center> |- !scope=row|१२ |align=center|२–० |- !scope=row|१३ | १३ नोभेम्बर २०१५ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ४४ || {{fb|Germany}} || align=center | १–० || align=center | २–० |- !scope=row|१४ | २५ मार्च २०१६ || आम्स्टरडम एरिना, आमस्टरडम, नेदरल्यान्ड || align=center | ४६ || {{fb|Netherlands}} || align=center | २–० || align=center | ३–२ |- !scope=row|१५ | ३० मे २०१६ || स्टेड डे ला, नान्टेस, फ्रान्स || align=center | ४८ || {{fb|Cameroon}} || align=center | २–१ || align=center | ३–२ |- !scope=row|१६ |rowspan=2|४ जुन २०१६||rowspan=2|स्टेड सेन्ट, मेट्ज, France||rowspan=2 align=center|४९||rowspan=2|{{fb|Scotland}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>३–०</center> |- !scope=row|१७ |align=center|२–० |- !scope=row|१८ | १० जुन २०१६ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ५० || {{fb|Romania}} || align=center | १–० || align=center | २–१ ||rowspan=3|[[युइएफए युरो २०१६]] |- !scope=row|१९ |rowspan=2|३ जुलाई २०१६||rowspan=2|स्टेड डे फ्रान्स , सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स||rowspan=2 align=center|५३||rowspan=2|{{fb|Iceland}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>५–२</center> |- !scope=row|२० |align=center|५–१ |- !scope=row|२१ | १ सेप्टेम्बर २०१६ || स्टेडियो सान निकोला, बरी, [[इटाली]] || align=center | ५६ || {{fb|Italy}} || align=center | २–१ || align=center | ३–१ || मैत्रीपूर्ण खेल |- !scope=row|२२ |rowspan=2|२५ मार्च २०१७||rowspan=2|स्टेड जोसे, लक्जम्बर्ग सहर, लग्जम्बर्ग||rowspan=2 align=center |६०||rowspan=2|{{fb|Luxembourg}}||align=center|१–०||rowspan=2|<center>३–१</center>||rowspan=2|[[२०१८ फिफा विश्वकप छनौट]] |- !scope=row|२३ |align=center|३–१ |- !scope=row|२४ |rowspan=3|२ जुन २०१७||rowspan=3|रोजहन पार्क, रिन्स, फ्रान्स||rowspan=3 align=center|६२||rowspan=3|{{fb|Paraguay}}||align=center|१–०||rowspan=3|<center>५–०</center>||rowspan=3|मैत्रीपूर्ण |- !scope=row|२५ |align=center|२–० |- !scope=row|२६ |align=center|३–० |- !scope=row|२७ | ९ जुन २०१७ || फ्रेन्डस् एरिना, सोल्ना, [[स्विडेन]] || align=center | ६३ || {{fb|Sweden}} || align=center | १–० || align=center | १–२ || rowspan=2|२०१८ फिफा विश्वकप छनौट |- !scope=row|२८ | १० अक्टोबर २०१७ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ६८ || {{flagicon|Belarus}} [[बेलारुस]] || align=center | २–० || align=center | २–१ |- !scope=row|२९ | १० नोभेम्बर २०१७ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ६९ || {{fb|Wales}} || align=center | २–० || align=center | २–० || rowspan=3|म‌ैत्रीपूण |- !scope=row|३० | २३ मार्च २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ७० || {{fb|Colombia}} || align=center | १–० || align=center | २–३ |- !scope=row|३१ | २८ मे २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ७२ || {{fb|Republic of Ireland}} || align=center | १–० || align=center | २–० |- !scope=row|३२ | ९ सेप्टेम्बर २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ८३ || {{fb|NED}} || align=center | २–१ || align=center | २–१ || [[युइएफए राष्ट्र लिग|२०१८-१८ युइएफए राष्ट्र लिग]] |- !scope=row|३३ | २० नोभेम्बर २०१८ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, फ्रान्स || align=center | ८७ || {{fb|URU}} || align=center | १–० || align=center | १–० || मैत्रिपूण खेल |- !scope=row|34 | 22 March 2019 || जिम्ब्रु रङ्गशाला, चिसिनाउ , माल्डोभा || align=center| ८८ || {{fb|MDA}} ||align=center| ३–० ||align=center| 4–1 || rowspan=2|२०२० युइएफए युरो कप छनोट |- !scope=row|35 | २५ मार्च २०१९ || स्टेड डे फ्रान्स, सेन्ट-डेनिस, [[फ्रान्स]] || align=center| ८९ || {{fb|Iceland}} ||align=center| २–० ||align=center| ४–० |} ==उपाधि तथा सम्मानहरू== ===क्लब=== '''{{flagicon|FRA}} मोन्तपेलिए''' *लिग अँ: २०११-१२<ref name=Eurosport>{{cite web |url=http://www.eurosport.fr/football/olivier-giroud_prs87281/person.shtml |title=ओलिभिए जिरू |language= |website=युरो स्पोर्ट्स डटकम}}</ref> '''{{flagicon|ENG}} आर्सनल''' *[[एफए कप]]: २०१३-१४, २०१४-१४, २०१६-१७ *एफए कम्युनिटी शिल्ड: २०१४, २०१५, २०१७ '''{{flagicon|ENG}} चेल्सी''' *[[एफए कप]]: २०१७-१८<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44091559 |title=चेल्सी १–० म्यानचेस्टर युनाइटेड |first=फिल |last=म्याकनल्टि |publisher=बिबिसी स्पोर्ट |date=१९ मे २०१८ |accessdate=१९ मे २०१८}}</ref> ===अन्तर्राष्ट्रिय=== '''{{fb|FRA}}''' *[[फिफा विश्वकप]]: [[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965 |title=फ्रान्स ४–२ कोएसिया |first=फिल |last=म्याकनल्टि |publisher=बिबिसी स्पोर्ट्स |date=१५ जुलाई २०१८ |accessdate=२९ सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> ===व्यक्तिगत=== *लिग अँ सर्वाधिक गोलकर्ता : २०११-१२<ref>{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesf/frantops.html |title=फ्रान्स – सर्बाधिक गोलकर्ता|website=आरएसएसएसएफ डटकम}}</ref> *राष्ट्रिय खेलाडीहरू लिग अँ का वर्ष खेलाडी : २०११-१२<ref name="unfp_awards">{{cite news |title=UNFP: Trophées UNFP du football: Le palmarès complet... |url=http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |publisher=नेसनल युनियन अफ प्रोफेसनल फुटबलर |date=१४ मे २०१२ |language= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303055426/http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |archivedate=3 March 2014 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303055426/http://www.unfp.org/a-la-une/article/le-palmares-complet-14052012-6476.html |date=3 March 2014 }}</ref> *प्रिमियर लिग महिनाको उत्कृष्ट खेलाडी : २०१५ मार्च<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4481/Olivier-Giroud/overview |title=ओलिभिए जिरू: अवलोकन |publisher=प्रिमियर लिग |accessdate=29 September 2018}}</ref> *लिग २ खेल्ने राष्ट्रिय उत्कृष्ट वर्ष खेलाडी :२००९-१९०<ref>{{cite web |url=http://www.ligue1.com/ligue2/classementButeurs#sai=78&journee1=1&journee2=38&cat=G&poste=Tous&viewAll=true |title=आधिकारिक सर्बाधिक गोलकर्ताको सुची: २००९–१० लिग अँ |website=लिग अँ डटकम}}</ref> *लिग २ वर्ष उत्कृष्ट टिम : २००९-१० *लिग २ खेल्ने राष्ट्रिय उत्कृष्ट महिना खेलाडी : सेप्टेम्बर २००९, नोभेम्बर २००९<ref>{{cite news |title=Trophées UNFP: ओलिभिए जिरू: Palmarès & trophée |url=http://www.footballeurspros.fr/site-officiel/olivier-giroud/p/palmares-trophee.html |work= नेसनल युनियन अफ प्रफेसनल फुटबलर |accessdate=६ फेब्रुअरी २०१२|language=}}</ref> *युईएफए युरोपियन च्याम्पियनसिप ब्रोन्ज बुट : २०१६ *फिफा पुस्कार अवार्ड: २०१७<ref *[[प्रिमियर लिग]] उपलब्धिमुलक अवार्ड: स्वरूप २००<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/844830|title=२०१८/१९ प्रमियर लिग माइलस्टोन्स|work=प्रमियर लिग|date=२२ अक्टोबर २०१८|accessdate=27 October 2018|}}</ref> == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची|२}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote}} {{Commons category}} *{{URL|www.oliviergiroud-officiel.fr|आधिकारिक वेबसाइट}} *{{UEFA player|250020851}} {{कमन्सश्रेणी|Olivier Giroud}} {{DEFAULTSORT:जिरू, ओलिभिए}} [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] k74yvvp7m1w204aa4o4t99cfbhwjegm 0 99718 1366756 1098856 2026-07-23T01:12:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366756 wikitext text/x-wiki [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] पाँच वर्ष पछि सञ्चालन भएको नेपाली राष्ट्रिय फुटबल लिग सहिद स्मारक ए- डिभिजन लिगको ४२ औँ संस्करण हो। २०७५ साउन ३२ गते बसेको [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]को बैठकले गरेको निर्णय अनुसार प्रतियोगिता २०७५ असोज १३ गतेदेखि हुने भएको थियो। यो प्रतियोगितामा रेलिगेसन प्रणाली भने रहेको थिएन। == लिग तालिका == {{2018–19 Martyr's Memorial A-Division League table}} ==खेलहरू== ===चरण १=== ---- {{Football box |date = २०७५ असोज १३ |time = ३:०० |team1 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |score2 = २ |goals1 =सन्तोष तामाङ {{goal||३८|९०+}} |goals2 =रोजित {{goal|१२}}<br>राजेश परियार {{goal|६८}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज १४ |time = ३:०० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब|सरस्वती क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[सङ्कटा क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = लक्ष्मन रूचाल {{goal|९०+}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज २४ |time = १०:०० |team1 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = ० |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ३'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज २५ |time = १०:०० |team1 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = १ |goals1 = [[रञ्जन विष्ट]] {{goal|१७}}<br>बुद्ध चेम्जोङ {{goal|८३}} |goals2 = [[विकास लामा]] {{goal|९०+१}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ४'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज २५ |time = ३:०० |team1 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = अजित भण्डारी {{goal|३५}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ५'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज २६ |time = १०:०० |team1 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ६'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ असोज २६ |time = ११:०० |team1 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = १ |goals1 = ओलावाले {{goal|५६|९०+४}}<br>?? {{goal|}} |goals2 = रजत तिवारी {{goal|२९}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ७'' }} ---- ===चरण २=== ---- {{Football box |date = २०७५ मंसिर १ |time = ११:०० |team1 = [[एनआरटी क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score2 = २ |goals1 = [[अञ्जन विष्ट]] {{goal|P|२७}}<br>ओलावाले {{goal|४५}} |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ८'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १ |time = ३:०० |team1 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = [[विकास खवास]] {{goal|२७}} |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ९'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर २ |time = ११:०० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = ० |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १०'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर २ |time = २:३० |team1 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score1 = ५ |team2 = [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = १ |goals1 = रञ्जित धिमाल {{goal|P|९}}<br>सुनिल बल {{goal|५१}}<br>[[रञ्जन विष्ट]] {{goal|९६}}<br>[[निराजन खड्का]] {{goal|९०}}<br>[[विक्रम लामा]] {{goal|९०+३}} |goals2 = रजत तिवारी {{goal|७५}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ११'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ३ |time = |team1 = [[सङ्कटा क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = सेड्रिक अबा {{goal|५८|८५}} |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १२'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मंसिर ३ |time = |team1 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = प्रवीन स्याङ्ताङ {{goal|९०+}} |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १३'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ३ |time = ३:०० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = विश्वास श्रेष्ठ {{goal|३०}} |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १४'' }} ---- ===चरण ३=== ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ६ |time = १०:३० |team1 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score1 = ५ |team2 = [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |score2 = १ |goals1 = अमीर श्रेष्ठ {{goal|१४|२९}}<br>[[विमल घर्ती मगर]] {{goal|५७|८६}}<br>[[सन्तोष साहुखल]] {{goal|६४}} |goals2 = मसुद {{goal|९०+}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १५'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ६ |time = २:३० |team1 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score2 = १ |goals1 = [[अञ्जन विष्ट]] {{goal|११}}<br>विजय धिमाल {{goal|१८}} |goals2 = [[रञ्जित धिमाल]] {{goal||८५}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १६'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ७ |time = १०:३० |team1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = ३ |goals1 = रूप बहादुर लामा {{goal|६०}} |goals2 = मनोज राई {{goal|६३}}<br>काजुदीन आदुउनी {{goal|६९}}<br>काजीम ओदिबोके {{goal|७५}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १७'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ७ |time = १०:३० |team1 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score2 = ० |goals1 = टेक बहादुर बुढाथोकी {{goal|३१}} |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १८'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ८ |time = ०२:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = ३ |goals1 = रूप बहादुर लामा {{goal|६०}} |goals2 = नितिन थापा {{goal|६४}}<br>अमीत तामाङ {{goal|P|८५}} |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल १९'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मंसिर ८ |time = १०:३० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = ० |goals1 = भिक्टर {{goal|१३}}<br>फ्रान्सिस {{goal|७३}}<br>इब्राहिम {{goal|८३}} |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २०'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ८ |time = ०२:३० |team1 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score2 = १ |goals1 = [[कर्ण लिम्बू]] {{goal|६६|७५}} |goals2 = आशिष गुरूङ {{goal|OG|८५}} |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २१'' }} ---- ===चरण ४=== ---- {{Football box |date = २०७५ मंसिर १० |time = १०:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score2 = ५ |goals1 = एलोन म्याक्सवेल {{goal|९}} |goals2 = ठेक बहादुर बुढाथोकी {{goal|१७|६५}}<br>[[भरत खवास]] {{goal|२९}}<br>सन्तोष तामाङ {{goal|६३}}<br>दिनेश हेन्जन {{goal|७५}}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २२'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १० |time = ०२:३० |team1 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |score2 = ० |goals1 = रञ्जित धिमाल {{goal|P|७५}}<br>अजयी मार्टिन {{goal|९०+१}} |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २३'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १० |time = ०२:३० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = रवि पासवन {{goal|३५}}<br>भरत शाह{{goal|९०+१}} |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २४'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ११ |time = १०:३० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = २ |team2 =[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = १ |goals1 = बिनोद केसी {{goal|३}}<br>फ्रान्सीस{{goal|५२}} |goals2 = अब्दुल करीम {{goal|७}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २५'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर ११ |time = ०२:३० |team1 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score2 = १ |goals1 = आडेलाजा {{goal|P|१९}}<br>अञ्जन विष्ट {{goal|४५}} |goals2 = नवीन लामा {{goal|P|२२}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २६'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १२ |time = १०:३० |team1 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = ० |goals1 = आशिष गुरूङ {{goal|२१}}<br>[[कर्ण लिम्बू]] {{goal|९८}} |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २७'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १२ |time = ०२:३० |team1 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = ३ |goals1 = अरूज सिंह {{goal|४५+३}}<br>फोफाना ब्राहिमन {{goal|६८}}<br>धिरज श्रेष्ठ {{goal|८२}} |goals2 = विकास लामा {{goal|२६}}<br>फाडे फोफाना{{goal|४७}}<br>सुमन डंगोल {{goal|५२}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २८'' }} ---- ===चरण ५=== ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १४ |time = ११:०० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |score2 = ० |goals1 = [[नीर कुमार राई]] {{goal|४०|८३}}<br>अभिषेख रिजाल {{goal|६६}} |goals2 = विकास लामा {{goal|२६}}<br>फाडे फोफाना{{goal|४७}}<br>सुमन डङ्गोल {{goal|५२}} |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल २९'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १४ |time = ११:०० |team1 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = [[रञ्जन विष्ट]] {{goal|२५|६६}} |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ३०'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १४ |time = ११:०० |team1 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[सङ्कटा क्लब]] |score2 = २ |goals1 = अमित तामाङ {{goal|P|२२}}<br>एलोन म्याक्सवेल{{goal|४९}} |goals2 =[[सन्तोष साहुखल]] {{goal|P|८७}} |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ३१'' }} ---- {{Football box |date = २०७५ मङ्सिर १४ |time = ०२:३० |team1 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = [[अञ्जन विष्ट]] {{goal|५५}}<br>ओलावाले {{goal|७८}} |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = ''खेल ३२'' }} ---- ===चरण ९=== ---- {{Football box |date = २०७५ पुस २ |time = ११:०० |team1 = [[एनआरटी क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस २ |time = ०२:३० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score2 = ० |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस २ |time = ०२:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ३ |time = ११:०० |team1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score1 = ३ |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ३ |time = ०२:३० |team1 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score2 = ३ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ४ |time = ११:०० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ४ |time = ०२:३० |team1 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score2 = १ |goals1 = निराजन खड्का (७०) |goals2 =जर्ज प्रिन्स कार्की (९०+४) |stadium = [[एन्फा कम्पलेक्स, सातदोबाटो]] |location = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |attendance = |referee = |report = }} ---- ===चरण १०=== ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ६ |time = ११:०० |team1 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score1 = ४ |team2 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score2 = २ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ६ |time = ०२:३० |team1 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score1 = 1 |team2 = [[एनआरटी क्लब]] |score2 = 2 |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ६ |time = ०२:३० |team1 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score1 = 1 |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = 2 |goals1 = |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला|हलचोक रंगशाला, हलचोक]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ७ |time = ११:०० |team1 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score1 = 0 |team2 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score2 = 0 |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ७ |time = ०२:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] |score1 = 1 |team2 = [[ब्वाइज युनियन क्लब]] |score2 = 1 |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ८ |time = ११:०० |team1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ४ |time = ०२:३० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|पुलिस क्लब]] |score1 = ० |team2 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- ===चरण ११=== ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ११ |time = ११:०० |team1 = [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score2 = ४ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ११ |time = ०२:३० |team1 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score1 = २ |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस ११ |time = ०२:३० |team1 = [[एनआरटी क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला|हलचोक रंगशाला, हलचोक]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १२ |time = ११:०० |team1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score2 = १ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १२ |time = ०२:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] |score1 = १ |team2 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score2 = ३ |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १३ |time = ०२:०० |team1 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|पुलिस क्लब]] |score1 = |team2 = [[थ्री स्टार क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १३ |time = ११:३० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = |team2 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- ===चरण १२=== ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १६ |time = ११:०० |team1 = [[एनआरटी क्लब]] |score1 = |team2 = [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १६ |time = ०२:३० |team1 = [[जावलाखेल युथ क्लब]] |score1 = |team2 = [[नेपाल आर्मी क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला|हलचोक रंगशाला, हलचोक]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १६ |time = ०२:३० |team1 = [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |score1 = |team2 =[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १७ |time = ११:०० |team1 = [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |score1 = |team2 = [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १७ |time = ०२:३० |team1 = [[सरस्वती युथ क्लब]] |score1 = |team2 = [[च्यासल युथ क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १७ |time = ०२:०० |team1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] |score1 = |team2 = [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|पुलिस क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[हलचोक रङ्गशाला|हलचोक रंगशाला, हलचोक]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ---- {{Football box |date = २०७५ पुस १८ |time = ११:३० |team1 = [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] |score1 = |team2 =[[थ्री स्टार क्लब]] |score2 = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]] |location = [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]] |attendance = |referee = |report = }} ==स्रोत== ==बाह्य कडीहरू== *[https://www.hamrokhelkud.com हाम्रो खेलकुद डटकमको आधिकारिक वेबसाइट] *[https://the-anfa.com/fixtures?page=Upcoming अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ एन्फा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114155034/https://the-anfa.com/fixtures?page=Upcoming |date=2019-11-14 }} [[श्रेणी:शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] e94coln7yzk0ffxp453nmkwfwmrf34w 0 99809 1366757 1316749 2026-07-23T01:13:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366757 wikitext text/x-wiki [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] का विवरणहरू [[चित्र:Bharat Khawas by @SubasTheOne.jpg|300px|thumb|[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] का उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी हुन सफल [[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टिम]] का एक महत्त्वपूर्ण खेलाडी तथा [[नेपाल आर्मी क्लब]] का कप्तान [[भरत खवास]]]] ===क्लिन सिट=== {| class="wikitable" !वरियता !खेलाडी !क्लब !क्लिन सिट |- | align="center" |१ |{{Flagicon|NPL}} [[विकेश कुथु]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] | align="center" |७ |- | rowspan="2" align="center" |२ |{{Flagicon|NPL}} विशाल श्रेष्ठ |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="2" align="center" |६ |- |{{Flagicon|NPL}} एलन न्यौपाने |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | align="center" |३ |{{Flagicon|NPL}} राजन बाबु थापा |[[सङ्कटा क्लब]] | align="center" |५ |- | rowspan="2" align="center" |४ |{{Flagicon|NPL}} किशर गिरी |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] | rowspan="2" align="center" |४ |- |{{Flagicon|NPL}} शत्रुगन चौधरी |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |- | rowspan="6" align="center" |५ |{{Flagicon|NPL}} सागर राई |[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] | rowspan="6" align="center" |३ |- |{{Flagicon|NPL}} दिनेश थापा मगर |[[च्यासल युथ क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} देव लिम्बू |[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} टेकेन्द्र थापा |[[जावलाखेल युथ क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} दिप कार्की |[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} प्रदीप भण्डारी |[[सरस्वती युथ क्लब]] |- | align="center" |६ |{{Flagicon|NPL}} राजु योगी |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | align="center" |२ |- | rowspan="3" align="center" |७ |{{Flagicon|NPL}} अमृत कुमार चौधरी |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | rowspan="3" align="center" |१ |- |{{Flagicon|NPL}} अर्पण कार्की |[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} सोजित गुरुङ |[[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टिम]] |} ===सर्वाधिक गोलकर्ता=== {{main|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ का गोलकर्ताहरू}} {{updated|८ जनवरी २०१९}}<ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/playerStat|accessdate=१२ अक्टोबर २०१८|title=खेलाडीहरूको विवरण, पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125115652/https://the-anfa.com/playerStat |date=2018-11-25 }}</ref> {| class="wikitable" !वरियता !खेलाडी !क्लब !गोल |- | rowspan="3" align="center" |१ |{{flagicon|NGR}} अफेज ओलावाले ओलदिपो |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="3" align="center" |७ |- |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} [[रञ्जित धिमाल]] |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | rowspan="3" align="center" |२ |{{Flagicon|NPL}} युवराज खड्का |[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] | rowspan="3" align="center" |६ |- |{{Flagicon|NPL}} विश्वास श्रेष्ठ |[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |- |{{Flagicon|NPL}} रञ्जन बिष्ट |[[थ्री स्टार क्लब]] |- | rowspan="2" |३ |{{Flagicon|NPL}} अञ्जन बिष्ट |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] | rowspan="2" |५ |- |{{Flagicon|NPL}} अमित तामाङ |[[सङ्कटा क्लब]] |} ===आत्मघाती गोल=== *''आशिष गुरूङ्'' :-[[जावलाखेल युथ क्लब|जावलाखेल]] विरूद्व [[हिमालयन शेर्पा क्लब|हिमालयन शेर्पा]], २०७५ मंसिर ०८, तेस्रो चरण, खेल २१<ref name="कर्णको दुई गोलमा शेर्पा विजयी">[https://www.hamrokhelkud.com/football/44493 कर्णको दुई गोलमा शेर्पा विजयी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ह्याट्रिक=== *यस सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा कुनै पनि ह्याट्रिकहरु हुन सकेन, ==अनुशासन== *प्रतियोगिताको पहिलो रातो कार्ड [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपिएफका]] विश्वास उदासले [[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]] विरूद्वको तेस्रो चरणको खेलमा ८५ औँ मीनेटमा रातो कार्ड खाएका थिए ।<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/44423 एपीएफलाई हराउँदै ब्रिगेड ब्वाइजको पहिलो जित शुक्रबार मङ्सिर ७,२०७५]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://goalnepal.com/match/211 सशस्त्र प्रहरी बल क्लबका विश्वास उदासले रातो कार्ड खाँदै बाहिरिएका छन्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804200825/https://goalnepal.com/match/211 |date=2020-08-04 }}</ref> ==== खेलाडी ==== *सर्वाधिक पहेँलो कार्ड: '''५''' **{{Flagicon|CIV}} एडम दोम्बिया (जावलाखेल युथ क्लब) **{{flagicon|NGR}} अफेज ओलावाले ओलदिपो (मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब) *सर्वाधिक रातो कार्ड: '''१''' **{{Flagicon|NPL}} आशिष गुरूङ (हिमालयन शेर्पा क्लब) **{{Flagicon|NPL}} विश्वास श्रेष्ठ (हिमालयन शेर्पा क्लब) **{{Flagicon|NPL}} विश्वास उदास (एपीएफ क्लब) **{{flagicon|NGR}} फ्रान्सिस ओकेचुक्उ (सरस्वती युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} गौरव बुढाथोकीले (च्यासल युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} कुलदिप कार्की (जावलाखेल युथ क्लक) **{{Flagicon|CMR}} म्याक्सवेल एलोन (संकटा क्लब) **{{flagicon|IND}} मुहम्मद आसिफ (मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब) **{{Flagicon|NPL}} [[सन्तोष साहुखल]] (च्यासल युथ क्लब) **{{Flagicon|NPL}} सुशन लामा (सरस्वती युथ क्लब) ==== टिमहरू ==== * सर्वाधिक पहेँलो कार्ड: '''२१''' **[[जावलाखेल युथ क्लब]] **[[सङ्कटा क्लब]] *सर्वाधिक रातो कार्ड: '''२''' **[[च्यासल युथ क्लब]] **[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] **[[सरस्वती युथ क्लब]] ==व्यक्तिगत पुरस्कारहरू== {| class="wikitable" !पुरस्कार विधा !विजेताहरू<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4523|title=भरत खवास उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी घोषित; उत्कृष्ट प्रशिक्षकको रूपमा सम्मानित सुमन श्रेष्ठ |website=[[गोल नेपाल डटकम]]|access-date=२०१९-०१-०८}}</ref> !क्लब |- |उत्कृष्ट प्रशिक्षक |{{Flagicon|NPL}} सुमन श्रेष्ठ |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] |{{Flagicon|NPL}} [[विशाल श्रेष्ठ]] |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[रञ्जित धिमाल]] |[[थ्री स्टार क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[हेमन गुरूङ]] |[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] |- |उत्कृष्ट [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्तिका खेलाडी]] |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |- |उदयीमान खेलाडी |{{Flagicon|NPL}} [[विकास खवास]]<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4524|title=उदयीमान खेलाडीको रूपमा सम्मानित विकास खवास |website=[[गोल नेपाल डटकम]]|access-date=२०१९-०१-०८}}</ref> |[[नेपाल आर्मी क्लब]] |} ===आत्मघाती गोल=== *''आशिष गुरूङ्'':-[[जावलाखेल युथ क्लब|जावलाखेल]] विरूद्व [[हिमालयन शेर्पा क्लब|हिमालयन शेर्पा]], २०७५ मंसिर ०८, तेस्रो चरण, खेल २१ ==अन्य विविध== *[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] को पहिलो गोल [[एनआरटी क्लब]]का रोजितले नेपाल आर्मी विरूद्व गरेका थिए । *यस राष्ट्रिय लिगको पहिलो आत्मघाती गोल २०७५ मंसिर ८ गते शनिबारको दिन [[जावलाखेल युथ क्लब]] र [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] बिचको खेलमा आशिष गुरूङ्ले आफ्नै क्लब जावला खेल विरूद्व गरेका थिए । <ref name="कर्णको दुई गोलमा शेर्पा विजयी"/> *शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ को ५० औँ गोल २०७५ मंसिर १० गते [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] विरूद्व [[नेपाल आर्मी क्लब]]का टेक बहादुर बुढाथोकीले गरेका थिए ।<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/44626 टेकबहादुरले गरे ए डिभिजन लिगको ५० औँ गोल सोमवार, मंसिर १०, २०७५]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[थ्री स्टार क्लब]]का रञ्जित धिमाले राउन्ड २,३ र ४ मा गरी लगातार ३ खेलमा गोल गरेका थीए । *छैठौं चरणको खेलमामंसिर १९ गते बुधबार [[थ्री स्टार क्लब]] र [[सरस्वती युथ क्लब]] बिचको खेलमा स्टारका [[निराजन खड्का]]ले १०० औँ गोल गरेका थिए ।<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/45106 ए डिभिजन लिगमा १ सय गोल पूरा बुधबार, मंसिर १९, २०७५]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[च्यासल युथ क्लब]]का स्ट्राइकर [[विमल घर्ती मगर]] प्रशिक्षणका लागि लिगको ५ खेल पछाडि क्लब छाडी बेल्जियम गएका थिए । *[[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]] र [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] बिच २०७५ पुस ०३ गते भएको खेलमा [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मछिन्द्र क्लब]]का तर्फबाट विवेक पण्डित नाम गरेको खेलाडी लिगमा दर्ता नभई मैदान प्रवेश गरेकोले खेलमा विवाद भएको थियो ।<ref>{{cite web|title=दर्ता नभएको खेलाडी मैदान छिरेपछि.....|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/45868|website=इन्टरनेट संसार|accessdate=२०७५ पुस ०३}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[च्यासल युथ क्लब]]का स्ट्राइकर [[सन्तोष साहुखल]] चरण १० पछि क्लब छाडेर पुन [[जापान]] फर्किएका थिए<ref>{{cite web|title=च्यासलका फरवार्ड सन्तोष जापान फर्किए|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/45972|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=बिहीबार, पौष ५, २०७५}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://www.hamrokhelkud.com हाम्रो खेलकुद डटकमको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] gcwzpf837iz2x64jrf3jypnlxio1mwu 0 99943 1366410 1179408 2026-07-20T12:52:15Z Bishaldev100 28807 1366410 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= जावलाखेल दरबार |image= |caption= |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] |location_country= नेपाल |architect=[[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]] |client=[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |engineer= |construction_start_date=वि.सं. १९४४ |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[नवपारम्परिक वास्तुकला]], [[मुगल वास्तुकला|मुगल]], र युरोपेली वास्तुकलाको सम्मिश्रण |size=३७५ रोपनी }} '''जावलाखेल दरबार ''' राजधानीको ललितपुर [[जावलाखेल]] अवस्थित एक राणा दरबार हो।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book|last=जबरा|first=पुरुषोत्तम शमशेर|date=2007|title=राणाकालीन प्रमुख ऐतिहासिक दरबारहरु|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|language=Nepali|location=|publisher=विद्यार्थी पुस्तक भण्डार|isbn=978-9994611027}}</ref> अहिले यहाँ भुमि सुधार तथा व्यवस्था कार्यालय छ। जावलाखेल दरबार [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले १९५४ मा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]को लागि बनाएका थिए। यो दरबार जुद्धशमशेरको हो। जुद्धशमशेर प्रधानमन्त्री हुनु अघि उनी यसै दरबारमा बस्थे। कामकाज गर्न हात्ती वा गाडीमा बसेर सिंहदरबार आउजाउ गर्थे। यो दरबार उहाँका छोरा सूर्यशमशेरले प्रयोग गरे। १९९० सालको भूकम्पले यो दरबारलाई पनि क्षति पुर्‍याएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य भएपछि यो दरबारमा क्लब सञ्चालन गरिएको थियो। क्लबमा नाचगान, खानपिन हुन्थ्यो। पछि सरकारले यो दरबार किन्यो। कुनै बेला यहाँ भूमिसुधार विभाग थियो। हाल नेपाल प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको कार्यालय छ। यो कार्यालयले नेपाल सरकारका कर्मचारीलाई तालिम दिने गर्दछ।<ref>{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=राजेन्द्र |date=२४ असार २०८२ |title=उपत्यकाका ऐतिहासिक दरबार |url=https://gorkhapatraonline.com/news/162711 |access-date=2026-07-20 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] b7i088lags2ph0n0ojvh2z4tjohz61m 1366411 1366410 2026-07-20T12:58:14Z Bishaldev100 28807 1366411 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= जावलाखेल दरबार |image= |caption= |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] |location_country= नेपाल |architect=[[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]] |client=[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |engineer= |construction_start_date=वि.सं. १९४४ |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[नवपारम्परिक वास्तुकला]], [[मुगल वास्तुकला|मुगल]], र युरोपेली वास्तुकलाको सम्मिश्रण |size=३७५ रोपनी }} '''जावलाखेल दरबार ''' राजधानीको ललितपुर [[जावलाखेल]] अवस्थित एक राणा दरबार हो।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book|last=जबरा|first=पुरुषोत्तम शमशेर|date=2007|title=राणाकालीन प्रमुख ऐतिहासिक दरबारहरु|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|language=Nepali|location=|publisher=विद्यार्थी पुस्तक भण्डार|isbn=978-9994611027}}</ref> अहिले यहाँ भुमि सुधार तथा व्यवस्था कार्यालय छ। जावलाखेल दरबार [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले १९५४ मा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]को लागि बनाएका थिए। यो दरबार जुद्धशमशेरको हो। जुद्धशमशेर प्रधानमन्त्री हुनु अघि उनी यसै दरबारमा बस्थे। कामकाज गर्न हात्ती वा गाडीमा बसेर सिंहदरबार आउजाउ गर्थे। यो दरबार उहाँका छोरा सूर्यशमशेरले प्रयोग गरे। वि.सं. १९८९ जुद्धशमशेरले यसै दरबारमा [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|चिडियाखाना]]को स्थापना गरेका थिए। [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० सालको भूकम्प]]ले यो दरबारलाई पनि क्षति पुर्‍याएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य भएपछि यो दरबारमा क्लब सञ्चालन गरिएको थियो। क्लबमा नाचगान, खानपिन हुन्थ्यो। पछि सरकारले यो दरबार किन्यो। कुनै बेला यहाँ भूमिसुधार विभाग थियो। हाल नेपाल प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको कार्यालय छ। यो कार्यालयले नेपाल सरकारका कर्मचारीलाई तालिम दिने गर्दछ।<ref>{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=राजेन्द्र |date=२४ असार २०८२ |title=उपत्यकाका ऐतिहासिक दरबार |url=https://gorkhapatraonline.com/news/162711 |access-date=2026-07-20 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] 9l6l8jd1qmhpyespu0gg5ciet74v5yy 1366412 1366411 2026-07-20T13:05:01Z Bishaldev100 28807 1366412 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= जावलाखेल दरबार |image= |caption= |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] |location_country= नेपाल |architect=[[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]] |client=[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |engineer= |construction_start_date=वि.सं. १९४४ |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[नवपारम्परिक वास्तुकला]], [[मुगल वास्तुकला|मुगल]], र युरोपेली वास्तुकलाको सम्मिश्रण |size=३७५ रोपनी }} '''जावलाखेल दरबार ''' राजधानीको ललितपुर [[जावलाखेल]] अवस्थित एक राणा दरबार हो।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book|last=जबरा|first=पुरुषोत्तम शमशेर|date=2007|title=राणाकालीन प्रमुख ऐतिहासिक दरबारहरु|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|language=Nepali|location=|publisher=विद्यार्थी पुस्तक भण्डार|isbn=978-9994611027}}</ref> अहिले यहाँ भुमि सुधार तथा व्यवस्था कार्यालय छ। जावलाखेल दरबार [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले १९५४ मा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]को लागि बनाएका थिए। यो दरबार जुद्धशमशेरको हो। जुद्धशमशेर प्रधानमन्त्री हुनु अघि उनी यसै दरबारमा बस्थे। कामकाज गर्न हात्ती वा गाडीमा बसेर सिंहदरबार आउजाउ गर्थे। यो दरबार उहाँका छोरा सूर्यशमशेरले प्रयोग गरे। वि.सं. १९८९ जुद्धशमशेरले यसै दरबारमा [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|चिडियाखाना]]को स्थापना गरेका थिए। [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० सालको भूकम्प]]ले यो दरबारलाई पनि क्षति पुर्‍याएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य भएपछि यो दरबारमा क्लब सञ्चालन गरिएको थियो। क्लबमा नाचगान, खानपिन हुन्थ्यो। यसै दरबारको जग्गा किनेर [[सेन्ट जेभियर्स स्कुल, जावलाखेल|सेन्ट जेभियर्स स्कुल]]को स्थापना भएको थियो। पछि सरकारले यो दरबार किन्यो। कुनै बेला यहाँ भूमिसुधार विभाग थियो। हाल नेपाल प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको कार्यालय छ। यो कार्यालयले नेपाल सरकारका कर्मचारीलाई तालिम दिने गर्दछ।<ref>{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=राजेन्द्र |date=२४ असार २०८२ |title=उपत्यकाका ऐतिहासिक दरबार |url=https://gorkhapatraonline.com/news/162711 |access-date=2026-07-20 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] flezfrsm0p0afo1h0dkyip3gd48679p 1366413 1366412 2026-07-20T13:06:14Z Bishaldev100 28807 1366413 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= जावलाखेल दरबार |image= |caption= |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] |location_country= नेपाल |architect=[[जोगबीर स्थापित|जोगवीर स्थापित]] |client=[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |engineer= |construction_start_date=वि.सं. १९४४ |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[नवपारम्परिक वास्तुकला]], [[मुगल वास्तुकला|मुगल]], र युरोपेली वास्तुकलाको सम्मिश्रण |size=३७५ रोपनी }} '''जावलाखेल दरबार ''' राजधानीको ललितपुर [[जावलाखेल]] अवस्थित एक राणा दरबार हो।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book|last=जबरा|first=पुरुषोत्तम शमशेर|date=2007|title=राणाकालीन प्रमुख ऐतिहासिक दरबारहरु|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|language=Nepali|location=|publisher=विद्यार्थी पुस्तक भण्डार|isbn=978-9994611027}}</ref> अहिले यहाँ भुमि सुधार तथा व्यवस्था कार्यालय छ। जावलाखेल दरबार [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले १९५४ मा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]को लागि बनाएका थिए। यो दरबार जुद्धशमशेरको हो। जुद्धशमशेर प्रधानमन्त्री हुनु अघि उनी यसै दरबारमा बस्थे। कामकाज गर्न हात्ती वा गाडीमा बसेर सिंहदरबार आउजाउ गर्थे। यो दरबार उहाँका छोरा सूर्यशमशेरले प्रयोग गरे। वि.सं. १९८९ जुद्धशमशेरले यसै दरबारमा [[सदर चिडियाखाना, नेपाल|चिडियाखाना]]को स्थापना गरेका थिए। [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० सालको भूकम्प]]ले यो दरबारलाई पनि क्षति पुर्‍याएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य भएपछि यो दरबारमा क्लब सञ्चालन गरिएको थियो। क्लबमा नाचगान, खानपिन हुन्थ्यो। यसै दरबारको जग्गा किनेर फादर मार्शल डी. मोरानद्वारा [[सेन्ट जेभियर्स स्कुल, जावलाखेल|सेन्ट जेभियर्स स्कुल]]को स्थापना भएको थियो। पछि सरकारले यो दरबार किन्यो। कुनै बेला यहाँ भूमिसुधार विभाग थियो। हाल नेपाल प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको कार्यालय छ। यो कार्यालयले नेपाल सरकारका कर्मचारीलाई तालिम दिने गर्दछ।<ref>{{Cite web |last=श्रेष्ठ |first=राजेन्द्र |date=२४ असार २०८२ |title=उपत्यकाका ऐतिहासिक दरबार |url=https://gorkhapatraonline.com/news/162711 |access-date=2026-07-20 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] 6ja930gp8n6b4tbtyd6xq95kl9841en 0 100183 1366695 1164322 2026-07-22T10:21:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366695 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = हुआन माता | image = Zarya-MU (10).jpg | image_size = | caption = सन् २०१६ मा माटा | fullname = हुआन मानुएल माता गार्थिया<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/1697050 |title=Premier League clubs publish 2019/20 retained lists |publisher=Premier League |date=26 June 2020 |accessdate=10 July 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|4|28|df=y}} | birth_place = बुर्गोस, स्पेन | height = १.७० मी<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4287/Juan-Mata/overview |title=Premier League Player Profile Juan Mata |publisher=Premier League |accessdate=21 September 2017}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | clubnumber = ८ | youthyears1 = १९९८–२००३ |youthclubs1 = रेआल ओबिदो | youthyears2 = २००३–२००६ |youthclubs2 = रियल मड्रिड युवा क्लब | years1 = २००६–२००७ |clubs1 = रियल मड्रिड कास्तिया |caps1 = ३९ |goals1 = १० | years2 = २००७–२०११ |clubs2 = बालेन्सिया फुटबल क्लब |caps2 = १२९ |goals2 = ३३ | years3 = २०११–२०१४ |clubs3 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |caps3 = ८२ |goals3 = १८ | years4 = २०१४– |clubs4 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] |caps4 = १९६ |goals4 = ३४<!-- लिग मात्र --> | nationalyears1 = २००४ |nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१६ वर्ष मुनि)|१६ वर्ष मुनि]] |nationalcaps1 = ३ |nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २००४ |nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१७ वर्ष मुनि)|१७ वर्ष मुनि]] |nationalcaps2 = २ |nationalgoals2 = १ | nationalyears3 = २००६–२००७ |nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१९ वर्ष मुनि)|१९ वर्ष मुनि]] |nationalcaps3 = १३ |nationalgoals3 = १२ | nationalyears4 = २००७ |nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२० वर्ष मुनि)|२० वर्ष मुनि]] |nationalcaps4 = ५ |nationalgoals4 = ३ | nationalyears5 = २००७–२०११ |nationalteam5 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२१ वर्ष मुनि)|२१ वर्ष मुनि]] |nationalcaps5 = १९ |nationalgoals5 = ५ | nationalyears6 = २०१२ |nationalteam6 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२३ वर्ष मुनि)|२३ वर्ष मुनि]] |nationalcaps6 = ४ |nationalgoals6 = ० | nationalyears7 = २००९–२०१६ |nationalteam7 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] |nationalcaps7 = ४१ |nationalgoals7 = १० | club-update = १६:०२, ११ मार्च २०२१ (युटिसी) | nationalteam-update = १५ नोभेम्बर २०१६ | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१० फिफा विश्वकप|सन् २०१० दक्षिण अफ्रिका]]|}} {{MedalCompetition|युएफा युरोपेली च्याम्पियनसिप}} {{Medal|W|[[युएफा युरो २०१२|सन् २०१२ पोल्यान्ड–युक्रेन]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा कन्फेडेरेसेन कप]]|}} {{Medal|RU|[[सन् २०१३ फिफा कन्फेडेरेसन कप|सन् २०१३ ब्राजिल]]|}} {{Medal|3rd|[[सन् २००९ फिफा कन्फेडेरेसन कप|सन् २००९ दक्षिण अफ्रिका]]|}} }} '''हुआन माता''' (जन्म: १९ डिसेम्बर १९९८) एक स्पेनी व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन जसले अङ्ग्रेजी क्लब [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] र स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्दछन्।<ref name="Millar">{{cite web|url=https://mundialmag.com/blogs/articles/rafael-van-der-vaart-attacking-midfielders-tottenham-hotspur-real-madrid-arsenal-2019|title=The Greatest Attacking Midfielders in Modern History|website=mundialmag.com|last=Millar|first=Josh|accessdate=19 December 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219142703/https://mundialmag.com/blogs/articles/rafael-van-der-vaart-attacking-midfielders-tottenham-hotspur-real-madrid-arsenal-2019 |date=19 December 2019 }}</ref><ref name="Coleman">{{cite web|url=https://talksport.com/football/564277/best-top-10-attacking-midfielder-premier-league-david-silva-lampard-gerrard-scholes-manchester-city/amp/|title=Top 10 attacking midfielders in the Premier League era|website=talksport.com|last=Coleman|first=Joe|accessdate=19 December 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/football/top-10-midfielders-in-europe-20122013|title=Top 10 midfielders in Europe (2012/2013)|website=sportskeeda.com|last=Hanagudu|first=Ashwin|accessdate=19 December 2019}}</ref><ref name="Deitrick">{{cite web|url=https://syndication.bleacherreport.com/amp/1377053-world-football-the-worlds-top-20-attacking-midfielders-this-season.amp.html|title=The World's Top 20 Attacking Midfielders This Season|website=bleacherreport.com|last=Deitrick|first=Hayden|accessdate=19 December 2019}}</ref> सन् १९९८ मा माताले मात्र १० वर्षको उमेरमा रेआल ओबियादो नामक एक स्पेनी फुटबल क्लब मार्फत व्यावसायिक फुटबलमा प्रशिक्षण लिन सुरु गरेका थिए। रेआल माद्रिद कास्तिया नामक एक स्पेनी फुटबल क्लब मार्फत उनले पछि व्यावसायिक फुटबल खेल खेल्न सुरु गरेका थिए जहाँ उनी सन् २००३ मा आवद्ध भएका थिए। सन् २००६ मा उनले स्पेनी फुटबलको दोस्रो सर्वोच्च लिग सेगुन्दा दिबिसिओनको सन् २००६-०७ संस्करणमा टोलीका लागि लिग खेलहरू खेलेका थिए भने त्यस संस्करणको लिगमा क्लबले दोस्रो स्थान प्राप्त गरेको थियो भने उनले क्लबका लागि कुल १० गोल गर्न सफल भएका थिए।<ref name="guillembalague1">{{cite web|url=http://www.guillembalague.com/rumores_desp.php?id=293&titulo=Liverpool,%20City%20and%20Manchester%20United%20show%20interest%20in%20Mata |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426081306/http://www.guillembalague.com/rumores_desp.php?id=293&titulo=Liverpool%2C%20City%20and%20Manchester%20United%20show%20interest%20in%20Mata |archivedate=26 April 2012 |title=Liverpool, City and Manchester United show interest in Mata |publisher=Guillem Balague's website |date=9 May 2011 |accessdate=11 May 2011 |url-status=dead }}</ref> सन् २००७-०८ संस्करणको ला लिगका लागि उनी ला लिगाको क्लब बालेन्सियामा आवद्ध भएका थिए भने त्यस वर्षको ला लिगा संस्करणमा उनी उत्कृष्ट युवा खेलाडी बन्न सफल भएका थिए। माताले सन् २००७-०८ संस्करणको कोपा देल रेमा क्लबका लागि उपस्थितिहरू जनाएका थिए भने त्यस वर्षको कोपा देल रे बालेन्सियाले जित्न सफल भएको थियो। सन् २००७ मा माताले बालेन्सियाको तर्फबाट आधिकारिक खेलहरू खेल्न सुरु गरेपछि उनी बालिन्सेयाका मध्यपङ्क्तिको खेलाडीको एक अभिन्न अङ्ग बनेका थिए भने उनले त्यसपछिका ४ संस्करणहरूमा क्लबका लागि कुल १७४ उपस्थितिहरू जनाएका थिए। सन् २०११ को अगस्ट महिनामा उनी चेल्सी नामक एक अङ्ग्रेजी फुटबल क्लबमा २ करोड २८ लाख युरोको लागतमा चेल्सीमा आवद्ध भएका थिए। सन् २०११ अगस्ट २७ का दिन उनले क्लबका लागि पहिलो आधिकारिक गोल गर्न सफल भएका थिए। चेल्सीमा आवद्ध भएपछिको उनको व्यक्तिगत पहिलो युएफा च्याम्पियन्स लिग र एफए कप जित्न सफल भएका थिए। उक्त संस्करणको प्रिमियर लिगमा उनी सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनिएका थिए। त्यस वर्ष पछिको युएफा युरोपा लिगको उपाधि पनि चेल्सी हात पारेको थियो जहाँ माताले उपाधि जित्नका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए। सन् २०१२ को फिफा क्लब विश्वकपमा मोन्तिरियाको विरुद्ध चेल्सीको तर्फबाट प्रिमियर लिग, एफए कप, च्याम्पियन्स लिग, क्यापिटल वन कप र क्लब विश्वकपको पहिलो खेलमा गोल गर्न सफल भएका थिए। माताको व्यक्तिगत दोस्रो प्रिमियर लिगदेखि उनले थप सफलताहरू हासिल गर्न सफल भएका थिए। उनले चेल्सीका लागि अघिल्लो संस्करणहरूमा च्याम्पियन्स लिगको खेलमा क्लबका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए जसकारण उनी दोस्रोपटक सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनिन सफल भएका थिए। सन् २०१३ मे १५ का दिन माताले चेल्सीको तर्फबाट सन् २०१२-१३ को युरोपा लिगको जित्न सफल भएका थिए जसकारण नी क्लबका एक खेलाडी फर्नान्दो तोरेसको साथ च्याम्पियन्स लिग, युरोपा लिग, क्लब विश्वकप र युरोपेली च्याम्पियसिप जित्ने खेलाडी बनेका थिए। सन् २०१४ मा उनी म्यानचेस्टर युनाइटेड नामक एक अङ्ग्रेजी फुटबल क्लबमा आवद्ध भएका थिए जहाँ उनले हालसम्म क्लबका लागि १८० भन्दा बढी उपस्थितिहरू जनाइसकेका छन्। माता स्पेनका एक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडीको रूपमा राष्ट्रिय टोलीको १६ वर्ष मुनिको, १७ वर्ष मुनिको, १९ वर्ष मुनिको, २० वर्ष मुनिको, २१ वर्ष मुनिको, ओलम्पिक टोली र वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलामा प्रतिनिधित्व गर्दछन्। माताले सन् २००४ मा स्पेन १६ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए भने उनले टोलीका लागि ३ उपस्थितिहरूमा कुल २ गोल गर्न सफल भएका थिए। सन् २००७, क्यानडामा आयोजित फिफा यु-२० विश्वकपमा माताले २० वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोली प्रतिनिधित्व गरेका थिए। सन् २००९ मा माताको स्पेन वरिष्ठ राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा पदोन्नति भएको थियो भने सोही वर्ष उनले फिफा कन्फेडेरेसन कपमा राष्ट्रिय टोलीको तर्फबाट वरिष्ठ फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए। सन् २००९ सेप्टेम्बर ९ का दिन आयोजित इस्टोनिया विरुद्धको खेलमा माताले वरिष्ठ टोलीको तर्फबाट पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्न सफल भएका थिए भने जसकारण सन् २०१० दक्षिण अफ्रिकामा आयोजना हुन लागेको फिफा विश्वकपको संस्करणमा टोली छनोट हुन सफल भएको थियो। त्यस वर्षको फिफा विश्वकप स्पेनले जित्न सफल भएको थियो जहाँ उनले पनि राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए। सन् २०११ मा उनी पुनः २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीमा फर्किएका थिए भने उनले सन् २०११ को युएफा युरोपेली यु-२१ फुटबल च्याम्पियनसिपमा टोलीलाई उक्त प्रतियोगिताको उपाधि जिताउनका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए जुन प्रतियोगितालाई डेनमार्कमा आयोजना गरिएको थियो। सन् २०१२ मा उनी युएफा युरोपा लिग खेल्नका लागि राष्ट्रिय टोलीमा फिर्ता भएका थिए। उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा उनी अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा मैदान भित्रिँदै इटालीको विरुद्ध गोल गर्न सफल भएका थिए जसकारण राष्ट्रिय टोलीको ४-० गोल अन्तरले जित हासिल गर्दै उक्त प्रतियोगिताको उपाधि जित्न सफल भएको थियो। == क्लब खेलजीवन == == अन्तर्राष्ट्रिय खेलजीवन == [[चित्र:Torres, Mata and Ramos Euro 2012 trophy 01.jpg|thumb|left|सन् २०१२ को युएफा युरो कप जितेपछि माता जित उत्सव मनाउँदै (बीचमा)]] माताले सन् २००४ मा स्पेन १६ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीका तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए भने उनले टोलीका लागि ३ उपस्थितिहरूमा कुल २ गोल गर्न सफल भएका थिए। सन् २००६, पोल्यान्डमा आयोजित युएफा युरोपेली यु-१९ फुटबल च्याम्पियन्सिप नामक एक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा माताले १९ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीलाई उक्त प्रतियोगिताको उपाधि जिताउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>[http://www.uefa.com/under19/news/newsid=439617.html Spain sweep into U19 final] UEFA, 26 July 2006</ref> उक्त प्रतियोगितामा माता सर्वाधिक गोल गर्न सफल खेलाडीको दोस्रो स्थानमा रहेका थिए भने उक्त प्रतियोगितामा सर्वाधिक ५ गोल आल्बेर्तो बुयेनोले गरेका थिए भने माताले ५ खेलहरूमा कुल ४ गोल गर्न सफल भएका थिए। सन् २००७ फेब्रुअरी १ का दिन २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक इन्याकी सायसले मातालाई इङ्ल्यान्डको विरुद्ध आयोजित एक अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेलका लागि छनोट गरेका थिए भने उनको साथसाथै रोबेर्ते सोलदादो, होसे मानुएल, सेर्हिओ सान्चेस, मागुएल तोरेस, आन्तोनिओ आदेन लगायतका खेलाडीहरू पनि छनोट भएका थिए। सन् २००८ नोभेम्बर १४ का दिन वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षक बिसेन्ते देल बोस्केले मातालाई चिलेका विरुद्ध आयोजित एक अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेल खेल्नका लागि छनोट गरेका थिए भने उक्त खेल राष्ट्रिय टोलीले ३-० गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो। सन् २००९ मार्च २८ का दिन उनले राष्ट्रिय टोलीको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय खेलजीवनको सुरुवात गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए जहाँ उनले सन् २०१० मा दक्षिण अफ्रिकामा आयोजना हुन लागेको फिफा विश्वकपको छनोट खेलमा तुर्कीको विरुद्ध पर्दापण गरेका थिए। स्पेनको मड्रिडमा आयोजित खेलराष्ट्रिय टोलीले १-० गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो। सन् २००९ मा आयोजना गरिएको फिफा कन्फेडेरेसन कपमा राष्ट्रिय टोलीका प्रशिक्षण देल बोस्केले मातालाई राष्ट्रिय टोलीको एक खेलाडी को रूपमा स्थान दिएका थिए भने उनलाई कनफेडेरेसन जस्तो ठूलो प्रतियोगितामा भाग लिने सौभाग्य प्राप्त भएको थियो।<ref>[https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=1116149/index.html Mata keeps Spain perfect]; FIFA, 10 September 2009</ref> उक्त प्रतियोगिताको समूह चरणको खेलमा माताले इराको विरुद्ध आयोजित खेलमा सहभागिता जनाएका थिए भने राष्ट्रिय टोली संयुक्त राज्य अमेरिका विरुद्धको खेलमा पराजित हुँदै सेमिफाइनलबाट बाहिरिन पुगेको थियो। सन् २००९ सेप्टेम्बर ९ का दिन आयोजित इस्टोनिया विरुद्धको खेलमा माताले वरिष्ठ टोलीको तर्फबाट पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्न सफल भएका थिए भने जसकारण सन् २०१० दक्षिण अफ्रिकामा आयोजना हुन लागेको फिफा विश्वकपको संस्करणमा टोली छनोट हुन सफल भएको थियो। त्यस वर्षको फिफा विश्वकप स्पेनले जित्न सफल भएको थियो जहाँ उनले पनि राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए।<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/spain/9365288/Spain-4-Italy-0-match-report.html Spain 4 Italy 0: match report]. ''The Daily Telegraph'' (London).</ref> सन् २०११ मा डेनमार्कमा आयोजित युएफा युरोपेली यु-२१ च्याम्पियन्सिपमा २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्नकम लागि पुनः २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीमा फिर्ता भएका थिए। उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा राष्ट्रिय टोलीले स्वीट्जरल्यान्डलाई पराजित गर्दै प्रतियोगिताको उपाधि जितेको थियो भने माताले प्रतियोगिता अवधिमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका कारण प्रतियोगिताको उत्कृष्ट खेलाडी बन्न सफल भएका थिए। सन् २०१२ मा उनी युएफा युरोपा लिग खेल्नका लागि राष्ट्रिय टोलीमा फिर्ता भएका थिए।<ref>[http://www.goal.com/en-gb/news/4433/2012-olympics/2012/07/30/3276603/juan-manuel-mata-takes-to-twitter-to-apologise-for-spain-olympic-?source=breakingnews Mata: Spain deserved more at Olympics]; Goal.com, 31 July 2012</ref> उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा उनी अतिरिक्त खेलाडीको रूपमा मैदान उत्रिदै इटालीको‍ विरुद्ध गोल गर्न सफल भएका थिए जसकारण राष्ट्रिय टोलीको ४-० गोल अन्तरले जित हासिल गर्दै उक्त प्रतियोगिताको उपाधि जित्न सफल भएको थियो। माताले वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीका लागि हालसम्म ४० भन्दा बढी उपस्थितिहरू जनाइसकेका छन्। == खेलजीवन तथ्याङ्क == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Juan Mata|हुआन माता}} * {{Official website|http://www.juanmata10.com/}} {{es icon}} * {{FIFA player|267811}} * {{UEFA player|104584}} * [http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/juan-mata प्रोफाइल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630110205/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/juan-mata |date=2012-06-30 }} [[प्रिमियर लिग]]मा * [http://www.bdfutbol.com/en/p/j4157.html?cat=SEL राष्ट्रिय टिममा] * {{Soccerway|juan-manuel-mata-garcia/19106}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] top7g6d1mhbam3wap59c2yb28bq2yr0 0 100252 1366696 1364686 2026-07-22T10:21:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366696 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = रोन-रोवर्ट जिलर | image = Ron-Robert Zieler.jpg | image_size = 200 | caption = सन् २०१७ मा जिलर [[भिएफबी स्टुट्गर्ट|स्टुट्गर्ट]]बाट खेल्दै | fullname = रोन-रोवर्ट जिलर<ref>{{cite news |title=२०१४ फिफा विश्वकप ब्राजिल: खेलाडीहरूको सुचि |url=http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf |publisher=फिफा |format=पिडिएफ |page=16 |date=११ जुन २०१४ |accessdate=११जुन २०१४ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806141058/http://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SquadLists.pdf |date=2017-08-06 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|2|12|df=y}} | birth_place = कोलोग्ने, [[जर्मनी|पश्चिम जर्मनी]] | height = १.८८ मी | position = [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] | currentclub = [[भिएफबी स्टुट्गर्ट]] | clubnumber = १ | youthyears1 = १९९४–१९९९ |youthclubs1 = एससिबी भिक्टोरिया कोल्न | youthyears2 = १९९९–२००५ |youthclubs2 = [[१. एफसी कोल्न]] | youthyears3 = २००५–२००८ |youthclubs3 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | years1 = २००८–२०१० |clubs1 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] |caps1 = ० |goals1 = ० | years2 = २००८–२००९ |clubs2 = → [[नर्थह्याप्टन फुटबल क्लब|नर्थह्याप्टन]] (ऋणमा) |caps2 = २ |goals2 = ० | years3 = २०१०–२०११ |clubs3 = [[ह्यानओभर ९६ II]] |caps3 = १५ |goals3 = ० | years4 = २०१०–२०१६ |clubs4 = [[ह्यानओभर ९६]] |caps4 = १८५ |goals4 = ० | years5 = २०१६–२०१७ |clubs5 = [[लेस्टर सिटी फुटबल क्लब|लिचेस्टर सिटी]] |caps5 = ९ |goals5 = ० | years6 = २०१७– |clubs6 = [[भिएफबी स्टुट्गर्ट]] |caps6 = ३४ |goals6 = ० | nationalyears1 = २००४–२००५ |nationalteam1 = [[जर्मनी यू-१६ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी यू-१६]] |nationalcaps1 = ५ |nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००५–२००६ |nationalteam2 = [[जर्मनी यू-१७ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी यू-१७]] |nationalcaps2 = ११ |nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २००७ |nationalteam3 = [[जर्मनी यू-१८ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी यू-१८]] |nationalcaps3 = १ |nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २००८ |nationalteam4 = [[जर्मनी यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी यू-१९]] |nationalcaps4 = १० |nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २००९ |nationalteam5 = [[जर्मनी यू-२० राष्ट्रिय फुटबल टिम|जर्मनी यू-२०]] |nationalcaps5 = ५ |nationalgoals5 = ० | nationalyears6 = २०११– |nationalteam6 = [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]] |nationalcaps6 = ६ |nationalgoals6 = ० | club-update = ३० जुन २०१८ | ntupdate = १५ अगस्ट २०१५ | medaltemplates = {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१४ फिफा विश्वकप]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|B|[[युइएफए युरो २०१६|२०१६]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली यू-१९ फुटबल च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[२००८ युइएफए युरोपेली यू-१९ फुटबल च्याम्पियनसिप|२००८]]|}} }} '''रोन-रोवर्ट जिलर''' (जन्म: १९ डिसेम्बर १९९८) एक जर्मनेली पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जसले जर्मनेली क्लब [[भिएफबी स्टुट्गर्ट]] र जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]]को रूपमा खेल्छन् । ==कार्यकाल तथ्याङ्क== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} *{{UEFA player}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:जर्मनीका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:पुरुष फुटबल गोलरक्षकहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] eppiwvl2qlsyl3c2k1hvb2eatfswtoz 0 100332 1366697 1362072 2026-07-22T10:21:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366697 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = सामुएल उमटिटी | image = Samuel Umtiti World Cup Trophy.jpg | image_size = 250 | caption = उमटिटी [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]]को प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = सामुएल उमटिटी<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=२०१८ फिफा विश्वकप रुस: खेलाडीहरूको सुचि: फ्रान्स |publisher=फिफा |format=पिडिएफ |page=११ |date=10 June 2018 |accessdate=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1993|11|14|df=y}} | birth_place = युओन्डे, [[क्यामेरून]] | height = {{height|m=1.82}}<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/samuel-umtiti|title=सामुएल उमटिटी|publisher=एफसी बार्सिलोना|accessdate=19 October 2018|date=September 2018|orig-year=}}</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = २३ | youthyears1 = १९९८–२००२ |youthclubs1 = मिनिभल | youthyears2 = २००२–२०१२ |youthclubs2 = [[ओलम्पिक लोयोनेस|लियोन]] | years1 = २०१०–२०१२ |clubs1 = [[ओलम्पिक लियोन बि]] |caps1 = 21 |goals1 = 0 | years2 = २०१२-२०१६ |clubs2 = [[ओलम्पिक लियोनेस|लियोन]] |caps2 = १३१ |goals2 = ३ | years3 = २०१६– |clubs3 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] |caps3 = ६३ |goals3 = २<!-- LEAGUE ONLY --> | nationalyears1 = २००९–२०१० |nationalteam1 = [[फ्रान्स यू-१७ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१७]] |nationalcaps1 = ७ |nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २०१०–२०११ |nationalteam2 = [[फ्रान्स यू-१८ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१८]] |nationalcaps2 = ७ |nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २०११–२०१२ |nationalteam3 = [[फ्रान्स यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-१९]] |nationalcaps3 = १३ |nationalgoals3 = २ | nationalyears4 = २०१२–२०१३ |nationalteam4 = [[फ्रान्स यू-२० राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-२०]] |nationalcaps4 = १३ |nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २०१३–२०१४ |nationalteam5 = [[फ्रान्स यू-२१ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-२१]] |nationalcaps5 = ७ |nationalgoals5 =१ | nationalyears6 = २०१६– |nationalteam6 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |nationalcaps6 = २९ |nationalgoals6 = ४ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८ रुस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[युइएफए युरो २०१६|२०१६ फ्रान्स]]|}} | club-update = १८:१५, २७ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) | ntupdate = २३:१०, ९ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी) }} '''सामुएल उमटिटी''' (जन्म: १४ नोभेम्बर १९९३){{IPA-fr|samɥɛl umtiti}} एक फ्रान्सेली पेशेवर फुटबल खेलाडी हुन जसले स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापंक्ति]]को रूपमा खेल्छन । ==कार्यकाल तथ्याङ्क== ==खेल जीवन== ==पुरस्कार तथा उपाधिहरू== ===राष्ट्र=== **''{{fb|FRA}}'' *[[फिफा विश्वकप]] (१):[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]] *[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए युरो कप]] (उपविजेता) :[[२०१६ युरो कप|२०१६]] ===क्लब=== ***{{flagicon|ESP}} [[एफसी बार्सीलोना]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} *[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/samuel-umtiti एफसी बार्सिलोनामा आधिकारिक प्रोफाइल] *[http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2598627396-samuel-umtiti फ्रान्स फुटबल सङ्घमा उमटिटीको प्रोफाइल ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720235914/http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2598627396-samuel-umtiti |date=2015-07-20 }} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] a7dva6atox2bj7lts630qtk9ye2ysef 0 100336 1366698 1362273 2026-07-22T10:21:34Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366698 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = जेरार्ड पिके | image = | image_size = | caption = | fullname = जेरार्ड पिके बेर्नाबेउ<ref>{{cite news |url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur21534.html |title=Gerard Piqué |newspaper=L'Équipe |location=Paris |accessdate=10 March 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|2|2|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/45931/gerard-pique |title=Gerard Piqué: Overview |publisher=ESPN |accessdate=30 April 2020}}</ref> | birth_place = [[बार्सिलोना]], स्पेन | height = १.९४ मिटर<ref name=FCBprofile>{{cite web |title=Gerard Piqué profile |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/2737/gerard-pique |publisher=FC Barcelona |accessdate=10 September 2019}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = सन् १९९७–२००४ | youthclubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | youthyears2 = सन् २००४ | youthclubs2 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | years1 = सन् २००४–२००८ | clubs1 = [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] | caps1 = १२ | goals1 = ० | years2 = सन् २००६–२००७ | clubs2 = → [[रेआल साराहोसा]] (ऋणमा) | caps2 = २२ | goals2 = २ | years3 = सन् २००८–२०२२ | clubs3 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps3 = ३३६ | goals3 = २८<!-- लिग मात्र --> | nationalyears1 = सन् २००२–२००३ | nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१७ वर्ष मुनी)|स्पेन १७ वर्ष मुनी]] | nationalcaps1 = ७ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = सन् २००४ | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१७ वर्ष मुनी)|स्पेन १७ वर्ष मुनी]] | nationalcaps2 = ८ | nationalgoals2 = ३ | nationalyears3 = सन् २००६ | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१९ वर्ष मुनी)|स्पेन १९ वर्ष मुनी]] | nationalcaps3 = ८ | nationalgoals3 = ३ | nationalyears4 = सन् २००७ | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२० वर्ष मुनी)|स्पेन २० वर्ष मुनी]] | nationalcaps4 = ५ | nationalgoals4 = १ | nationalyears5 = सन् २००६–२००८ | nationalteam5 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२१ वर्ष मुनी)|स्पेन २१ वर्ष मुनी]] | nationalcaps5 = १२ | nationalgoals5 = १ | nationalyears6 = सन् २००९–२०१८ | nationalteam6 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps6 = १०२ | nationalgoals6 = ५ | club-update = २२:४५, ७ मार्च २०२० (युटिसी) | nationalteam-update = २३:५५, २५ मार्च २०१९ (युटिसी) | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१० फिफा विश्वकप|२०१० दक्षिण अफ्रिका]]|}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०१२|२०१२ पोल्यान्ड-युक्रेन]]|}} {{MedalCompetition|[[फिफा फेडेरेसन कप]]}} {{Medal|3rd|[[फिफा फेडेरेसन कप २००९|२००९ दक्षिण अफ्रिका]]|}} {{Medal|RU|[[२०१३ फिफा कनफेडेरेसन कप|२०१३ ब्राजिल]]|}} }} '''जेरार्ड पिके''' ({{भाषा-स्पेनी|Gerard Piqué}}, '''हेरार्द पिके''') (जन्म: २ फेब्रुअरी १९८७) एक स्पेनी व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो हाल स्पेनी फुटबल क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली]]का लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपबाट खेल्ने गर्दछन्। पिके विश्वकै सबैभन्दा उत्कृष्ट मध्यपङ्क्तिको खेलाडीहरूको सूचीमा शीर्ष स्थानमा रहेका थिए।<ref name="Ten of the Best Defenders in the World">{{cite web|url=http://worldsoccer.about.com/od/internationals/tp/worldcupdefenders.htm|title=Ten of the Best Defenders in the World|publisher=World Soccer|accessdate=17 September 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514201832/http://worldsoccer.about.com/od/internationals/tp/worldcupdefenders.htm |date=14 May 2010 }}</ref> सन् २००४ मा पिकेले अङ्ग्रेजी फुटबल क्लब [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] प्रशिक्षण केन्द्रबाट आफ्नो व्यावसायिक फुटबल कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए भने उनले उक्त प्रशिक्षण संस्थामा चार वर्ष प्रशिक्षण लिएका थिए। उनी पछि पेप ग्वार्दिओला प्रशिक्षक रहेको स्पेनी फुटबल क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]बाट व्यावसायिक फुटबल खेल्न सुरु गरेका थिए भने उनले सन् २००८–०९ र सन् २०१४–१५ को ला लिगा जिताउन क्लबलाई महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए।<ref>{{cite web |first=Roger |last=Bogunyà |title=Three titles and personal records |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada08-09/05/n090528105280.html |archive-url=https://archive.today/20120731180228/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada08-09/05/n090528105280.html |url-status= |archive-date=31 July 2012 |publisher=FC Barcelona |date=28 May 2009 |accessdate=25 June 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701041500/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada08-09/05/n090528105280.html |date=1 July 2010 }}</ref> उनी पछि अर्को क्लबमा स्थानान्तरण भएपछि युएफा च्याम्पियन्स लिग उपाधि जित्न सफल भएका थिए जसकारण उनी दुई छुट्टाछुट्टै क्लबहरू मार्फत लगातार युएफा च्याम्पियन्स लिगको उपाधि उचाल्ने खेलाडी बन्न सफल भएका थिए। पिकेले सन् २००९ फेब्रुअरी ११ का दिन स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि पहिलो आधिकारिक खेल खेलेका थिए जहाँ उनले हालसम्म १०२ उपस्थितिहरू जनाएका छन्। सन् २०१० मा दक्षिण अफ्रिकामा आयोजित [[२०१० फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप]] र सन् २०१२ मा पोल्यान्ड र युक्रेनमा आयोजित सन् [[युइएफए युरो २०१२|सन् २०१२ युएफा युरो कप]]मा स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै राष्ट्रिय टोलीलाई उपाधि जिताउन उनको योगदान अतुलनीय रहेको थियो। == कार्यकाल तथ्याङ्क == ===क्लब=== {{updated|७ मार्च २०२०}}<ref>{{Soccerbase|id=39937|name=Gerard Pique}}</ref><ref name=SW>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/players/gerard-pique-bernabeu/10605/|title=Spain – G. Pique|publisher=Soccerway|accessdate=१४ March २०१८}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ क्लबका लागि गरेका गोल तथा उपस्थितिहरू |- !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|संस्करण !colspan=3|लिग !colspan=2|राष्ट्रिय कप{{efn| [[एफए कप]], [[कोपा डेल रे]] सहित}} !colspan=2|लिग कप{{efn| [[एएफएल कप]] सहित}} !colspan=2|युरोपा !colspan=2|अन्य !colspan=2|जम्मा |- !विभाग!!उपस्थिति!!गोलहरू!!उपस्थिति!!गोलहरू!!उपस्थिति!!गोलहरू!!उपस्थिति!!गोलहरू!!उपस्थिति!!गोलहरू!!उपस्थिति!!गोलहरू |- |rowspan=5|[[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]] |[[२००४–०५ म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब संस्करण|२००४–०५]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2004|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |[[प्रिमियर लिग]] |०||०||१||०||१||०||१{{efn|name=UCL| [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] मा उपस्थिति}}||०||०||०||३||० |- |[[२००५–०६ म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब संस्करण|२००५–०६]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2005|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |प्रिमियर लिग |३||०||२||०||२||०||०||०||colspan=2|—||७||० |- |[[२००६–०७ म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब संस्करण|२००६–०७]]<ref name=0607season>{{Soccerbase season|39937|2006|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |प्रिमियर लिग |०||०||०||०||०||०||०||०||colspan=2|—||०||० |- |[[२००७–०८ म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब संस्करण|२००७–०८]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2007|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |प्रिमियर लिग |९||०||०||०||१||०||३{{efn|name=UCL}}||२||०||०||१३||२ |- !colspan="2"|जम्मा !१२!!०!!३!!०!!४!!०!!४!!२!!०!!०!!२३!!२ |- |[[रेआल साराहोसा]] (ऋणमा) |[[२००६–०७ ला लिगा|२००६–०७]]<ref name=0607season/> |[[ला लिगा]] |२२||२||६||१||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||२८||३ |- |rowspan=13|[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] |[[२००८–०९ FC बार्सिलोना संस्करण|२००८–०९]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2008|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२५||१||६||१||colspan=2|—||१४<ref group=lower-alpha name=UCL/>||१||०||०||४५||३ |- |[[२००९–१० बार्सिलोना संस्करण|२००९–१०]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2009|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |३२||२||१||०||colspan=2|—||१२{{efn| [[युइएफए सुपरकप]]मा एक उपस्थिति, युएफा च्याम्पियन्स लिगमा ११ उपस्थिति र २ गोल}}||२||४{{efn| सुपरकोपा दे स्पेनामा दुई उपस्थिति, [[फिफा क्लब विश्वकप]]मा दुई उपस्थिति}}||०||४९||४ |- |[[२०१०–११ बार्सिलोना संस्करण|२०१०–११]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2010|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |३१||३||७||०||colspan=2|—||१२{{efn|name=UCL}}||१||१{{efn|name=SDE|सुपरकोपा दे स्पेनामा उपस्थिति}}||०||५१||४ |- |[[२०११–१२ बार्सिलोना संस्करण|२०११–१२]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2011|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२२||२||८||०||colspan=2|—||५{{efn|name=UCL}}||०||३{{efn|सुपरकोपा दे स्पेनामा दुई उपस्थिति, फिफा क्लब विश्वकपमा १ उपस्थिति}}|||०||३८||२ |- |[[२०१२–१३ बार्सिलोना संस्करण|२०१२–१३]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2012|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२८||२||४||१||colspan=2|—||१०{{efn|name=UCL}}||०||२{{efn|name=SDE}}||०||४४||३ |- |[[२०१३–१४ बार्सिलोना संस्करण|२०१३–१४]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2013|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२६||२||२||०||colspan=2|—||९{{efn|name=UCL}}||२||२{{efn|name=SDE}}||०||३९||४ |- |[[२०१४–१५ बार्सिलोना संस्करण|२०१४–१५]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2014|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२७||५||६||१||colspan=2|—||११{{efn|name=UCL}}||१||colspan=2|—||४४||७ |- |[[२०१५–१६ बार्सिलोना संस्करण|२०१५–१६]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2015|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |३०||२||५||२||colspan=2|—||८{{efn|युएफा सुपरकपमा एक उपस्थिति, युएफा च्याम्पियन्स लिगमा ७ उपस्थिति र १ गोल}}||१|||३{{efn|सुपरकोपा दे स्पेनामा १ उपस्थिति, फिफा क्लब विश्वकपमा दुई उपस्थिति}}||०||४६||५ |- |[[२०१६–१७ बार्सिलोना संस्करण|२०१६–१७]]<ref>{{Soccerbase season|39937|2016|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |२५||२||७||०||colspan=2|—||८{{efn|name=UCL}}||१||१{{efn|name=SDE}}||०||४१||३ |- |[[२०१७–१८ बार्सिलोना संस्करण|२०१७–१८]]<ref name="auto">{{Soccerbase season|39937|2017|access-date=१४ March २०१८}}</ref> |ला लिगा |३०||२||८||१||colspan=2|—||९{{efn|name=UCL}}||१||२{{efn|name=SDE}}||०||४९||४ |- |[[२०१८–१९ बार्सिलोना संस्करण|२०१८–१९]]<ref name="auto"/> |ला लिगा |३५||४||५||०||colspan=2|—||११{{efn|name=UCL}}||२||१{{efn|name=SDE}}||१||५२||७ |- |[[२०१९–२० बार्सिलोना संस्करण|२०१९–२०]]<ref name="auto"/> |ला लिगा |२५||१||२||०||colspan=2|—||५{{efn|name=UCL}}||०||१{{efn|name=SDE}}||०||३३||१ |- !colspan=2|जम्मा !३३६!!२८!!६१!!६!!colspan=2|—!!११४!!१२!!२०!!१!!५३१!!४७ |- !colspan=3|कार्यकाल जम्मा !३७०!!३०!!७०!!७!!४!!०!!११८!!१४!!२०!!१!!५८२!!५२ |} {{टिप्पणीसूची}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== [[File:Gerard Piqué.jpg|thumb|upright|सन् २०१८ फिफा विश्वकपमा पिके]] {{updated|१ जुन २९१८}}<ref name=NFT>{{NFT player|id=29786|name=Piqué, Gerard|accessdate=4 March 2016}}</ref><ref name=NFT/><ref>{{cite news|url=http://eu-football.info/_player.php?id=25667|title=Gerard Piqué – national football team player|website=EU-Football.info|date=11 October 2015|accessdate=11 October 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ रराष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोलहरू |- |rowspan=10|[[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली]] |सन् २००९||१३||४ |- |सन् २०१०||१६||० |- |सन् २०११||८||० |- |सन् २०१२||११||० |- |सन् २०१३||११||० |- |सन् २०१४||६||० |- |सन् २०१५||८||० |- |सन् २०१६||१२||१ |- |सन् २०१७||९||० |- |सन् २०१८||८||० |- !colspan=2|जम्मा!!१०२!!५ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स२|Gerard Piqué|जेरार्ड पिके}} *[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2018-2019/pique बार्सिलोना फुटबल क्लब आधिकारिक वेबसाइटमा पिकेको जानकारी] * [http://www.bdfutbol.com/en/p/j944.html?cat=SEL स्पेनी राष्ट्रिय टोलीको तथ्याङ्क] *{{Soccerway|gerard-pique-bernabeu/10605}} *[http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/pique.html जेरार्ड पिकेको जानकारी ] *{{NFT player|29786}} *{{FIFA player|216973}} *{{UEFA player|93148}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] nbp8mgh20ucveii8i3f9r8jesf7hhf4 0 100395 1366699 1207558 2026-07-22T10:21:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366699 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ब्लेज मत्तुइदी | image = Matuidi PSG.jpg | image_size = 200 | caption = सन् २०१२ मा मत्तुइदी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट खेल्दै | fullname =ब्लेज मत्तुइदी<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=२०१८ फिफा विश्वकप रुस: खेलाडीहरूको सुचि: फ्रान्स |publisher=फिफा |format=पिडिएफ |page=11 |date=10 June 2018 |accessdate=10 June 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1987|4|9|df=y}} | birth_place = टुलुइस, [[फ्रान्स]] | height = १.८० मी<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/teams/first-team/midfielders/blaise-matuidi/index.php|title=ब्लेज मत्तुइदी|publisher=युभेन्टस डट कम|accessdate=19 September 2017}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | clubnumber = १४ | youthyears1 = १९९३–१९९८ | youthclubs1 = US Fontenay-sous-Bois | youthyears2 = १९९८–२००१ | youthclubs2 = CO Vincennois | youthyears3 = २०००–२००३ | youthclubs3 = INF Clairefontaine | youthyears4 = २००१–२००४ | youthclubs4 = [[US Créteil-Lusitanos|सेर्टेल]] | youthyears5 = २००४–२००५ | youthclubs5 = [[एएस ट्रोइज|ट्रोइज]] | years1 = २००४–२००७ | clubs1 = [[एएस ट्रोइज|ट्रोइज]] | caps1 = ६७ | goals1 = ४ | years2 = २००७–२०११ | clubs2 = [[ए.एस सेन्ट एटिएन्ने|सेन्ट-एत्यन]] | caps2 = १३२ | goals2 = ३ | years3 = २०११–२०१७ | clubs3 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] | caps3 = २०३ | goals3 = २३ | years4 = २०१७– | clubs4 = [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] | caps4 = ६३ | goals4 = ६ | nationalyears1 = २००६–२००७ | nationalteam1 = [[फ्रान्स यू-१९ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-९]] | nationalcaps1 = ९ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = २००६–२००९ | nationalteam2 = [[फ्रान्स यू-२१ राष्ट्रिय फुटबल टिम|फ्रान्स यू-२१]] | nationalcaps2 = २५ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = २०१०– | nationalteam3 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps3 = ७८ | nationalgoals3 = ९ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८ रुस]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[युइएफए युरो २०१६|२०१६]]|}} | club-update = २० अक्टोबर २०१८ | nationalteam-update = १७:१९, १५ जुलाई २०१८ (युटिसी) }} '''ब्लेज मत्तुइदी''' (जन्म: ४ मार्च १९९२) {{IPA-fr|blɛz matɥidi}} एक फ्रान्सेली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन जसले इटालीको क्लब [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टिमको लागि [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। ==कार्यकाल तथ्याङ्क== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{commons category|Blaise Matuidi|ब्लेज मत्तुइदी}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] 58lyjf4n8q70qtabu1m5nybyxp5xv45 0 100538 1366789 1366342 2026-07-23T06:44:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366789 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5 0 100954 1366592 1332767 2026-07-22T02:17:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366592 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = ঋত্বিক ঘটক<br />ऋत्विक घटक |image = Ritwik Ghatak (Young age photo).png |image_size = 200px |caption = ऋत्विक घटक को युवा अवस्थाको तस्वीर |birthname = ऋत्विक कुमार घटक |birth_date = {{birth date|1925|11|4|df=y}} |birth_place = [[ढाका]], [[पूर्वी बङ्गाल]] (वर्तमान [[बङ्गलादेश]]) |death_date = {{death date and age|1976|2|6|1925|11|4|df=y}} |death_place = [[कोलकाता]], [[भारत]] |occupation = फिल्म लेखक तथा निर्माता }} '''ऋत्विक घटक''' ({{Audio|Ritwik_Ghatak.ogg|listen}} बङ्गाली: ঋত্বিক (কুমার) ঘটক, ऋतिक (कुमार) घोटोक ; ४ नोबेम्बर १९२५ – ६ फरवरी १९७६)<ref name="Carrigy2003">{{cite journal |last=Carrigy |first=Megan |date=December 2003 |title=Ritwik Ghatak – Great Director Profile |url=http://sensesofcinema.com/2003/great-directors/ghatak/ |journal=[[Senses of Cinema]] |issn=1443-4059 |accessdate=24 June 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729005720/http://sensesofcinema.com/2003/great-directors/ghatak/ |date=29 July 2012 }}</ref> एक बङ्गाली चलचित्र निर्देशक, निर्माता र लिपि लेखक थिए । प्रमुख समकालीन बङ्गाली फिल्मकार सत्यजित राय र [[मृणाल सेन]] संगै थिए भने उनका चलचित्र मा मुख्य रूपमा सामाजिक वास्तविकतालाइ उनले सावधानीपूर्वक चित्रण गरेका कुरालाइ याद गरिने गरिन्छ । यद्यपि उनको भूमिका विशेष गरी विरोधाभासी थिए तर उनी एक अर्काका निकै ठुला प्रशंस थिए । घटकलाइ आफ्नो जीवन कालमा धेरै पुरस्कार प्राप्त भए, जसमध्ये सन् १९७४ मा राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार रजत कमल अवार्डका लागि बेस्ट स्टोरी 'जुक्ति तोक्को आर गोप्पो'<ref>{{cite web |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm22ndNFAAward.aspx?PdfName=22NFA.pdf |title=Na22nd National Film Awards |publisher=Iffi.nic.in |accessdate=30 July 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928072522/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm22ndNFAAward.aspx?PdfName=22NFA.pdf |archivedate=28 September 2011  }}</ref> र बङ्गलादेश सिने पत्रकारिता एसोसिएशनबाट 'तिताश एक्टि नादिर नाम' मा सर्वश्रेष्ठ निर्देशकको पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । भारत सरकार ले सन् १९७० मा कला को लागि उनलाई पद्म श्री का साथ सम्मान दिएका थिए ।<ref name="india1990">{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1990 |title=National Portal of India |publisher=India.gov.in |accessdate=30 July 2012}}{{dead link|date=July 2016}}</ref><ref name="ramachandraguha1">{{cite web |url=http://ramachandraguha.in/archives/ghatak-and-the-government-the-telegraph.html |title=Controversy |publisher=Ramachandraguha.in |accessdate=30 July 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602132410/http://ramachandraguha.in/archives/ghatak-and-the-government-the-telegraph.html |date=2 June 2019 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवनी== ऋत्विक घटक को जन्म पूर्वी बङ्गाल को [[ढाका]] मा भएको थियो (हाल [[बङ्गलादेश]])। <ref>हूड, जे. डब्ल्यू.: ''दी एसेंशीय्ल मिस्ट्री'' पृष्ठ 20.</ref> उनका बुवा सुरेश चन्द्र घटक एक जिल्ला मजिस्ट्रेट, एक कवि तथा नाटककार थिए भने उनकी आमा नाम इन्दुवाला देबी थियो । उनी र उनकी जुम्ल्याह बहिनी प्रतेती, नौ ओटा बच्चाहरूमा सबै भन्दा कम उमेरका थिए । अरु बच्चाहरूमा मनिष, सुधिश, तपति, सम्प्रीती, ब्रोटोटी, आशीष चन्द्र र लोकेश चन्द्र थिए । उनी र उनको परिवार पूर्वी बङ्गालबाट लाखौँ अन्य शरणार्थीहरू का साथ सन् १९४३ मा विनाशकारी बङ्गाल अकालबाट बच्न र सन् १९४७ मा बङ्गाल बिभाजन हुन् पुर्व उनी र उनको परिवार ब्रह्मपुर, मुर्शिदाबाद र पछि कलकत्ता (हाल कोलकाता) गएका थिए । ==रचनात्मक कार्य== सन् १९४८ मा, घटक ले आफ्नो पहिलो नाटक ''कालो सायार'' (द डार्क लेक) लेखे र ऐतिहासिक नाटक ''नाबन्ना'' को पुनरुद्धार मा भाग लिएका थिए । घटकले फिल्म संसारमा निमाई घोषको चिन्नामूल (१९५०) द्वारा अभिनेता तथा निर्देशकका रूपमा प्रवेश गरेका थिए । चिन्नामूल पछि दुइ वर्षमा घटक को पहिलो पुरा फिल्म नागरिक (१९५२) आयो ।<ref name="Ghatak">{{Citation | surname1 = Ghatak | given1 = Ritwik | year = 2000 | title = Rows and Rows of Fences: Ritwik Ghatak on Cinema | publisher = Ritwik Memorial & Trust Seagull Books | ISBN = 8170461782 | pages= ix & 134–36 }}</ref><ref name="Hood">{{Citation | surname1 = Hood | given1 = John | year = 2000 | title = The Essential Mystery: The Major Filmmakers of Indian Art Cinema | publisher = Orient Longman Limited | ISBN = 8125018700 | pages=21–4 }}</ref> घटकले शुरुवाती कार्यहरूमा नाटकहरू र साहित्यिक प्रधानतामा जोड दिए र एक वृतचित्र यथार्थवाद, जुन लोक रंगमंचबाट लिईएको शैलीको प्रदर्शनले युक्तहुने गर्थ्यो, उनले ब्रेश्टीयन फिल्म निर्माण का उपकरणहरूको उपयोगसँग संयोजन गरे । == चलचित्रहरू == ==== निर्देशक तथा पटकथा लेखन ==== * ''नागोरिक'' (''नागरिक'') (१९५२) * ''अजांत्रिक'' (''दयनीय भ्रान्ति'') (१९५८) * ''बाड़ी थेके पालिए'' (''भगोडा'') (१९५८) * ''मेघे ढाका तारा'' (''बादल ले ढाकिएका तारा'') (१९६०) * ''कोमोल गंधार'' (१९६१) * ''सुवर्णरेखा'' (१९६२/१९६५) * ''तिताश एक्टि नादिर नाम'' (''तिताश एक नदी को नाम'') (१९७३) * ''जुक्ति तोक्को आर गोप्पो'' (''कारण, बहस र एक कहानी'') (१९७४) ==== पटकथा लेखन ==== * ''मुसाफिर'' (१९५७) * ''मधुमती'' (१९५८) * ''स्वरलिपि'' (१९६०) * ''कुमारी मोन'' (१९६२) * ''दीपेर नाम टिया रोंग'' (१९६३) * ''राजकन्या'' (१९६५) ==== अभिनेता (एक्टर) ==== * ''तोथापी'' (१९५०) * ''चिन्नामूल'' (१९५१) * ''कुमारी मोन'' (१९६२) * ''सुवर्णरेखा'' (१९६२) * ''तितस एक्टि नादिर नाम'' (१९७३) * ''जुक्ति, तोक्को, आर गोप्पो'' (१९७४) === रंगमन्च === * ''चोंद्रोगुप्तो'', अभिनेता * ''अचलायोतों'' [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] (१९४३), निर्देशक र अभिनेता * ''कालो सायोर'' (घटक) (१९४७-१९४८), अभिनेता र निर्देशक * ''कोलोंको'' (भट्टाचार्य) (१९५१), अभिनेता * ''दोलिल'' (घटक) (१९५२), अभिनेता र निर्देशक * ''कोतो धाने कोतो चाल'' (घटक) (१९५२) * ''ऑफिसर'' (गोगोल) (१९५३), अभिनेता * ''इस्पात'' (घटक) (१९५४-१९५५) * ''खोरीर गोंडी'' (बर्टोल्ट ब्रेश्ट) * ''गैलिलियो चोरिट'' (ब्रेश्ट) * ''जागोरोन'' (अतीन्द्र मोज़ुमदार), अभिनेता * ''जोलोंतो'' (घटक) * ''जाला'' (घटक) * ''डाकघोर'' (टैगोर) * ''ढेऊ'' (बीरू मुखोपाध्याय) * ''ढेंकी स्वर्गे गेलो धान भोने'' (घटक/पानू पाल) * ''नातिर पूजा'' (टैगोर) * ''नोबोंनो'' (भट्टाचार्य) * ''नीलदोरपन'' (दिनोंबोंधू मित्रा), अभिनेता * ''निचेर महल'' [[मेक्सिम गोर्की]] * ''नेताजीके नीये'' (घटक) * ''पोरित्रान'' (टैगोर) * ''फाल्गुनी'' (टैगोर) * ''बिद्यासागोर'' (बोनोफूल) * ''बिसर्जन'' (टैगोर) * ''वंगाबांदोर'' (पानू पाल), अभिनेता * ''वोटर वेट'' (पानू पाल), अभिनेता * ''मुसाफिरों के लिए'' (गोर्की), अभिनेता * ''मैकबेथ'' [[विलियम सेक्सपियर|विलियम शेक्सपीयर]] अभिनेता * ''राजा'' (टैगोर) * ''सांको'' (घटक), अभिनेता * ''सेई मेये'' (घटक), निर्देशक * ''स्त्रीर पत्रो'' (टैगोर) * ''होजोबोराला'' === पुस्तकहरु === * ''जाला'' (नाटक) * ''दोलिल'' (नाटक) * ''मेघे ढाका तारा'' (पटकथा) * ''चोलोचित्रो, मानुस एबोंग आरो किछु '' * ''सिनेमा एंड आई'', ऋत्विक मेमोरियल ट्रस्ट, कोलकाता * ''अन कल्चरल फ्रंट'' == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * {{imdb name|id=0315547|name=Ritwik Ghatak}} {{Commons category|Ritwik Ghatak}} {{कमन्सश्रेणी|Ritwik Ghatak}} [[श्रेणी:बङ्गाली चलचित्र निर्देशक]] [[श्रेणी:बङ्गाली हिन्दुहरू]] lwgm9goh670graobxz7cwvy1cee0eun 0 101411 1366525 1357883 2026-07-21T10:20:17Z Bishaldev100 28807 1366525 wikitext text/x-wiki '''पाँडे पजनी''' नेपालको राजनैतिक परिवेशमा प्रयोग हुने शब्द हो । यसको अर्थ आफ्नो नातेदार तथा नजिकका मानिसहरूलाई सरकारी पदहरू बाँड्नुलाई भनिन्छ। पाँडे पजनीमा सक्षम व्यक्तिहरूलाई निष्कासन गरी असक्षमहरूलाई पनि बहाली गरिन्छ । यस किसिमको व्यवस्थालाई [[भ्रष्टाचार]]मा मानिन्छ । ==उत्पत्ति== [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर]]ले आफ्नो दरबारमा काम गर्ने दिलकुमारी तामाङ सुसारेसँग विहे गरी उनलाई सिता महारानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=भीमशमसेरकी महारानी : दिलकुमारी तामाङ |url=https://ukaalo.com/news/136/ |access-date=2026-06-05 |website=ukaalo.com |language=en}}</ref> [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीमशमशेर]]ले सीतालाई बडामहारानी घोषित गरिसकेपछि तीन दाजुभाई राजमान, हडमान र थानसिंहलाई तत्कालिन [[मुलुकी ऐन|मूलुकी ऐन १९१०]] अनुसार जनै लगाइदिएर उनीहरूलाई पाँडे थरमा परिणत गराइदिएका थिए। भीम शमशेर श्री ३ महाराज भएपछि सिता महारानीका माइती भदाहरूको शासनमा पहुँच हुन थाल्यो। सरुवा, बढुवा, नियुक्ति, खोसुवामा उनीहरूको प्रभाव हुन थाल्यो। पाँडेहरूको यसै प्रभावलाई पाँडे पजनी भनिन्छ।<ref>{{Citation |last=Karna Oli |title=कर्मचारीतन्त्र बहुटाउके जीव (Multi headed hydra) जस्तो भयो : उमेश मैनाली पुर्वअध्यक्ष लोक सेवा आयोग |date=2021-09-28 |url=https://www.youtube.com/watch?v=g8ClOQXDuuw |pages=38:10 |access-date=2026-05-11}}</ref> पजनी व्यवस्थाको अन्त्य गरी योग्यताका आधारमा कर्मचारीको नियुक्ति, पदोन्नति आदि गर्न विक्रम संवत २००८,असार १ गते लोकसेवा आयोगको स्थापना गरियो। पारिवारिक जहाँनिया शासन व्यवस्थाको अन्त्य भएर उदार शासन व्यवस्था आएपनि पँजनी को अभ्यास सरकारी कार्यालयहरूमा,<ref>{{Cite web |title=ओली र प्रचण्डमाथि बैठक टार्दै ‘पाँडे पजनी’ गर्न खोजेको आरोप |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/11/717160/%e0%a4%93%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%9a%e0%a4%a3%e0%a5%8d%e0%a4%a1%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a5%e0%a4%bf-%e0%a4%ac%e0%a5%88%e0%a4%a0%e0%a4%95-%e0%a4%9f%e0%a4%be |access-date=2026-06-05 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> प्रहरी संगठनमा<ref>{{Cite web |title=दलीय कोपभाजनमा सुरक्षा निकाय, प्रहरीमा 'पाँडे पजनी' |url=https://www.annapurnapost.com/news/89257/ |access-date=2026-06-05 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref>[nepalpati.com › news › lokman-11</ref> र स्वास्थ्य क्षेत्रमा<ref>{{Cite web |title=स्वास्थ्य सेवामा ‘पाँडे-पजनी’ ! |url=https://ghatanarabichar.com/102301 |access-date=2026-06-05 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>[http://www.sulsule.com/news_details/17059/%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25A7%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%258B-%25E0%25A4%2585%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2581%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25B8%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25A5%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BF%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25B6%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25B8%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25BE-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%2581%25E0%25A4%25A1%25E0%25A5%2587-%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%259C%25E0%25A4%25A8%25E0%25A5%2580.html{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes]</ref> भइरहेको छ। == यो पनि हेर्नुहोला == * [[पँजनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] q8lh5u95vustnvvgkjaqo70j9euacw7 0 101977 1366744 1362398 2026-07-22T17:15:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366744 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = ब्ल्याङ्क स्पेस | cover = Taylor Swift - Blank Space (Official Single Cover).png | border = yes | type = एकल | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[१९८९ (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|१९८९]] | released = {{Start date|2014|11|10}} | format = {{hlist|सिडी एकल|डिजिटल डाउनलोड}} | genre = [[पप सङ्गीत|इलेक्ट्रोपप]] | length = {{duration|m=3|s=51}} | label = {{hlist|[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]]|[[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]]}} | writer = {{hlist|टेलर स्विफ्ट|[[म्याक्स मार्टिन]]|[[सेलब्याक (रेकर्ड निर्माता)|सेलब्याक]]}} | producer = {{hlist|म्याक्स मार्टिन|सेलब्याक}} | prev_title = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | prev_year = २०१४ | next_title = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | next_year = २०१५ | misc = {{External music video|{{YouTube|e-ORhEE9VVg|"ब्ल्याङ्क स्पेस"}}}} }} "'''ब्ल्याङ्क स्पेस'''" अमेरिकी गायिका-गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को गीत हो जुन उनको पाँचौँ स्टुडियो एल्बम ''[[१९८९ (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|१९८९]]'' को लागि रेकर्ड गराइएको थियो। "[[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]]" पछि यो गीत एल्बमको दोस्रो एकल रूपमा गीत १० नोभेम्बर २०१४ मा [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] र [[रिपब्लिक रेकर्ड्स]]द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। स्विफ्टले यस गीत सेलब्याक र म्याक्स मार्टिन जस्ता गीतकारहरूको सहायतामा लेखेकी हुन्। यस गीतले स्विफ्ट र उनको प्रेमीको सम्बन्धको वर्णन गरेको छ।<ref name="GQm">{{cite web|url=https://www.gq.com/story/taylor-swift-gq-cover-story|title=टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस|work=जिक्यु|publisher=(एड्भान्स पब्लिकेसन्स)|date=October 15, 2015|accessdate=October 18, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको सेक इट अफले पनि बिलबोर्डको शिर्ष स्थान समाएको थियो भने ब्ल्याङ्क स्पेसले सार्वजनिक भएको तेस्रो हप्तै [[बिलबोर्ड हट १००|''बिलबोर्ड'' हट १००]]को शिर्ष स्थानमा पुग्न सफल भएको थियो। स्विफ्ट बिलबोर्डको इतिहासमा ५६ वर्षपछि शिर्ष स्थानमा पुग्ने पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्। यस गीतले क्यानडा, दक्षिण अफ्रिका र अस्ट्रेलियाको चार्टमा पनि शिर्ष स्थानमा पुगेको थियो भने यस गीतले अस्ट्रिया, चेक गणतन्त्र, जर्मनी, न्युजिल्यान्ड, स्पेन र संयुक्त अधिराज्यका चार्टहरूमा शिर्ष दशमा पुग्न सफल भएको थियो।<ref name="hswift">{{Cite news|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6320061/taylor-swift-blank-space-hot-100|work=बिलबोर्ड|title=टेलर स्विफ्टको बिलबोर्ड हट १०० इतिहास|first=ग्रे|last=ट्रस्ट|date=November 19, 2014|accessdate=November 19, 2014}}</ref> यो गीत सङ्गीत इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्न सफल भएका गीतहरूमा पर्छ। यस गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो जोसेफ केनद्वारा निर्देशित गरिएको थियो जसले पहिले १९८९ एल्बमको ("[[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]]" र "[[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]]") दोस्रो र चौथो एकल सङ्गीत भिडियोहरू निर्देशन गरेका थिए। यस गीतको सङ्गीत भिडियोको छायाङ्कन तीन दिन सम्म न्यूयोर्कको ओहेका दरवारमा खिचिएको थियो। न्यूयर्क सहरमा २७ अक्टोबर २०१४ अमेरिकन म्युजिक अवार्ड्समा गीतले पहिलो टेलिभिजन प्रदर्शन प्राप्त गरेको थियो। गीतले ५८औँ ग्रामी पुरस्कारहरूको लागि वर्षको रेकर्ड, वर्षको उत्कृष्ट गीत र सर्वश्रेष्ठ पप एकल प्रदर्शनको लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेको थियो। ==लेखन र बनावट== {{listen | pos = right | filename = Blank Space.ogg.mp3 | title = ''ब्ल्याङ्क स्पेस'' (२०१४) | description = टेलर स्विफ्टद्वारा गाइएको 'ब्ल्याङ्क स्पेस' गीतको २२ सेकेन्डको नमुना। | format = [[Ogg]] }} ब्ल्याङ्क स्पेस एक इलेक्ट्रो पप गीत हो जसलाई लोर्डेको एक कार्यको तुलना गरी आलेचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/10/album-review-taylor-swift-1989.html|title=टेलर स्विफ्ट १९८९ एल्बम|first=लिन्ड्से |last=जोल्ड्ज|publisher=भल्चर ब्लग|accessdate=October 28, 2014}}</ref> स्विफ्टले यो गीत सेलब्याक र म्याक्स मार्टिन जस्ता गीतकारहरूको सहायतामा लेखेकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=१९८९ एल्बम|accessdate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> यस गीतले स्विफ्टले उनको प्रेम सम्बन्धको मिडियामा खुलासा भएपछि उनले उक्त कुराको प्रसङ्ग निकालेको छ। यस गीत ९६ बिट प्रति मिनेटको गतिमा गायिएको छ भने गीतमा स्विफ्टको स्वर A3 देखि D5 सम्म फैलिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtdFPE.asp?ppn=MN0142241&|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस" सिट म्युजिक|work=म्युजिक नोट्स|accessdate=December 7, 2014}}</ref> ==चार्ट प्रस्तुति== ब्ल्याङ्क स्पेसले गीत सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै १५५,००० प्रतिलिपी बिक्री गर्दै हट डिजिटल सङ चार्टको शिर्ष स्थानमा पर्न सफल सफल हँदै टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमको शिर्ष स्थानमा पुग्ने दोस्रो गीत बनेको थियो भने हट डिजिटल सङ चार्टमा स्विफ्ट ९औँ शिर्ष स्थानमा पुग्न गीत बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6289390/hot-100-meghan-trainor-ed-sheeran-glen-campbell?mobile_redirection=false|title=Hot 100: Meghan Trainor Still No. 1, Ed Sheeran Hits Top 10, Glen Campbell Returns&nbsp;— Billboard|date=October 22, 2014|work=Billboard}}</ref><ref>{{cite news|url=http://headlineplanet.com/home/2014/10/01/taylor-swifts-shake-crosses-2-million-sales-mark/|title=Taylor Swift's "Shake It Off" crosses the two million sales mark|publisher=headlineplanet.com}}</ref> ब्ल्याङ्क स्पेस चार्टमा आएपछि स्विफ्ट सबैभन्दा धेरै सङ्गीत शिर्ष स्थानमा पर्ने कलाकारको तेस्रो स्थानमा आउँदै [[एमिनेम|इमिनेम]]सँग बराबरी गरेकी थिइन् भने [[रियाना|रिहाना]]लाई पछाडि पारेकी थिइन्। गीतले [[बिलबोर्ड हट १००]] चार्टको १८औँ स्थानमा पर्दापण गरेको थियो भने तात्कालिक समयमा गीतका १६४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6304579/taylor-swift-shake-it-off-returns-no-1-hot-100?mobile_redirection=false|title=Hot 100: Taylor Swift's 'Shake It Off' Returns to No. 1 – Billboard|work=Billboard}}</ref> अर्को हप्ता गीतले १६४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्दै बिलबोर्ड हट १०० चार्टको १३औँ स्थानमा उक्लिएको थियो। तेस्रो हप्ता गीतले ३२८,००० प्रतिलिपी बिक्री गर्द‌े एक्कासी बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शिर्ष स्थानमा आएको थियो जुन स्विफ्टको बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शिर्ष स्थानमा पर्ने तेस्रो गीत बनेको थियो जसका कारण स्विफ्ट शिर्ष स्थानको आफ्नै गीतलाई पछि पार्दै अर्को आफ्नो गीत चार्टको शिर्ष स्थानमा ल्याउने पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/105693 | title = Hot 100: Taylor Swift's 'Shake It Off' Returns to No. 1 | author = Gary Trust | publisher = ''Billboard'' | date = November 6, 2014 | accessdate = November 6, 2014 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20141106053613/http://m.billboard.com/entry/view/id/105693 |date=November 6, 2014 }}</ref> गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शिर्ष स्थानमा ७ लगातार हप्ता सम्म रहँदै स्विफ्टको शिर्ष स्थानको गीतहरू मध्य सबैभन्दा लामो समयसम्म शिर्ष स्थानमा पर्ने गीत बनेको थियो जुन भन्दा पहिला वि आर नेभर एभर गेटिङ ब्याग टुगेदर ३ हप्ता र सेक इट अफ ४ हप्ता सम्म शिर्ष स्थानमा रहेको थियो। यो गीतले महिला कलाकारको सबैभन्दा लामो समयसम्म शिर्ष स्थानमा रहने गीत बन्दै इतिहास रचेको थियो।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/106510 | title = Taylor Swift's '1989' Spends Second Week at No. 1 on Billboard 200 Chart | author = Keith Caulfield | publisher = ''Billboard'' | date = November 12, 2014 | accessdate = November 13, 2014 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20141113045627/http://m.billboard.com/entry/view/id/106510 |date=November 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=379 | title = Taylor Swift Album and Song History | publisher = ''Billboard'' | accessdate = November 12, 2014}}</ref> १७ जनवरी २०१५ मा जारी गरिएको बिलबोर्ड चार्टमा गीत एक स्थान तल झरेको थियो भने ब्ल्याङ्क स्पेसलाई उछिन्दै मार्क रोन्सन र [[ब्रुनो मार्स]]को अपटाउन फङ्क गीत बिलबोर्डको शिर्ष स्थानमा आएको थियो। यस गीतले ५ हप्तामा ५,५००,००० प्रतिलिपी बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web | url = http://m.billboard.com/entry/view/id/111358 | title = Taylor Swift Helps Tie Record Streak for Women Atop Hot 100 | author = Gary Trust | work = [[Billboard (magazine)|Billboard]] | date = December 31, 2014 | accessdate = January 1, 2015 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20150101093357/http://m.billboard.com/entry/view/id/111358 |date=January 1, 2015 }}</ref> गीत बिलबोर्डको शिर्ष दशमा १७ हप्ता सम्म रहेको थियो जुन स्विफ्टको शिर्ष दशमा पर्ने गीतको सुचिमा दोस्रो स्थानमा पर्छ भने पहिलो स्थानमा सेक इट अफ परेको थियो जुन चार्टको २४ हप्ता सम्म चार्टको शिर्ष दशमा परेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.yahoo.com/music/uptown-funk-justifies-its-exclamation-point-104281082366.html |last=Grein |first=Paul |title='Uptown Funk!' Justifies Its Exclamation Point |work=Yahoo! Music |date=December 3, 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205233032/https://www.yahoo.com/music/uptown-funk-justifies-its-exclamation-point-104281082366.html |date=December 5, 2014 }}</ref> यो गीत २०१५ बिलबोर्डको अन्तिम चार्टमा ७औँ स्थानमा परेको थियो।<ref name="us sales">{{cite web|url = https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8046939/taylor-swift-career-album-song-sales-ask-billboard| title=Ask Billboard: Taylor Swift's Career Album & Song Sales |date=November 26, 2017 |accessdate = November 26, 2017}}</ref> न्युजिल्यान्डको आधिकारिक चार्टमा यस गीत २६औँ स्थानमा पर्दापण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/?chart=2589|title=NZ Top 40 Singles Chart – The Official New Zealand Music Chart|work=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031230839/http://nztop40.co.nz/?chart=2589 |date=2014-10-31 }}</ref> गीतले तेस्रो हप्ता ३३औँ स्थानमा उक्लियो भने अर्को हप्ता ४औँ स्थानमा स्थान पक्का गरेको थिय जुन स्विफ्टको शिर्ष ५ मा पर्ने छैटौँ गीत बनेको थियो। अस्ट्रेलियाको आधिकारिक एरिया चार्टमा गीत सुरुमा २९औँ स्थानमा आएको थियो भने २२ नोभेम्बरमा गीतले २२औँ स्थान ओगटेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/?chart=2597|title=NZ Top 40 Singles Chart – The Official New Zealand Music Chart|work=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127205058/http://nztop40.co.nz/?chart=2597 |date=2014-11-27 }}</ref> १९८९ एल्बमको सार्वजनिकसँगै संयुक्त अधिराज्यमा ब्ल्याङ्क स्पेस ९९औँ स्थानमा चार्ट प्रवेश गरेको थियो। गीत १९८९ एल्बमको दोस्रो एकलको रूपमा सार्वजनिक भएसँगै गीत चार्टमा ११औँ स्थानमा पुन प्रवेश गरेको थियो भने अर्को हप्ता गीत शिर्ष दशमा आउँदै स्विफ्टको युके एकल चार्टमा पर्ने ७औँ गीत बनेको थियो।<ref name="uk_sales">{{cite news|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swifts-1989-one-year-on__11202/|title=Taylor Swift's 1989 one year on|last=Myers|first=Justin|date=November 7, 2015|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=November 7, 2015}}</ref> गीतले एक्कासी चार्टको ४औँ स्थानमा आयो भने शिर्ष दशमा १० हप्ता सम्म अडिन सफल भयो। गीतले संयुक्त अधिराज्यमा ६५०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्न सफल भएको थियो। आइएफपीआइका अनुसार गीतले सन् २०१८ सम्म विश्व व्यापी रूपमा ११.६८ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf | title=Global Music Report 2016 | publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] | date=April 12, 2016 | accessdate=April 16, 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412192734/http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf |date=April 12, 2016 }}</ref> ==साङ्गितिक भिडियो== ==अवार्ड== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! संस्था ! अवार्ड ! नतिजा ! सन्दर्भ |- | rowspan=14|२०१५ | rowspan=2| एमटिभी भिडियो अवार्ड | उत्कृष्ट पप भिडियो | {{won}} |style="text-align:center;" rowspan=2|<ref name="VMA2015">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/events/vma/6634773/2015-mtv-vma-nominees|title=२०१५ एमटिभी भिडियो अवार्डका मनोनयन र विवेताहरू|publisher=ग्लोबल मिडिया|website=बिलबोर्ड|accessdate=July 21, 2015}}</ref> |- | उत्कृष्ट महिला भिडियो | {{won}} |- |प्रिमिटि एमी अवार्ड |ओरिजिनल इन्ट्रयाक्टिभ प्रोग्राम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2015/tv/news/taylor-swift-jimmy-fallon-chris-hardwick-emmy-winners-1201589918/|title=अवार्ड विजेताहरू|author=विह्ट्नि|work=भेराइटी}}</ref> |- |अमेरिकी सङ्गीत अवार्ड |वर्षको उत्कृष्ट सङ्गीत | {{won}} | style="text-align:centre"|<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-ed-sheeran-the-weeknd-top-ama-nominations-20151013|title=एएमएका मनोनयनहरू|work=रोलिङ स्टोन}}</ref> |- | बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड | टप स्ट्रिमिङ भिडियो | {{nom}} | |- | एपीआरए अवार्ड (अस्ट्रेलिया) | इन्टरनेसनल वर्क अफ द इएर | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |title=एपीआरए अवार्ड |work=द सिड्नी मर्निङ |accessdate=January 25, 2015 |date=May 25, 2010 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160208234126/http://www.smh.com.au/entertainment/music/apra-2010-nominations-list-20100525-w9az.html |archivedate=February 8, 2016 |df= }}</ref> |- | टिन च्वाइस अवार्ड | च्वाइस पार्टी सङ | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web |url=http://www.teenchoice.com/article/winners-of-%E2%80%9Cteen-choice-2015%E2%80%9D-announced |title=२०१५- टिन च्वाइस अवार्ड विजेता र मनोनयनहरू |publisher=टिन च्वाइस अवार्ड |date=August 16, 2015 |accessdate=August 17, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150818075858/http://www.teenchoice.com/article/winners-of-%E2%80%9Cteen-choice-2015%E2%80%9D-announced |archivedate=August 18, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320045213/http://www.pressacademy.com/award_cat/2015/ |date=March 20, 2016 }}</ref> |- |प्रिमस युभान्टेड | लोकप्रिय हिट | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Lista de nominados a Premios Juventud 2015: Enrique Iglesias arrasa en nominaciones|url=http://uvideos.com/especiales/premios-juventud/lista-de-nominados-a-premios-juventud-2015-enrique-iglesias-arrasa-en-nominaciones-articulo|archiveurl=https://archive.is/20160316012917/http://uvideos.com/especiales/premios-juventud/lista-de-nominados-a-premios-juventud-2015-enrique-iglesias-arrasa-en-nominaciones-articulo|archivedate=March 16, 2016|publisher=युनिडिभिजन|accessdate=July 24, 2015|language=Spanish|date=May 7, 2015}}</ref> |- | आइहर्ट मच म्युजिक भिडियो अवार्ड | अन्तर्राष्ट्रिय वर्षको उत्कृष्ट भिडियो – कलाकार | {{nom}} | |- | rowspan=2| आइहर्ट रेडियो म्युजिक अवार्ड | वर्षको उत्कृष्ट सङ्गीत | {{nom}} | |- |उत्कृष्ट लिरिक्स | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |last1=भेन |first1=मेडिसन |title=आइहर्ट म्युजिक अवार्डका विजेताहरू |url=http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |accessdate=June 14, 2015 |work=इन्टरटेन्मेन्ट डेली |date=March 29, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150625142415/http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |archivedate=June 25, 2015 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625142415/http://www.ew.com/article/2015/03/29/iheart-radio-awards-winners-list |date=June 25, 2015 }}</ref> |- | rowspan=3| बिएमआइ अवार्ड |- | अवार्ड-विनिङ सङ | {{won}} | |- | पब्लिसर अफ द इयर | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards |title=बिएमआइ अवार्ड |publisher=ब्रोडकास्ट म्युजिक इङ्क |accessdate=May 11, 2016 |date=May 11, 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527053027/http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards |archivedate=May 27, 2016 |df= }}</ref> |- | rowspan=3| २०१६ | rowspan=3| ग्रामी अवार्ड | रेकर्ड अफ द इयर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees|title=ग्रामी अवार्ड विजेता- पुर्ण सुचि|work=द गार्डेन्स}}</ref> |- |वर्षको उत्कृष्ट गीत | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian"/> |- |उत्कृष्ट एकल प्रस्तुति | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="guardian"/> |- |} ==चार्ट== ===साप्ताहिक चार्ट=== {| class="wikitable sortable" |- ! सङ्गीत तालिका (२०१४-१५) ! शिर्ष<br />स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=de|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-1350904|title=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|९ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.noise11.com/news/taylor-swift-blank-space-is-aria-no-1-single-20141122|title=एरिया चार्टको शिर्ष स्थानमा टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एरिया चार्ट|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|६ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ५०)<ref>{{cite web|language=nl|url=http://www.ultratop.be/nl/song/149cf8/Taylor-Swift-Blank-Space|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अल्ट्राटप ५०)|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|१३ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=fr|url=http://www.ultratop.be/fr/song/149cf8/Taylor-Swift-Blank-Space|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अल्ट्राटप ४०)|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=४ अक्टोबर २०१५}}</ref> | align="center"|२६ |- | {{BRA}} (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)<ref name="BBR">{{cite web|url=http://www.billboard.com.br/tipo_lista/top-100/20150117/|title="ब्राजिल हट १००"|publisher=बिलबोर्ड ब्राजिल|date=४ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122181029/http://www.billboard.com.br/tipo_lista/top-100/20150117/ |date=2015-01-22 }}</ref> |align="center"|५९ |- | {{flagicon|BUL}} [[बुल्गेरिया]] (आइएफपीआइ)<ref>{{cite web|language=bg|url=http://www.bamp-bg.org/2009-07-08-09-48-53/nielsen/519-09022015-15022015.html|title="०९.०२.२०१५ - १५.०२.२०१५"|date=४ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221133025/http://www.bamp-bg.org/2009-07-08-09-48-53/nielsen/519-09022015-15022015.html |date=2015-02-21 }}</ref> |align="center"|३ |- | {{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=793|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (क्यानडेली हट १००)|publisher=क्यानडेली हट १००|date=२७ अगस्ट २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{HRV}} (क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट)<ref>{{cite web |url=http://radio.hrt.hr/emisija/arc-top-40/51/ |title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट)|publisher=क्रयसियन एयरप्ले रेडियो चार्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> |align="center"|३ |- | {{flagicon|SCO}} [[स्कटल्यान्ड]] (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/22/2014-12-13/|title="टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|SVK}} [[स्लोभाकिया]] (आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=sk|url=http://www.ifpicr.cz/hitparadask/index.php?a=titul&hitparada=18&titul=148038&sec=6a6a6c2ee4c66e87948699c02b29d927|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ स्लोभाक गणतन्त्र|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२ |- | {{ESP}} (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक)<ref>{{cite web|language=es|url=http://www.spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्प्स (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक)|publisher=स्पेनी सङ्गीत उत्पादक|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{USA}} ([[बिलबोर्ड हट १००]])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=379|title="टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पस (बिलबोर्ड हट १००) "|publisher=बिलबोर्ड हट १००|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=381|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (पप सङ)|publisher=पप सङ|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (एडल्ट पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=343|title=टेलर।स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एडल्ट पप सङ)|publisher=एडल्ट पप सङ|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (एडल्ट कन्टेम्पोररी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=341|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एडल्ट कन्टेम्पोररी)|publisher=एडल्ट कन्टेम्पोररी|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FIN}} (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)<ref>{{cite web|language=fi|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Taylor+Swift/Blank+Space|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ)|publisher=आएफपीआइ|date=२७ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327102417/https://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Taylor+Swift/Blank+Space |date=2019-03-27 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FRA}} (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)<ref>{{cite web|language=fr|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२७ |- | {{GRE}} (ग्रिस डिजिटल सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2014-12-06/greece|title= टृलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (ग्रिस डिजिटल सङ)|publisher=बिलबोर्ड|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{HUN}} (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)<ref>{{cite web|language=hu|url=http://zene.slagerlistak.hu/single-track-top-40-lista/2015/4|title=टप ४० सिङ्गल ट्र्याक|publisher=हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|७ |- | {{IRL}} (आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2015&year=2015&week=1|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन)|publisher=आइसीस म्युजिक रेकर्ड एसोसिएसन|date=२८ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923230813/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240001&arch=t&lyr=2015&year=2015&week=1 |date=2015-09-23 }}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|ISR}} [[इजरायल]] (मिडिया फरेस्ट)<ref>{{cite web|language=he|url=http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2014&week=50|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (मिडिया फरेस्ट)|publisher=मिडिया फरेस्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929154415/http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/HistoryWeeklyCharts.aspx?year=2014&week=50 |date=2015-09-29 }}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (इटाली सङ्गीत उद्योग])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:digital/year:2015/id:2429|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (इटाली सङ्गीत उद्योग)|publisher=इटाली सङ्गीत उद्योग|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|२७ |- | {{JPN}} (जापान हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=848|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (जापान हट १००)|publisher=जापान हट १००|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४५ |- | {{flagicon|LBN}} [[लेबनान]] (आधिकारिक लेबनान टप २०)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.olt20.com/Taylor_Swift#fragment-2&panel1-6|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आधिकारिक चार्ट)|publisher=लेबनान आधिकारिक चार्ट|date=२८ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|५ |- | {{NZL}} (एनजोट टप ४० सिङ्गल)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=Blank+Space&cat=s|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (एनजोट टप ४० सिङ्गल) |publisher=एनजोट टप ४० सिङ्गल|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|२ |- | {{POL}} (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=पोलिस|url=http://bestsellery.zpav.pl/airplays/top/archiwum.php?year=2015&idlisty=1537#title|title=टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)|publisher=अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ|date=५ मार्च २०१७}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align="center"|२ |- | {{UK}} (युके एकल चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.officialcharts.com/search/singles/blank%20space/|title="ब्ल्याङ्क स्पेस - एकल"|publisher=युके आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४ |- | {{CZE}} (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=cs|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=2&titul=153148&sec=e7b54164cdbd804e8be3877a10765af5|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र|date=३० अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|४ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटप्रेड)<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.swisscharts.com/song/Taylor-Swift/Blank-Space-1350904|title= टेलर स्विफ्ट - ब्ल्याङ्क स्पेस |publisher=स्वीजर ह्याटप्रेड|date=२७ अगस्ट २०१४}}</ref> | align="center"|१२ |- |} ==== वर्ष समाप्ति चार्ट ==== {| class="wikitable sortable" |- ! सङ्गीत चार्ट (२०१४) ! शिर्ष<br />स्थान |- |{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2014.htm|title="एरिया टप १०० एकल चार्ट"|publisher=एरिया चार्ट|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|२८ |- |{{NZL}} (रेकर्डेड म्युजिक एनजेट)<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=4184|title="एरिया टप १०० सङ्गीत चार्ट"|publisher=रेकर्डेड म्युजिक एनजेट|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711161427/https://nztop40.co.nz/chart/?chart=4184 |date=2021-07-11 }}</ref> | align="center"|२७ |- |{{GBR}} (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-100-biggest-songs-of-2014-revealed__7577/|title="१०० उत्कृष्ट गीतहरू"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|६४ |- ! म्युजिक चार्ट (२०१५) ! शिर्ष<br />स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-2015|title=टेलर स्विफ्ट – ब्ल्याङ्क स्पेस (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|८० |- |{{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20160124201045/http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-singles-2015.htm|title="एरिया एकल चार्ट तालिका"|publisher=एरिया चार्ट|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|५५ |- | {{CAN}} (क्यानडेली हट १००)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/canadian-hot-100|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (क्यानडेली हट १००)|publisher=क्यानडेली हट १००|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६ |- | {{USA}} ([[बिलबोर्ड हट १००]])<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/hot-100-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस (बिलबोर्ड हट १००)|publisher=बिलबोर्ड|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|७ |- | {{USA}} (पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/pop-songs|title=टेलर स्विफ्ट -ब्ल्याङ्क स्पेस (पप सङ)|publisher=पप सङ|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६ |- | {{USA}} (एडल्ट पप सङ)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/adult-pop-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एडल्ट पप सङ|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|९ |- | {{USA}} (एडल्ट कन्टेम्पोररी)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/adult-contemporary-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस |publisher=एडल्ट कन्टेम्पोररी|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|५ |- | {{USA}} (डान्स/मिक्स शो एयरप्ले)<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/dance-mix-show-airplay-songs|title=टेलर स्विफ्ट- ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=डान्स/मिक्स शो एयरप्ले|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|२१ |- | {{POL}} (भिडियो-अडियो उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=पोलिसी|url=http://bestsellery.zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=1305|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=भिडियो-अडियो उत्पादक सङ्घ|date=५ मार्च २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211171525/http://bestsellery.zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=1305 |date=2017-02-11 }}</ref> | align="center"|३३ |- |{{GBR}} (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-singles-chart/20150104/37501/|title=" समाप्तिको सङ्गीत चार्ट तालिका"|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | align="center"|६७ |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{GER}} (बिभिएमआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|language=de|url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&strTitel=Blank+Space&strInterpret=Taylor+Swift&strTtArt=alle&strAwards=checked|title=टेलर स्विफ्ट ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=बिभिएमआइ|date=५ मार्च २०१४}}</ref> | + २००,००० |- | {{AUS}} (एरिया) | ५× प्लेटिनम [[File:Quintuple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm|title=एरिया एकल चार्ट|publisher=एरिया|language=en|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ३५०००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा) | ४× प्लेटिनम [[File:Quadruple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?+Taylor+Swift&fwp_gp_search=Blank%20Space&fwp_gp_canadian=n|title=म्युजिक क्यानडा-ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=म्युजिक क्यानडा|date=५ मार्च २०१७}}</ref> | + ३२०००० |- | {{USA}} (आरआइएए) | ८× प्लेटिनम [[File:Octuple platinum record icon.svg|30px|center]]<ref name="plat100">https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Taylor+Swift#search_section</ref> | + ८०००००० |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (एफआइएमआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:album/year:2015|title="टेलर स्विफ्ट-ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=एफआइएमआइ|language=it|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116081416/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:album/year:2015 |date=2018-01-16 }}</ref> | + २५००० |- | {{MEX}} (एम्प्रोफोन) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=मेक्सिको||title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२०१५|type=एकल|date=२५ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ३०००० |- | {{NZL}} (रिन्ज) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]]<ref name="nz">{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2618|title="एनजेट टप ४० चार्ट"|date=२५ डिसेम्बर २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219143029/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2618 |date=2014-12-19 }}</ref> | + १५००० |- | {{GBR}} (बिपिआइ) | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=संयुक्त अधिराज्य|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | + ६५००००<ref>{{cite web|date=७ नोभेम्बर २०१५|title=१९८९ एल्बम|publisher=आधिकारिक चार्ट|language=en}}</ref> |- | {{SUI}} (आइएफपीआइ) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|publisher=टेलर स्विफ्ट|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|date=२०१५}}</ref> | + १५००० |} ==सार्वजनिक इतिहास== {| class="wikitable sortable" |- !scope="col"| देश !scope="col"| मिती !scope="col"| ढाँचा !scope="col"| रेकर्ड !scope="col"| सन्दर्भ |- | rowspan="2"| {{USA}} | १० नोभेम्बर २०१४ | रेडियो ''रिदमीक कन्टेम्पोररी'' | rowspan="2"| {{hlist|[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]]|[[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]]}} | |- | ११ नोभेम्बर २०१४ | कन्टेम्पोररी हिट रेडियो | <ref>{{cite web|url=http://www.webcitation.org/6TxErEXsS|title=टप ४० मेनस्ट्रिम|date=१९ नोभेम्बर २०१४|language=en}}</ref> |- | {{GER}} | २ जनवरी २०१५ | सिडि एकल | युनिभर्सल म्युजिक ग्रुप | <ref>{{cite web|url=http://www.amazon.de/Blank-Space-2-Track-Swift-Taylor/dp/B00QSRRCGE|title=ब्ल्याङ्क स्पेस|publisher=अमेजन|date=२१ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.americanexpress.com/us/content/unstaged-app/index.html अमेरिकन एक्सप्रेस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710051818/https://www.americanexpress.com/us/content/unstaged-app/index.html |date=2018-07-10 }} * [https://web.archive.org/web/20141113112322/https://www.youtab.me/music/HCRPYzG4SSL/taylor-swift/blank-space ब्ल्याङ्क स्पेसको लिरिक्स] {{टेलर स्विफ्टका गीतहरू}} {{authority control}} [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] qpdvjdmpxqoc9e2syz9fsicc0t93bnd 0 102279 1366752 1091061 2026-07-22T23:57:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366752 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = विकास खवास | image = विकास खवास.webp | size = 300px | caption = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] को उदयीमान युवा खेलाडीको पुरस्कार ग्रहण गर्दैन विकास खवास | fullname = | dateofbirth = {{Birth date and age|2001|7|29}} | cityofbirth = | countryofbirth = [[नेपाल]] | height = 5.9 ft. | position = Full Back | currentclub = [[नेपाल आर्मी क्लब]] | clubnumber = ३३ | youthyears1 = 2014 | youthclubs1 = [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|एन्फा एकेडेमी]] | years1 = २०१८- | clubs1 = [[नेपाल आर्मी क्लब]]<ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/playerStat|title=ए डिभिजन लिगका खेलाडीहरूको सूची|author=|date=|work=अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको आधिकारिक वेबसाइट|accessdate=१६ डिसेम्बर २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125115652/https://the-anfa.com/playerStat |date=2018-11-25 }}</ref> | caps1 = 10 | goals1 = १ | nationalyears1 = 2016 | nationalyears2 = 2016-2018 | nationalyears3 = 2018 | nationalyears4 = 2019 | nationalteam1 = Nepal U-14 | nationalteam2 = Nepal U-16 | nationalteam3 = Nepal U-19 | nationalteam4 = Nepal U-23 | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = ० | nationalcaps2 = | nationalgoals2 = ० | nationalcaps3 = | nationalgoals3 = ० | nationalcaps4 = | nationalgoals4 = ० | medaltemplates = {{Medal|W|[[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|साफ च्याम्पियनसिप-भुटान]]|२०१८}} {{MedalCompetition|नेपाल यु-२३}} {{Medal|Gold|साग गेम-नेपाल|२०१९}} {{MedalCompetition|[[नेपाल आर्मी क्लब]] का लागी} {{Medal|Gold|[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद]]|[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|२०७५]]}} }} }} '''विकास खवास''' एक नेपाली फुटबल खेलाडी हुन्। उनी मैदानमा विपक्षी टोलीविरूद्ध [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]को रूपमा उत्रने गर्दछन्।<ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/playerStat|title=ए डिभिजन लिगका खेलाडीहरूको सूची|author=|date=|work=अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको आधिकारिक वेबसाइट|accessdate=१६ डिसेम्बर २०१९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125115652/https://the-anfa.com/playerStat |date=2018-11-25 }}</ref> उनी हाल [[नेपाल आर्मी क्लब]] का नियमित खेलाडी हुन्। उनले विभिन्न उमेर समूहबाट नेपालको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन्। ==प्रारम्भिक जीवन == ==क्लब जीवन== ===नेपाल आर्मी क्लब=== विकास खवासले [[नेपाल आर्मी क्लब]]बाट नेपालका घरेलु फुटबल जगतकै सर्वाधिक घन राशीको फुटबल प्रतियोगिता [[खप्तड गोल्डकप]] साथै अन्य [[सिमरा गोल्डकप]], [[झापा गोल्डकप]] जस्ता प्रमुख प्रतियोगिताहरू जितिसकेका छन् । ====२०७५ राष्ट्रिय लिग==== विकास खवासले पहिलोपटक २०७५ सालमा नेपाली राष्ट्रिय लिगका रूपमा [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] खेलेका थिए । [[नेपाल आर्मी क्लब]]बाट सहभागीता जनाएका उनले प्रतियोगिता भर कुल १० खेल खेलेका थिए, भने उनले २०७५ सालको राष्ट्रिय लिगमा १ गोल गर्न समेत सफल भएका थिए । २०७५ मंसिर २ गते [[च्यासल युथ क्लब]] विरूद्ध भएको खेलमा विकासले खेलको २७ औँ मीनेटमा गोल गरेका थिए । यस्तै २०७५ मंसिर ७ शुक्रबार [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] विरूद्ध भएको खेलमा उनले म्यान अफ दि म्याच समेत जित्न सफल भएका थिए । लिगमा पहिलो पटक हार बेहोरेको पुलिस विरूद्धको उक्त खेलमा आर्मी १-० गोल अन्तरले पराजित भएको थियो, भने आर्मीका लागि एक गोल भने [[टेक बहादुर बुढाथोकी]] ले गरेका थिए<ref>{{cite web |title=टेक बहादुरको निर्णायक गोलमा आर्मीद्वारा पुलिस पराजित |url=https://khelpati.com/football/3799|website=खेलपाटी|accessdate=शुक्रवार, मंसिर ७, २०७५}}</ref> । यस्तै प्रतियोगिताको अन्तमा उनले नेपाली राष्ट्रिय लिगमै पहिलोपटक प्रदान गरिएको '''मणि बिक्रम शाह उत्कृष्ट युवा खेलाडी''' नामक पुरस्कार जित्न सफल भएका थिए <ref>{{cite web |title=आर्मीका भरत उत्कृष्ट फरवार्ड, व्यक्तिगत विधामा मनाङको बर्चश्व |url=https://www.khelpati.com/football/4883|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=मंगलबार, पुष २४, २०७५}}</ref>। यो पुरस्कार सँगै उनले नगद नेपाली रू एक लाख पनि जित्न सफल भएका थिए । यस पुरस्कार जितेसँगै विकास नेपाली फुटबलमा एक चम्किला ताराका रूपमा उदाएका थिए । ==अन्तर्राष्ट्रिय जीवन== विकास खवासले नेपाली उमेर समूह अन्तर्गत यू-१४, यू-१६, यू-१८, यू-२०बाट आफ्नो सहभागीता जनाइ सकेका छन् । उनी नेपाली यू-१६ टोलीले २०१७ यू-१९ साफ च्याम्पियनसिप जित्दाका टिमका एक महत्त्वपूर्ण सदस्य रहेका थिए । भने क्रिकेस्थानमा भएको २०१९ साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप छनोट चरणको प्रतियोगितामा समेत उनले नेपाली टिमको प्रतिनिधित्व गरेका थिए । ===२०१८ यू-१८ साफ च्याम्पियनसिप=== भुटानमा सम्पन्न भएको [[२०१७ साफ यू-१८ साफ च्याम्पियनसिप]] नेपाली राष्ट्रिय यू-१९ टोलीले जित्दा उनी टिमको एक महत्त्वपूर्ण सदस्य रहेका थिए । उनले उक्त प्रतियोगितामा आफ्नो उत्कृष्ट रक्षात्मक शैली प्रस्तुत गरेका थिए । ==क्लब खेल विवरण== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !rowspan=2|सिजन !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|लिग !colspan=2|[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|लिग]] !colspan=2|[[एएफसी कप]] !colspan=2|अन्य !colspan=2|कुल |- !खेल!!गोल!!खेल!!गोल!!खेल!!गोल!!खेल!!गोल |- |rowspan=2|२०१८ |rowspan=2|[[नेपाल आर्मी क्लब]] |[[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] |१०||१||०||०||०||०||१०||१ |- !कुल !१०!!१!!०!!०!!०!!०!!१०!!१ |- ! colspan="3" |सम्पुर्ण !१०!!१!!०!!०!!०!!०!!१०!!१ |} ==अन्तर्राष्ट्रिय खेल विवरण== ===अन्डर-१६/१७=== ===अन्डर-१९=== ===अन्डर-२३=== ===राष्ट्रिय टिम=== ==उपाधिहरू== ===नेपाल=== ;अन्डर-१९ *[[साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप]] : [[२०१७ साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप|२०१७]] ===क्लब=== ====नेपाल आर्मी क्लब==== *ललित स्मृति अन्डर-१८ फुटबल प्रतियोगित : २०७५ *[[खप्तड गोल्डकप]] : [[खप्तड गोल्डकप २०७४|२०७४]] *[[नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद]] : [[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५-७६|२०७५]] ==सम्मानहरू== *ललित स्मृति अन्डर-१८ फुटबल प्रतियोगिता उत्कृष्ट रक्षापङ्क्तिका खेलाडी : २०७५ *''मणि बिक्रम शाह उत्कृष्ट युवा खेलाडी अवार्ड ([[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|२०७५]])<ref>{{cite web|url=http://imagekhabar.com/news/10028/sports-football|title=आर्मीका विकास खवास उदयीमान खेलाडी घोषित|author=|date=|work=इमेज खबर|accessdate=१६ जनवरी २०१९}}</ref> ==खेल्ने शैली== विकास खवास मैदानको दायाँ पट्टीको रक्षात्मक पंक्ति सम्हाल्ने गर्दछन् । उनी बिपक्षी टिमका खेलाडीहरूको गोल गर्न खोज्ने प्रयासलाई मैदानको डि-बकस भन्दा अगाडिनै क्लियर गर्न माहिर मानिन्छन् । यस्तै अद्भुत रक्षात्मक क्षमताकै कारण उनले [[नेपालमा फुटबल|सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५]] लिगमा '''मणि बिक्रम शाह उत्कृष्ट युवा खेलाडी अवार्ड''' जित्न सफल भएका थिए । ==व्यक्तिगत जीवन== ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://m.facebook.com/bikash.khawas.524?fref=fr_tab विकास खवासको आधिकारिक फेसबुक प्रोफाइल पेज] [[श्रेणी:सन् २००१ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] {{DEFAULTSORT:Bikash_Khawas}} __INDEX__ 98kifz4wprki9l7j4jl3efliavbocgj 0 102320 1366788 1365207 2026-07-23T06:44:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366788 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | name = १९८९ | type = स्टुडियो एल्बम | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | cover = Taylor Swift - 1989.png | border = yes | alt = | released = {{start date|2014|10|27}} | recorded = २०१३–१४ | venue = | studio = | genre = {{hlist|[[पप सङ्गीत|पप]]<ref>{{cite web|url=http://consequenceofsound.net/2014/10/album-review-taylor-swift-1989/|title=टेलर स्विफ्ट&nbsp;– १९८९&nbsp;– एल्बम|work=कन्सिकोन्सेस अफ साउन्ड|accessdate=February 7, 2015}}</ref>|[[पप सङ्गीत|डान्स-पप]]|[[पप सङ्गीत|सिन्थ-पप]]}} | length = {{duration|m=48|s=41}} | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | producer = {{hlist|म्याक्स मार्टिन|टेलर स्विफ्ट|ज्याक एन्टोनअफ|नेथन चापम्यान|इमोजीन हिप|जर्ज क्रिस्टिन|म्याथ्युज एण्ड रोबिन|अली प्यामी|सेलब्याक|रायन टेडर|}} | prev_title = [[रेड (टेलर स्विफ्टको गीत)|रेड]] | prev_year = २०१२ | next_title = [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]] | next_year = २०१७ | misc = {{Singles | name = १९८९ | type = स्टुडियो | single1 = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | single1date = १८ अगस्ट २०१४ | single2 = [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]] | single2date = १० नोभेम्बर २०१४ | single3 = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | single3date = ९ फेब्रुअरी २०१५ | single4 = [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] | single4date = १७ मे २०१५ | single5 = [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] | single5date = ३१ अगस्ट २०१५ | single6 = [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] | single6date = ५ फेब्रुअरी २०१६ | single7 = [[न्यू रोमान्टिक (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यू रोमान्टिक]] | single7date = २३ फेब्रुअरी २०१६ }} }} "'''१९८९'''" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को पाँचौँ स्टुडियो एल्बम हो जुन [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] रेकर्डस् द्वरा २७ अक्टोबर २०१४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो। स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बमको [[रेड (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेड]]को सार्वजनिक पछि यस एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गर्न सुरु गरेकी थिइन्। दुई वर्षको अवधिमा स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन, सेलब्याक र अन्य रेकर्ड निर्मातासँग सहकार्य गर्दै एल्बमका लागि गीत रेकर्ड गराउन सुरु गरेकी थिइन्। यस एल्बमको शीर्षक स्विफ्टको जन्म वर्षको आधारमा राखिएको थियो र यस एल्बममा समावेश गरिएका सङ्गीत १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरू द्वारा प्रेरित भएको थियो। एल्बमले स्विफ्टको पछिल्लो एल्बममा समावेश गरिएका कन्ट्रि सङ्गीतबाट प्रस्थानको प्रतिनिधित्व गर्दछ र स्विफ्ट द्वारा उनको पहिलो दस्तावेज आधिकारिक पप एल्बम को रूपमा वर्णन गरिएको छ। १९८९ एल्बमका गीतहरूमा वाद्ययन्त्रका रूपमा विषेश गरी ड्रम प्रोग्रामिङ, सिन्थेसाइजर्स, पुलसटिङ बेस, गीतारहरूको प्रयोग गरिएको छ। १९८९ ले समकालीन सङ्गीत आलोचकहरूबाट सामान्यतया सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गर्‍यो र यसलाई बिलबोर्ड, टाइम, र रोलिङ स्टोन सहित विभिन्न प्रकाशनहरू द्वारा २०१४ को सर्वश्रेष्ठ एल्बमहरूको रूपमा वर्णन गरियो। १९८९ ले संयुक्त राज्यमा १.२८७ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो। एल्बम सन् २०१४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वाधिक बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने डिसेम्बर २०१७ सम्म एल्बमका कुल ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू विश्व व्यापी रूपमा बिक्री भएको थियो। एल्बमका १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री हुने क्रममा गीतका सात एकल सङ्गीतहरू सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]], [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] र [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] गरी तीन गीतहरू [[बिलबोर्ड हट १००]]को शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएका थिए र त्यस्तै गरी [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] र [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] बिलबोर्डको शीर्ष दशमा र [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]]ले शीर्ष २० मा स्थान सुरक्षित गरेको थियो।<ref>{{cite web|last1=कल्टफिल्ड|first1=केथ|title=सन् २०१७ का उत्कृष्ट एल्बमहरू|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8085932/ed-sheeran-divide-nielsen-music-top-album-2017|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|accessdate=January 5, 2018|date=January 3, 2018}}</ref> एल्बममा पहिलो पाँच एकलले अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वरा विभिन्न प्रमाणपत्रहरू प्राप्त गरेको थियो। यस एल्बमले सन् २०१६ को वर्षको उत्कृष्ट एल्बमको रूपमा ग्र्यामी अवार्ड जित्न सफल भयो जसले गर्दा स्विफ्ट दुईपटक ग्र्यामी अवार्ड जित्ने पहिलो महिला कलाकार बनिन्। ==पृष्ठभूमि== स्विफ्टले उनको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेड २२ अक्टोबर २०१२ मा सार्वजनिक गरेकी थिइन्। यस एल्बमले स्विफ्टको साङ्गीतिक शैली र लेखन शैलीमा परिवर्तन ल्याएको थियो।<ref name="yahoo1">{{cite web|last=विलमेन|first=क्रिस|url=http://music.yahoo.com/blogs/our-country/scott-borchetta-taylor-tim-martina-band-perry-personalized-005314825.html|title=बिग मेसिन रेकर्ड्स|website=याहु! सङ्गीत|date=June 13, 2012|accessdate=July 1, 2012}}</ref> रेड एल्बमले व्यापारिक हिसाबमा निकै सफलता प्राप्त गरेको थियो भने एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्ता एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भयो र पहिलो हप्तै एल्बमका १.२१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थियो जुन दशकको इतिहासम‌ै सबैभन्दा उच्च बिक्री थियो र त्यसले गर्दा स्विफ्ट दुईवटा एल्बमले सार्वजनिक भएकै अर्को हप्ता १ मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्‍यो जसले गर्दा स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बन्न सफल भइन्।<ref>{{cite news|author=|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/18/taylor-swift-want-believe-pretty-lies|title=टेलर स्विफ्टका केही भनाइहरू|work=द गार्डियन|accessdate=October 23, 2012|location=लण्डन|date=October 18, 2012}}</ref><ref name="slantmagazine.com">{{cite web|url=http://www.slantmagazine.com/music/review/taylor-swift-red/2900|title=टेलर स्विफ्ट: रेड &#124; |work=स्लन्ट म्यागेजिन|accessdate=February 25, 2013}}</ref> एल्बमको बिक्री र प्रचारप्रसार गर्न स्विफ्टले विश्व भ्रमण गरेकी थिइन् जुन मार्च देखि सेप्टेम्बर २०१३ सम्म सञ्चालनमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/474400/taylor-swifts-red-sells-121-million-biggest-sales-week-for-an-album-since-2002|title=स्विफ्टको रेड एल्बमको पहिलो हप्तै १.२१ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री|work=बिलबोर्ड|date=September 14, 2009|accessdate=November 7, 2012}}</ref> विश्व भ्रमणका क्रममा स्विफ्टले उत्तर अमेरिका, न्युजिल्यान्ड, अस्ट्रेलिया, इङल्याण्ड, जर्मनी र एसियाका केही मुलुकहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रम आयोजना भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://theboot.com/taylor-swift-2014-red-tour-dates-asia/|title=स्विफ्टले सन् २०१४ मा एसियाका केही मुलुकहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू गर्ने|website=द बुट|date=February 13, 2014|accessdate=April 3, 2014}}</ref> रेडको विश्व भ्रमणमा स्विफ्टको रोमान्टिक जीवन मिडियाको सुश्म परीक्षणको विषय बनेको थियो।<ref>{{cite web|author=|url=http://gawker.com/5965470/who-has-taylor-swift-dated-a-brief-history-of-all-the-men-in-the-universe|title=टेलर स्विफ्ट - रेड एल्बम|website=ग्वेकर|date=November 19, 2012|accessdate=November 17, 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131117022847/http://gawker.com/5965470/who-has-taylor-swift-dated-a-brief-history-of-all-the-men-in-the-universe|archivedate=November 17, 2013|df=}}</ref> रेड एल्बमको विश्व भ्रमण सकिएपछि स्विफ्टले १९८९ एल्बमको लागि गीतहरू रेकर्ड गराउनु सुरु गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news|last=च्याङ|first=बी|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.nytimes.com/2013/03/17/fashion/for-taylor-swifts-image-erosion-is-a-danger.html?_r=0|work=द न्यूज टाइम्स|accessdate=June 10, 2013|date=March 15, 2013}}</ref><ref name="Talbott">{{cite news|last=टलबोट|first=क्रिस|url=http://bigstory.ap.org/article/taylor-swift-talks-next-album-cmas-and-ed-sheeran|title=टेलर स्विफ्टको आउँदै एल्बम|agency=एसोसियटेड प्रेस|date=October 12, 2013|accessdate=August 19, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026093555/http://bigstory.ap.org/article/taylor-swift-talks-next-album-cmas-and-ed-sheeran |date=October 26, 2013 }}</ref> ==लेखन र रेकर्डिङ== [[File:Jungle City Studios.jpeg|thumb|जङ्गल सिटी स्टुडियो जहाँ एल्बमका केही गीतहरू रेकर्ड गरिएको थियो।]] स्विफ्टको चौँथो स्टुडियो एल्बम रेडको सार्वजनिक पछि स्विफ्ट ६ महिना सम्म गीत लेखनका तल्लीन भएकी थिइन्। नोभेम्बर २०१३ मा स्विफ्टले बिलबोर्डलाई बताए अनुसार स्विफ्टले भनिन् ,"त्यहाँ सात वा आठ गीतहरू छन् जुन मलाई थाहा छ म रेकर्ड गर्न चाहन्छु"।<ref>{{cite web|last1=|first1=जेसन|last2=कल्टफिल्ड|first2=केथ|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://www.billboard.com/articles/news/5800742/taylor-swift-talks-next-album-at-amas-we-got-a-lot-already#orz0YlbTrebdscmh.99|work=बिलबोर्ड|accessdate=August 19, 2014|date=November 25, 2013}}</ref> एल्बमको प्रचारप्रसारका क्रममा स्विफ्टले भनिन् कि उनी दैनिक उठ्दा खेरि पहिला बनाएको सङ्गीत भन्दा नयाँ शैली बनाउन आवश्यक छ भन्ने कुरा गर्थिन। स्विफ्टले सन् २०१५ को एक अन्तरबार्तामा भनिन् कि उनले एक पप एल्बम बनाएकामा उनी निकै खुसी र गर्भ गर्छिन्।<ref name="Slam">{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट|url=http://www.accesshollywood.com/taylor-swift-slams-hackers-nude-photo-claims_article_103356|website=एक्सेस हलिउड |publisher=एनबीसी युनिभर्स, Inc|accessdate=January 30, 2015|date=January 28, 2015}}</ref> गीतको रेकर्डिङ लस एन्जलसको कोनवे स्टुडियो, न्यु योर्कको जङ्गल सिटी स्टुडियो, ब्रोक्लेनको लेम्बीज् हाउस स्टुडियो, स्टकहोमको एमएक्सएम स्टुडियो, न्यासभिलको आर्ट स्टुडियो, गोटबर्गको स्टुडियो इलिभेटर नोबडि र हाइटअवे स्टुडियोमा भएको थियो।<ref>{{cite web |title=१९८९|others=टेलर स्विफ्ट|year=२०१४|type=कम्प्याक्ट डिस्क लिनियर नोट्स|publisher=बिग मेसिन रेकर्ड्स}}</ref> फेब्रुअरी २०१४ मा स्विफ्टले एकपटक पुन सेलब्याक र म्याक्स मार्टिनसँग सहकार्य गर्ने खुलाएकी थिइन् जोसँग पहिलानै स्विफ्टले रेड एल्बमका तीन गीतहरूको लेखनमा साझेदार गरेकी थिइन्।<ref name="ootw">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-five-things-to-expect-on-1989-20140916|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |work=रोलिङ स्टोन|publisher=विनर मिडिया एलएलसी|date=September 16, 2014|accessdate=September 16, 2014}}</ref> १९८९ एल्बमका गितहरूमा भने उनीहरूको टोलीले ५ भन्दा बढी गीतहरू रचना गरेको थियो। यस एल्बममा स्विफ्टका साथी ज्याक एन्टोनअफ र रायन टेडरले पनि स्विफ्टसँग सहकार्य गरेका थिए। एन्टोनअफले स्विफ्टलाई लेखन र गीत निर्माण गर्न सहयोग गरेका थिए भने उनीहरूले "आउट अफ द उड्स" , "आइ व्इस यु वुड" र "यु आर इन लभ" गीतका सहयोग गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1969054/taylor-swift-welcome-to-new-york/|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क|last=वाकर|first=जोन|date=October 20, 2014|website=एमटिभी न्युज|accessdate=October 26, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107012916/http://www.mtv.com/news/1969054/taylor-swift-welcome-to-new-york/ |date=November 7, 2017 }}</ref> एन्टोनअफले एक ट्र्याक उनको आइफोनमा रेकर्ड गराएका थिए जुन पछि "आइ व्इस यु उड" बनेको थियो। टेलर र स्विफ्टले दुई गीतहरू लेखे जसमा "[[वेलकम टू न्यु योर्क (गीत)|वेलकम टू न्यु योर्क]] र "आइ न्यू दिस प्लेस" रहेका छन्।<ref>{{cite web|author1=|title=रायन टेडर र टेलर स्विफ्ट - आइ नु प्लेस|url=http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459|website=एटी४० डटकम|publisher=एटी४०|accessdate=January 22, 2015|date=October 20, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119234653/http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459|archivedate=January 19, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119234653/http://www.at40.com/news-article/taylor-swift-gives-details-on-recording-i-know-places-with-ryan-tedder/33459 |date=January 19, 2015 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१४ मा स्विफ्टले रोलिङ स्टोनलाई बताए अनुसार उनको १९८९ मा रहेको एक गीत उनको दैनिक विवरण र समाचारबाट बनाइएको हो तर तात्कालिक समय सम्म गीतको शीर्षक सार्वजनिक गरिएको थिएन्। स्विफ्टले एक अन्तरबार्ता बताएका अनुसार उक्त गीत "[[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] रहेको थियो। एन्टोनअफका अनुसार आउट अफ द उड्स गीतको एक भाग पढ्दा एक डायरीको कथा जस्तो लाग्छ भने यसमा लगभग १००,००० मानिसहरूको आवाज सुनिन्छ। आउट अफ द उड्स गीत स्विफ्टले पहिलो पटक एन्टोनअफले पहिलानै बनाएको सङ्गीतमा गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="usa">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/10/14/taylor-swift-out-of-the-woods/17228091/|title=टेलर स्विफ्ट - आउट अफ द उड्स|date=October 14, 2014|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=October 15, 2014|first=ब्रायन|last=मेन्सफिल्ड}}</ref> ==सङ्गीत== स्विफ्टले १८ अगस्ट २०१४ मा एल्बमको घोषणा गरेकी थिइन् भने उनले उक्त एल्बम एक पप एल्बम हुने पनि जानकारी गराएकी थिइन्।<ref name="auto1">टेलर स्विफ्ट: अन्तरबार्ता, "१९८९ एल्बम" १० अक्टोबर २०१४. १२:४४. (लण्डन) किस एफएम (युके)</ref> यस एल्बममा समावेश गरिएका सबै गीतहरू १९८० दशकको [[पप सङ्गीत|पप]] सङ्गीतबाट प्रेरित भएका थिए। साङ्गीतिक हिसाबले १९८९ एल्बम एक सिन्थ पप र डान्स पप एल्बम हो।<ref name="Graham">{{cite news|first=एडम|last=ग्राम|title=टेलर स्विफ्ट कसरी पप सङ्गीत क्षेत्रमा छाइन्?|date=May 27, 2015|url=http://www.detroitnews.com/story/entertainment/music/2015/05/27/taylors-world-swift-became-pops-reigning-queen/27989861/|newspaper=द डिट्रोयट न्युज|accessdate=June 30, 2015}}</ref><ref name="South Florida Sun-Sentinel">{{cite web|url=http://www.sun-sentinel.com/teenlink/music/fl-tl-teenlink-review-1989-taylor-swift-20141120-story.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|author=|date=November 20, 2014|work=सन|accessdate=February 7, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170825105049/http://www.sun-sentinel.com/teenlink/music/fl-tl-teenlink-review-1989-taylor-swift-20141120-story.html |date=August 25, 2017 }}</ref> एल्बममा मार्टिन द्वरा जुटाएका ड्रम्स र सिन्सेसाइजरहरू समावेश गरिएको छ भने अन्य [[रेकर्ड निर्माता]]हरूले गीतार, किबोर्ड र पियानोको प्रयोग गरेका छन्। किस एफएम (युके)सँगको एक अन्तरबार्तामा स्विफ्टले बताएकी छन् कि १९८९ एल्बमको नाम उनको जन्म वर्षबाट साभार गरिएको थियो। सेप्टेम्बरमा रोलिङ स्टोन म्यागेजिनसँग बताए अनुसार स्विफ्टलाई उक्त एल्बममा मार्टिन, [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क सहर]], फाइन योङ केनीबल्स र अनुसन्धनात्मक भावनाले उनको एल्बमलाई टेवा मिलि रहेको छ।<ref name="curve">{{cite journal|title=१९८९ एल्बम|url=http://www.billboard.com/articles/news/6289405/taylor-swift-1989-album-review|journal=बिलबोर्ड|date=October 24, 2014|first=जेम|last=अस्वाड|accessdate=November 5, 2014}}</ref> अनुसन्धानको सम्बन्धमा स्विफ्टले १९८० को दशकका पप सङ्गीतहरूको वर्णन गरेकी छन्।<ref name="likeaprayer">{{cite web|first=जोस|last=इलिस|url=https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908|title=टेलर स्विफ्ट|date=September 8, 2014|work=रोलिङ स्टोन|accessdate=March 22, 2016}}</ref> साङ्गीतिक हिसाबले हेर्दा खेरि १९८९ एल्बम १९८९ को दशकमा सार्वजनिक भएका स्विफ्टलाई मनपर्ने केही एल्बमहरू र गीतहरू छन् जसमा एनी लेनोक्स, फिल कोलिन्सका गीत र [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|म्याडोना]]को ''लाइक अ प्रेअर-एरा'' पर्छन्। २०१४ अक्टोबरमा एक गीतकारले बताए अनुसार गीतको बोल र गीतमा समावेश गरिएका शब्दहरू १९८९ एल्बम सार्वजनिक हुनुभन्दा दुई वर्ष अधि देखिका केही घटना र खोजीबाट प्रेरित भएका थिए।<ref>{{cite web|title=युट्युबमा टेलर स्विफ्टका भिडियोहरू|url=https://www.youtube.com/watch?v=bSCkVUupaRM|website=युट्युब|publisher=गूगल इङ्क|accessdate=January 8, 2015|format=भिडियो|date=October 27, 2014}}</ref> स्विफ्टको गीतलेखन एक साङ्गीतिक समूह अस्वाडले पूर्वावलोकन गरेको थियो भने उनीहरूले उक्त लेखनको प्रशंसा गरेका थिए। स्विफ्टले रचेका केही गीतहरूमा उनको वास्तविक जीवनसँग सम्बन्धित प्रेम कथाहरू पनि समावेश गरिएको छ भने उक्त घटनालाई स्विफ्टले आफ्नै सैलिमा वर्णन गरिकी छिन्। स्विफ्टले बताइनकि एल्बमका गीतलेखनहरू जोन ह्युगसका चलचित्रहरूबाट प्रेरित भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/see-ryan-adams-taylor-swift-discuss-1989-songwriting-20151019|title=स्विफ्टले १९८९ एल्बमका बारे केही बताउँदै|author=डेनियल|work=रोलिङ स्टोन|date=October 19, 2015|accessdate=October 20, 2015}}</ref> ==रचना== एल्बमको सुरुवाती गीत "वेलकम टू न्यु योर्क" हो जुन स्विस्टले न्यु योर्क सहरलाई दिएको एक उपहार थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/589890/taylor-swift-talks-new-single-welcome-to-new-york-says-it-s-very-sexist-to-claim-she-only-writes-about-exes|title=स्विफ्ट "वेलकम टू न्यु योर्क" गीतका बारेमा वर्णन गर्दै|last=टमी|first=अल्स|date=October 20, 2014|website=इ!अनलाइन|accessdate=October 21, 2014}}</ref> गीतले लिफ्टलाई एलजीबिटी समुदायको लागि समानतालाई समर्थन गर्दछ।<ref name="slant">{{cite web|url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2014/10/20/taylor_swift_welcome_to_new_york_new_song_from_1989_is_a_pro_gay_synth_pop.html|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क |last=रिकमेन|first=फरेस्ट|date=October 20, 2014|work=स्लेट म्यागेजिन|accessdate=October 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99|title=टेलर स्विफ्ट 'वेलकम टू न्यु योर्क'|last=किर्क|first=अलेक्जेन्डर|date=October 21, 2014|website=ग्रे डटनेट|accessdate=October 21, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20141021205855/http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99|archivedate=October 21, 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20141021205855/http://www.gay.net/celebrities/2014/10/21/taylor-swift-supports-equality-new-track-%E2%80%98welcome-new-york%E2%80%99 |date=October 21, 2014 }}</ref> "ब्ल्याङ्क स्पेस" एक इलेक्ट्रो पप गीत हो भने यस गीतले स्विफ्ट र उनको प्रेमीको सम्बन्धको बर्णन गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/10/album-review-taylor-swift-1989.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |first=लिन्ड्से|last=जोल्ड्ज|website=भल्चर डटकम|accessdate=October 28, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=टेलर स्विफ्ट|accessdate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> धेरै आलोचकहरूले गीतको तुलना गरे जुन स्विफ्टले हालैको मीडियामा हालको प्रदर्शन गरेको छ।यस गीतलाई पप कलाकार लोर्डेको एक कार्यको तुलना गरी आलेचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/taylor-swift-1989-album-review-pop-star-shows-promising-signs-of-maturity-9814620.html|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |accessdate=October 24, 2014}}</ref><ref name="time">{{cite news|url=http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review|title=१९८९ एल्बम|work=[टाइम म्यागेजिन|first=श्याम|last=लेन्स्की|date=October 23, 2014|accessdate=March 1, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023223029/http://time.com/3533569/taylor-swift-1989-review/#3533569/taylor-swift-1989-review |date=October 23, 2014 }}</ref> "स्टाइल" गीतलाई इलेक्ट्रो पप, पोस्ट डिस्को र फङ्क पप गीतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ। <ref name="latimes.com">{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-review-taylor-swift-smooths-out-the-wrinkles-on-sleek-1989-20141027-story.html|title=१९८९ एल्बम|work=लस एन्जल्स टाइम्स|quote=|first=|last=उड|accessdate=October 27, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/reviews/taylor-swift/15754|title= – टेलर स्विफ्ट – '१९८९'|accessdate=October 27, 2014}}</ref> "आउट अफ द उड्स" एक सिन्थ पप सङ्गीत हो।र।स्विफ्टले १९८९ एल्बमका लागि लेखेको पहिलो गीत थियो। यस गीतमा म्याक मनर्टिनको निर्माण छ भने स्विफ्टको स्वर रेकर्ड गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/videos/taylor-swift-out-of-the-woods-20141014|title=टेलर स्विफ्ट 'आउट अफ द उड्स' – रेलिङ स्टोन|work=रोलिङ स्टोन}}</ref> रेकर्ड निर्माता एन्टोनअफका अनुसार यस गीतमा १९८९ दशकको र हालको सङ्गीतहरूको समिश्रण रहेको छ। "अल यु ह्याड टु डु वाज स्टे" गीत उनको वास्तविक जीवन भन्दा पनि उनको सपनाबाट प्रेरित भएको थियो।<ref name="Esther Lee">{{cite web|url=http://m.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swift-explains-why-she-gave-up-on-men-20141411|title=टेलर स्विफ्ट केही बताउँदै|first=इस्टर|last=ली|work=युएस विक्ली|date=November 14, 2014|accessdate=November 16, 2014}}</ref> "सेक इट अफ" एक पप सङ्गीत हो जसमा स्विफ्टले निकालेको अन्य गीतहरूको भन्दा भिन्न आवाजमा रेकर्ड गरिएको थियो। बिलबोर्डका जेसन लिपसट्जका अनुसार गीत म्याकलमोरे र रायन लुइजको "थिफ सफ (२०१२) भन्दा राम्रो लयमा रेकर्ड गरिएको छ।<ref name="LATimes">{{cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-listen-taylor-swift-releases-shake-it-off-from-new-album-1989-20140818-story.html|title=१९८९ एल्बमका केही गीतहरू|work=लस एन्जल्स टाइम्स|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014|first=माइकल|last=उड}}</ref> यस गीतको बोल र प्रयोग गीतमा गरिएका शब्दले स्विफ्टको निन्दा गर्ने व्यक्तिहरूलाई समर्पण गररिएको छ।<ref name="BBReview">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/review/track-review/6221814/taylor-swift-shake-it-off-single-review|title=टेलर स्विफ्ट - सेक इट अफ |work=बिलबोर्ड|first=जेसन|last=लिपसल्ट|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref> स्विफ्टले उक्त गीत मार्फत वर्णन गर्दै भनिन्,"मैले यसबाट एकदम कठिन पाठ सिकेको छु कि मानिसहरूले कुनै पनि समयमा जुनसुकै कुरामा हाम्रो बारेमा सोध्न सक्छन्, र हामी त्यसलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौ। हामी नियन्त्रण गर्न सक्ने एक मात्र कुरा हो कि हामीले उनीहरूलाई दिने प्रतिक्रिया"।<ref name="Time">{{cite news|url=http://time.com/3138525/taylor-swift-shake-it-off-1989/|title=सेक इट अफ गीतको आधिकारिक भिडियो|first=नोलम|last=फिनी|work=टाइम म्यागेजिन|date=August 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref> "आइ विस यु उड" स्विफ्ट र एन्टोनअफले लेखेको यस एल्बमको अर्को गीत थियो भने उनीहरूले आउट अफ द उड्स पनि सँगै लेखेका थिए।<ref name="slate-analysis">{{cite web|last1=रिकमेन|first1=फरेस्ट|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2014/10/24/taylor_swift_s_1989_leaked_here_s_a_track_by_track_breakdown_of_the_new.html|work=स्लेट म्यागेजिन|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस एल्बममा अर्को गीत पनि समावेश गरिएको छ जुन "ब्याड ब्लड" हो भने यस गीतको सारले दुई घनिष्ठ मित्र बीचको धोकाको वर्णन गरेको छ। टेलर स्विफ्टले एक अज्ञात महिला सङ्गीतकारको बर्णन गर्दै यस गीत लेखेकी थिइन्।<ref name="rolling-stone">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=4|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|date=September 8, 2014|last=इलिस|first=जोस|work=रोलिङ स्टोन|accessdate=May 10, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150603060354/http://www.rollingstone.com/music/features/taylor-swift-1989-cover-story-20140908?page=4 |date=June 3, 2015 }}</ref> स्विफ्टले भनेकी छिन् "एक व्यक्तीले उनले आयोजना गरेको साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टका लागि काम गर्ने व्यक्तीहरूलाई डाक्दै कार्यक्रममा अवरोध पुर्‍याउने कोसिस गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टसँगको एक अन्तरबार्ता|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rk2bxUe9boU&t=7m54s|website=युट्युब|accessdate=February 19, 2015}}</ref> यस एल्बममा समावेश गरिएको ९अौँ गीत "वाइल्डेस्ट ड्रिम्स" थियो भने यस गीतका आधारमा स्विफ्टले उनको प्रेमीलाई उनलाई सपनामा भएपनि सम्झन अनुरोध गरेकी छन्।<ref>{{cite journal|title=तपाईँले थाहा नपाउनु भएको टेलर स्विफ्टको १२ तथ्य|journal=टिन भोग|volume=वेब|url=http://www.teenvogue.com/entertainment/2014-05/taylor-swift-trivia|accessdate=February 20, 2015}}</ref> एल्बममा "हाउ यु गेट द गल" नामक गीत पनि समावेश गरिएको छ। "दिस लभ" नामक एक कविता स्विफ्टे सन् २०१३ को अन्तिममा लेखेकी थिइन् भने उक्त कविता पनि पछि गीतको रूपमा विकासित हुँदै एल्बममा समावेश गरिएको थियो। १९८९ एल्बममा "आइ नू दिस प्लेस" नामक गीत पनि समावेश गराइएको थियो।<ref>{{cite web|last1=भोर्गास|first1=|title= टेलर स्विफ्ट|url=http://www.whosay.com/articles/5464-taylor-swift-clean-lyrics-1989-review|website=हु से|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस एल्बमको डिलक्स संस्करण एल्बम सार्वजनिक गरेको केही महिना पछि अमेरिकाको केही स्टोर र पछि आइट्युन्समा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा "वन्डरल्यान्ड", "यु आर इन लभ" र "न्यू रोमान्टिक" गरी तीन गीतहरू पनि सार्वजनिक गरिएको थियो भने "ब्ल्याङ्क स्पेस", "आइ व्इस यु उड" र "आइ नू प्लेस" गीतहरूको पनि अन्य संस्करण सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टले न्यू रोमान्टिक गीत सेलिना गोमेजका लागि लेखिन|url=http://www.bustle.com/articles/48134-taylor-swifts-new-romantics-lyrics-were-totally-written-for-selena-gomez|website=बुस्टल|publisher=बुस्टल|accessdate=February 20, 2015}}</ref> ==एकल सङ्गीतहरू== १८ अगस्ट २०१४ मा स्विफ्टले "सेक इट अफ" नामक गीत पहिलो पटक प्रथम श्रेणीमा सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने उक्त गीतलाई स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन र सेलब्याकसँग सहकार्य गर्दै लेखेकी थिइन्। यस गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियोलाई मार्क रोमेनीकले निर्देशन गरेका थिए जसलाई प्रत्यक्ष प्रसारणका बेलामा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतको भिडियोमा विभिन्न किसिमका व्यवसायीक नर्तकहरूको प्रयोग गरिएको छ। यस गीतले बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ४ हप्ता सम्म शीर्ष स्थानमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6229439/taylor-swift-shake-it-off-no-1-hot-100-nicki-minaj-anaconda|title=बिलबोर्ड हट १००|website=बिलबोर्ड}}</ref> २१ अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टको एक गीत दुरघटनात्मक रूपमा सार्वजनिक भएको थियो र उक्त गीत क्यानडेली आइट्युन्स चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो तर गीतलाई पछि त्यहाँबाट मेटाइएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://time.com/3531269/taylor-swift-track-3-review/|title=स्विफ्टको तेस्रो ट्र्याक|work=टाइम्स म्यागेजिन|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/10/22/showbiz/music/taylor-swift-track-3-white-noise/|title= टेलर स्विफ्ट|work=सिएनएन|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/newsblogs/yourcommunity/2014/10/taylor-swift-accidentally-releases-8-seconds-of-white-noise-tops-canadian-itunes-chart.html|title=स्विफ्टले दुरघटनात्मक रूपमा गीत सार्वजनिक गरिन् |website=सिबिसी|date=October 21, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=ओ-निल, लरेन}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/10/the-author-of-white-noise-reviews-taylor-swifts-white-noise/381771/|title=टेलर स्विफ्टको गीतहरू|work=द एट्लान्टिक|date=October 22, 2014|accessdate=August 28, 2015|author=गेर्बर, मेगन}}</ref> एल्बमको अर्को प्रमुख एकलको रूपमा "ब्ल्याङ्क स्पेस" नामक गीत सार्वजनिक गरिएको थियो जुन नोभेम्बर १० का दिन मेनस्ट्रिम टप ४०, रिदमिक टप ४० र हट एसी रेडियो चार्टमा देखा परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/105235|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमबाट आउँदै गीतहरू|first=जेसन|last=लिपसल्ट|work=बिलबोर्ड|date=October 30, 2014|accessdate=October 31, 2014}}</ref> गीत गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो एकै दिनमा याहु! द्वरा सार्वजनिक भएको थियो भने त्यस घटना पछि स्विफ्टले आफ्नो भिभो खातामा उक्त भिडियो सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/11/10/taylor-swift-blank-space-music-video_n_6132186.html|title=टेलर स्विफ्टको ब्ल्याङ्क स्पेस भिडियो पहिलानै सार्वजनिक|last=गुडमेन|first=जेसिका|work=द हफिङटन पोस्ट|accessdate=November 12, 2014}}</ref> ब्ल्याङ्क स्पेसले बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने गीत ७ हप्ता सम्म चार्टको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6320061/taylor-swift-blank-space-hot-100|title=हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> एल्बमको तेस्रो एकल सङ्गीतको रूपमा स्टाइल गीत ९ फेब्रुअरी २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Hot">{{cite web|url=http://www.republicplaybook.com/track/taylor-swift-style-3/|title=टेलर स्विफ्ट "स्टाइल" – रिपब्लिक प्लेबुक|work=रिपब्लिक प्लेबुक|accessdate=January 12, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/6VeMTm956?url=http://www.republicplaybook.com/track/taylor-swift-style-3/|archivedate=January 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web|author1=केभिपोड|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बमबाट आउँदो गीतहरू|url=http://www.directlyrics.com/its-real-style-is-taylor-swifts-next-single-from-1989-news.html|website=डाइरेक्ट लिरिक्स|accessdate=January 13, 2015|location=संयुक्त राज्य|date=January 13, 2015}}</ref> गीतको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो १३ फेब्रुअरी २०१५ मा सार्वजनिक गरियो जसमा विभिन्न स्थानका दृश्यहरू समावेश गरिएको छ। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टको मा शीर्ष ६ मा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/taylor-swifts-releases-style-music-video-article-1.2114041|title=स्टाइल गीतको साङ्गीतिक भिडियो|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/hot-100/2015-03-21|title=स्टाइल हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> एल्बमको चौँथो एकल ब्याड ब्लड र त्यसको आधिकारिक भिडियो एकै दिन १७ मे २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो भने उक्त भिडियोलाई पछि २०१५ बिलबोर्ड म्युजिक अवार्डको सुरुवाती कार्यक्रममा प्रसारण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट र केन्ड्रिक लामारको ब्याड ब्लड|url=http://news.iheart.com/articles/trending-104650/listen-to-taylor-swifts-bad-blood-13597345/|website=आइहर्ट रेडियो|publisher=आइहर्ट मिडिया, इङ्क|accessdate=May 18, 2015|date=May 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518175638/http://news.iheart.com/articles/trending-104650/listen-to-taylor-swifts-bad-blood-13597345/|archive-date=May 18, 2015|dead-url=yes|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको भिडियो सार्वजनिक|url=http://www.billboardmusicawards.com/2015/05/taylor-swift-bad-blood/|work=बिलबोर्ड|accessdate=May 7, 2015|date=May 7, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150708052921/http://www.billboardmusicawards.com/2015/05/taylor-swift-bad-blood/ |date=July 8, 2015 }}</ref> यस सङ्गीत भिडियोमा स्विफ्टका धेरै साथीहरूको पनि अभिनय रहेको छ जसमा कार्लि क्लोस, लेन डुनहन, सेलिना गोमेज रहेका छन्। उक्त गीतको दोस्रो संस्करणमा र्‍यापर केन्ड्रिक लामारको पनि र्‍याप रहेको छ जो आधिकारिक भिडियोमा पनि देखा परेका छन्।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको ब्याड ब्लड सार्वजनिक|url=http://www.inveterate.co.uk/music/taylor-swift-singer-premieres-bad-blood-music-video-with-all-star-cast/145946/|website=|publisher=|accessdate=May 18, 2015|date=May 18, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520101323/http://www.inveterate.co.uk/music/taylor-swift-singer-premieres-bad-blood-music-video-with-all-star-cast/145946/|archivedate=May 20, 2015}}</ref> यस सङ्गीत भिडियोमा लिलि एल्ड्रिड, जिन्डेया, हेली स्टिनफिल्ड, एली गोल्डिङ, हेइली, जेसिका आल्बा, मार्था हन्ट आदि रहेका छन् जसको भिडियोमा भन्न भिन्न नाम राखिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart|title=ब्ल्या ब्लड हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=}}</ref> ब्याड ब्लड बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://entertainthis.usatoday.com/2015/08/05/taylor-swift-wildest-dreams/|title=स्विफ्टले १९८९ एल्बमका लागि अर्को गीतको घोषण गरिन्|first=कार्लि|last=|work=युएसए टुडे|date=August 5, 2015|accessdate=August 5, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको पाँचौं एकल रूपमा यस गीत ३१ अगस्ट २०१५ मा बिग मसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्ड्स द्वारा रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases|title=हट १०० कन्टेम्पोररी सङ|date=August 24, 2015|website=अल एक्सेस|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824000429/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases|archivedate=August 24, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824000429/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |date=August 24, 2015 }}</ref> यस गीतको भिडियो पहिलो पटक ३० अगस्ट २०१५ का दिन एमटिभी भिएमए भिडियो म्युजिक अवार्डमा प्रसारण गरिएको थियोे। यस गीतको आधिकारिक भिडियो जोसेफ केन द्वारा निर्देशित भएको थियो।<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824222536/http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|title=४० ४० रिलिज|archivedate=August 24, 2015|accessdate=September 1, 2015|author=अल एक्सेस}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103221501/https://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |date=January 3, 2019 }}</ref> वाइल्डेस्ट ड्रिम्स बिलबोर्ड हट १०० चार्टको शीर्ष ५ मा आएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://taylorswift.com/news/257843|title=स्विफ्टको वाइल्डेस्ट ड्रिम्स|last=|first=|date=|website=टेलरस्विफ्ट डटकम|publisher=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805071735/http://taylorswift.com/news/257843|archive-date=August 5, 2016|dead-url=yes|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805071735/http://taylorswift.com/news/257843 |date=August 5, 2016 }}</ref> डिसेम्बर २०१५ मा बिलबोर्डले १९८९ एल्बमको छैटौँ गीतको रूपमा "आउट अफ द उड्स" गीत निस्कासन गर्ने जनाएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart|title=वाइल्डेस्ट ड्रिम्स हट १०० |last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=}}</ref> आउट अफ द उड्सको आधिकारिक सङ्गीत भिडियो ३१ डिसेम्बर २०१५ मा सार्वजनिक गरियो भने गीतलाई ५ फेब्रुअरी २०१६ मा पहिलो पटक रेडियोमा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीत बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा १८अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/6820708/taylor-swift-out-of-the-woods-premiere-new-years-rockin-eve|title=टेलर स्विफ्ट आउट अफ द उड्स|author=एरिन|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 22, 2015|accessdate=December 23, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमको सातौँ र अन्तिम गीतको रूपमा "न्यू रोमान्टिक" गीत ३ मार्च २०१५ मा आइट्युनस् स्टोरमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट – आउट अफ द उड्स|url=http://radiodate.it/radio-date/taylor-swift-out-of-the-woods-144108-05-02-2016-radiodate/|website=रेडियो एअरप्ले|accessdate=February 4, 2016|date=February 5, 2016}}</ref> यस गीतको आधिकारिक भिडियोलाई १३ अप्रिल २०१६ मा स्विफ्टको आधिकारिक भिभो र युट्युब खाता मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart?page=2&f=379|title=आउट अफ द उड्स हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=}}</ref> यस गीतको भिडियोमा लगभग सबै दृश्यहरू स्विफ्टको १९८९ विश्व भ्रमणमा क्रममा खिचिएको थियो।<ref>{{cite web|title=टप ४० रिलिज|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|publisher=अल एक्सेस मिडिया ग्रुप|website=अल एक्सेस|accessdate=February 19, 2016|archiveurl=https://www.webcitation.org/6fQHaSCFU?url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|archivedate=February 19, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103221501/https://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases |date=January 3, 2019 }}</ref> न्यू रोमान्टिक गीत १९८९ एल्बमकै बिलबोर्ड हट १०० चार्टमा प्रवेश गर्ने सबैभन्दा न्यून स्थानमा पर्ने गीत थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/7325391/taylor-swift-new-romantics-music-video-apple-music|title=न्यू रोमान्टिक|website=बिलबोर्ड|publisher=|access-date=November 3, 2017}}</ref> गीत चार्टको ४६ अौँ स्थानमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/371422/taylor-swift/chart?page=4&f=379|title=न्यू रोमान्टिक हट १००|last=|first=|date=|website=बिलबोर्ड डटकम|publisher=|access-date=November 3, 2017}}</ref> ==सार्वजनिक== स्विफ्टले अगस्ट २०१४ मा एल्बमको सार्वजनिक मिती घोषणा गर्ने भन्दै आफ्नो केही भनाइहरू सामाजिक सञ्जाल मार्फल व्यक्त गरेकी थिइन्। ४ अगस्टमा स्विफ्टले आफ्नो आधिकारिक इन्स्टाग्राममा एक भिडियो राखेकी थिइन् जहाँ उनले नम्बर १८ लाई एक सिढीबाट धक्का दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|last1=न्युमेन|first1=मेलिन्डा|title=टेलर स्विफ्टको एल्बम|url=http://www.hitfix.com/news/taylor-swift-drops-hints-about-her-new-albumwe-think|website=हिट फिक्स|accessdate=August 18, 2014|date=August 4, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810144655/http://www.hitfix.com/news/taylor-swift-drops-hints-about-her-new-albumwe-think |date=August 10, 2014 }}</ref> अगस्ट ६ का दिन स्विफ्टले आफ्नो ट्विटर खाता मार्फत ५:०० लेखिएको एक तस्वीर राखेकी थिइन्। त्यसपछि स्विफ्टले एल्बमको अगाडिको दृश्य रहेको एक कभरको तस्वीर सार्वजनिक गरिन भने उक्त कभरको फेदमा "T. S. 1989" लेखिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=स्क्रिचर|first1=एरिन|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |url=http://www.billboard.com/articles/news/6214062/taylor-swift-clues-new-music|work=बिलबोर्ड|accessdate=August 18, 2014|date=August 7, 2014}}</ref> ==पदोन्नति== ===एकल सङ्गीतहरू=== एल्बमबाट पहिलो एकल "सेक इट अफ" स्विफ्ट द्वारा आयोजना गरिएको एक विश्वव्यापी प्रत्यक्ष भिडियो प्रसारणको समयमा देखाइएको थियो जुन स्विफ्टले याहु!सँग साझेदार गर्द‌ै आयोजना गरिकी हुन्।<ref name="Vox">{{cite web|author1=केल्स्ली मिकेन्ली|title=स्विफ्टको नयाँ पप सङ्गीतहरू|url=https://www.vox.com/2014/8/19/6033483/taylor-swift-new-single-shake-it-off-video|website=भोक्स|publisher=भोक्स मिडिया इङ्क|accessdate=January 22, 2015|date=August 19, 2014}}</ref> उक्त कार्यक्रममा स्विफ्टले १९८९ एल्बमको बारेमा र दुई वर्षे गीत लेखन प्रक्रियाको पनि कुरा राखेकी थिइन्। उक्त भिडियो प्रत्यक्ष प्रसारणकै दिन स्विफ्टले अर्को कार्यक्रममा अनलाइन रेडियोमा मार्फत पनि प्रसारण गरेकी थिइन्।<ref name=usatoday>{{cite web|last1=मेन्सफिल्ड|first1=ब्रायन|title=टेलर स्विफ्टले सेक इट अफ सार्वजनिक गरिन्|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/08/18/taylor-swift-yahoo-live-stream/14242387/|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=August 19, 2014|date=August 18, 2014}}</ref> १९८९ को प्रचारप्रसार गर्ने क्रममा स्विफ्टले त्यस कार्यक्रमको अर्को महिना उनका अनुयायीहरूलाई न्युयोर्क स्थित उनको घरमा लगायत लण्डनको एक होटेलमा पनि केही कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|first=स्टोफिनी|last=एन्डरसन|title=टेलर स्विफ्ट|url=https://www.buzzfeed.com/stephanieanderson/taylor-swift-secret-sessions-la#.ef48ywW3J|website=बजफिड|publisher=बजफिड इङ्क|accessdate=January 14, 2015|date=September 22, 2014}}</ref> १९८९ एल्बम २७ अक्टोबर २०१४ का दिन संयुक्त राज्य अमेरिकामा सार्वजनिक गरिएको थियो जसमा १३ वटा गीतहरू समावेश गरिएको थियो।<ref name="usitunes">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701|title=आइट्युन्स&nbsp;– म्युजिक – १९८९|work=आइट्युन्स स्टोर|publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=October 21, 2014}}</ref> एल्बमको डिलक्स संस्करण पनि केही महिनामा निस्कासन गरिएको थियो जसमा तीन अन्य गीतहरू र नयाँ सङ्गीतको।समायोजन गरिएका गीतहरू रहेका थिए जुन पछि क्यानडा र संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="target">{{cite web|url=http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edition-target-exclusive/-/A-16365103|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (डिलक्स संस्करण) – |website=तारगेट|accessdate=October 21, 2014}}</ref><ref> *{{cite web|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |url=https://itunes.apple.com/de/album/1989/id907104653|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स) टेलर स्विफ्ट|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989-deluxe/id907104698 |website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९|url=https://www.amazon.de/dp/B00MV0FQFG/|website=अमेजन डटकम |publisher=अमेजन डटकम इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स संस्करण)|url=https://www.amazon.de/dp/B00MV0FT4Y/|website=अमेजन डटकम इङ्क|accessdate=August 23, 2014|language=जर्मन}} *{{cite web|title=टेलर स्विफ्टको १९८९|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989/id907104653|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989-deluxe/id907104698|website=आइट्युन्स स्टोर |publisher=एप्पल इङ्क|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=1989|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FQFG/|website=अमेजन डटकम|accessdate=August 23, 2014}} *{{cite web|title=१९८९ (डिलक्स संस्करण)|url=https://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FT4Y/|website=अमेजन डटकम|accessdate=August 23, 2014}}</ref> एल्बमलाई पछि जर्मनी र संयुक्त अधिराज्यमा पनि सार्वजनिक गरिएको थियो जहाँ एल्बमको सबै गीतहरू र अन्य गीतहरूको नयाँ संस्करणहरू समावेश गरिएको थियोे तर एल्बम सार्वजनिक मिती भन्दा केही दिन अगाडिनै विभिन्न सञ्चार माध्यमहरूबाट निस्कासन भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/10/24/taylor-swift-1989-album-leaks/17846595/|title=टेलर स्विफ्टको नयाँ एल्बम सार्वजनिक मिती भन्दा अगाडि सार्वजनिक|first=एन्ड्रि|last=मेन्डल|date=October 24, 2014|newspaper=युएसए टुडे|accessdate=November 5, 2014}}</ref> एल्बमलाई उत्थान गर्ने क्रममा स्विफ्टले १४ अक्टोबर २०१४ मा "आउट अफ द उड्स" गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-11-12/taylor-swift-and-big-machine-are-the-music-industry|title=टेलर स्विफ्ट - बिग मेसिन |author=डेभिन लियोनार्ड|work=ब्लुम्बर्ग बिजनेस विक}}</ref> त्यसको अर्को हप्ता २० अक्टोबर २०१४ मा स्विफ्टले "वेलकम टू न्यु योर्क" गीत निस्कासन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/business/industries/media/article4290698.ece|title=टेलर स्विफ्ट|work=द टाइम्स}}</ref> अक्टोबर २८ का दिन स्टारबकले "दिस लभ" नामक गीतको सार्वजनिक मिती तोकेको थियो र आइट्युन्समा नि:सुल्क रूपमा डाउनलोड गर्न दिइएको थियो। <ref>{{cite web|last1=लिन्डर|first1=एमिल|title=टेलर स्विफ्ट - आउट अफ द उड्स|url=http://www.mtv.com/news/1958457/taylor-swift-out-of-the-woods-single-1989/|website=एमटिभी|publisher=एमटिभी|accessdate=October 15, 2014|date=October 9, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141013104514/http://www.mtv.com/news/1958457/taylor-swift-out-of-the-woods-single-1989/ |date=October 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://music-mix.ew.com/2014/10/20/taylor-swift-welcome-to-new-york/|title=टेलर स्विफ्ट - वेलकम टू न्यु योर्क |last=जुकरमेन|first=इस्टर|date=October 20, 2014|work=इन्टरटेन्मेन्ट विक्ली|accessdate=October 21, 2014}}</ref> ===डिलक्स संस्करण=== १७ फेब्रुअरी २०१५ मा स्विफ्टले १९८९ एल्बमका गीतहरूको डिलक्स संस्करण सार्वजनिक गर्ने निदो दिएकी थिइन् भने अक्टोबरमा एप्पल इङ्क र अन्य माध्यमहरूबाट गीतहरू सार्वजनिक भएको थियो।<ref name="SinBB">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6473113/taylor-swift-1989-bonus-songs-itunes|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम|author=जेसन लिपसल्ट|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=February 17, 2015|accessdate=February 20, 2015}}</ref> यस संस्करणमा "वन्डरल्यान्ड" गीत त्यहीँ दिनमा डिजिटल एकल डाउनलोड र एल्बमको प्रचारप्रसारका लागि आइट्युन्स मार्फत सार्वजनिक गरिएको थियो। वन्डरल्यान्डको निस्कासन पछि "यु आर इन लभ" २४ फेब्रुअरी २०१५ र "न्यू रोमान्टिक" ४ मार्च २०१५ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/wonderland-single/id964325199|title=वन्डरल्यान्ड&nbsp;– टेलर स्विफ्टको एकल|publisher=एप्पल इङ्क|work=आइट्युन्स स्टोर|accessdate=February 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220072443/https://itunes.apple.com/us/album/wonderland-single/id964325199|archivedate=February 20, 2015}}</ref> ===१९८९ विश्व भ्रमण=== एल्बमको उत्थान प्रचारप्रसारका लागि १९८९ विश्व भ्रमण मे ५ २०१५ मा जापानको टोकीयोबाट सुरु गरिएको थियो। उक्त विश्व भ्रमणले युरोप र उत्तर अमेरिकाको पनि पुगेको थियो भने डिसेम्बर २०१५ मा अस्ट्रेलियामा समापन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.taylorswift.com/news/230983|title=१९८९ विश्व! भ्रमण|date=November 3, 2014|accessdate=November 4, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141107080640/http://taylorswift.com/news/230983|archivedate=November 7, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107080640/http://taylorswift.com/news/230983 |date=November 7, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-reveals-massive-1989-world-tour-20141103|title=१९८९ विश्व भ्रमण|first=डेनियल|last=क्रिप्स|work=रोलिङ स्टोन|date=November 4, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/11/03/taylor-swift-1989-world-tour-dates-2015/18401935/|title=टेलर स्विफ्टको २०१५ को १९८९ एल्बम|first=ब्रायन|last=मेन्सफिल्ड|work=युएसए टुडे|date=November 3, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref> भ्रमणका बेलमा अस्ट्रेलियाका एक कलाकारल भेन्स जोयले स्विफ्टलाई साथ युरोप र उत्तर अमेरिकामा सञ्चालन साङ्गीतिक कार्यक्रममा साथ दिएका थिए भने अमेरिकी गायक [[सन मेन्डेज|शन मिन्डेज]]ले दक्षिण अमेरिकामा आयोजना गरिएका केही साङ्गीतिक कार्यक्रममा स्विफ्टलाई सहयोग गरेका थिए।<ref>{{cite web|author1=लिन्ड्स फोली|title=१९८९ विश्व भ्रमणमा जेम्स बे पनि सम्लग्न|url=http://www.sugarscape.com/music/news/a1074282/james-bay-vance-joy-support-taylor-swift-1989-tour/|website=सुगरस्कोप|publisher=राष्ट्र पत्रपत्रिका कम्पनी|accessdate=February 2, 2015|date=January 19, 2015}}</ref> विश्व भ्रमणका बेलामा बेलायती गायक तथा गीतकार ''जेम्स बे''ले जनवरी २०१५ को मध्यमा जर्मनीमा आयोजना गरिएको कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने निर्णय गरिएको थियो भने १ फेब्रुअरी २०१५ मा [[क्यालिफोर्निया]]का एक साङ्गीतिक समूह एचएआइएमले संयुक्त राज्यमा हुने कार्यक्रमको सुरुवातमा प्रस्तुति दिने गरी ढाँचा तयार पारिएको थियो।<ref>{{cite web|author1=मिचेल पिटर्स|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ विश्व भ्रमण |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6458185/taylor-swift-announces-haim-as-1989-tour-opener?facebook_20150201|work=बिलबोर्ड|accessdate=February 2, 2015|date=February 1, 2015}}</ref> यस विश्व भ्रमणमा अन्य कलाकारहरू जस्तै [[एड सिरन]], द विकएन्ड, [[एलेन डिजेनर्स]], जुलिया रोबर्ड, फेटि वाप, [[जस्टिन टिम्बरलेक]], [[विज खलिफा]], [[सेलेना गोमेज|सेलिना गोमेज]] र अन्य थुप्रै प्रख्यात कलाकारका कारण कार्यक्रमहरू राम्रोसँग सञ्चालन भएका थिए।<ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |url=http://www.billboard.com/photos/6634335/taylor-swift-1989-tour-guests/|work=बिलबोर्ड|accessdate=October 26, 2015}}</ref> ==अवार्ड== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| वर्ष ! scope="col"| संस्था ! scope="col"| अवार्ड ! scope="col"| नतिजा ! scope="col"| {{abbr|सन्दर्भ}} |- ! scope="row" rowspan="7"| २०१५ | अमेरिकी सङ्गीत अवार्ड | लोकप्रिय पप/रक एल्बम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|title=अमेरिकी म्युजिक अवार्ड २०१५: विजेताका नामहरू |url=http://www.billboard.com/articles/events/amas/6770317/american-music-awards-2015-winners-list-amas |accessdate=November 23, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124152847/http://www.billboard.com/articles/events/amas/6770317/american-music-awards-2015-winners-list-amas |archivedate=November 24, 2015 |date=November 22, 2015|work=बिलबोर्ड }}</ref> |- | बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड | टप बिलबोर्ड २०० एल्बम | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/events/bbma-2015/6524277/billboard-music-awards-2015-finalists |title=बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड २०१५: अन्तिम प्रतिस्पर्धीको नाम |work=बिलबोर्ड |date=April 7, 2015 |accessdate=April 7, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409005544/http://www.billboard.com/articles/events/bbma-2015/6524277/billboard-music-awards-2015-finalists |archivedate=April 9, 2015 |df= }}</ref> |- | इको अवार्ड | एन्टरनेसनल एल्बम अफ द इअर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Die Helene-Fischer-Festspiele haben begonnen |language=जर्मन |publisher=Rundfunk Berlin-Brandenburg |first=युएलए |last=बर्नर |date=March 27, 2015 |accessdate=June 24, 2015 |url=http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2015/03/musikpreis-echo-2015.html |archive-url=https://archive.is/20150330121504/http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2015/03/musikpreis-echo-2015.html |dead-url=yes |archive-date=March 30, 2015 }}</ref> |- | rowspan=2| जापान गोल्ड डिस्क अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"|<ref>{{cite web|author=रोनाल्ड |url=http://aramajapan.com/news/the-japan-gold-disc-award-2015-winners-announced/17222/ |title=जापान डिस्क अवार्ड २०१५ नतिजा |accessdate=March 9, 2015 |website= |publisher=जापान रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150310182900/http://aramajapan.com/news/the-japan-gold-disc-award-2015-winners-announced/17222/ |archivedate=March 10, 2015 |df= }}</ref> |- | बेस्ट ३ एल्बम | {{won}} |- | जुनो अवार्ड | इन्टरनेसनल एल्बम अफ द इअर | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|last1=ब्लिस |first1=केरन |url=http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2015/6451070/juno-awards-nominations |title=जुनो अवार्ड |work=बिलबोर्ड |accessdate=January 27, 2015 |date=January 27, 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150130011353/http://www.billboard.com/articles/events/grammys-2015/6451070/juno-awards-nominations |archivedate=January 30, 2015 |df= }}</ref> |- | लस प्रिमोस ४० प्रिन्सिपल्स | उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय एल्बम | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title= लस प्रिमोस ४० प्रिन्सिपल्स|url=http://los40.com/especiales/premios-40-principales/2015/ |website= |accessdate=October 16, 2015 |language=स्पेनी |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013233528/http://los40.com/especiales/premios-40-principales/2015/ |archivedate=October 13, 2015 |df=mdy-all }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| २०१६ | rowspan=2|ग्र्यामी अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;;" rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/files/58th-final-58thpresslist12042015.pdf |format=पिडिएफ |title=५८अौँ ग्र्यामी अवार्ड |website=ग्र्यामी डटकम |publisher=ग्र्यामी अवार्ड |accessdate=December 7, 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210200316/http://www.grammy.com/files/58th-final-58thpresslist12042015.pdf |archivedate=December 10, 2015 |df= }}<br />{{cite news|title=ग्र्यामी अवार्ड २०१६: विजेताको पूर्ण सूची |url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221180634/http://www.theguardian.com/music/2016/feb/15/grammy-awards-2016-the-main-nominees |archivedate=February 21, 2016 |accessdate=February 16, 2016 |work=द गार्जियन्स |date=February 16, 2016 |deadurl=yes |df= }}</ref> |- | बेस्ट पप भोकल एल्बम | {{won}} |- | आइहर्ट रेडियो म्युजिक अवार्ड | एल्बम अफ द इअर | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-the-weeknd-lead-iheartradio-music-awards-noms-20160209 |title=आइहर्ट म्युजिक अवार्डका मनोनीयनहरू |work=रोलिङ स्टोन |date=February 9, 2016 |accessdate=February 10, 2016 |author=जोन |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160210093249/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-the-weeknd-lead-iheartradio-music-awards-noms-20160209 |archivedate=February 10, 2016 |df= }}</ref> |} ==व्यापारिक प्रस्तुति== [[File:Taylor Swift 1989 Tour at Ford Field in Detroit, 5-30-15.jpg|thumb|175px|स्विफ्ट १९८९ विश्व भ्रमणमा प्रस्तुति दिँदै]] १९८९ एल्बम सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै गीतले संयुक्त राज्यमा १,२८७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो भने एल्बम बिलबोर्ड २०० चार्टको शीर्ष स्थानमा आएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-taylor-swift-1989-first-week-1287-million-20141104-story.html|title=१९८९ एल्बमको सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तानै १० लाख भन्दा बढि बिक्री&nbsp|newspaper=लि एन्जल्स टाइम्स|first=रेन्डि|last=लुइज|date=November 4, 2014|accessdate=November 12, 2014}}</ref> थप प्रतिलिपी अमेरिकी माइक्रोसफ्टको मार्फत $०.९९ मा बेचिएको थियो तर निस्कासनको पहिलो चार हप्ता भित्रको $३.९९ अन्तर्गत बिक्रीको लागि नेल्सल साउन्डस्क्यान नीतिका कारण कुल गीतहरू समावेश गरिएको थिएन। यस एल्बमले स्विफ्टको पहिलाको व्यक्तिगत कृतिमानलाई पनि पछि पार्दै सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तामै एक मिलियन भन्दा बढी प्रतिलिपीहरू बिक्री गर्नेमा एक नयाँ कृतिमान राखेको थियो। उक्त बिक्री सङ्गीत इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्नेमा सातौँ स्थानमा परेको थियो। स्विफ्टका तीन एल्बमहरू सार्वजनिक भएर सबैले एल्बमहरूले सार्वजनिक भएको पहिलो हप्तै एक मिलियन भन्दा बढि प्रतिलिपीहरू बिक्री गराएपछि त्यसो गर्ने स्विफ्ट पहिलो महिला कलाकार बनेकी थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2014/11/05/showbiz/music/taylor-swift-1989-sales/|title=१९८९ एल्बमको बिक्री इतिहास|author=लिजा |work=सिएनएन|date=November 6, 2014|accessdate=November 9, 2014}}</ref> एल्बम सार्वजनिक भएको दोस्रो र तेस्रो हप्ता पनि १९८९ एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको पहिलो स्थानमै रहेको थियो र तात्कालिक समयमा एल्बममा दुई मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6312375/taylor-swift-1989-second-week-no-1-bette-midler-calvin-harris|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्षमा १९८९ एल्बम र|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 12, 2014|accessdate=November 13, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/107327|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 20, 2014|accessdate=November 20, 2014}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/taylor-swift-1-for-third-week-ties-eminems-record-103071381306.html|title=रटेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम|first=पल|last=ग्रेन|website=याहु! सङ्गीत|date=November 20, 2014|accessdate=November 20, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110043108/https://www.yahoo.com/music/taylor-swift-1-for-third-week-ties-eminems-record-103071381306.html |date=November 10, 2016 }}</ref> निस्कासन भएको चौँथो हप्ता एल्बम एक स्थान तल खस्किएको थियो भने शीर्ष स्थानमा वान डिरेक्सनको "फोर" एल्बम उक्लिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/108468|title=बिलबोर्ड आर्टिस्ट हर १००|first=ग्रे|last=ट्रस्ट|work=बिलबोर्ड|date=November 27, 2014|accessdate=November 28, 2014}}</ref> एल्बमका १० हप्ता पछि फेरि २००,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref name="2.5million">{{cite web|url=http://www.billboard.com/v/News/TaylorSwifts1989Retu|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=December 3, 2014|accessdate=December 6, 2014}}</ref> अन्ततः १९८९ एल्बमले सन् २०१४ सम्ममा ३,६६०,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन २०१४ को सबैभन्दा बिक्री भएको एल्बम मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6304536/official-taylor-swifts-1989-debuts-with-1287-million-sold-in|title=१९८९ एल्बमको बिक्री इतिहास first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=November 4, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref><ref name=us_2014sales>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6422396/taylor-swift-1989-seventh-week-no-1-billboard-200|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 31, 2014|accessdate=December 31, 2014}}</ref><ref name="yearend">{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/111355|title=१९८९ सन् २०१४ कै उत्कृष्ट एल्बम मध्ये एक|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=December 31, 2014|accessdate=January 1, 2015}}</ref> १९ जनवरी २०१५ का दिन एल्बमले कुल ४ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। १९८९ एल्बम सन् २०१४ को ४ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गराउन सफल पहिलो एल्बम बनेको थियो।.<ref name="4MInJust12Weeks">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/taylor-swifts-1989-4m-sales-in-just-12-weeks-108270462876.html|title=१९८९ एल्बमका ४ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री|last=ग्रेन|first=पल|website=याहु! सङ्गीत|date=January 16, 2015|accessdate=January 18, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110043636/https://www.yahoo.com/music/taylor-swifts-1989-4m-sales-in-just-12-weeks-108270462876.html |date=November 10, 2016 }}</ref><ref name="MeghanTrainorDebutNo1">{{cite web|url=https://www.yahoo.com/music/meghan-trainors-debut-album-arrives-at-1-108758860341.html|title=मेगान ट्रेनर शीर्ष स्थानमा|last=ग्रेन|first=पल|website=याहु! सङ्गीत|date=January 21, 2015|accessdate=January 21, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171121034026/https://www.yahoo.com/music/meghan-trainors-debut-album-arrives-at-1-108758860341.html |date=November 21, 2017 }}</ref> एल्बम सार्वजनिक भएको १५अौँ हप्ता सन् २०१५ फेब्रुअरीको पहिलो हप्ता एल्बम पुन बिलबोर्ड २०० को चार्टको शीर्षमा आएको थियो भने एल्बम ११ हप्ता सम्म शीर्ष स्थान ओगट्न सफल भएको थियो जसले गर्दा स्विफ्ट एल्बम चार्टमा धेरै समयसम्म एल्बम शीर्षमा पर्ने कलाकारको रूपमा दोस्रो कलाकार बनिन्।<ref>{{cite web|author1=केभिन कल्टफिल्ड|title=१९८९|url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/taylor-swifts-1989-hits-4-766615|work=द हलिउड रिपोर्टर|accessdate=January 25, 2015|date=January 24, 2015}}</ref> १९८९ एल्बमले बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको कुल २४ हप्ता सम्म शीर्ष ५ मा स्थान बनाएको थियो जसले गर्दा १९८९ सन् १९६३ पछिको २४ हप्ता सम्म एल्बम चार्टमा स्थान बनाउने दश एल्बम मध्ये पर्न सफल भएको थियोे।<ref name="8thweek">{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/111885|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट|first=किथ|last=कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड|date=January 7, 2015|accessdate=January 8, 2015}}</ref><ref name="11thweek">{{cite web|url=http://www.billboard.com/v/News/TaylorSwiftsSpen4|title=१९८९ एल्बम ११ हप्ता सम्म चार्टको शीर्ष स्थानमा |author=किथ कल्टफिल्ड|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=February 11, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> १३ मार्च २०१५ मा बिलबोर्डले घोषणा गरे अनुसार १९८९ एल्बमका साथसाथै स्विफ्टको अगाडिका अन्य दुई एल्बमहरूको पनि बिक्री भएको तथ्य खुलाएको थियो। २७ अक्टोबर २०१५ मा यस एल्बम सार्वजनिक भएको एक वर्ष पछि पनि चार्टमा स्थान बनाउने एल्बमको सूचीमा पनि परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/entry/view/id/121445|title='बिलबोर्ड २००|author=किथ कल्टफिल्ड|work=''बिलबोर्ड मिडिया''|publisher=ग्लोबल मिडिया|date=April 15, 2015|accessdate=April 15, 2015}}</ref> यस एल्बम बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टमा सार्वजनिक भएको ५४अौँ हप्ता पनि शीर्ष दशमा स्थान बनाउन सफल भएको थियो।<ref name="Outsold">{{cite web|author1=किथ कल्टफिल्ड|title=१९८९ एल्बमको बिक्री|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6502076/taylor-swift-1989-outsold-her-last-two-albums|work=बिलबोर्ड|publisher=ग्लोबल मिडिया|accessdate=March 14, 2015|date=March 13, 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |url=http://www.billboard.com/biz/articles/6745045/taylor-swifts-1989-only-fifth-album-to-spend-first-year-in-billboard-200s-top|website=बिलबोर्ड|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|date=October 27, 2015|accessdate=October 27, 2015}}</ref> जनवरी २०१८ का अनुसार १९८९ एल्बमले विश्व व्यपी रूपमा ६.११ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्ट तालिका|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6754084/chris-stapleton-soars-to-no-1-on-billboard-200-albums-chart|work=बिलबोर्ड|last=कल्टफिल्ड|first=किथ|date=November 8, 2015|accessdate=November 8, 2015}}</ref> क्यानडाको आधिकारिक एल्बम चार्ट कम्पनी क्याडेली एल्बम चार्टमा एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्तानै शीर्ष स्थानमा आएको थियो भने एल्बमले तात्कालिक समयमा क्याडामा १०७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales-analysis-05-november-2014/|title=साप्ताहि एल्बम बिक्री प्रतिवेदन|date=November 5, 2014|first=एलेन|last=क्रस|website=म्युजिक जर्नल|accessdate=November 12, 2014}}</ref> दोस्रो हप्ता पनि एल्बम शीर्ष स्थानमै रहँदै थप ३७,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो जुन दुई हप्तामा कुल १४४,००० भएको थियो। एल्बम क्यानडामा वर्षको उत्कृष्ट बिक्री हुन सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो भने एल्बमले ३१४,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales-report-analysis-12-november-2014/|title=सन् २०१४ को साप्ताहि एल्बम बिक्री प्रतिवेदन|website=म्युजिक जर्नल|date=November 12, 2014|first=एलेन|last=क्रस|accessdate=November 19, 2014}}</ref> एल्बम निस्कासन भएको पहिलो हप्ता संयुक अधिराज्यमा एसले ९०,००० प्रतिलिपी बिक्री गरेको थियो भने पहिलो हप्तामै एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा स्थान बनाएको थियो।<ref name=CANsales>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/business/6451045/nielsen-music-canada-report-2014-sales-streaming-data|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |last=ब्लिस|first=केरन|work=बिलबोर्ड म्यागेजिन|date=January 27, 2015|accessdate=January 30, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a607361/taylor-swift-claims-number-one-uk-album-with-1989.html|title=१९८९ एल्बम|first=ह्यारी|last=फ्लिचर|work=डिजिटल स्काइ|date=November 2, 2014|accessdate=November 4, 2014}}</ref> यस एल्बम सन् २०१४ को सबै छिटो धेरै प्रतिलिपी बिक्री गर्ने एल्बमको रूपमा स्थापित भयो। एल्बमले संयुक्त अधिराज्यमा १.१२७ मिलियन प्रतिलिपी बिक्री गर्न सफल भएको थियो।<ref name="1989uksales">{{cite web|url=https://www.musicweek.com/talent/read/reputation-management-biz-braced-for-taylor-swift-s-new-album/069567|title=टेलर स्विफ्ट|last=सुथरल्यान्ड|first=मार्क|work=म्युजिक विक|date=August 24, 2017|accessdate=August 24, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.org/downloads/Digital-Music-Report-2015.pdf |title=सन् २०१५ - आइएफपीआइ ग्लोबल म्युजिक प्रतिवेदन |accessdate=October 6, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101231623/https://www.ifpi.org/downloads/Digital-Music-Report-2015.pdf |date=January 1, 2020 }}</ref> अक्टोबर २०१७ का अनुसार एल्बमका विश्व व्यापी १०.१ मिलियन प्रतिलिपीहरू बिक्री भएका थिए।<ref>{{cite web|title=आइएफपीआइ ग्लोबल म्युजिक प्रतिवेदन|url=http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf|accessdate=October 6, 2017|format=पिडिएफ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412192734/http://www.ifpi.org/downloads/GMR2016.pdf |date=April 12, 2016 }}</ref><ref>{{cite web|title=ANUARIO SGAE DE LAS ARTES ESCÉNICAS, MUSICALES Y AUDIOVISUALES 2017 - MÚSICA GRABADA|url=http://www.anuariossgae.com/anuario2017/anuariopdfs/04_MGRABADA.pdf|language=स्पेनी|accessdate=October 6, 2017|format=पिडिएफ}}</ref> सन् २०१५ मा "१९८९" बिलबोर्ड २०० एल्बम वरियताको पहिलो नम्बरमा स्थान बनाएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=टप बिलबोर्ड एल्बम – सन् २०१५|work=बिलबोर्ड|accessdate=December 12, 2015}}</ref> ==गीति ट्र्याकहरू== {{Track listing | extra_column = निर्माताहरू | headline = मुख्य संस्करण<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701|title=1989 by Taylor Swift|website=iTunes Store|location=United States|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | total_length = ४८:४१ | title1 = [[वेलकम टू न्यु योर्क (गीत)|वेलकम टू न्यु योर्क]] | writer1 = {{hlist|[[टेलर स्विफ्ट]]|[[रायन टेडर]]}} | extra1 = {{hlist|टेडर|नोअल जेनकेनल|स्विफ्ट}} | length1 = ३:३२ | title2 = [[ब्ल्याङ्क स्पेस (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्ल्याङ्क स्पेस]] | writer2 = {{hlist|स्विफ्ट|म्याक्स मार्टिन|सेलब्याक}} | extra2 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length2 = ३:५१ | title3 = [[स्टाइल (टेलर स्विफ्टको गीत)|स्टाइल]] | writer3 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक|अली प्यामी}} | extra3 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक|प्यामी}} | length3 = ३:५१ | title4 = [[आउट अफ द उड्स (गीत)|आउट अफ द उड्स]] | writer4 = {{hlist|स्विफ्ट|ज्याक एन्टोनअफ}} | extra4 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length4 = ३:५५ | title5 = अल यु ह्याड टु डु वाज स्टोन | writer5 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन}} | extra5 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक|म्याट एण्ड म्याथ्युज}} | length5 = ३:१३ | title6 = [[सेक इट अफ (टेलर स्विफ्टको गीत)|सेक इट अफ]] | writer6 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra6 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length6 = ३:३९ | title7 = आइ व्इस यु उड | writer7 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | extra7 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|जर्ज क्रुस्टिन{{ref|b|[b]}}|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length7 = ३:२७ | title8 = [[ब्याड ब्लड (टेलर स्विफ्टको गीत)|ब्याड ब्लड]] | writer8 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra8 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length8 = ३:३१ | title9 = [[वाइल्डेस्ट ड्रिम्स (टेलर स्विफ्टको गीत)|वाइल्डेस्ट ड्रिम्स]] | writer9 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra9 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length9 = ३:४० | title10 = हाउ यु गेट द गर्ल | writer10 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra10 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length10 = ४:०७ | title11 = दिस लभ | writer11 = स्विफ्ट | extra11 = {{hlist|नेथन चापम्यान|स्विफ्ट}} | length11 = ४:१० | title12 = आइ नू प्लेस | writer12 = {{hlist|स्विफ्ट|टेडर}} | extra12 = {{hlist|टेडर|जेनक्यानल|स्विफ्ट}} | length12 = ३:१५ | title13 = क्लिन | writer13 = {{hlist|स्विफ्ट|इमोजीन हिप}} | extra13 = {{hlist|हिप|स्विफ्ट}} | length13 = ४:३०}} {{track listing | extra_column = निर्माताहरू | collapsed = yes | headline = क्यानडेली आइट्युन्स स्टोर | total_length = ५६:३६ | title14 = [[वन्डरल्यान्ड (टेलर स्विफ्टको गीत)|वन्डरल्यान्ड]] | writer14 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra14 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length14 = ४:०५ | title15 = [[न्यू रोमान्टिक (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यू रोमान्टिक]] | writer15 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra15 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length15 = ३:५०}} {{track listing | extra_column = निर्माताहरू | collapsed = yes | headline = डिलक्स संस्करण (संयुक्त राज्य र क्यानडामा)<ref name="1989DeluxeAlbum">References for bonus tracks on ''1989'' deluxe edition: * International deluxe edition: {{cite web|url=https://itunes.apple.com/au/album/1989-deluxe/id907104698|title=1989 (Deluxe Edition) by Taylor Swift|website=iTunes Store|location=Australia|accessdate=February 1, 2015}} * Target edition: {{cite web|url=http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edition-target-exclusive/-/A-16365103|title=Taylor Swift&nbsp;– ''1989'' (Deluxe Edition)&nbsp;– Target Exclusive |website=target.com |publisher=[[Target Corporation]]|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | total_length = ६८:३७ | title14 = वन्डरल्यान्ड{{anchor|DLX}} | writer14 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra14 = {{hlist|मार्टिन|सेवब्याक}} | length14 = ४:०५ | title15 = यु आर इन लभ | writer15 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | extra15 = {{hlist|एन्टोनअफ|स्विफ्ट|मार्टिन{{ref|a|[a]}}}} | length15 = ४:२७ | title16 = न्यू रोमान्टिब | writer16 = {{hlist|स्पिफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | extra16 = {{hlist|मार्टिन|सेलब्याक}} | length16 = ३:५० | title17 = आइ नू प्लेसेस | note17 = पियानो/स्वर | writer17 = {{hlist|स्विफ्ट|टेडर}} | length17 = ३:३६ | title18 = आइ व्इस यु उड | note18 = सङ्गीत/स्वर | writer18 = {{hlist|स्विफ्ट|एन्टोनअफ}} | length18 = १:४७ | title19 = ब्ल्याङ्क स्पेस | note19 = गीतार/स्वर | writer19 = {{hlist|स्विफ्ट|मार्टिन|सेलब्याक}} | length19 = २:११}} {{Track listing | collapsed = yes | extra_column = निर्माताहरू | headline = जापानी डिलक्स संस्करण<ref>{{cite web|url=http://www.hmv.co.jp/en/artist_Taylor-Swift_000000000353416/item_1989-Deluxe-Edition_5984096M|title=1989 -Deluxe Edition : Taylor Swift / HMV ONLINE&nbsp;– POCS-24009 [English Site]|website=[[HMV]] Japan|accessdate=February 1, 2015}}</ref> | title1 = सेक इट अफ | note1 = सङ्गीत भिडियो | extra1 = मार्क रोमनेक | title2 = सेक इट अल&nbsp;– द चिअरलिडर सिन | length2 = | title3 = सेक इट अफ&nbsp;– | length3 = | title4 = सेक इट अफ&nbsp;– द मोर्डन डान्सर सिन | length4 = | title5 = सेक इट अफ&nbsp;– द एनिमेटर सिन | length5 = | title6 = सेक इट अफ&nbsp;– | length6 = | title7 = सेक इट अफ&nbsp;– द रिबन डान्सर सिन | length7 = | title8 = सेक इट अफ&nbsp;– द एक्स्ट्रा सिन | length8 = }} ==चार्ट== ===साप्ताहि चार्ट=== {|class="wikitable sortable" ! एल्बम तालिका (२०१४-१५) ! शीर्ष<br />स्थान |- | {{ZAF}} (इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://web.archive.org/web/20150115223025/http://www.rsg.co.za/|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका)|publisher=इन्टरटेन्मेनट मेनिटेरिङ अफ्रिका|date=७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|८ |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.de/album.asp?artist=Taylor+Swift&title=1989&cat=a&country=de|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (एरिया चार्ट)|publisher=एरिया चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अल्ट्राटप ५०)|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अल्ट्राटप ४०)|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{BRA}} (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/charts/2014-12-13/brazil-albums|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (ब्राजिल हट १०० एयरप्ले)|publisher=ब्राजिल हट १०० एयरप्ले|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=309|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (क्यानडेली एल्बम चार्ट)|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{KOR}} (गावन म्युजिक चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?termGbn=week&hitYear=2014&targetTime=45&nationGbn=E|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (गावन म्युजिक चार्ट)|publisher=गावन म्युजिक चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|2 |- | {{HRV}} (क्रएसियाली सङ्गीत सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=izvodjaci&w=details&id=517|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=क्रएसियाली सङ्गीत सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|५ |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (हिटलिसन)<ref>{{cite web|language=en|url=http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (हिटलिसन)|publisher=हिटलिसन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211053343/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2017-12-11 }}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|SCO}} [[स्कटल्यान्ड]] (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)<ref name="escocia">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/23/2014-11-08|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आधिकारिक चार्ट कम्पनी)|publisher=हिटलिसन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{ESP}} (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ)|publisher=स्पेनी सङ्गीत उत्पादक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|४ |- | {{USA}} (बिलबोर्ड २००) | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor%20Swift/chart?f=400|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (डिजिटल एल्बम)|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{FIN}} (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://finnishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइएफपीआइ फिनल्यान्ड)|publisher=आइएफपीआइ फिनल्यान्ड|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|१० |- | {{FRA}} (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|९ |- | {{GRE}} (आइएफपीआइ ग्रिस)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.archive.today/Cfjb7|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ)|publisher=फोनोग्राफिक राष्ट्रिय सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|११ |- | {{HUN}} (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)<ref>{{cite web|language=hu|url=http://zene.slagerlistak.hu/archivum/kereso-lista-es-datum-szerint|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ)|publisher=हङ्गेरी रेकर्ड लेबल सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|२२ |- | {{IRL}} (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)|publisher=आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110231932/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44 |date=2017-11-10 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (इटाली सङ्गीत उद्योग)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (इटाली सङ्गीत उद्योग)|publisher=इटाली सङ्गीत उद्योग|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|५ |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/prof/441127/products/1097289/1/|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (ओरिकन)|publisher=ओरिकन|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://twitter.com/Amprofon/status/538105089123028992|title=Puesto #1 del #Top100MX del 27/10 al 2/11|publisher=मेक्सिको सङ्गीत उद्योग सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NOR}} (भिजी-लिस्टा)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (भिजी-लिस्टा)|publisher=भिजी-lista|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NZL}} (रेकर्डिङ म्युजिक एन-जेट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (एनजेट टप ४०)|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108224610/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2014-11-08 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{NLD}} (मेगाचार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (मेगाचार्ट)|publisher=मेगाचार्ट|date=17 de fevereiro de 2015}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{POL|pt-br}} (अडियो भिडियो उत्पादक उद्योग)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=894&lang=en|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ)|publisher=अडियो भिडियो उत्पादक सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३८ |- | {{POR}} (पोर्चुगाली फोनोग्राफीक उद्योग सङ्घ)<ref name="ptcharts">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=पोर्चुगाली फोनोग्राफीक उद्योग सङ्घ|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116040319/https://portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |date=2018-11-16 }}</ref> | align="center"|३ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swift-scores-fastest-selling-female-album-of-the-year-so-far-3255/|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |publisher=संयुक्त अधिराज्य चार्ट कम्पनी|date=२ नोभेम्बर २०१४}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{CZE}} (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=14&titul=153050&sec=0a2898644b06402f4b7727ae758c1109|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र)|publisher=आइएफपीआइ चेक गणतन्त्र|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{RUS}} (रुसी सङ्गीत चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://lenta.ru/news/2014/11/06/grebenshchikov|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (रुसी सङ्गीत चार्ट)|publisher=रुसी सङ्गीत चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{flagicon|SWE}} [[स्विडेन]] (टपलिस्टन)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|२३ |- | {{flagicon|Switzerland}} [[स्विट्जरल्यान्ड]] (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{झण्डा|ताइवान}} (जि-म्युजिक)<ref>{{cite web|language=चिनियाँ|url=http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard7.aspx|title=टेलर स्विफ्ट – १९८९ (जि-म्युजिक)|publisher=जि-म्युजिक|date=१७ फेब्रुअरी २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809130925/http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard7.aspx |date=2010-08-09 }}</ref> | align="center"|'''१''' |- |} ===वर्ष समाप्ति चार्ट=== {|class="wikitable sortable" ! एल्बम तालिका (२०१४) ! स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.chartsurfer.de/musik/album-charts-deutschland/jahrescharts/alben-2014-2x3.html|title=जेहर्स चार्ट|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110225407/http://www.chartsurfer.de/musik/album-charts-deutschland/jahrescharts/alben-2014-2x3.html |date=2015-01-10 }}</ref> | align="center"|७१ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2014.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्ति – टप १०० एल्बम चार्ट|publisher=एरिया चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप टप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2014&cat=a|title=Jaaroverzichten 2014|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|७१ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2014&cat=a|title=२०१४ वार्षिक प्रतिवेदन|publisher=अल्ट्राटप ४०|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|१९८ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-canadian-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: टप क्यानडेली एल्बम|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|२ |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (हिटलिसन)<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.archive.today/0AoEv|title=एल्बम टि-१०० - सन् २०१४|publisher=हिटलिसन|date=२१मार्च २०१४}}</ref> | align="center"|६९ |- | {{USA}} (बिलबोर्ड २००)<ref name="2014yearend">{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=२१ मार्च २०१४}}</ref> | align="center"|३ |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/digital-albums|title=२०१४ वर्ष समाप्ति: डिजिटल एल्बम|publisher=डिजिटल एल्बम|date=२१"मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|३ |- | {{IRL}} (आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.irma.ie/best-of-20141|title=आइआरएमए - सन् २०१४ को उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=आइरीस रेकर्ड म्युजिक सङ्घ|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|७ |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/rank/ja/y/2014/p/4/|title=年間　CDアルバムランキング 2014年度|publisher=ओरिकन|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|३४ |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|format=पिडिएफ|url=http://www.webcitation.org/6WJgyz8vc|title=Los Más Vendidos 2014|publisher=मेक्सिको एल्बम चार्ट|date=१९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|२८ |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2629|title=२०१४ को सर्वाधिक बिक्री भएका एल्बमहरू|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=२१ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175645/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2629 |date=2016-03-03 }}</ref> | align="center"|३ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014__7579/|title=सन् २०१४ को सर्वाधिक बिक्री भएका कारकारहरूका एल्बम|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|११ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://swisscharts.com/charts/jahreshitparade/2014|title=उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=२१ मार्च २०१५}}</ref> | align="center"|८७ |- |} {|class="wikitable sortable" ! तालिका (२०१५) ! स्थान |- | {{GER}} (मिडिया कन्ट्रोल चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-jahr/for-date-2015|title=टप १०० एल्बम|publisher=मिडिया कन्ट्रोल चार्ट|date=८ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|५६ |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2015.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्तिमा – सन् २०१५ का १०० उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=एरिया चार्ट|date=५ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३ |- | {{AUT}} (Ö३ अस्ट्रिया टप ४०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.austriancharts.at/year.asp?id=2015&cat=a|title=जेहर्सफ्रिड एल्बम|publisher=Ö३ अस्ट्रिया टप ४०|date=१ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|४७ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=टप क्यानडेली एल्बम: २०१५ वर्ष समाप्ति|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१२ डिसेम्बर २०१६}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6792629/the-year-in-pop-2015-taylor-swift-1989-uptown-funk-top-artist-album-song|title=२०१५: टेलर स्विफ्ट '१९८९' |publisher=किथ कल्टफिल्ड|publisher=ग्लोबल मिडिया|date=९ डिसेम्बर २०१५|date=९ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=डिजिटल एल्बम: वर्ष समाप्ति २०१५|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१२ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|'''१''' |- | {{JPN}} (ओरिकन)<ref>{{cite web|language=जापानी|url=http://www.oricon.co.jp/special/48546/5/|title=2015年 年間音楽ランキングを発表|publisher=ओरिकन|date=४ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३० |- | {{MEX}} (मेक्सिको एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://web.archive.org/web/20160203134822/http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|title=Los Más Vendidos 2015|publisher=मेक्सिको एल्बम चार्ट|date=४ मार्च २०१८}}</ref> | align="center"|२० |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=सन् २०१५ को सर्वाधिक बिक्री हुने एल्बमहरू|publisher=रेकर्डिङ म्युजिक एनजेट|date=२५ डिसेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183 |date=2016-08-23 }}</ref> | align="center"|५ |- | {{NLD}} (मेगाचार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2015&cat=a|title=सन् २०१५|publisher=मेगाचार्ट|date=४ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|३५ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=सन् २०१५ का उत्कृष्ट एल्बमहरू|publisher=युके एल्बम चार्ट|date=५ जनवरी २०१६}}</ref> | align="center"|६ |- | {{SUI}} (स्वीजर ह्याटफ्रिड)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.hitparade.ch/charts/jahreshitparade/2015|title=एल्बम|publisher=स्वीजर ह्याटफ्रिड|date=२८ डिसेम्बर २०१५}}</ref> | align="center"|४७ |- ! तालिका (२०१६) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2016.htm|title=एरिया चार्ट – वर्षको समाप्ति – सन् २०१६ को टप १०० एल्बमहरू|publisher=एरिया चार्ट|date=१७ अप्रिल २०१४}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]] (अल्ट्राटप टप ५०)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2016&cat=a|title=१९८९ एल्बम|publisher=अल्ट्राटप ५०|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|९७ |- | {{CAN}} (क्यानडेली एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-canadian-albums|title=टप क्यानडेली एल्बम: वर्ष समाप्ति २०१६|publisher=क्यानडेली एल्बम चार्ट|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/top-billboard-200-albums|title=२०१६ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|१७ |- | {{USA}} (डिजिटल एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2016/digital-albums|title=२०१६ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=डिजिटल एल्बम|date=१७ अप्रिल २०१७}}</ref> | align="center"|२२ |- | {{NZL}} (एनजेट टप ४० एल्बम)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4311|title=सन् २०१६ को सर्वाधिक बिक्री भएका एल्बमहरू|publisher=एनजेट टप ४० एल्बम|date=१७ अप्रिल २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229123517/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4311 |date=2016-12-29 }}</ref> | align="center"|१९ |- | {{UK}} (युके एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-artist-albums-chart/|title=वर्ष समाप्ति चार्ट – २०१६|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=१७ अप्रिल २०१६}}</ref> | align="center"|४४ |- ! तालिका (२०१७) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2017/albums-chart|title=एरिया - २०१७ को समाप्ति |publisher=एरिया चार्ट|date=७ अप्रिल २०१८}}</ref> | align="center"|३२ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=२०१७ वर्ष समाप्ति - टप बिलबोर्ड एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=३० डिसेम्बर २०१७}}</ref> | align="center"|१०० |- ! तालिका (२०१८) ! स्थान |- | {{AUS}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2017/albums-chart|title=एरिया चार्ट सन् २०१७ वर्ष समाप्ति|publisher=एरिया चार्ट|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|३६ |- | {{AUS}} (एरिया क्याटलग एल्बम चार्ट)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2018/catalogue-albums-chart|title=२०१८ एरिया चार्ट|publisher=एरिया चार्ट|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|१२ |- | {{USA}} (''बिलबोर्ड'' २००)<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2017/top-billboard-200-albums|title=२०१७ वर्ष समाप्ति: टप बिलबोर्ड २०० एल्बम|publisher=बिलबोर्ड २००|date=१० जनवरी २०१९}}</ref> | align="center"|८२ |- |} ==प्रमाणपत्र== {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया)<ref>{{cite web |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a |title=टेलर स्विफ्ट - एरिया चार्ट इतिहास |publisher=एरिया चार्ट|date=१७ फेब्रुअरी २०१५ |accessdate=}}</ref> | डाइमन्ड [[File:Diamond record icon.svg|30px|place|centre]] | ५००,००० |- | {{AUT}} (आइएफपीआइ अस्ट्रिया)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |title=अस्ट्रिया चार्ट |publisher=आइएफपीआइ अस्ट्रिया |date=७ मार्च २०१६ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |date=2008-12-16 }}</ref> | २× प्ल्याटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | ४५,००० |- | {{BRA}} (प्रो म्युजिक ब्राजिल)<ref>{{cite web |url=http://www.portalpopline.com.br/1989-album-da-taylor-swift-ganha-certificado-triplo-de-platina-no-brasil/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=प्रो म्युजिक ब्राजिल|date=७ मार्च २०१६}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | ४०,००० |- | {{BRA}} (प्रो म्युजिक ब्राजिल)<ref>[http://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=Taylor+Swift&tmidia=1 प्रो म्युजिक ब्राजिल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170217124641/http://pro-musicabr.org.br/home/certificados/?busca_artista=Taylor+Swift&tmidia=1 |date=2017-02-17 }}</ref><br> डिजिटल एल्बम | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{CAN}} (म्युजिक क्यानडा)<ref>{{cite web |url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=1989%2520Taylor+Swift |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=म्युजिक क्यानडा|date=२७ डिसेम्बर २०१५ |accessdate=}}</ref> | ६× प्लेटिनम [[File:Sextuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ५३०,००० |- | {{CHN}} (एसएआरएफटी)<ref>{{cite web |url= http://music.yule.sohu.com/20141226/n407316541.shtml|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=सोहु म्युजिक|date= |accessdate=६ जनवरी २०१५}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | १००,००० |- | {{flagicon|DEN}} [[डेनमार्क]] (आइएफपीआइ डेनमार्क)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.dk/?q=content/taylor-swift-1989 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=आइएफपीआइ डेनमार्क|date= |accessdate=१ मार्च २०१७}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | १०,००० |- | {{FRA}} | | ७०,००० |- | {{GER}} (बिभिएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&strTitel=1989&strInterpret=Taylor+Swift&strTtArt=alben&strAwards=checked |title=१९८९ एल्बम |publisher=बिभिएमआइ|date=२८ मार्च २०१५ |accessdate=}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | २००,००० |- | {{IND}} (आइएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/articles/taylor-swifts-1989-is-certified-triple-platinum-in-india/16672150 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ एल्बम |publisher=आइएमआइ|date=११ नोभेम्बर २०१५ |accessdate=}}</ref> | ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|30px|center]] | ६०,००० |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]] (एफआइएमआइ)<ref>{{cite web |url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |title=१९८९ एल्बम |publisher=एफआइएमआइ इटाली |date=७ मार्च २०१६ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |date=2008-12-16 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २५,००० |- | {{JPN}} (आरआइएजे)<ref>{{cite web |url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201504.html |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=जापान रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ |date=१९ सेप्टेम्बर २०१५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724130553/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201504.html |date=2020-07-24 }}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|30px|center]] | २६८,१८३ |- | {{MEX}} (एम्प्रोफोन)<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ प्रमाणपत्र |publisher=एम्प्रोफोन|date=९ जुन २०१७ |accessdate=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|20px|center]] + ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|20px|place|centre]] | २१०,००० |- | {{flagicon|Netherlands}} [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]] (एनभिपिएल)<ref>{{cite web |url=https://nvpi.nl/nvpi-audio/marktinformatie/goud-platina/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ गोल्ड र प्लेटिनम प्रमाणपत्र |publisher=एनभिपिएल |date=२७ डिसेम्बर २०१५ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704212857/https://nvpi.nl/nvpi-audio/marktinformatie/goud-platina/ |date=2018-07-04 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २५,००० |- | {{NZL}} (आरएमएनजेट)<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4012|title=न्युजिल्यान्ड टप ४० चार्ट|publisher=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|date=|accessdate=१ अक्टोबर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518075141/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4012 |date=2015-05-18 }}</ref> | ६× प्लेटिनम [[File:Sextuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ९०,००० |- | {{POL}} (जेटपिएभि)<ref>{{cite web |url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2015 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=जेटपिएभी |date= |accessdate=२७ डिसेम्बर २०१५ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118153000/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2015 |date=2015-01-18 }}</ref> | २× प्ल्याटिनम [[File:Double platinum record icon.svg|30px|center]] | ४०,००० |- | {{RSA}} <ref>{{cite web |url= https://web.archive.org/web/20150626121827/http://mobi.iol.co.za/#!/article/something-to-rock-everyone-s-xmas-sock-1.1796602|title=१९८९ एल्बम इतिहास |publisher=वेब्याक मेसिन|date= |accessdate=१९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{ESP}} (प्रो म्युजिक)<ref>{{cite web |url=http://www.elportaldemusica.es/album-8898-taylor-swift-1989 |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=प्रो म्युजिक |date=१९ सेप्टेम्बर २०१५ |accessdate= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429203245/http://www.elportaldemusica.es/album-8898-taylor-swift-1989 |date=2015-04-29 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{flagicon|Sweden}} [[स्विडेन]] (जिएलएफ)<ref>{{cite web |url=http://www.sverigetopplistan.se/ |title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ गोल्ड र प्लेटिनम प्रमाणपत्र |publisher=जिएलएफ|date=९ जुन २०१९ |accessdate=}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | २०,००० |- | {{flagicon|Switzerland}} [[स्विट्जरल्यान्ड]] (आइएफपीआइ स्विट्जरल्यान्ड)<ref>{{cite web |url= http://www.hitparade.ch/awards.asp?year=2015|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=स्वीजर ह्याटप्रिड|date= |accessdate=९ सेप्टेम्बर २०१५}}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] | १५,००० |- | {{UK}} (बिपिआइ)<ref>{{cite web |url= https://www.bpi.co.uk/award/13026-1598-2|title=ब्रिटिस्ट फोनोग्रामिक उद्योग |publisher=बिपिआइ|date= |accessdate=४ अगस्ट २०१८}}</ref> | ३× प्लेटिनम [[File:Triple platinum record icon.svg|20px|center]] | १,०८१,२२० |- | {{USA}} (आरआइएए)<ref>{{cite web |url=http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=1989#search_section |title=आरआइएए - गोल्ड र प्लेटिनम |publisher=अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ|date=११ डिसेम्बर २०१७ |accessdate=}}</ref> | ९× प्लेटिनम [[File:Nonuple platinum record icon.svg|30px|center]] | ६,११०,००० |- |} ==सार्वजनिक इतिहास== {| class="wikitable sortable" |- ! देश ! मिती ! ढाँचा ! रेकर्ड गरिएको |- | {{GER}}<ref>{{cite web|language=जर्मन|url=http://www.amazon.de/1989-Swift-Taylor/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="10" | २७ अक्टोबर २०१४ | rowspan="10" | {{hlist|सिडि|डिजिटल डाउनलोड}} | rowspan="4" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{AUS}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.getmusic.com.au/store/taylor-swift-1989-digital-album-5139921|title=टेलर स्विफ्टको १९८९ एल्बम|publisher=गेट म्युजिक|date=२३ मार्च २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402150813/http://www.getmusic.com.au/store/taylor-swift-1989-digital-album-5139921 |date=2015-04-02 }}</ref> |- | {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम]]<ref>{{cite web|language=फ्रान्सेली|url=https://itunes.apple.com/be/album/1989-deluxe/id907104698?l=fr|title=१९८९|publisher=आइट्युन्स स्टोर र एप्पल इङ्क|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.ca/1989-Taylor-Swift/dp/B00MRHANNI/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1427112150&sr=8-1&keywords=1989|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{ESP}}<ref>{{cite web|language=स्पेनी|url=http://www.amazon.es/1989-Edici%C3%B3n-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT4Y/|title=१९८९ - सम्पादन संस्करण|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | [[रिपब्लिक रेकर्ड्स|रिपब्लिक]] |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.com/1989-Taylor-Swift/dp/B00MRHANNI/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | बिग मेसिन |- | {{FRA}}<ref>{{cite web|language=फ्रान्सेली|url=http://www.amazon.fr/1989-CD-Deluxe-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT4Y/|title=१९८९ - सिडि डिलक्स|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | मर्करी रेकर्डस् |- | {{IRL}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/ie/album/1989-deluxe/id907104698|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट |publisher=आइट्युन्स स्टोर, एप्पल इङ्क|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{flagicon|ITA}} [[इटाली]]<ref>{{cite web|language=इटालीनो|url=http://www.amazon.it/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | भर्जिना इएमआइ |- | {{UK}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.co.uk/dp/B00MV0FQFG/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{JPN}} | rowspan="2" | २८ अक्टोबर २०१४ | सिडि+डिभिडि | rowspan="4" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{NZL}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.wowhd.co.nz/CD/taylor-swift-1989/dp/40499069#bc=6306|title=टेलर स्विफ्ट : १९८९|publisher=डब्ल्यूओडब्ल्यू|date=२३ मार्च २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402144710/http://www.wowhd.co.nz/CD/taylor-swift-1989/dp/40499069#bc=6306 |date=2015-04-02 }}</ref> | rowspan="2" | सिडि |- | {{BRA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://portalpopline.com.br/taylor-swift-1989-chega-as-lojas-brasileiras-e-ja-e-disco-de-ouro/|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|publisher=पप लाइन |date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | ११ नोभेम्बर २०१४ |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.ca/dp/B00P2HSETA/|title=१९८९|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="3" | ९ डिसेम्बर २०१४ | rowspan="3" | भिनिल |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.amazon.com/dp/B00P2HSETA/|title=१९८९ (भिनिल)|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | बिग मेसिन |- | {{POR}}<ref>{{cite web|url=http://www.cdgo.com/Detalhes/swift-taylor-1989/3303908|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=सिडिजिओ|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{TUR}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.dr.com.tr/Muzik/1989-%5BLicensee%5D/Taylor-Swift/Yabanci-Albumler/Pop-Music/Country/urunno=0000000624008|title=१९८९|publisher=डिआर डटका डट टिआर|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | rowspan="2" | 10 de dezembro de 2014 | rowspan="2" | सिडि | rowspan="2" | युनिभर्सल म्युजिक |- | {{POR}}<ref>{{cite web|url=http://www.cdgo.com/Detalhes/swift-taylor-1989/3251867|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९|publisher=सिडिजिओ|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/us/album/taylor-swift-karaoke-1989/id951348926|title=टेलर स्विफ्ट: १९८९|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १५ डिसेम्बर २०१४ | ''डिजिटल'' डाउनलोड | बिग मेसिन |- | {{CHN}}<ref>{{cite web|language=चिनियाँ|url=http://www.amazon.cn/dp/B00QWC2HB0/|title=泰勒•史薇芙特:1989(CD 豪华版 附限量版文件夹)|publisher=अमेजन|date=२३ मार्च २०१५}}</ref> | ३० डिसेम्बर २०१४ | सिडि | 北京电视艺术中心 |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://itunes.apple.com/ca/album/taylor-swift-karaoke-1989/id969609941|title=टेलर स्विफ्ट - १९८९ |publisher=आइट्युन्स स्टोर, एप्पल इङ्क|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | ३ मार्च २०१५ | ''डाउनलोड'' डिजिटल | rowspan="4" | बिग मेसिन |- | {{USA}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.amazon.com/dp/B00UXA96G6/|title=टेलर स्विफ्ट|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १४ अप्रिल २०१५ | {{hlist|सिडि+जि|डिभिडि |- | {{CAN}}<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.amazon.ca/dp/B00V7Y297A/|title=१९८९ - टेलर स्विफ्ट|publisher=अमेजन|date=१९ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १४ मे २०१५ | सिडि+जि |- | [[File:Rotating earth (large).gif|25px]] [[पृथ्वी|विश्व]] | ९ जुन २०१७ | ''स्ट्रिमिङ'' |- |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|colwidth=30em}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://duckduckgo.com/?q=1989+album+taylor+swift&t=ucbrowser&iax=products&ia=products १९८९ एल्बमको थप जानकारी] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका एल्बमहरू]] cv8oc6734vdlbz7fp28sqraq36i2hz9 0 102367 1366743 969265 2026-07-22T17:11:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366743 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ब्रिगेड ब्वाइज | image = चित्र:Brigade Boys Club.png | fullname = ब्रिगेड ब्वाइज क्लब | nickname = | founded = २०४३ साल | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]], <br/>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | capacity = २५,००० अन्दाजी | captain = | chairman = हेमराज थापा | coach = | league = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] | season = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|२०७५]] | position = १४अौँ |pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=ff0000|body1=ff0000|rightarm1=ff0000|shorts1=FFFFFF|socks1=ff0000| }} '''ब्रिगेड ब्वाइज क्लब''' मनभवन [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]मा आधारित एक नेपाली फुटबल क्लब हो।<ref>{{cite web|url=https://www.goalnepal.com/club/4|title=ब्रिगेड ब्वाइज क्लब |author=|date=|work=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|accessdate=२ असार २०७६}}</ref> क्लब नेपालको उच्चस्तरीय फुटबल लिग [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]मा खेल्ने गर्दछ। [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|२०७५ सालको]] संस्करणको ए-डिभिजन लिगमा भने क्लबले राम्रो नतिजा ल्याउन असमर्थ रहेको थियो जहाँ १४ वटा क्लबले भाग जनाएकामा यस क्लब भने १२अौँ स्थानमा रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/fixtures|title=एन्फामा क्लबको बारेमा केही जानकारी|accessdate=जनवरी ९, २०१९|publisher=एन्फा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021150827/https://the-anfa.com/fixtures |date=2019-10-21 }}</ref> ==इतिहास== ==मुख्य उपाधिहरू== *ललित स्मृति फुटबल प्रतियोगिता (१८ वर्ष भन्दा मुनि) - २०७६ <ref>{{वेब स्रोत|भाषा=नेपाली|लेखक=|युआरएल=https://www.souryaonline.com/2019/07/258949.html|शीर्षक=बिग्रेड ब्वाइज विजेता|वेबसाइट=सौर्य अनलाइन|मिति=|पहुँचमिति=१ अप्रिल २०२०}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20100706155304/http://brigadeboysfc.com/ ब्रिगेड ब्वाइज क्लब] {{नेपालका फुटबल क्लबहरू}} [[श्रेणी:नेपालका फुटबल क्लबहरू]] l3qzehw4siu6ivqriguogj15lks1kqr 0 102618 1366484 1339926 2026-07-21T01:31:38Z CommonsDelinker 144 Late_Sunanda_Pushkar.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Late Sunanda Pushkar.jpg|]] को कारणले हटाएका कारण । 1366484 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सुनन्दा पुष्कर | image = | caption = सुनन्दा पुष्कर अक्टोबर २०१३ बौद्ध सर्किटमा | birth_name = सुनन्दा पुष्कर दास | birth_date = {{birth date|df=yes|1962|06|27}} | birth_place = सोपोर, [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू कश्मीर]] | death_date = {{Death date and age|df=y|2014|01|17|1962|06|27}} | death_place = [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]] | death_cause = अनुसन्धानमा | citizenship = क्यानडियन <ref>{{Cite news |url=http://archive.indianexpress.com/news/suddenly-sunanda/607683/0 |title=Suddenly SUNANDA|trans-title=सुनन्दा अकस्मात|access-date=2019-02-02}}</ref> | spouse = {{Plainlist| * सञ्जय राइना (?–१९८८) * सुजिथ मेनोन (१९९१–१९९७ ) * [[शशि थरूर]] (२०१०–२०१४ ) }} }} '''सुनन्दा पुष्कर नाथ दास''' (२७ जुन १९६२ - १७ जनवरी २०१४) एक भारतीय व्यवसायी र भारतीय पूर्व कुटनीतिज्ञ र राजनीतिज्ञ [[शशि थरूर]] की पत्नी थिइन्। उनी [[दुबई]]मा आधारित टेकम इन्भेस्टमेन्ट नामक निवेश कम्पनीकी विक्री निर्देशक तथा भारतमा रहेको रेन्डेजभोस स्पोर्ट्स वर्ल्डकी सहमालिक समेत थिइन्।<ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/india/who-is-sunanda-pushkar-her-background-and-many-scandals-1343125.html |title=Who is Sunanda Pushkar? Her background and many scandals | trans-title= को हुन् सुनन्दा पुष्कर? उनको पृष्ठभूमि र अनेकौँ घट्नाहरू|access-date=2019-02-02}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== सुनन्दा पुष्करको जन्म २७ जुन १९६२ मा कश्मीरी पण्डित परिवारमा भएको थियो। भारतीय सेनाका कोलेनल पुष्कर नाथ दास र जया दासको उनी एक मात्र छोरी थिइन्। ==जीवनी== महिलाहरूको प्रतिष्ठित सरकारी कलेजमा अध्ययन गर्दा उनी कलेजको अध्यक्ष थिइन्। उनले आफ्नो मित्र कश्मीरी पाण्डित र होटल व्यवस्थापनमा स्नातक गरेका सञ्जय राइनासँग विवाह गरे।<ref>{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-sunanda-pushkar-kashmiri-village-girl-who-made-it-big-in-life-1952832 |title=Sunanda Pushkar &mdash; Kashmiri village girl who made it big in life | trans-title= सुनन्दा पुष्कर: जीवनमा ठुलै उचाई पाएकी कश्मीरी केटी|date=2014-01-18 |website=DNA (डिएनए) |language=en |accessdate=2019-02-02}}</ref>सुनन्दाको २०१० मा शशि थरूर सँग विवाह भयो । == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन]] [[श्रेणी:सन् १९६२ मा जन्म]] 0myvmeo9vdz8rtssvcjlhetj6bqterx 14 103548 1366710 1308337 2026-07-22T10:47:47Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:भारतमा फुटबल]] हटाइयो; [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366710 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:भारतीय फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू]] 7tdcnopgfz942fgrxxec2kmvvevihox 0 104419 1366505 1332277 2026-07-21T07:32:25Z Bishaldev100 28807 /* गद्धी त्याग */ 1366505 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = सिद्धिनरसिंह मल्ल | image = Shidhinarasingh Malla.jpg | caption = सिद्धिनरसिंह मल्ल | title = [[पाटन राज्य]]का राजा |Office= [[पाटन राज्य]]को राजा | predecessor = प्रथम | successor = [[श्रीनिवास मल्ल]] | term_start=वि.सं १६७५ | term_end =वि.सं. १७१६ | royal house = [[मल्ल वंश]] | house-type = वंश | father = [[हरिहरसिंह मल्ल]] | mother = [[लालमती]] | full name = | issue = [[श्रीनिवास मल्ल]] | religion = [[हिन्दु]] | birth_date = वि सं १६६३ | death_date = वि सं १७६७ |reign = वि सं १६७५-१७१६ | office1 = पाटनका सामन्त | monarch1 = शिवसिंह मल्ल | term_start1= | term_end1 =ने.सं ७४० | predecessor1 = हरिहरसिंह मल्ल | successor1 =अन्तिम |spouse = |birth_place= |death_place= }} '''सिद्धिनरसिंह मल्ल''' [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]का पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । यसरी स्वतन्त्र ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा सिद्धिनरसिंह मल्लले राज्याभिषेक गरेपछि काठमाडौँ उपत्यकामा कान्तिपुर, ललितपुर (पाटन) र भक्तपुर गरी तीनवटा स्वतन्त्र राज्यहरु अस्तिवमा आएका देखिन्छन् । सिद्धिनरसिंह मल्ल ललितपुरको राजा भएपछि यिनका सौतेनी दाई तत्कालीन कान्तिपुरका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले दुवै देशले एक अर्कामाथि सैन्य हस्तक्षेप नगर्ने र दुइटै देशका राजा तथा भारदारले आपसमा मिलेर बस्ने व्यहोरा उल्लेख भएको धर्मपत्र शान्तिपत्र वि.सं. १६७० माघ १४ गते गरेका थिए । तर उक्त सन्धिपत्र धेरै लामो समयसम्म कायम राखिराख्न सकेन । उनका पिता हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको [[सामन्त]] नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। == शासनकाल == वि.सं १६७७ फागुन १५ मा दाजु [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] संग सिद्धिनरसिंह मल्लले सन्धि गरेपछी ललितपुर स्वतन्त्र राज्यको रुपमा कायम भयो। ===राजनीतिक कार्यहरू=== # कान्तिपुरका राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]ले ललित्पुर ( पाटन)को विरोध गरेको हुनाले सिद्धिनरसिंह मल्लले भक्तपुरको सहायत लिई कान्तिपुर माथि आक्रमण गरे तर दरबार वरिपरिको पर्खालबाट भित्र भित्र पस्न नसकेपछि वि सं १६७७ फाल्गुनमा एक सन्धी गरे । # गोरखाका राजा [[राम शाह]]सँग सन्धी गरी ललितपुर र गोरखा राज्यबीच राजनीतिक र व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना भयो । # वि सं १७९३ को फाल्गुन तिर कोटिहोम गर्न लागेको मौका पारेर कान्तिपुरका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले ललितपुर पाटन माथि आक्रमण गरे तर पाटनेहरूले कान्तिपुरेहरूलाई लखटे । ===धार्मिक कार्यहरू=== #वि सं १६९३ मा पाटन दरबार अगाडि २१ ओटा गजुर भएको भारतीय आर्य कला शैलीमा ढुङ्गाको तीन तले [[कृष्ण मन्दिर]] बनाए, जो हालसम्म पनि दर्शनीय रूपमा रहेको छ । [[चित्र:Krishna Temple 01.jpg|thumb|250px|right|पाटनको कृष्ण मन्दिर]] # सिद्धिनरसिंह मल्ल धार्मिक तथा कलाप्रेमी भएकाले [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]]लाई ठूलो र फराकिलो बनाउन का साथै [[जावलाखेल]]मा धारा र पोखरी निर्माण गराए । # उनले विभिन्न देवीदेवताहरूको मन्दिर निर्माण गर्नाको साथै अनेकौँ धार्मिक नृत्यहरूको ([[कात्तिक नाच|कार्तिक नाच]]) आदि प्रचलन गराए । # तलेजु र सिद्धिविनायकको स्थापना गर्नाको साथै अनेकौँ विहारहरूको जिर्णोद्धार गराए । # विभिन्न देवीदेवताको पूजाअर्चनाको लागि आवस्यक प्रबन्ध मिलाए । # [[चित्र:Patan durbar square murti.jpg|thumb|पाटन हनुमान र नरसिंहको मुर्ति]] पाटन दरबार भित्रै सिद्धिगणेश र [[नरसिंह|नृसिंह]] मूर्तिको स्थापना गराए । # ललितपुर दरबार लाई विस्तृत, सुन्दर र कलात्मक बनाए। # आमा लालमती को नाममा [[जावलाखेल]] मा पोखरी निर्माण गराए । # देगुतले (पाँचतले) मन्दिर निर्माण गराई भण्डारखाल बगैंचा र पोखरी निर्माण गराए । # ४० दिन लगाएर कोटिहोम यज्ञ गरी विद्वान ब्रामण्हरूलाई तण्डुलपर्वत, कल्पद्रुम र हस्तलिखित १८ पुराण र असर्फीहरू दान गरे। ==गद्धी त्याग== सिद्धिनरसिंहका छोरा [[श्रीनिवास मल्ल]] कान्तिपुरका राजा [[प्रताप मल्ल]]को बहकाउमा लागेर आफ्नै पिता सँग अलि विद्रोही स्वभावका हुनाले [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]लाई राजधानी बनाई छुट्टै सरकार गठन गर्दा राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले त्यो बुझेर २ वर्ष पछि वि.सं १७१७ मा आफैँले राज्य त्याग गरिदिए । त्यसपछि उनले राजर्षीको जीवन बिताउन थाले र तिर्थाटन गर्दै जीवन व्यतीत गर्न थाले । उनले त्यसरी धर्मकर्म तीर्थाटन, देशाटन र परमार्थ सुधार गर्दागर्दै वि.सं. १७६७ मा [[काशी]]को भागीरथी गङ्गातटमा इहलीला विसर्जन गरेकाले उनको आयु १०४ वर्ष पाएको बुझिन्छ।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५८</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[खस राज्य]] * [[नेपालका मल्ल राजाहरूको सूची]] {{मल्ल राजाहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] hmlqk8mzc9m5i8fhbt162ao3dsou6p7 0 104973 1366408 1364471 2026-07-20T12:42:01Z Bishaldev100 28807 /* बाल्यकाल */ 1366408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' नर शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= |allegiance={{flagicon|Nepal}} Nepal |branch=[[नेपाल प्रहरी]] |services = सन् १९८७- |rank = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start =२००७ चैत्र- |term_end = २०१० मङ्सिर |predecessor = [[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|तोरण शमशेर ज.ब.रा]] |successor = [[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा|ज्ञान बहादुर याक्थुम्बा]] |birth_date=१६ डिसेम्बर १९११ |birth_place=[[जावलाखेल दरबार ]] |death_date=२४ अप्रिल २००६ उमेर ९४ ) |death_place=नर डेरा, [[काठमाडौँ|काठमाडौँ ]] |relations=[[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर ]] (पिता )<br>चन्द्र राज्य लक्ष्मी (आमा ) }} नर शम्शेर [[नेपाल प्रहरी]]को दोश्रो महानिरिक्षक हुन् ।उनी सो ओहोदामा २ वर्ष रहे र [[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा|ज्ञान बहादुर याक्थुम्बा]] उनका उत्तरअधिकारी रहे ।<ref>{{cite web|url=http://www.nepalpolice.gov.np/police-history/ex-chief-of-police.html|title=Police History - Ex-Chief of Police}}</ref> == बाल्यकाल == उनको जन्म जावलाखेल दरबारमा भएको थियो। उनी [[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर]]का छोरा तथा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]का नाति थिए। {{citation needed}} == १९९७ शहीद काण्ड == उनले चार शहिदको मृत्युदण्डको निरिक्षण गरेका थिए र [[शोभा भगवती मन्दिर|शोभाभगवति]]मा [[गङ्गालाल श्रेष्ठ|गङ्गालाल]]को हत्या उनैले गरेको विश्वास गरिन्छ। {{citation needed}} === धर्मभक्त माथेमा === माघ १३ गते राति दस बजेतिर [[धर्मभक्त माथेमा|धर्मभक्त]]लाई सिफल पुर्याइयो। दुवै हात पछाडि फर्काएर बाँधिएका धर्मभक्तलाई नरसमसेरले अन्तिम इच्छा सोध्दा उनले जवाफ दिए—“[[राणा वंश|राणशासन]]को छिट्टै अन्त्य भएर जनताले सुखशान्ति पाउन् भन्ने इच्छा छ” धर्मभक्तको यस्तो भनाइबाट रिसले मुर्मुरिएका नरसमसेरले हतारहतार फाँसीमा झुण्डयाउने आदेश दिए। {{citation needed}} रुखको हाँगामा डोरी बाँधेर डोरी तान्नासाथ हाँगा भाँचियो। फेरी अर्को हाँगामा झुण्ड्याइयो। धर्मभक्तको छटपटीले त्यो हाँगा पनि भाँचियो। यसरी हाँगा भाँचिएर दुइ पल्टसम्म फाँँसीबाट बँचेका धर्मभक्तको गाला नरसमसेरले चक्कुद्धारा चिरिदिए। बेस्सरी पिटे, सिपाहीहरुलाई पिट्न लगाए। धेरै बेरको पिटाईपछि उनी बेहोस भए। अनि बेहोस भएकै बेला फेरी डोरीले घाँटी कसेर उनलाई रुखमा झुण्डयाइयो। “संस्था खडा गरेर दुनियाँ भड्काउने पर्चा छरेको र राजकाज समेत आफैँ चलाउने प्रयास गरेकोले यस्तो सजाय पायो।” भन्ने लेखेर धर्मभक्तको छातीमा टाँसिएको थियो। {{citation needed}} अर्को दिन बेलुकीसम्म रुखमा झुण्डिएको धर्मभक्तको शव हटाइएन। उनका पिता आदिभक्त र भाइ धुव्रभक्त पनि जेलमा भएकाले अरु कोही आफन्त शव बुझ्न आएनन्। चौविस घण्टापछि सरकारले नै उनको सद्गत गर्यो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nayabikalpa.com/?p=1609|title=सन्तान्नब्बेको शहीद प्रसङ्ग|date=२०७४ फाल्गुन १४|work=नयाँ विकल्प}}</ref> ===दशरथ चन्द र गंगालाल === == उल्लेखनीय प्रकाशनहरू == == सम्मान <ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb8.htm Royal Ark]</ref> == === राष्ट्रिय सम्मान === *[[नेपाल तारा]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} * ॐ रामपट्ट {{citation needed}} *[[त्रिशक्ति पट्ट|त्रि शक्ति पट्ट]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} *[[गोरखा दक्षिण बाहु]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} === विदेशी सम्मान === == खेलकुद == नर शमशेरलाई नेपाली खेलकुदको पिता मानिन्छ । उनले नेपालमा खेलकुद विकासको लागि खेलाडी र खेल अधिकारीको रूपमा सेवा गरे। {{citation needed}} == व्यक्तिगत जीवन == उनको विवाह उमा राज्यलक्ष्मी संग र २०१२ जेठ ११ मा प्रभा राज्यलक्ष्मीसंग दोस्रो विवाह भएको थियो। उनको चार छोरा र तीन छोरी थिए। {{citation needed}} === सन्तान === * दिवाकर शमशेर राणा {{citation needed}} * [[प्रभाकर राणा|प्रभाकर समशेर राणा]] {{citation needed}} * प्रदिप शमशेर राणा {{citation needed}} * प्रकाश शमशेर राणा {{citation needed}} == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:सन् १९११ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] l89m2k1el2bkejkurzsz6zwjiuub7zb 1366409 1366408 2026-07-20T12:42:43Z Bishaldev100 28807 /* बाल्यकाल */ 1366409 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' नर शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= |allegiance={{flagicon|Nepal}} Nepal |branch=[[नेपाल प्रहरी]] |services = सन् १९८७- |rank = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start =२००७ चैत्र- |term_end = २०१० मङ्सिर |predecessor = [[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|तोरण शमशेर ज.ब.रा]] |successor = [[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा|ज्ञान बहादुर याक्थुम्बा]] |birth_date=१६ डिसेम्बर १९११ |birth_place=[[जावलाखेल दरबार ]] |death_date=२४ अप्रिल २००६ उमेर ९४ ) |death_place=नर डेरा, [[काठमाडौँ|काठमाडौँ ]] |relations=[[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर ]] (पिता )<br>चन्द्र राज्य लक्ष्मी (आमा ) }} नर शम्शेर [[नेपाल प्रहरी]]को दोश्रो महानिरिक्षक हुन् ।उनी सो ओहोदामा २ वर्ष रहे र [[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा|ज्ञान बहादुर याक्थुम्बा]] उनका उत्तरअधिकारी रहे ।<ref>{{cite web|url=http://www.nepalpolice.gov.np/police-history/ex-chief-of-police.html|title=Police History - Ex-Chief of Police}}</ref> == बाल्यकाल == उनको जन्म [[जावलाखेल दरबार]]मा भएको थियो। उनी [[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर]]का छोरा तथा [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]का नाति थिए। {{citation needed}} == १९९७ शहीद काण्ड == उनले चार शहिदको मृत्युदण्डको निरिक्षण गरेका थिए र [[शोभा भगवती मन्दिर|शोभाभगवति]]मा [[गङ्गालाल श्रेष्ठ|गङ्गालाल]]को हत्या उनैले गरेको विश्वास गरिन्छ। {{citation needed}} === धर्मभक्त माथेमा === माघ १३ गते राति दस बजेतिर [[धर्मभक्त माथेमा|धर्मभक्त]]लाई सिफल पुर्याइयो। दुवै हात पछाडि फर्काएर बाँधिएका धर्मभक्तलाई नरसमसेरले अन्तिम इच्छा सोध्दा उनले जवाफ दिए—“[[राणा वंश|राणशासन]]को छिट्टै अन्त्य भएर जनताले सुखशान्ति पाउन् भन्ने इच्छा छ” धर्मभक्तको यस्तो भनाइबाट रिसले मुर्मुरिएका नरसमसेरले हतारहतार फाँसीमा झुण्डयाउने आदेश दिए। {{citation needed}} रुखको हाँगामा डोरी बाँधेर डोरी तान्नासाथ हाँगा भाँचियो। फेरी अर्को हाँगामा झुण्ड्याइयो। धर्मभक्तको छटपटीले त्यो हाँगा पनि भाँचियो। यसरी हाँगा भाँचिएर दुइ पल्टसम्म फाँँसीबाट बँचेका धर्मभक्तको गाला नरसमसेरले चक्कुद्धारा चिरिदिए। बेस्सरी पिटे, सिपाहीहरुलाई पिट्न लगाए। धेरै बेरको पिटाईपछि उनी बेहोस भए। अनि बेहोस भएकै बेला फेरी डोरीले घाँटी कसेर उनलाई रुखमा झुण्डयाइयो। “संस्था खडा गरेर दुनियाँ भड्काउने पर्चा छरेको र राजकाज समेत आफैँ चलाउने प्रयास गरेकोले यस्तो सजाय पायो।” भन्ने लेखेर धर्मभक्तको छातीमा टाँसिएको थियो। {{citation needed}} अर्को दिन बेलुकीसम्म रुखमा झुण्डिएको धर्मभक्तको शव हटाइएन। उनका पिता आदिभक्त र भाइ धुव्रभक्त पनि जेलमा भएकाले अरु कोही आफन्त शव बुझ्न आएनन्। चौविस घण्टापछि सरकारले नै उनको सद्गत गर्यो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nayabikalpa.com/?p=1609|title=सन्तान्नब्बेको शहीद प्रसङ्ग|date=२०७४ फाल्गुन १४|work=नयाँ विकल्प}}</ref> ===दशरथ चन्द र गंगालाल === == उल्लेखनीय प्रकाशनहरू == == सम्मान <ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb8.htm Royal Ark]</ref> == === राष्ट्रिय सम्मान === *[[नेपाल तारा]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} * ॐ रामपट्ट {{citation needed}} *[[त्रिशक्ति पट्ट|त्रि शक्ति पट्ट]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} *[[गोरखा दक्षिण बाहु]], प्रथम श्रेणी {{citation needed}} === विदेशी सम्मान === == खेलकुद == नर शमशेरलाई नेपाली खेलकुदको पिता मानिन्छ । उनले नेपालमा खेलकुद विकासको लागि खेलाडी र खेल अधिकारीको रूपमा सेवा गरे। {{citation needed}} == व्यक्तिगत जीवन == उनको विवाह उमा राज्यलक्ष्मी संग र २०१२ जेठ ११ मा प्रभा राज्यलक्ष्मीसंग दोस्रो विवाह भएको थियो। उनको चार छोरा र तीन छोरी थिए। {{citation needed}} === सन्तान === * दिवाकर शमशेर राणा {{citation needed}} * [[प्रभाकर राणा|प्रभाकर समशेर राणा]] {{citation needed}} * प्रदिप शमशेर राणा {{citation needed}} * प्रकाश शमशेर राणा {{citation needed}} == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:सन् १९११ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] tp3o3kyala9q2ny7pyafjunfog16mj8 0 104978 1366403 1366371 2026-07-20T12:32:22Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य जीवन */ 1366403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम<br>[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम<br> विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी (लेफ्टिनेन्ट जर्नेल)मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं [[श्रीपेच]] लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> ===राजसभा स्थायी समिति सदस्य=== २०३५ भदौ १५ मा राजसभा सदस्यमा उनको नियुक्ति भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट राजसभाको सदस्यहरु थपघट गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=8924 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] 3bzz4czwguk1exi91yrx4hsbo4xt63z 1366404 1366403 2026-07-20T12:33:21Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य जीवन */ 1366404 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम<br>[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम<br> विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी ([[लेफ्टिनेन्ट जनरल|लेफ्टिनेन्ट जर्नेल]])मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं [[श्रीपेच]] लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> ===राजसभा स्थायी समिति सदस्य=== २०३५ भदौ १५ मा राजसभा सदस्यमा उनको नियुक्ति भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट राजसभाको सदस्यहरु थपघट गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=8924 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] 8wiwb76kewh9qqpj5fwnjxc035rp3p3 1366405 1366404 2026-07-20T12:34:03Z Bishaldev100 28807 /* निर्माण समिति */ 1366405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम<br>[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम<br> विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी ([[लेफ्टिनेन्ट जनरल|लेफ्टिनेन्ट जर्नेल]])मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं [[श्रीपेच]] लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए।<ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> ===राजसभा स्थायी समिति सदस्य=== २०३५ भदौ १५ मा राजसभा सदस्यमा उनको नियुक्ति भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट राजसभाको सदस्यहरु थपघट गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=8924 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] 5dzp7yxvrqxhow30e5br13cysrndity 1366406 1366405 2026-07-20T12:37:27Z Bishaldev100 28807 /* निर्माण समिति */ 1366406 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम<br>[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम<br> विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी ([[लेफ्टिनेन्ट जनरल|लेफ्टिनेन्ट जर्नेल]])मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं [[श्रीपेच]] लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=थापा |first=सोभागजंग |title=रक्षा मन्त्रालयको सूचना, सैनिकहरुला तक्मा र पदक प्रदान |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 |access-date=2026-07-20 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> ===राजसभा स्थायी समिति सदस्य=== २०३५ भदौ १५ मा राजसभा सदस्यमा उनको नियुक्ति भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट राजसभाको सदस्यहरु थपघट गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=8924 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] rkfq0zzb9k3vohuvvvnu7a78vustycz 1366407 1366406 2026-07-20T12:39:41Z Bishaldev100 28807 /* निर्माण समिति */ 1366407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम<br>[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम<br> विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। मन्तव्य <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''हाम्रो नयाँ प्रजातन्त्र स्थापित भएपछि यो नेपालको तथा कथित पुलीस विभागलाई नेपालका जनताको हितको लागि हाम्रो राष्ट्रपिता लोकप्रिय श्री ५ महाराजाधिराजबाट आई. जी. पी. अफिस खडागरी सो अफिसमा मलाई इन्स्पेक्टर जनरल नियुक्त गरि बक्सी मातहतमा नेपाल पहाड मधेश सबैमा डी. आई. जी. हरु र अरु चाहिनेको स्टाफ, रक्षादल समेत सोझै कमण्ड बहाली बक्सी नयाँ बन्दोवस्त गरिबक्सिएको छ । यसबाट गर्न नपुग अंगमा चाहिनेको थप बक्सने छ ।''' '''पुलीसबाट मात्र राष्ट्र सुध्रन सक्तछ हरएक जनताले पूर्ण सहयोग दिएमा र पुलीसको वार्डर (अर्डर) लाई सरकारको अर्डर सम्झी पूर्ण डिसिप्लिनमा रहेमा हामी हरएक मुलुकसँग चाँडै हाजिर सक्नेछौं ।''' '''म मुनिको हरेक अफिसर देखि लिएर सिपाही सम्मलाई सम्बोधन गरी भन्दछु कि पुलीस जनताको सेवक हो, तथा मित्र र रक्षक पनि हो। पुलीस सधैं इमान्दार, कत्र्तव्य परायण हुनुपर्दछ । अपराधीहरू पक्ने काम देखाई नाम कमाउने हुनुभन्दा देशभित्र कस्तो किसिमले हुन्छ अपराध हुन नदिने कोशीश गर्नु पुलीसको मुख्य कत्र्तव्य हो । हरएक पुलीस अफिसर र जवानहरूले अहर्निस कायम राख्नु पर्दछ''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी ([[लेफ्टिनेन्ट जनरल|लेफ्टिनेन्ट जर्नेल]])मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं [[श्रीपेच]] लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए। र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=थापा |first=सोभागजंग |title=रक्षा मन्त्रालयको सूचना, सैनिकहरुला तक्मा र पदक प्रदान |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 |access-date=2026-07-20 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> ===राजसभा स्थायी समिति सदस्य=== २०३५ भदौ १५ मा राजसभा सदस्यमा उनको नियुक्ति भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=खनाल |first=रञ्जनराज |title=श्री ५ महाराजाधिराजबाट राजसभाको सदस्यहरु थपघट गरिबक्सेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=8924 |access-date=2026-07-19 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] lwbj8pkpu4be4xihx1u05juam5463ls 0 105956 1366501 1365685 2026-07-21T07:26:13Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366501 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = सल्यान राज्य |conventional_long_name = |common_name = सल्यान राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४१८ |event_end = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९६१ |event_post = |date_post = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = |common_languages = [[नेपाली]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)</small> * रजौटा<br><small>(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = जगत्रबम (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४१८ - ?? |leader2 = दोरैजैथुबम (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = आनम्म (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = रणभीम शाह |year_leader4 = ?? |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो । सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ <ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}</ref> राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए। १८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध [[रणबहादुर शाह]]को हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए। भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको रजौटा थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}</ref> २०१७ मा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागु भएपछि पनि यो राज्यलाई निरन्तरता दिइएको थियो। २०६५ मा नेपाल गणतन्त्र घोषणा भएपछि [[श्री ५]] सहित सल्यानी राजाको उपाधि पनि खारेज भयो। ==राजाहरू== सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * मलैवम्म * सुर्तान * मामुराज * सूर्जुराज * सुमेरराज * सिँगाराज * काला सुल्तान * कनक शाह * संहार शाह * तिलक शाह * प्रताप शाह * तुला शाह * पृथ्वीपति शाह * मान्धाता शाह * सङ्ग्राम शाह * श्रीकृष्ण शाह- नेपालसँग आश्रित सन्धि १८४२ * राजा रणभीम शाह ( - ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा * राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? ) * राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह (?? - २००३) ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 2dni5v7uchdyr561d14gmtcmwrxn6ec 0 108408 1366755 1333802 2026-07-23T00:58:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366755 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = वेदान्तु |logo =Vedantulogo orange.png |type = [[प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी|निजी]] | founded = {{start date and age|2011}} |area_served = {{झण्डा|भारत}} |industry = [[अनलाइन शिक्षा]] |founders = वम्सी कृष्ण, पुलकित जंन, सौरभ सक्सिना र आनन्द प्रकाश |location_city = बेङ्गलोर, कर्नाटका |location_country = भारत |homepage = {{URL|https://www.vedantu.com|Vedantu.com}} }} '''वेदान्तु''' एक अन्तर्क्रियात्मक अनलाइन शिक्षण मञ्च हो जहाँ शिक्षकहरूले विद्यार्थीहरूलाई इन्टरनेट मार्फत विद्यालयका शिक्षण सम्बन्धित सामग्रीहरूको प्रदान गर्दछन् जसले वास्तविक समयमा आभासी शिक्षा वातावरणको प्रयोग गरी सेतोपाटी श्रव्य/श्रव्य दृश्य वातावरण, घरभित्र निर्मित प्रविधिको उपयोग गर्दछ। वेदान्तु शिक्षकहरूको लागि बजार नमूनामा सञ्चालित छ जहाँ विद्यार्थीहरू खोल्न गर्न, पत्ता लगाउन र उनीहरूको मनपर्ने अनलाइन शिक्षक मार्फत सिक्नको लागि छनौट गर्न सक्दछन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.entrepreneur.com/article/250488|title=IIT alumni e-learning venture Vedantu eyes 300% growth in coming years|last=Jain|first=Samiksha|date=2015-09-10|work=|access-date=2017-10-05|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005151606/https://www.entrepreneur.com/article/250488 |date=2017-10-05 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedantu-raises-5-mn-from-accel-partners-tiger-global-115050700718_1.html|title=Vedantu raises $5 mn from Accel Partners, Tiger Global|first=अनिता|last=बाबु|date=7 May 2015|publisher=|accessdate=5 October 2017|via=बिजनेस स्ट्यान्डर्ड|newspaper=बिजनेस स्ट्यान्डर्ड भारत}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/Why-edtech-startups-will-be-the-next-to-top-the-class/articleshow/48384931.cms|title=Why edtech startups will be the next to top the class - Gadgets Now|website=ग्याजेट नाउ|accessdate=5 October 2017|date=2015-08-07}}</ref> यसले मुख्य रूपमा भारत र मध्य पूर्वमा माध्यमिक शिक्षाको भारतीय प्रमाणपत्र, केन्द्रिय माध्यमिक शिक्षा बोर्डको पाठ्यक्रमका लागि ४ देखि १२ कक्षा सम्मका विद्यार्थीहरूलाई यी सेवाहरूको प्रदान गर्दछ। हाल कम्पनीको प्राथमिक व्यवसाय, विज्ञान (भौतिक विज्ञान, रसायन विज्ञान, जीवविज्ञान), [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], गणित, [[हिन्दी]], [[संस्कृत]], जर्मनेली, फ्रान्सेली, वातावरणीय विज्ञान, शुसाङ्ख्य विज्ञान र सामाजिक विज्ञानको प्रत्यक्ष अनलाइन पठनपाठनमा आधारित छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.vedantu.com/tutors|title=List of tutors for different subjects at Vedantu|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> यसले भारतीय प्रविधिको संयुक्त प्रवेश परीक्षा, राष्ट्रिय प्रतिभा खोज परीक्षा र समस्या समाधान निर्धारणको लागि परीक्षणका तयारी पाठ्यक्रमहरू पनि प्रदान गरिरहेको दाबी गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/vedantu-5-million-funding/47187315|title=Vedantu raises $5 million funding from Accel Partners & Tiger Global - ETtech|last=www.ETtech.com|website=ETtech.com|accessdate=5 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005154824/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/vedantu-5-million-funding/47187315 |date=5 October 2017 }}</ref> यसको अतिरिक्त, यसले अन्तर्राष्ट्रिय गणित ओलम्पियाड र राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाडको लागि पाठ्यक्रमहरू पनि प्रदान गर्दछ। कम्पनीको प्रधान कार्यालय [[कर्नाटका]]मा रहेको छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.vedantu.com/v/1-to-few/olympiad/courses|title=List of Olympiad courses at Vedantu|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> == इतिहास == सन् २०११ मा यसलाई [[बेङ्गलोर]]मा आधारित वेदान्तु ईन्नोभेसन प्राइभेट लिमिटेडले एक अनलाइन शिक्षण मञ्चको रूपमा प्रक्षेपण गरेको थियो<ref>{{cite web|url=https://www.crunchbase.com/organization/vedantu-innovations|title=Vedantu - crunchbase|website=क्रञ्च बेस|accessdate=5 October 2017}}</ref> जसलाई अक्टोबर २०१४ मा सार्वजनिक रूपमा सुरू गरिएको थियो। कम्पनीको नाम वेदान्तु संस्कृत शब्द वेद-ज्ञान र तन्तु-सञ्जालबाट लिइएको मानिएको छ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/education/choose-your-teacher-on-this-online-portal/article7619396.ece|title=Choose your teacher on this online portal|last=नन्दी|first=कथाकाली|date=2015-09-06|work=द हिन्दु|access-date=2017-10-05|language=भारतीय अङ्ग्रेजी|issn=0971-751X}}</ref> यसलाई [[भारतीय]] प्रविधि संस्थानका चार साथीहरू वंशी कृष्ण (सह-संस्थापक, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत), पुलकित जैन (सह-संस्थापक, प्रमुख उत्पादन), सौरभ सक्सेना (सह संस्थापक, प्रमुख शिक्षाविद्) र आनन्द प्रकाश (सह-संस्थापक) द्वारा सञ्चालन गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/Jv6YWtrqrqAEVhlx8tKqNJ/An-online-platform-that-makes-education-more-personalized.html|title=An online platform that makes education more personalized|last=Poovanna|first=Sharan|date=2015-10-14|work=livemint.com/|access-date=2017-10-05}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedantu-raises-5-mn-from-accel-partners-tiger-global-115050700718_1.html|title=Vedantu raises $5 mn from Accel Partners, Tiger Global|last=Babu|first=Anita|date=2015-05-07|work=Business Standard India|access-date=2017-10-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.techinasia.com/india-vedantu-raises-fresh-funding/|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|website=टेक इन एसिया|accessdate=5 October 2017}}</ref> लक्ष्य, एक परीक्षण तयारी शिक्षण कम्पनी पछिको यो तिनीहरूको दोस्रो उद्यम हो। लक्ष्यलाई सन् २०१२ मा एक सार्वजनिक सूचीबद्ध कम्पनी, एमटी एडुकेयरद्वारा सन् २०१२ मा अधिग्रहण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Money/4tKsLXEVMDtyHpBJWRNACO/For-IIT-aspirants-coaching-by-IITians-is-at-hand.html|title=For IIT aspirants, coaching by IITians is at hand - Livemint|website=लाइभ मिन्ट|accessdate=5 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/india/stockpricequote/computers-software-training/mteducare/ME14|title=MT Educare Stock Price, Share Price, Live BSE/NSE, MT Educare Bids Offers. Buy/Sell MT Educare news & tips, & F&O Quotes|website=मनि कन्ट्रोल|accessdate=5 October 2017}}</ref> सेप्टेम्बर २०१७, वेदान्तुले अन्तर्राष्ट्रिय छात्र लिगको दोस्रो संस्करणको आयोजना गर्ने घोषण गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://educationpostonline.in/2017/09/12/vedantu-to-host-second-edition-of-international-student-league-in-november-2017/|title=Vedantu to host second edition of International Student League in November 2017|work=द ईएजुकेसन पोष्ट|access-date=2017-10-05|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005151936/http://educationpostonline.in/2017/09/12/vedantu-to-host-second-edition-of-international-student-league-in-november-2017/ |date=2017-10-05 }}</ref> == कोष सङ्कलन/लगानी == कम्पनीले ६ महिनाको वर्तमान परिचालन ढाँचा पछि आफ्नो पहिलो चरणको कोष उठाउन सफल भएको थियो। कम्पनीले कोष सङ्कलनको पहिलो चरणमा एक्सेल पार्टनर र टाइगर ग्लोबल म्यानेजमेण्टबाट ५० लाख अमेरिकी डलर सङ्कलन गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2015/05/07/vedantu/|title=Indian Online Tutoring Platform Vedantu Nabs $5M From Accel And Tiger Global|last=सु|first=क्याटरिन|work=टेक क्रञ्च|access-date=2017-10-05|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/micromax-to-invest-400-m-to-pick-up-stake-in-20-startups/article7182468.ece|title=Micromax to invest $400 m to pick up stake in 20 start-ups|date=8 May 2015|publisher=|accessdate=5 October 2017|via=द हिन्दु|newspaper=द हिन्दू}}</ref> वेदान्तुले ट्याबलेट र मोबाइलका लागि विस्तार गर्न सकिने प्रविधिको साथ समाधान विकास गर्न कोषको उपयोग गर्ने योजना बनाएको थियो जसले सयौं प्रत्यक्ष सिक्ने सत्र एक साथ चलाउन सक्दछ।<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/Bd95CKooByYVTbNlLreRII/Tiger-Global-enters-invests-in-Vedantu.html|title=Tiger Global enters invests in Vedantu|first=आस्ना|last=एम्बर|date=7 May 2015|website=लाइभ मिन्ट|accessdate=5 October 2017}}</ref> सिलिकन उपत्यकाको लगानीकर्ता ओमिड्यार सञ्जालको नेतृत्वमा रहेको कोष सङ्कलनको दोस्रो चरणमा वेदन्तुले १ करोड १० लाख अमेरिकी डलर उठाएको थियो जसमा यसका विद्यमान लगानीकर्ता एक्सेल पार्टनर्सले पनि योगदान पुर्‍याएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/XBZY03bhHwhkRCXI1qkLJM/Omidyar-leads-11-million-funding-in-live-tutoring-platform.html|title=Omidyar leads $11 million funding in live tutoring platform Vedantu |website=लाइभ मिन्ट|accessdate=28 December 2018}}</ref> २९ अगष्ट, २०१९ मा, वेदान्तुले देशव्यापी रूपमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न कोष सङ्लनको तेस्रो चरणमा ४ करोड २० लाख अमेरिकी डलर उठाउन सफल भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://social.techcrunch.com/2019/08/29/indias-vedantu-raises-42m-to-expand-its-live-and-interactive-online-tutoring-platform/|title=India’s Vedantu raises $42M to expand its live and interactive online tutoring platform|website=टेक क्रञ्च|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी|access-date=2019-08-29}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पुरस्कार तथा मान्यताहरू == १) फेब्रुअरी २०१६ मा, वेदान्तुलाई "शिक्षाको लागि प्रविधि विकास गर्ने सर्वश्रेष्ठ सङ्गठन" को लागि डिएनए अभिनव शिक्षा पुरस्कारको एक विजेताका रूपमा नामकरण गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.bschoolaffaire.com/micro/dna_awards_winners_2016.html|title=:: DNA INNOVATIV B-SCHOOL AWARDS|website=www.bschoolaffaire.com|access-date=2016-10-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009150453/http://www.bschoolaffaire.com/micro/dna_awards_winners_2016.html |date=2016-10-09 }}</ref> २) सन् २०१६ मा, वेदान्तुलाई एडु पुरस्कारको विजेता मध्ये एकको रूपमा नामित गरिको थियो।<ref name="auto">{{Cite news|url=http://knowstartup.com/2016/03/live-online-tutoring-vedantu/|title=This startup is an Ed-tech initiative facilitating live Online Tutoring- Vedantu - KnowStartup|date=2016-03-02|newspaper=नो स्टारअप|language=en|access-date=2016-10-07}}</ref> २) सन् २०१६ मा सुत्र एचआरद्वारा हेर्नका लागि वेदान्तुलाई १०० सुरुवाती कम्पनीको रूपमा पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। ३) वेदान्तुलाई सन् २०१५ मा एलिट्स विश्व शिक्षा शिखर सम्मेलनद्वारा अनलाइन शिक्षा सुरुवाती वर्षको रूपमा पनि पुरस्कृत गरिएको थियो।<ref name="auto1">{{Cite news|url=http://wes.eletsonline.com/2015/vedantu-innovations-vedantu-innovations-pvt-ltd/|title=Vedantu Innovations - Vedantu Innovations Pvt. Ltd. - World Education Summit 2015|date=2015-08-07|newspaper=वर्ल्ड रएजुकेसन समिट २०१५|language=en|access-date=2016-10-07}}</ref><ref name="auto1"/> ४) सन् २०१५ मा, वेदान्तुलाई प्राक्सिस मिडियाले 'भारतमा, एकदमै होनहार र अभिनव प्रत्यक्ष अनलाइन शिक्षण मञ्चको पुरस्कार पनि प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.educationworld.in/news/corporate/praxis-media-declares-national-education-achievers-2015.html|title=Praxis Media declares National Education Achievers, 2015|website=एजुकेसन वर्ल्ड डटइन|access-date=2016-10-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009144454/http://www.educationworld.in/news/corporate/praxis-media-declares-national-education-achievers-2015.html |date=2016-10-09 }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.vedantu.com/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:बेङ्गलोरमा आधारित कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय शिक्षण वेबसाइटहरू]] d69uxqv3sfert6cjzj1xghvh6gs8ifd 0 108551 1366780 1322550 2026-07-23T05:49:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366780 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = स्विगी | logo = | dissolved = | founder = | industry = अनलाइन खाना आपूर्ति | products = [[उपभोक्त सेवा]] | services = रेष्टुरेन्ट खोज, अनलाइन माग, ठाउँ आरक्ष | url = {{URL|https://www.swiggy.com}} | ipv6 = | alexa = {{increase}}१,६७० | advertising = Yes | registration = वैकल्पिक | language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | footnotes = | company_type = [[प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी|निजी]] | foundation = {{Start date and age|2014}} | headquarters = [[बेङ्गलोर]], [[भारत]] | area_served = भारतका ३००+ सहरहरू | key_people = | num_employees = २,१८,००० | subsid = | num_users = | current_status = चालू | intl = yes | native_clients = [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रहरी)|एन्ड्रोइड]], [[आइओएस]], [[वेबसाइट]] }} '''स्विगी''' [[भारत]]को सबैभन्दा ठूलो मूल्यवान अनलाइन मार्फत खाना मगाउँने तथा आपूर्ति गर्ने एक वितरण मञ्च हो।<ref name="Bloomberg">{{cite web |url=https://www.bloombergquint.com/technology/swiggy-vs-zomato-who-has-a-better-chance-to-win-indias-hunger-games |title=Online Food Delivery: Swiggy Vs Zomato: Who Has A Better Chance To Win India's Hunger Games? |website=ब्लुमबर्ग |date=23 December 2018 |author=निशान्त शर्मा |accessdate=August 13, 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701220228/https://www.bloombergquint.com/technology/swiggy-vs-zomato-who-has-a-better-chance-to-win-indias-hunger-games |date=1 July 2019 }}</ref> सन् २०१४ मा स्थापित, स्विगी भारतको [[बेङ्गलोर]]मा आधारित छ र मार्च २०१९ सम्ममा यसले १०० भन्दा भारतीय सहरहरू सेवा सञ्चालन गर्दछ।<ref name="Fortune India">{{cite web |url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/can-swiggy-take-more-orders/103045 |title=Can Swiggy take more orders? |magazine=[[फर्च्युन (पत्रिका)|फर्च्युन]]|date=15 March 2019|author=दिप्ती चौधरी|accessdate= August 13, 2019}}</ref><ref name="Fortune India"/><ref name="Business Standard">{{cite web |url=https://www.business-standard.com/article/companies/swiggy-raises-210-million-in-funding-led-by-naspers-dst-global-118062100420_1.html |title=Swiggy gets battle ready; raises $210 mn from Naspers, DST Global |newspaper=बिजनेस स्ट्यान्डर्ड|date= 22 June 2018 |author= |accessdate= August 13, 2019}}</ref><ref name="The Times of India">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/companies/online-food-delivery-wars-are-moving-from-india-to-bharat/articleshow/68447011.cms |title=Online food delivery wars are moving from India to Bharat |newspaper=द टाइम्स खफ इण्डिया |date= 17 March 2019|author= माधव चञ्चानी|accessdate= August 13, 2019}}</ref><ref name="TechCrunch">{{cite web |url=https://techcrunch.com/2019/02/11/swiggy-store/|title=India’s Swiggy goes beyond food to offer product delivery from local stores |website=टेक क्रञ्च |date= February 2019|author= जोन रूसेल|accessdate= August 13, 2019}}</ref><ref name="The Week">{{cite web |url=https://www.theweek.in/theweek/business/2019/04/26/how-food-aggregator-apps-like-swiggy-zomato-are-trying-innovative-business-methods.html |title=How food aggregator apps like Swiggy, Zomato are trying innovative business methods |newspaper=द विक |date= 27 April 2019 |author= अभिनव सिंह|accessdate= August 13, 2019}}</ref> सन् २०१९ को सुरूमा, ब्राण्डको नाम स्विगी स्टोर्स अन्तर्गत यसले सामान्य उत्पादन वितरणमा विस्तार भएको थियो। <ref name="livemint.com">https://www.livemint.com/companies/news/swiggy-launches-instant-pick-up-and-drop-service-swiggy-go-1567582575602.html</ref> सेप्टेम्बर २०१९ मा, स्विगीले तत्काल सामान आपूर्ति र वितरण गर्नका लागि स्विगी गोको सुरू गरेको थियो। <ref name="livemint.com"/> == इतिहास == सन् २०१३ मा दुई संस्थापकहरू, श्रीहर्ष्या मजेटि र नन्दन रेड्डीले भारत भित्र कुरियर सेवा र सामान ओसारपसार सेवा सुविधाका लागि "बुण्डल" नामक ई-वाणिज्य वेबसाइटको सृजना गरेका थिए।<ref name=livemint2018>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/NsVFwJMvONZm8qEDJuGoOM/How-Swiggy-became-Indias-fastest-unicorn.html|title=How Swiggy Became India’s Fastest Unicorn|date=27 June 2018|work=लाइभ मिन्ट|accessdate=31 August 2019}}</ref> बण्डललाई चाँडैनै बन्द गरिएको थियो, र कम्पनी खाद्य वितरण बजारमा पुनर्स्थापित भएको थियो।<ref name=livemint2018/><ref name=entrepreneur2019>{{cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/325292|title=Swiggy Timeline: From a Bootstrapped Venture to India's Fastest Growing Unicorn (Infographic)|date=23 December 2018|work=इन्टरपिनेटर|accessdate=31 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419163911/https://www.entrepreneur.com/article/325292 |date=19 April 2021 }}</ref> ओला क्याब्सद्वारा अधिग्रहण गरिएको फुडपाण्डा, जोमाटोद्वारा अधिग्रहण गरिएको टाइनी उल र पछि बन्द भएको ओला क्याफे जस्ता कम्पनीहरूले सङ्घर्ष गरिरहेकाले त्यस समयमा खाद्यान्न वितरण क्षेत्रमा उथलपुथल भइरहेको थियो।<ref name=entrepreneur2019/> मिन्ट्रासँग सम्बन्धित राहुल जैमिनीसँग, माजेटी र रेड्डीले सम्पर्क गरेका थिए र उनीहरूले सन् २०१४ मा स्विगी र यसको अभिभावक नियन्त्रक कम्पनी बण्डल प्रविधिको स्थापना गरेका थिए। <ref name=entrepreneur2019/> कम्पनीले समर्पित आपूर्ति सञ्जालको निर्माण गरेको थियो जून चाँडैलै तिब्र रूपमा वृद्धि भएको थियो।<ref name=entrepreneur2019/> == लगानी तथा अधिग्रहणहरू == सन् २०१५ सम्ममा कम्पनीले बाह्य लगानीलाई आकर्षित गर्न थालेको थियो। पहिलो पटक यसमा एसेल र सेफको २० लाख अमेरिकी डलरको लगानी रहेको थियो साथै नर्वेष्ट भेञ्चर पार्टनरहरूको पनि यसमा अतिरिक्त लगानी रहेको थियो।<ref name=entrepreneur2019/> अर्को वर्ष, स्विगीले नयाँ र अवस्थित लगानीकर्ताहरूबाट १ करोड ५० लाख अमेरिकी मिलियन डलर उठाएको थियो जसमा बेसेमर कोष र सद्भाव साझेदारहरू पनि समावेश थिए। <ref name=entrepreneur2019/> सन् २०१७ मा, नास्पर्सले स्विगीमा ८ करोड अमेरिकी डलर कोषको नेतृत्व गरेको थियो। स्विगीले सन् २१८ मा [[चीन]]मा आधारित मिथ्वान र नास्पर्सबाट १० करोड अमेरिकी डलर प्राप्त गरेको थियो<ref name=entrepreneur2019/> र पछि उक्त लगानीका कारण कम्पनीको मूल्याङ्कन १ अर्ब अमेरिकी डलरमा पुर्‍याएको थियो।<ref name=entrepreneur2019/> स्विगीले [[बेङ्गलोर]]मा आधारित एसियाली खाना कम्पनी फोर्टि एट इष्टको अधिग्रहण गरेको थियो<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/swiggy-acquihires-48east-team-adds-to-senior-leadership/articleshow/62050029.cms|title=Swiggy acquihires 48East team, adds to senior leadership|date=13 December 2017|publisher=|accessdate=31 August 2019|via=द इकोनोमि टाइम्स}}</ref><ref>{{cite web|url=https://inc42.com/buzz/swiggy-acqui-hire-48east-swiggy-access|title=Swiggy Acqui-hires Gourmet Asian Food Startup 48East|date=13 December 2017|publisher=|accessdate=31 August 2019}}</ref> पछि स्विगीले मुम्बईमा आधारित एक सङ्घर्षी खाना आपूर्तिकर्ता कम्पनी स्विट्सीको अधिग्रहण गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/swiggy-acquires-on-demand-delivery-firm-scootsy-for-rs-50-crore/65238251|title=Swiggy acquires on-demand delivery firm Scootsy for Rs 50 crore - ETtech|work=इटिटेक|accessdate=31 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831124838/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/swiggy-acquires-on-demand-delivery-firm-scootsy-for-rs-50-crore/65238251 |date=31 August 2019 }}</ref> सन् २०१९ मा, कम्पनीले मुम्बईमा स्थित खाना ब्राण्ड फिङ्गरलिक्समा ३१ करोड भारूको लगानी गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/swiggy-takes-a-bite-of-fingerlix-invests-rs-31-crore-in-food-brand/68153135|title=Swiggy takes a bite of Fingerlix, invests Rs 31 crore in food brand - ETtech|work=इटिटेक डटकम|accessdate=31 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831090640/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/swiggy-takes-a-bite-of-fingerlix-invests-rs-31-crore-in-food-brand/68153135 |date=31 August 2019 }}</ref> == साझेदारीहरू == स्विगी आपूर्ति सेवाहरू प्रदान गर्नका लागि बर्गर किङसँग साझेदारी गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/food/online-ordering-app-swiggy-ties-up-with-burger-king/articleshow/49858780.cms|title=Online ordering app Swiggy ties up with Burger King|date=20 November 2015|publisher=|accessdate=31 August 2019|via=द इकोनोमिक टाइम्स}}</ref> यसले ग्राहकको समीक्षालाई सहज पार्न गुगल स्थानीय सहयोगीसँग साझेदारी गरेको थियो<ref>{{cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/apps/news/swiggy-joins-google-local-guides-to-share-restaurant-recommendations-benefits-and-more-1688627|title=Swiggy, Google Local Guides Offer Recommendations, Benefits, and More|work=एनडिटिभी ग्याजेट्स ३६०|accessdate=31 August 2019}}</ref> र यसले ग्राहकहरूलाई खाना कार्ड मार्फत भुक्तान गर्न सक्षम पार्न सोडेक्सोको जारी गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/swiggy-customers-can-now-pay-through-sodexo-meal-cards/articleshow/62112466.cms|title=Swiggy customers can now pay through Sodexo meal cards|date=18 December 2017|publisher=|accessdate=31 August 2019|via=द इकोनोमिक टाइम्स}}</ref> स्विगी साझेदार रेष्टुरेण्ट लागि वित्तिय कार्यक्रमलाई सजिलो पार्न इण्डिफाई प्रविधिको साथ सेवा सञ्चालन गरेको छ।<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/swiggy-partners-indifi-to-launch-capital-assist-programme/articleshow/61049483.cms|title=Swiggy partners with Indifi Tech to launch financing program for restaurant partners|date=12 October 2017|publisher=|accessdate=31 August 2019|via=द इकोनोमिक टाइम्स}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतका अनलाइन कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोमा आधारित कम्पनीहरू]] 966ekqzzu26pce8rwkjpmnnp7mdvlxa 0 108845 1366643 1219303 2026-07-22T09:30:07Z Lubinh123 74769 1366643 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = म्याङ्गो टिभी | logo = चित्र:म्याङ्गो टिभीको लोगो.jpg | screenshot = चित्र:म्याङ्गो टिभीको पर्दा चित्रण.png | founded = {{start date and age|df=yes|2006|05|26}} | location = छाङ्सा | country = [[चीन]] | chairman = झाङ योङ | CEO = काई हुवाइजुन | industry = न्यू मिडिया | products = | website = {{URL|https://mangoplus.vn/}} | language = सरलीकृत चिनियाँ | current_status = चालू | owner = एमजीटिभी डटकम निगम<br><small>(हुनन प्रसारण प्रणालीको सहायक कम्पनी)</small> }} '''म्याङ्गो टिभी''' ({{भाषा-सरलीकृत चिनियाँ|芒果 电视}}), एमजी टिभी निगमद्वारा सञ्चालित एक चिनियाँ इण्टरनेट उद्योग तथा लोकप्रिय [[अनलाइन भिडियो मञ्च|श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवा]] हो। म्याङ्गो हुनन ग्वानबो डियानसिताईको सहायक कम्पनी हो। म्याङ्गो टिभीको स्थापना २६ मे २००६ मा छाङ्सा, हुनानमा भएको थियो र पछि सन् २००८ 'मा' म्याङ्गो टिभी, इण्टरनेट टिभी, व्यक्तिगत सुसाङ्ख्य, दूरभाष र प्याडलाई यसको भिडियो मञ्चको रूपमा रूपमा प्रयोग गर्ने निर्णय गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=हाम्रो वारेमा|url=http://corp.mgtv.com/en/about/#1st|website=एमटिभी डटकम|accessdate=15 October 2016}}</ref> म्याङ्गो टिभी अनलाइन श्रव्य दृश्य सृजनामा केन्द्रित छ र यो एक अनलाइन श्रव्य दृश्य साझेदारी मञ्च हो जसले दूर्दशन च्यानलहरूले प्रस्तुत गरेका सबै सामग्रीहरूको प्रदान गर्ने गर्दछ र यसले हुनान प्रसारण प्रणाली र हुनान उपग्रह दूर्दशनबाट सबै अन्य प्रतिलिपि अधिकारमा काम गर्दछ। यसको हालको प्रधान कार्यालय गोल्डन ईगल चलचित्र तथा दूर्दशन संस्कृति सहर, छाङ्सा, हुनान, चीनमा अवस्थित छ।<ref>{{cite web|title=公司信息_湖南快乐阳光互动娱乐传媒有限公司|url=http://corp.mgtv.com/about/#1st|website=म्याङ्गो टिभी|accessdate=15 October 2016}}</ref> म्याङ्गो टिभीले दर्शकहरूलाई चलचित्र, दूरदर्शन शृङ्खला, सङ्गीत, कार्टुन र मनोरञ्जन सहित सबै प्रकारका सामग्रीहरू प्रदान गर्दछ। यो हाल चीनको शीर्ष श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवाहरू मध्येको एक हो। यसका प्रतिस्पर्धीहरू [[युकु]], [[टुडु]], [[सोहु श्रव्य दृश्य]], [[टेन्सेन्ट भिडियो|थङ्सिन श्रव्य दृश्य]], आइक्युवी आदि हुन्। म्याङ्गो गेम म्याङ्गो टिभीको स्वामित्वमा रहेको वेब खेल मञ्च हो। म्याङ्गो टिभीको आधिकारिक अनुप्रयोग [[आइओएस]], [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]] र विन्डोज फोन मार्फत उपलब्ध छ। ५ मे २०१६ मा, म्याङ्गो टिभीको वेबसाइटमा दैनिक ३९ मिलियन दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू भएको प्रतिवेदन प्रस्तुत गरिएको थियो जसमा हुनन उपग्रह दूर्दशनको सामग्रीहरू मात्र म्याङ्गो टिभीले उत्पादन गरेको ३८% रहेको थियो। यसको आधिकारिक वेबसाइट तथा अनुप्रयोग [[सरलीकृत चिनियाँ]]मा मात्र उपलब्ध छ। == इतिहास == म्याङ्गो टिभी २६ मे २००६ मा, छाङ्सा हुननमा स्थापना गरिएको थियो। यसलाई पूर्व म्याङ्गो टिभीका प्रमुख कार्यक्रम अधिकृत तथा अध्यक्ष रूबु झाङले स्थापना गरेका थिए। अप्रिल २०, २०१४ मा, मूल म्याङ्गो टिभी र गोल्डन ईगल वेबसाइटलाई अनलाइन श्रव्य दृश्य मञ्चको रूपमा एकीकृत गरिएको थियोे जसले विशेष रूपमा हुनान प्रसारण प्रणाली र हुनान उपग्रह दूरदर्शन सामग्री समावेश गरेको थियो र उनीहरूको प्रतिलिपि अधिकार कार्यहरूको भरपुर फाइदा उठाएको थियो जसलाई "म्याङ्गो विशेष प्रसारण" पनि भनिएको थियो। अक्टोबर २०१४ मा, म्याङ्गो टिभीले पहिलोपटक स्व-उत्पादित वेब शृङ्खला "हुवायाङ जियानझु" को सृजना गरेको थियो। सन् २०१४ मा हुनान उपग्रह दूरदर्शनद्वारा नयाँ वर्षको उपलक्ष्यमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा म्याङ्गो टिभीले पाँच पर्दामा प्रत्यक्ष प्रसारणको सुरूवात गरेको थियो जसले दर्शकहरूलाई उत्सव कार्यक्रमहरू हेर्नका लागि विभिन्न क्यामेरा स्थान तथा कोणहरूको चयन गर्न अनुमति दिएको थियो। सन् २०१५ मा म्याङ्गो टिभीका प्रयोगकर्ताहरू ६० मिलियन पुगेका थिए। अक्टोबर २०१५ मा, म्याङ्गो टिभीले बिबिसी वर्ल्डसँग एक सहकार्य गरी सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षरमा गरेको थियो जसले यसलाई विश्वव्यापी बजारमा सह-उत्पादनका लागि थप अवसरहरूको खोजी गर्न मद्दत गरेको थियो। ३० अगष्ट २०१६ मा, म्याङ्गो टिभी र टिसीएलले संयुक्त दूर्दशन - टिसीएल म्याङ्गो टिभी र इण्टरनेट दूर्दशनको सुरुवात गरेको थियो। सेप्टेम्बर १२ मा, हुनन उपग्रह दूर्दशन र म्याङ्गो टिभीले संयुक्त रूपमा नाटक उत्पादन तथा सार्वजनिक गर्न १ बिलियन युवान खर्चिने बताएका थिए जसको एक शृङ्खलाको मूल्य ४ मिलियन युवान हुन्छ। == सामग्रीहरू == == म्याङ्गो टिभी वास्तविक == आम टिभी वास्तविकले म्याङ्गो टिभीद्वारा उत्पादित काम वा सामग्रीहरूलाई जनाउँदछ। सामग्रीहरूको ठूलो अनुपातको तुलना यसले विशेष रूपमा हुनान उपग्रह दूर्दशन मार्फत प्रसारण गर्दछ। === नाटक === अक्टोबर २०१४ मा, म्याङ्गो टिभीले पहिलोपटक स्व-उत्पादित वेब शृङ्खला "हुवायाङ जियानझु" को सृजना गरेको थियो जसले प्राचीन चिनियाँ विश्वका साथै पोशाक र युवाहरू समावेश गरेको थियो। सन् २०१४ को अन्त्यमा, म्याङ्गो टिभीले दोस्रो नाटक 'जिनपाई हङनियाङ'को उत्पादन गरेको थियो। नाटकमा अघिल्लो सञ्जाल नाटकको तुलनामा स्थिर कलाकारहरूलाई प्रस्तुत गरिएको थियो जसले प्रत्येक शृङ्खलाहरूमा विभिन्न अभिनेताहरूलाई विशेष स्थान दिएको थियो। === सञ्जाल कार्यक्रम === सन् २०१५ मा, म्याङ्गो टिभीले पहिलो अन्तरक्रियात्मक सञ्जाल प्रत्यक्ष कार्यक्रम 'वानसान जियारी'को उत्पादन गरेको थियो जसमा यसले आफ्नो कार्यक्रमको सुरुवात एउटै घरमा बस्ने युवाहरूबाट गरेको थियो। उत्पादनले बहु स्थित क्यामेरा प्रयोग गरेको थियो जसले दर्शकहरूलाई कोठाको विभिन्न कोणमा बसी कार्यक्रम हेर्न सक्षम बनाएको थियो। पछि जुलाई २०१६ मा, 'वानसान जियारी २' विभिन्न विषयवस्तुका साथ थप कोठाहरूमा प्रदापण गरिएको थियो। यसले नयाँ आईपी क्यामेराको थप गरेको थियो जसले सहभागीहरूलाई हर समय निगरानीमा राखेको थियो, जसले मनोरञ्जनको भावना बढाउने काम गरेको थियो। पछि सन् २०१५ मा, म्याङ्गो टिभीले एनबीसीबाट 'मिलियन सेकेण्ढ क्विज' प्रस्तुत गरेको थियो जसलाई केभिन साईद्वारा उद्घोष गरिएको थियो। कार्यक्रमको मुख्य भागहरूमा, म्याङ्गो टिभीले नयाँ अनलाइन अन्तर्क्रियात्मक प्रश्नोत्तर खण्ड थपेको थियो। सन् २०१६ मा, जेडी डटकमद्वारा विशेष रूपमा प्रायोजित, म्याङ्गो टिभीले 'अपराध दृश्य' उत्पादन गरेको थियो। यो कार्यक्रम कोरियाबाट उत्पन्न भएको थियो भने यसले रोमाञ्चक र हास्य दुबैमा सामग्री प्रदर्शित गरिएको थियो। === हुनन उपग्रह दूर्दशन === 'म्याङ्गो विशेष प्रसारण'को साथ, म्याङ्गो टिभीले विशेष रूपमा हुनान उपग्रह दूर्दशनबाट सबै सामग्रीहरूको प्रदान गर्दछ। केहि उल्लेखनीय कार्यक्रमहरू निम्न अनुसार छन्: 快乐大本营 (कुवाई युई डाबेनइङ) 天天向上 (टियानटियान जियाङसाङ) 超级女声 (साओजी नुसेङ) 快乐男声 (क्वाइली नानिसेङ) 爸爸去哪儿 (बब क्यु नार) 我是歌手 (व सि घेसाउ) == उत्पादन == === म्याङ्गो हाई क्यू === म्याङ्गो हाई क्यू एक उच्च परिभाषित आइपिटिभी सेट-टप बक्स हो जसले प्रयोगकर्ताहरूलाई टिभी कार्यक्रम, चलचित्र, सङ्गीत र खेलहरू अनुरोध गर्न सक्षम गर्दछ। प्रयोगकर्ताहरूले बाकसद्वारा प्रदान गरिएको हुनान उपग्रह दूर्दशन तथा म्याङ्गो टिभीको सबै प्रतिलिपि अधिकार कार्यहरूको मजा लिन सक्दछन्। साथै, प्रयोगकर्ताहरूले श्रव्य दृश्य सामग्रीहरूको खोजी गर्न र दूरदर्शनमा हेर्न मोबाइल अनुप्रयोग वि च्याट प्रयोग गर्न सक्दछन्। == वित्तीकरण == २३ जून २०१६ मा, म्याङ्गो टिभीले १.५ अरबको साथ शृङ्खला ख कोष पूरा गरेको थियो। यसको अनुमानित मूल्य हाल १३.५ अरब हो र सन् २०१६ मा यसले सार्वजनिक प्रस्ताव मार्फत सार्वजनिक कम्पनी हुने योजना बनाएको थियो तर योजना असफल भएको थियो र म्याङ्गो टिभी अन्य ६ कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक हुँदै, हप्पीगो होम सपिङ कम्पनी लिमिटेडमा समावेश भएको थियो। आलोचकहरूले म्याङ्गो टिभीका लागि पूर्ण नियन्त्रित्र सञ्चालन अधिकार प्राप्त गर्नु राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा बताएका थिए। हुनान प्रसारण प्रणालीसँग ५०% भन्दा बढी सेयरको स्वामित्व भएकाले म्याङ्गो टिभीको लागि सबै आफैले निर्णय लिन गाह्रो छ। == समलिङ्गी विवाद == मे २०१८ मा, [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]]का गायकहरूको यूरोभिसन प्रदर्शनको बेलामा, म्याङ्गो टिभीले कथित रूपमा चुम्बन तथा समलिङ्गी गर्व झण्डा जस्ता समलिङ्गी प्रेम प्रतीकहरूलाई अस्पष्ट र जानकारीहरूलाई दबाउने प्रयास गरेको थियो। परिणामस्वरूप यूरोभिसन प्रशासनले चिनियाँ दूरदर्शन च्यानलसँग सम्झौता समाप्त गरेको थियो। == लोकप्रियता == === सिमिलर वेब === नोभेम्बर २०१९ सम्म, [[सिमिलर वेब]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा १,७६२ अौँ स्थानमा रहेको छ भने चीनमा यसको क्रम ५४७ रहेको छ। === अलेक्सा इन्टरनेट === नोभेम्बर २०१९ सम्म, [[अलेक्सा इन्टरनेट]]को तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूचीमा २८२१ अौँ स्थानमा रहेको छ भने चीनमा यसको क्रम १६८ रहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{official|https://mangoplus.vn/}} [[श्रेणी:चिनियाँ दूरदर्शन सञ्जालहरू]] [[श्रेणी:हुनन प्रसारण प्रणाली]] [[श्रेणी:चिनियाँ मनोरञ्जन वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:मागमा श्रव्य दृश्य सेवाहरू]] [[श्रेणी:चिनियाँ श्रव्य दृश्य साझेदारी वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:चिनियाँ वेबसाइटहरू]] fnueukah9eosl5qpb1h5tpenw8zmv6w 0 112078 1366740 1318396 2026-07-22T16:28:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366740 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[Honourable]] | name = बिना मगर | native_name = विना मगर | image = Bina Magar.jpg | caption = | office1 = खानेपानी मन्त्री | predecessor1 = | successor1 = | term_start1 = | term_end1 = | primeminister1 = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी ओली]] | president1 = [[विद्यादेवी भण्डारी|विद्या भण्डारी]] | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] | birth_date = | birth_place = Nepal | father = | mother = | spouse =[[प्रकाश दाहाल]] | relations = [[पुष्पकमल दाहाल]]<br>(ससुरा) }} '''बिना मगर''' , एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हालको [[दोस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्|दोस्रो ओली मन्त्रिमण्डल]] मा नेपालको खानेपानी मन्त्री हुन् ।प्रचण्डकी बुहारी बिना मगर कारमा सरर पूर्वखानेपानी मन्त्री तथा पुष्प कमल दाहाल प्रचण्डकी बुहारी बिना मगर कारमा सरर हिडिरहेको तस्विर केही समय अगाडी आफ्नै फेसबुक पेजबाट सार्वजनिक गर्नुभएको छ।{{cn}} फेसबुक संञ्जालमा उनलाई धेरैले फलो गरिरहेका छन् ।पूर्वखानेपानी मन्त्री बिना मगर कार ड्राईभिङ् गरिरहेकी छन् ।उनले कहिलेकाहि भनेर तस्विर सार्वजनिक गरेपछी देशविदेशबाट धेरै प्रतिकृया आएका छन् ।नेपालमा धेरै सासंद, मन्त्री, नेता तथा प्रतिनिधिहरु छन् । त्यो भिडमा प्रचण्ड परिवारका सदस्यहरु बारे विचारहरु सार्वजनिका भइरहेका हुन्छन् ।नेपालमा १० वर्षे जनयुद्ध भयो ।पूर्व प्रधानमन्त्री तथा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको प्राय चर्चापरिचर्चा भइरहेका हुन्छन् ।नेतृ बिना मगर माओवादी केन्द्रकी प्रभावशाली नेतृ पनि हुन् । सुदुरपश्चिम को कञ्चनपूरबाट प्रतिनिधित्व गर्दै आउनु भएको छ ।श्रीमान प्रकाश दाहालको मृत्युपछी अधै सकृय भएर बिना मगर राजनिति गरिरहेकी छन् । उनको एउटा छोरापनि छन् । मासिक ५० हजार शुल्क लाग्ने ललितपुरको युलेन्स स्कुलमा नाति पढाइरहेका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ कै अगाडि कार्यकर्ताले नेताका छोराछोरीलाई सरकारी विद्यालयमा पढाउनुपर्ने प्रस्ताव गरेका छन् । <ref>{{Cite web|url=http://mowss.gov.np/|title=Ministry of Water Supply|last=|date=|publisher=[[Ministry of Water Supply (Nepal)|Ministry of Water Supply]]|accessdate=17 August 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812171640/http://mowss.gov.np/ |date=12 August 2018 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.nepal.gov.np/NationalPortal/view-page?id=157|title=The Official Portal of Government of Nepal|last=|date=|publisher=[[Government of Nepal]]|accessdate=17 August 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831105618/https://nepal.gov.np/NationalPortal/view-page?id=157 |date=31 August 2018 }}</ref> उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको]] नेता हुन्। मगर पूर्व प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दाहालको]] बुहारी, प्रचण्डका पुत्र दिवंगत स्व. [[प्रकाश दाहाल]]को जीवन संगिनी हुन् । उनको एक छोरा छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.bolchhanepal.com/drinking-water-minister-bina-magar-no-more-just-a-daughter-in-law/|title=Drinking Water Minister Bina Magar: no more just a daughter-in-law!|last=|date=|publisher=BOLCHHA NEPAL|accessdate=17 August 2018}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * नेपाली राजनीतिज्ञहरूको सूची *[[नेपाली राजनैतिक परिवारहरूको सूची#%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B2%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0|दाहाल परिवार]] == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य लिंकहरू == * [http://ncp.org.np/ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428220050/http://www.ncp.org.np/ |date=2020-04-28 }} * [http://mowss.gov.np/ पानी आपूर्ति मन्त्रालयको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425211046/https://www.mowss.gov.np/ |date=2020-04-25 }} * [https://www.binamagar.com/ व्यक्तिगत आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422090222/https://www.binamagar.com/ |date=2020-04-22 }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू]] ky2z37vrkshdy438rg8zsg9mvzgf3yl 0 112903 1366518 1184210 2026-07-21T08:44:07Z Ujal Singh Dhami 79902 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 1366518 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = मुलाटो घाँस<br> ''Urochloa brizantha'' |image = Urochloa brizantha starr.jpg |image_caption = |regnum = [[वनस्पति]] |unranked_divisio = [[फूल फुल्ने वनस्पति]] |unranked_classis = Monocots |unranked_ordo = Commelinids |ordo = Poales |familia = Poaceae |genus = ''Urochloa'' |species = '''''A. pintoi''''' |binomial = '' U. brizantha'' |binomial_authority = Urochloa brizantha |}} '''मुलाटो''' एक प्रकारको वहुवर्षे अकोषे घाँस हो। यस प्रजातिको घाँसको वृद्धि द्रुत गतिमा हुने र विरुवाको उचाइ फूल नफूलेको अवस्थामा ५०-१०० सेमी सम्म हुन्छ। यस घाँसको पात धान तथा गहुँको पात जस्तै लामो र गाढा हरियो रङ्गको हुन्छ भने पातको मात्रा निकै बढी हुने गर्दछ।<ref name=grin>{{GRIN | accessdate = 25 January 2018}}</ref> घाँसको प्रत्येक नलमा ९-१० बटा पात हुने, पातहरू डाँठमा सिधा रूपमा टाँसिएका र नल पातै पातले ढाकिएको देखिन्छ जसले गर्दा घाँसको उत्पादन बढी हुने र चरन क्षेत्रको लागि निकै उपयुक्त मानिन्छ। यो घाँस गर्मी तथा समशितोष्ण हावापानी भएको क्षेत्रमा खेती गर्न सकिने भएकोले विश्वव्यापी रूपमा यसको सफलतापूर्वक खेती गरिँदै आएको छ। यो घाँसलाई चरन विकासका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग गर्दै घाँसबाट सुख्खा पदार्थ समेत निकाल्न सकिन्छ।<ref name=tf>Cook, B. G., et al. [http://www.tropicalforages.info/key/Forages/Media/Html/Brachiaria_brizantha.htm ''Brachiaria brizantha''.] Tropical Forages. CSIRO, DPI&F (Queensland), CIAT and ILRI, Brisbane, Australia. 2005.</ref> यो घाँसलाई बीउ/ गाँज र नल आदिबाट प्रसारण गर्न सकिन्छ। यसको डाँठको आख्लाबाट जराहरू निस्किन्छ र सजिलै प्रसारण गर्न सकिन्छ। घाँसको पातको लम्बाई १५-२५ इन्च र चौडाई १ देखि १५ इन्च हुन्छ। मुलाटो घाँसमा १४ देखि १६ प्रतिशत क्रुड प्रोटिन र यसको कुल पाच्य पदार्थ ७० प्रतिशत हुन्छ। == विवरण == मुलाटो घाँस एक गुच्छे बाह्रमासे घाँस हो। सामान्यतया यस घाँसको उचाइ ६० देखि १२० सेमी हुन्छ भने यस घाँसको जरा जमुन मुनी दुई मिटर सम्म तल जान सक्छ। यस घाँसको पात लामो, ठाडो र सिधा माथि बढेको धान तथा गहुँको पात जस्तै हुन्छ भने पातको रङ्ग गाढा हरियो हुन्छ। यस प्रजातिको घाँसको पात ४० देखि १०० सेमीसम्म लामा हुन सक्छन् भने यसको चौडाइ १ देखि १५ इन्च बीच हुन्छ। यस प्रजातिको घाँस हुर्केर अग्लो हुने हुँदा काट्न सजिलो पर्दछ।<ref name=gm>[http://herbarium.usu.edu/webmanual/info2.asp?name=Urochloa_brizantha&type=treatment ''Urochloa brizantha''.] Grass Manual. Flora of North America.</ref> यस घाँसबाट सुख्खा पदार्थको उत्पादन अधिक हुने र यसबाट अत्यन्तै पोषण र गुणस्तर घाँसको उत्पादन हुने हुँदा हाल यस घाँसलाई विभिन्न पशु प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ भने थप रूपमा यसमा कीरा तथा पतेराहरूको असर सहन सक्ने भएकाले यसको लोकप्रिय बढ्दै गएको पाइन्छ। == वितरण तथा जलवायु == मुलाटो प्रजातिको घाँस मुख्यतया उष्णकटिबन्धीय अफ्रिकी क्षेत्र साहारामा २५° दक्षिण र १२° उत्तरमा पाइन्छ भने यहाँको घाँसे मैदानी उपत्यका र खुला जङ्गल यस घाँसको उद्मग स्थल हो यद्यपि यसको विश्वव्यापी रूपमा खेती गरिन्छ। यो घाँस तल्लो भूभागहरूका लागि गर्मी मौसममा हुने घाँस हो जो उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा समुद्री सतहबाट २००० मिटरको उचाइमा र अक्षांशमा १००० मिटरको उचाइसम्म पाइन्छ। यस घाँसका लागि उत्तम तापक्रम ३० देखि ३५ डिग्री सेल्सियस बीच हुन्छ। यस घाँसको विकास तथा अधिक उत्पादन र वृद्धिका लागि मलिलो माटोको पि एच मान ४५ -८ बीचमा हुनु आवश्यक भएपनि बढी [[एल्मुनियम]] भएको र अम्लीय माटोमा यसको खेती राम्रोसँग गर्न सकिन्छ। यस घाँसको लागि वार्षिक वर्षा १००० देखि ३५०० मिलिमिटर आवश्यक पर्दछ। तुसारो पर्ने ठाँउमा यस घाँसको राम्रो उत्पादन लिन सकिँदैन।<ref>[http://www.cnpgl.embrapa.br/totem/conteudo/Forrageiras_e_pastagens/Comunicado_Tecnico/COT22_As_principais_especies_de_braquiarias_utilizadas_no_pais.pdf Brachiaria in Brazil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611051211/http://www.cnpgl.embrapa.br/totem/conteudo/Forrageiras_e_pastagens/Comunicado_Tecnico/COT22_As_principais_especies_de_braquiarias_utilizadas_no_pais.pdf |date=2016-06-11 }}</ref> सिधा सूर्यको प्रकाश पर्ने पारिलो ठाउँमा उत्पादन बढी लिन सकिएता पनि हलुका छायाँ पर्ने ठाउँमा पनि यस घाँसको अधिक उत्पादन लिन सकिन्छ। विविधताका आधारमा यस घाँसको बाढी सहनशीलता सामान्यतया कमजोर हुन्छ। == घाँसको प्रसारण तथा मल == यस घाँसको बीउलाई व्याडमा छरी विरुवा उत्पादन गरेर अन्यत्र सार्न सकिन्छ। यसको लागि प्रतिहेक्टर ४-६ किग्रा बीउ आवश्वयक पर्दछ। घाँस सार्दा माटो बुर्बुराउँदो बनाई व्याडमा आधा इन्च गहिराइमा बीउ छर्नु पर्दछ। बीउ छरि सकेपछि माथिबाट छोप्नु पर्दछ र सिँचाइ गर्नु पर्दछ। बीउ उम्रिन ५ देखि १० दिन समय लाग्न सक्दछ। मलको मात्रा माटोको उर्वरा शक्तिमा भरपर्दछ। माटोको उर्वरा शक्तिको जाँच गराएर मलको प्रयोग गर्नु पर्दछ। माटोको पि.एच ५.५ देखि ६.० सम्म उत्तम मानिन्छ। नाइट्रोजनको आधा भाग र पुरा भाग फसफोरस र आधा मात्र पोटास जमिनको तयारीमा र आधा बाँकी नाइट्रोजन र पोटास आवश्कता अनुसार पछि प्रयोग गर्नु पर्दछ।<ref name="torr">{{cite journal |doi=10.1016/j.ympev.2005.06.003 |title=Molecular and morphological phylogenetic analysis of Brachiaria and Urochloa (Poaceae) |year=2005 |last1=Torres González |first1=A.M. |last2=Morton |first2=C.M. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=37 |pages=36–44 |pmid=16039145 |issue=1}}</ref> नाइट्रोजन यूक्त मल यसले बढी रुचाउँछ। यस प्रजातिको घाँसलाई पनि अन्य घाँसे वालीका जस्तै उपयुक्त मात्रमा मल खाद्यको प्रयोग गोडमेल तथा झार पात नियन्त्रण गर्नु पर्दछ। रासायनिक विधिबाटट पनि घाँस खेतीमा झार नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। घाँस लगाएको ठाउमा अनावश्यक झार नियन्त्रण गरी घाँसको उत्पादनमा कट्टि गर्नु सकिन्छ। == पौष्टिक तत्व तथा खेती == मुलाटो घाँस ज्यादै पोषिलो घाँस हो। कोलमवियामा गरिएको एक परीक्षण अनुसार ९० दिनको घाँसमा १३.१ प्रतिशत क्रुड प्रोटिन र १६८ दिनको घाँसमा १०६ प्रतिशत क्रुड प्रोटिन पाइएको र कुल पाच्य पदार्थ ७० प्रतिशत र भएको पाइएको परीक्षणबाट देखिएको छ। यो घाँसमा करिव करिव कोषे घाँसको हाराहारीमा प्रोटिन पाइन्छ। यो घाँस पशुहरूले चरनमा क्षेत्रमा वा काटेर ल्याएर खुवाउदा पनि दुवै अति नै मनपराएर खान्छन्। यस घासमा कुनै पनि प्रकारको विशाक्तता हुदैन।<ref name=paz>Pazoutová, S., et al. 2012. [http://oar.icrisat.org/6143/ New ''Claviceps'' species from warm-season grasses.] ''Fungal Diversity'' 49(1) 145-65.</ref> मुलाटो घाँसको बीउ राम्रोसँग तयार पारिएको व्याडमा छर्नु पर्दछ। यसको लागि प्रति हेक्टर ४-६ किग्रा विउ भए पुग्दछ। बीउ छरेको ५-१० दिन भित्र उम्रन्छ र विरुवा ४५ देखि ६० दिनमा तयार हुन्छ। त्यसपछि व्याडमा तयार भएको विरुवा घाँस लगाउने स्थानमा सार्न सकिन्छ। यसलाई डाँठ काटेर र गाँजबाट पनि प्रसारण गर्न सकिन्छ। छिटै गँजाउने भएकोले घाँस रोपेको २ महिना भित्र ८५ प्रतिशत जमिनमा ढाक्दछ। यस घाँसलाई चरनमा बीउ छरेको ३-४ महिना पछि घरपालुवा [[जनावर]] चराउन सकिन्छ।यस घाँसको बीउ छर्न अप्रिलदेखि मे महिना उपयुक्त हुन्छ भने यसको ४५-६० दिनमा विरुवा सार्न उपयुक्त हुन्छ। यस प्रजातिको घाँसको साना विरुवाहरू उखल्दा साथ सकेसम्म छिटै रोप्नु पर्दछ र विरुवा धेरै अग्लो भएमा विरुवाको टुप्पा काटेर रोप्न सकिन्छ भने यसको साथसाथै यसलाई लहरे घाँसवालिहरूसँग मिसाएर छर्न पनि उपयुक्त हुन्छ। खास गरी कोष घाँस वालीहरू मध्य वदामे घाँससँग यस घाँस मिसाएर छर्दा यसको उत्पादन बढी हुन्छ। == उत्पादन तथा रोगहरू == यो घाँस धेरै उत्पादन दिने, छिटो बढ्ने, अन्य मुलाटो प्रजातिका घाँसहरू भन्दा १०-२५ प्रतिशत सुख्खा पदार्थ बढी उत्पादन हुने गर्दछ। यस घाँसको २५ मेट्रिकटन प्रति हेक्टर सुख्खा पदार्थ उत्पादन भएको विभिन्न अनुसन्धानबाट खुलेको छ। यस घाँसको सेवन पछि बढ्दो उमेरका पशु खास गरी बाच्छा बाच्छीहरूको दैनिक शारिरीक तौल ६०० ग्रामसम्म बढेको पाइएको छ। त्यस्तै यसमा अन्य अकोषे घाँस भन्दा प्रोटिनको मात्रा बढी पाइने हुँदा दुध उत्पादनमा पनि निकै बढोत्तरी हुने देखिएको छ।<ref name=feed>Heuzé V., Tran G., Sauvant D., Lebas F., 2016. Bread grass (Brachiaria brizantha). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/490 Last updated on September 9, 2016, 16:15</ref> मुलाटो घाँसलाई पतेरोले क्षति पुयाउने हुँदा पतेरोसहन सक्ने क्षमताको नयाँ जातको मुलाटोको विकास गर्ने कार्यको अनुसन्धान कार्य भइरहेको छ। == घाँसको प्रयोग तथा कमजोर पक्षहरू == चरनको लागि मुलाटो घाँस निकै राम्रो मानिन्छ। खास गरी दुधालु पशुका लागि यो अति पोषिलो घाँस हो। मुलाटो घाँसमा कोरा प्रोटिन १४-१६ प्रतिशत हुने र कुल पाच्य पदार्थ ७० प्रतिशत रहेको हन्छ।<ref name=pier>[http://www.hear.org/pier/species/urochloa_brizantha.htm ''Urochloa brizantha''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920060041/http://www.hear.org/pier/species/urochloa_brizantha.htm |date=2019-09-20 }} USFS. Pacific Island Ecosystems at Risk (PIER).</ref> यस घाँसबाट सुख्खा पदार्थको उत्पादन अधिक हुने र यसबाट अत्यन्तै पोषण र गुणस्तर घाँसको उत्पादन हुने हुँदा हाल यस घाँसलाई विभिन्न पशु प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ भने थप रूपमा यसमा कीरा तथा पतेराहरूको असर सहन सक्ने भएकाले यसको लोकप्रिय बढ्दै गएको पाइन्छ। यस घाँस घरपालुवा जनावरहरूका लागि अति उपयोगी भएतापनि यस घाँसका केही कमजोरीहरू रहेका छन्। यस घाँसको बीउ उत्पादन गर्दा निकै समस्या हुने र शुद्ध तथा स्वस्थ्य बीउको उत्पादनमा कमी हुन्छ।<ref name=quat>Quattrocchi, U. ''CRC World Dictionary of Grasses: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology, Volume 1.'' CRC Press. 2006. pg. 335.</ref> अन्य आकाषे बहुवर्षे घाँसको तुलनामा यस घाँसको उमार शक्ति कम हुन्छ भने यस घाँसलाई अन्य घाँसहरूको तुलनामा उम्रनमा लागि निकै मलिलो माटोको आवश्यकता पर्दछ। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्स२|Urochloa brizantha|मुलाटो घाँस}} [[श्रेणी:घाँसहरू]] cyl0b6l7tpt8vhqocn7qbfu5jm00see 0 114119 1366632 1197801 2026-07-22T08:24:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366632 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = तुर्केली |nativename = ''Türkçe'' |pronunciation = {{IPA-tr|ˈtyɾctʃe||Turkce.ogg}} |states = [[टर्की|तुर्की]] (आधिकारिक), [[उत्तरी साइप्रस]] (आधिकारिक), [[साइप्रस]] (आधिकारिक), [[अजरबैजान]], [[इराक]], [[सिरिया]], [[लेबनान]], [[इजरायल]], [[ग्रिस|युनान]], [[बुल्गेरिया|बुल्गारिया]], [[रोमानिया]], [[कोसोभो]], [[उत्तर म्यासेडोनिया|उत्तरी म्यासेडोनिया]], [[बोस्निया र हर्जगोभिना]] |region = आनातोलिया, बल्कान, साइप्रस, मेसोपोतामिया, लेभान्त,पारककेशस |ethnicity = तुर्केली मानिसहरू |speakers = ७.५७ करोड<ref>{{cite book |last1=Katzner |first1=Kennet|title=Dünya Dilleri |date=2002 |publisher=Routledge, An imprint of Taylor & Francis Books Ltd. |location=loca |isbn=978-0-415-25004-7 |page=153|edition=Third |quote=Türkçe, yaklaşık 60 milyon kişi veya ülke nüfusunun yüzde 90'ı tarafından konuşulan Türkiye'nin ulusal dilidir. Bulgaristan 'da 750.000, Kıbrıs' da 150.000, Yunanistan 'da 100.000 konuşmacı bulunmaktadır. Son yıllarda Almanya 'da 2 milyondan fazla insanın konuştuğu büyük bir Türkçe konuşan topluluk kuruldu ve Fransa, Avusturya, Hollanda, Belçika ve diğer Avrupa ülkeler. (2018 nüfusunun% 90'ı 73 milyon olurdu)}}</ref> |speakers2 = ८.८ करोड ({{small|प्रथम + दोस्रो भाषा}}) |date = सन् २००२–२०१८ |familycolor = Altaic |fam1 =तुर्केली भाषा परिवार |fam2 = सामान्य तुर्केली भाषा परिवार |fam3 = ओगुज भाषा परिवार |fam4 = पश्चिमी ओगुज |ancestor=प्राचीन आनातोलियाली तुर्केली |ancestor= उस्मानि तुर्केली |stand1 =इस्तानबुल तुर्केली |dia1=कर्मानी तुर्केली भाषा परिवार |dia2=बलकान तुर्केली भाषा परिवार |dia3=साइप्रस तुर्केली भाषा परिवार |dia4=सिरियाली तुर्केली भाषा परिवार |dia5=इराकी तुर्केली भाषा परिवार |dia6=मेस्खेबी तुर्केली भाषा परिवार |script = [[रोमन भाषा|रोमन]] (तुर्केली वर्णमाला)<br />तुर्केली ब्रेल |nation = {{झण्डा चिन्ह|टर्की}} [[टर्की]]<br />{{TRNC}}<br />{{CYP}}<br>{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;|title=संस्थाहरू:|{{flagicon|Turkic Council}} तुर्केली परिषद्<br>तुर्कसोई<br>Avrasya Askerî Statülü Kolluk Kuvvetleri Teşkilatı }} |minority= {{flag|बोस्निया र हर्जगोभिना}}<br>{{flagicon|Greece}} [[ग्रिस|युनान]]<br>{{flag|इराक}}{{efn|तुर्केली भाषाले हाल किर्कुक प्रशासनिक क्षेत्र, किफरी जिल्ला, दियाला प्रशासनिक क्षेत्र र तुज लगायतका जिल्लाहरूमा आधिकारिक स्थिति प्राप्त गरेको छ।<ref>[https://www.meforum.org/1074/who-owns-kirkuk-the-turkoman-case] पाठ: घोषणाको धारा १ ले कुनै कानून, नियमन वा आधिकारिक कारबाहीले अल्पसङ्ख्यकलाई दिइएको अधिकारमा हस्तक्षेप गर्न निसक्ने तोकेको छ। यद्यपि अरबी इराकको आधिकारिक भाषा भए पनि कुर्दि सुलेमानियामा एक औपचारिक सरकारी भाषा हो र कुर्दि र तुर्केली दुवै किर्कुक र किफरीमा आधिकारिक भाषाहरू हुन्।</ref><ref>{{Cite web | url=http://www.milliyet.com.tr/amp/dunya/turkmenler-turkce-tabelalardan-memnun-1032324 | title=Türkmenler, Türkçe tabelalardan memnun - Son Dakika}}</ref> यसका अतिरिक्त यसलाई इराकी तुर्कमेनीको लागि कुर्दिस्तान क्षेत्रद्वारा शैक्षिक भाषाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>[https://unpo.org/article/538?id=538] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704072456/https://unpo.org/article/538?id=538 |date=2020-07-04 }} कुर्दिस्तान: इराकी कुर्दिस्तान क्षेत्रको संविधान</ref>}}<br>{{flag|कोसोभो}}{{efn|तुर्केली भाषाले हाल गजिलान, मित्रोभिका, कोसोभो, दक्षिणी मित्रोभिका, भुस्त्री, मामुसा र प्रिस्रेन नगरपालिकामा आधिकारिक स्थिति प्राप्त गरेको छ।<ref>[https://www.osce.org/kosovo/120010?download=true] पाठ: तुर्केली हाल प्रिस्रेन र मामुसा नगरपालिकामा आधिकारिक भाषा हो। सन् २००७ र सन् २००८ मा, गजिलान, दक्षिणी मित्रोभिसा, प्रिस्तिनाका नगरपालिकाहरूले पनि तुर्कीलाई आधिकारिक प्रयोगको भाषाको रूपमा मान्यता दिएको छ।</ref>}}<br>{{झण्डा चिन्ह|North Macedonia}} [[उत्तर म्यासेडोनिया|उत्तरी म्यासेडोनिया]] {{efn|तुर्केली भाषा हाल सेन्तार जुपा र प्लास्निका नगरपालिकाको आधिकारिक भाषा हो।<ref>[http://beinmacedonia.com/languages-spoken-in-macedonia-2/] पाठ: तुर्केली उक्त क्षेत्रमा सह आधिकारिक भाषाको रूपमा रहेको छ।</ref>}}<br>{{flag|रोमानिया}} |iso1 = tr |iso2 = tur |iso3 = tur |lingua = ओजुर भाषाको अंश |imagecaption = तुर्केली वर्णमालामा लेखिने '''{{transl|tr|Türkçe}}''' |map= Map of Turkish Language.svg |mapcaption= {{legend|#004DFF|तुर्केली भाषा आधिकारिक भएका देशहरू}} {{legend|#88C4FF| अल्पसङ्ख्यक भाषाको रूपमा मान्यता प्राप्त भएको}} {{legend|#AFEEEE|देशहरू जहाँ यो अल्पसङ्ख्यक भाषाको रूपमा मान्यता प्राप्त छ र कम्तिमा एक नगरपालिकामा उप-आधिकारिक भाषाको रूपमा रहेको।}} |notice=IPA |glotto=nucl1301 |glottorefname=Turkish |agency=तुर्केली भाषा सङ्घ }} '''तुर्केली भाषा''' ({{Audio|Turkce.ogg|''Türkçe''}}) वा तुर्क्च वा इस्तानबुल चुर्कच्से, '''İstanbul Türkçesi''', तुर्केली भाषा परिवारको सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने वा बोलिने भाषा हो। यस भाषाको मातृभाषीहरूको सङ्ख्या मुख्य रूपमा तुर्कीमा केन्द्रित छ जसको प्रयोगकर्ताको सङ्ख्या ७ देखि ८ करोड रहेको छ। यसको आफ्नै देश भन्दा बाहिर [[जर्मनी]], अस्ट्रिया, बुल्गारिया, उत्तर म्यासेडोनिया, उत्तरी साइप्रस, [[ग्रिस|युनान]], ककेशस, र युरोप र मध्य एसियाका अन्य भागहरूमा वक्ताहरूको महत्त्वपूर्ण स-साना समूहहरू रहेको छ।साइप्रसले [[युरोपेली सङ्घ]]लाई यो भाषा आधिकारिक भाषाको रूपमा जोड्नको लागि अनुरोघ गरेको छ। यद्यपि तुर्की युरोपेली सङ्घको सदस्य राष्ट्र होइन। पश्चिमी भागमा, उस्मानी तुर्की भाषाको प्रभावको रूपमा तुर्केली भाषा उस्मानी साम्राज्यको प्रशासनिक र साहित्यिक भाषाको रूपमा प्रयोग भइरहेको थियो जुन उस्मानी साम्राज्यको विस्तारसँगै फैलिइको थियो। सन् १९२८ म, तुर्की गणतन्त्रको प्रारम्भिक वर्षहरूमा आतातुर्कको एक सुधारका रूपमा उस्मानी तुर्केली वर्णमालालाई रोमन वर्णमालाले बदलेको थियो। तुर्केली भाषाको विशिष्ट विशेषताहरू स्वर सद्भाव र बृहत समुच्चय हो। तुर्केलीको मूल शब्द क्रम विषय – वस्तु – क्रिया हो। तुर्केली भाषामा कुनै संज्ञा वर्ग वा व्याकरणीय लिङ्ग छैन। भाषाले सम्मानजनकको प्रयोग गर्दछ र एक मजबूत औपचारिकता वा परिचितता भेद राख्दछ जसले शिष्टता, सामाजिक दूरी, उमेर, शिष्टाचार वा ठेगानामा पहिचानको विभिन्न स्तरहरू छुट्याउँछ। बहुवचन, द्वितीय पुरुष सर्वनाम र क्रियापदहरू आदर बाहिर एकल व्यक्तिको सन्दर्भमा प्रयोग गरिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] sud947c7e2uuankfa3602ju3779nxd1 0 118565 1366591 1268464 2026-07-21T23:53:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366591 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Intersex_Pride_Flag.svg | caption = अन्तरलिङ्गी गौरव झण्डा | holiday_name = अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस | frequency = हरेक वर्ष | observedby = विश्वव्यापी | date = अक्टोबर २६ | mdy = | significance = [[अन्तरलिङ्गी]] व्यक्तिहरू सम्बन्धी जनचेतना फैलाउनका निम्ति }} हरेक वर्ष अक्टोबर २६ तारिखका दिन '''अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस''' मनाइन्छ । यस दिवसको मुख्य उद्देश्य [[अन्तरलिङ्गी]] व्यक्तिहरू र तिनका अधिकार एवं स्थिति बारे जनचेतना फैलाई अन्तरलिङ्गी व्यक्तिहरू बारे सामाजिक बुझाई र स्वीकार्यतालाई व्यापक बनाउनु हो । <ref>{{cite web | url=http://intersexday.org/en/ | title=Intersex Day | publisher=Intersex Day Project }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201120014507/http://intersexday.org/en/ |date=2020-11-20 }}</ref> <ref>{{cite web | url = https://www.hamropatro.com/date/2077-7-10 | title = विजया दशमी, अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031050511/https://www.hamropatro.com/date/2077-7-10 | archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = हाम्रो पात्रो }} </ref> <ref>{{cite web | url = https://purwanchaldaily.com/81337/ | title = को हुन् अन्तरलिङ्गी? हालसम्म ४० भन्दा बढी प्रकारका अन्तरलिङ्गी फेला | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031051018/https://purwanchaldaily.com/81337/ | archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = पूर्वाञ्चल दैनिक }} </ref> <ref>{{cite web | url = https://www.samacharpati.com/66704/bijayadashami-2/ | title = विजयादशमी साथै आज अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031051504/http://web.archive.org/screenshot/https://www.samacharpati.com/66704/bijayadashami-2/ | archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = समाचारपाटी }} </ref> <ref>{{cite web | url = https://birgunjsanjal.com/2020/10/38688/ | title = अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031051804/https://birgunjsanjal.com/2020/10/38688/| archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = वीरगंज संजाल }} </ref> <ref>{{cite web | url = https://www.khabarnetworks.com/khabar-details/153106 | title = अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस- लैगिंक आधारमा भेदभाव कायमै | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031052403/http://web.archive.org/screenshot/https://www.khabarnetworks.com/khabar-details/153106 | archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = खबर नेटवर्क्स् }} </ref> <ref>{{cite web | url = http://www.nagarikabhiyan.com/news/6315/ | title = अन्तरलिङ्गी जनचेतना दिवस- लैगिंक आधारमा भेदभाव कायमै | year = २०२० | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031052639/http://web.archive.org/screenshot/http://www.nagarikabhiyan.com/news/6315/ | archive-date = 31 October 2020 | url-status = live | publisher = नागरिक अभियान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201104214124/http://www.nagarikabhiyan.com/news/6315/ |date=4 November 2020 }}</ref> ==नेपालमा== * सन् २०२०मा क्याम्पेन फर चेन्ज '''राष्ट्रिय अन्तरलिङ्गी मागपत्र''' जारी गरी यो दिवस मनाइएको थियो । <ref> {{cite web | url=https://archive.org/details/intersex-demand-sheet-nepali | title= राष्ट्रिय अन्तरलिङ्गी मागपत्र | publisher = क्याम्पेन फर चेन्ज }} </ref> <ref> {{cite web | url=https://archive.org/details/intersex-demand-sheet-english | title= Intersex Demand Sheet - English | publisher = क्याम्पेन फर चेन्ज }} </ref> <ref> {{cite web | url=https://nepalcfc.org/national-intersex-demand-sheet-in-english/ | title= National Intersex Demand Sheet in English | publisher = क्याम्पेन फर चेन्ज }} A seven-bullet demand sheet regarding gender identity recognition for intersex individuals and laws/policies concerning it. </ref> <ref> {{cite web | url=https://nepalcfc.org/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BF-%E0%A4%AE%E0%A4%BE/ | title= राष्ट्रिय अन्तरलिङ्गि मागपत्र | publisher = क्याम्पेन फर चेन्ज }} अन्तरलिङ्गी व्यक्तिहरूको लैङ्गिक पहिचानको मान्यता र त्यस सम्बन्धी कानुन तथा नीतिमा अत्यावश्यक व्यवस्थाहरू सम्बधी सात बुँदे मागपत्र </ref> ==हेर्नुहोस्== * [[अन्तरलिङ्गी]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:क्वयेर दिवसहरू]] [[श्रेणी:अन्तरलिङ्गी]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय दिवसहरू]] 39qfepbbqa515o2wh8ra9l5z1f1x9wf 0 118826 1366544 1362587 2026-07-21T12:08:19Z ~2026-40912-31 79903 1366544 wikitext text/x-wiki {{For|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची}} {{Infobox official post | post = राष्ट्रपति | body = संयुक्त राज्य अमेरिका | insignia = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | insigniasize = 120 | insigniacaption = राष्ट्रपतीय प्रतीक | flag = Flag of the President of the United States of America.svg | flagsize = 130 | flagcaption = राष्ट्रपतीय झण्डा | flagborder = yes | image = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->File:January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | incumbent = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->[[डोनाल्ड ट्रम्प]] | incumbentsince = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Once sworn in, change it to January 20, 2021. -->सन् २०१७ जनवरी २० | department = {{plainlist| *[[अमेरिकी सरकारको कार्यकारी शाखा]] *[[राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालय]]}} | style = {{plainlist| *[[राष्ट्रपति महोदय (शीर्षक)|राष्ट्रपति महोदय]]<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9D06E3D9143AE533A25751C0A96E9C94609ED7CF |title=How To Address The President; He Is Not Your Excellency Or Your Honor, But Mr. President |date=August 2, 1891 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |title=USGS Correspondence Handbook—Chapter 4 |date=July 18, 2007 |publisher=Usgs.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000950/http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |archive-date=September 26, 2012 |access-date=November 15, 2012}}</ref><br>(अनौपचारिक) *[[सम्माननीय]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |title=Models of Address and Salutation |publisher=Ita.doc.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |archive-date=July 20, 2010 |access-date=September 4, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |date=July 20, 2010 }}</ref> <br>(औपचारिक) *[[महामहिम]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf Heads of State, Heads of Government, Ministers for Foreign Affairs], Protocol and Liaison Service, [[United Nations]]. Retrieved November 1, 2012.</ref><ref>{{Cite web |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/09/01/remarks-president-obama-president-mubarak-his-majesty-king-abdullah-prim |title=Remarks by President Obama, President Mubarak, His Majesty King Abdullah, Prime Minister Netanyahu and President Abbas Before Working Dinner |last=The White House Office of the Press Secretary |date=September 1, 2010 |publisher=obamawhitehouse.archives.gov |access-date=July 19, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |title=Exchanges of Letters |date=September 1978 |publisher=Jimmy Carter Library |access-date=November 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010025608/http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |date=October 10, 2017 }}</ref><br>(कुटिनीतिक)}} | status = {{plainlist| *[[राष्ट्रप्रमुख]] *[[सरकार प्रमुख]]}} | abbreviation = पिओटियुएस | member_of = {{plainlist| *[[अमेरिकाको मन्त्रिमण्डल|मन्त्रिमण्डल]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय नीति परिषद|राष्ट्रिय नीति परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय आर्थिक परिषद|राष्ट्रिय आर्थिक परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद|राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद]]}} | residence = [[ह्वाइट हाउस]] | seat = [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डी.सी.]] | nominator = [[अमेरिकाका राजनीतिक दलहरू|राजनीतिक दलहरू]] वा स्व-नामाङ्कन | appointer = [[संयुक्त राज्य निर्वाचक मण्डल|निर्वाचक मण्डल]] | termlength = चार वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकाको संविधान]] | formation = {{date and age|1788|6|21|p=1|br=1}}<ref>{{Cite book |last=Maier |first=Pauline |title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788 |date=2010 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-86854-7 |location=New York, New York |page=433 |author-link=Pauline Maier}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/ |title=March 4: A forgotten huge day in American history |date=March 4, 2013 |publisher=[[National Constitution Center]] |location=Philadelphia |access-date=July 29, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics |date=February 24, 2018 }}</ref> | first = [[जर्ज वासिङ्टन]]<ref>{{Cite web |url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/presidential-election-of-1789/ |title=Presidential Election of 1789 |website=Digital Encyclopedia |publisher=Mount Vernon Ladies' Association, George Washington's Mount Vernon |location=Mount Vernon, Virginia |access-date=July 29, 2018}}</ref> | salary = $४,००,००० वार्षिक | website = {{url|www.whitehouse.gov}} }} '''अमेरिकाको राष्ट्रपति''', '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपति''' वा '''संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति''' ('''पिओटियुएस'''){{efn-ua|सन् १८७९ मा वाल्टर फिलिप्स नामक व्यक्तिले टेलिग्राफमा छोटकरी रूप दिनको लागि यो पदावलीको प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Safire |first=William |url=https://books.google.com/books?id=q6ARDAAAQBAJ&pg=PA564 |title=Safire's Political Dictionary |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195340617 |page=564 |language=en}}</ref>}} [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] हुन्छन्। अमेरिकाको राष्ट्रपति [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार|सङ्घीय सरकार]]को [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार#कार्यकारी शाखा|कार्यकारी शाखा]] र [[अमेरिकी सशस्त्र बल|संयुक्त राज्य सैन्य बल]]को प्रमुख सैन्य अधिकारी हुन्छन्। [[राष्ट्रपति]] पदको निर्माण भएपछि समयानुसार यसको अधिकार बढाउँदै लगिएको छ र हाल आएर राष्ट्रपतिसँग सङ्घीय सरकारको पूर्ण अधिकार रहेको छ।<ref>{{Cite journal |last=Ford |first=Henry Jones |date=1908 |title=The Influence of State Politics in Expanding Federal Power |journal=Proceedings of the American Political Science Association |volume=5 |pages=53–63 |doi=10.2307/3038511 |jstor=3038511}}</ref> राष्ट्रपतिको शक्तिलाई समयानुसार बढाउने र घटाउने गरिएको भएतापनि [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रूजबेल्ट]] राष्ट्रपति भएपछि उनले यस पदमा निहित अधिकारहरूलाई उल्लेखनीय विस्तार गरेपछि, [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुवातदेखि अमेरिकी राजनीतिक जीवनमा राष्ट्रपति पदले ठोस भूमिका निर्वाह गरेको छ। समकालीन समयमा, राष्ट्रपतिलाई एकमात्र विश्वव्यापी [[महाशक्ति]] नेताको रूपमा संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक हस्तिहरू मध्ये एकको रूपमा समेत हेर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/ |title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World? |last=Von Drehle |first=David |date=February 2, 2017 |website=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world |title=Who should be the world's most powerful person? |date=January 3, 2008 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/the-story-of-power.html |title=Meacham: The History of Power |last=Meacham |first=Jon |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/1-barack-obama.html |title=The Newsweek 50: Barack Obama |last=Zakaria |first=Fareed |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref> ==इतिहास र विकास== == विधायिका अधिकार == === विधेयकमा हस्ताक्षर र भिटो गर्ने === === एजेन्डा तय गर्ने === === नियमहरू जारी गर्ने === === कांग्रेसको बैठक आह्वान र स्थगित गर्ने === == कार्यकारी अधिकार == === प्रशासनिक अधिकार === राष्ट्रपतिले राजनीतिक नियुक्तिहरू गर्छन्। नयाँ राष्ट्रपतिले पदभार ग्रहण गरेपछि ४,००० सम्म नियुक्ति गर्न सक्छन्, जसमध्ये १,२०० [[अमेरिकी सिनेट]]ले पुष्टि गर्नुपर्छ। राजदूतहरू, मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू र विभिन्न अधिकारीहरू, सिनेटको पुष्टिकरणसहित राष्ट्रपतिको नियुक्तिद्वारा परिपुर्ति गरिने पदहरू हुन्।<ref>{{cite web |date=April 14, 2021 |title=Presidentially Appointed Positions |url=https://presidentialtransition.org/wp-content/uploads/sites/6/2020/12/Presidentially-Appointed-Positions.pdf |access-date=March 7, 2023 |publisher=[[Partnership for Public Service]] |location=Washington, D.C.}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/interactive/2020/biden-appointee-tracker/|title=Biden Political Appointee Tracker|newspaper=The Washington Post|access-date=March 7, 2023}}</ref> कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको शक्ति लामो समयदेखि विवादास्पद राजनीतिक मुद्दा रहेको छ। सामान्यतया, राष्ट्रपतिले इच्छा अनुसार कार्यकारी अधिकारीहरूलाई हटाउन सक्छन्।<ref>See ''Shurtleff v. United States'', {{ussc|189|311|1903}}; ''[[Myers v. United States]]'', {{ussc|272|52|1926}}.</ref> यद्यपि, कांग्रेसले स्वतन्त्र नियामक एजेन्सीहरूका आयुक्तहरू र केही निम्न कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको अधिकारलाई कानूनद्वारा कटौती र सीमित गर्न सक्छ।<ref>See ''[[Humphrey's Executor v. United States]]'', {{ussc|295|602|1935}} and ''[[Morrison v. Olson]]'', {{ussc|487|654|1988}}, respectively.</ref> बढ्दो संघीय कर्मचारीतन्त्रलाई व्यवस्थापन गर्न, राष्ट्रपतिहरूलाई धेरै तहका कर्मचारीहरूले सहयोग गर्छन्, जसद्वारा अन्ततः संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयमा व्यवस्थित गरिएको छ। कार्यकारी कार्यालय भित्र, राष्ट्रपतिका सहयोगीहरूको सबैभन्दा भित्री तह, र उनीहरूका सहायकहरू, ह्वाइट हाउस कार्यालयमा अवस्थित छन्। === विदेशी मामिलाहरू === धारा २, खण्ड ३, दफा ४ ले राष्ट्रपतिलाई "राजदूतहरूलाई स्वागत" गर्न आवश्यक छ। विदेश मामिला सधैं राष्ट्रपतिको जिम्मेवारीको एक महत्वपूर्ण तत्व रहँदै आएको छ, संविधान लागू भएदेखि प्रविधिमा भएको प्रगतिले राष्ट्रपतिको शक्ति बढाएको छ। जहाँ पहिले राजदूतहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फबाट स्वतन्त्र रूपमा वार्ता गर्न महत्त्वपूर्ण शक्ति प्रदान गरिएको थियो, राष्ट्रपतिहरूले अब नियमित रूपमा विदेशी देशका नेताहरूसँग प्रत्यक्ष भेट्छन्। === कमाण्डर-इन-चीफ === राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्ने शक्ति संवैधानिक रूपमा कांग्रेसमा निहित छ, तर सेनाको निर्देशन र व्यवस्थापनको लागि राष्ट्रपतिको अन्तिम जिम्मेवारी हुन्छ। संविधानले राष्ट्रपतिलाई कमाण्डर-इन-चीफको रूपमा कति अधिकार प्रदान गर्दछ भन्ने कुरा इतिहासभरि धेरै बहसको विषय बनेको छ, कांग्रेसले विभिन्न समयमा राष्ट्रपतिलाई व्यापक अधिकार दिएको छ र अरूले त्यो अधिकारलाई प्रतिबन्ध लगाउने प्रयास गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last1=Ramsey |first1=Michael |last2=Vladeck |first2=Stephen |title=Common Interpretation: Commander in Chief Clause |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/commander-in-chief-clause-ramsey-and-vladeck/clause/25 |access-date=May 23, 2017 |website=National Constitution Center Educational Resources (some internal navigation required) |publisher=National Constitution Center}}</ref> === न्यायिक शक्ति र विशेषाधिकारहरू === राष्ट्रपतिसँग संयुक्त राज्य अमेरिकाको पुनरावेदन अदालत र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतका सदस्यहरू सहित संघीय न्यायाधीशहरूलाई मनोनित गर्ने अधिकार छ। यद्यपि, यी मनोनयनहरूलाई पदभार ग्रहण गर्नु अघि सिनेटको अनुमोदन आवश्यक पर्दछ। सिनेटको अनुमोदन सुरक्षित गर्नुले संघीय न्यायपालिकालाई विशेष वैचारिक अडानतर्फ उन्मुख गर्न चाहने राष्ट्रपतिहरूको लागि ठूलो बाधा प्रदान गर्न सक्छ। अमेरिकी जिल्ला अदालतहरूमा न्यायाधीशहरूलाई मनोनयन गर्दा, राष्ट्रपतिहरूले प्रायः सिनेटरीय शिष्टाचारको लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परालाई सम्मान गर्छन्। राष्ट्रपतिहरूले माफी र राहत पनि दिन सक्छन्। [[जेराल्ड फोर्ड]]ले पदभार ग्रहण गरेको एक महिना पछि [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]लाई माफी दिए। राष्ट्रपतिहरूले प्रायः पद छोड्नुभन्दा केही समय अघि माफी दिन्छन्, जस्तै [[बिल क्लिन्टन]]ले आफ्नो पदको अन्तिम दिन प्याटी हर्स्टलाई माफी दिए; यो प्रायः विवादास्पद हुन्छ। <ref name="tws8nov12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=But not since President Gerald R. Ford granted clemency to former President Richard M. Nixon for possible crimes in Watergate has a Presidential pardon so pointedly raised the issue of whether the president was trying to shield officials for political purposes.}}</ref><ref name="tws8nov11">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=The prosecutor charged that Mr. Weinberger's efforts to hide his notes may have 'forestalled impeachment proceedings against President Reagan' and formed part of a pattern of 'deception and obstruction'.{{nbsp}}... In light of President Bush's own misconduct, we are gravely concerned about his decision to pardon others who lied to Congress and obstructed official investigations.}}</ref><ref name="tws8nov10">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/washington/2008-03-06-clinton-library-foia_N.htm|title=Clinton-papers release blocked|last=Eisler|first=Peter|date=March 7, 2008|work=USA Today|access-date=November 8, 2009|quote=Former president Clinton issued 140 pardons on his last day in office, including several to controversial figures, such as commodities trader Rich, then a fugitive on tax evasion charges. Rich's ex-wife, Denise, contributed $2,000 in 1999 to Hillary Clinton's Senate campaign; $5,000 to a related political action committee; and $450,000 to a fund set up to build the Clinton library.}}</ref> == नेतृत्व भूमिकाहरू == === राज्यको प्रमुख === {{listen|filename=Four ruffles and flourishes, hail to the chief (long version).ogg|title=Four ruffles and flourishes and 'Hail to the Chief' (long version)}} [[सरकार प्रमुख]]को रूपमा, राष्ट्रपतिले संयुक्त राज्य सरकारलाई आफ्नै जनतामाझ प्रतिनिधित्व गर्दछ, र बाँकी विश्वमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उदाहरण को लागी, कोही विदेशी राष्ट्र प्रमुखको राजकीय भ्रमण को समयमा, राष्ट्रपति सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को साउथ लनमा आयोजित एक राजकीय स्वागत समारोह को आयोजना गर्दछ, यो प्रथा [[जोन एफ. केनेडी|जोन एफ केनेडी]]द्वारा १९६१ मा सुरु भएको थियो। <ref>{{Cite book|last1=Abbott|first1=James A.|url=https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo|title=Designing Camelot: The Kennedy White House Restoration|last2=Rice|first2=Elaine M.|publisher=Van Nostrand Reinhold|year=1998|isbn=978-0-442-02532-8|pages=[https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo/page/9 9]–10|url-access=registration}}</ref> त्यसपछि साँझ [[ह्वाइट हाउस]]को State Dining Roomमा राष्ट्रपतिद्वारा राजकीय रात्रिभोज दिइन्छ ।<ref name="The White House State Dinner">{{Cite web|url=https://www.whitehousehistory.org/the-white-house-state-dinner|title=The White House State Dinner|website=The White House Historical Association|access-date=November 9, 2017}}</ref> [[चित्र:President Ronald Reagan Reviews Troops During An Arrival Ceremony at Great Hall of The People in Beijing Peoples Republic of China - DPLA - 6a25ef568b2569a4d243cdbf07940958.jpg|thumb|President [[Ronald Reagan]] reviews honor guards during a state visit to China, 1984.]] [[चित्र:Wilson_opening_day_1916.jpg|thumb|१९१६ को उद्घाटन दिनमा राष्ट्रपति [[वुड्रो विल्सन]]ले औपचारिक पहिलो बल फ्याँक्छन्।]]राष्ट्रपतिको परम्परामा सरकारको प्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिको भूमिका पनि समावेश पर्दछ। [[जेम्स बुकानान|जेम्स बुकानन]]देखि धेरै निवर्तमान राष्ट्रपतिरूले परम्परागत रूपमा राष्ट्रपतिको संक्रमणकालमा आफ्नो उत्तराधिकारीलाई सल्लाह दिन्छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|title=How Presidents Pass The Torch|last=Gibbs|first=Nancy|date=November 13, 2008|work=[[Time magazine|Time]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121194256/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|archive-date=November 21, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206231048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|date=February 6, 2011}}</ref> [[रोनाल्ड रेगन]] र उनका उत्तराधिकारीहरूले ओभल अफिसको डेस्कमा उद्घाटन दिवसमा आगामी राष्ट्रपतिको लागि एक निजी सन्देश पनि छोडेका छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?/base/news/1232616798110550.xml&coll=2|title=A note from Bush starts morning in the Oval Office|last=Dorning|first=Mike|date=January 22, 2009|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|archive-date=December 28, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|date=December 28, 2011}}</ref> === पार्टीको प्रमुख === राष्ट्रपतिलाई सामान्यतया उनीहरूको राजनीतिक दलको प्रमुख मानिन्छ। सम्पूर्ण प्रतिनिधि सभा र कम्तिमा एक तिहाइ सिनेटमा राष्ट्रपतिसँगै निर्वाचित हुने भएकाले, राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरूले अनिवार्य रूपमा आफ्नो चुनावी सफलता पार्टीको राष्ट्रपतिको उम्मेदवारको प्रदर्शनसँग जोडिएको हुन्छ। कोटटेल प्रभाव, वा यसको कमीले पनि प्रायः राज्य र स्थानीय तहको सरकारमा पार्टीका उम्मेदवारहरूलाई पनि असर गर्छ। यद्यपि, त्यहाँ प्रायः अध्यक्ष र पार्टीका अन्यहरू बीचको तनाव हुन्छ, जसमा कांग्रेसमा आफ्नो पार्टीको ककसबाट महत्त्वपूर्ण समर्थन गुमाउने अध्यक्षहरू सामान्यतया कमजोर र कम प्रभावकारी मानिन्छन्। === वैश्विक नेता === [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा एक [[महाशक्ति]]को रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको उदय संग, र संयुक्त राज्य अमेरिका को [[२१औँ शताब्दी|२१ औं शताब्दी]] मा संसार को सबै भन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको, राष्ट्रपति को सामान्यतया एक वैश्विक नेता को रूप मा हेरिन्छ, र कहिले काहि दुनिया को सबै भन्दा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तित्व। NATO को प्रमुख सदस्यको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थिति, र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] समावेश भएका अन्य धनी वा लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूसँग देशको बलियो सम्बन्धले राष्ट्रपतिलाई "स्वतन्त्र संसारको नेता" भन्ने उपन्यासको नेतृत्व गरेको छ। == छनौट प्रक्रिया == === योग्यता === संविधानको धारा २, खण्ड १, दफा ५ ले राष्ट्रपति पद धारण गर्न तीन योग्यताहरू तोकेको छ। राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्न, व्यक्तिले निम्न कुराहरू गर्नुपर्छ: * संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्राकृतिक रूपमा जन्मेको नागरिक हुनुपर्छ; * कम्तिमा ३५ वर्षको हुनुपर्छ; * कम्तिमा १४ वर्षदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसोबास गरेको हुनुपर्छ।.<ref>{{Cite web |title=Article II. The Executive Branch, Annenberg Classroom |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/article-ii-annenberg/interp/19 |access-date=June 15, 2018 |website=The Interactive Constitution |publisher=The National Constitution Center |location=Philadelphia, Pennsylvania}}</ref> === चुनाव === == सुविधा == === पारिश्रमिक === === निवास === === यात्रा === [[एयर फोर्स वन]] संयुक्त राज्य वायु सेनाको आधिकारिक [[हवाई यातायात नियन्त्रण]] कल चिन्ह तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रपति]]को आधिकारिक सवारी हो ।<ref name="foxtrot">[http://www.faa.gov/air_traffic/publications/atpubs/ATC/atc0204.html आदेश 7110.65R (वायु यातायात नियन्त्रण)] सङ्घीय विमान प्रशासन</ref> ==टिप्पणीहरू== {{notelist-ua}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Presidents of the United States}} {{ढाँचा:संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रप्रमुख]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|राष्ट्रपति ]] sbh2lvzgyczbyxoqvf2dp65e67n0p7y 1366545 1366544 2026-07-21T12:09:59Z ~2026-40912-31 79903 1366545 wikitext text/x-wiki {{For|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची}} {{Infobox official post | post = राष्ट्रपति | body = संयुक्त राज्य अमेरिका | insignia = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | insigniasize = 120 | insigniacaption = राष्ट्रपतीय प्रतीक | flag = Flag of the President of the United States of America.svg | flagsize = 130 | flagcaption = राष्ट्रपतीय झण्डा | flagborder = yes | image = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->File:January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | incumbent = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->[[डोनाल्ड ट्रम्प]] | incumbentsince = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Once sworn in, change it to January 20, 2021. -->सन् २०१७ जनवरी २० | department = {{plainlist| *[[अमेरिकी सरकारको कार्यकारी शाखा]] *[[राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालय]]}} | style = {{plainlist| *[[राष्ट्रपति महोदय (शीर्षक)|राष्ट्रपति महोदय]]<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9D06E3D9143AE533A25751C0A96E9C94609ED7CF |title=How To Address The President; He Is Not Your Excellency Or Your Honor, But Mr. President |date=August 2, 1891 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |title=USGS Correspondence Handbook—Chapter 4 |date=July 18, 2007 |publisher=Usgs.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000950/http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |archive-date=September 26, 2012 |access-date=November 15, 2012}}</ref><br>(अनौपचारिक) *[[सम्माननीय]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |title=Models of Address and Salutation |publisher=Ita.doc.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |archive-date=July 20, 2010 |access-date=September 4, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |date=July 20, 2010 }}</ref> <br>(औपचारिक) *[[महामहिम]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf Heads of State, Heads of Government, Ministers for Foreign Affairs], Protocol and Liaison Service, [[United Nations]]. Retrieved November 1, 2012.</ref><ref>{{Cite web |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/09/01/remarks-president-obama-president-mubarak-his-majesty-king-abdullah-prim |title=Remarks by President Obama, President Mubarak, His Majesty King Abdullah, Prime Minister Netanyahu and President Abbas Before Working Dinner |last=The White House Office of the Press Secretary |date=September 1, 2010 |publisher=obamawhitehouse.archives.gov |access-date=July 19, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |title=Exchanges of Letters |date=September 1978 |publisher=Jimmy Carter Library |access-date=November 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010025608/http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |date=October 10, 2017 }}</ref><br>(कुटिनीतिक)}} | status = {{plainlist| *[[राष्ट्रप्रमुख]] *[[सरकार प्रमुख]]}} | abbreviation = पिओटियुएस | member_of = {{plainlist| *[[अमेरिकाको मन्त्रिमण्डल|मन्त्रिमण्डल]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय नीति परिषद|राष्ट्रिय नीति परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय आर्थिक परिषद|राष्ट्रिय आर्थिक परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद|राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद]]}} | residence = [[ह्वाइट हाउस]] | seat = [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डी.सी.]] | nominator = [[अमेरिकाका राजनीतिक दलहरू|राजनीतिक दलहरू]] वा स्व-नामाङ्कन | appointer = [[संयुक्त राज्य निर्वाचक मण्डल|निर्वाचक मण्डल]] | termlength = चार वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकाको संविधान]] | formation = {{date and age|1788|6|21|p=1|br=1}}<ref>{{Cite book |last=Maier |first=Pauline |title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788 |date=2010 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-86854-7 |location=New York, New York |page=433 |author-link=Pauline Maier}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/ |title=March 4: A forgotten huge day in American history |date=March 4, 2013 |publisher=[[National Constitution Center]] |location=Philadelphia |access-date=July 29, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics |date=February 24, 2018 }}</ref> | first = [[जर्ज वासिङ्टन]]<ref>{{Cite web |url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/presidential-election-of-1789/ |title=Presidential Election of 1789 |website=Digital Encyclopedia |publisher=Mount Vernon Ladies' Association, George Washington's Mount Vernon |location=Mount Vernon, Virginia |access-date=July 29, 2018}}</ref> | salary = $४,००,००० वार्षिक | website = {{url|www.whitehouse.gov}} }} '''अमेरिकाको राष्ट्रपति''', '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपति''' वा '''संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति''' ('''पिओटियुएस'''){{efn-ua|सन् १८७९ मा वाल्टर फिलिप्स नामक व्यक्तिले टेलिग्राफमा छोटकरी रूप दिनको लागि यो पदावलीको प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Safire |first=William |url=https://books.google.com/books?id=q6ARDAAAQBAJ&pg=PA564 |title=Safire's Political Dictionary |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195340617 |page=564 |language=en}}</ref>}} [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] हुन्छन्। अमेरिकाको राष्ट्रपति [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार|सङ्घीय सरकार]]को [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार#कार्यकारी शाखा|कार्यकारी शाखा]] र [[अमेरिकी सशस्त्र बल|संयुक्त राज्य सैन्य बल]]को प्रमुख सैन्य अधिकारी हुन्छन्। [[राष्ट्रपति]] पदको निर्माण भएपछि समयानुसार यसको अधिकार बढाउँदै लगिएको छ र हाल आएर राष्ट्रपतिसँग सङ्घीय सरकारको पूर्ण अधिकार रहेको छ।<ref>{{Cite journal |last=Ford |first=Henry Jones |date=1908 |title=The Influence of State Politics in Expanding Federal Power |journal=Proceedings of the American Political Science Association |volume=5 |pages=53–63 |doi=10.2307/3038511 |jstor=3038511}}</ref> राष्ट्रपतिको शक्तिलाई समयानुसार बढाउने र घटाउने गरिएको भएतापनि [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रूजबेल्ट]] राष्ट्रपति भएपछि उनले यस पदमा निहित अधिकारहरूलाई उल्लेखनीय विस्तार गरेपछि, [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुवातदेखि अमेरिकी राजनीतिक जीवनमा राष्ट्रपति पदले ठोस भूमिका निर्वाह गरेको छ। समकालीन समयमा, राष्ट्रपतिलाई एकमात्र विश्वव्यापी [[महाशक्ति]] नेताको रूपमा संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक हस्तिहरू मध्ये एकको रूपमा समेत हेर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/ |title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World? |last=Von Drehle |first=David |date=February 2, 2017 |website=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world |title=Who should be the world's most powerful person? |date=January 3, 2008 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/the-story-of-power.html |title=Meacham: The History of Power |last=Meacham |first=Jon |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/1-barack-obama.html |title=The Newsweek 50: Barack Obama |last=Zakaria |first=Fareed |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref> ==इतिहास र विकास== == विधायिका अधिकार == === विधेयकमा हस्ताक्षर र भिटो गर्ने === === एजेन्डा तय गर्ने === === नियमहरू जारी गर्ने === === कांग्रेसको बैठक आह्वान र स्थगित गर्ने === == कार्यकारी अधिकार == === प्रशासनिक अधिकार === राष्ट्रपतिले राजनीतिक नियुक्तिहरू गर्छन्। नयाँ राष्ट्रपतिले पदभार ग्रहण गरेपछि ४,००० सम्म नियुक्ति गर्न सक्छन्, जसमध्ये १,२०० [[अमेरिकी सिनेट]]ले पुष्टि गर्नुपर्छ। राजदूतहरू, मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू र विभिन्न अधिकारीहरू, सिनेटको पुष्टिकरणसहित राष्ट्रपतिको नियुक्तिद्वारा परिपुर्ति गरिने पदहरू हुन्।<ref>{{cite web |date=April 14, 2021 |title=Presidentially Appointed Positions |url=https://presidentialtransition.org/wp-content/uploads/sites/6/2020/12/Presidentially-Appointed-Positions.pdf |access-date=March 7, 2023 |publisher=[[Partnership for Public Service]] |location=Washington, D.C.}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/interactive/2020/biden-appointee-tracker/|title=Biden Political Appointee Tracker|newspaper=The Washington Post|access-date=March 7, 2023}}</ref> कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको शक्ति लामो समयदेखि विवादास्पद राजनीतिक मुद्दा रहेको छ। सामान्यतया, राष्ट्रपतिले इच्छा अनुसार कार्यकारी अधिकारीहरूलाई हटाउन सक्छन्।<ref>See ''Shurtleff v. United States'', {{ussc|189|311|1903}}; ''[[Myers v. United States]]'', {{ussc|272|52|1926}}.</ref> यद्यपि, कांग्रेसले स्वतन्त्र नियामक एजेन्सीहरूका आयुक्तहरू र केही निम्न कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको अधिकारलाई कानूनद्वारा कटौती र सीमित गर्न सक्छ।<ref>See ''[[Humphrey's Executor v. United States]]'', {{ussc|295|602|1935}} and ''[[Morrison v. Olson]]'', {{ussc|487|654|1988}}, respectively.</ref> बढ्दो संघीय कर्मचारीतन्त्रलाई व्यवस्थापन गर्न, राष्ट्रपतिहरूलाई धेरै तहका कर्मचारीहरूले सहयोग गर्छन्, जसद्वारा अन्ततः संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयमा व्यवस्थित गरिएको छ। कार्यकारी कार्यालय भित्र, राष्ट्रपतिका सहयोगीहरूको सबैभन्दा भित्री तह, र उनीहरूका सहायकहरू, ह्वाइट हाउस कार्यालयमा अवस्थित छन्। === विदेशी मामिलाहरू === धारा २, खण्ड ३, दफा ४ ले राष्ट्रपतिलाई "राजदूतहरूलाई स्वागत" गर्न आवश्यक छ। विदेश मामिला सधैं राष्ट्रपतिको जिम्मेवारीको एक महत्वपूर्ण तत्व रहँदै आएको छ, संविधान लागू भएदेखि प्रविधिमा भएको प्रगतिले राष्ट्रपतिको शक्ति बढाएको छ। जहाँ पहिले राजदूतहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फबाट स्वतन्त्र रूपमा वार्ता गर्न महत्त्वपूर्ण शक्ति प्रदान गरिएको थियो, राष्ट्रपतिहरूले अब नियमित रूपमा विदेशी देशका नेताहरूसँग प्रत्यक्ष भेट्छन्। === कमाण्डर-इन-चीफ === राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्ने शक्ति संवैधानिक रूपमा कांग्रेसमा निहित छ, तर सेनाको निर्देशन र व्यवस्थापनको लागि राष्ट्रपतिको अन्तिम जिम्मेवारी हुन्छ। संविधानले राष्ट्रपतिलाई कमाण्डर-इन-चीफको रूपमा कति अधिकार प्रदान गर्दछ भन्ने कुरा इतिहासभरि धेरै बहसको विषय बनेको छ, कांग्रेसले विभिन्न समयमा राष्ट्रपतिलाई व्यापक अधिकार दिएको छ र अरूले त्यो अधिकारलाई प्रतिबन्ध लगाउने प्रयास गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last1=Ramsey |first1=Michael |last2=Vladeck |first2=Stephen |title=Common Interpretation: Commander in Chief Clause |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/commander-in-chief-clause-ramsey-and-vladeck/clause/25 |access-date=May 23, 2017 |website=National Constitution Center Educational Resources (some internal navigation required) |publisher=National Constitution Center}}</ref> === न्यायिक शक्ति र विशेषाधिकारहरू === राष्ट्रपतिसँग संयुक्त राज्य अमेरिकाको पुनरावेदन अदालत र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतका सदस्यहरू सहित संघीय न्यायाधीशहरूलाई मनोनित गर्ने अधिकार छ। यद्यपि, यी मनोनयनहरूलाई पदभार ग्रहण गर्नु अघि सिनेटको अनुमोदन आवश्यक पर्दछ। सिनेटको अनुमोदन सुरक्षित गर्नुले संघीय न्यायपालिकालाई विशेष वैचारिक अडानतर्फ उन्मुख गर्न चाहने राष्ट्रपतिहरूको लागि ठूलो बाधा प्रदान गर्न सक्छ। अमेरिकी जिल्ला अदालतहरूमा न्यायाधीशहरूलाई मनोनयन गर्दा, राष्ट्रपतिहरूले प्रायः सिनेटरीय शिष्टाचारको लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परालाई सम्मान गर्छन्। राष्ट्रपतिहरूले माफी र राहत पनि दिन सक्छन्। [[जेराल्ड फोर्ड]]ले पदभार ग्रहण गरेको एक महिना पछि [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]लाई माफी दिए। राष्ट्रपतिहरूले प्रायः पद छोड्नुभन्दा केही समय अघि माफी दिन्छन्, जस्तै [[बिल क्लिन्टन]]ले आफ्नो पदको अन्तिम दिन प्याटी हर्स्टलाई माफी दिए; यो प्रायः विवादास्पद हुन्छ। <ref name="tws8nov12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=But not since President Gerald R. Ford granted clemency to former President Richard M. Nixon for possible crimes in Watergate has a Presidential pardon so pointedly raised the issue of whether the president was trying to shield officials for political purposes.}}</ref><ref name="tws8nov11">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=The prosecutor charged that Mr. Weinberger's efforts to hide his notes may have 'forestalled impeachment proceedings against President Reagan' and formed part of a pattern of 'deception and obstruction'.{{nbsp}}... In light of President Bush's own misconduct, we are gravely concerned about his decision to pardon others who lied to Congress and obstructed official investigations.}}</ref><ref name="tws8nov10">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/washington/2008-03-06-clinton-library-foia_N.htm|title=Clinton-papers release blocked|last=Eisler|first=Peter|date=March 7, 2008|work=USA Today|access-date=November 8, 2009|quote=Former president Clinton issued 140 pardons on his last day in office, including several to controversial figures, such as commodities trader Rich, then a fugitive on tax evasion charges. Rich's ex-wife, Denise, contributed $2,000 in 1999 to Hillary Clinton's Senate campaign; $5,000 to a related political action committee; and $450,000 to a fund set up to build the Clinton library.}}</ref> == नेतृत्व भूमिकाहरू == === राज्यको प्रमुख === {{listen|filename=Four ruffles and flourishes, hail to the chief (long version).ogg|title=Four ruffles and flourishes and 'Hail to the Chief' (long version)}} [[सरकार प्रमुख]]को रूपमा, राष्ट्रपतिले संयुक्त राज्य सरकारलाई आफ्नै जनतामाझ प्रतिनिधित्व गर्दछ, र बाँकी विश्वमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उदाहरण को लागी, कोही विदेशी राष्ट्र प्रमुखको राजकीय भ्रमण को समयमा, राष्ट्रपति सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को साउथ लनमा आयोजित एक राजकीय स्वागत समारोह को आयोजना गर्दछ, यो प्रथा [[जोन एफ. केनेडी|जोन एफ केनेडी]]द्वारा १९६१ मा सुरु भएको थियो। <ref>{{Cite book|last1=Abbott|first1=James A.|url=https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo|title=Designing Camelot: The Kennedy White House Restoration|last2=Rice|first2=Elaine M.|publisher=Van Nostrand Reinhold|year=1998|isbn=978-0-442-02532-8|pages=[https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo/page/9 9]–10|url-access=registration}}</ref> त्यसपछि साँझ [[ह्वाइट हाउस]]को State Dining Roomमा राष्ट्रपतिद्वारा राजकीय रात्रिभोज दिइन्छ ।<ref name="The White House State Dinner">{{Cite web|url=https://www.whitehousehistory.org/the-white-house-state-dinner|title=The White House State Dinner|website=The White House Historical Association|access-date=November 9, 2017}}</ref> [[चित्र:President Ronald Reagan Reviews Troops During An Arrival Ceremony at Great Hall of The People in Beijing Peoples Republic of China - DPLA - 6a25ef568b2569a4d243cdbf07940958.jpg|thumb|सन् १९८४ मा चीनको राजकीय भ्रमणको क्रममा राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]ले सम्मान रक्षकहरूको समीक्षा गर्दै।]] [[चित्र:Wilson_opening_day_1916.jpg|thumb|१९१६ को उद्घाटन दिनमा राष्ट्रपति [[वुड्रो विल्सन]]ले औपचारिक पहिलो बल फ्याँक्छन्।]]राष्ट्रपतिको परम्परामा सरकारको प्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिको भूमिका पनि समावेश पर्दछ। [[जेम्स बुकानान|जेम्स बुकानन]]देखि धेरै निवर्तमान राष्ट्रपतिरूले परम्परागत रूपमा राष्ट्रपतिको संक्रमणकालमा आफ्नो उत्तराधिकारीलाई सल्लाह दिन्छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|title=How Presidents Pass The Torch|last=Gibbs|first=Nancy|date=November 13, 2008|work=[[Time magazine|Time]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121194256/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|archive-date=November 21, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206231048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|date=February 6, 2011}}</ref> [[रोनाल्ड रेगन]] र उनका उत्तराधिकारीहरूले ओभल अफिसको डेस्कमा उद्घाटन दिवसमा आगामी राष्ट्रपतिको लागि एक निजी सन्देश पनि छोडेका छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?/base/news/1232616798110550.xml&coll=2|title=A note from Bush starts morning in the Oval Office|last=Dorning|first=Mike|date=January 22, 2009|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|archive-date=December 28, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|date=December 28, 2011}}</ref> === पार्टीको प्रमुख === राष्ट्रपतिलाई सामान्यतया उनीहरूको राजनीतिक दलको प्रमुख मानिन्छ। सम्पूर्ण प्रतिनिधि सभा र कम्तिमा एक तिहाइ सिनेटमा राष्ट्रपतिसँगै निर्वाचित हुने भएकाले, राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरूले अनिवार्य रूपमा आफ्नो चुनावी सफलता पार्टीको राष्ट्रपतिको उम्मेदवारको प्रदर्शनसँग जोडिएको हुन्छ। कोटटेल प्रभाव, वा यसको कमीले पनि प्रायः राज्य र स्थानीय तहको सरकारमा पार्टीका उम्मेदवारहरूलाई पनि असर गर्छ। यद्यपि, त्यहाँ प्रायः अध्यक्ष र पार्टीका अन्यहरू बीचको तनाव हुन्छ, जसमा कांग्रेसमा आफ्नो पार्टीको ककसबाट महत्त्वपूर्ण समर्थन गुमाउने अध्यक्षहरू सामान्यतया कमजोर र कम प्रभावकारी मानिन्छन्। === वैश्विक नेता === [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा एक [[महाशक्ति]]को रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको उदय संग, र संयुक्त राज्य अमेरिका को [[२१औँ शताब्दी|२१ औं शताब्दी]] मा संसार को सबै भन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको, राष्ट्रपति को सामान्यतया एक वैश्विक नेता को रूप मा हेरिन्छ, र कहिले काहि दुनिया को सबै भन्दा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तित्व। NATO को प्रमुख सदस्यको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थिति, र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] समावेश भएका अन्य धनी वा लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूसँग देशको बलियो सम्बन्धले राष्ट्रपतिलाई "स्वतन्त्र संसारको नेता" भन्ने उपन्यासको नेतृत्व गरेको छ। == छनौट प्रक्रिया == === योग्यता === संविधानको धारा २, खण्ड १, दफा ५ ले राष्ट्रपति पद धारण गर्न तीन योग्यताहरू तोकेको छ। राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्न, व्यक्तिले निम्न कुराहरू गर्नुपर्छ: * संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्राकृतिक रूपमा जन्मेको नागरिक हुनुपर्छ; * कम्तिमा ३५ वर्षको हुनुपर्छ; * कम्तिमा १४ वर्षदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसोबास गरेको हुनुपर्छ।.<ref>{{Cite web |title=Article II. The Executive Branch, Annenberg Classroom |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/article-ii-annenberg/interp/19 |access-date=June 15, 2018 |website=The Interactive Constitution |publisher=The National Constitution Center |location=Philadelphia, Pennsylvania}}</ref> === चुनाव === == सुविधा == === पारिश्रमिक === === निवास === === यात्रा === [[एयर फोर्स वन]] संयुक्त राज्य वायु सेनाको आधिकारिक [[हवाई यातायात नियन्त्रण]] कल चिन्ह तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रपति]]को आधिकारिक सवारी हो ।<ref name="foxtrot">[http://www.faa.gov/air_traffic/publications/atpubs/ATC/atc0204.html आदेश 7110.65R (वायु यातायात नियन्त्रण)] सङ्घीय विमान प्रशासन</ref> ==टिप्पणीहरू== {{notelist-ua}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Presidents of the United States}} {{ढाँचा:संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रप्रमुख]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|राष्ट्रपति ]] 0iplhky1j81inkn2zxtgf9vcvoyal1l 1366546 1366545 2026-07-21T12:15:29Z ~2026-40912-31 79903 1366546 wikitext text/x-wiki {{For|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची|अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची}} {{Infobox official post | post = राष्ट्रपति | body = संयुक्त राज्य अमेरिका | insignia = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | insigniasize = 120 | insigniacaption = राष्ट्रपतीय प्रतीक | flag = Flag of the President of the United States of America.svg | flagsize = 130 | flagcaption = राष्ट्रपतीय झण्डा | flagborder = yes | image = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->File:January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | incumbent = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Jan 20 2021. -->[[डोनाल्ड ट्रम्प]] | incumbentsince = <!-- Do not change until the day of the inauguration. Once sworn in, change it to January 20, 2021. -->सन् २०१७ जनवरी २० | department = {{plainlist| *[[अमेरिकी सरकारको कार्यकारी शाखा]] *[[राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालय]]}} | style = {{plainlist| *[[राष्ट्रपति महोदय (शीर्षक)|राष्ट्रपति महोदय]]<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9D06E3D9143AE533A25751C0A96E9C94609ED7CF |title=How To Address The President; He Is Not Your Excellency Or Your Honor, But Mr. President |date=August 2, 1891 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |title=USGS Correspondence Handbook—Chapter 4 |date=July 18, 2007 |publisher=Usgs.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000950/http://www.usgs.gov/usgs-manual/handbook/hb/431-2-h/chap4.html |archive-date=September 26, 2012 |access-date=November 15, 2012}}</ref><br>(अनौपचारिक) *[[सम्माननीय]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |title=Models of Address and Salutation |publisher=Ita.doc.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |archive-date=July 20, 2010 |access-date=September 4, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720073107/http://www.ita.doc.gov/ita_sec/Address%20and%20Salutation.htm |date=July 20, 2010 }}</ref> <br>(औपचारिक) *[[महामहिम]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf Heads of State, Heads of Government, Ministers for Foreign Affairs], Protocol and Liaison Service, [[United Nations]]. Retrieved November 1, 2012.</ref><ref>{{Cite web |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/09/01/remarks-president-obama-president-mubarak-his-majesty-king-abdullah-prim |title=Remarks by President Obama, President Mubarak, His Majesty King Abdullah, Prime Minister Netanyahu and President Abbas Before Working Dinner |last=The White House Office of the Press Secretary |date=September 1, 2010 |publisher=obamawhitehouse.archives.gov |access-date=July 19, 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |title=Exchanges of Letters |date=September 1978 |publisher=Jimmy Carter Library |access-date=November 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010025608/http://www.jimmycarterlibrary.org/documents/campdavid/letters/ |date=October 10, 2017 }}</ref><br>(कुटिनीतिक)}} | status = {{plainlist| *[[राष्ट्रप्रमुख]] *[[सरकार प्रमुख]]}} | abbreviation = पिओटियुएस | member_of = {{plainlist| *[[अमेरिकाको मन्त्रिमण्डल|मन्त्रिमण्डल]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय नीति परिषद|राष्ट्रिय नीति परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय आर्थिक परिषद|राष्ट्रिय आर्थिक परिषद]] *[[संयुक्त राज्य राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद|राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद]]}} | residence = [[ह्वाइट हाउस]] | seat = [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डी.सी.]] | nominator = [[अमेरिकाका राजनीतिक दलहरू|राजनीतिक दलहरू]] वा स्व-नामाङ्कन | appointer = [[संयुक्त राज्य निर्वाचक मण्डल|निर्वाचक मण्डल]] | termlength = चार वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको संविधान|अमेरिकाको संविधान]] | formation = {{date and age|1788|6|21|p=1|br=1}}<ref>{{Cite book |last=Maier |first=Pauline |title=Ratification: The People Debate the Constitution, 1787–1788 |date=2010 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-684-86854-7 |location=New York, New York |page=433 |author-link=Pauline Maier}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics/ |title=March 4: A forgotten huge day in American history |date=March 4, 2013 |publisher=[[National Constitution Center]] |location=Philadelphia |access-date=July 29, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224184927/https://constitutioncenter.org/blog/march-4-a-forgotten-huge-day-in-american-politics |date=February 24, 2018 }}</ref> | first = [[जर्ज वासिङ्टन]]<ref>{{Cite web |url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/presidential-election-of-1789/ |title=Presidential Election of 1789 |website=Digital Encyclopedia |publisher=Mount Vernon Ladies' Association, George Washington's Mount Vernon |location=Mount Vernon, Virginia |access-date=July 29, 2018}}</ref> | salary = $४,००,००० वार्षिक | website = {{url|www.whitehouse.gov}} }} '''अमेरिकाको राष्ट्रपति''', '''संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपति''' वा '''संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति''' ('''पिओटियुएस'''){{efn-ua|सन् १८७९ मा वाल्टर फिलिप्स नामक व्यक्तिले टेलिग्राफमा छोटकरी रूप दिनको लागि यो पदावलीको प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Safire |first=William |url=https://books.google.com/books?id=q6ARDAAAQBAJ&pg=PA564 |title=Safire's Political Dictionary |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195340617 |page=564 |language=en}}</ref>}} [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रप्रमुख]] र [[सरकार प्रमुख]] हुन्छन्। अमेरिकाको राष्ट्रपति [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार|सङ्घीय सरकार]]को [[संयुक्त राज्यको सङ्घीय सरकार#कार्यकारी शाखा|कार्यकारी शाखा]] र [[अमेरिकी सशस्त्र बल|संयुक्त राज्य सैन्य बल]]को प्रमुख सैन्य अधिकारी हुन्छन्। [[राष्ट्रपति]] पदको निर्माण भएपछि समयानुसार यसको अधिकार बढाउँदै लगिएको छ र हाल आएर राष्ट्रपतिसँग सङ्घीय सरकारको पूर्ण अधिकार रहेको छ।<ref>{{Cite journal |last=Ford |first=Henry Jones |date=1908 |title=The Influence of State Politics in Expanding Federal Power |journal=Proceedings of the American Political Science Association |volume=5 |pages=53–63 |doi=10.2307/3038511 |jstor=3038511}}</ref> राष्ट्रपतिको शक्तिलाई समयानुसार बढाउने र घटाउने गरिएको भएतापनि [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन डी. रूजबेल्ट]] राष्ट्रपति भएपछि उनले यस पदमा निहित अधिकारहरूलाई उल्लेखनीय विस्तार गरेपछि, [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुवातदेखि अमेरिकी राजनीतिक जीवनमा राष्ट्रपति पदले ठोस भूमिका निर्वाह गरेको छ। समकालीन समयमा, राष्ट्रपतिलाई एकमात्र विश्वव्यापी [[महाशक्ति]] नेताको रूपमा संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक हस्तिहरू मध्ये एकको रूपमा समेत हेर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/ |title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World? |last=Von Drehle |first=David |date=February 2, 2017 |website=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world |title=Who should be the world's most powerful person? |date=January 3, 2008 |work=The Guardian |location=London}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/the-story-of-power.html |title=Meacham: The History of Power |last=Meacham |first=Jon |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newsweek.com/2008/12/19/1-barack-obama.html |title=The Newsweek 50: Barack Obama |last=Zakaria |first=Fareed |date=December 20, 2008 |website=Newsweek |access-date=September 4, 2010}}</ref> ==इतिहास र विकास== == विधायिका अधिकार == === विधेयकमा हस्ताक्षर र भिटो गर्ने === === एजेन्डा तय गर्ने === === नियमहरू जारी गर्ने === === कांग्रेसको बैठक आह्वान र स्थगित गर्ने === == कार्यकारी अधिकार == === प्रशासनिक अधिकार === राष्ट्रपतिले राजनीतिक नियुक्तिहरू गर्छन्। नयाँ राष्ट्रपतिले पदभार ग्रहण गरेपछि ४,००० सम्म नियुक्ति गर्न सक्छन्, जसमध्ये १,२०० [[अमेरिकी सिनेट]]ले पुष्टि गर्नुपर्छ। राजदूतहरू, मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरू र विभिन्न अधिकारीहरू, सिनेटको पुष्टिकरणसहित राष्ट्रपतिको नियुक्तिद्वारा परिपुर्ति गरिने पदहरू हुन्।<ref>{{cite web |date=April 14, 2021 |title=Presidentially Appointed Positions |url=https://presidentialtransition.org/wp-content/uploads/sites/6/2020/12/Presidentially-Appointed-Positions.pdf |access-date=March 7, 2023 |publisher=[[Partnership for Public Service]] |location=Washington, D.C.}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/interactive/2020/biden-appointee-tracker/|title=Biden Political Appointee Tracker|newspaper=The Washington Post|access-date=March 7, 2023}}</ref> कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको शक्ति लामो समयदेखि विवादास्पद राजनीतिक मुद्दा रहेको छ। सामान्यतया, राष्ट्रपतिले इच्छा अनुसार कार्यकारी अधिकारीहरूलाई हटाउन सक्छन्।<ref>See ''Shurtleff v. United States'', {{ussc|189|311|1903}}; ''[[Myers v. United States]]'', {{ussc|272|52|1926}}.</ref> यद्यपि, कांग्रेसले स्वतन्त्र नियामक एजेन्सीहरूका आयुक्तहरू र केही निम्न कार्यकारी अधिकारीहरूलाई बर्खास्त गर्ने राष्ट्रपतिको अधिकारलाई कानूनद्वारा कटौती र सीमित गर्न सक्छ।<ref>See ''[[Humphrey's Executor v. United States]]'', {{ussc|295|602|1935}} and ''[[Morrison v. Olson]]'', {{ussc|487|654|1988}}, respectively.</ref> बढ्दो संघीय कर्मचारीतन्त्रलाई व्यवस्थापन गर्न, राष्ट्रपतिहरूलाई धेरै तहका कर्मचारीहरूले सहयोग गर्छन्, जसद्वारा अन्ततः संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपतिको कार्यकारी कार्यालयमा व्यवस्थित गरिएको छ। कार्यकारी कार्यालय भित्र, राष्ट्रपतिका सहयोगीहरूको सबैभन्दा भित्री तह, र उनीहरूका सहायकहरू, ह्वाइट हाउस कार्यालयमा अवस्थित छन्। === विदेशी मामिलाहरू === धारा २, खण्ड ३, दफा ४ ले राष्ट्रपतिलाई "राजदूतहरूलाई स्वागत" गर्न आवश्यक छ। विदेश मामिला सधैं राष्ट्रपतिको जिम्मेवारीको एक महत्वपूर्ण तत्व रहँदै आएको छ, संविधान लागू भएदेखि प्रविधिमा भएको प्रगतिले राष्ट्रपतिको शक्ति बढाएको छ। जहाँ पहिले राजदूतहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको तर्फबाट स्वतन्त्र रूपमा वार्ता गर्न महत्त्वपूर्ण शक्ति प्रदान गरिएको थियो, राष्ट्रपतिहरूले अब नियमित रूपमा विदेशी देशका नेताहरूसँग प्रत्यक्ष भेट्छन्। === कमाण्डर-इन-चीफ === राष्ट्रपति संयुक्त राज्य [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकाको सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|कमाण्डर इन चिफ]] हुन्, साथै राज्य मिलिशियाहरू परिचालन हुँदा तिनीहरूको पनि प्रमुख कमाण्डर हुन्। [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्ने शक्ति संवैधानिक रूपमा कांग्रेसमा निहित छ, तर सेनाको निर्देशन र व्यवस्थापनको लागि राष्ट्रपतिको अन्तिम जिम्मेवारी हुन्छ। संविधानले राष्ट्रपतिलाई कमाण्डर-इन-चीफको रूपमा कति अधिकार प्रदान गर्दछ भन्ने कुरा इतिहासभरि धेरै बहसको विषय बनेको छ, कांग्रेसले विभिन्न समयमा राष्ट्रपतिलाई व्यापक अधिकार दिएको छ र अरूले त्यो अधिकारलाई प्रतिबन्ध लगाउने प्रयास गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last1=Ramsey |first1=Michael |last2=Vladeck |first2=Stephen |title=Common Interpretation: Commander in Chief Clause |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/commander-in-chief-clause-ramsey-and-vladeck/clause/25 |access-date=May 23, 2017 |website=National Constitution Center Educational Resources (some internal navigation required) |publisher=National Constitution Center}}</ref> === न्यायिक शक्ति र विशेषाधिकारहरू === राष्ट्रपतिसँग संयुक्त राज्य अमेरिकाको पुनरावेदन अदालत र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतका सदस्यहरू सहित संघीय न्यायाधीशहरूलाई मनोनित गर्ने अधिकार छ। यद्यपि, यी मनोनयनहरूलाई पदभार ग्रहण गर्नु अघि सिनेटको अनुमोदन आवश्यक पर्दछ। सिनेटको अनुमोदन सुरक्षित गर्नुले संघीय न्यायपालिकालाई विशेष वैचारिक अडानतर्फ उन्मुख गर्न चाहने राष्ट्रपतिहरूको लागि ठूलो बाधा प्रदान गर्न सक्छ। अमेरिकी जिल्ला अदालतहरूमा न्यायाधीशहरूलाई मनोनयन गर्दा, राष्ट्रपतिहरूले प्रायः सिनेटरीय शिष्टाचारको लामो समयदेखि चल्दै आएको परम्परालाई सम्मान गर्छन्। राष्ट्रपतिहरूले माफी र राहत पनि दिन सक्छन्। [[जेराल्ड फोर्ड]]ले पदभार ग्रहण गरेको एक महिना पछि [[रिचार्ड निक्सन|रिचर्ड निक्सन]]लाई माफी दिए। राष्ट्रपतिहरूले प्रायः पद छोड्नुभन्दा केही समय अघि माफी दिन्छन्, जस्तै [[बिल क्लिन्टन]]ले आफ्नो पदको अन्तिम दिन प्याटी हर्स्टलाई माफी दिए; यो प्रायः विवादास्पद हुन्छ। <ref name="tws8nov12">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=But not since President Gerald R. Ford granted clemency to former President Richard M. Nixon for possible crimes in Watergate has a Presidential pardon so pointedly raised the issue of whether the president was trying to shield officials for political purposes.}}</ref><ref name="tws8nov11">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1224.html|title=Bush Pardons Six in Iran Affair, Aborting a Weinberger Trial; Prosecutor Assails 'Cover-Up'|last=Johnston|first=David|date=December 24, 1992|work=The New York Times|access-date=November 8, 2009|quote=The prosecutor charged that Mr. Weinberger's efforts to hide his notes may have 'forestalled impeachment proceedings against President Reagan' and formed part of a pattern of 'deception and obstruction'.{{nbsp}}... In light of President Bush's own misconduct, we are gravely concerned about his decision to pardon others who lied to Congress and obstructed official investigations.}}</ref><ref name="tws8nov10">{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/washington/2008-03-06-clinton-library-foia_N.htm|title=Clinton-papers release blocked|last=Eisler|first=Peter|date=March 7, 2008|work=USA Today|access-date=November 8, 2009|quote=Former president Clinton issued 140 pardons on his last day in office, including several to controversial figures, such as commodities trader Rich, then a fugitive on tax evasion charges. Rich's ex-wife, Denise, contributed $2,000 in 1999 to Hillary Clinton's Senate campaign; $5,000 to a related political action committee; and $450,000 to a fund set up to build the Clinton library.}}</ref> == नेतृत्व भूमिकाहरू == === राज्यको प्रमुख === {{listen|filename=Four ruffles and flourishes, hail to the chief (long version).ogg|title=Four ruffles and flourishes and 'Hail to the Chief' (long version)}} [[सरकार प्रमुख]]को रूपमा, राष्ट्रपतिले संयुक्त राज्य सरकारलाई आफ्नै जनतामाझ प्रतिनिधित्व गर्दछ, र बाँकी विश्वमा राष्ट्रको प्रतिनिधित्व गर्दछ। उदाहरण को लागी, कोही विदेशी राष्ट्र प्रमुखको राजकीय भ्रमण को समयमा, राष्ट्रपति सामान्यतया [[ह्वाइट हाउस]]को साउथ लनमा आयोजित एक राजकीय स्वागत समारोह को आयोजना गर्दछ, यो प्रथा [[जोन एफ. केनेडी|जोन एफ केनेडी]]द्वारा १९६१ मा सुरु भएको थियो। <ref>{{Cite book|last1=Abbott|first1=James A.|url=https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo|title=Designing Camelot: The Kennedy White House Restoration|last2=Rice|first2=Elaine M.|publisher=Van Nostrand Reinhold|year=1998|isbn=978-0-442-02532-8|pages=[https://archive.org/details/designingcamelot0000abbo/page/9 9]–10|url-access=registration}}</ref> त्यसपछि साँझ [[ह्वाइट हाउस]]को State Dining Roomमा राष्ट्रपतिद्वारा राजकीय रात्रिभोज दिइन्छ ।<ref name="The White House State Dinner">{{Cite web|url=https://www.whitehousehistory.org/the-white-house-state-dinner|title=The White House State Dinner|website=The White House Historical Association|access-date=November 9, 2017}}</ref> [[चित्र:President Ronald Reagan Reviews Troops During An Arrival Ceremony at Great Hall of The People in Beijing Peoples Republic of China - DPLA - 6a25ef568b2569a4d243cdbf07940958.jpg|thumb|सन् १९८४ मा चीनको राजकीय भ्रमणको क्रममा राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]ले सम्मान रक्षकहरूको समीक्षा गर्दै।]] [[चित्र:Wilson_opening_day_1916.jpg|thumb|१९१६ को उद्घाटन दिनमा राष्ट्रपति [[उड्रो विल्सन]]ले औपचारिक पहिलो बल फ्याँक्छन्।]]राष्ट्रपतिको परम्परामा सरकारको प्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिको भूमिका पनि समावेश पर्दछ। [[जेम्स बुकानान|जेम्स बुकानन]]देखि धेरै निवर्तमान राष्ट्रपतिरूले परम्परागत रूपमा राष्ट्रपतिको संक्रमणकालमा आफ्नो उत्तराधिकारीलाई सल्लाह दिन्छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|title=How Presidents Pass The Torch|last=Gibbs|first=Nancy|date=November 13, 2008|work=[[Time magazine|Time]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121194256/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|archive-date=November 21, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206231048/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1858896,00.html|date=February 6, 2011}}</ref> [[रोनाल्ड रेगन]] र उनका उत्तराधिकारीहरूले ओभल अफिसको डेस्कमा उद्घाटन दिवसमा आगामी राष्ट्रपतिको लागि एक निजी सन्देश पनि छोडेका छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?/base/news/1232616798110550.xml&coll=2|title=A note from Bush starts morning in the Oval Office|last=Dorning|first=Mike|date=January 22, 2009|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=May 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|archive-date=December 28, 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228085232/http://www.cleveland.com/news/plaindealer/index.ssf?%2Fbase%2Fnews%2F1232616798110550.xml&coll=2|date=December 28, 2011}}</ref> === पार्टीको प्रमुख === राष्ट्रपतिलाई सामान्यतया उनीहरूको राजनीतिक दलको प्रमुख मानिन्छ। सम्पूर्ण प्रतिनिधि सभा र कम्तिमा एक तिहाइ सिनेटमा राष्ट्रपतिसँगै निर्वाचित हुने भएकाले, राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरूले अनिवार्य रूपमा आफ्नो चुनावी सफलता पार्टीको राष्ट्रपतिको उम्मेदवारको प्रदर्शनसँग जोडिएको हुन्छ। कोटटेल प्रभाव, वा यसको कमीले पनि प्रायः राज्य र स्थानीय तहको सरकारमा पार्टीका उम्मेदवारहरूलाई पनि असर गर्छ। यद्यपि, त्यहाँ प्रायः अध्यक्ष र पार्टीका अन्यहरू बीचको तनाव हुन्छ, जसमा कांग्रेसमा आफ्नो पार्टीको ककसबाट महत्त्वपूर्ण समर्थन गुमाउने अध्यक्षहरू सामान्यतया कमजोर र कम प्रभावकारी मानिन्छन्। === वैश्विक नेता === [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा एक [[महाशक्ति]]को रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको उदय संग, र संयुक्त राज्य अमेरिका को [[२१औँ शताब्दी|२१ औं शताब्दी]] मा संसार को सबै भन्दा ठूलो अर्थतन्त्र भएको, राष्ट्रपति को सामान्यतया एक वैश्विक नेता को रूप मा हेरिन्छ, र कहिले काहि दुनिया को सबै भन्दा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तित्व। NATO को प्रमुख सदस्यको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थिति, र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] समावेश भएका अन्य धनी वा लोकतान्त्रिक राष्ट्रहरूसँग देशको बलियो सम्बन्धले राष्ट्रपतिलाई "स्वतन्त्र संसारको नेता" भन्ने उपन्यासको नेतृत्व गरेको छ। == छनौट प्रक्रिया == === योग्यता === संविधानको धारा २, खण्ड १, दफा ५ ले राष्ट्रपति पद धारण गर्न तीन योग्यताहरू तोकेको छ। राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्न, व्यक्तिले निम्न कुराहरू गर्नुपर्छ: * संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्राकृतिक रूपमा जन्मेको नागरिक हुनुपर्छ; * कम्तिमा ३५ वर्षको हुनुपर्छ; * कम्तिमा १४ वर्षदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसोबास गरेको हुनुपर्छ।.<ref>{{Cite web |title=Article II. The Executive Branch, Annenberg Classroom |url=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/articles/article-ii/article-ii-annenberg/interp/19 |access-date=June 15, 2018 |website=The Interactive Constitution |publisher=The National Constitution Center |location=Philadelphia, Pennsylvania}}</ref> === चुनाव === == सुविधा == === पारिश्रमिक === === निवास === === यात्रा === [[एयर फोर्स वन]] संयुक्त राज्य वायु सेनाको आधिकारिक [[हवाई यातायात नियन्त्रण]] कल चिन्ह तथा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[राष्ट्रपति]]को आधिकारिक सवारी हो ।<ref name="foxtrot">[http://www.faa.gov/air_traffic/publications/atpubs/ATC/atc0204.html आदेश 7110.65R (वायु यातायात नियन्त्रण)] सङ्घीय विमान प्रशासन</ref> ==टिप्पणीहरू== {{notelist-ua}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Presidents of the United States}} {{ढाँचा:संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रप्रमुख]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिका|राष्ट्रपति ]] cr7exe0mfe6iwojilqnzii034wejv7q 0 118950 1366700 1363466 2026-07-22T10:21:54Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366700 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = बेन्जामिन पभार | image = Benjamin Pavard 20180709.jpg | image_size = | caption = सन् २०१८ [[फिफा विश्वकप]]मा पभार राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै | fullname = बेन्जामिन जाक मार्सेल पभार<ref name=Legion>{{cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703 |journal=Journal Officiel de la République Française |volume=2019 |issue=1 |id=PRER1835394D |accessdate=24 August 2019 |language=फ्रान्सेली}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|3|28|df=y}}<ref name=FIFA>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=15 July 2018 |accessdate=11 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=19 June 2018 |url-status= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |date=19 June 2018 }}</ref> | birth_place = मब्लेज, [[फ्रान्स]] | height = १.८४ मी<ref name=FIFA/> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | clubnumber = ५ | youthyears1 = सन् २००२–२००५ | youthclubs1 = उस जुमोँ | youthyears2 = सन् २००५–२०१५ | youthclubs2 = लिल्ल | years1 = सन् २०१४–२०१६ | clubs1 = लिल्ल ख | caps1 = २० | goals1 = १ | years2 = सन् २०१५–२०१६ | clubs2 = लिल्ल | caps2 = २१ | goals2 = ० | years3 = सन् २०१६–२०१९ | clubs3 = स्तुतगार्त | caps3 = ८४ | goals3 = २ | years4 = सन् २०१९– | clubs4 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | caps4 = ३७ | goals4 = ५ | nationalyears1 = सन् २०१५ | nationalteam1 = २१ वर्ष मुनि | nationalcaps1 = ४ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = सन् २०१५–२०१७ | nationalteam2 = २१ वर्ष मुनि | nationalcaps2 = १५ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = सन् २०१७– | nationalteam3 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] | nationalcaps3 = २९ | nationalgoals3 = १ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०१८ फिफा विश्वकप|सन् २०१८ रूस]]|}} | club-update = १६:२३, ३१ अक्टोबर २०२० (युटिसी) | nationalteam-update = ११ अक्टोबर २०२० }} '''बेन्जामिन जाक मार्सेल पभार''' ({{भाषा-फ्रान्सेली|बँजमाँ पभार}}, {{IPA-fr|bɛ̃ʒamɛ̃ pavaʁ}}, जन्म: सन् १९९६ मार्च २८) एक फ्रान्सेली व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो हाल जर्मनेली क्लब बायर्न म्युनिख र फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]को रूपमा खेल्दै आएका छन्। <ref name="soccerway1">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://int.soccerway.com/players/benjamin-pavard/365207/|शीर्षक=Benjamin Pavard|प्रकाशक=soccerway.com|पहुँचमिति=2017-09-06}}</ref> सन् २०१४ मा पभारले १८ वर्षको उमेरमा लिल्ल नामक एक फ्रान्सेली फुटबल क्लबको दोस्रो क्लब "लिल्ल ख"बाट व्यावसायिक फुटबलमा प्रशिक्षण लिन तथा व्यावसायिक फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए। सन् २०१५ मा पभारको उक्त क्लबको वरिष्ठ टोलीमा पदोन्नति भएपश्चात् उनले लिग अँ नामक फ्रान्सेली फुटबल सर्वोच्च लिगमा सोही क्लब मार्फत पर्दापण गरेका थिए। उक्त क्लबका लागि १ वर्षसम्म फुटबल खेलेका पभार सन् २०१६ मा स्तुतगार्त नामक एक जर्मनेली क्लबमा आवद्ध भएका थिए जहाँ उनले सोही वर्ष क्लबको तर्फबाट बुन्डेसलिगा ख नामक जर्मनेली फुटबलको दोस्रो सर्वोच्च लिग जित्न सफल भएका थिए। पभारले उक्त क्लबसँगको ३ वर्षे बसाइँमा ८० भन्दा बढी उपस्थितिहरू जनाएका थिए। सन् २०१९ को जनवरीमा पभार [[बुन्डेसलिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब बायर्न म्युनिखमा आवद्ध भएका थिए भने उनले क्लबको तर्फबाट उक्त वर्षको बुन्डेसलिगा संस्करण जित्न सफल भएका थिए। पभारले सन् २०१५ मा फ्रान्सेली १९ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलजीवनको सुरुवात गरेका थिए भने सोही वर्ष उनी २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीको पदोन्नति भएको थियो। सन् २०१७ को नोभेम्बरमा उनको वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीमा पदोन्नति भएको थियोे भने सन् २०१८, [[रुस|रूस]]मा आयोजित [[२०१८ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकप]]को संस्करणमा उनले राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका प्राप्त गरेका थिए भने राष्ट्रिय टोलीको उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा क्रोएसियालाई पराजित गर्दै [[फिफा विश्वकप]] उपाधि उचाल्न सफल भएको थियो। == क्लब खेलजीवन == == अन्तर्राष्ट्रिय खेलजीवन == == खेलजीवन तथ्याङ्क == ===क्लब=== {{updated|३ नोभेम्बर २०२०}}<ref name="soccerway१">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/benjamin-pavard/365207/|title=Benjamin Pavard|publisher=soccerway.com|accessdate=६ सेप्टेम्बर २०१७}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ क्लबका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|संस्करण !colspan=3|लिग !colspan=2|कप !colspan=2|लिग कप !colspan=2|युरोप !colspan=2|अन्य !colspan=2|जम्मा |- !विभाग||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल||उपस्थिति||गोल |- |rowspan=3|लिल्ल |[[२०१४–१५ लिल्ल संस्करण|२०१४–१५]] |rowspan=2|[[लिग अँ]] |८||०||०||०||०||०||colspan=2|— |colspan=2|—||८||० |- |[[२०१५–१६ लिल्ल संस्करण|२०१५–१६]] |१३||०||१||०||३||०||colspan=2|— |colspan=2|—||१७||० |- !colspan=2|जम्मा !२१||०||१||०||३||०||०||०||०||०||२५||० |- |rowspan=4|स्तुतगार्त |[[२०१६–१७ स्तुतगार्त संस्करण|२०१६–१७]] | बुन्डेसलिगा ख |२१||१||०||०||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||२१||१ |- |[[२०१७–१८ स्तुतगार्त संस्करण|२०१७–१८]] |rowspan=2|[[बुन्डेसलिगा]] |३४||१||२||०||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||३६||१ |- |[[२०१८–१९ स्तुतगार्त संस्करण|२०१८–१९]] |२९||०||०||०||colspan=2|—||colspan=2|—||२||०||३१||० |- !colspan=2|जम्मा !८४||२||२||०||colspan=2|—||०||०||२||०||८८||२ |- |rowspan=3|[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] |[[२०१९–२० बायर्न म्युनिख संस्करण|२०१९–२०]] |rowspan=2|[[बुन्डेसलिगा]] |३२||५||६||०||colspan=2|—||८||०||१||०||४७||५ |- |[[२०२०–२१ बायर्न म्युनिख संस्करण|२०२०–२१]] |५||०||०||०||colspan=2|—||३||०||२||०||१०||० |- !colspan=2|जम्मा !३७||५||६||०||colspan=2|—||११||०||३||०||५७||५ |- !colspan=3|कुल !१४२||७||९||०||३||०||११||०||५||०||१७०||७ |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{updated|११ अक्टोबर २०२०}}<ref name=NFT>{{NFT player|id=69264|name=Pavard, Benjamin|accessdate=२८ March २०१८}}</ref> {|class="wikitable" style="text-align: center" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि जनाएको उपस्थिति तथा गरेका गोलहरू |- !राष्ट्रिय टोली||वर्ष||उपस्थिति||गोल |- |rowspan=4|[[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] |२०१७||२||० |- |२०१८||१६||१ |- |२०१९||९||० |- |२०२०||२||० |- !colspan=2|जम्मा||२९||१ |} ====अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू==== :''राष्ट्रिय टोलीका लागि गरेको गोलहरू'' {|class="wikitable plainrowheaders" |- !गोल||मिति||स्थान||उपस्थिति||प्रतिस्पर्धी||अङ्क||नतिजा||प्रतिस्पर्धा |- | १ || ३० जुन २०१८ || कजान रङ्गशाला, कजान, [[रुस|रूस]] || align=center|९ || {{fb|ARG}} || align=center | २–२ || align=center | ४–३ || [[२०१८ फिफा विश्वकप]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडिहरू == {{कमन्सश्रेणी}} *[http://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/1926843848-benjamin-pavard राष्ट्रिय टोली जानकारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326005726/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/1926843848-benjamin-pavard |date=2019-03-26 }} [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] adr33l6okioxlnnlquizf2qvtz9hdde 0 121108 1366626 1335791 2026-07-22T08:15:23Z पर्वत सुवेदी 31224 /* ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार */ 1366626 wikitext text/x-wiki पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार (वि.सं असार २०८२), [[नेपाल]]मा ५८ वटा ब्रोडब्यान्ड [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]]हरू छन्। नेपालका अधिकांश इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले फाइबर टु द होम (एफटिटिएच) प्रविधि प्रयोग गर्छन्, केहीले आफ्ना पुराना केबल/डिएसएल/ताररहित सञ्जालहरूलाई फाइबरमा उत्तरउन्नति गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् २०८२ जेठ मसान्तसम्मका ‘टप टेन’ आईएसपी: कसले कति ग्राहक थपे, कसले गुमाए?|url=https://technologykhabar.com/2025/07/09/207387/?utm_source=nepalipatro&utm_medium=np_mobile&utm_campaign=np_news|access-date=२६ असार २०८२|website=टेक्नोलोजी खबर |language=नेपाली}}</ref> == ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार == २०८२ असार मसान्त सम्मको नेपालमा शीर्ष १० इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू तल दिइएको छ। <ref>{{Cite web |title=MIS report |url=https://nta.gov.np/uploads/contents/NTA_MIS_%202082Mangsir.pdf |website=nta.gov.np|date=मङ्सिर २०८२|accessdate=२७ पुस २०८२}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |क्रम ! rowspan="2" |नाम ! rowspan="2" |लोगो ! rowspan="2" |ग्राहकहरू (२०८२ मङ्सिर) ! rowspan="2" |बजार साझेदारी |- |- |१ |[[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन]] |[[चित्र:Worldlink_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|150x150पिक्सेल]] |१०,९१,०२९ |३०.५६% |- |३ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] | |४,२२,३०४ |११.८२% |- |२ |[[डिस होम|डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड]] |[[चित्र:DishHome_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|50x50पिक्सेल]] |३,७४,२१८ |१०.४७% |- |४ |[[भायानेट]] |[[File:Vianetlogo.png|center|frameless|100x100px]] |३,७३,८५१ |१०.४६% |- |५ |[[क्लासिक टेक]] |[[File:Classic Tech Pvt. Ltd. Logo.jpg|center|frameless|147x147px]] |२,९२,९२२ |८.२०% |- |६ |[[सुबिसु केबलनेट|सुबिसु]] |[[File:Subisu Logo.svg|center|frameless|150x150px]] |२,६८,६२२ |७.५२% |- |७ |[[वेब सर्फर्स]] | |१,७३,७३६ |४.८६% |- |८ |[[टेकमाइन्ड्स]] | |१,२३,१७५ |३.६५% |- |९ |[[वाइफाई नेपाल]] | |९५,४९६ |२.८३% |- |१० |[[सिजी टेलिकम|सिजी कम्युनिकेसन्स]] | |८५,४०९ |२.५३% |- ! colspan="5" |स्रोत:नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची|इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] jx58zsqqqh1jt4b5rwodh9p350g6sqh 1366627 1366626 2026-07-22T08:18:27Z पर्वत सुवेदी 31224 /* ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार */ 1366627 wikitext text/x-wiki पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार (वि.सं असार २०८२), [[नेपाल]]मा ५८ वटा ब्रोडब्यान्ड [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]]हरू छन्। नेपालका अधिकांश इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले फाइबर टु द होम (एफटिटिएच) प्रविधि प्रयोग गर्छन्, केहीले आफ्ना पुराना केबल/डिएसएल/ताररहित सञ्जालहरूलाई फाइबरमा उत्तरउन्नति गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् २०८२ जेठ मसान्तसम्मका ‘टप टेन’ आईएसपी: कसले कति ग्राहक थपे, कसले गुमाए?|url=https://technologykhabar.com/2025/07/09/207387/?utm_source=nepalipatro&utm_medium=np_mobile&utm_campaign=np_news|access-date=२६ असार २०८२|website=टेक्नोलोजी खबर |language=नेपाली}}</ref> == ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार == २०८२ असार मसान्त सम्मको नेपालमा शीर्ष १० इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू तल दिइएको छ। <ref>{{Cite web |title=MIS report |url=https://nta.gov.np/uploads/contents/NTA_MIS_%202082Mangsir.pdf |website=nta.gov.np|date=मङ्सिर २०८२|accessdate=२७ पुस २०८२}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |क्रम ! rowspan="2" |नाम ! rowspan="2" |लोगो ! rowspan="2" |ग्राहकहरू (२०८२ मङ्सिर) ! rowspan="2" |बजार साझेदारी |- |- |१ |[[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन]] |[[चित्र:Worldlink_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|150x150पिक्सेल]] |१०,९१,०२९ |३०.५६% |- |३ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] | |४,२२,३०४ |११.८२% |- |२ |[[डिस होम|डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड]] |[[चित्र:DishHome_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|50x50पिक्सेल]] |३,७४,२१८ |१०.४७% |- |४ |[[भायानेट]] |[[File:Vianetlogo.png|center|frameless|100x100px]] |३,७३,८५१ |१०.४६% |- |५ |[[क्लासिक टेक]] |[[File:Classic Tech Pvt. Ltd. Logo.jpg|center|frameless|147x147px]] |२,९२,९२२ |८.२०% |- |६ |[[सुबिसु केबलनेट|सुबिसु]] |[[File:Subisu Logo.svg|center|frameless|150x150px]] |२,६८,६२२ |७.५२% |- |७ |[[वेब सर्फर्स]] | |१,७३,७३६ |४.८६% |- |९ |[[वाइफाई नेपाल]] | |१,१८,७७८ |३.३२% |- |८ |[[टेकमाइन्ड्स]] | |१,१८,६७८ |३.३२% |- |१० |[[सिजी टेलिकम|सिजी कम्युनिकेसन्स]] | |९३,५३४ |२.६२% |- ! colspan="5" |स्रोत:नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची|इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] h76szbxz61129iuipjbcrnf1n5gv17y 1366628 1366627 2026-07-22T08:21:59Z पर्वत सुवेदी 31224 /* ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार */ 1366628 wikitext text/x-wiki पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार (वि.सं असार २०८२), [[नेपाल]]मा ५८ वटा ब्रोडब्यान्ड [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]]हरू छन्। नेपालका अधिकांश इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले फाइबर टु द होम (एफटिटिएच) प्रविधि प्रयोग गर्छन्, केहीले आफ्ना पुराना केबल/डिएसएल/ताररहित सञ्जालहरूलाई फाइबरमा उत्तरउन्नति गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् २०८२ जेठ मसान्तसम्मका ‘टप टेन’ आईएसपी: कसले कति ग्राहक थपे, कसले गुमाए?|url=https://technologykhabar.com/2025/07/09/207387/?utm_source=nepalipatro&utm_medium=np_mobile&utm_campaign=np_news|access-date=२६ असार २०८२|website=टेक्नोलोजी खबर |language=नेपाली}}</ref> == ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार == २०८२ असार मसान्त सम्मको नेपालमा शीर्ष १० इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू तल दिइएको छ। <ref>{{Cite web |title=MIS report |url=https://nta.gov.np/uploads/contents/NTA_MIS_%202082Mangsir.pdf |website=nta.gov.np|date=मङ्सिर २०८२|accessdate=२७ पुस २०८२}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |क्रम ! rowspan="2" |नाम ! rowspan="2" |लोगो ! rowspan="2" |ग्राहकहरू (२०८२ मङ्सिर) ! rowspan="2" |बजार साझेदारी |- |- |१ |[[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन]] |[[चित्र:Worldlink_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|150x150पिक्सेल]] |१०,९१,७८० |३०.५६% |- |३ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] | |३,९४,५५२ |११.८२% |- |२ |[[डिस होम|डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड]] |[[चित्र:DishHome_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|50x50पिक्सेल]] |३,७४,२१८ |१०.४७% |- |४ |[[भायानेट]] |[[File:Vianetlogo.png|center|frameless|100x100px]] |३,७३,८५१ |१०.४६% |- |५ |[[क्लासिक टेक]] |[[File:Classic Tech Pvt. Ltd. Logo.jpg|center|frameless|147x147px]] |२,९२,२७२ |८.२०% |- |६ |[[सुबिसु केबलनेट|सुबिसु]] |[[File:Subisu Logo.svg|center|frameless|150x150px]] |२,६८,६२२ |७.५२% |- |७ |[[वेब सर्फर्स]] | |१,७३,३४७ |४.८६% |- |९ |[[वाइफाई नेपाल]] | |१,१८,७७८ |३.३२% |- |८ |[[टेकमाइन्ड्स]] | |१,१८,४१६ |३.३२% |- |१० |[[सिजी टेलिकम|सिजी कम्युनिकेसन्स]] | |९३,५३४ |२.६२% |- ! colspan="5" |स्रोत:नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची|इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] nhf6ql27ydevvpwbnv94gabcdpywcnu 1366631 1366628 2026-07-22T08:24:42Z पर्वत सुवेदी 31224 1366631 wikitext text/x-wiki पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार (वि.सं असार २०८२), [[नेपाल]]मा ५८ वटा ब्रोडब्यान्ड [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]]हरू छन्। नेपालका अधिकांश इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले फाइबर टु द होम (एफटिटिएच) प्रविधि प्रयोग गर्छन्, केहीले आफ्ना पुराना केबल/डिएसएल/ताररहित सञ्जालहरूलाई फाइबरमा स्तर उन्नति गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=फाइबर इन्टरनेटमा डिशहोमलाई उछिन्दै टेलिकम बन्यो दोस्रो ठुलो आईएसपी, यस्ता छन् शीर्ष १० कम्पनी|url=https://techpana.com/2026/158006/nepal-telecom-becomes-2nd-largest-fiber-isp-top-10-internet-providers|access-date=६ साउन २०८३|website=टेकपाना |language=नेपाली}}</ref> == ग्राहककहरूको सङ्ख्या अनुसार == २०८३ असार मसान्त सम्मको नेपालमा शीर्ष १० इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू तल दिइएको छ। <ref>{{Cite web |title=MIS report |url=https://nta.gov.np/uploads/contents/NTA_MIS_%202083Mangsir.pdf |website=nta.gov.np|date=मङ्सिर २०८२|accessdate=६ साउन २०८३}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ ! rowspan="2" |क्रम ! rowspan="2" |नाम ! rowspan="2" |लोगो ! rowspan="2" |ग्राहकहरू (२०८२ मङ्सिर) ! rowspan="2" |बजार साझेदारी |- |- |१ |[[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन]] |[[चित्र:Worldlink_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|150x150पिक्सेल]] |१०,९१,७८० |३०.५६% |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] | |३,९४,५५२ |११.८२% |- |३ |[[डिस होम|डिस मिडिया नेटवर्क लिमिटेड]] |[[चित्र:DishHome_Logo.svg|केन्द्र|फ्रेमहीन|50x50पिक्सेल]] |३,७४,२१८ |१०.४७% |- |४ |[[भायानेट]] |[[File:Vianetlogo.png|center|frameless|100x100px]] |३,७३,८५१ |१०.४६% |- |५ |[[क्लासिक टेक]] |[[File:Classic Tech Pvt. Ltd. Logo.jpg|center|frameless|147x147px]] |२,९२,२७२ |८.२०% |- |६ |[[सुबिसु केबलनेट]] |[[File:Subisu Logo.svg|center|frameless|150x150px]] |२,६८,६२२ |७.५२% |- |७ |[[वेब सर्फर्स]] | |१,७३,३४७ |४.८६% |- |८ |[[वाइफाई नेपाल]] | |१,१८,७७८ |३.३२% |- |९ |[[टेकमाइन्ड्स]] | |१,१८,४१६ |३.३२% |- |१० |[[सिजी टेलिकम|सिजी कम्युनिकेसन्स]] | |९३,५३४ |२.६२% |- ! colspan="5" |स्रोत:नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरूको सूची|इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] 16b72aawgivifeahdqscc2k256p3e4b 0 123111 1366791 1169689 2026-07-23T07:00:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366791 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = साफ च्याम्पियनसिप | year = २०२१ | image = | caption = सन् २०२१ को सफ च्याम्पियनसिपको प्रतीक | size = 160px | city = [[माले]] | country = {{झण्डा चिन्ह|माल्दिभ्स}} | dates = १–१६ अक्टोबर २०२१ | num_teams = ५ | sub-confederations = १ | venues = १ | cities = १ | champion = | count = | second = | champion = India | second = Nepal | count = 8 | matches = 11 | goals = 22 | attendance = | top_scorer = {{fbicon|IND}} [[सुनिल क्षेत्री]]<br />(५ गोल) | player = {{fbicon|IND}} [[सुनिल क्षेत्री]] | young_player = | goalkeeper = | fair_play = | prevseason = [[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप|सन् २०१८]] | nextseason = [[२०२३ साफ च्याम्पियनसिप|२०२३]] | updated = १ अक्टोबर २०२१ }} '''२०२१ साफ च्याम्पियनसिप''' (उरिदू माल्दिभ्स प्रायोजक भएकाले [[उरिदू माल्दिभ्स|उरिदू]] साफ च्याम्पियनसिप २०२१ नामले समेत परिचित) <ref>{{Cite news|url=https://raajje.mv/106753|title=Ooredoo named title sponsor of SAFF Championship 2021|last=Zalif|first=Zunana|date=20 September 2021|work=Raajje|access-date=20 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921111840/https://raajje.mv/106753|archive-date=21 September 2021}}</ref> [[साफ च्याम्पियनसिप]] को १३औँ संस्करण हो। साफ च्याम्पियनसिप [[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ]]द्वारा आयोजित [[दक्षिण एसिया]]को द्विवार्षिक अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिता हो। यस संस्करणको प्रतियोगिता सन् २०२० मा [[पाकिस्तान]]द्वारा आयोजना गरिने तय गरिएतापनि [[बङ्गलादेश]]मा सन् २०२१ को सेप्टेम्बरमा आयोजना गरिने गरी स्थगित गरिएको थियो। यसपछि पनि कोभिड १९ महामारीको कारण प्रतियोगिता पुनः अक्टोबरसम्म स्थगित गरिएको थियो जसकारण [[माल्दिभ्स]] आयोजक राष्ट्र बनेको थियो। <ref name="official">{{Cite press release|title=South Asian Football Federation (SAFF)'s Press Release|publisher=South Asian Football Federation|url=https://saffederation.org/south-asian-football-federation-saffs-press-release/|access-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813103827/https://saffederation.org/south-asian-football-federation-saffs-press-release/|archive-date=13 August 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813103827/https://saffederation.org/south-asian-football-federation-saffs-press-release/ |date=13 August 2021 }}</ref> <ref name="hosts">{{Cite news|url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-loses-the-saff-championship-hosting-opportunity-to-the-maldives.html|title=Nepal loses the SAFF Championship hosting opportunity to the Maldives|access-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809133921/https://english.onlinekhabar.com/nepal-loses-the-saff-championship-hosting-opportunity-to-the-maldives.html|archive-date=9 August 2021|publisher=Online Khabar English}}</ref> == सहभागी राष्ट्रहरू == पाकिस्तान फुटबल सङ्घलाई [[फिफा]]ले सन् २०२१ को अप्रिलमा प्रतिबन्ध लगाएका कारणले पाकिस्तानले प्रतियोगितामा भाग लिनेे अवसर गुमाएको थियो <ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/who-we-are/news/fifa-suspends-chad-and-pakistan-football-associations|title=FIFA suspends Chad and Pakistan football associations|access-date=7 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407143916/https://www.fifa.com/who-we-are/news/fifa-suspends-chad-and-pakistan-football-associations|archive-date=7 April 2021|publisher=FIFA}}</ref> भने भुटान सरकारले [[भुटान राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय फुटबल टोली]]लाई विदेश यात्रा गर्न अनुमति दिन अस्वीकार गरेकाले सहभागि हुन पाएको थिएन। <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/sports/football/সাফ-ফুটবলে-খেলবে-না-বলছে-ভুটান|title=সাফ ফুটবলে খেলবে না বলছে ভুটান|date=1 July 2021|access-date=24 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725125252/https://www.prothomalo.com/sports/football/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AB-%E0%A6%AB%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%AC%E0%A6%B2%E0%A7%87-%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%B2%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AD%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%A8|archive-date=25 July 2021|publisher=Daily Prothom Alo}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://goalnepal.com/news/detail/11281|title=SAFF Championship 2021 Is In Limbo !|access-date=6 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210705064325/https://goalnepal.com/news/detail/11281|archive-date=5 July 2021|publisher=Goal Nepal}}</ref> भुटानको फिर्ता पुष्टि २०२१ अगस्ट १८ मा भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://the-anfa.com/news-detail/1230|title=Nepal begin SAFF Championship against hosts Maldives|website=ANFA|publisher=All Nepal Football Association|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818115502/https://the-anfa.com/news-detail/1230|archivedate=18 August 2021|accessdate=18 August 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818115502/https://the-anfa.com/news-detail/1230 |date=18 August 2021 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" ! style="width:160px;" |देश ! style="width:100px;" | उपस्थिति ! style="width:300px;" | अघिल्लो सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन ! [[फिफा विश्व वरीयता|फिफा वरीयता]]<br /> १६ सेप्टेम्बर २०२१ <ref name="rankings">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id13407|title=Men's Ranking|publisher=FIFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916105240/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id13407|archivedate=16 September 2021|accessdate=16 September 2021}}</ref> |- |{{Fb|BAN}} | align="center" | १२औँ | '''विजेता''' (सन् २००३) | १८९ |- |{{Fb|IND}} | align="center" | १३ औँ | '''विजेता''' (सन् १९९३, ११९७, ११९९, २००५, २००९, २०११, २०१५) | १०७ |- |{{Fb|MDV}} | align="center" | ११औँ | '''विजेता''' ([[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप|, सन् २०१८]]) | १५८ |- |{{Fb|NEP}} | align="center" | १३औँ | तेस्रो स्थान (सन् १९९३) | १६८ |- |{{Fb|SRI}} | align="center" | १३औँ | '''विजेता''' (सन् १९९५) | २०५ |} == स्थान == राजधानी [[माले]]को राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशालामा सबै खेलहरू आयोजना गरिनेछ। {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[माले]] !rowspan=4|{{location map+| Maldives |float=center |width=100 |caption=| places={{Location map~|Maldives|lat=4.1740|long=73.5130|position=right|label=[[माले]]}} }} |- | राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला (माल्दिभ्स |- | क्षमता: '''११,८५०'''<ref>{{Cite web |title=National Stadium Maldives |url=https://int.soccerway.com/teams/maldives/new-radiant/3856/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814165906/https://int.soccerway.com/teams/maldives/new-radiant/3856/ |archive-date=14 August 2018 |access-date=11 August 2021 |website=Soccerway}}</ref> |- | [[File:Galolhu Dhandu.jpg|200px]] |} == समूह चरण == [[पाकिस्तान राष्ट्रिय फुटबल टोली|पाकिस्तानको]] निलम्बन र [[भुटान राष्ट्रिय फुटबल टोली|भुटान]]को फिर्ता पछि ढाँचा एकल समूह राउन्ड रोबिनमा परिवर्तन भएको थियो र शीर्ष दुई टोली फाइनल खेल्नेछन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-in/news/all-you-need-to-know-saff-championship-2021-india-national/6r9qsaun8dn01c49l3i4f8qgz|title=SAFF Championship 2021: Everything you need to know|last=Mukherjee|first=Soham|date=9 September 2021|website=Goal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210913075500/https://www.goal.com/en-in/news/all-you-need-to-know-saff-championship-2021-india-national/6r9qsaun8dn01c49l3i4f8qgz|archivedate=13 September 2021|accessdate=13 September 2021}}</ref> === तालिका === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! scope="col" width="28" |<abbr title="Position">स्थिति</abbr> ! scope="col" width="180" | टोली ! scope="col" width="28" | <abbr title="Played">खेल</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Drawn">जित</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Drawn">बराबर</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Drawn">हार</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Goal difference">गोल गरेको</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Goal difference">गोल खाएको</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Goal difference">गोल अन्तर</abbr> ! scope="col" width="28" | <abbr title="Points">अङ्क</abbr> ! scope="col" | योग्यता |- style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | १ ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | <span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px| ]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>[[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल]]</span> | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | ४ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | +२ | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | ६ | rowspan="2" style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | [[२०२१ साफ च्याम्पियनसिप फाइनल|फाइनल]] मा पुग्ने |- style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | २ ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | <span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[बङ्गलादेश राष्ट्रिय फुटबल टोली|बङ्गलादेश]]</span> | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | ३ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | ३ | style="font-weight: normal;background-color:#BBF3BB;" | -१ | style="font-weight: bold;background-color:#BBF3BB;" | ४ |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | ३ ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" | <span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Maldives.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[माल्दिभ्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|माल्दिभ्स]]</span> <span style="font-weight:bold">(आ)</span> | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | +१ | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | ३ ! style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | ४ ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" | <span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[भारत राष्ट्रिय फुटबल टोली|भारत]]</span> | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ० | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | २ | |- | style="text-align: center;font-weight: normal;background-color:transparent;" | ५ ! scope="row" style="text-align: left; white-space:nowrap;font-weight: normal;background-color:transparent;" | <span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Sri_Lanka.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[श्रीलङ्का राष्ट्रिय फुटबल टोली|श्रीलङ्का]]</span> | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ३ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ० | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | १ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | २ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | ४ | style="font-weight: normal;background-color:transparent;" | &#x2212; २ | style="font-weight: bold;background-color:transparent;" | १ | |} <div class="sports-table-notes"> अद्यावधिक: सन् २०२१ अक्टोबर १। स्रोत: [https://int.soccerway.com/international/asia/south-asian-football-federation-championship/2020/group-stage/r50023/tables/ सकरवे]<br /> <span style="font-weight:bold">(आ)</span> आयोजक</div> === खेल === == प्रसारण अधिकार == {| class="wikitable" !देश ! प्रसारक <ref>{{Cite web|url=https://khelnow.com/football/saff-championship-2021-fixtures-teams-results-telecast|title=SAFF Championship 2021: Fixtures, Results, Telecast and more|website=Khel Now|accessdate=3 October 2021}}</ref> |- |{{झण्डा|बङ्गलादेश}} | टि स्पोर्ट |- |{{झण्डा|भारत}} | युरोस्पोर्ट |- |{{झण्डा|माल्दिभ्स}} | एस टिभी |- |{{झण्डा|नेपाल}} | ''एक्सन स्पोर्ट्स'' <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=साफको प्रत्यक्ष प्रसारण एक्सन स्पोर्ट्स एचडीमा पनि|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/saaphko-prtykss-prsaarnn-eksn-sportts-ecddiimaa-pni-107571|कार्य=|प्रकाशक=अन्नपूर्ण पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> |- |{{झण्डा|श्रीलङ्का}} | फुटबल श्रीलङ्का टिभी |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{साफ च्याम्पियनसिप}} 1a56c5804ncj8pkt604va6edhjpt1l8 0 123169 1366734 1093951 2026-07-22T14:36:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366734 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname =पोखरा थन्डर्स | image = File:Pokhara_Thunders_logo.png | fullname = पोखरा थन्डर्स | nickname = थन्डर्स | founded = {{Start date and age|2021}} | chrtitle = | chairman = निराकर श्रेष्ठ | mgrtitle = Head coach | manager = | ground = [[पोखरा रङ्गशाला|पोखरा रंगशाला ]] | capacity = १६,५०० | owntitle = मालिक | owner = लक्ष्मी मोटर्स | league = [[नेपाल सुपर लिग]] | season = [[2021 Nepal Super League|२०२१]] | position = ५ औं | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = 318CE7 | body1 = 318CE7 | rightarm1 = 318CE7 | shorts1 = 318CE7 | socks1 = 318CE7 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FF7F00 | body2 = FF7F00 | rightarm2 = FF7F00 | shorts2 = 000000 | socks2 = FF7F00 | website = https://pokharathundersfc.com/ | current = 2021 Pokhara Thunders season }} '''पोखरा थन्डर्स (Pokhara Thunders)''' एक [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]को प्रतिनिधित्व गर्ने व्यवसायीक फुटबल क्लब हो । जसले पोखराको प्रतिनिधित्व गर्दै [[नेपाल सुपर लिग]]मा सहभागीता जनाउने गर्दछ ।<ref>{{cite news|url=https://english.khabarhub.com/2021/23/165428/|date=10 March 2021|title='Nepal Super League' to be held from April 24|work=Daily Khabarhub English|access-date=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://kathmandupost.com/football/2021/04/07/nsl-auction-sees-eight-major-signings-1617760633|date=7 April 2021|title=NSL auction sees eight major singings|work=The Kathmandu Post|access-date=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2021/02/23/franchise-football-league-from-april-24|date=23 February 2021|title=Franchise football league from April 24|work=Daily Kathmandu Post|access-date=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.collegenp.com/news/nepal-super-league-auction-value/|title= 'Nepal Super League' Football Players Auction Value|date=20 March 2021|work=Collegenp|access-date=16 April 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://the-anfa.com/news-detail/1112|date=24 March 2021|title=ANFA Teams names, logos and owner for Nepal Super League unveiled|publisher=ANFA|access-date=17 April 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417112348/https://the-anfa.com/news-detail/1112 |date=17 April 2021 }}</ref> ==इतिहास== यो क्लबको स्थापनम २०२१ मार्चमा गरिएको थियो । नेपालकै पहिलो व्यवसायीक फुटबल लिग [[नेपाल सुपर लिग]]का लागि [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|एन्फा]]को मातहतमा यस क्लबको स्थापना गरिएको थियो । उक्त सुपर लिग अन्तर्गत यस क्लबले २५ अप्रिल २०२१ मा [[बुटवल लुम्बिनी एफ.सी.]] विरूद्ध आफ्नो पहिलो खेल खेलेको थियो । ==प्राविधिक समिति== {{updated|१६ अप्रिल २०२१}} {| class="toccolours" |- ! style="background:pink;" |भुमिका ! style="background:silver;" |नाम |- |मुख्य प्रशिक्षक||{{flagicon|NEP}} नविन न्यौपाने |- |सहायक प्रशिक्षक||{{flagicon|NEP}} राजेश शाहि |- |गोलकिपिङ प्रशिक्षक||{{flagicon|NEP}} विनोद डंगोल |- |टिम व्यवस्थापक|| {{flagicon|NEP}} सुजल श्रेष्ठ |} ==टिमको स्थान== *[[नेपाल सुपर लिग|एनएसएल]], [[२०२१ नेपाल सुपर लिग|२०२१]]: ५ औं ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} {{नेपाल सुपर लिगका टोलीहरू}} [[श्रेणी : नेपाल सुपर लिग]] 8xh9cgrvwf19ujjij9pc6nauc24ry45 0 123177 1366741 1322136 2026-07-22T16:39:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366741 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = बुटवल लुम्बिनी एफसी | image = | fullname = बुटवल लुम्बिनी फुटबल क्लब | nickname = | founded = {{Start date and age|2021|}} | owntitle = मालिक | owner = इभेन्ट कोड प्रा.लि. | mgrtitle = मुख्य प्रशिक्षक | manager = | ground = [[दशरथ रङ्गशाला]] | capacity = १५,००० | league = [[नेपाल सुपर लिग]] | season = २०२१ | position = नेपाल सुपर लिग ७ टोलीमा चौथा | website = | current = २०७८ बुटवल लुम्बिनी फुटबल क्लबको संस्करण }} '''बुटवल लुम्बिनी फुटबल क्लब(Butwal Lumbini F.C.)''' एक नेपाली व्यवसायीक [[नेपाल सुपर लिग]] खेल्ने फुटबल क्लब हो ।<ref>{{cite news|url=https://english.khabarhub.com/2021/23/165428/|date=10 March 2021|title='Nepal Super League' to be held from April 24|work=Daily Khabarhub English|access-date=18 May 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://kathmandupost.com/football/2021/04/07/nsl-auction-sees-eight-major-signings-1617760633|date=7 April 2021|title=NSL auction sees eight major singings|work=The Kathmandu Post|access-date=18 May 2021}}</ref><ref name="owner">{{cite web|url=https://the-anfa.com/news-detail/1112|date=24 March 2021|title=ANFA Teams names, logos and owner for Nepal Super League unveiled|work=ANFA|access-date=18 May 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417112348/https://the-anfa.com/news-detail/1112 |date=17 April 2021 }}</ref> ==इतिहास== यस क्लबको स्थापना २०२१ मा भएको थियो । यस क्लबले २५ अप्रिल २०२१ मा [[पोखरा थन्डर्स]] विरूद्ध [[२०२१ नेपाल सुपर लिग]]मा प्रतिस्पर्धा गरेको थियो<ref>{{cite news|url=https://www.goalnepal.com/news/detail/10913|date=25 April 2021|title=Nepal Super League: Butwal Lumbini Strikes Thunders Against Pokhara|work=GoalNepal.com|access-date=20 May 2021}}</ref>। २०२१ सिजनमा यस क्लबले चौथो स्थान हासिल गरेको थियो <ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/football/2021/05/13/bista-s-goal-steers-lalitpur-into-qualifier|title=Bista’s goal steers Lalitpur into qualifier|website=Kathmandu Post}}</ref>। ==खेलाडीहरू== ===२०७८ नेपाल सुपर लिगमा=== {{Updated|१४ असार २०७८}} {{Fs start}} {{Fs player|no=१|pos=GK|nat=NEP|name=सत्रुधन चौधरी}} {{Fs player|no=२०|pos=GK|nat=NEP|name=विशाल श्रेष्ठ|other=[[कप्तान (फुटबल)|कप्तान]]}} {{Fs player|no=२|pos=DF|nat=NEP|name=रविन श्रेष्ठ}} {{Fs player|no=३|pos=DF|nat=NEP|name=[[विराज महर्जन]]}} {{Fs player|no=५|pos=DF|nat=NEP|name=मानबहादुर परियार}} {{Fs player|no=६|pos=DF|nat=NEP|name=रन्दीप पौडेल}} {{Fs player|no=१३|pos=DF|nat=NEP|name=रवि थापा मगर}} {{Fs player|no=१५|pos=DF|nat=NEP|name=चेतन थारू}} {{Fs player|no=७|pos=MF|nat=NEP|name=अमिर श्रेष्ठ}} {{Fs player|no=८|pos=MF|nat=NEP|name=जय गुरुङ}} {{Fs player|no=१०|pos=MF|nat=NEP|name=आशिष लामा}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=१२|pos=MF|nat=NEP|name=अनिल महर्जन}} {{Fs player|no=१६|pos=MF|nat=NEP|name=शिव गुरुङ}} {{Fs player|no=१७|pos=MF|nat=NEP|name=पासाङ लामा}} {{Fs player|no=१९|pos=MF|nat=NEP|name=लक्ष्मण रूचाल}} {{Fs player|no=२३|pos=MF|nat=NEP|name=सेसेहाङ आङ्देम्बे}} {{Fs player|no=९|pos=FW|nat=NEP|name=सुमन लामा}} {{Fs player|no=२७|pos=FW|nat=NEP|name=[[अभिषेक रिजाल]]}} {{Fs player|no=३०|pos=FW|nat=NEP|name=दिपेश आले}} {{Fs player|no=४|pos=DF|nat=NIG|name=ओमओलाजा करिम}} {{Fs player|no=४२|pos=MF|nat=GHA|name=विलियम ओपोकु}} {{Fs player|no=११|pos=MF|nat=CHA|name=अर्मान्ड ब्रेडम}} {{Fs end}} ==संस्करण अनुसार टोलीको स्थान== *[[नेपाल सुपर लिग]], [[नेपाल सुपर लिग २०७८|२०७८]]: चौथो ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} {{नेपाल सुपर लिगका टोलीहरू}} [[Category:नेपाल सुपर लिग]] n3t1iso2d250zsr1ainyil0nx3kh0ud 0 123675 1366771 1362344 2026-07-23T03:22:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366771 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | pixels = | competition = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७८]] | season = २०७८ | dates = १९ नभेम्बर २०७८<ref name="19Nov">{{cite web |title=A Division League postponed until November 19 |url=https://the-anfa.com/news-detail/1335 |publisher=All Nepal Football Association |access-date=13 November 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211113152531/https://the-anfa.com/news-detail/1335 |date=13 November 2021 }}</ref> - TBA | winners = | relegated = | continentalcup1 = [[२०२२ एएफसी कप|एएफसी कप]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७६|२०७६]] | nextseason = [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९|२०७९]] | updated = २९ नोभेम्बर २०२१ }} '''शहीद स्मारक ए डिभिजन लिग २०७८ ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]:2021–22 ''Martyr's Memorial A-Division League)''' [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]]को ४४ औ सस्करण हो। यस प्रतियोगिताको साबिक विजेतालाई रूपमा [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]] रहेको छ<ref>{{Cite web|title=South Asia Domestic Wrap: Gokulam Kerala, Machhindra emerge champions {{!}} Football {{!}} News {{!}}|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/south-asia-domestic-wrap-gokulam-kerala-machhindra-emerge-champions|access-date=2021-06-30|website=the-AFC|language=en-GB}}</ref>। यस लिग जित्ने टिमले २०२२ एएफसी कप छनोट चरण खेल्ने छ। ==स्थानहरु== यस लिगका खेलहरू काठमाडौं उपत्यकाका फरक ३ रंगशालाहरुमा संचालन भइरहेको छ। {{location map+ |Nepal|width=200 |float=center|caption= |places= {{location map~ |Nepal |lat=27.695052 |long=85.314835 |label=[[काठमाडौँ]] |position=left}} {{location map~ |Nepal |lat=27.662119 |long=85.329912 |label=[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |position=right}} }} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !|[[काठमाडौँ|काठमाडौं]] !colspan="2" |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |- |[[दशरथ रङ्गशाला]] |[[च्यासल रङ्गशाला]] |[[एन्फा कम्प्लेक्स]] |- |क्षमता: १५,००० |क्षमता: १०,००० |क्षमता: ६,००० |- | [[File:Dasharath_stadium_of_Kathmandu_3_23_27_824000_PM.jpeg|200px]] | | |- |} </center> ==खेल विवरणहरु== ==== ह्याट्रिक ==== {| class="wikitable sortable" !खेलाडी !क्लब !विपक्षी !नतिजा !मिति |- |{{Flagicon|NGR}} अजेई मार्टिन्स |[[सातदोबाटो युथ क्लब]] |[[एपिएफ ]] |४-१<ref>{{Cite web|title=ANFA {{!}} Satdobato pile more misery on APF with thumping 4-1 win|url=https://the-anfa.com/news-detail/1354|access-date=2021-12-03|website=the-anfa.com|language=en}}</ref> |३ डिसेम्बर २०२१ |} <onlyinclude><!--To include this table in a page, use {{:2018–19 Martyr's Memorial A-Division League|transcludesection=League table}} -->{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=League table |update=complete |source= [https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/1824/ HamroKhelkud] |team1 = MCH |team2 = TAC |team3 = NRT |team4 = SAT |team5 = MMC |team6 = TSC |team7 = SAN |team8 = APF |team9 = JYC |team10 = HSC |team11 = NPC |team12 = FRI |team13 = BRI |team14 = CHY |result1=ACPO |win_BRI=1|draw_BRI=5|loss_BRI=7|gf_BRI=10|ga_BRI=24|name_BRI=[[ब्रिगेड ब्वाइज क्लब]]|status_BRI=r |win_CHY=1|draw_CHY=3|loss_CHY=9|gf_CHY=5|ga_CHY=22|name_CHY=[[च्यासल युथ क्लब]]|status_CHY=r |win_FRI=2|draw_FRI=5|loss_FRI=6|gf_FRI=17|ga_FRI=22|name_FRI=[[फ्रेन्ड्स क्लब]] |win_HSC=3|draw_HSC=5|loss_HSC=5|gf_HSC=12|ga_HSC=15|name_HSC=[[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |win_JYC=3|draw_JYC=5|loss_JYC=5|gf_JYC=11|ga_JYC=14|name_JYC=[[जावलाखेल युथ क्लब]] |win_MCH=11|draw_MCH=2|loss_MCH=|gf_MCH=20|ga_MCH=2|name_MCH=[[मछिन्द्र फुटबल क्लब]]|status_MCH=cq |win_MMC=6|draw_MMC=3|loss_MMC=4|gf_MMC=19|ga_MMC=12|name_MMC=[[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]] |win_APF=3|draw_APF=6|loss_APF=4|gf_APF=16|ga_APF=17|name_APF=[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]] |win_TAC=5|draw_TAC=8|loss_TAC=|gf_TAC=16|ga_TAC=8|name_TAC=[[Nepal Army F.C.|Tribhuvan Army F.C.]] |win_NPC=2|draw_NPC=6|loss_NPC=5|gf_NPC=10|ga_NPC=15|name_NPC=[[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस]] |win_NRT=6|draw_NRT=5|loss_NRT=2|gf_NRT=16|ga_NRT=10|name_NRT=[[एनआरटी क्लब]] |win_SAN=3|draw_SAN=7|loss_SAN=3|gf_SAN=12|ga_SAN=11|name_SAN=[[सङ्कटा क्लब]] |win_SAT=6|draw_SAT=3|loss_SAT=4|gf_SAT=14|ga_SAT=11|name_SAT=[[Satdobato Youth Club]] |win_TSC=4|draw_TSC=7|loss_TSC=2|gf_TSC=12|ga_TSC=7|name_TSC=[[थ्री स्टार क्लब]] |result13=REL|result14=REL|col_REL=red1|text_REL=Relegation to [[2024–25 Martyr's Memorial B-Division League|2025 Martyr's Memorial B-Division League]] |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Goal difference; 3) Goals scored; 4) head-to-head. |res_col_header=Q <!--Qualification and relegation column definitions--> |col_ACPO=blue2 |text_ACPO=Qualification for [[2022 AFC Cup#Qualifying play-offs|2022 AFC Cup preliminary round 1]] |note_res_ACPO=Top team after round 7 qualified for AFC Cup<ref name="Qualif">{{cite web |title=Machhindra qualify for AFC Asian Cup Qualifiers with win over Nepal Police Club |url=https://the-anfa.com/news-detail/1400 |website=ANFA |access-date=2 January 2022 |archive-date=2 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102133631/https://the-anfa.com/news-detail/1400 |url-status=live }}</ref> }} ==सन्दर्भ सामाग्रीहरु== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.rsssf.com/tablesn/nepal2018.html#adiv RSSSF] {{सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग}} [[श्रेणी:सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] 35hhz3ip70zsfp4dhxsoik570zk7sd0 0 124575 1366766 1348244 2026-07-23T02:37:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366766 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण | units2 = | combatant2 = {{plainlist| * '''{{झण्डा|युक्रेन}}'''}} {{Collapsible list | title = हातहतियार आपूर्तिकर्ताहरू: | {{झण्डा|क्यानडा}}{{efn|क्यानडाले गोला बारूद, हल्का हातहतियार तथा अन्य सैन्य उपकरणहरूका साथसाथै सैन्य प्रशिक्षकहरू पठाएको थियो। समग्रमा, क्यानडाले घातक सहायतामा ७८ लाख अमेरिकी डलर र ६२ करोड अमेरिकी डलरको वित्तीय ऋण तथा गैर-घातक सैन्य सहायता प्रतिबद्धता गरेको थियो।<ref name="The Military Balance2021" /><ref>{{cite news |title=Ukraine receives machine guns, surveillance gear from Canada as Russian threats mount|url=https://globalnews.ca/news/8633355/ukraine-canada-machine-guns-surveillance-gear/|access-date=19 February 2022 |agency=Global News}}</ref><ref>{{cite web|title=Canada sends non-lethal military aid to further support Ukraine|url=https://www.canada.ca/en/department-national-defence/news/2022/02/canada-sends-non-lethal-military-aid-to-further-support-ukraine.html|date=4 February 2022|access-date=19 February 2022|publisher=Government of Canada}}</ref><ref name="auto3">{{cite web |last1=The Canadian Press |title=Canada to give $500M loan, send $7.8M in lethal weapons to Ukraine: Trudeau |url=https://www.ctvnews.ca/politics/canada-to-give-500m-loan-send-7-8m-in-lethal-weapons-to-ukraine-trudeau-1.5781045 |website=CTV News |date=14 February 2022 |access-date=16 February 2022 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220215142751/https://www.ctvnews.ca/politics/canada-to-give-500m-loan-send-7-8m-in-lethal-weapons-to-ukraine-trudeau-1.5781045 |date=15 February 2022 }}</ref>}} | {{झण्डा|चेक गणतन्त्र}}{{efn|चेक गणतन्त्रले हातहतियार भरिएका सैन्य गाडीहरू बेच्दै चन्दाको रूपमा सैन्य उपकरणहरू सहयोग गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://defence-ua.com/weapon_and_tech/shepetivskij_remontnij_zavod_otrimav_partiju_shasi_tatra_vid_cheskoji_excalibur_army_dlja_rszv_burevij-5692.html|title="Шепетівський ремонтний завод" отримав партію шасі Tatra від чеської Excalibur Army для РСЗВ "Буревій"|language=uk|date=23 December 2021|publisher=Defense Express|quote=Нові шасі від Tatra були спеціально доопрацьовані чеською Excalibur Army під вимоги ЗСУ – в рамках виконання державного оборонного замовлення. На ДП "Шепетівський ремонтний завод" прибула партія шасі Tatra для випуску нової української 220-мм реактивної системи залпового вогню "Буревій".}}</ref><ref>{{Cite web|last=|date=27 January 2022|title=The Czech Republic is sending thousands of artillery shells to Ukraine|url=https://czechdaily.cz/the-czech-republic-is-sending-thousands-of-artillery-shells-to-ukraine/|access-date=13 February 2022|website=Czech Daily|language=en-US|quote=... the (Czech) government decided to donate 4,000 artillery shells to Ukraine for about CZK 37 million. Minister Černochová described it as a gesture of solidarity. Defence Minister Jana Černochová (ODS), who proposed the donation to the cabinet, sees it as a significant act of solidarity. The Czech Republic wants to use the donation to strengthen Ukraine’s defense capabilities. The Czech Republic will send 4006 pieces of 152-millimeter artillery ammunition to Ukraine, worth CZK 36.6 million. It will be transferred through a donation agreement.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220213184025/https://czechdaily.cz/the-czech-republic-is-sending-thousands-of-artillery-shells-to-ukraine/ |date=13 February 2022 }}</ref>}} | {{flag|इस्टोनिया}}{{efn|Estonia sent a [[field hospital]] (together with Germany) and weapons (specifically [[FGM-148 Javelin]] anti-tank missiles).<ref name="baltic-lethal-aid" /><ref>{{cite web|title=First batch of Estonia-donated Javelin missiles arrive in Ukraine|url=https://news.err.ee/1608505415/first-batch-of-estonia-donated-javelin-missiles-arrive-in-ukraine|date=18 February 2022|access-date=18 February 2022|publisher=ERR News}}</ref><ref name="LBEstGer">{{cite web|title=Estonia donates mobile field hospital to Ukrainian army|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3400459-estonia-donates-mobile-field-hospital-to-ukrainian-army.html|date=9 February 2022|access-date=12 February 2022|publisher=Ukrinform}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212235749/https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3400459-estonia-donates-mobile-field-hospital-to-ukrainian-army.html |date=12 February 2022 }}</ref>}} | {{flag|लात्भिया}}{{efn|Latvia delivered [[FIM-92 Stinger]] air-defense systems.<ref>{{cite web|url=https://eng.lsm.lv/article/society/defense/latvia-delivers-stinger-missiles-to-ukraine.a444987/|title=Latvia delivers Stinger missiles to Ukraine|publisher=LSM|date=23 February 2022|access-date=23 February 2022}}</ref>}} | {{flag|लिथुआनिया}}{{efn|Lithuania sent ammunition, weapons (including [[FIM-92 Stinger]] air-defense systems) and instructors.<ref name="baltic-lethal-aid" /><ref>{{cite web|title=Lietuva išskraidino karinę paramą Ukrainai – siunčia "Stinger" raketas|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1614548/lietuva-isskraidino-karine-parama-ukrainai-siuncia-stinger-raketas|date=13 February 2022|access-date=13 February 2022|publisher=LRT}}</ref><ref>{{cite web|title=UNIAN: Lithuania hands over almost 1 million pieces of ammunition to Ukraine|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-lithuania-hands-over-almost-1-million-pieces-of-ammunition-to-ukraine.html|date=12 June 2019|access-date=12 February 2022|publisher=Kyiv Post}}</ref><ref name="The Military Balance2021" />}} | {{flag|नेदरल्यान्ड}}{{efn|The Netherlands will supply Ukraine with sniper rifles, ammunition, combat helmets, flak jackets, and radars.<ref>{{cite web |title=Netherlands to give Ukraine sniper rifles, radars, helmets|url=https://nltimes.nl/2022/02/18/netherlands-give-ukraine-sniper-rifles-radars-helmets|date=18 February 2022|website=NL Times}}</ref>}} | {{flag|पोल्यान्ड}}{{efn|Poland sold [[armoured personnel carrier]]s,<ref>[https://mil.in.ua/uk/news/zsu-peredana-partiya-bojovyh-mashyn-oncilla/ ЗСУ передана партія бойових машин Oncilla]//Мілітарний, 27 April 2021</ref> ammunition<ref>[https://www.ukrmilitary.com/2021/04/ammunnition.html Україна закупила в Польщі партію болгарських боєприпасів]//Ukrainian Military Pages, 21 April 2021</ref> and sent instructors<ref name="The Military Balance2021" />}} | {{flag|टर्की}}{{efn|Turkey sold [[Unmanned combat aerial vehicle|combat drones]] (specifically [[Baykar Bayraktar TB2|Bayraktar TB2]]s).<ref>{{cite news |last1=Kramer |first1=Andrew E. |title=Turkey, a Sometimes Wavering NATO Ally, Backs Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2022/02/03/world/europe/ukraine-turkey-russia-drones.html |access-date=4 February 2022 |work=The New York Times |date=3 February 2022}}</ref>}} | {{flag|संयुक्त अधिराज्य}}{{efn|The United Kingdom sent ammunition, weapons (specifically [[MBT LAW|NLAW]] anti-tank guided missiles) and instructors.<ref name ="thetimesBritish anti-tank weapons" /><ref name="The Military Balance2021" />}} | {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}}{{efn|The United States sent financial aid, ammunition, weapons and instructors.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/12/08/politics/us-ukraine-security-assistance-military-training/index.html|title=US small arms and ammo arrive in Ukraine as Pentagon details troops to train country's military|publisher=[[CNN]]|access-date=11 December 2021|archive-date=9 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209153617/https://edition.cnn.com/2021/12/08/politics/us-ukraine-security-assistance-military-training/index.html|url-status=live}}</ref><ref name="The Military Balance2021" />}} }} {{Collapsible list | title = गैर-घातक सैन्य सहायता: | {{flag|जर्मनी}}{{efn|Germany sent a field hospital (together with Estonia)<ref name="LBEstGer"/>}} | {{flag|इटाली}}{{efn|Italy sent [[demining]] equipments<ref>{{cite news |title=Italy considers offering Ukraine aid, "non-lethal" military help |url=https://www.reuters.com/world/europe/italy-considers-offering-ukraine-aid-non-lethal-military-help-2022-02-23/ |work=Reuters |date=22 February 2022}}</ref>}} | {{flag|स्विडेन}}{{efn|Sweden sent instructors<ref name=forsvarsmakten />}} | {{flag|युरोपेली सङ्घ}}{{efn|Following a request under the [[Directorate-General for European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations|EU Civil Protection Mechanism]], the EU is sending medical supplies, field hospitals, generators, and [[CBRN defense|CBRN equipment]].<ref name=EU_UCPM_deployment />}} | {{flagdeco|बेलारुस|1991}} [[बेलारूसी विपक्षी]]{{efn|बेलारुसी विपक्षीले [[साइबर युद्ध]] मार्फत सहायत गरिरहेका छन्।<ref>{{cite news |title="Киберпартизаны" заявили о взломе серверов БЖД и выставили ультиматум режиму |url=https://charter97.org/ru/news/2022/1/24/452224/ |work=[[Charter 97]] |date=24 January 2022 |url-status=live |access-date=25 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125170029/https://charter97.org/ru/news/2022/1/24/452224/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Білоруські "кіберпартизани" зламали сервер залізниці, щоб не пустити російські війська в країну |url=https://lb.ua/world/2022/01/25/503916_biloruski_kiberpartizani.html |work=LB.ua |date=25 January 2022 |url-status=live |access-date=25 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125165806/https://lb.ua/world/2022/01/25/503916_biloruski_kiberpartizani.html}}</ref>}} }} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Russia}} '''[[भ्लादिमिर पुतिन]]''' * {{flagdeco|Russia}} [[मिखाइल मिसुस्तिन]] * {{flagdeco|Russia}} [[सेर्गेई सोएगु]] * {{flagdeco|Russia}} [[सेर्गेई लाभ्रोभ]] * {{flagdeco|Russia}} [[भ्लोरी गेरासिमभ]] * {{flagdeco|Belarus}} [[अलेक्जेन्डर लुकासेन्को]] * {{flagdeco|Belarus}} [[रोमान गोलोभचेस्को]] * [[डेनिस पुस्लिन]] * [[भ्लादिमिर पासकोभ]] * [[लिओनिद पासेन्चिक]] * [[सेर्गेई कोझलाभ]] * [[सेर्गेई आस्किनोभ]] }} | combatant3 = | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Ukraine}} '''[[भोलोदिमिर जेलेन्सकी]]''' * {{flagdeco|Ukraine}} [[डेनिस साइमल]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[ओलेक्सी रेजनिकोभ]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[दिमित्री कुलोभ]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[आन्द्रे तरान]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[ओलेक्सी दानिलोभ]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[भ्लोरी झालुजोनी]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[सेर्ही साप्ताला]] * {{flagdeco|Ukraine}} [[रुस्लान खोमचेक]] }} | commander3 = | units1 = | units3 = | combatants_header = | strength1 = {{plainlist| * '''{{झण्डा|रूस}}:''' * ९,००,००० (सशस्त्र बल) * ५,५४,००० (अर्ध सशस्त्र बल) * २०,००,००० (आवश्यक परेका बेला खटाइएका सेना)<ref name="The Military Balance2021">{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies|location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}</ref> * • १,७५,००० सहित<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html |author-last1=Julian E. |author-first1=Barnes |author-last2=Michael |author-first2=Crowley |author-last3=Eric |author-first3=Schmitt |title=Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans|date=10 January 2022|website=The New York Times |access-date=20 January 2022 |archive-date=22 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html |url-status=live |url-access=subscription |language=en |quote=American officials had expected additional Russian troops to stream toward the Ukrainian border in December and early January, building toward a force of 175,000.}}</ref>–१,९०,०००<ref>{{cite news|author-last=Bengali |author-first=Shashank |date=18 February 2022|title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news|access-date=18 February 2022 |url-access=subscription |archive-date=18 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |url-status=live}}</ref> युक्रेनी सीमामा <!-- <Do not uncomment this until *the body of this article* clearly states (based on reliable sources) that Belarusian troops are fighting>* '''{{झण्डा|बेलारुस}}:''' * ४५,३५० (सशस्त्र बल) * १,१०,००० (अर्ध सशस्त्र बल) * २,८९,५०० (आवश्यक परेका बेला खटाइएका सेना)<ref name="The Military Balance2021" /> --> * {{flagdeco|Donetsk People's Republic}} '''दोनेत्स्क ज.ग;''' * २०,०००<ref name="The Military Balance2021" /> * {{flagdeco|Luhansk People's Republic}} '''लुहान्स्क ज.ग;''' * १४,०००<ref name="The Military Balance2021" /> }} | strength2 = {{plainlist| * '''{{झण्डा|युक्रेन}}:''' * २,०९,००० (सशस्त्र धल) * १,०२,००० (अर्ध सशस्त्र बल) * ९,००,००० (आवश्यक परेका बेला खटाइएका सेना)<ref name="The Military Balance2021" /> }} | strength3 = | casualties1 = {{flagicon|Russia}}<br />'''युक्रेनी दावी:'''<br />५० सैनिकको मृत्युु<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog|title=Russia-Ukraine live news: Moscow launches full-scale invasion |work=अल जजिरा |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224091527/https://www.aljazeera.com/news/2022/2/23/ukraine-declares-state-of-emergency-amid-fears-of-invasion-liveblog |url-status=live}}</ref><br />२+ गिरफ्तार<ref>{{cite web|url=https://m.jpost.com/breaking-news/article-698490/amp |title=Ukrainian military says it captured two Russian soldiers |website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224124418/https://m.jpost.com/breaking-news/article-698490/amp|url-status=live}}</ref> <br />४ वटा लडाकु ट्याङ्कलाई ध्वस्त पारियो<ref>{{cite web |title=Ukraine says 50 Russian troops killed, four tanks destroyed |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |website=Reuters |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224101222/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-50-russian-troops-killed-four-tanks-destroyed-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref><br />दर्जनौँ सैन्य सवारीसाधनहरूलाई ध्वस्त पारियो<ref name="several aircraft">{{cite web |last1=Rahman |first1=Khaleda |title=Ukraine shoots down several Russian aircraft, country's military claims |url=https://www.newsweek.com/ukraine-shoots-down-several-russian-aircraft-1682211 |website=Newsweek |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224124404/https://www.newsweek.com/ukraine-shoots-down-several-russian-aircraft-1682211 |url-status=live }}</ref><br />६ वटा सैन्य विमानलाई खसालियो<ref name="several aircraft"/><br />२ वटा हवाईजहाजलाई खसालियो<ref name="several aircraft"/> | casualties2 = {{flagicon|Ukraine}}<br />'''युक्रेनका अनुसार :'''<br />४० भन्दा बढी सैनिकहरूको मृत्यु <ref name="40killed">{{cite web |title=Ukraine says more than 40 of its soldiers, 10 civilians killed |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |website=www.timesofisrael.com |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224103810/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-more-than-40-of-its-soldiers-10-civilians-killed/ |url-status=live }}</ref><br />दर्जनौँ घाइते<ref>{{cite web |title=Ukraine FM says Russia carrying out 'full-scale attack' |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Moscow-backed-separatists-making-gains-in-Ukraine-Russian-army |website=Al Arabiya English |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224110043/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Moscow-backed-separatists-making-gains-in-Ukraine-Russian-army |url-status=live }}</ref><br />१ वटा यातायातका विमानलाई खसालिँदा त्यसमा सवार पाँच जनाको मृत्यु भयो<ref>{{cite web |title=Ukrainian military plane shot down, five killed - authorities |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-military-plane-shot-down-five-killed-authorities-2022-02-24/ |website=Reuters |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224130305/https://www.reuters.com/world/europe/ukrainian-military-plane-shot-down-five-killed-authorities-2022-02-24/ |url-status=live }}</ref><br />'''रूसी दावी:'''<br />युक्रेनको सैन्य एयरबेस र यसको वायु रक्षा प्रणाली नष्ट भयो <ref>{{cite web |title=Explosions heard across Ukraine as Russian military operation begins |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |website=Al Arabiya English |language=en |date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224102159/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/02/24/Explosions-heard-in-Ukraine-capital-Kyiv-Mariupol |url-status=live }}</ref> | casualties3 = '''सर्वसाधारण :'''<br />३० भन्दा बढी युक्रेनी सर्वसाधारणहरूको मृत्यु<ref name="auto1">{{cite news|title=Ukraine: Russia has launched 'full scale invasion' |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60454795 |publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]] |date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |access-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224055442/https://www.bbc.com/news/live/world-europe-60454795 |url-status=live}}</ref><ref name="40killed"/> | notes = | combatant1 = {{plainlist| * '''{{flag|रुस}}''' <!-- <Do not uncomment this until *the body of this article* clearly states (based on reliable sources) that Belarusian troops are fighting> * {{flag|Belarus}}<ref>{{cite news |author-last1=Murphy |author-first1=Palu |title=Troops and military vehicles have entered Ukraine from Belarus |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_d115a65e9b6348752422ad427fa83b95 |access-date=24 February 2022 |publisher=CNN |date=24 February 2022 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223185404/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/ |url-status=live }}</ref> (Denied officially<ref>{{cite web |date=24 February 2022 |title=Лукашенко: белорусские войска не принимают никакого участия в российской спецоперации в Донбассе |url=https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belorusskie-vojska-ne-prinimajut-nikakogo-uchastija-v-rossijskoj-spetsoperatsii-v-donbasse-486648-2022/ |access-date=24 February 2022 |website=www.belta.by |language=ru-RU |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224092148/https://www.belta.by/president/view/lukashenko-belorusskie-vojska-ne-prinimajut-nikakogo-uchastija-v-rossijskoj-spetsoperatsii-v-donbasse-486648-2022/ |url-status=live }}</ref>) --> * {{flagdeco|Donetsk People's Republic}} [[दोनेत्स्क जन गणतन्त्र|दोनेत्स्क ज.ग.]]{{efn|name=DonetskLuhanskRecognition|Donetsk People's Republic and Luhansk People's Republic are separatist states that declared their independence in May 2014, while receiving recognitions from each other, the ''de facto'' state of South Ossetia, and Russia (since 2022).<ref name="SouthOssetiaRecognizesDPRLPR">{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title= South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic |url=http://tass.ru/en/world/738110 |agency=Information Telegraph Agency of Russia |date= 27 June 2014 |access-date=31 January 2022 |archive-date=17 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117173807/http://tass.com/world/738110 |url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|date=6 November 2014 |title=Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states |author-first=Luhn |author-last=Alec |location=दोनेत्स्क |url=http://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states |access-date=31 January 2022 |quote=The two 'people's republics' carved out over the past seven months by pro-Russia rebels have not been recognised by any countries, and a rushed vote to elect governments for them on Sunday was declared illegal by Kiev, Washington and Brussels. |website=The Guardian |language=en |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126045938/https://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |title=Общая информация |website=Official site of the head of the Lugansk People's Republic |access-date=11 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |archive-date=12 March 2018 |url-status=dead |language=ru |quote=11 июня 2014 года Луганская Народная Республика обратилась к Российской Федерации, а также к 14 другим государствам, с просьбой о признании её независимости. К настоящему моменту независимость республики признана провозглашенной Донецкой Народной Республикой и частично признанным государством Южная Осетия.}}</ref>}} * {{flagdeco|Luhansk People's Republic}} {{nowrap|[[लुहान्स्क जन गणतन्त्र|लुहान्स्क ज.ग.]]}}{{efn|name=DonetskLuhanskRecognition}} }} '''द्वारा समर्थित:'''{{plainlist| *{{Flag|बेलारुस}}{{efn|बेलारूसी सीमा क्षेत्रबाट केही रूसी सेनाहरूले आक्रमण गरेका थिए।<ref name="CNN invasion routes" />}} }} | status = [[चलिरहेको सशस्त्र द्वन्द्वको सूची|जारी]] * रूस, क्राइमिया र बेलारुसबाट रूसी भू-सेनाहरू युक्रेनमा प्रवेश<ref name="CNN invasion routes">{{cite news |author-last1=Lister |author-first1=Tim |author-last2=Kesa |author-first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=24 February 2022 |work=[[CNN]] |date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}</ref> * रुसी [[हवाई आक्रमण|हवाई]] र [[क्षेप्यास्त्र]] आक्रमणले राजधानी [[किभ]], [[खार्किभ]] र [[ओदेसा]] सहित युक्रेनका प्रमुख सहरहरूलाई निशाना बनाएको छ। * युक्रेनी राष्ट्रपति [[भोलोदिमिर जेलेन्सकी]]द्वारा देशव्यापी रूपमा [[सैनिक कानून]]को घोषणा <ref>{{cite news |title=Ukraine’s Zelensky declares martial law, vows victory |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraines-zelensky-declares-martial-law-vows-victory/ |access-date=24 February 2022 |work=[[Agence France-Presse]] |agency=[[The Times of Israel]] |date=24 February 2022 |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224113146/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraines-zelensky-declares-martial-law-vows-victory/ |url-status=live }}</ref> | width = | place = [[युक्रेन]] | partof = [[रुस-युक्रेन युद्ध]] | image = War in Ukraine (2022) en.png{{!}}border | image_size = 350px | alt = | caption = | date = {{start date|2022|02|24|df=y}}{{snd}} जारी ({{age in years, months and days|2022|02|24|df=y}}) | coordinates = | result = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | campaignbox = }} सन् २०२२ फेब्रुअरी २४ का दिन [[रुस|रूस]]ले युक्रेनमा ठूलो आक्रमण सुरु गर्दा<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=युक्रेनमाथि रुसले थाल्यो आक्रमण, रुसी कदमको चौतर्फी विरोध|युआरएल=https://www.reportersnepal.com/2022/02/652795|कार्य=|प्रकाशक=रिपोटर्स नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२४ फेब्रुअरी २०२२}}</ref> यसले चलिरहेको रुस-युक्रेनी युद्धलाई थप वृद्धिलाई गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=युक्रेन-रुस तनावः पुटिनद्वारा 'सैन्य कारबाही'को घोषणा|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-60502977.amp|कार्य=|प्रकाशक=बीबीसी नेपाली|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२४ फेब्रुअरी २०२२}}</ref> यो अभियान लामो समयसम्म रुसी सैन्य निर्माण र आक्रमण अघिका दिनहरूमा स्व-घोषित गणतन्त्र दोनेत्सक र गणतन्त्र लुहान्स्कलाई मान्यता दिएपछि अघि बढेको थियो। सन् २०२२ फेब्रुअरी २१ का दिन यो पूर्वी युक्रेनको दोनबास क्षेत्रमा रूसी सशस्त्र सेनाको प्रवेशद्वारा पछ्याइएको थियो। फेब्रुअरी २४ मा दिन मस्को समयको लगभग ०६:०० (युटिसी+३) मा रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुतिन]]ले पूर्वी युक्रेनमा सैन्य आक्रमणको घोषणा गरेका थिए। केही मिनेट पछि युक्रेनको राजधानी [[किभ]] सहित देशभरका स्थानहरूमा क्षेप्यास्त्र आक्रमणहरू सुरु भएको थियो। युक्रेनी सीमा सेवाले रुस र [[बेलारुस]]सँगको आफ्नो सीमा चौकीमा आक्रमण भएको जनाएको छ। धेरै देशले आक्रमणको निन्दा गरेका छन् र [[रुस]]माथि कडा प्रतिबन्ध लगाएका छन्। == टिप्पणीहरू == {{notelist}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रुस-युक्रेन युद्ध| ]] cp1g4fb2wpgfefxb10ihtt3xue53whj 0 125557 1366767 1352008 2026-07-23T02:46:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366767 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = सबिन लिम्बु</br> Sabin Limbu | image = | caption = | background = एकल गायन | birth_name = पदम हांग थम्सुन्हांग | birth_date = {{birth date and age|१९८९|०२|१०}} | birth_place = [[झापा जिल्ला|झापा]], [[नेपाल]] | nationality = {{flagicon|Nepal}} नेपाली | instrument = [[स्वर]], गितार | genre = [[पप सङ्गीत|पप संगीत]] | occupation = सङ्गीतकार, गायक, लेखक | years_active = सन् २००९ – हाल | label = | website = }} '''पदम हांग थम्सुन्हांग''' उर्फ '''सबिन र्लिम्बु''' एक नेपाली गायक, संगीतकार तथा कम्पोजर हुन।<ref>{{Cite web|url=http://epaper-beta.ekantipur.com/|title=View epaper from all publications|website=Epapers of all publications from Kantipur Media Group}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521000835/https://epaper-beta.ekantipur.com/ |date=2019-05-21 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/entertainment/58184-2021-5-20-12-32-31|title=राजेश पायल राईको आवाजमा ‘आधा लैजाऊ तिमी माया’ (भिडिओ)|website=nepalkhabar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etajakhabar.com/56470/16/12/2016/|title=चर्चाको शिखर चुम्दै गायक सबिन लिम्बु, यस्ता छन् उनका हिट गीतहरु (भिडियो)}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalnewspost.com/lifestyle/9853/|title=बहु प्रतिभाका धनी,सुरेन्द्र महर्जनको १६ औँ कृती गीति एल्बम “अमर २ “ सार्बजनिक|first=पुस ५|last=प्रकाशित मिति: बुधबार|date=2017 डिसेम्बर 20}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनको जन्म झापा मा भएको हो । वाल्यकाल देखि नै गायनमा रुची रहेको सबिन लिम्बुले इ.स २००९ देखि नेपालि सांगीतिक छेत्र मा प्रवेश गरे ।<ref>{{Cite web|url=https://samachardainik.com/news-details/58986/2021-01-04|title=गायक सबिन लिम्बुकाे ‘मनपरेको माया’ गीत रिलिज|website=Samachar Dainik}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2019/09/755461/|title=नेपालमै पहिलो पटक ‘सारङ्गी–आर्केष्टा’|date=2019 सेप्टेम्बर 22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ratokalam.com/news/detail/12427/|title=गायक सविन र जीना तामांङले ल्याए नयाँ गीत : माया गाँस्नलाई भनिराख्नु पर्दैन, मिठो हाँस्नलाई सोधीराख्नु पर्दैन|website=ratokalam.com}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==अवार्ड== * जिनियस म्यूजिक अवार्ड २०७६ मनोनयन<ref>{{Cite web|url=https://www.beautynewsnepal.com/21853/|title=दोश्रो र तेश्रो जिनियस म्युजिक अवार्डको मनोनयन सार्वजनिक|first=Beauty News|last=Nepal|date=2022 जुन 14}}</ref> * एपिक नेपाल म्युजिक अवार्ड <ref>{{Cite web|url=https://www.fmcitizen.com/archives/16846|title=एपिक नेपाल म्युजिक अवार्डको सर्बाधिक ६५ विधाको उत्कृष्ट ५ मनोनयन सार्बजनिक|date=2018 डिसेम्बर 3}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://purbikhabar.com/news/view?id=1273|title=एपिक नेपाल म्युजिक अवार्डको सर्वाधिक ६५ विधाको उत्कृष्ट ५ मनोनयन सार्बजनिक|first=पूर्वी|last=खबर|website=Purbikhabar.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220806135835/https://purbikhabar.com/news/view?id=1273 |date=2022-08-06 }}</ref> ==सांगीतिक कन्सर्ट== * साइप्रस<ref>{{Cite web|url=https://sansarnews.com/148023/|title=नयाँवर्षको स्वागत गर्दै साइप्रसमा भव्य कार्यक्रम सम्पन्न|date=2019 अप्रिल 17}}</ref> * रेन्बो कन्सर्ट<ref>{{Cite web|url=https://narimag.com.np/news/2019-08-23/20190823115255.html|title=रेन्बो कन्सर्ट|website=narimag.com.np}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] a0q1bwuopupy64givqzk0335xqp8mye 0 128861 1366701 1364556 2026-07-22T10:22:04Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366701 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = पेड्री | image = | caption = सन् २०१९ मा पेड्री | fullname = पेड्रो गोन्जालेज लोपेज<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FU17WC/2019/pdf/FU17WC_2019_Squadlists.pdf |title=FIFA U-17 World Cup Brazil 2019: List of Players: Spain |publisher=FIFA |page=22 |date=31 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227222540/https://www.fifadata.com/documents/FU17WC/2019/pdf/FU17WC_2019_Squadlists.pdf |archive-date=27 December 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227222540/https://www.fifadata.com/documents/FU17WC/2019/pdf/FU17WC_2019_Squadlists.pdf |date=27 December 2019 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2002|11|25|df=y}} | birth_place = [[बजामार, टेनेरिफ|बजामार]], स्पेन | height = १.७४<ref>{{Cite web |title=Pedri {{!}} 2022/2023 player page {{!}} Midfielder {{!}} FC Barcelona Official website |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/70486/pedro-gonzalez |access-date=10 November 2022 |website=www.fcbarcelona.com |language=en}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#केन्द्रीय मध्यपङ्क्ति|केन्द्रीय मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ८ | youthyears1 = | youthclubs1 = [[यूडी टेगुस्टे|टेगुस्टे]] | youthyears2 = सन् २०१५-२०१८ | youthclubs2 = जुभेन्टुड लगुना | youthyears3 = सन् २०१८-२०१९ | youthclubs3 = [[यूडी लास पाल्मास|लास पाल्मास]] | years1 = सन् २०१९-२०२० | clubs1 = [[यूडी लास पाल्मास |लास पाल्मास]] | caps1 = ३६ | goals1 = ४ | years2 = सन् २०२०– | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = ६३ | goals2 = ९ | nationalyears1 = सन् २०१९ | nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१७ फुटबल टोली|स्पेन अन्डर-१७]] | nationalcaps1 = ५ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = सन् २०१९ | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१८ फुटबल टोली|स्पेन अन्डर-१८]] | nationalcaps2 = २ | nationalgoals2 = १ | nationalyears3 = सन् २०२० | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१९ फुटबल टोली|स्पेन अन्डर-१९]] | nationalcaps3 = १ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = सन् २०२० | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-२१ फुटबल टोली|स्पेन अन्डर-२१]] | nationalcaps4 = ४ | nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = सन् २०२१ | nationalteam5 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-२३ फुटबल टोली|स्पेन अन्डर-२३]] | nationalcaps5 = ७ | nationalgoals5 = ० | nationalyears6 = सन् २०२१– | nationalteam6 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps6 = १६ | nationalgoals6 = ० | club-update = २३:४७, ८ नोभेम्बर २०२२ (युटिसी)<ref name="SW">{{Soccerway|pedro-gonzalez-lopez/625414|Pedri González}}</ref> | nationalteam-update = २३:५७, २७ नोभेम्बर २०२२ (युटिसी)<ref name="SW" /> | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुषहरुको [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fbu|23|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा फुटबल|ओलम्पिक खेल]]}} {{MedalSilver|[[२०२० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक|२०२०]]|[[२०२० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमा फुटबल – पुरुष प्रतियोगिता|टोली]]}} }} '''पेड्रो गोन्जालेज लोपेज''' (जन्म: २५ नोभेम्बर २००२), '''पेड्री''' भनेर चिनिन्छ, एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल खेल|फुटबल खेलाडी]] जो [[ला लिगा]] क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]बाट [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)#केन्द्रीय मध्यपङ्क्ति|केन्द्रीय मध्यपङ्क्ति]] खेल्छन्।<ref name="50 for the future">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0265-113c77c33b88-3dda4706173e-1000--uefa-com-s-ones-to-watch-for-2021/ |title=50 for the future: UEFA.com's ones to watch for 2021 |publisher=UEFA.com |date=19 January 2021 |access-date=17 July 2021 }}</ref><ref name="50 migliori teenager">{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/02/05/50-migliori-teenager-four-four-two#48 |title=I 50 migliori teenager al mondo |publisher=sport.sky.it |language=it |date=5 February 2021 |access-date=17 July 2021 }}</ref> ==करियर तथ्याङ्क== ===क्लब=== {{updated|खेल ८ नोभेम्बर २०२२ मा खेलिएको थियो}}<ref name="SW"/> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ क्लब, सिजन र प्रतिस्पर्धा अनुसार उपस्थिति र लक्ष्यहरू |- !rowspan=2|क्लब !rowspan=2|सिजन !colspan=3|लिग !colspan=2|राष्ट्रिय कप !colspan=2|युरोप !colspan=2|अन्य !colspan=2|कुल |- !विभाजन!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल!!उपस्थिति!!गोल |- |[[युडी लास पाल्मास|लास पाल्मास]] |[[२०१९–२० युडी लस पाल्मास सिजन|२०१९–२०]] |[[सेगुन्डा डिभिजन]] |३६||४||१||०||colspan="2"|—||colspan="2"|—||३७||४ |- |rowspan="4"|[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] |[[२०२०-२१ एफसी बार्सिलोना सिजन|२०२०-२१]] |rowspan="3"|[[ला लिगा]] |३७||३||६||०||७{{efn|[[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा उपस्थिति(हरू)|name=UCL}}||१||२{{efn|name=SDE|[[सुपरकोपा डे एस्पेना]]मा उपस्थिति(हरू)}}||०||५२||४ |- |[[२०२१–२२ एफसी बार्सिलोना सिजन|२०२१–२२]] |१२||३||१||१||८{{efn|युइएफए च्याम्पियन्स लिगमा दुई उपस्थिति, [[युईएफए युरोपा लिग|युइएफए युरोपा लिग]] मा छ उपस्थिति र एक गोल}}||१||१{{efn|name=SDE}}||०||२२||५ |- |[[२०२२–२३ एफसी बार्सिलोना सिजन|२०२२–२३]] |१४||३||०||०||५{{efn|name=UCL}}||०||०||०||१९||३ |- !colspan="2"|कुल !६३!!९!!७!!१!!२०!!२!!३!!०!!९३!!१२ |- !colspan="3"|करियर कुल !९९!!१३!!८!!१!!२०!!२!!३!!०!!१३०!!१६ |} {{notelist}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{updated|खेल २७ नोभेम्बर २०२२ मा खेलिएको थियो}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31373|title=Pedri|website=EU-Football.info|access-date=14 June 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ राष्ट्रिय टोली र वर्ष अनुसार उपस्थिति र लक्ष्यहरू |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोल |- |rowspan="2"|[[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] |२०२१||१०||० |- |२०२२||६||० |- !colspan=2|कुल||१६||० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category}} *{{BDFutbol|25651}} [[श्रेणी:सन् २००२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:युइएफए युरो २०२० सहभागी खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] di01earnlrrr1nx83gnqbxxldtelri5 14 128864 1366648 1102661 2026-07-22T10:08:13Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] जोडियो 1366648 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेताहरू|खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] ihfe7ngck4jjim9xo9ecvv6r5twbu24 1366704 1366648 2026-07-22T10:23:23Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] को लागि नयाँ sortkey: "विजेताहरू" 1366704 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेताहरू|खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू|विजेताहरू]] ru5z10grn3u03pmvd5jjzlg0voieczn 0 128966 1366779 1289697 2026-07-23T05:12:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366779 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name=सोनपुर पशु मेला |native_name= |native_name_lang= |genre= धार्मिक |image= Sonepur Famous Fair.jpeg |caption= सोनपुर पशु मेला |country=[[भारत]] |established=[[वैदिक काल]]मा |participants=[[हिन्दुहरू]] |begins=[[कार्तिक पूर्णिमा]] |ends= |frequency= वार्षिक |attendance=>२,५००,०००-३,०००,००० |location=[[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]] |coordinates={{coord|25.69|N|85.18|E|display=inline,title}} |dates= नोभेम्बर - डिसेम्बर |activity= सांस्कृतिक कार्यक्रम, किनमेल, क्षेत्रीय र भारतीय खाना, गुणस्तरीय ऊनी र काश्मिरी लुगाहरू, साहसिक सवारीहरू र अन्य धेरै |organiser=[[बिहार राज्य पर्यटन विकास प्राधिकरण]] |website=https://tourism.bihar.gov.in/ }} '''सोनपुर पशु मेला''' कार्तिक पूर्णिमा (पूर्णिमाको दिन) मा [[नोभेम्बर]] र [[डिसेम्बर]] महिनाहरूमा सोनपुर, [[बिहार]],<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/sonepur-cattle-fair-turns-matchmaking-venue/article6588354.ece|title=Marriages made in Sonepur cattle fair|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107121621/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/sonepur-cattle-fair-turns-matchmaking-venue/article6588354.ece|archivedate=2017-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bstdc.bih.nic.in/sonepur2.html|title=Destinations :: Sonepur|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101192259/http://bstdc.bih.nic.in/sonepur2.html|archivedate=2017-11-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101192259/http://bstdc.bih.nic.in/sonepur2.html |date=2017-11-01 }}</ref> [[गङ्गा नदी|गंगा]] ([[गण्डकी नदी|गण्डक]]) नदीको सङ्गममा आयोजित गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sonepur-mela-kickstarts/articleshow/61471158.cms|title=Sonepur Mela kickstarts|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223231427/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sonepur-mela-kickstarts/articleshow/61471158.cms|archivedate=2017-12-23}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm|title=Destinations :: Patna|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm|archivedate=2014-09-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }}</ref> यसलाई हरिहर क्षेत्र मेला पनि भनिन्छ। आजसम्म, यो [[एसिया]]को सबैभन्दा ठूलो पशु मेला हो र सामान्यतया यो पन्ध्र दिनदेखि एक महिनाको अवधिसम्म आयोजन हुने गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Sonepur-fair-losing-its-elephant-charm/articleshow/55422243.cms|title=Sonepur fair losing its elephant charm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611153644/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Sonepur-fair-losing-its-elephant-charm/articleshow/55422243.cms|archivedate=2017-06-11}}</ref> यो ऐतिहासिक रूपमा [[वैदिक काल]]मा सुरु भएको थियो। सोनपुर पशु मेलाले [[तमिलनाडु]] र [[दिल्ली]] जस्ता टाढाका ठाउँहरूबाट व्यापारीहरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् २०१८ मा यो मेला नोभेम्बर २१ मा सुरु भएर २२ डिसेम्बरसम्म चलेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.sonpurmela.online|title=Sonpur Mela 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141102173442/http://www.bihartourism.gov.in/Sonepur%20Mela/index.html|archivedate=2014-11-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102173442/http://www.bihartourism.gov.in/Sonepur%20Mela/index.html |date=2014-11-02 }}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Lord_Vishnu.jpeg|thumb|200x200px| [[विष्णु|भगवान विष्णु]] [[हात्ती|गज]] र ग्रहसँग]] सुरुमा मेलाको स्थल [[हाजीपुर]] थियो र सोनपुरको हरिहरनाथ मन्दिरमा मात्र पूजा हुन्थ्यो तर, [[मुगल साम्राज्य|मुगल सम्राट]] [[औरङ्गजेब]]को शासनकालमा मेलाको स्थान सोनपुरमा सारिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/special/the-gentle-giants-of-sonepur/20161205.htm|title=The gentle giants of Sonepur|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825145624/http://www.rediff.com/news/special/the-gentle-giants-of-sonepur/20161205.htm|archivedate=2017-08-25}}</ref> हरिहर नाथको मन्दिर मूलतः [[श्रीराम अवतार|श्री राम]]ले [[जनक|राजा जनक]]को दरबारमा [[सीता|माता सीता]]को हात जित्न जाँदा निर्माण गरेको मानिन्छ। राजा मान सिंहले पछि मन्दिर मर्मत गराएको पनि बताइएको छ। वर्तमान अवस्थामा रहेको हरिहरनाथ मन्दिरको निर्माण मुगल कालको अन्त्यमा एक प्रभावशाली व्यक्ति राजा राम नारायणले गराएका थिए।<ref>[http://www.indobase.com/events/details/sonepur-cattle-fair.php Sonepur Cattle Fair 2007 - Sonepur Cattle Fair, India 2007 - Sonepur Cattle Fair Bihar, India 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209201547/http://www.indobase.com/events/details/sonepur-cattle-fair.php|date=2008-02-09}}</ref> सोनपुर पवित्र नदी [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] र [[गण्डकी नदी|गण्डक]]को सङ्गममा अवस्थित भएकाले हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले यसलाई पवित्र स्थलका रूपमा लिने गर्छन्। मेला बाहेक सोनपुर मेलामा आउने मानिसहरुको एउटा उद्देश्य हरिहरनाथ मन्दिरको अभिसरणमा नुहाउने र दर्शन गर्नु पनि रहेको छ। == स्वच्छ व्यापार == [[चित्र:Sonpur-Mela-2017.jpg|right|thumb| सोनपुर मेलामा विदेशी पर्यटकहरू]] सोनपुर मेलामा सबै जातका [[कुकुर]], [[भैँसी]], [[गधा]], अरबी [[घोडा]], [[खरायो]], [[बाख्रा]] र कहिलेकाहीँ [[उँट|ऊँट]]का धेरै पशुहरू किन्न सकिन्छ। यस मेलामा विभिन्न प्रकारका [[चरा]] र [[कुखुरा]]हरू समेत उपलब्ध छन्। तर, सबैलाई आकर्षित गर्ने क्षेत्र हात्ती बजार हो, जहाँ [[हात्ती|हात्तीहरू]] बिक्रीका लागि पङ्क्तिमा रहेका हुन्छन्। यति ठूलो सङ्ख्यामा [[हात्ती]]को व्यापार हुने एक मात्र स्थान सोनपुर मेला हो, यद्यपि तिनीहरू कानूनी रूपमा बेच्न सकिदैन।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/dna-profiling-of-elephants-at-patna-s-sonepur-fair-to-stop-illegal-transactions-101667797816748.html|title=DNA profiling of elephants at Patna’s Sonepur fair to stop illegal transactions}}</ref> सोनपुर पशु मेलाको मैदानमा अन्य धेरै प्रकारका पसलहरू राखिएका हुन्छन्। भारतको वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, १९७२ लाई कडाइका साथ लागू गर्ने र हात्ती मालिकलाई स्वामित्व प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गर्न अस्वीकार गरेको कारण सन् २००४ देखि सोनपुर मेलामा हात्तीको व्यापारमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यी साना पसलहरूमा कपडा, फर्निचर, [[खेलौना]], भाँडाकुँडा र [[कृषि]] उपकरण, गहना र हस्तशिल्पसम्मका विभिन्न प्रकारका सामानहरू पाइन्छन्। मेलाको प्रमुख आकर्षण भने बिक्रीको उद्देश्यका लागि सुन्दर ढङ्गले सजाइएको असङ्ख्य हात्तीहरूको दृश्य नै हुने गर्दछ। सन् २००१ देखि सन् २००४ को अवधिमा सोनपुर मेलामा ९२ हजार ३५४ हात्ती बेचबिखनको लागि ल्याइएको थियो,<ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/india/at-the-centuries-old-sonepur-cattle-fair-animals-are-no-longer-the-main-attraction-4205159.html|title=At the centuries-old Sonepur cattle fair, animals are no longer the main attraction|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113002637/http://www.firstpost.com/india/at-the-centuries-old-sonepur-cattle-fair-animals-are-no-longer-the-main-attraction-4205159.html|archivedate=2017-11-13}}</ref> सन् २०१६ मा १३ वटा हात्तीलाई बिक्रीको लागि नभएर प्रदर्शनको लागि मात्र ल्याइएको थियो। सन् २०१७ को मेलामा ३ हाथीहरू प्रदर्शनको लागि राखिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/tuskers-bid-adieu-to-sonepur-mela/articleshow/61521260.cms|title=Tuskers bid adieu to Sonepur Mela|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113153225/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/tuskers-bid-adieu-to-sonepur-mela/articleshow/61521260.cms|archivedate=2017-11-13}}</ref> सन् २०१७ मा, केन्द्रीय सरकारले सोनपुर पशु मेलामा पशु नियमहरूको क्रूरता रोकथाम गर्ने अभिप्रायले गाईवस्तुको बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/946389/indias-restriction-on-cattle-sale-has-dulled-the-shine-of-asias-largest-animal-festival|title=India’s restriction on cattle sale has dulled the shine of ‘Asia’s largest animal festival’|last=Khan|first=Mohd Imran|website=Scroll.in|language=en-US|accessdate=2022-12-02}}</ref> भारतीय रेलवेद्वारा यस स्थानमा एउटा 'रेलग्राम' स्थापना गरिएको छ,<ref>{{Cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/vaishali-if-the-sonpur-mela-are-roaming-then-definitely-see-the-rall-village-exhibition-17024974.html|title=अगर सोनपुर मेला घूम रहे हैं तो रेल ग्राम प्रदर्शनी जरूर देखें|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114093150/http://www.jagran.com/bihar/vaishali-if-the-sonpur-mela-are-roaming-then-definitely-see-the-rall-village-exhibition-17024974.html|archivedate=2017-11-14}}</ref> जहाँ बच्चाहरूको लागि खेलौना ट्रेन समेत रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/agm-inaugurates-railgram-at-sonepur-fair/articleshow/61535616.cms|title=AGM inaugurates ‘Railgram’ at Sonepur fair|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113170819/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/agm-inaugurates-railgram-at-sonepur-fair/articleshow/61535616.cms|archivedate=2017-11-13}}</ref> ग्रामीण बस्तीका विभिन्न वस्तु तथा परिवेशहरू खिच्ने उद्देश्यले विदेशी पर्यटकहरूलाई समेत सोनपुर मेलाले आकर्षित गर्ने गरेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Rustic-touch-of-Sonepur-Mela-attracts-foreigners/articleshow/49955254.cms|title=Rustic touch of Sonepur Mela attracts foreigners|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170831110139/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Rustic-touch-of-Sonepur-Mela-attracts-foreigners/articleshow/49955254.cms|archivedate=2017-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1151127/jsp/bihar/story_55367.jsp|title=Through foreign eyes, Sonepur fares better Visitors say state's cattle mela mirrors real India more than Pushkar fair does|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825102702/https://www.telegraphindia.com/1151127/jsp/bihar/story_55367.jsp|archivedate=2017-08-25}}</ref> फोटो खिच्ने बाहेक, हात्तीले धेरैजसो विदेशी पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्छ। बिहार राज्य पर्यटन विकास निगमद्वारा सोनपुर मेलामा स्विस कटेजहरू स्थापना गरिएको छ,<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/foreign-tourists-line-up-for-sonepur-fair-swiss-cottages-182088|title=Foreign tourists line up for Sonepur fair Swiss cottages|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107025054/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/foreign-tourists-line-up-for-sonepur-fair-swiss-cottages-182088|archivedate=2017-11-07}}</ref> इन्टरनेट सुविधा, गण्डक नदीमा मोटर डुङ्गाको सवारी, पर्यटक गाउँमा खाना र पटना विमानस्थलदेखि सोनपुरसम्म प्रि-पेड ट्याक्सीहरू उपलब्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Swiss-cottages-at-Sonepur-fair-a-tourist-delight/articleshow/3748554.cms|title=Swiss cottages at Sonepur fair a tourist delight|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223231435/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Swiss-cottages-at-Sonepur-fair-a-tourist-delight/articleshow/3748554.cms|archivedate=2017-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1130913/jsp/bihar/story_17344110.jsp|title=Swiss cottages to cost more|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020135831/https://www.telegraphindia.com/1130913/jsp/bihar/story_17344110.jsp|archivedate=2017-10-20}}</ref> सोनपुर मेलाको अवधिमा त्यहाँ डिज्निल्यान्ड पार्क बनाइने गरिन्छ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/2-days-on-govt-stalls-yet-to-open-at-sonepur-mela/articleshow/61510940.cms|title=2 days on, govt stalls yet to open at Sonepur Mela|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223231156/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/2-days-on-govt-stalls-yet-to-open-at-sonepur-mela/articleshow/61510940.cms|archivedate=2017-12-23}}</ref> == जानकारी == {| class="wikitable" style="float:right;" ! colspan="4" |'''हरिहर क्षेत्र सोनपुर मेला आधिकारिक रेकर्डमा''' <ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/other-cities/only-three-elephant-reached-in-sonepur-fair-till-now/articleshow/61516684.cms|title=बिहार: सोनपुर पशु मेले में अब तक सिर्फ 3 हाथी पहुंचे|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107020112/https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/other-cities/only-three-elephant-reached-in-sonepur-fair-till-now/articleshow/61516684.cms|archivedate=2017-11-07}}</ref> |- ! वर्ष ! हात्तीहरू ! घोडाहरू ! गोरु |- | २००१ | ९२ | १५,०३५ | १,००,००० |- | २००४ | ३५४ | १५,०३५ | १,३२,७५४ |- | २००७ | ७७ | ८,५८० | ८,१८६ |- | २०१४ | ३९ | ५,५८० | १,००,००० |- | २०१५ | १७ | ४,५८० | १,००,००० |- | २०१६ | १३ | ४,०२० | १,००,००० |- | २०१७ | ३ | ५,४०० | १,००,००० |} '''अवधि''' : एक महिना (लगभग नोभेम्बर महिनामा&nbsp;— डिसेम्बर) <ref>{{Cite web|url=https://www.biharsuperfastkhabar.com/2020/05/sonpur-mela-2020.html|title=Sonpur mela}}</ref> '''चक्र''' : वार्षिक सन् २०१३ मा यो मेला नोभेम्बर १६ मा सुरु भएर १५ डिसेम्बरसम्म आयोजन भएको थियो।<ref name="bp1">{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2013/10/world-famous-sonepur-cattle-fair-to-begin-on-november-16/|title=World Famous Sonepur Cattle Fair to begin on November 16|website=Biharprabha News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026081133/http://news.biharprabha.com/2013/10/world-famous-sonepur-cattle-fair-to-begin-on-november-16/|archivedate=26 October 2013|accessdate=20 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026081133/http://news.biharprabha.com/2013/10/world-famous-sonepur-cattle-fair-to-begin-on-november-16/ |date=26 October 2013 }}</ref>सन् २०१८ सोनपुर हरिहर क्षेत्र मेला नोभेम्बर २१ बाट सुरु भए २२ डिसेम्बरमा समाप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sonepur-mela-to-be-a-32-day-affair/articleshow/60249505.cms|title=Sonepur Mela to be a 32-day affair|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906190221/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sonepur-mela-to-be-a-32-day-affair/articleshow/60249505.cms|archivedate=2017-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/vaishali/story/1043888.html|title=इस बार 32 दिनों का होगा हरिहर क्षेत्र सोनपुर मेला|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825103337/http://www.prabhatkhabar.com/news/vaishali/story/1043888.html|archivedate=2017-08-25}}</ref> मेलामा डुङ्गा दौड, कुस्ती, नौका विहार जस्ता कार्यक्रम हुने गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/vaishali-harihar-kshetra-mela-will-for-32-days-16596083.html|title=इस बार 32 दिनों का होगा हरिहर क्षेत्र मेला|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825103639/http://www.jagran.com/bihar/vaishali-harihar-kshetra-mela-will-for-32-days-16596083.html|archivedate=2017-08-25}}</ref> == यातायात == [[चित्र:Sonepur_station.jpeg|thumb|200x200px| सोनपुर रेलवे स्टेशन]] सोनपुर सडक र रेलवेद्वारा सहज र पहुँच योग्य छ। यसबाहेक, यो बिहारको राजधानी [[पटना|पटनाबाट]] मात्र २५ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ। पटना देशका अन्य भागहरूसँग हवाई, रेलवे र सडक मार्गद्वारा राम्रोसँग जोडिएको छ। मेलाको समयमा, बिहार राज्य पर्यटन विकास प्राधिकरणले पटना देखि सोनपुरसम्म फेरीहरू पनि व्यवस्थित गर्दछ। यहाँसम्म पहुँचको लागि विभिन्न ट्याक्सी र कार भाडा सेवाहरू छन् जसले विदेशी, पर्यटकहरूलाई निजी यातायातको सेवा प्रदान गर्ने गर्दछ। <ref>{{Cite web|url=http://www.explorebihar.in/how-to-reach-sonepur-town.html|title=How to reach Sonepur Town?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131125002026/http://www.explorebihar.in/how-to-reach-sonepur-town.html|archivedate=25 November 2013|accessdate=4 December 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131125002026/http://www.explorebihar.in/how-to-reach-sonepur-town.html |date=25 November 2013 }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[पुष्कर मेला]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.youtube.com/watch?v=Na0j1JIXMuE सोनपुर मेला वृत्तचित्र] * [http://www.sonepurcattlefair.com सोनपुर मेलाको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501180050/http://www.sonepurcattlefair.com/ |date=2018-05-01 }} * [http://bstdc.bih.nic.in/Destinations/SonepurFair.htm मेलाका केहि तस्विरहरु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410091610/http://bstdc.bih.nic.in/Destinations/SonepurFair.htm |date=2009-04-10 }} [[श्रेणी:भारतका मेलाहरू]] [[श्रेणी:बिहारको संस्कृति]] hc8cot3qb9q0x107ap8cyivv6wxl4de 0 131238 1366557 1332252 2026-07-21T12:47:33Z Bishaldev100 28807 1366557 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो। लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुराताŒिवक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा रत्न मल्लले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ल लाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुर बाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) * शिवसिंह मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * सिद्धिनरसिंह मल्ल वि.सं. १६७५-१७१७ * श्रीनिवास मल्ल * योगनरेन्द्र मल्ल * लोकप्रकाश मल्ल * इन्द्र मल्ल (पुरन्दर मल्ल) * वीर नरसिंह मल्ल * वीर महीन्द्र मल्ल * ऋद्धि नरसिंह मल्ल * महीन्द्र सिंह (भाष्कर मल्ल) (कान्तिपुरका राजा) * योगप्रकाश मल्ल * विष्णु मल्ल * राज्यप्रकाश मल्ल * विश्वजीत मल्ल * जयप्रकाश मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * रणजीत मल्ल (भक्तपुरका राजा) * दलमर्दन शाह * तेज नरसिंह मल्ल ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] q4c4fzz9sw2t5ysl74kzyr81z25k1qb 1366558 1366557 2026-07-21T12:50:08Z Bishaldev100 28807 1366558 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुराताŒिवक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा रत्न मल्लले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ल लाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुर बाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) * शिवसिंह मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * सिद्धिनरसिंह मल्ल वि.सं. १६७५-१७१७ * श्रीनिवास मल्ल * योगनरेन्द्र मल्ल * लोकप्रकाश मल्ल * इन्द्र मल्ल (पुरन्दर मल्ल) * वीर नरसिंह मल्ल * वीर महीन्द्र मल्ल * ऋद्धि नरसिंह मल्ल * महीन्द्र सिंह (भाष्कर मल्ल) (कान्तिपुरका राजा) * योगप्रकाश मल्ल * विष्णु मल्ल * राज्यप्रकाश मल्ल * विश्वजीत मल्ल * जयप्रकाश मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * रणजीत मल्ल (भक्तपुरका राजा) * दलमर्दन शाह * तेज नरसिंह मल्ल ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 0zc38vzw2to4oxvootdw7khvk5v63gm 1366559 1366558 2026-07-21T12:53:07Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1366559 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुराताŒिवक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) * शिवसिंह मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * सिद्धिनरसिंह मल्ल वि.सं. १६७५-१७१७ * श्रीनिवास मल्ल * योगनरेन्द्र मल्ल * लोकप्रकाश मल्ल * इन्द्र मल्ल (पुरन्दर मल्ल) * वीर नरसिंह मल्ल * वीर महीन्द्र मल्ल * ऋद्धि नरसिंह मल्ल * महीन्द्र सिंह (भाष्कर मल्ल) (कान्तिपुरका राजा) * योगप्रकाश मल्ल * विष्णु मल्ल * राज्यप्रकाश मल्ल * विश्वजीत मल्ल * जयप्रकाश मल्ल (कान्तिपुरका राजा) * रणजीत मल्ल (भक्तपुरका राजा) * दलमर्दन शाह * तेज नरसिंह मल्ल ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] lvbw1nc5o5dkfr48k1bon8mx5bv0ayt 1366560 1366559 2026-07-21T12:58:39Z Bishaldev100 28807 /* राजा */ 1366560 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुराताŒिवक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) {| class="wikitable" !राजा ! ! ! |- |[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] |वि.सं. १६७५- |१७१७ | |- |[[श्रीनिवास मल्ल]] | | | |- |[[योगनरेन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[लोकप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल) | | | |- |[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]] | | | |- |[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]] | | | |- |महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]]) | | |कान्तिपुरका राजा |- |[[योगप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]] | | | |- |[[राज्यप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]] | | | |- |[[जयप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | | |भक्तपुरका राजा |- |[[दलमर्दन शाह]] | | | |- |[[तेज नरसिंह मल्ल]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] cthil4antbn6mq08wpt524t75dn7zo7 1366564 1366560 2026-07-21T13:18:05Z Bishaldev100 28807 /* छ प्रधानको शासन */ 1366564 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुराताŒिवक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== {{मुख्य|छ प्रधान}} ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) {| class="wikitable" !राजा ! ! ! |- |[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] |वि.सं. १६७५- |१७१७ | |- |[[श्रीनिवास मल्ल]] | | | |- |[[योगनरेन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[लोकप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल) | | | |- |[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]] | | | |- |[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]] | | | |- |महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]]) | | |कान्तिपुरका राजा |- |[[योगप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]] | | | |- |[[राज्यप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]] | | | |- |[[जयप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | | |भक्तपुरका राजा |- |[[दलमर्दन शाह]] | | | |- |[[तेज नरसिंह मल्ल]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] ao2wbc1b7lnmchf0o35k0y90t9e0in6 1366569 1366564 2026-07-21T15:14:39Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366569 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = [[Nepalese mohar|Mohar]] | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== {{मुख्य|छ प्रधान}} ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) {| class="wikitable" !राजा ! ! ! |- |[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] |वि.सं. १६७५- |१७१७ | |- |[[श्रीनिवास मल्ल]] | | | |- |[[योगनरेन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[लोकप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल) | | | |- |[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]] | | | |- |[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]] | | | |- |महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]]) | | |कान्तिपुरका राजा |- |[[योगप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]] | | | |- |[[राज्यप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]] | | | |- |[[जयप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | | |भक्तपुरका राजा |- |[[दलमर्दन शाह]] | | | |- |[[तेज नरसिंह मल्ल]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] goxqyqofbvrqdgf344h1gcykjijsl93 1366570 1366569 2026-07-21T15:15:42Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366570 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ne|पाटन}} | conventional_long_name = ललितपुर राज्य | common_name = पाटन | government_type = [[राजतन्त्र]] <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" -->| event_start = स्थापना | date_start = | year_start = १५६५ | event_end = [[ललितपुरको युद्ध|गोरखामा विलय]] | year_end = बि.सं १८२५ <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 -->| p1 = मल्ल वंश | flag_p1 = | s1 = नेपाल अधिराज्य | flag_s1 = Flag of Nepal.svg | capital = [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार]] | national_motto = | common_languages = [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[संस्कृत]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | religion = [[Newar Hinduism]] and [[Newar Buddhism]] | currency = मोहर | today = [[नेपाल]] }} '''पाटन राज्य''' नेपालको [[मल्ल वंश|मल्ल वंशले]] शासन गरेको राज्य थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g-FQAQAAIAAJ|title=Strategic Thought|date=2005}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ|title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce)|date=2007}}</ref> [[लिच्छवि काल|लिच्छविकाल]]मा ललितपुर यूपग्राम नामले चिनिन्थ्यो। यही लिच्छविकालको यूपग्रामलाई नै पछि गएर पाटन तथा ललितपुर भन्न थालियो।<ref>{{Cite journal |last=सिलवाल |first=केशवराज |title=ललितपुर राज्यको शासकवर्गका सांस्कृतिक कार्यमा आपसी अन्तद्र्वन्द्व |journal=प्रज्ञा र विज्ञसमीक्षित शोधपत्रिका |pages=245-258}}</ref> लिच्छविकालमा ललितपुर छुट्टै राज्य नभएकाले त्यतिबेलासम्म ललितपुरको शासक वर्गमा शक्ति लिने र खोस्ने, उत्थान र पतनको कुरा सुरु भएको थिएन । त्यति बेलाका शिलालेखमा यहाँ पूर्व दिशामा दीपावती नगर (गईट) दक्षिण दिशामा मतीनगर ([[लगनखेल]]), पश्चिम दिशामा शिलापुर दानागिरि (पुल्चोक), उत्तर दिशामा ललितारण्य (कुम्भेश्वर) र मध्य भागमा स्वस्तिक आकारको मङ्गलबजार रहेको बर्णन पाइन्छ । त्यस्तै गरी पूर्व दिशामा श्री [[बालकुमारी]], दक्षिण दिशामा बटुकभैरव र श्री[[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी]], पश्चिम दिशामा खड्गयोगिनी र उत्तर दिशामा चामुण्डादेवी रहेका छन् । लिच्छवी कालका पुरातात्विक स्रोतहरू अभिलेख, मूर्ति, ढुङ्गेधारा, जलद्रोणी आदि प्रशस्तै मात्रामा प्राप्त भएबाट लिच्छविकालमा ललितपुर पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको बुझिन्छ । ==इतिहास== राजा [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु भएपछि उनका जेठा छोरा राजा भए। तर माहिला छोरा राय मल्लले कान्तिपुरलाई स्वतन्त्र गरि आफू राजा भए। कान्तिपुर बाट छुट्टिएर पाटन राज्य बन्यो। यसरी विस्तृत मल्ल राज्य [[भक्तपुर राज्य|भक्तपुर]], [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] र ललितपुर गरी तीन भागमा विभाजन गरेपछि १५०० मा यसको स्थापना भएको हो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1MyAAAAAMAAJ|title=Folk Tales from the Himalayan Kingdom of Nepal: Tales of Three Brothers|date=1994}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|date=1994}}</ref> यक्ष मल्लको मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भए। उनले ललित्पुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे। राजा शिवसिंह मल्लले वि.सं. १६७५ मा आफ्ना कान्छा नाति [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]लाई पाटनको राजा र जेठा नाति लक्ष्मी नरसिंह मल्ललाई कान्तिपुरको उत्तराधिकारी बनाए पछि [[पाटन राज्य]] कान्तिपुरबाट अलग भयो। ===स्थापना=== हरिहरसिंह मल्ललाई उनका बाजे राजा [[शिवसिंह मल्ल]]ले पाटनको [[सामन्त]] बनाएका थिए। हरिहरसिंहका तीन पुत्र थिए। जेठा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का गद्दीका हकदार भएकाले उनका भाइ सिद्धिनरसिंहलाई राजा शिवसिंहले नै पाटनको सामन्त नियुक्त गरेका थिए। हरिहरसिंहका जेठी रानीबाट छोरा लक्ष्मीनरसिंह मल्ल भएका थिए। लालमती र अर्की रानीबाट सन्तान भएका थिएनन्। हरिहरको मृत्यु भएपछि उनीसँग सति जान तयार भएकी लालमतीलाई गर्भिणी रहेको थाहा पाएर, उनीबाट छोरा जन्मेपनी छोरी जन्मेपनी पाटनको राजा बनाउने वचन दिएर राजा शिवसिंहले सति जान रोकेका थिए। उनीबाट सिद्धिनरसिंहको जन्म भयो र उनी समर्थ भएपछि पाटनको प्रशाशक भएर बस्न थाले।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf देगुतलेज्यू (पाटन)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228142802/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_02.pdf |date=2023-02-28 }}</ref> वंशावलीको कथन अनुसार सिद्धिनरसिंह मल्ल नेपाल संवत् ७४० मा पाटनको राजा बनेका थिए। सिद्धिनरसिंह मल्ल पाटनका पहिलो स्वतन्त्र राजा थिए। सिद्धिनरसिंह मल्लले वि.सं. १६७६ को आश्विन २७ गते [[विजयादशमी|विजया दशमी]]को दिन ललितपुर राज्यको राजाको रुपमा विधिपूर्वक राज्याभिषेक गरेको थिए । ===श्रीनिवास र योगनरेन्द्र मल्ल=== ===अस्थिरता === योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु वि ।सं । १७६२ मा भक्तपुरसँग युद्ध चलिरहेको बेलामा चाँगुमा भएको थियो। उनलाई तमाखुमा विष हालेर हत्या गरिएको मानिन्छ। उनको चितामा ३३ जना सति गएका थिए। अरु १० जना भने सती गएनन्। ती सबै रानीहरूबाट जम्मा २ जना छोराछोरी भए। योगनरेन्द्र मल्लको मृत्युपछि ललितपुरमा रजनैतिक संकट आइपर्यो। राजा योगनरेन्द्रकी छोरी योगमतीका छोरा लोकप्रकाश मल्ललाई ललितपुरको राजा थाप्ने निर्णय भयो। तर एक वर्षपछि लोकप्रकाश मल्ल पनि आठ वर्षको उमेरमा विफर लागि मरे। त्यसपछी पुनः योगनरेन्द्र मल्लका भानिज इन्द्र मल्ल राजा भए। तर १७६६ मा उनी पनि मरेका हुँदा योगनरेन्द्र मल्लका ल्याइते पट्टिका महीन्द्र मल्ल राजा बनाइए। उनकी आमाको नाम राजेश्वरी थियो। राजा महीन्द्र मल्लको वि.सं १७७१ मा मृत्यु भएपछिऋद्धि नरसिंह मल्ल राजा भए । यी पनि योगनरेन्द्र मल्लका भानिज थिए तर तीन वर्षपछि उनी पनि षडयन्त्रपूर्वक मारिए । अब भने पाटने राजाको वंशा मासियो । आस्थिरताले जरा गाडेको पाटने राजवंशपछि कान्तिपुरका राजा भाष्कर मल्ललाई राजा थापे । १७७९ मा उनको मृत्युपछि योगप्रकाश मल्लले पाटनको गद्दी पाए । उनको पनि अल्पायुमा मृत्यु भयो ।   ===छ प्रधानको शासन=== {{मुख्य|छ प्रधान}} ===तेजनरसिंह मल्ल र गोर्खा राज्यमा विलय=== बि.सं. १८२५ (ई. १७६८ ) मा पाटन [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्यको]] हिस्सा बन्यो (पछि [[नेपाल अधिराज्य|यसलाई नेपाल राज्यको]] रूपमा चिनियो), [[ललितपुरको युद्ध|गोर्खाहरूले विजय]] गरेपछि। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D5E5AQAAIAAJ|title=Medieval Nepal: A history of the three kingdoms, 1520 A.D. to 1768 A.D|date=1966}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4jZuAAAAMAAJ|title=Kingdom of Nepal|date=1999}}</ref> यिनको शासनकाल वि.सं. १८२२ देखी वि.सं. १८२५ सम्म रहेको थियो। उनको नामबाट ने.सं. ८८८ मा मुद्रा पनि निकालियो। ने.सं. ८८८ मा उपत्यकामा एकै सालमा २४ पटक भूइचालो गयो। अर्कोतिर गोर्खा राज्यको नाकाबन्दीबाट सृजित नुन, तेल, कपासको हाहाकार कायमै थियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] कब्जा गरेपछि [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पाटनमा शरण लिए। तर पाटनका पाँच प्रधानहरु पृथ्वी नारायण शाहसँग भित्र भित्रै पहिले नै मिलिसकेको थाहा पाई राजा तेजनरसिंह मल्ल र जयप्रकाश मल्ल त्यहाँबाट पनि भागी भक्तपुरका राजा रणजीत मल्लको शरण पर्न भक्तपुर गए। कान्तिपुर कब्जा गरेको १४ दिन पछि यिनी र जयप्रकाश मल्ल [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा शरण लिन पुगेका थिए। उनीहरू पहिले भक्तपुर राज्य स्थित दत्तात्रेय मन्दिरमा पसे। <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> पाटनका राजा तेज नरसिंह मल्ल कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्लसँग भागी भक्तपुरमा शरण लिन गएको भोलिपल्ट नै पाटनका पाँच प्रधानले पाटन ढोका वरिपरी बसी पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनालाई स्वागत गरी पाटनमा भित्र्याए। ==राजा== * हरिहर सिंह (सामन्त) {| class="wikitable" !राजा ! ! ! |- |[[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] |वि.सं. १६७५- |१७१७ | |- |[[श्रीनिवास मल्ल]] | | | |- |[[योगनरेन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[लोकप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[इन्द्र मल्ल]] (पुरन्दर मल्ल) | | | |- |[[वीरनरसिंह मल्ल|वीर नरसिंह मल्ल]] | | | |- |[[वीरमहेन्द्र मल्ल|वीर महीन्द्र मल्ल]] | | | |- |[[ऋद्धिनरसिंह मल्ल|ऋद्धि नरसिंह मल्ल]] | | | |- |महीन्द्र सिंह ([[भाष्कर मल्ल]]) | | |कान्तिपुरका राजा |- |[[योगप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]] | | | |- |[[राज्यप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[विश्वजित मल्ल|विश्वजीत मल्ल]] | | | |- |[[जयप्रकाश मल्ल]] | | | |- |[[रणजित मल्ल|रणजीत मल्ल]] | | |भक्तपुरका राजा |- |[[दलमर्दन शाह]] | | | |- |[[तेज नरसिंह मल्ल]] | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] ba7huh7bqsintwztgo5pr6px9bauiww 0 131338 1366585 1135743 2026-07-21T18:07:51Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366585 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = राज्यप्रकाश मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७४५–१७५८ | predecessor = [[बिष्णु मल्ल]] | successor = [[विश्वजित मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[कान्तिपुर राज्य]] | death_date = १७५८ | death_place = | spouse = | issue = | full name = | father = [[जगज्जय मल्ल]] | mother = | occupation = | moretext1 = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''राज्यप्रकाश मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए। उनलाई पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा बनाएका थिए। [[बिष्णु मल्ल|विष्णु मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७४५ देखि १७५८ मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। राज्यप्रकाशको मृत्यु हुँदा पाटनका दक्षिणी धेरै ठाउँहरू गोरखाका [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले कब्जा गरिसकेका थिए।<ref>{{Cite journal|last=Regmi|first=Mahesh C.|title=Regmi Research Series|url=https://studylib.net/doc/8525992/regmi_05|journal=German Oriental Society|volume=5|page=|pages=}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 4eovh8malgng0xa9xeb5iml104ihkvk 0 131339 1366572 1127237 2026-07-21T16:28:01Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366572 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> उनले [[राज्यप्रकाश मल्ल]]को उत्तराधिकारी बने र १७५८ देखि १७६० मा आफ्नो मृत्यु सम्म शासन गरे। त्यसपछि राजकुमारहरूले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> राजा विश्वजित मल्ल (जो राजा विष्णु मल्लका छोरीतर्फका नाति थिए) पाटनको राजा हुन पुगेका थिए । उनले पाटनमा वि.सं. १८०९ देखि १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए । त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई एउटा सशस्त्र विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] ns6b4e1j636yf5go25lngktgaycbbjx 1366573 1366572 2026-07-21T16:35:26Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366573 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८०९ देखि १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] klh624jrm8b5tn8q2gzhoaqndd8hfr5 1366574 1366573 2026-07-21T16:58:25Z Bishaldev100 28807 1366574 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए। कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडेलाई त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढलाइदियो । बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] pdvxrjpi4wnzx36nm3ei4ti3mk5l206 1366575 1366574 2026-07-21T17:22:32Z Bishaldev100 28807 /* कीर्तिपुरको लडाइँ */ 1366575 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए। कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडेलाई त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढलाइदियो । बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। जयप्रकाश मल्लले पृथ्वीनारायण शाहसँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 0kyhk4vmdolwzbhuyf5b87cl4ctc1fx 1366576 1366575 2026-07-21T17:24:28Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य संगठन */ 1366576 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए। कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडेलाई त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढलाइदियो । बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 4ogy2faxe5tjh9zqrt4y55gkj4rplnf 1366577 1366576 2026-07-21T17:28:16Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य संगठन */ 1366577 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए। कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडेलाई त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढलाइदियो । बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] tgwpeyw0dazkuaozedpaiok6kx9yqi8 1366582 1366577 2026-07-21T17:54:13Z Bishaldev100 28807 /* कीर्तिपुरको लडाइँ */ 1366582 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडेलाई त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढलाइदियो । बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 1bg2n9bjbnign5j795mb6gyxbl7wzx3 1366583 1366582 2026-07-21T17:54:52Z Bishaldev100 28807 /* कीर्तिपुरको लडाइँ */ 1366583 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 3ubt2epgtxq4eocspuick1edug04hax 1366584 1366583 2026-07-21T17:55:55Z Bishaldev100 28807 /* */ 1366584 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] e78kuw3b00zh5ezwlfj1ztvq036ea1o 1366587 1366584 2026-07-21T18:18:18Z Bishaldev100 28807 1366587 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१५ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्ल ले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन् । भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] 751rhmfxjv22orcnwl9u7swpk78cugv 1366608 1366587 2026-07-22T04:26:37Z Bishaldev100 28807 /* कीर्तिपुरको लडाइँ */ 1366608 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१४ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्लले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए। यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको लुभु लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] pwx2xnmxkkk126qjrl59fh1yzup3eza 1366609 1366608 2026-07-22T04:27:49Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य संगठन */ 1366609 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१४ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्लले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए। यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको [[लुभु]] लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] k7yt20bjac84kx0113w3024mm41kmj8 1366611 1366609 2026-07-22T04:48:34Z Bishaldev100 28807 /* शासनकाल */ 1366611 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी|first=देवीप्रसाद|title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf|journal=पूर्णिमा|volume=13|issue=2|pages=1-25}}</ref> देवीदास प्रधानका जोरले विष्णु मल्लका दौहित्र विश्वजित मल्ल राजा बने । [[जयप्रकाश मल्ल]]सँग बदला लिन उनका भाई राज्यप्रकाश मारिएका थिए। राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१४ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्लले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए। यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी कालु पाँडे त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको [[लुभु]] लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] b10h2vevmyz3oeqs3vwbhoe44uw7w9y 1366616 1366611 2026-07-22T05:52:28Z Bishaldev100 28807 /* कीर्तिपुरको लडाइँ */ 1366616 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = विश्वजित मल्ल | title = | more = | image = | succession = [[ललितपुर राज्य|पाटन]]का राजा | reign = १७५८–१७६० | predecessor = [[राज्यप्रकाश मल्ल]] | successor = [[जयप्रकाश मल्ल]] | suc-type = | birth_date = | birth_place = [[ललितपुर राज्य]] | death_date = १७६० | death_place = | dynasty = [[मल्ल वंश]] |battle = [[कीर्तिपुरको लडाइँ]] }} '''विश्वजित मल्ल''' [[मल्ल वंश]]का राजा र पाटनका राजा थिए।<ref name=":0">{{Cite book|last=Shaha|first=Rishikesh|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_15_0102_02.pdf|title=Ancient and Medieval Nepal|publisher=University of Cambridge|location=Kathmandu, Nepal|pages=77–78|language=English}}</ref> पाटनका [[छ प्रधान]]ले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फुटाएर हत्या गरेपछि उनी राजा भएका थिए। १७५८ देखि १७६० मा हत्या हुनु अघिसम्म शासन गरे। त्यसपछि पाटनका ६ प्रधानले कान्तिपुरका [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई पाटनमा शासन गर्न लगाए।<ref name=":0" /> विश्वजित मल्ल [[विष्णु मल्ल]]का छोरीतर्फका नाति थिए। उनी पाटन दरबारमा नै हुर्किएका थिए। ==शासनकाल== वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी|first=देवीप्रसाद|title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf|journal=पूर्णिमा|volume=13|issue=2|pages=1-25}}</ref> देवीदास प्रधानका जोरले विष्णु मल्लका दौहित्र विश्वजित मल्ल राजा बने । [[जयप्रकाश मल्ल]]सँग बदला लिन उनका भाई राज्यप्रकाश मारिएका थिए। राज्यप्रकाश मल्ल अपदस्त भएपछि उनी पाटनको राजा हुन पुगेका थिए। उनले पाटनमा वि.सं. १८१३ असोजमा राजाका रुपमा ललितपुर राज्यको राजसिंहासनमा विराजमान गराइएका थिए। १८१५ सम्म शासन गरेका थिए। राजा विश्वजित मल्ल शासकीय रूपमा कुशल थिए। ===कीर्तिपुरको लडाइँ === {{मुख्य|कीर्तिपुरको युद्ध}} बि.सं १८१४ जेठमा भएको कीर्तिपुर-गोरखाको लडाइँमा गोरखाली सैनिकहरुको विरूद्धमा उपस्थित भएका तीन ओटै मल्ल राज्यका नियमित लडाका सैनिक तथा उत्साही नवयुवाहरुको कुल सङ्ख्या पुगनपुग दुई हजारजति थियो। पाटने सेनाको नेतृत्व राजा विश्वजित मल्लले नै गरी सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=२.५ एकीकरण कार्यमा सङ्घर्ष {{!}} नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त - बाबुराम आचार्य |url=https://sahityaras.com/book/nepalko-sankshipta-brittanta/ekikaran-karyama-sangharsha/ |access-date=2026-07-21 |language=ne-NP}}</ref> कान्तिपुरका राजा जयप्रकाश मल्ल पनि उपस्थित थिए। भक्तपुर राज्यका राजा रणजित मल्ल स्वयम् आएनन्। भक्तपुरे सैनिक तथा त्यहाँका नवयुवाहरुको नेतृत्व गर्दै त्यहाँका केही सेनानायकहरु भने मध्याह्नको करिबमा लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए । मल्ल नवयुवाहरुका साथमा न राम्रा हातहतियार थिए, न त यिनीहरुले उचित सैनिक तालिमहरु प्राप्त गर्न सकेका थिए । आवेशमा मात्र यिनीहरु लडाइँका मोर्चाहरुमा सहभागी हुन आइपुगेका थिए। यत्तिकैमा एउटा बाणले काजी [[कालु पाँडे]] त्यहीँ अप्रत्याशित रुपमा ढले। बाण लागेर घाइते भएर लडेका यिनलाई नजिकै रहेका अन्य सैनिकहरुले हतियारको प्रयोग गरी त्यहीँ मारिदिए । यसरी एक जना गोरखाली सेनापतिले वीरगति प्राप्त गरे । सेनाका प्रमुख सेनापति भएर आएका काजी कालु पाँडेको अप्रत्याशित रुपमा भएको वीरगतिपछि सेनानायकको अभावमा गोरखाली सैनिकहरु हताश भएर लडाइँको मोर्चाबाट यत्रतत्र तितरबितर भए । ===सैन्य संगठन=== तीन मल्ल राज्यका सेना मिलेर गोर्खाली सेनालाई पराजित गरेका थिए। तर लडाइँ जितेपछि मल्ल राजाहरूबीच फुट आयो। विश्वजितको मुख्य टकराव जयप्रकाश मल्लसँग भयो। [[जयप्रकाश मल्ल]]ले १८१४ पौषमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग गरेको धर्मसन्धिमा पाटन गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरेमा कान्तिपुरले स्वीकृति दिने सम्झौता गरेका थिए।<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लल रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> जयप्रकाश मल्लले रणजीत मल्ल र पृथ्वीनारायण शाहसँग ललितपुर राज्यलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले सन्धि गरे। रणजीत मल्लसाँग गरेको भाकापत्रमा ललितपुरको पूर्वपट्टिको [[लुभु]] लगायत ग्रामहरू भक्तपुरलाई, पश्चिमपट्टिका थुमहरू कान्तिपुरलाई भनिलेखेका थिए। त्यसैले राजा विश्वजित मल्लले सैन्य संगठन गर्न सुरु गरे। तर उनको यो सैन्य संगठनबाट पाटनका प्रमानहरू सशंकित बन्न पुगे। ===पतन र हत्या=== आफ्नो राजकीय कुशलताका कारण उनी पाटनका ६ जना प्रधानको चकचकी कम गर्न केही हदसम्म सफल भएका थिए । उनको सफलताका कारण आफ्नो प्रभाव कम हुँदै गएको अनुभव गरेपछि ती ६ प्रधानमध्ये एकले राजा विश्वजित मल्लमाथि आफ्नी श्रीमतीसँग अनुचित सम्बन्ध राखेको आरोप लगाए। त्यही आरोपको आडमा ती ६ प्रधानले पाटनका जनतालाई राजाविरुद्ध विद्रोहका लागि उक्साए । पाटनका जनता पनि ६ प्रधानको कुरामा सहमत भएपछि राजा विश्वजित मल्ललाई विद्रोहमार्फत् गद्दीबाट हटाइयो । यसरी गद्दीबाट अपदस्त भएका विश्वजित मल्ललाई पक्राउ गरेपछि ६ प्रधानले भविष्यमा सत्य कुरा प्रकाशमा आउन नपाओस् भनेर राजालाई पाटन दरबार क्षेत्रमा रहेको तलेजु भवानीको मन्दिरको मूलढोकामा दसैंको बोका पर्साएसरह पर्साएर काटेका थिए। राजा विश्वजित मल्ललाई काट्दा अचानो बनाइएको काठ तलेजु मन्दिरमा अझै पनि छ भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] p34o5k7xyo2p1gkm3vx3dshs7q7jkgv 0 133286 1366772 1335805 2026-07-23T03:26:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366772 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] | season = २०७९ | dates = 3 March – TBA | winners = | relegated = | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = | continentalcup2 qualifiers = | matches = 138 | total goals = 349 | league topscorer = Olawale Afeez<br/>(15 goals) | biggest win = {{nowrap|[[Friends Club]] 6-0 FC [[Himalayan Sherpa Club|Himalayan Sherpa]]}}<br/>(17 April 2023) | highest scoring = 10 Goals {{nowrap|[[Machhindra F.C.|Machhindra]] 7–3 FC Khumaltar}}<br/>(11 April 2023) | longest wins = 4 matches<br/>[[चर्च बोइज युनाइटेड]] | longest unbeaten = 10 matches<br/>[[चर्च बोइज युनाइटेड]]<br/> | longest winless = 8 matches<br/>[[Three Star Club]] | longest losses = 6 matches<br/>[[Manang Marshyangdi Club]] | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2021-22 Martyr's Memorial A-Division League|2021–22]] | nextseason = [[2024 Martyr's Memorial A-Division League|2024]] | updated = 22 May 2023 }} '''शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९-८०''' सन् १९५४–५५ मा स्थापना भएको [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिगको]] ४५ औं संस्करण हो। लिगमा कुल १४ टोलीले प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् । लिग १० जनवरी २०२३ मा सुरु हुने भनिएको थियो तर [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|अखिल नेपाल फुटबल संघ]] र क्लबहरूबीच अग्रिम भुक्तानीको विषयमा विवादका कारण ३ मार्च २०२३ मा सुरु भएको थियो । <ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=‘A’ Division League from March 3 next year |url=https://kathmandupost.com/football/2022/12/30/a-division-league-from-march-3-next-year |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231062009/https://kathmandupost.com/football/2022/12/30/a-division-league-from-march-3-next-year |archive-date=31 December 2022 |access-date=1 January 2023 |publisher=The Kathmandu Post}}</ref> <ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=A-Division League pushed to March 2023 |url=https://english.onlinekhabar.com/a-division-league-start-date.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230084810/https://english.onlinekhabar.com/a-division-league-start-date.html |archive-date=30 December 2022 |access-date=1 January 2023 |publisher=Online Khabar}}</ref> == सहभागी टोलीहरू == अघिल्लो सिजनको १२ र २०२२ शहिद स्मारक बि डिभिजन लिगबात बढुवा भएका चर्च ब्वाईज युनाइटेड र एफ सी खुमलटार सहित १४ टिम यस लिगमा सहभागी छन् छन् । === स्थान === {| class="wikitable sortable" !टोली ! स्थान ! [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७८|अघिल्लो सिजन]] |- | [[चर्च बोइज युनाइटेड|चर्च ब्वाईज युनाइटेड]] | rowspan="8" | [[काठमाडौँ|काठमाडौं ।]] | पहिलो ( २०२२ बी-डिभिजन ) |- | [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] | १० औं |- | [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मच्छिन्द्र एफसी]] | पहिलो |- | [[एनआरटी क्लब|नयाँ सडक टोली]] | तेस्रो |- | [[सङ्कटा क्लब|संकट बीएससी]] | ७ औं |- | [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|त्रिभुवन आर्मी एफसी]] | २ |- | [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|नेपाल एपीएफ एफसी]] | ८ औं |- | [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] | ११ औं |- | [[फ्रेन्ड्स क्लब]] | rowspan="5" | [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | १२ औं |- | जावलाखेल वाई.सी | ९ औं |- | एफसी खुमलटार | दोस्रो ( २०२२ बी-डिभिजन ) |- | सातदोबाटो युवा क्लब | चौथो |- | [[थ्री स्टार क्लब]] | ६ औं |- | [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब]] | [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] {{Efn|Manang Marshyangdi Club has its origins in [[Pokhara]], for which it hosted selsected home matches at [[Pokhara Rangasala]]. However, officially, the club is based in [[Swayambhu]], [[Kathmandu]].<ref>{{cite web |title= NOC Manang Marshyangdi Club |publisher= All Nepal Football Association |url= https://the-anfa.com/club/1 |access-date= 30 December 2021 |archive-date= 2 November 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221102041014/https://the-anfa.com/club/1 |url-status= live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211229233354/https://the-anfa.com/club/1 |date=29 December 2021 }}</ref>}} | ५ औं |} {{Notelist}} === कर्मचारी र किटहरू === {| class="wikitable sortable" !टोली ! प्रशिक्षक ! कप्तान ! किट निर्माता ! शर्ट प्रायोजक |- | चर्च ब्वाइज यूनाइटेड |{{Flagicon|NPL}} [[बाल गोपाल महर्जन|बालगोपाल महर्जन]] |{{Flagicon|NPL}} [[अनन्त तामाङ]] | अनी सपोर्ट | एपीआई पावर कम्पनी लिमिटेड |- | [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} उर्जन श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} [[प्रकाश बुढाथोकी]] | यु क्यान | |- | [[हिमालयन शेर्पा क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} सुमन श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} विश्वास श्रेष्ठ | KTM CTY | |- | जावलाखेल वाई.सी |{{Flagicon|NPL}} सुनिल कुमार श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} सिमन्त थापा | जर्सी पसल नेपाल | |- | एफसी खुमलटार |{{Flagicon|NPL}} यम गुरुङ |{{Flagicon|NPL}} रेजिन सुब्बा | स्ट्यान्डर्ड फेसन | भायनेट कम्युनिकेसन |- | [[मछिन्द्र फुटबल क्लब|मच्छिन्द्र एफसी]] |{{Flagicon|NPL}} किशोर कुमार केसी |{{Flagicon|NPL}} [[सुजल श्रेष्ठ]] | केल्मे | पेपे पिज्जा |- | [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब|मनाङ मर्स्याङ्दी एफसी]] |{{Flagicon|NPL}} किरण श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} [[दिप कार्की]] | KTM CTY | |- | [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|नेपाल एपीएफ एफसी]] |{{Flagicon|NPL}} रत्नकाजी महर्जन |{{Flagicon|NPL}} शीर्ष बहादुर विष्ट | केल्मे | |- | [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} [[चेतन घिमिरे]] |{{Flagicon|NPL}} रामचन्द्र वाजी | केल्मे | |- | [[एनआरटी क्लब|न्यू रोड टीम एफसी]] |{{Flagicon|NPL}} [[राजुकाजी शाक्य]] |{{Flagicon|NPL}} विक्रम धिमाल | केल्मे | शिखर बीमा |- | [[सङ्कटा क्लब|संकट बीएससी]] |{{Flagicon|NPL}} सल्यान खड्गी |{{Flagicon|NPL}} [[सुनिल बल]] | यु क्यान | |- | सातदोबाटो युवा क्लब |{{Flagicon|NPL}} सनोज श्रेष्ठ |{{Flagicon|NPL}} सुदीप गुरुङ | लि-निङ | रोयल ब्लु |- | [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|त्रिभुवन आर्मी एफसी]] |{{Flagicon|NPL}} नविन न्यौपाने |{{Flagicon|NPL}} [[भरत खवास]] | केल्मे | |- | [[थ्री स्टार क्लब]] |{{Flagicon|NPL}} मेघराज के.सी |{{Flagicon|NPL}} [[विक्रम लामा]] | यूरो जुनून यु.एस.ए | |} === विदेशी खेलाडी === [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) ले]] प्रति टोलीमा एसियाली मुलुकका दुईसहित चार विदेशी खेलाडीलाई खेल्न अनुमति दिएको छ । == League table == <onlyinclude><!--To include this table in a page, use {{:2023 Martyr's Memorial A-Division League|transcludesection=League table}} -->{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=League table |update= 22 May 2023 |source=[https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/adiv2079/ HamroKhelkud] <!--Head-to-head--> |hth_SAT=Head-to-head: Satdobato 3–3 Tribhuvan Army |hth_TAC=SAT |hth_TSC=Three Star ahead of Himalayan Sherpa on head-to-head points: Three Star 1–0 Himalayan Sherpa |hth_HSC=TSC |hth_SAN=Head-to-head points: Sankata 6, New Road 4, Nepal APF 1 |hth_NRT=SAN |hth_APF=SAN |team1 = CBU |team2 = MCH |team3 = JYC |team4 = SAT |team5 = TAC |team6 = TSC |team7 = HSC |team8 = MMC |team9 = SAN |team10 = NRT |team11 = APF |team12 = NPC |team13 = FRI |team14 = KHU |result1=ACPO |win_CBU=10|draw_CBU=7|loss_CBU=3|gf_CBU=25|ga_CBU=13|name_CBU=[[Church Boys United]] |win_FRI=5|draw_FRI=6|loss_FRI=9|gf_FRI=31|ga_FRI=33|name_FRI=[[Friends Club]] |win_HSC=6|draw_HSC=8|loss_HSC=6|gf_HSC=24|ga_HSC=28|name_HSC=[[Himalayan Sherpa Club]] |win_JYC=9|draw_JYC=6|loss_JYC=5|gf_JYC=37|ga_JYC=26|name_JYC=[[Jawalakhel YC]]|status_JYC= |win_KHU=5|draw_KHU=3|loss_KHU=11|gf_KHU=28|ga_KHU=44|name_KHU=[[Khumaltar Youth Club | FC Khumaltar]]| |win_MCH=9|draw_MCH=7|loss_MCH=4|gf_MCH=30|ga_MCH=20|name_MCH=[[Machhindra Football Club|Machhindra FC]]| |win_MMC=5|draw_MMC=9|loss_MMC=6|gf_MMC=21|ga_MMC=24|name_MMC=[[Manang Marshyangdi Club|Manang Marshyangdi F.C.]] |win_APF=6|draw_APF=5|loss_APF=9|gf_APF=22|ga_APF=23|name_APF=[[APF Club|Nepal APF F.C.]] |win_TAC=7|draw_TAC=8|loss_TAC=5|gf_TAC=26|ga_TAC=22|name_TAC=[[Nepal Army Club|Tribhuvan Army F.C.]] |win_NPC=6|draw_NPC=4|loss_NPC=9|gf_NPC=19|ga_NPC=27|name_NPC=[[Nepal Police Club]] |win_NRT=5|draw_NRT=8|loss_NRT=7|gf_NRT=27|ga_NRT=33|name_NRT=[[New Road Team | New Road Team F.C.]] |win_SAN=5|draw_SAN=8|loss_SAN=7|gf_SAN=20|ga_SAN=26|name_SAN=[[Sankata Boys Sports Club|Sankata BSC]] |win_SAT=8|draw_SAT=5|loss_SAT=6|gf_SAT=23|ga_SAT=16|name_SAT=[[Satdobato Youth Club]] |win_TSC=6|draw_TSC=8|loss_TSC=5|gf_TSC=16|ga_TSC=14|name_TSC=[[Three Star Club]] |result13=REL|result14=REL|col_REL=red1|text_REL=Relegation to [[2024 Martyr's Memorial B-Division League]] |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) head-to-head; 3) Goal difference; 4) Goals scored. |res_col_header=Q <!--Qualification and relegation column definitions--> |col_ACPO=blue2 |text_ACPO=Qualification for [[2023–24 AFC Cup#Qualifying play-offs|2023–24 AFC Cup preliminary round 1]] | }} == स्थानहरू == लिग [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यकाका]] दुई सहरमा खेलिने तालिका छ । <ref>{{Cite web |date=3 February 2023 |title=Preparations in full swing for Martyr's Memorial 'A' Division League |url=https://the-anfa.com/news-detail/1734 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203224326/https://the-anfa.com/news-detail/1734 |archive-date=3 February 2023 |access-date=4 February 2023 |publisher=All Nepal Football Association }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203224326/https://the-anfa.com/news-detail/1734 |date=3 February 2023 }}</ref><div class="center"> {{Location map+|Nepal}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ![[काठमाडौँ]] ! colspan="2" |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर ]] |- |[[दशरथ रङ्गशाला]] |Chyasal Stadium |[[एन्फा कम्प्लेक्स|एन्फा कम्प्लेक्स]] |- |Capacity: 15,000 |Capacity: 10,000 |Capacity: 6,000{{स्रोत नखुलेको|date=February 2022}} |- |[[चित्र:Dasharath_stadium_of_Kathmandu_3_23_27_824000_PM.jpeg|200x200पिक्सेल]] | | |- |} </div> == सिजन तथ्याङ्क == === स्कोरिङ === ==== शीर्ष गोल स्कोररहरू ==== ''२२ मे २०२३ सम्म'' <ref>{{Cite web |title=Martyr's Memorial A Division League 2079 - Top Scorers |url=https://www.hamrokhelkud.com/en/martyrs-memorial-a-division-league-2079-top-scorers/ |access-date=2023-04-19 |website=Hamrokhelkud |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419151747/https://www.hamrokhelkud.com/en/martyrs-memorial-a-division-league-2079-top-scorers/ |date=2023-04-19 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" !श्रेणी ! खेलाडी ! टोली ! लक्ष्यहरू |- | १ |{{Flagicon|NGR}} ओलावाले अफिज | मच्छिन्द्र | १५ |- | rowspan="2" | २ |{{Flagicon|CMR}} Messouke Oloumou | खुमलटार | rowspan="2" | १४ |- |{{Flagicon|LES}} Nkoto Masoabi | जावलाखेल |- | rowspan="2" | ४ |{{Flagicon|NPL}} दिपकराज ठकुरी | सातदोबाटो | rowspan="2" | १२ |- |{{Flagicon|GHA}} रफिक अमिनु | साथीहरू |- | ६ |{{Flagicon|Togo}} कोफी टिमोथी कौडो | मनाङ मर्स्याङ्दी | ९ |- | rowspan="2" | ७ |{{Flagicon|Guinea}} फोडे फोफाना | जावलाखेल | rowspan="2" | ८ |- |{{Flagicon|CMR}} स्टेफेन बिनोङ | खुमलटार |- | rowspan="3" | ९ |{{Flagicon|NGR}} अजय मार्टिन कायोडे | थ्री स्टार | rowspan="3" | ७ |- |{{Flagicon|Chad}} अर्मान्ड बिडम | नेपाल एपीएफ |- |{{Flagicon|GHA}} [[विलियम ओपोकु]] | सातदोबाटो |} ===== ह्याट्रिक ===== {| class="wikitable" !खेलाडी ! को लागी ! विरुद्ध ! नतिजा ! मिति |- |{{Flagicon|NGR}} अफिज ओलावाले ओलाडिपो ^५ | मच्छिन्द्र | खुमलटार | ७-३ <ref>{{Cite web |title=Machhindra FC vs FC Khumaltar - 2023-04-11 - Martyr's Memorial A Division League 2079 (2023) |url=https://www.hamrokhelkud.com/en/match/machhindra-fc-fc-khumaltar-2023-04-11/ |access-date=2023-04-13 |website=Hamrokhelkud |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230413052659/https://www.hamrokhelkud.com/en/match/machhindra-fc-fc-khumaltar-2023-04-11/ |date=2023-04-13 }}</ref> | ११ अप्रिल २०२३ |- |{{Flagicon|CMR}} स्टेफेन बिनोङ | खुमलटार | जावलाखेल | ४–२ <ref>{{Cite web |title=FC Khumaltar vs Jawalakhel Youth Club - 2023-05-05 - Martyr's Memorial A Division League 2079 (2023) |url=https://www.hamrokhelkud.com/en/match/fc-khumaltar-jawalakhel-youth-club-2023-05-05/ |access-date=2023-05-09 |website=Hamrokhelkud |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230509124339/https://www.hamrokhelkud.com/en/match/fc-khumaltar-jawalakhel-youth-club-2023-05-05/ |date=2023-05-09 }}</ref> | ५ मे २०२३ |- |{{Flagicon|NEP}} [[अञ्जन विष्ट|अन्जन बिष्ट]] | चर्च केटाहरू | नयाँ सडक | ४-१ <ref>{{Cite web |title=New Road Team vs Church Boys United - 2023-05-06 - Martyr's Memorial A Division League 2079 (2023) |url=https://www.hamrokhelkud.com/en/match/new-road-team-church-boys-united-2023-05-06/ |access-date=2023-05-09 |website=Hamrokhelkud |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230509124340/https://www.hamrokhelkud.com/en/match/new-road-team-church-boys-united-2023-05-06/ |date=2023-05-09 }}</ref> | ६ मे २०२३ |} * ^५ खेलाडीले ५ गोल गरे === क्लिन सिट === ''२२ मे २०२३ सम्म <ref name=":0">{{Cite web |title=Martyr's Memorial A Division League 2079 (2023) |url=https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/adiv2079/ |access-date=2023-03-07 |website=Hamrokhelkud |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307162246/https://www.hamrokhelkud.com/en/competition/adiv2079/ |date=2023-03-07 }}</ref>'' {| class="wikitable" style="text-align:center" !श्रेणी ! खेलाडी ! टोली ! सफा पानाहरू |- | rowspan="2" | १ |{{Flagicon|LBN}} मोहम्मद ताहा | तीन तारा | rowspan="2" | ८ |- |{{Flagicon|CMR}} Yves Priso | चर्च केटाहरू |- | ३ |{{Flagicon|NPL}} [[विशाल श्रेष्ठ]] | मच्छिन्द्र | ७ |- | rowspan="2" | ४ |{{Flagicon|NPL}} अभिषेक बराल | सातदोबाटो | rowspan="2" | ६ |- |{{Flagicon|NPL}} [[बिकेश कुथु]] | त्रिभुवन आर्मी |- | ६ |{{Flagicon|NPL}} [[दिप कार्की]] | मनाङ मर्स्याङ्दी | ५ |- | rowspan="4" | ७ |{{Flagicon|NPL}} अनिश देउला | जावलाखेल | rowspan="4" | ४ |- |{{Flagicon|NPL}} अन्जल श्रेष्ठ | नेपाल एपीएफ |- |{{Flagicon|NPL}} शत्रुघन चौधरी | नेपाल प्रहरी |- |{{Flagicon|NPL}} टिकेन्द्र सिंह थापा | संकट |} == पुरस्कारहरू == === सिजनको अन्त्य पुरस्कारहरू === {| class="wikitable" !पुरस्कार ! विजेता ! क्लब |- | प्लेयर अफ द सिजन | | |- | उदीयमान खेलाडी | | |- | शीर्ष स्कोरर | | |- | उत्कृष्ट गोलकिपर | | |- | स्वस्थ खेल | |} == विवाद == [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|अखिल नेपाल फुटबल संघले]] संकटा बीएससीलाई नेपाल एपीएफ बिरुद्धको खेलमा दोस्रो हाफको सुरुवातमा ढिलाइ गरेको भन्दै सजाय गरेको थियो । <ref name="Sanctions">{{Cite web |title=Disciplinary Committee takes action against Sankata, Machhindra, Khumaltar and APF |url=https://the-anfa.com/news-detail/1831 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424085525/https://the-anfa.com/news-detail/1831 |archive-date=24 April 2023 |access-date=25 April 2023 |publisher=The All Nepal Football Association }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230424085525/https://the-anfa.com/news-detail/1831 |date=24 April 2023 }}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 April 2023 |title=Sankata pip Nepal APF in controversial tie |url=https://thehimalayantimes.com/sports/sankata-pip-nepal-apf-in-controversial-tie |access-date=25 April 2023 |publisher=The Himalayan Times}}</ref> च्यासल रंगशालामा मच्छिन्द्र एफसीसँग ७–३ ले पराजित भएपछि खुमलटारलाई लकर रुमका कुर्सीहरू भाँच्दा पनि सजाय दिइएको थियो । <ref name="Sanctions"/> न्युरोड टिमसँग १–१ को बराबरी खेलेपछि रेफ्रीमाथि "आक्रमण" गर्ने प्रयास गरेपछि मछिन्द्र एफसीका खेलाडीहरूलाई फुटबल संघले प्रतिबन्ध लगाएको थियो। <ref name="Sanctions"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} p81vvlf32m8pk76yu7txbx8uhminahg 0 133588 1366647 1361982 2026-07-22T09:54:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366647 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Aerospatiale-British_Aerospace_Concorde_102,_British_Airways_AN0744492.jpg|अङ्गुठाकार| कन्कोर्ड, [[संयुक्त अधिराज्य|युनाइटेड किंगडमको]] ध्वजावाहक ।]] '''ध्वजा वाहक''' भनेको [[वायुसेवा|एयरलाइन]] वा ढुवानी कम्पनी जस्ता यातायात कम्पनी हो, जुन स्थानीय रूपमा [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राज्यमा]] दर्ता भएको हुन्छ र, सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चालनका लागि प्रदान गरेको अधिमान्य अधिकार वा विशेषाधिकारहरू प्राप्त गर्दछ। ऐतिहासिक रूपमा, यो शब्दावली कुनै पनि देशको सरकारको स्वामित्वमा रहेको र त्यो देशको राष्ट्रिय पहिचानसँग सम्बन्धित एयरलाइन्सलाई जनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/travel-truths/flag-carriers-death-of-legacy-airlines-air-france/|title=The slow death of the flag carrier: Could state-owned airlines become a thing of the past?|last=Morris|first=Hugh|date=17 March 2019|work=The Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/travel/travel-truths/flag-carriers-death-of-legacy-airlines-air-france/|archive-date=12 January 2022|language=en-GB|quote=Malaysia is the latest nation to see its flag carrier – a label that in times gone by indicated a government-owned airline, and one that embodied a country’s national identity – teeter on the brink.}}</ref> यस्तो एयरलाइनलाई '''राष्ट्रिय वायुसेवा''' वा '''राष्ट्रिय वाहकको''' रूपमा पनि चिनिन्छ, यद्यपि केही देशहरूमा यसको फरक कानूनी अर्थ हुन सक्छ। आजको समयमा, ध्वजावाहक भनेको गृह देशसँग बलियो सम्बन्ध भएको वा जसले आफ्नो गृह देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रतिनिधित्व गर्ने कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन हो , चाहे त्यो सरकारी स्वामित्वको होस् वा नहोस्। <ref>{{Cite web |last=McMurtry |first=Ian |date=25 May 2018 |title=Palestinian Airlines: The Homeless Flag Carrier |url=https://airlinegeeks.com/2018/05/25/palestinian-airlines-the-homeless-flag-carrier/ |access-date=12 June 2019 |website=AirlineGeeks.com |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Moores |first=Victoria |date=24 May 2019 |title=Interview: CEO aims to make Virgin Atlantic UK's second flag carrier |url=https://atwonline.com/airlines/interview-ceo-aims-make-virgin-atlantic-uk-s-second-flag-carrier |access-date=12 June 2019 |website=atwonline.com |language=en}}</ref> == पृष्ठभूमि == "ध्वजा वाहक" शब्द त्यो समयको लिगेसी हो जतिबेला [[देश|देशहरूले]] राज्यको स्वामित्वका एयरलाइन कम्पनीहरू स्थापना गर्थे। एयरलाइन्स स्थापना र सञ्चालनको लागि उच्च पूँजी लागतका कारण त्यतिबेला सरकारले एयरलाइन्स कम्पनी स्थापना नेतृत्व लिन्थे। यद्यपि, त्यस्ता सबै एयरलाइन्स सरकारी स्वामित्वका थिएनन्; प्यान एम, TWA, क्याथे प्यासिफिक, Union de Transports Aériens, Canadian Pacific Airlines र Olympic Airlines सबै निजी स्वामित्वमा थिए। यी मध्ये अधिकांशलाई ध्वजा वाहक मानिन्थ्यो <ref>{{Cite news|title=Airline Management; Strategies for the 21st Century|last=Paul Stephen Dempsey|publisher=Coast Aire Publication|year=1991|page=299}}</ref> किनकि तिनीहरू "मुख्य राष्ट्रिय वायुसेवा" <ref>{{Cite web |title=flag airline definition |url=http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707035611/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |archive-date=7 July 2012 |access-date=9 December 2012 |publisher=[MacMillan Dictionary] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707035611/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |date=7 July 2012 }}</ref> थिए र प्रायः विदेशमा उनीहरूको देशको उपस्थितिको संकेत थियो। <ref>{{Cite news|title=Airways Abroad; The Story of American World Air Routes|last=Henry Ladd Smith|publisher=Smithsonian History of Aviation Series|year=1991}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Empires of the Sky; The Politics, Contests and Cartels of World Airlines|last=Sampson|first=Anthony|publisher=Hodder and Stoughton|year=1984}}</ref> == ध्वजा बाहक एयरलाइन्सहरूको सूची == तलको चार्टमा केही हालको वा भूतपूर्व राज्यको स्वामित्व वा राष्ट्रिय एयरलाइन्सहरूलाई प्रस्तुत गर्दछा। {| class="wikitable sortable" |- ! देश वा क्षेत्र ! वायुसेवा ! class="unsortable" | राष्ट्रिय स्वामित्वको विवरण ! class="unsortable" | पहिलेको स्वामित्व |- | {{AFG}} || एरिआना अफ्गान एयरलाइन्स<ref name="EU To Impose Ban On Afghan Planes" /> || State-owned<ref>{{cite news |last1=De Luce |first1=Dan |last2=Kube |first2=Courtney |title=Biden admin relies on Taliban-controlled airline to help Afghans flee Afghanistan |url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/us-indirectly-pays-airline-controlled-taliban-regime-fly-afghans-kabul-rcna32431 |access-date=17 March 2023 |work=[[NBC News]] |date=8 June 2022 |quote=the Biden administration indirectly purchases plane tickets in bulk from Ariana Afghan Airlines, the country’s state-owned airline}}</ref> || |- | {{ALB}} || एयर अल्बानिया<ref name="New national carrier for Albania launched" /> || || |- | {{DZA}} || एयर अल्जेरि<ref name="Air Algerie Eyeing African Tie-Ups" /> || State-owned<ref name="Air Algerie to spend $762 million upgrading its fleet" /> || |- | {{AGO}} || [[TAAG Angola Airlines]]<ref name="TAAG Angola Airways boosts capacity, justifying Angola's investment in airport infrastructure" />|| Majority<ref name="TAAG Angola Airlines’ new 777-300ER to fly on Portugal route" /> || |- | {{ARG}} || एरोलिनिया अर्जेन्टिनास<ref name="Argentina: Aerolineas Argentinas faces a tough turnaround with government's new liberal mindset" /> || State-owned<ref name="Argentina: Aerolineas Argentinas faces a tough turnaround with government's new liberal mindset" /> || |- | {{ARM}} || फ्लाई अर्ना<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/297381/-armenias-national-airline-fly-arna-reveals-initial-plans/|title=Armenia's National Airline Fly Arna Reveals Initial Plans|publisher=routesonline.com|access-date=2023-05-07}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/119462-armavia-founder-set-to-start-new-carrier|title=Armavia founder set to start new carrier|publisher=ch-aviation.com|access-date=2023-05-07}}</ref> || || |- | {{ABW}} || अरुबा एयरलाइन्स<ref>{{cite web|url=https://airwaysmag.com/tag/aruba-airlines/|title=The World's Shortest International Jet Flight? Aruba Airlines Launches 8-Minute Flight To Punto Fijo|publisher=Airways Magazine|date=19 May 2018|access-date=16 October 2022}}</ref> || None || |- | {{AUS}} || कन्टास<ref name="Brisbane named second Qantas 787-9 base" /> || None || State-owned until 1992.<ref name="Accelerating Change in the 1990s" /> |- | {{AUT}} || अस्ट्रियन एयरलाइन्स<ref name="Austrian Airlines completes Embraer E195 deliveries" />|| None – owned by [[Lufthansa]] || State-owned until 5 December 2008.<ref name="AUA-Verkauf besiegelt: Kranich soll Flügel verleihen" /> |- | {{AZE}} || {{nowrap|अजरबैजान एयरलाइन्स}}<ref name="Azerbaijan Airlines steps up Saudi links" /> || || |- | {{BHS}} || बहमास एयर<ref name="Bahamasair orders five ATR -600 aircraft" /> || State-owned || |- | {{BHR}} || [[गल्फ एयर]]<ref name="Gulf Air reveals new branding, prepares for first 787" />|| State-owned<ref name="Gulf Air" /> || |- | {{BGD}} || [[विमान बङ्गलादेश एअरलाइन्स]] <ref name="UK restores Bangladesh cargo link, with caveats" />|| Public limited company || State-owned until 23 July 2007. |- | {{BLR}} || [[Belavia]]<ref name="Belavia orders three Boeing 737-800s" /> || State-owned<ref name="Belarus aims to privatise Belavia in 2013, with Russian carriers the most likely suitors" /> || |- | {{BEL}} || ब्रसेल्स एयरलाइन्स<ref name="Brussels Airlines to buy seven Airbus A330ceos" /> || None – owned by [[Lufthansa]]<ref name="Pilot strike forces Brussels Airlines to cancel 75% of flights" /> || State-owned in its original incarnation ({{nowrap|[[SN Brussels Airlines]]}}) |- | {{BTN}} || [[ड्रुक एयर]]<ref name="Aircraft Briefs-20 April 2018" /> || None || |- | {{BOL}} || बोलिभियाना डे एभिएकिओन<ref name="ROUTES: Air Nostrum still keen on Latin American growth post-Sol" /> || State-owned<ref name="Boliviana de Aviacion set to expand as re-launch of Aerosur is unlikely due to government roadblocks" /> || |- | {{BWA}} || [[एयर बोत्स्वाना]]<ref name="Air Botswana receives first of two Embraer E170s" /> || State-owned<ref name="Air Botswana receives first of two Embraer E170s" /> || |- | {{BRN}} ||रोयल ब्रुनाई एयरलाइन्स<ref name="Royal Brunei Airlines takes another step forward as it becomes first 787 operator in Southeast Asia" /> || State-owned<ref name="Royal Brunei Airlines takes another step forward as it becomes first 787 operator in Southeast Asia" /> || |- | {{BGR}} || बुल्गेरिया एयर<ref name="Bulgaria Air strengthens its European network with new E-Jets" /> || Minority State-owned (0.01%)<ref name="econ.bg" /> || |- | {{BFA}} || एयर बुर्किना ||सरकारी-स्वामित्वको<ref>{{cite web|title=Air Burkina prend son envol avec le gouvernement burkinabè|url=https://www.voaafrique.com/a/air-burkina-prend-son-envol-avec-le-gouvernement-burkinabe/3874682.html|access-date=19 January 2021|website=VOA|language=fr}}</ref> | |- | {{KHM}} || कम्बोडिया एङ्कोर एयर<ref name="Cambodia poised for more double-digit growth as Cambodia Angkor Air expands and Qatar Airways enters" /> || Majority (51%)<ref name="Cambodia launches national carrier with Vietnam's help" /> || |- | {{CMR}} || [[Camair-Co]]<ref name="New Cameroon national carrier Camair-Co fails to reach first year targets, but continues to grow" /> ||State-owned<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=À propos de la companie (french)|url=https://www.camair-co.cm/page/CM/en/a-propos-de-la-compagnie|access-date=|website=Camair-co}}</ref> | |- | {{CAN}} || एयर क्यानडा<ref name="Aircraft News-31 July 2015" /> || Minority state-owned by the [[Government of Canada]] (Estimated 6.4%)<ref>{{cite web|title=Canadian Taxpayers Now Own Part of Air Canada|url=https://ca.travelpulse.com/news/airlines/canadian-taxpayers-now-own-part-of-air-canada.html|access-date=12 October 2021|website=TravelPulse}}</ref>|| State-owned until privatization in 1989.<ref name="Air Canada Timeline" /> |- | {{CPV}} || [[TACV]]<ref name="Loftleidir Icelandic to manage TACV Cabo Verde" /> || || |- | {{CYM}} || [[Cayman Airways]] || State-owned <ref name="Cayman Airways – Our History" /> || |- | {{CHL}} || [[LATAM Chile]]<ref name="BOC Aviation to lease one new A320-200 to LAN" /><ref name="ATAM Kicks Off Regular Flights, Announces Johannesburg" /> || None || State-owned until September 1989.<ref name="lancargo history" /> |- | {{CHN}} || [[एयर चाइना]]<ref name="Air China to take six more 777-300ERs" /> || Majority (51.7%): 40.98% through [[China National Aviation Holding|CNAHC]] and 10.72% through [[China National Aviation Company Limited|CNACG]]<ref name="CCA-report-2017" />{{rp|10}} || State-owned until 2004.<ref name="Air China Transfers Ownership from State-owned to Shareholding" /> |- | {{COL}} || [[Avianca]]<ref name="Aircraft Briefs-4 Jan. 2017" /> || None || |- | {{CRI}} || [[Avianca Costa Rica]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/avianca-costa-rica-lr|title=Avianca Costa Rica Airline Profile - CAPA - Centre for Aviation}}</ref> || || |- | {{HRV}} || [[Croatia Airlines]]<ref name="Croatia again seeks airline partner" /> || Majority&nbsp;(98%)<ref name="Croatia Airlines: could its network attract a bidder?" /> || |- | {{CUB}} || [[Cubana de Aviación]]<ref name="First direct Brazil flight to take off in July" /> || State-owned<ref>{{cite web |last1=Urribares |first1=Ruben |title=The Cuban Civil Aviation after the Revolution of 1959 |url=http://www.urrib2000.narod.ru/Civ4-e.html |website=Cuban Aviation |access-date=23 March 2022}}</ref> || |- | {{CYP}} || [[Cyprus Airways]]<ref>{{cite web|url=https://www.traveldailynews.com/post/cyprus-airways-opens-partner-office-in-the-uk|title=Cyprus Airways opens partner office in the UK|publisher=Travel Daily News|date=29 September 2021|access-date=28 February 2022}}</ref>|| None - 40% owned by [[Malta]]-based SJC Group<ref>{{cite web|title=Cyprus Airways confirms acquisition by SJC Group|url=https://centreforaviation.com/news/cyprus-airways-confirms-acquisition-by-sjc-group-1077323|publisher=Centre for Aviation|date=1 July 2021|access-date=28 February 2022}}</ref> || |- | {{CZE}} || [[Czech Airlines]]<ref name="Leisure carrier Travel Service is CSA Czech Airlines new owner" /> || None<ref name="Leisure carrier Travel Service is CSA Czech Airlines new owner" /> || |- | {{no wrap|{{flag|DR Congo}}}} || [[Congo Airways]]<ref name="Congo Airways to make international debut in mid-4Q" /> || State-owned<ref name="Congo Airways to make international debut in mid-4Q" /> || |- | {{DNK}} || rowspan="3" | {{nowrap|[[Scandinavian Airlines]]}}<ref name="SAS aims to capture a larger share of the thriving Scandinavian leisure market" /> || rowspan="3" | Joint venture{{#tag:ref|[[Scandinavian Airlines|SAS]] is partly owned by the governments of [[Denmark]] and [[Sweden]], and was partly owned by the government of [[Norway]] until June 2018. SAS is the flag carrier for all three nations.<ref name="SAS aims to capture a larger share of the thriving Scandinavian leisure market" /><ref name="Sweden, Norway sell 7% of SAS Scandinavian Airlines" /><ref name="NorGov sell SAS 2018" />|group="nb"|name="SAS"}}|| rowspan="3" |&nbsp; |- | {{NOR}} |- | {{SWE}} |- | {{DJI}} || [[Air Djibouti]]<ref name="Africa’s Air Djibouti continues re-fleeting" /> || Joint venture || |- | {{EGY}} || [[Egyptair]]<ref name="Egyptair plans further restructuring as losses mount. But outlook may brighten as Egypt stabilises" /> || State-owned<ref name="Egyptair contracts Sabre to help implement transformation plan" />|| |- | {{GNQ}} || [[CEIBA Intercontinental]]<ref>{{cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/equatorial-guinea-airline-inaugurates-service-to-europe-173302031.html|title=Equatorial Guinea Airline Inaugurates Service To Europe|first=Republic of Equatorial|last=Guinea|website=www.prnewswire.com}}</ref> || || |- | {{ERI}} || [[Eritrean Airlines]] || State-owned || |- | {{EST}} || [[Nordica (airline)|Nordica]]<ref name="Nordica 1Q passenger traffic up 17%, forecasts strong growth" /> || State-owned<ref name="Nordica launches services from Tallinn to Vienna, Berlin" /> || |- | {{ETH}} || [[Ethiopian Airlines]]<ref name="Ethiopian Airlines finalizes deal for new Chad JV carrier" /> || State-owned<ref name="Ethiopian Airlines Fact Sheet" /> || |- | {{FRO}} || [[Atlantic Airways]]<ref name="Island carrier Atlantic Airways seeks new revenue stream" /> || || |- | {{FJI}} || [[Fiji Airways]]<ref name="Fiji Airways introduces additional Hong Kong route" />|| Majority (51%)<ref name="Fiji Airways' new MD Stefan Pichler sets his sights on the next five years for the rebranded airline" /> || |- | {{FIN}} || [[Finnair]]<ref name="Finnair brings in capacity support" /> || Majority (55.8%)<ref name="Finnair Group" /> || |- | {{FRA}} || [[Air France]]<ref name="Air France KLM Group CEO resigns; Spinetta and Van Wijk return" />|| Minority (18% share)<ref name="French Government Seeks Shareholder Power at Air France-KLM" /> || |- | {{PYF}} || [[Air Tahiti Nui]]<ref name="Air Tahiti Nui plans metal neutral alliance with Air France and partners as losses continue to mount" /> || Majority<ref name="Air Tahiti Nui – Corporal Profile" /> || |- | {{GEO}} || [[Georgian Airways]] || None || |- | {{DEU}} || [[Lufthansa]]<ref name="Lufthansa cuts back A380 order" /> || Minority (20.05%) in the [[Lufthansa Group|parent company]] since 2020 due to near-insolvency as a result of the COVID-19 pandemic <ref>{{cite web |url=https://investor-relations.lufthansagroup.com/en/share-bonds/shareholder-structure.html |title=Shareholder structure of Lufthansa Group |access-date= 19 December 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Lufthansa-Aktionäre stimmen Staatseinstieg zu |language=de |url=https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/lufthansa-aktionaere-stimmen-staatseinstieg-zu-16832849.html |publisher= Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) |date=25 June 2020 | access-date= 19 December 2020}}</ref> || State-owned until 1994;<ref name="Lufthansa privatization" /> remaining government shares were sold in 1997.<ref name="German Cabinet Backs Selling Lufthansa" /> |- | {{GRC}} || [[Aegean Airlines]]<ref name="Aegean 1Q losses widen as it invests in capacity" /> || || |- | {{GRL}} || [[Air Greenland]]<ref name="Airline News-1 May 2015" /> || || |- | {{flag|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} || [[Aurigny]]<ref name="Hahn Air’s new partner Aurigny now available in 190 markets" /> || State-owned<ref name="Guernsey States' ownership of Aurigny 'essential'" /> || |- | {{GUY}} || rowspan=3|[[Caribbean Airlines]]<ref name="Republic Bank, Caribbean Airlines involved in Guyana’s jubilee celebration" /><ref name="Macquarie AirFinance Ltd press release" /><ref name="Status quo for Caribbean Airlines – chaos surrounds the would-be flag carrier of the region" /> || None{{citation needed|date=September 2021}} || |- | {{JAM}} || Minority (16%){{citation needed|date=September 2021}} || |- | {{TTO}} || Majority (84%)<ref name="Caribbean Airlines: News/PR" /> || |- | {{HKG}} || [[Cathay Pacific]]<ref name="Shrinking Jumbos: Top Ten 747-400 fleets still in service" /> || Minority (6.08% by [[Government of Hong Kong|Hong Kong Government]]) + 28.17% through [[Air China Limited]]<ref>{{cite web|title=【國泰資本重組】香港政府斥273億元救國泰 若實行認股權變第四大股東 - 香港經濟日報 - 即時新聞頻道 - 金融經濟|url=https://inews.hket.com/article/2665394|access-date=9 June 2020|website=inews.hket.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609133844/https://inews.hket.com/article/2665394 |date=9 June 2020 }}</ref>|| |- | {{ISL}} || [[Icelandair]]<ref name="Icelandair faces indefinite strike action" /> || None - owned by [[Icelandair Group]]<ref>{{cite web |title=20 largest shareholders as of 08.09.2021 |url=https://www.icelandairgroup.is/investors/shares/shareholders/ |website=Icelandair Group |access-date=9 September 2021}}</ref>|| |- | {{IND}} || [[एअर इन्डिया]]<ref name="Plane paint: Top 10 Indian liveries" /> || None - owned by [[Tata Group]]<ref>{{cite news|title= Its handover complete, Air India returns to Tata home after 69 yrs|first= Pranav|last= Mukul|date= 28 January 2022|location= New Delhi|url= https://indianexpress.com/article/india/tata-group-takes-over-air-india-7744206/|archive-url= https://web.archive.org/web/20220128203226/https://indianexpress.com/article/india/tata-group-takes-over-air-india-7744206/|archive-date= 28 January 2022|access-date= 28 January 2022|url-status= live}}</ref>||State-owned until November 2021<ref name="Plane paint: Top 10 Indian liveries" /><ref>{{Cite news|date=8 October 2021|title=Air India: Struggling national carrier sold to Tata Sons|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-58778274|access-date=11 October 2021}}</ref><ref>{{cite web|date=Oct 8, 2021|title=Sentiments and business: What Air India acquisition means for Tatas - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sentiments-and-business-what-air-india-acquisition-means-for-tata/articleshow/86871669.cms|access-date=11 October 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- | {{IDN}} || [[Garuda Indonesia]]<ref name="Garuda Indonesia may be forced to change Amsterdam service" />|| Majority (60.536%)<ref>{{cite web|url=http://www.idx.co.id/|title=Indonesia Stock Exchange|website=Indonesia Stock Exchange|language=en|access-date=21 December 2019}}</ref>||State-owned until February 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.beritasatu.com/ekonomi/10805/mengapa-ipo-garuda-buntung|title=Mengapa IPO Garuda buntung?|last=BeritaSatu.com|website=beritasatu.com|date=21 February 2011 |language=id|access-date=21 December 2019}}</ref> |- | {{IRN}} || [[Iran Air]]<ref name="Iran Air takes first Airbus widebody from major order" /> || State-owned<ref name="iran-air-plans-share-sale-to-finance-growth-fleet-upgrade" /> || |- | {{IRQ}} || [[Iraqi Airways]]<ref name="Kuwait Airways and Iraqi Airways face brighter future following settlement of long-running dispute" /> || || |- | {{IRL}} || [[Aer Lingus]]<ref name="Aer Lingus to bring back short-haul premium service with A321neo LR" /><ref name="=AER LINGUS GRP Share Price Chart" /> || None – owned by [[International Airlines Group]] || State-owned until September 2006.<ref name="Irish Independent: Key dates in Aer Lingus history" /> |- | {{ISR}} || [[El Al]]<ref name="Aircraft & Engines-13 March 2015" /> || Minority (~1.1%)<ref name="El Al IR 2013" /> || State-owned until June 2004. |- | {{ITA}} || [[Ita Airways|ITA Airways]]<ref>https://www.itaspa.com/content/itaspa/itaspa-pl/it/homepage.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927011329/https://www.ita-airways.com/en_en |date=2024-09-27 }} {{Bare URL inline|date=March 2022}}</ref> ||State-owned, succeeded [[Alitalia]] starting from 15 October 2021<ref>{{cite web|url= https://www.corriere.it/economia/aziende/21_ottobre_13/alitalia-ultimo-volo-ora-tocca-ita-tutti-dossier-aperti-marchio-millemiglia-bdf2cf58-2c5d-11ec-98f9-fbd4bdd13a87.shtml|language=it-IT|title=Alitalia, ultimo volo: Ora tocca a Ita. Tutti i dossier aperti dal marchio a MilleMiglia|date=13 October 2021}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.ansa.it/english/news/business/2021/10/14/old-alitalia-set-for-last-flight-after-75-years_62620b08-7c82-456b-a5b8-305ae2658600.html|language=en-EN|title='Old' Alitalia set for last flight after 75 years - English|date=14 October 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/travel/article/ita-airline-explainer/index.html|title=What to know about Europe's newest airline|author=Julia Buckley|date=8 October 2021|website=CNN Travel}}</ref> || |- | {{CIV}} || [[Air Côte d'Ivoire]]<ref name="Bombardier to sell eight Q400 NextGen aircraft to Palma Holding" /> || Minority (49%) || |- | {{JPN}} || [[Japan Airlines]]<ref name="JAL reports 17.5% net profit drop on deferred taxes" /> || None || State-owned until 1987.<ref name=histfu>{{cite web|title=Japan Airlines Company, Ltd.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Japan-Airlines-Company-Ltd-Company-History.html|publisher=fundinguniverse.com|access-date=6 September 2009}}</ref><ref name=hist80s>{{cite web|title=History of JAL 1981–1990|url=http://www.jal.com/en/history/history/age_81-90.html|publisher=Japan Airlines|access-date=6 September 2009}}</ref> |- | {{JOR}} || [[Royal Jordanian]]<ref name="Middle Eastern carriers drop routes" /> || || |- | {{KAZ}} || [[Air Astana]]<ref name="Air Astana reports strong 1H traffic on 8% capacity increase" /> || Majority&nbsp;(51%)<ref name="Air Astana eyes Paris and Prague services after EU lifts safety ban" /> || |- | {{KEN}} || [[Kenya Airways]]<ref name="Kenya Airways adds flights to Livingstone, Zambia" /> || Minority&nbsp;(29.8%)<ref name="Government now largest shareholder of Kenya Airways" /> || |- | {{KIR}} || [[Air Kiribati]]<ref name="Air Kiribati to boost fleet, connectivity with Embraer E-Jets order" /> || || |- | {{KWT}} || [[Kuwait Airways]]<ref name="Kuwait Airways prepares for Amadeus switchover" /> || State-owned<ref name="Kuwait Airways names new CEO" />|| |- | {{LAO}} || [[Lao Airlines]]<ref name="Lao Airlines plans route expansion" /> || State-owned<ref name="Laos aviation market poised for more rapid growth after doubling in size in only 15 months" /> || |- | {{LVA}} || [[Air Baltic|airBaltic]]<ref name="Dubai Air Show: airBaltic takes lead on Bombardier CS300" /> || Majority (80.05%)<ref name="New investor completes airBaltic buy-in" /> || |- | {{LBN}} || [[Middle East Airlines]]<ref name="MEA advances Airbus deliveries schedule" /> || Majority (99%)<ref name="MEA advances Airbus deliveries schedule" /> || |- | rowspan="2" | {{LBY}}||[[Afriqiyah Airways]]<ref name="PICTURE: Afriqiyah Airways unveils new livery" /> || State-owned<ref name="Libya’s economy recovers as airlines restore networks post-revolution" /> || |- | [[Libyan Airlines]]<ref name="Libyan Airlines Takes Delivery of its First Airbus A330" /> || State-owned<ref name="Libyan Airlines Takes Delivery of its First Airbus A330" /> || |- | {{LUX}} || [[Luxair]]<ref name="Luxair to increase frequencies and destinations" />|| Majority (73.86%)<ref name="About Luxair Group – Shareholders" /> || |- | {{MAC}} || [[Air Macau]]<ref name="Air Macau takes encouraging steps to support the Macau market as resort tourism balloons" />|| Minority (5%) || |- | {{MDG}} || [[Air Madagascar]]<ref name="More ATRs for Madagascar" /> || Majority || |- | {{MWI}} || [[Malawian Airlines|Malawi Airlines]]<ref name="NyasaTimes" /> || Majority (51%)<ref name="NyasaTimes" /> || |- | {{MYS}} || [[मलेसिया एअरलाइन्स]]<ref name="Malaysia Airlines pursues rapid expansion but yields and profits are under pressure" /> ||State-owned through [[Khazanah Nasional]]<ref name="Selected Portfolio of Companies" /> || |- | {{MDV}} || [[Maldivian (airline)|Maldivian]] || || |- | {{MLT}} || [[Air Malta]]<ref name="Air Malta expands route network" />|| Majority<ref name="Book your flights to Malta with Air Malta" /> || |- | {{MRT}} || [[Mauritania Airlines]]<ref name="Mauritania Airlines finalizes Boeing 737-800 order" /> || || |- | {{MUS}} || [[Air Mauritius]]<ref name="Mauritius bids for key Asia-Africa transit hub status" /> || &nbsp; || |- | {{MEX}} || [[Aeroméxico]]<ref name="Aeromexico set to put first MAX into service" /> || None || State-owned until 2007. |- | {{MDA}} || [[Air Moldova]]<ref name="Government puts Air Moldova up for sale" /> || || |- | {{MNG}} || [[MIAT Mongolian Airlines]]<ref name="MIAT Mongolian Airlines to lease two Boeing 737 MAXs" /> || State-owned<ref name="MIAT Mongolian Airlines" /> || |- |{{MNE}} |[[Air Montenegro]]<ref>{{cite web|date=1 June 2021|title=Air Montenegro prvi let|url=https://airmontenegro.com/footer/o-nama/vijesti/vijest/air-montenegro-prvi-let|url-status=live|access-date=29 November 2021|website=Air Montenegro}}</ref> |State-owned<ref>{{cite web|date=2 March 2021|title=Predstavljeno rukovodstvo, ciljevi i planovi "ToMontenegro"|url=http://www.gov.me/clanak/predstavljeno-rukovodstvo-ciljevi-i-razvojni-planovi-nove-nacionalne-avio-kompanije-tomontenegro-5|url-status=live|access-date=29 November 2021|website=Vlada Crne Gore|publisher=Government of Montenegro|language=sr-Latn-ME}}</ref> | |- | {{MAR}} || [[Royal Air Maroc]]<ref name="Royal Air Maroc, pilot union reach agreement to end dispute" /> ||State-owned<ref name="Royal Air Maroc sees fleet, hub growth ahead of oneworld membership" /> || |- | {{MOZ}} || {{nowrap|[[LAM Mozambique Airlines]]}}<ref name="Mozambique is latest state to face EU blacklist ban" /> || State-owned || |- | {{flag|Myanmar}} || [[Myanmar National Airlines]]<ref name="Myanmar Airlines continues fleet upgrade" /> || State-owned<ref name="Myanmar Airways inks deal for up to 12 ATR 72-600s" /> || |- | {{NRU}} || [[Nauru Airlines]]<ref name="Nauru Airlines begins new chapter with new brand & rapid growth despite world’s smallest home market" />|| State-owned<ref name="Nauru Airlines begins new chapter with new brand & rapid growth despite world’s smallest home market" /> || |- | {{NPL}} || [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]<ref name="Nepal Airlines’ first A330 will expand international network" /> || State-owned || |- | {{NLD}} || [[KLM]]<ref name="KLM expands long-haul network" />|| Minority (14%)<ref name="Nederlandse staat vergroot belang in Air France-KLM" /> || |- | {{flag|New Caledonia}} || [[Aircalin]] || Majority (99%)<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/80945-new-caledonias-aircalin-to-end-a330-200-ops-in-late-3q19|title=New Caledonia's Aircalin to end A330-200 ops in late 3Q19|website=ch-aviation}}</ref> || |- | {{NZL}} || [[Air New Zealand]]<ref name="Air New Zealand boosts network to replace Virgin Australia alliance" />||Majority&nbsp;(53%)<ref name="New Zealand government cuts stake in Air New Zealand to 53%" />|| State-owned until 1989, partially re-nationalized in 2001.<ref>{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/|title=Government bailout of Air NZ complete|date=18 January 2002|work=NZ Herald|access-date=12 March 2018|language=en-NZ|issn=1170-0777}}</ref><ref>{{cite web|title=History - About Air New Zealand|url=https://www.airnewzealand.com.sg/history|website=www.airnewzealand.com.sg|publisher=Air New Zealand Singapore|access-date=10 December 2017|language=en-SG}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210072034/https://www.airnewzealand.com.sg/history |date=10 December 2017 }}</ref><ref name="CompanyHistory">{{cite web |url=http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |title=Air New Zealand History |access-date=28 February 2007 |publisher=Air New Zealand |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070621151238/http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |archive-date=21 June 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621151238/http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |date=21 June 2007 }}</ref> |- | {{PRK}} || [[Air Koryo]]<ref name="SOLDIERING ON: 10 veteran airliner types still in service" /> || State-owned<ref name="Air Koryo" /> || |- | {{OMN}} || [[Oman Air]]<ref name="Omani flag carrier names new CCO" /> || Majority<ref name="Oman Air reports record passengers, but also record losses" /> || |- | {{PAK}} || {{Nowrap|[[पाकिस्तान अन्तर्राष्ट्रिय एयरलायन्स|Pakistan International Airlines]]<ref name="CEO: Pakistan International Airlines wet-leases three SriLankan A330s" />}}|| State-owned<ref name="Pakistan International Airlines privatization plans delayed to 2016" /> || |- | {{PAN}} || [[Copa Airlines]]<ref name="United, Avianca and Copa consider joint business agreement" /> || None || |- | {{PNG}} || [[Air Niugini]]<ref name="Aircraft, Engine & Leasing Briefs-25 April 2018" /> || || |- | {{PAR}} || [[LATAM Paraguay]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/latam-airlines-paraguay-pz|title=LATAM Airlines Paraguay - CAPA - Centre for Aviation}}</ref>|| || |- | {{PER}} || [[LATAM Perú]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/latam-airlines-peru-lp|title=LATAM Airlines Peru Airline Profile - CAPA - Centre for Aviation}}</ref>|| || |- | {{PHL}}||[[Philippine Airlines]]<ref name="Philippine Airlines to open new LAX service" /> || || |- | {{POL}} || [[LOT Polish Airlines]]<ref name="First seats from Boeing partner LIFT enter service" /> || State-owned<ref name="LOT cancels flights, fires workers as week-long crew strike continues" /> || |- | {{PRT}} || [[TAP Air Portugal]]<ref name="TAP reports 11.3% traffic growth on African routes in 2018" /> || Majority (72%) <ref>{{cite web|last=Siza|first=Ana Brito, Ana Sá Lopes, São José Almeida, Rita|title=Estado fica com 72,5% da TAP e assume controlo|url=https://www.publico.pt/2020/07/02/economia/noticia/estado-preparase-tomar-controlo-tap-1922735|access-date=11 July 2020|website=PÚBLICO|language=pt}}</ref> || |- | {{QAT}} || [[कतार एयरवेज]]<ref name="Qatar Airways to increase service to Iran" /> || State-owned || |- | {{REU}} || [[Air Austral]]<ref name="Vanilla Islands carriers Air Seychelles and Air Austral make capacity cuts" /> || || |- | {{ROU}} || [[TAROM]]<ref name="Romania’s Tarom issues RFP to dry lease 13 regional jets" /> || Majority (95%)<ref name="Mission and people" /> || |- | {{RUS}} || [[Aeroflot]]<ref name="Aeroflot commits to another 20 Superjets" /> || Majority (51%)<ref name="Aeroflot profits up on regional airlines turnaround" /> || |- | {{RWA}} || [[RwandAir]]<ref name="Ethiopian Airlines, RwandAir eye strategic partnership" /> ||State-owned<ref name="Ethiopian Airlines, RwandAir eye strategic partnership" />|| |- | {{nowrap|{{VCT}}}} || [[SVG Air]]{{citation needed|date=February 2021}} || || |- | {{WSM}} || [[Samoa Airways]]<ref name="Air of confidence about Samoa's new flag carrier" /> || State-owned<ref name="Samoan government says state airline must be self-sufficient" /> || |- | {{STP}} || [[STP Airways]]{{citation needed|date=February 2021}} || None || |- | {{SAU}} || [[Saudia]]<ref name="Air Partner remarkets 15 Saudia Boeing 777-200ERs" /> || Majority || |- | {{SEN}} || [[Air Senegal]]<ref name="Air Senegal signs for two ATR 72-600s" /> || || |- | {{SRB}} || [[Air Serbia]]<ref name="Air Serbia’s 2015 net profit up 44%" />|| Majority&nbsp;(51%)<ref name="Air Serbia records first full-year profit in 2014" /> || |- | {{SYC}} || [[Air Seychelles]]<ref name="Air Seychelles looks to ride Chinese boom & grow in tandem with part-owner Etihad – Australia next?" /> || State-owned (100%)<ref>{{cite web|date=1 May 2021|title=Etihad divests full stake in Air Seychelles|url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/etihad-divests-full-stake-in-air-seychelles-1.1214447|access-date=1 June 2021|website=The National|language=en}}</ref>|| |- | {{SLB}} || [[Solomon Airlines]]<ref name="Solomon Airlines to resume services following grounding" /> || State-owned (100%)<ref name="Solomon Airlines" /> || |- | {{SGP}} || [[Singapore Airlines]]<ref name="Singapore Airlines in $20 million government-led tourism push" /> || Majority (54.5% through [[Temasek Holdings]]<ref name="Reuters profit" />) || |- | {{ZAF}} || [[South African Airways]]<ref name="South African Airways to receive financial support" /> || State-owned<ref name="South African Airways clarifies recovery plan funding" /> || |- | {{KOR}} || [[Korean Air]]<ref name="Cho: Korean Air deciding on new widebody orders" /> || None<ref name="Member Airline Korean Air" /> – owned by [[Hanjin]]<ref name="HanjinOwnership">{{cite web|title=Korean Air info on Hanjin corporate website|publisher=[[Hanjin|Hanjin KAL Corporation]]|url=https://www.hanjinkal.co.kr/en/contentsid/647/index.do|access-date=28 June 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927152645/https://www.hanjinkal.co.kr/en/contentsid/647/index.do |date=27 September 2024 }}</ref>||State-owned until 1969.<ref>{{cite news|title= Korean Air turns 50 with eye on growth|first= Min-ji|last= Jin|publisher= Korea JoongAng Daily|date= 5 March 2019|url= http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3060133}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622210825/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3060133 |date=22 June 2020 }}</ref><ref>https://www.koreanair.com/mobile/global/ko-backup/about/who-we-are2/history-awards.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731170225/https://www.koreanair.com/mobile/global/ko-backup/about/who-we-are2/history-awards.html |date=2020-07-31 }} {{Bare URL inline|date=March 2022}}</ref><ref>https://kr.img.news.koreanair.com/wp-content/uploads/2019/11/%EC%98%81%EB%AC%B8-%ED%99%94%EB%B3%B4-1.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> |- | {{ESP}} || [[Iberia (airline)|Iberia]]<ref name="Iberia increases frequencies to six Latin American destinations" />|| None – owned by [[International Airlines Group]]|| |- | {{LKA}} || [[SriLankan Airlines]]<ref name="New SriLankan board to push through restructuring" /> || State-owned<ref name="SriLankan Airlines buys back 43.6 pc stake from Emirates" /> || |- | {{SDN}} || [[Sudan Airways]] || State-owned<ref name="Sudan Dreams Big With New Airports" /> || |- | {{SUR}} || [[Surinam Airways]]<ref name="Putting Surinam on the map" /> || State-owned<ref name="Suriname state oil company considers share offering" /> || |- | {{CHE}} || [[Swiss International Air Lines]]<ref name="Lufthansa Group orders 15 A320neos for SWISS subsidiary" /> || None – owned by [[Lufthansa]]<ref name="Lufthansa Group Corporate Structure" /> || |- | {{SYR}} || [[Syrian Air]]<ref name="Syrian Arab Airlines" /> || State-owned || |- | {{TWN}} || [[China Airlines]]<ref name="Taiwan’s China Airlines takes delivery of first Boeing 777-300ER" /> || Majority<ref name="China Airlines Majority Ownership" /> || State-owned until 1991. 51.28% held by non-profit Civic Aviation Development Foundation.<ref name="China Airlines ABOUT" /> |- | {{TZA}} || [[Air Tanzania]] || State-owned || |- | {{THA}} || [[थाइ एयरवेज]]<ref name="International airlines increase capacity, frequencies to Russia" /> || Minority (47.86%)<ref name="Thai Airways submits bankruptcy request court says" /> || |- | {{TUN}} || [[Tunisair]]<ref name="Tunisair’s sluggish attitude towards change makes it ill-prepared for Open Skies" /> || Majority<ref name="Tunisair’s sluggish attitude towards change makes it ill-prepared for Open Skies" /> || |- | {{TUR}} || [[टर्किस एअरलाइन्स]]<ref name="Turkish Airlines swings to net profit in 1Q" /> || Minority (49%) || |- | {{TKM}} || [[Turkmenistan Airlines]]<ref name="Turkmenistan Airlines receives first Boeing 777-200LR" />|| State-owned || |- | {{UGA}} || [[Uganda Airlines]]<ref name="Revived Uganda flag carrier orders CRJ900s, A330neos" />|| || |- | {{UKR}} || {{nowrap|[[Ukraine International Airlines]]<ref name="Ukraine International to double international network as Aerosvit restructures" />}} || &nbsp; || |- | rowspan="2" | {{ARE}} || [[इतिहाद वायुसेवा|इतिहाद एयरवेज]] <ref name="Etihad, Avianca Brasil ink new codeshare" /> || State-owned by the [[Abu Dhabi|Government of Abu Dhabi]]<ref name="Etihad Holds Roadshows To Finance Aircraft" /><ref name="Etihad Slightly Ahead in Plan to Return to Profitability" /> || |- | [[Emirates (airline)|Emirates]]<ref name="Etihad Suspends Flights To Damascus" /> || State-owned by the [[Government of Dubai]] through the [[Investment Corporation of Dubai]].<ref name="Emirates and Dnata now under ICD" /> || |- | {{GBR}} || [[British Airways]]<ref name="IAG reports strong 1Q as passenger revenues improve" /> || None – owned by [[International Airlines Group]]|| State-owned until 1987.<ref name="Profile: British Airways" /> <!-- The U.S. does not have a flag carrier. Pan American was only claimed to be a flag carrier because of an ad campaign slogan. The "U.S. flag" requirement of Fly America is not the same as a flag carrier. American, United, and Delta aren't "de facto" flag carriers. Southwest Airlines, although it is the largest airline of America, is not the flag carrier either. Thank you for not changing this. --> |- | {{UZB}} || [[Uzbekistan Airways]]<ref name="Uzbekistan Airways takes first Boeing 787" /> || Majority || |- | {{VEN}} || [[Conviasa]]<ref>{{cite web|url=http://www.conviasa.aero/es/nosotros/historia|title=Conviasa - El Placer de Volar|website=www.conviasa.aero}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731215910/http://www.conviasa.aero/es/nosotros/historia |date=2020-07-31 }}</ref>|| || |- | {{VNM}} || [[Vietnam Airlines]]<ref name="Vietnam Airlines continues to dominate international market" />|| Majority&nbsp;(86.2%)<ref name="Vietnam Airlines continues to dominate international market" />|| |- | {{VUT}} || [[Air Vanuatu]]<ref name="All About Air Vanuatu" /> || || |- | {{YEM}} || [[Yemenia]]<ref name="Yemenia suspends services" /> || Majority || |- | {{ZWE}} || [[Air Zimbabwe]]<ref name="flyafrica.com and fastjet give Zimbabwe its first taste of LCCs with local start-up" /> || State-owned<ref name="flyafrica.com and fastjet give Zimbabwe its first taste of LCCs with local start-up" /> || |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विमानसेवाहरू]] [[श्रेणी:All articles with dead external links]] an8b8qcirwel24jnatjr2q3fspdl11g 0 134066 1366777 1257834 2026-07-23T04:52:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366777 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = सुब्रह्मण्यम जयशङ्कर | image = Subrahmanyam Jaishankar in Vienna 2023 (cropped).jpg | caption = सुब्रह्मण्यम जयशङ्कर | birth_date = {{birth date and age|1955|1|9|df=yes}} | birth_place = [[नयाँ दिल्ली]], भारत | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | awards = [[पद्म श्री]] (सन् २०१९) | office = ३०औँ [[विदेश मन्त्री (भारत)|भारतको विदेश मन्त्री]] | term_start = ३० मे २०१९ | term_end = | primeminister = [[नरेन्द्र मोदी]] | predecessor = [[सुषमा स्वराज]] | successor = | image_size = 220px }} '''सुब्रह्मण्यम जयशङ्कर''' एक भारतीय [[कूटनीति|कूटनीतिज्ञ]] र [[राजनीतिज्ञ]] हुन् जसले ३० मे २०१९ देखि [[भारत सरकार]]को [[विदेश मन्त्री (भारत)|विदेश मन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनि [[भारतीय जनता पार्टी]]का सदस्य हुन् र ५ जुलाई २०१९ देखि [[राज्यसभा]]मा संसद सदस्य बनेका थिए। जयशङ्कर एक बहु-भाषाविद् हुन् र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[तमिल भाषा|तमिल]] र [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] बोल्छन्, जबकि [[रुसी भाषा|रूसी]], [[जापानी भाषा|जापानी]] र [[चिनियाँ भाषा]]मा पनि कुराकानी गर्न सक्छन्।<ref name="BVMP">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/world/exclusive-s-jaishankar-to-be-indias-next-envoy-to-washington-1022463.html|title=Exclusive: S Jaishankar to be India's next envoy to Washington|last1=Sirohi|first1=Seema|date=9 August 2013|work=Firstpost|access-date=16 April 2022|language=en}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == जयशङ्करको जन्म [[दिल्ली]], [[भारत]]मा एक प्रमुख भारतीय निजामती कर्मचारी र रणनीतिक मामिला विश्लेषक, के. सुब्रह्मण्यम र सुलोचना सुब्रह्मण्यमको घरमा भएको थियो। उनी हिन्दु तमिल परिवारमा हुर्केका थिए। उनका दुई भाइहरू छन्: इतिहासकार सञ्जय सुब्रह्मण्यम र [[भारतीय प्रशासनिक सेवा]] अधिकारी एस विजय कुमार, भारतका पूर्व ग्रामीण विकास सचिव।<ref>{{cite journal |last=Manager |date=14 March 2017 |title=S. Vijay Kumar |url=https://www.resourcepanel.org/the-panel/s-vijay-kumar |journal=Resource Panel |access-date=4 June 2019 |via=www.resourcepanel.org}}</ref> == कूटनीतिक जीवन == जयशङ्कर साढे चार वर्षको कार्यकालका साथ चीनमा सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने भारतका राजदूत थिए। [[बेइजिङ]]मा, जयशङ्कर [[चीन]] र [[भारत]] बीचको आर्थिक, व्यापार र सांस्कृतिक सम्बन्ध सुधार गर्न र चीन-भारत सीमा विवाद व्यवस्थापनमा संलग्न थिए।<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-08-21/news/41433273_1_indian-ambassador-indian-envoy-border-areas Disturbance of Peace at Border Can Vitiate Ties: India to China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230943/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-08-21/news/41433273_1_indian-ambassador-indian-envoy-border-areas |date=2016-03-04 }},''[[The Economic Times]]'', 21 August 2013.</ref> जयशङ्करलाई सेप्टेम्बर २०१३ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का लागि भारतको राजदूतको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। उनले निरुपमा रावको उत्तराधिकारी भएर २३ डिसेम्बर २०१३ मा पदभार ग्रहण गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Meet Subrahmanyam Jaishankar, the new Indian Ambassador to USA |url=http://news.biharprabha.com/2013/12/meet-subrahmanyam-jaishankar-the-new-indian-ambassador-to-usa/ |access-date=24 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111200527/http://news.biharprabha.com/2013/12/meet-subrahmanyam-jaishankar-the-new-indian-ambassador-to-usa/ |date=11 January 2014 }}</ref> ३१ मे २०१९ मा उनलाई [[विदेश मन्त्री (भारत)|विदेश मन्त्री]]को कार्यालयमा नियुक्त गरिएको थियो। जयशङ्करले ३० मे २०१९ मा क्याबिनेट मन्त्रीको रूपमा सपथ लिएका थिए। ५ जुलाई २०१९ मा, उनी [[भारतीय जनता पार्टी]]बाट [[गुजरात|गुजरात राज्य]]बाट [[राज्यसभा]]का लागि सांसदका रूपमा निर्वाचित भए। उनले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा [[नरेन्द्र मोदी]]को सरकारमा विदेश मन्त्री भएकी सुष्मा स्वराजको उत्तराधिकारी बने।<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/s-jaishankar-rajya-sabha-member-1564342-2019-07-08|title=S Jaishankar takes oath as Rajya Sabha member|date=8 July 2019|work=India Today|access-date=13 June 2020|agency=PTI|location=Delhi|language=en}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२०७२ नेपाल नाकाबन्दी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतीय विदेश सचिवहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:दिल्लीका मानिसहरू]] f1bqfgk87y5k222z34xs2kpf09tecat 0 134575 1366727 1321467 2026-07-22T13:43:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366727 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Uttarpradesh-languages.GIF|दायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल| पश्चिमी उत्तर प्रदेशको स्थान (खरिबोली, कन्नौजी र ब्रज क्षेत्रहरू मिलेर)]] '''पश्चिमी उत्तर प्रदेश या फिर जाटलैंड''' ({{Zh-lit|जाटों का गढ़}}) [[भारत|भारतको]] एउटा क्षेत्र हो जसमा [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको पश्चिमी जिल्लाहरू, रोहिलखण्डका क्षेत्रहरू र खरिबोली, ब्रज र कन्नौजी बोलिने क्षेत्रहरू समावेश छन्। यस क्षेत्रसँग केही जनसाङ्ख्यिकीय, आर्थिक र सांस्कृतिक ढाँचाहरू छन् जुन उत्तर प्रदेशका अन्य भागहरू भन्दा फरक छन्, र [[हरियाणा]] र [[राजस्थान]] राज्यहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ।<ref name="leaf1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nShHkKOiPTsC|title=Pragmatism and development: the prospect for pluralist transformation in the Third World}}</ref><ref name="ref48jorop">{{Citation |last=Alfred De Souza |title=Urban growth and urban planning: political context and people's priorities |url=https://books.google.com/books?id=I17aAAAAMAAJ |year=1983 |publisher=Indian Social Institute, 1983 |quote=''... The difference in the urban settlement pattern between western and eastern Uttar Pradesh is so pronounced that one could almost feel that the two regions were located in two different countries with completely different economic systems ...''}}</ref> हरियाणा र [[पन्जाब, भारत|पन्जाब]] जस्तै हरित क्रान्तिको सफलताका कारण पश्चिमी उत्तर प्रदेशले तीव्र आर्थिक वृद्धिको अनुभव गरेको छ।<ref name="ghonemy1986">[[Mohamad Riad El-Ghonemy]], "The Dynamics of Rural Poverty", Food and Agriculture Organization of the United Nations, 1986. ''... Haryana and West Uttar Pradesh recorded spectacular production increases ...''</ref><ref name="rastyannikov1981">V. G. Rastyannikov, "Agrarian Evolution in a Multiform Structure Society: Experience of Independent India", Routledge & Kegan Paul, 1981, {{ISBN|0710007558}}.</ref><ref name="bhatia1985">B. M. Bhatia, "Food Security in South Asia", Oxford & IHB Pub. Co., 1985.</ref> पश्चिमी उत्तर प्रदेशको महत्वपूर्ण भाग भारतको राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्रको एक हिस्सा हो। यस क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो शहर [[गाजियाबाद]] हो, जबकि दोस्रो ठुलो शहर, [[आगरा]], एक प्रमुख पर्यटक गन्तव्य हो। == जनसाङ्ख्यिकी == {{Bar box|title=पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा धर्महरू|titlebar=#Fcd116|left1=धर्म|right1=प्रतिशत|float=right|bars={{bar percent|[[हिन्दु]]|orange|72.29}} {{bar percent|[[मुसलमान]]|green|26.21}} {{bar percent|अरू†|grey|1.41}}|caption=धर्महरूको वितरण<br /> †<small>यसमा [[सिख धर्म|सिख]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इसाई धर्म|इसाई]], [[जैन धर्म|जैन]] धर्महरू समावेश छन.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/ |title=Archived copy |access-date=6 December 2013 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226022814/http://censusindia.gov.in/%20 |url-status=dead }}</ref></small>}} {{Bar box|title=खरिबोली उप-क्षेत्रका धर्महरू|float=right|left1=धर्म|right1=प्रतिशत|bars={{bar percent|[[हिन्दु]]|orange|59.19}} {{bar percent|[[मुसलमान]]|green|39.17}} {{bar percent|अरू†|grey|1.64}}|titlebar=#Fcd116}} {{Bar box|title=ब्रज उप-क्षेत्रका धर्महरू|float=right|left1=धर्म|right1=प्रतिशत|bars={{bar percent|[[हिन्दु]]|orange|82.78}} {{bar percent|[[मुसलमान]]|green|16.00}} {{bar percent|अरू†|grey|1.22}}|titlebar=#Fcd116}} पश्चिमी उत्तर प्रदेशको जनसङ्ख्या जाट [[गुर्जर]], [[राजपुत|राजपूत]], कायस्थ, त्यागी, अहिर, [[ब्राह्मण]], कच्छी, [[कहार]], गडरिया, कुम्हार, बनिया, खाटिक, लोढा, वाल्मी, वाल्मी, लगायतका विभिन्न समुदाय र जनजातिहरू मिलेर बनेको छ। जाटव, कुर्मी र रोहिल्ला पश्तून।<ref>{{Cite web |date=15 July 2016 |title=भाजपा को बड़ा झटका: यूपी का सबसे बड़ा वोट बैङ्क भाजपा के खिलाफ करेगा मतदान |url=https://www.patrika.com/meerut-news/brahmin-says-will-not-vote-for-bjp-up-election-2017-news-in-hindi-1490467/ |access-date=2019-03-27 |website=www.patrika.com |language=hi}}</ref> [[ब्राह्मण|ब्राह्मणहरू]], त्यागीहरू सहित, जनसङ्ख्याको १७% हो।<ref>{{Cite web |date=15 July 2016 |title=भाजपा को बड़ा झटका: यूपी का सबसे बड़ा वोट बैङ्क भाजपा के खिलाफ करेगा मतदान |url=https://www.patrika.com/meerut-news/brahmin-says-will-not-vote-for-bjp-up-election-2017-news-in-hindi-1490467/ |access-date=2019-10-15 |website=www.patrika.com |language=hi}}</ref> सामान्यतया एउटा मिथक प्रचार गरिन्छ कि पश्चिम उत्तर प्रदेशमा जाट बहुमत छ; यथार्थमा जाटहरू पश्चिमी उत्तर प्रदेशको एउटा सानो समुदाय हो जसको सङ्ख्या अन्य समुदायहरू भन्दा बढी छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-28 |title=UP Elections: The myth of western UP as 'Jat' land |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/sanjeev-singh-blog/up-elections-the-myth-of-western-up-as-jat-land/ |access-date=2022-01-30 |website=Times of India Blog |language=en-US}}</ref> पश्चिमी यूपीको अनौठो सेटअप मुख्यतया कृषिमा संलग्न मध्यवर्ती जातिहरूको प्रभुत्वबाट उत्पन्न भएको हो जसमा [[ब्राह्मण|ब्राह्मणहरू]] त्यागीहरू, जाटहरू (७%), <ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=Wary of Jat-Muslim Consolidation in Western UP, BJP Targets SP, Says Akhilesh 'Cheated' RLD |url=https://www.news18.com/news/politics/wary-of-jat-muslim-vote-consolidation-in-western-up-bjp-targets-akhilesh-says-he-cheated-jayant-chaudhary-4701017.html |access-date=2022-01-27 |website=News18 |language=en}}</ref> यादव, [[गुर्जर]], [[गदरिया|गडरिया]] र [[राजपुत|राजपूतहरू]] थिए, यो क्षेत्र सन् १९८० र १९९० को दसकको साक्षी थियो। माथि उल्लेखित समुदायको नेतृत्वमा उखु माफिया।<ref>[https://www.hindustantimes.com/india-news/how-turf-wars-over-sugarcane-factories-started-a-circle-of-crime-in-badlands-of-western-up/story-oRhZASgv15LC1pyQh983yO.html Hindustan Times]</ref><ref>{{Cite web |title=UP's wild west rises in crime status |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/up-s-wild-west-rises-in-crime-status-359559}}</ref> यस क्षेत्रमा यादवको उपस्थिति न्यून छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6gqXDwAAQBAJ&dq=tyagi+brahmin&pg=PT47|title=Awakening Bharat Mata: The Political Beliefs of the Indian Right|date=2019-05-25}}</ref> २०११ को जनगणना अनुसार, पश्चिमी उत्तर प्रदेशको कुल जनसङ्ख्या ७१,२१७,१३२ छ, जसमध्ये ७२.२९% [[हिन्दु|हिन्दु]] र २६.२१% [[मुसलमान|मुस्लिम]] छन्। खरिबोली क्षेत्रमा जनसङ्ख्या २९,६६९,०३५, (हिन्दु ५९.१९% र मुस्लिम ३९.१७%) र ब्रज क्षेत्रको जनसङ्ख्या २९,७५४,७५५ (हिन्दु ८२.७८% र मुस्लिम १६%) छ। आठ जिल्ला सहारनपुर, मुजफ्फरनगर, बिजनौर, मुरादाबाद, रामपुर, ज्योतिबा फुले नगर, मेरठ र बरेलीमा मुस्लिम जनसङ्ख्याको हिस्सा सन् १९५१ मा २९.९३% बाट २०११ मा ४०.४३% मा बढेको छ। हिन्दु समूहबाट जनसङ्ख्या नियन्त्रण विधेयकको माग उठाउँदै आएकाले राजनीतिमा यो विवादको विषय बनेको छ। पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा [[मुसलमान|मुस्लिमहरूको]] प्रतिशत (~ २६%) उत्तर प्रदेशको सम्पूर्ण राज्य (जहाँ यो १९.३% छ) भन्दा बढी छ।<ref name="toi2006tak">{{Citation |title=Minister's demand for Muslim Pradesh condemned |date=2006-07-19 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-19/lucknow/27821622_1_harit-pradesh-azam-khan-muslim-intellectuals |work=[[The Times of India]] |access-date=2009-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024084952/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-19/lucknow/27821622_1_harit-pradesh-azam-khan-muslim-intellectuals |url-status=dead |quote="... demand is neither feasible nor proper," said Manzoor Ahmad, former vice-chancellor of Dr B R Ambedkar University, Agra ... Muslim population which is not more than 25% in Western UP. ... |archive-date=2012-10-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024084952/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-07-19/lucknow/27821622_1_harit-pradesh-azam-khan-muslim-intellectuals |date=2012-10-24 }}</ref><ref name="thehindu2002kds">{{Citation |title=Ajit Singh struggling to retain Muslim vote |date=2002-02-12 |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2002/02/13/stories/2002021301391000.htm |work=The Hindu |access-date=2009-07-24 |place=Chennai, India |quote=... the Muslim presence in western U.P. is said to be about 34 per cent ...}} {{Dead link|date=November 2010}}</ref> २०१२ को विधानसभा चुनावमा यस क्षेत्रका ७७ विधानसभा सीटहरूमध्ये मुस्लिम उम्मेदवारहरूले २६ सिट जितेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/why-the-jat-muslim-coalition-has-fallen-apart-in-up-113091900028_1.html|title=Why the Jat-Muslim coalition has fallen apart in UP|last=Mishra|first=Mayank|date=19 September 2013|work=[[Business Standard]]|access-date=24 July 2018}}</ref> धेरै समुदायहरू द्वि-धार्मिक छन्।<ref name="ReferenceA">A Glossary of the Tribes & Castes of Punjab by H. A Rose</ref> यस क्षेत्रका रोहिल्लाहरू शताब्दीयौं पहिलेदेखि आप्रवासी समूहहरूबाट आएका हुन्, र पश्चिमी उत्तर प्रदेशको ठुलो उपक्षेत्र, रोहिलखण्ड, त्यो पश्तून जनजातिबाट यसको नाम लिएको हो।<ref name="ref20xucoh">{{Citation |last=Ghaus Ansari |title=Muslim caste in Uttar Pradesh: a study of culture contact (Volumes 12-13 of The Eastern anthropologist) |url=https://books.google.com/books?id=i0HRAAAAMAAJ |year=1960 |publisher=Ethnographic and Folk Culture Society, 1960 |quote=''... confined primarily to the Rohilkhand and Meerut divisions of Uttar Pradesh. Pathans are generally considered to have come either from Afghanistan or from the Pashto-speaking tribes of the North-West ...''}}</ref> [[भारतको विभाजन|विभाजनपछि]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानबाट]] आएका पश्चिम पन्जाबका सिखहरू पनि ठुलो सङ्ख्यामा यस क्षेत्रमा बसाइँ सरेका थिए।<ref name="ref56reyup">{{Citation |last=Bagaulia |title=Encyclopaedia Of Human Geography (Set Of 3 Vols.) |url=https://books.google.com/books?id=ffzuHq53VOsC |year=2005 |publisher=Anmol Publications PVT. LTD., 2005 |isbn=9788126124442 |quote=''... Sikhs also settled down in the Terai region of Uttar Pradesh, transforming this once malaria-infested wetland into a granary of northern India ...'' }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> AIDWA द्वारा गरिएको एक सर्वेक्षण अनुसार, पश्चिमी उत्तर प्रदेशले देशमा कुल सम्मान हत्याको ३० प्रतिशतको लागि कुख्यात पाएको छ।<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/uttar-pradesh/lucknow/30-honour-killings-of-the-country-in-west-up-aidwa-survey-830059.html|title=30% honour killings of the country in west UP: AIDWA survey|last=Jeelani|first=Gulam|date=29 October 2015|access-date=29 October 2015|publisher=News18.com}}</ref> == भूगोल == पश्चिमी उत्तर प्रदेशले [[उत्तराखण्ड]], [[हिमाचल प्रदेश]], [[हरियाणा]], [[दिल्ली]], [[राजस्थान]] र [[मध्य प्रदेश]] राज्यहरूसँग सिमानाहरू साझा गरेको छ, साथै [[पीलीभीत जिल्ला|पिलीभीत जिल्लामा]] [[नेपाल|नेपालसँग]] छोटो अन्तर्राष्ट्रिय सीमा छ। प्रमुख शहरहरू र सहरहरूमा [[बागपत]], [[बरेली]], [[बदायूँ|बदाऊन]], [[आगरा]], [[मथुरा]], मुरादाबाद, [[मुरादाबाद|सम्भल]], अमरोहा [[एटा जिल्ला|,]] [[गाजियाबाद]], नोएडा, बुलन्दसहर, [[मेरठ]], हापुर, [[हापुड|सहारनपुर]], [[सहारनपुर|अलीगढ]], [[अलीगढ|हाथरस]], [[हाथरस|कासगंज]], [[कासगन्ज|मुजफ्रपुर]], मुजफ्रपुर , शाहपुर, [[फिरोजाबाद|रामपुर]] [[मैनपुरी|मैनपुरी]], शामली, बिजनौर, नजीवाबाद, फारुखाबाद, [[इटावा]] र औरैया। === माटोको अवस्था === पश्चिमी उत्तर प्रदेशको माटो र राहतले राज्यको पूर्वी भागको तुलनामा भिन्नता देखाएको छ।<ref name="ref64heger">{{Citation |last=Aijazuddin Ahmad |title=Geography of the South Asian subcontinent: a critical approach |url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC |year=2009 |publisher=Concept Publishing Company, 2009 |isbn=9788180695681 |quote=''... These differences are caused by the depositional work of rivers, local climates, natural vegetation cover and the soil. Even the difference between the plains of western Uttar Pradesh and eastern Uttar Pradesh is quite well marked ...''}}</ref> बलौटे माटोको केही घटनाहरूको साथ माटो हल्का-बनावट दोमट हुन जान्छ।<ref name="ref35qeciq">{{Citation |last=A.K. Kolay |title=Soil Genesis, Classification Survey And Evaluation, Volume 2 |url=https://books.google.com/books?id=0dWU_2nhMnMC |year=2007 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors, 2007 |isbn=9788126908035 |quote=''... ...''}}</ref> राजस्थानको [[थार मरुभूमि|थार मरुभूमिबाट]] पूर्वतिर बग्ने हावाले केही लोस माटो निरन्तर जम्मा भइरहन्छ।<ref name="ref64zerag">{{Citation |last=M. Hanif |title=Encyclopaedia of Agricultural Geography |url=https://books.google.com/books?id=VBuPAmUqfqkC |year=2005 |publisher=Anmol Publications Private Limited, 2005 |isbn=9788126124824 |quote=''... Loess is the finest particle of sand carried by winds from desert (Thar desert) to the neighbouring areas of Haryana, Punjab, western Uttar Pradesh and western Madhya Pradesh. Here a thin layer of loess particles ...'' }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === वर्षा === पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा भारतीय [[मनसुन]] र वेस्टर्न डिस्टर्बन्सको माध्यमबाट वर्षा हुन्छ। मनसुनले [[हिन्द महासागर|हिन्द महासागरबाट]] उत्तरतिर आर्द्रता बोक्छ, गर्मीको अन्तमा हुन्छ र खरीफ वा शरद ऋतुको फसलको लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।<ref name="katiyar1990">Vidya Sagar Katiyar, "Indian Monsoon and Its Frontiers", Inter-India Publications, 1990, {{ISBN|81-210-0245-1}}.</ref><ref name="jainchatterjee1972">Ajit Prasad Jain and Shiba Prasad Chatterjee, "Report of the Irrigation Commission, 1972", Ministry of Irrigation and Power, Government of India, 1972.</ref> अर्कोतर्फ पश्चिमी अवरोधहरू [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]], [[कश्यप सागर|क्यास्पियन सागर]] र [[आन्ध्र महासागर|एट्लान्टिक महासागरबाट]] पूर्वतिर आर्द्रता बोक्ने एक्स्ट्राट्रोपिकल मौसमी घटना हुन्।<ref name="hbl2005">{{Cite web |date=2005-11-17 |title=Western disturbances herald winter in Northern India |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/11/17/stories/2005111702801900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214030132/http://www.thehindubusinessline.com/2005/11/17/stories/2005111702801900.htm |archive-date=14 February 2009 |access-date=2008-10-20 |publisher=The Hindu Business Line}}</ref><ref name="wang2006">Bin Wang, "The Asian Monsoon", Springer, 2006, {{ISBN|3-540-40610-7}}.</ref><ref name="datta1968">R.K. Datta (Meteorological Office, Dum Dum) and M.G. Gupta (Meteorological Office, Delhi), "Synoptic study of the formation and movements of Western Depressions", Indian Journal of Meteorology & Geophysics, India Meteorological Department, 1968.</ref><ref name="dimri2004">A.P. Dimri, "Models to improve winter minimum surface temperature forecasts, Delhi, India", ''[[Meteorological Applications]]'', 11, pp 129-139, [[Royal Meteorological Society]], Cambridge University Press, 2004.</ref> तिनीहरू मुख्यतया जाडो मौसममा देखा पर्छन् र यस क्षेत्रको मुख्य अन्न, [[गहुँ]], जुन रवि वा वसन्त फसलको एक हिस्सा हो, को लागि महत्वपूर्ण छन्।<ref name="wang2006" /> === प्रशासनिक विभाजनहरू === पश्चिमी उत्तर प्रदेशले छवटा डिभिजनहरूमा ३० जिल्लाहरू समावेश गर्दछ: # [[मेरठ मण्डल|मेरठ डिभिजन]] # [[सहारनपुर मण्डल|सहारनपुर डिभिजन]] # [[मुरादाबाद मण्डल|मुरादाबाद डिभिजन]] # [[बरेली मण्डल|बरेली डिभिजन]] # [[आगरा मण्डल|आगरा डिभिजन]] # [[अलीगढ मण्डल|अलीगढ डिभिजन]] # [[कानपुर मण्डल|कानपुर डिभिजनका]] केही जिल्लाहरू '''जिल्लाहरू :''' [[मेरठ जिल्ला|मेरठ]], [[बुलन्दसहर जिल्ला|बुलन्दसहर]], [[गौतम बुद्ध नगर जिल्ला|गौतम बुद्ध नगर]], [[गाजियाबाद जिल्ला|गाजियाबाद]], हापुड़, [[बागपत जिल्ला|बागपत]], [[सहारनपुर जिल्ला|सहारनपुर]], [[मुजफ्फरनगर जिल्ला|मुजफ्फरनगर]], शामली, [[मुरादाबाद जिल्ला|मुरादाबाद]] [[मैनपुरी जिल्ला|,]] [[अमरोहा जिल्ला|बिजनौर, रामपुर, अमरोहा]] [[बिजनौर जिल्ला|,]] [[रामपुर जिल्ला|सम्भल]] , [[बरेली जिल्ला|बरेली]], [[बदौन जिल्ला|बदाऊन]], [[पीलीभीत जिल्ला|पिलीभीत]], [[शाहजहाँपुर जिल्ला|अलिपुरुरा]], [[आगरा जिल्ला|महजपुरा]], [[फिरोजाबाद जिल्ला|महजपुरा]], [[मथुरा जिल्ला|अलिपुर]] [[अलीगढ जिल्ला|गढ]], एटा, [[महामयानगर जिल्ला|हाथरस]], [[कासगन्ज जिल्ला|कासगंज]], [[इटावा जिल्ला|इटावा]], [[औरैया जिल्ला|औरैया]] र [[फर्रुखाबाद जिल्ला|फारुखाबाद]]। == राज्यको माग छ == उत्तर प्रदेशमा, "पूर्व र पश्चिम बीचको सांस्कृतिक विभाजन पर्याप्त छ, ''पूरबियाहरू'' (पूर्ववासीहरू) प्रायः बिहारीहरूसँग जोडिएका छन्।" <ref name="mazumdar1988">{{Cite web |last=Indrani |first=Mazumdar |date=1988 |title=Unorganised Workers of Delhi and the Seven Day Strike of 1988 |url=http://www.indialabourarchives.org/publications/Indrani%20Mazumdar.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040401063623/http://www.indialabourarchives.org/publications/Indrani%20Mazumdar.htm |archive-date=1 April 2004 |access-date=23 September 2015 |publisher=Archives of Indian Labour }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040401063623/http://www.indialabourarchives.org/publications/Indrani%20Mazumdar.htm |date=1 April 2004 }}</ref> साथै, हरित क्रान्तिले पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा तीव्र गतिमा जीवनस्तरमा सुधार ल्याए पनि पूर्वी उत्तर प्रदेश (जस्तै [[बिहार]] ) लाई पनि त्यति फाइदा भएन।<ref name="lucas1988">Robert E. B. Lucas, Gustav Fritz Papanek, "The Indian Economy: Recent Development and Future Prospects", Westview Press, 1988, {{ISBN|0813375053}}.</ref><ref name="etienne1985">Gilbert Etienne, "Rural Development In Asia: Meetings With Peasants", Sage Publications, 1985, {{ISBN|0803994958}}.</ref> यी सांस्कृतिक र आर्थिक असमानताहरूले पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा छुट्टै राज्यको मागलाई उत्तेजित गरेको मानिन्छ।<ref name="kudaisya2006">Gyanesh Kudaisya, "Region, Nation, Heartland: Uttar Pradesh in India's Body Politic", Sage Publications, 2006, {{ISBN|0761935193}}.</ref><ref>{{Cite web |date=2007-02-19 |title=RLD, BSP gear up as Mulayam exit looms |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070219/nation.htm#1 |access-date=2008-10-18 |publisher=The Tribune, Chandigarh }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081123124928/http://www.tribuneindia.com/2007/20070219/nation.htm#1 |date=2008-11-23 }}</ref> एउटा छुट्टै अस्तित्व सम्भवतः हरियाणा र पन्जाब जस्तै समृद्ध सानो राज्य बन्नेछ, स्थानीय जातीय समूहहरूको ठुलो राजनीतिक नियन्त्रणमा।<ref name="singh2001gdj">{{Citation |last=Jagpal Singh |title=Politics of Harit Pradesh: The Case of Western UP as a Separate State |date=4 August 2001 |work=Economic and Political Weekly |volume=36 |issue=31 |pages=2961–2967 |jstor=4410945 |quote=''... It is spearheaded by the politicians, especially a section of jats, belonging to western UP. Ajit Singh has been playing a pivotal role in it ...''}}</ref> केही राजनीतिज्ञ र दलहरूले पश्चिमी उत्तर प्रदेशलाई हरित प्रदेश नामबाट राज्यको दर्जा दिन माग गरेका छन्।<ref name="basu2005">{{Citation |last=Sajal Basu |title=Regionalism, ethnicity, and left politics |url=https://books.google.com/books?id=uApuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=Rawat Publications |isbn=978-8170339304 |quote=''... perhaps only to strengthen his own demand of a separate Harit Pradesh comprising 23 districts from western UP ...A consequent demand for the separation of the more prosperous western districts of UP which have been the bastion of the green revolution, and have variously been named as Pashchim Pradesh or more recently as Harit Pradesh by Ajit Singh ...''}}</ref> ब्रज प्रदेश र पश्चिम प्रदेश वैकल्पिक नामहरू हुन् जुन प्रस्ताव गरिएको छ, किनभने यस क्षेत्रले ब्रजको ऐतिहासिक क्षेत्रलाई समावेश गर्दछ र क्रमशः उत्तर प्रदेशको पश्चिमी (हिन्दीमा ''पश्चिम'' ) भाग हो।<ref name="basu2005" /><ref name="singh1992">{{Citation |last=Kumar Suresh Singh, Anthropological Survey of India, [[N. N. Miklukho-Maklai Institute of Ethnology and Anthropology]] |title=Ethnicity, caste, and people: proceedings of the Indo-Soviet seminars held in Calcutta and Leningrad, 1990 |url=https://books.google.com/books?id=WQ-BAAAAMAAJ |year=1992 |publisher=Manohar |isbn=9788173040146 |quote=''... public organizations making demands for administrative autonomy for the Braj speaking people and even the setting up of a separate state "Braj Pradesh' ...''}}</ref> == धार्मिक दङ्गा == [[चित्र:Moradabad_pic_13.JPG|दायाँ|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल| [[मुरादाबाद|मुरादाबादको]] जिगर गेट, प्रसिद्ध [[उर्दु भाषा|उर्दु]] कवि जिगर मुरादाबादीको नाममा राखिएको हो।]] पश्चिमी उत्तर प्रदेशमा धार्मिक दङ्गा बारम्बार हुने गरेको छ।<ref name="livemint.com">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/Lmv1m7PQ9zb9YQlWidPwzO/Communalism-gains-new-ground-in-rural-India.html?ref=mr|title=Communalism gains new ground in rural India|last=Varma|first=Gyan|date=12 September 2013|work=[[Live Mint]]|access-date=3 June 2019}}</ref> [[मेरठ]] र मुजफ्फरनगरमा धेरै [[हिन्दु|हिन्दु]] र [[मुसलमान|मुस्लिम]] दङ्गा भयो।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/nation/will-uttar-pradesh-politics-change-post-muzaffarnagar-riots_876091.html|title=Will Uttar Pradesh politics change post Muzaffarnagar riots?|last=Singh|first=Manisha|date=12 September 2013|work=[[Zee News]]|access-date=3 June 2019}}</ref> २७ अगस्ट २०१३ मा सुरु भएको [[मुजफ्फरनगर जिल्ला|मुजफ्फरनगर जिल्लामा]] हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीचको झडपमा ४३ जनाको ज्यान गएको छ भने ९३ जना घाइते भएका छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2013/09/08/troops-deployed-to-quell-deadly-communal-clashes-between-hindus-muslims-in/|title=Troops deployed to quell deadly communal clashes between Hindus, Muslims in north India|access-date=31 October 2015|agency=Associated Press}}</ref><ref name="fp1">{{Cite web |last=Adrija Bose |date=2013-09-08 |title=Firstpost India IBN7 journalist killed in UP communal riots, Army clamps curfewIBN7 journalist killed in UP communal riots, Army clamps curfew |url=http://www.firstpost.com/india/ibn7-journalist-killed-in-up-communal-riots-army-clamps-curfew-1092877.html |access-date=2013-09-08 |website=Firstpost}}</ref><ref name="hindu2">{{Cite web |last=Ahmed Ali Fayyaz |date=2013-09-08 |title=9 killed in communal riots in Muzaffarnagar, curfew clamped, army deployed |url=http://www.indianexpress.com/news/9-killed-in-communal-riots-in-muzaffarnagar-curfew-clamped-army-deployed/1166053/ |access-date=2013-09-08 |website=The Indian Express}}</ref><ref name="htt">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Fresh-clashes-in-UP-s-Muzaffarnagar-leave-26-dead-Army-deployed-in-affected-areas/Article1-1118891.aspx|title=Fresh clashes in UPs Muzaffarnagar leave 26 dead, Army deployed in affected areas|date=2013-09-07|work=The Hindustan Times|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909095145/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Fresh-clashes-in-UP-s-Muzaffarnagar-leave-26-dead-Army-deployed-in-affected-areas/Article1-1118891.aspx|archive-date=9 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130909095145/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Fresh-clashes-in-UP-s-Muzaffarnagar-leave-26-dead-Army-deployed-in-affected-areas/Article1-1118891.aspx |date=2013-09-09 }}</ref> कावल गाउँमा हिन्दु जाट समुदायकी एक युवतीलाई मुस्लिम युवकले कुटपिट गरेको छ।<ref name="mint20130912">{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/Lmv1m7PQ9zb9YQlWidPwzO/Communalism-gains-new-ground-in-rural-India.html|title=Communalism gains new ground in rural India|last=Varma|first=Gyan|date=12 September 2013|work=[[Mint (newspaper)|Live Mint]]|access-date=12 September 2013|quote=The violence erupted after a girl belonging to the dominant Jat community was subjected to street harassment by some young students in Kawal village. The incident led to clashes between Jats and Muslims in the village in which three people died.}}</ref><ref name="dna20130912">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1887698/report-dna-in-muzaffarnagar-sp-bid-to-gain-foothold-in-muzaffarnagar-behind-deadly-riots|title=dna in Muzaffarnagar: SP bid to gain foothold in Muzaffarnagar behind deadly riots?|last=Sagar|first=Pradip R|date=12 September 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=12 September 2013}}</ref> त्यसको बदलामा शाहनवाज कुरैशी <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/the-muzaffarnagar-aftermath/1/10105.html#photo6|title=The Muzaffarnagar aftermath|date=13 September 2013|work=India Today|access-date=13 September 2013}}</ref> नामका मुस्लिम युवकलाई बालिकाका दुई दाजु सचिन सिंह र गौरव सिंहले मारेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/the-muzaffarnagar-aftermath/1/10105.html#photo9|title=The Muzaffarnagar aftermath|date=13 September 2013|work=India Today|access-date=13 September 2013}}</ref><ref name="itvnews">{{Cite web |date=2013-09-08 |title=Timeline of Muzaffarnagar riots: eve-teasing incident led to murders, then riots |url=http://www.indiatvnews.com/news/india/timeline-of-muzaffarnagar-riots-eve-teasing-incident-led-to-mur-27571.html |access-date=2013-09-08 |website=India TV News}}</ref> भाग्न खोज्दा दुई दाजुभाइलाई मुस्लिम भीडले कुटपिट गरेको थियो।<ref name="itvnews" /> मेरठमा अर्को ठुलो दङ्गा २२ मे १९८७ मा भारतको [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको [[मेरठ]] सहरमा भएको हिन्दु-मुस्लिम दङ्गाको क्रममा भएको थियो, जब प्रान्तीय सशस्त्र कान्स्टेबुलरी (पीएसी) का १९ जना कर्मचारीले हाशिमपुरा ''मोहल्ला'' (पीएसी) का ४२ जना मुस्लिम युवाहरूलाई कथित रुपमा पक्राउ गरेका थिए। सहरको इलाका) ले उनीहरूलाई ट्रकमा चढेर [[गाजियाबाद जिल्ला|गाजियाबाद जिल्लाको]] मुराद नगर नजिकैको बाहिरी इलाकामा लगे, जहाँ उनीहरूलाई गोली हानेर उनीहरूको शव पानीको नहरमा फालियो। केही दिनपछि नहरमा तैरिरहेको अवस्थामा शव भेटियो। मे २००० मा, १९ अभियुक्त मध्ये १६ ले आत्मसमर्पण गरे, र पछि जमानतमा रिहा भए, जबकि ३ पहिले नै मरेका थिए। मुद्दाको सुनुवाइलाई २००२ मा [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालतले]] [[गाजियाबाद|गाजियाबादबाट]] [[दिल्ली|दिल्लीको]] तीस हजारी कम्प्लेक्सको सत्र अदालतमा स्थानान्तरण गरेको थियो, <ref name="ft">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2210/stories/20050520001504300.htm|title=Justice out of sight|last=Narrain|first=Siddharth|date=7–20 May 2005|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080810064151/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2210/stories/20050520001504300.htm|archive-date=10 August 2008|publisher=[[The Hindu Group]]|issue=10|volume=22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080810064151/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2210/stories/20050520001504300.htm |date=10 August 2008 }}</ref> जहाँ यो सबैभन्दा पुरानो विचाराधीन मुद्दा हो। २७ जुन २०१४ मा [[मुरादाबाद जिल्ला|मुरादाबादको]] कान्थ गाउँमा धार्मिक स्थलमा लाउड स्पिकरहरू जडान गर्ने विषयमा दङ्गा भयो, जसको अर्को समुदायले आपत्ति जनायो। लगातार झडपसँगै एक सातादेखि तनाव जारी रह्यो।<ref>{{Cite web |title=Moradabad's Kanth village tense after Communal clashes |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/moradabads-kanth-village-tense-after-communal-clashes/ |access-date=5 July 2014 |website=IANS |publisher=news.biharprabha.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709220222/http://news.biharprabha.com/2014/07/moradabads-kanth-village-tense-after-communal-clashes/ |date=9 July 2014 }}</ref> जग्गा विवादलाई लिएर [[सहारनपुर|सहारनपुरमा]] सिख र मुस्लिम समुदायबीच अर्को दङ्गा भयो, जसमा तीन जनाको मृत्यु भयो र धेरै व्यक्ति घाइते भए।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/politics/up-on-boil-3-dead-in-sikh-muslim-clashes-in-saharanpur-moradabad-tense-1636655.html|title=UP on boil: 3 dead in Sikh-Muslim clashes in Saharanpur, Moradabad tense|last=FP Staff|date=27 Jul 2014|access-date=27 July 2014|publisher=[[Firstpost|FirstPost]]}}</ref> र्यापिड एक्शन फोर्स, पीएसी र सीआरपीएफका १३ कम्पनीहरूलाई सरकारले सहारनपुरको दङ्गा प्रभावित क्षेत्रमा कर्फ्यू लगाएपछि स्थिति नियन्त्रणमा लिनको लागि सूचित गरेको थियो। == राजमार्ग जडान == यस क्षेत्रबाट गुड्ने प्रमुख राजमार्गहरूमा NH 2, NH 3, NH 11, NH 24, NH 58, NH 73, NH 74, NH 87, NH 91, NH 93, NH 119, NH 235, NH 70, NH 70, NH 70 709 ई . नोएडा ग्रेटर नोएडा एक्सप्रेसवे यमुना एक्सप्रेसवे आगरा लखनऊ एक्सप्रेसवे पूर्वी परिधीय एक्सप्रेसवे दिल्ली-मेरठ एक्सप्रेसवे गङ्गा एक्सप्रेसवे। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == {{Col-begin}} <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the lists in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> {{Col-break}} ;राजनीति तथा कानून *[[एस. पी. सिंह बघेल]] *[[राम चन्द्र विकल]] *[[संजीव बालियान]] *[[शफीकुर रहमान बर्क]] *[[मदन भैया]] *[[वेदराम भाटी]] *[[बी. एस. चौहान]] *[[चौधरी वीरेन्द्र सिंह]] *[[जयन्त चौधरी]] *[[सन्तोष गङ्गवार]] *[[नन्द किशोर गुर्जर]] *[[आजम खान (नेता)|आजम खान]] *[[सुरेश कुमार खन्ना]] *[[सत्यपाल मलिक]] *[[इमरान मसूद]] *[[मायावती]] *[[इकबाल महमूद]] *[[राजेश पायलट]] *[[सुरेन्द्र सिंह नागर]] *[[मलूक नागर]] *[[वेदराम भाटी]] *[[कादिर राणा]] *[[महेश शर्मा]] *[[श्रीकान्त शर्मा]] *[[अजित सिंह (नेता)|अजित सिंह]] *[[चौधरी चरण सिंह|चरण सिंह]] *[[चौधरी लक्ष्मी नारायण सिंह]] *[[नारायण सिंह (नेता)|नारायण सिंह]] *[[प्रकाश वीर शास्त्री]] *[[हुकुम सिंह]] *[[कल्याण सिंह]] *[[मनीष सिसौदिया]] *[[महावीर त्यागी]] *[[नीतिन त्यागी]] *[[राजीव त्यागी]] *[[के. सी. त्यागी]] *[[सत्यवीर त्यागी]] *[[सोमेन्द्र तोमर]] *[[अशोक कटारिया]] *[[रोबर्ट वाड्रा]] *[[कुमार विश्वास]] *[[अखिलेश यादव]] *[[अक्षय यादव]] *[[डी. पी. यादव]] *[[धर्मेन्द्र यादव]] *[[मुलायम सिंह यादव]] *[[रामगोपाल यादव]] *[[शिवपाल सिंह यादव]] {{Col-break}} ;कला र सङ्गीत *[[रति अग्निहोत्री]] *[[विशाल भारद्वाज]] *[[भारत भूषण]] *[[महिमा चौधरी]] *[[प्रियङ्का चोपडा|प्रियंका चोपडा]] *[[लारा दत्ता]] *[[अरुण गोविल]] *[[बोनी कपूर]] *[[कैलाश खेर]] *[[दुष्यन्त कुमार]] *[[मन्दाकिनी (अभिनेत्री)|मन्दाकिनी]] *[[दिशा पटानी]] *[[नसीरुद्दीन शाह]] *[[नवाजुद्दीन सिद्दीकी]] *[[चित्राङ्गदा सिंह]] *[[सुशान्त सिंह]] *[[पराग त्यागी]] *[[रूपल त्यागी]] *[[सुचरिता त्यागी]] *[[राजपाल यादव]] *[[कुमार विश्वास]] {{Col-break}} ;सशस्त्र बल *[[राकेश कुमार सिंह भदौरिया]] *[[जमीर उद्दीन शाह]] *[[जस राम सिंह]] *[[कुशल पाल सिंह]] *[[आसाराम त्यागी]] *[[शशिन्द्र पाल त्यागी]] *[[योगेन्द्र सिंह यादव]] {{Col-break}} ;शिक्षाविद/अनुसन्धान *[[श्याम स्वरूप अग्रवाल]] *[[जावेद अग्रेवाला]] *[[गिरजेश गोविल]] *[[अनु गर्ग]] *[[अभय इन्द्रायण]] *[[एस. सी. जैन]] *[[शाहिद जमील]] *[[विनोद जौहरी]] *[[अमिताभ जोशी]] *[[आत्मा राम (वैज्ञानिक)|आत्मा राम]] *[[अनिल कुमार त्यागी]] *[[अखिलेश कुमार त्यागी]] *[[दीप त्यागी]] *[[योगेश कुमार त्यागी]] {{Col-break}} ;खेल *[[राहुल चौधरी]] *[[धर्मपाल सिंह गुढा]] *[[सौरभ चौधरी]] *[[पीयूष चावला]] *[[कविता देवी (पत्रकार)|कविता देवी]] *[[भुवनेश्वर कुमार]] *[[प्रवीण कुमार]] *[[निशु कुमार]] *[[सतीश कुमार (मुक्केबाज)|सतीश कुमार]] *[[सीमा पुनिया]] *[[सुरेश रैना]] *[[अन्नू रानी]] *[[सुमित राठी]] *[[वरुण सिंह भट्टी]] *[[परविन्दर अवाना]] *[[शहजार रिजवी]] *[[सानिया शेख]] *[[चन्द्रो तोमर]] *[[नीतिन तोमर]] *[[प्रकाशी तोमर]] *[[हर्ष त्यागी]] *[[कात्तिक त्यागी]] *[[सुदीप त्यागी]] {{Col-end}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|30em}}{{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका क्षेत्रहरू]] kzvd27n1godey2gavnmwzp4asp8dpdn 0 134636 1366642 1348034 2026-07-22T09:25:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366642 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Durga Shakti Nagpal | image = Durga shakti.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1985|06|25}} | birth_place = [[Agra, Uttar Pradesh]], India | education = [[Bachelor of Technology]] in [[computer science]] | alma_mater = [[Indira Gandhi Institute of Technology (Delhi)|Indira Gandhi Institute of Technology]] | occupation = [[Bureaucrat]] | years_active = 2010–present | employer = [[Government of India]] | organization = [[Indian Administrative Service]] | known_for = Actions against [[Corruption in India|corruption]] and [[illegal sand mining]] | spouse = Abhishek Singh (Actor & IAS) | children = 2 | awards = }} [[Category:Articles with hCards]] '''दुर्गा शक्ति नागपाल''' (जन्म २५ जुन १९८५) एक भारतीय नोकरशाह र [[भारतीय प्रशासनिक सेवा]] (IAS) [[उत्तर प्रदेश]] क्याडर र २०१० ब्याचका अधिकारी हुन्। <ref name="db30j1343345">{{Cite web |date=30 July 2013 |title=Who is Durga Shakti Nagpal, the fearless IAS officer who took on the mighty sand mafia? |url=http://daily.bhaskar.com/article/UP-who-is-durga-shakti-nagpal-the-fearless-ias-officer-who-took-on-the-mighty-sand--4334540-PHO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809115504/http://daily.bhaskar.com/article/UP-who-is-durga-shakti-nagpal-the-fearless-ias-officer-who-took-on-the-mighty-sand--4334540-PHO.html |archive-date=9 August 2013 |access-date=31 July 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809115504/http://daily.bhaskar.com/article/UP-who-is-durga-shakti-nagpal-the-fearless-ias-officer-who-took-on-the-mighty-sand--4334540-PHO.html |date=9 August 2013 }}</ref> <ref name="India Today">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-deputation-union-agriculture-ministry-nda-government/1/412150.html|title=Durga Shakti Nagpal appointed OSD to Union Agriculture ministry|date=8 January 2015|access-date=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429180313/http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-deputation-union-agriculture-ministry-nda-government/1/412150.html|archive-date=29 April 2015|publisher=India Today}}</ref> <ref name="Indianexpress.com">{{Cite web |date=9 January 2015 |title=Durga Shakti Nagpal appointed OSD to minister |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/durga-shakti-nagpal-appointed-osd-to-minister/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019170427/http://indianexpress.com/article/india/india-others/durga-shakti-nagpal-appointed-osd-to-minister/ |archive-date=19 October 2015 |access-date=18 November 2015 |website=[[Indianexpress.com]]}}</ref> [[गौतम बुद्ध नगर जिल्ला|गौतम बुद्धनगरमा]] सह–मजिस्ट्रेटको हैसियतमा भ्रष्टाचार र अवैध बालुवा उत्खननविरुद्ध व्यापक अभियान थालेपछि उनी सार्वजनिक रुपमा चर्चामा आएकी हुन् । जुलाई २०१३ मा, उनलाई अखिलेश यादव नेतृत्वको उत्तर प्रदेश सरकारले जेवर नजिकैको कदलपुर गाउँमा अवैध मस्जिदको पर्खाल भत्काएको आरोपमा निलम्बन गरिएको थियो, <ref name="indiatoday296742">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/woman-ias-officer-durga-shakti-nagpal-illegal-sand-mafia/1/296743.html|title=IAS officer Durga Shakti Nagpal suspended after clamping down on UP sand mafia|date=28 July 2013|work=India today|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731053742/http://indiatoday.intoday.in/story/woman-ias-officer-durga-shakti-nagpal-illegal-sand-mafia/1/296743.html|archive-date=31 July 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Akhilesh ji, remember Durga Shakti, she is future Kiran Bedi |url=http://news.oneindia.in/2013/07/31/akhilesh-yadav-remember-durga-shakti-nagpal-she-is-future-kiran-bedi-1272243.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927133913/http://news.oneindia.in/2013/07/31/akhilesh-yadav-remember-durga-shakti-nagpal-she-is-future-kiran-bedi-1272243.html |archive-date=27 September 2013 |website=Oneindia }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927133913/http://news.oneindia.in/2013/07/31/akhilesh-yadav-remember-durga-shakti-nagpal-she-is-future-kiran-bedi-1272243.html |date=27 September 2013 }}</ref> जसको परिणाम कमजोर आधारमा आधारित भएको भन्दै कडा विरोध भयो। । उनको निलम्बन खारेज गर्नका लागि विभिन्न राजनीतिक दलहरु, भारतीय नोकरशाहहरुको संघ, <ref>{{Cite news|url=http://news.biharprabha.com/2013/07/india-unites-against-suspension-of-durga-shakti-nagpal/|title=India unites against Suspension of IAS Durga Shakti Nagpal|date=29 July 2013|work=Bihar Prabha|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801052213/http://news.biharprabha.com/2013/07/india-unites-against-suspension-of-durga-shakti-nagpal/|archive-date=1 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801052213/http://news.biharprabha.com/2013/07/india-unites-against-suspension-of-durga-shakti-nagpal/ |date=1 August 2013 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Central-IPS-officers-association-backs-Durga-Shakti-Nagpal/articleshow/21692881.cms|title=Central IPS officers association backs Durga Shakti Nagpal|date=8 August 2013|work=Times of India|access-date=8 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808113321/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Central-IPS-officers-association-backs-Durga-Shakti-Nagpal/articleshow/21692881.cms|archive-date=8 August 2013}}</ref> र अनलाइन सामाजिक सञ्जालमा आम जनताबाट बढ्दो माग थियो। <ref name="dp31j13">{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/nation/netizens-come-out-in-support-of-suspended-up-sdm-durga.html|title=Netizens come out in support of suspended UP SDM Durga|date=31 July 2013|work=Daily Pioneer|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823224420/http://www.dailypioneer.com/nation/netizens-come-out-in-support-of-suspended-up-sdm-durga.html|archive-date=23 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823224420/http://www.dailypioneer.com/nation/netizens-come-out-in-support-of-suspended-up-sdm-durga.html |date=23 August 2013 }}</ref> <ref name="ttoi29j13ns">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-29/india/40871221_1_sand-mafia-khemka-facebook|title=Netizens slam Akhilesh govt for 'shooting the messenger'|date=29 July 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801074229/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-29/india/40871221_1_sand-mafia-khemka-facebook|archive-date=1 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801074229/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-29/india/40871221_1_sand-mafia-khemka-facebook |date=1 August 2013 }}</ref> <ref name="it29j13">{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/news/india/ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspended-for-tackling-ups-sand-mafia-92033.html|title=IAS Officer Durga Shakti Nagpal Suspended for Tackling UP's Sand Mafia|date=29 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730233606/http://www.indiatimes.com/news/india/ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspended-for-tackling-ups-sand-mafia-92033.html|archive-date=30 July 2013}}</ref> <ref name="dnai30j13upias">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1867303/report-up-ias-officers-rally-behind-daring-officer-durga-shakti-nagpal|title=UP IAS officers rally behind daring officer Durga Shakti Nagpal|date=30 July 2013|work=DNA India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801054407/http://www.dnaindia.com/india/1867303/report-up-ias-officers-rally-behind-daring-officer-durga-shakti-nagpal|archive-date=1 August 2013}}</ref> <ref name="iex31j13">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspended-centre-awaits-report-from-uttar-pradesh-govt/1149260/0|title=IAS officer Durga Shakti Nagpal suspended, centre awaits report from Uttar Pradesh govt|date=31 July 2013|work=The Indian Express|access-date=31 July 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/parties-cry-foul-over-up-ias-officers-suspension/article4966710.ece|title=U.P. IAS officers, Opposition slam Nagpal's suspension|date=29 July 2013|work=The Hindu|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823173246/http://www.thehindu.com/news/national/parties-cry-foul-over-up-ias-officers-suspension/article4966710.ece|archive-date=23 August 2013}}</ref> उनको निलम्बन यूपी सरकारले २६ सेप्टेम्बर २०१३ मा खारेज गर्यो र उनलाई [[कानपुर देहात जिल्ला|कानपुर देहातमा]] सरुवा गरियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ias-body-revocation-of-nagpals-suspension-delayed-decision/1172725/|title=IAS body: Revocation of Durga Shakti Nagpal's suspension a delayed decision|date=23 September 2013|work=Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926171533/http://www.indianexpress.com/news/ias-body-revocation-of-nagpals-suspension-delayed-decision/1172725/|archive-date=26 September 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Durga Shakti Nagpal reinstated quietly &#124; Deccan Chronicle |url=http://www.deccanchronicle.com/130913/news-current-affairs/article/durga-shakti-nagpal-reinstated-quietly |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914172155/http://www.deccanchronicle.com/130913/news-current-affairs/article/durga-shakti-nagpal-reinstated-quietly |archive-date=14 September 2013 |access-date=2013-09-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130914172155/http://www.deccanchronicle.com/130913/news-current-affairs/article/durga-shakti-nagpal-reinstated-quietly |date=2013-09-14 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Durga's suspension is quietly revoked in UP &#124; the Asian Age |url=http://www.asianage.com/india/durga-s-suspension-quietly-revoked-234 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929082233/http://www.asianage.com/india/durga-s-suspension-quietly-revoked-234 |archive-date=29 September 2013 |access-date=2013-09-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929082233/http://www.asianage.com/india/durga-s-suspension-quietly-revoked-234 |date=2013-09-29 }}</ref> दुर्गा नागपाललाई १४ जनवरी २०१५ मा केन्द्रीय कृषि तथा किसान कल्याण मन्त्री राधामोहन सिंहको विशेष कर्तव्य (ओएसडी) मा नियुक्त गरिएको थियो <ref name="India Today"/> <ref name="Indianexpress.com"/> जुलाई २०१९ देखि मार्च २०२१ सम्म, उनले [[भारत सरकार|भारत सरकारको]] वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयको वाणिज्य विभागमा उपसचिवको रुपमा काम गरिन्। ३१ मार्च २०२३ मा, उहाँले यूपी मा [[बान्दा जिल्ला|बांदा]] को जिल्ला कलेक्टर र जिल्ला मजिस्ट्रेट (DM) को रुपमा उनको पहिलो पोस्टिंग प्राप्त गरिन। == पृष्ठभूमि == दुर्गा नागपालको जन्म २५ जुन १९८५ मा [[आगरा]], [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशमा]] भएको थियो <ref>{{Cite web |title=IAS Officers' Civil List Information System |url=http://civillist.ias.nic.in/Yr2013/QryProcessCL.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130803041352/http://civillist.ias.nic.in/Yr2013/QryProcessCL.asp |archive-date=3 August 2013 |access-date=2 August 2013 |publisher=[[National Informatics Centre]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803041352/http://civillist.ias.nic.in/Yr2013/QryProcessCL.asp |date=3 August 2013 }}</ref> उनका बुबा सेवानिवृत्त सरकारी अधिकारी हुन् जसलाई दिल्ली क्यान्टोनमेन्ट बोर्डमा विशिष्ट सेवाको लागि राष्ट्रपति पदकबाट सम्मानित गरिएको थियो। उनका हजुरबुवा प्रहरी अफिसर थिए जसको सन् १९५४ मा [[दिल्ली|दिल्लीको]] सदर बजारमा ड्युटीमा हुँदा हत्या गरिएको थियो। उनले २००७ मा इन्दिरा गान्धी दिल्ली प्राविधिक विश्वविद्यालयबाट कम्प्युटर इन्जिनियरिङमा स्नातक उपाधि हासिल गरिन। उनले २००९ मा UPSC सिविल सेवा परीक्षामा २० को अखिल भारतीय श्रेणी प्राप्त गरे, त्यसपछि उनी भारतीय प्रशासनिक सेवा (IAS) मा सामेल भइन्। <ref name="ht1102075">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Upright-suspended-IAS-officer-Durga-just-wanted-to-preserve-environment/Article1-1102075.aspx|title='Upright' suspended IAS officer Durga just wanted to preserve environment|date=2 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803053907/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Upright-suspended-IAS-officer-Durga-just-wanted-to-preserve-environment/Article1-1102075.aspx|archive-date=3 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803053907/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Upright-suspended-IAS-officer-Durga-just-wanted-to-preserve-environment/Article1-1102075.aspx |date=3 August 2013 }}</ref> <ref name="toi30j13pb">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Punjab-babus-condemn-Noida-IAS-Durga-Shakti-Nagpals-suspension-demand-reinstatement/articleshow/21475342.cms|title=Punjab babus condemn Noida IAS Durga Shakti Nagpal's suspension, demand reinstatement|date=30 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722033219/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Punjab-babus-condemn-Noida-IAS-Durga-Shakti-Nagpals-suspension-demand-reinstatement/articleshow/21475342.cms|archive-date=22 July 2014}}</ref> <ref name="toi21521811">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Suspended-IAS-Durga-Shakti-Nagpal-ranked-20-on-UPSC-list/articleshow/21521811.cms|title=Suspended IAS Durga Shakti Nagpal ranked 20 on UPSC list|date=1 August 2013|work=The Times of India|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722033223/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Suspended-IAS-Durga-Shakti-Nagpal-ranked-20-on-UPSC-list/articleshow/21521811.cms|archive-date=22 July 2014}}</ref> निजामती सेवा परीक्षा पास गर्ने उनको पहिलो प्रयासमा, उनी भारतीय राजस्व सेवामा भर्ना भइन्, तर अर्को पटक UPSC परीक्षा दिन रोजिन्। == परिवार == उनले अभिषेक सिंहसँग विवाह गरे, जो २०११ ब्याचका आईएएस अधिकारी हुन्। सन् २००९ मा UPSC परीक्षाको तयारीका क्रममा सिंहसँग <ref name="oi1277762">{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/feature/2013/who-is-durga-shakti-nagpal-1277762.html|title=Who is Durga Shakti Nagpal?|date=7 August 2013|work=OneIndiaNews|access-date=7 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215817/http://news.oneindia.in/feature/2013/who-is-durga-shakti-nagpal-1277762.html|archive-date=4 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215817/http://news.oneindia.in/feature/2013/who-is-durga-shakti-nagpal-1277762.html |date=4 October 2013 }}</ref> भेट भयो <ref name="ht1102075"/> अभिषेक सिंह पनि अभिनेता हुन् र उनले चलचित्रमा काम गरेका छन् । हाल उहाँलाई [[योगी आदित्यनाथ|योगी आदित्यनाथको]] नेतृत्वमा रहेको यूपी सरकारले फेब्रुअरी ७ २०२३ देखि निलम्बन गरेको छ। == करियर == नागपालले आफ्नो करियर आईएएसको [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] क्याडरबाट सुरु गरेकी थिइन्। उनी २०११ जुनमा [[मोहाली जिल्ला]] प्रशासनमा भर्ना भइन् र त्यहाँ १४ महिना सेवा गरिन् । पञ्जाबमा प्रशिक्षार्थी आईएएस अधिकारीको रुपमा, उनले मोहालीमा भूमि घोटालाको पर्दाफास गरिन्। <ref>{{Cite web |date=7 August 2013 |title=As trainee IAS officer, Durga unearthed 'land scam' in Mohali |url=http://www.indianexpress.com/news/as-trainee-ias-officer-durga-unearthed-land-scam-in-mohali/1152265/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810102720/http://www.indianexpress.com/news/as-trainee-ias-officer-durga-unearthed-land-scam-in-mohali/1152265 |archive-date=10 August 2013 |access-date=7 August 2013}}</ref> अगस्ट २०१२ मा, उनी अभिषेक सिंहसँग विवाह गरेपछि नोएडाको सब-डिभिजनल मजिस्ट्रेट (SDM) को रुपमा उत्तर प्रदेश (UP) क्याडरमा सरिन्। <ref name="oi1277762"/> <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pcs-officers-express-solidarity-with-durga-sakthi/articleshow/21631101.cms|title=PCS officers express solidarity with Durga Sakthi|date=5 August 2013|work=The Economic Times|access-date=5 August 2013}}</ref> पछि उनी [[गौतम बुद्ध नगर जिल्ला|गौतम बुद्ध नगरमा]] संयुक्त मजिस्ट्रेटको रुपमा नियुक्त भएकी थिइन्। [[यमुना नदी|यमुना]] र हिन्दन नदी किनारमा अवैध बालुवा उत्खनन रोक्न विशेष अनुसन्धान टोली गठन गरेर उत्तर प्रदेशको ग्रेटर नोएडामा "बालुवा माफिया" विरुद्ध कार्य गरेपछि उनी सार्वजनिक सूचनामा आएकी थिइन्। <ref name="indiatoday296742"/> उनको नेतृत्वमा, प्रशासनले अवैध सञ्चालनमा प्रयोग हुने २४ डम्पर ट्रक र ३०० ट्रलीहरु जफत गर्यो, र {{INRConvert|20|m|0}} जरिवाना १५ जनालाई पक्राउ गर्यो। <ref name="ndtv398325">{{Cite web |title=IAS officers rally around suspended officer; she took on sand mafia |url=http://www.ndtv.com/article/cheat-sheet/durga-s-battle-ias-officers-rally-around-suspended-officer-she-took-on-sand-mafia-398325?curl=1375087969 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318052512/http://www.ndtv.com/article/cheat-sheet/durga-s-battle-ias-officers-rally-around-suspended-officer-she-took-on-sand-mafia-398325?curl=1375087969 |archive-date=18 March 2014 |publisher=NDTV}}</ref> === अवैध उत्खननमा कारबाही === नोएडा (उत्तर प्रदेश), [[फरीदाबाद]] (हरियाणा) र दिल्ली सम्मिलित [[दिल्ली|एनसीआर]] क्षेत्रका अधिकांश बालुवा उत्खनन गतिविधिहरु गैरकानूनी छन् किनभने कुनै वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (ईआईए) गरिएको छैन, र अनुमान गरिएको छ कि लगभग २५० देखि ३५० दिनहुँ ट्रक अवैध रुपमा बालुवा उत्खनन् भइरहेको छ । यस बालुवाको मूल्य {{INRConvert|1|b|0}} देखि भिन्न हुन्छ प्रति महिना <ref>{{Cite news|url=http://www.vijaychowk.com/news/index.php/2013/06/26/two-held-for-illegal-sand-mining/|title=Two held for illegal sand mining|date=26 June 2013|work=Vijay Chowk|access-date=31 July 2013|archive-url=https://archive.today/20130731153002/http://www.vijaychowk.com/news/index.php/2013/06/26/two-held-for-illegal-sand-mining/|archive-date=31 July 2013}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> देखि {{INRConvert|5|b|0}} प्रति वर्ष। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Sand-mafia-back-in-action/articleshow/21498134.cms|title=Sand mafia 'back' in action|date=31 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303124437/https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Sand-mafia-back-in-action/articleshow/21498134.cms|archive-date=3 March 2018}}</ref> पर्यावरणविद् र इन्जिनियरहरुका अनुसार, माटोको क्षय र हिन्दन र यमुनाको प्राकृतिक प्रवाहमा परिवर्तनको लागि ठूलो मात्रामा खानी जिम्मेवार छ, जसले यसको मार्ग लगभग ५०० मिटर पूर्वतिर सार्यो र नोएडाका छवटा क्षेत्रहरुमा बाढीको तटबन्धलाई खतरामा पारेको छ। । <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-10/noida/41266073_1_illegal-sand-dredgers-sand-mining-sand-mafia|title=Sand mining causes Yamuna to shift 500m east, threaten Noida|date=10 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=16 August 2013|archive-url=https://archive.today/20130816123118/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-10/noida/41266073_1_illegal-sand-dredgers-sand-mining-sand-mafia|archive-date=16 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131121020133/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-10/noida/41266073_1_illegal-sand-dredgers-sand-mining-sand-mafia |date=21 November 2013 }}</ref> बालुवा उत्खनन रोक्न नोएडा जिल्ला प्रशासनद्वारा "विशेष खानी टोली" स्थापना गरिएको थियो र सफल हुने अपेक्षा गरिएको थियो, <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-22/noida/34652732_1_illegal-sand-developmental-projects-construction-costs|title=No check on illegal sand mining in Noida|date=22 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=31 July 2013|archive-url=https://archive.today/20130731153012/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-22/noida/34652732_1_illegal-sand-developmental-projects-construction-costs|archive-date=31 July 2013}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130731153012/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-22/noida/34652732_1_illegal-sand-developmental-projects-construction-costs |date=31 July 2013 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Grains of Despair: Sand mining in India |url=http://www.cseindia.org/node/3878 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809002227/http://cseindia.org/node/3878 |archive-date=9 August 2013 |access-date=31 July 2013 |publisher=CSE India}}</ref> तर बढ्दो निर्माण गतिविधिका लागि बालुवाको उच्च माग, प्रहरी निष्क्रियता <ref>{{Cite news|url=http://yamunanews.com/news/NEWDELHI,NOIDA,GREATERNOIDA,YAMUNAEXPRESSWAY,NEWS,EVENTS,MUSIC,PHOTOS,VIDEOS,PRESSRELEASES/cops-inaction-gives-sand-mafia-a-free-run/|title=Cops' Inaction Gives Sand Mafia A Free Run|date=27 April 2013|work=Yamuna News|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318153849/http://yamunanews.com/news/NEWDELHI,NOIDA,GREATERNOIDA,YAMUNAEXPRESSWAY,NEWS,EVENTS,MUSIC,PHOTOS,VIDEOS,PRESSRELEASES/cops-inaction-gives-sand-mafia-a-free-run/|archive-date=18 March 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318153849/http://yamunanews.com/news/NEWDELHI,NOIDA,GREATERNOIDA,YAMUNAEXPRESSWAY,NEWS,EVENTS,MUSIC,PHOTOS,VIDEOS,PRESSRELEASES/cops-inaction-gives-sand-mafia-a-free-run/ |date=18 March 2014 }}</ref> र राजनीतिक साँठगाँठ। "बालुवा माफिया" ले वातावरण जोगाउन विभिन्न नियमहरु नियमित रुपमा उल्लङ्घन गरेको सुनिश्चित गरेको छ। <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Most-sand-mining-in-NCR-illegal-Activists/Article1-1100919.aspx|title=Most sand mining in NCR illegal: Activists|date=30 July 2013|work=Hindustan Times|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318162444/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Most-sand-mining-in-NCR-illegal-Activists/Article1-1100919.aspx|archive-date=18 March 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318162444/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Most-sand-mining-in-NCR-illegal-Activists/Article1-1100919.aspx |date=18 March 2014 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-21/noida/40118297_1_sand-mining-vaibhav-bhatia-national-sand-supply-company|title=Downpour halts illegal sand mining|date=21 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804072316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-21/noida/40118297_1_sand-mining-vaibhav-bhatia-national-sand-supply-company|archive-date=4 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804072316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-21/noida/40118297_1_sand-mining-vaibhav-bhatia-national-sand-supply-company |date=4 August 2013 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-10/noida/29642175_1_sand-mining-sand-mafia-transport-sand|title=Illegal sand mining thrives in Noida|date=10 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809021517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-10/noida/29642175_1_sand-mining-sand-mafia-transport-sand|archive-date=9 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809021517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-10/noida/29642175_1_sand-mining-sand-mafia-transport-sand |date=9 August 2013 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mafia thrives as Noida fails to curb sand mining |url=http://www.ercindia.org/ngtba/index.php/news/144-mafia-thrives-as-noida-fails-to-curb-sand-mining |access-date=31 July 2013 |publisher=National Green Tribunal Association Bar }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यमुना र हिन्डन नदीको किनारमा ड्रेजिङको धेरै गुनासोहरु प्राप्त गरेपछि, लखनउको यूपी मुख्यमन्त्रीको कार्यालयले जीबी नगर जिल्ला प्रशासनलाई थप अवैध गतिविधि रोक्न भन्यो। नागपाल, एसडीएमको रुपमा, जिल्लामा अवैध बालुवा उत्खनन रोक्नको लागि ठूलो अपरेशनको निरीक्षण गरिन, र अवैध उत्खनन गर्नेहरुलाई पक्राउ गर्न र तिनीहरुको मेसिनरी जफत गर्न अचम्म र गोप्यता प्रयोग गरिन। <ref name="toi40960">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-01/india/40960246_1_religious-structure-sand-mafia-government|title=IAS Durga Shakti Nagpal suspended for a demolition that never was|date=1 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804160006/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-01/india/40960246_1_religious-structure-sand-mafia-government|archive-date=4 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804160006/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-01/india/40960246_1_religious-structure-sand-mafia-government |date=4 August 2013 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/104-arrests-in-6-months-noida-ias-officers-sand-mafia-crackdown/1148490/0|title=104 arrests in 6 months: Noida IAS officer's sand mafia crackdown|date=30 July 2013|work=The Indian Express|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803230248/http://www.indianexpress.com/news/104-arrests-in-6-months-noida-ias-officers-sand-mafia-crackdown/1148490/0|archive-date=3 August 2013}}</ref> २३ जुलाई २०१३ मा, नागपालले गैरकानूनी उत्खननमा संलग्न ड्रेजरहरु विरुद्ध कडा कारबाही गर्ने बताएकी थिइन्, यस्तो गतिविधिले वातावरणमा प्रतिकूल असर पार्न सक्छ। अप्रिल २०१३ देखि, उत्तर प्रदेश पुलिसले १७ एफआईआर दायर गरेको थियो र मुख्य न्यायिक मजिस्ट्रेटले २२ मुद्दाहरुमा अवैध बालुवा उत्खनन गर्नेहरुलाई पक्राउ गर्न आदेश दिएका थिए। २०१३ को वैशाखदेखि जुनसम्म प्रहरीले अवैध उत्खननमा प्रयोग हुने २ सय ९७ सवारी साधन र मेसिनरी नियन्त्रणमा लिई रु ८,२३४,००० जरिवाना गरेको थियो । नागपालको नेतृत्वमा राजस्व, प्रहरी र यातायात विभागको संयुक्त अभियान चलाइएको थियो र असगरपुर, नङ्गला वाजिदपुर, गुलावली, कमबकशपुर, जगनपुर चपरोली गाउँहरुमा अनुगमन गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/delhi/Durga-IAS-takes-on-Noida-sand-mafia/articleshow/21260258.cms|title=Durga IAS takes on Noida sand mafia|date=23 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801174740/http://m.timesofindia.com/city/delhi/Durga-IAS-takes-on-Noida-sand-mafia/articleshow/21260258.cms|archive-date=1 August 2013}}</ref> २५ जुलाईमा, सरकारले नागपाललाई सहयोग गर्ने जीबी नगर जिल्लाका खानी अधिकारी आशिष कुमारलाई [[बुलन्दशहर जिल्ला|बुलन्दशहरमा]] सरुवा गर्‍यो। स्थानान्तरण हुनु अघि, कुमार आफ्नो जीवनमा तीन प्रयासमा बाँचे, अन्तिम पटक ९ फेब्रुअरी २०१३ मा थियो। नागपाललाई पनि २६ अप्रिल २०१३ मा कसना प्रहरी चौकी भ्रमणका क्रममा निशाना बनाइएको थियो । यी आक्रमणहरु जिल्लामा सक्रिय "बालुवा माफिया" लाई जिम्मेवार ठहराइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Government-pulled-two-thorns-out-of-sand-mafias-side-in-a-week/articleshow/21498314.cms|title=Government pulled two thorns out of sand mafia's side in a week|date=31 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303124438/https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Government-pulled-two-thorns-out-of-sand-mafias-side-in-a-week/articleshow/21498314.cms|archive-date=3 March 2018}}</ref> <ref name="ht1102335">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Official-in-Durga-s-team-survived-three-attacks-on-life/Article1-1102335.aspx|title=Official in Durga's team survived three attacks on life|date=2 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803061600/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Official-in-Durga-s-team-survived-three-attacks-on-life/Article1-1102335.aspx|archive-date=3 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803061600/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/Official-in-Durga-s-team-survived-three-attacks-on-life/Article1-1102335.aspx |date=3 August 2013 }}</ref> <ref name="toi21562701">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Greater-Noida-locals-brave-bullets-chase-away-sand-mafia/articleshow/21562701.cms?intenttarget=no|title=Greater Noida locals brave bullets, chase away sand mafia|date=3 August 2013|work=The Times of India|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821054048/http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Greater-Noida-locals-brave-bullets-chase-away-sand-mafia/articleshow/21562701.cms?intenttarget=no|archive-date=21 August 2013}}</ref> २९ जुलाई २०१३ को रातमा, गौतम बुद्ध नगर पुलिसले १५ व्यक्तिलाई पक्राउ गर्यो र जिल्लामा २६ सवारी साधनहरु जफत गर्यो र सात मुद्दाहरु दर्ता गर्यो, जसमध्ये केही दनकौर र ग्रेटर नोएडा क्षेत्रमा थिए। <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/police-arrest-15-during-crack-down-on-illegal-mining-impound-26-vehicles/410702-3-242.html|title=Police arrest 15 during crack down on illegal mining, impound 26 vehicles|date=30 July 2013|work=IBN Live|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131026161448/http://ibnlive.in.com/news/police-arrest-15-during-crack-down-on-illegal-mining-impound-26-vehicles/410702-3-242.html|archive-date=26 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026161448/http://ibnlive.in.com/news/police-arrest-15-during-crack-down-on-illegal-mining-impound-26-vehicles/410702-3-242.html |date=26 October 2013 }}</ref> === निलम्बन === नागपालले जेवरको रबुपुरा क्षेत्रको कदलपुर गाउँमा निर्माणाधीन मस्जिदको पर्खाल भत्काएको एक दिनपछि, २८ जुलाई २०१३ मा निलम्बन गरिएको थियो। मस्जिद निर्माणलाई प्रदेश सरकारले अनुमति दिएको थिएन। <ref name="ht1101851">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/After-IAS-officer-SP-leader-wants-DM-to-be-punished-too/Article1-1101851.aspx|title=After IAS officer, SP leader wants DM to be punished too|date=1 August 2013|work=Hindustan Times jay|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802100316/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/After-IAS-officer-SP-leader-wants-DM-to-be-punished-too/Article1-1101851.aspx|archive-date=2 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802100316/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/After-IAS-officer-SP-leader-wants-DM-to-be-punished-too/Article1-1101851.aspx |date=2 August 2013 }}</ref> <ref name="dnai1869071">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1869071/report-ias-official-s-suspension-bjp-seeks-governor-s-intervention|title=IAS official's suspension: BJP seeks governor's intervention|date=2 August 2013|work=DNA India|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807000003/http://www.dnaindia.com/india/1869071/report-ias-official-s-suspension-bjp-seeks-governor-s-intervention|archive-date=7 August 2013}}</ref> <ref name="fp5955">{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/india/in-ups-kadalpur-village-ias-officer-durga-shakti-nagpal-is-no-hero-1005955.html|title=In Kadalpur village, IAS officer Durga Shakti Nagpal is no hero|date=2 August 2013|work=First Post|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804191926/http://www.firstpost.com/india/in-ups-kadalpur-village-ias-officer-durga-shakti-nagpal-is-no-hero-1005955.html|archive-date=4 August 2013}}</ref> पर्खाल भत्काउने कार्यमा नागपालको साँच्चै संलग्नता थियो वा थिएन र उनी भए पनि उनको कार्य जायज थियो कि थिएन भन्ने विवाद छ । उनका समर्थकहरु र अधिकांश मिडिया स्रोतहरुले नागपालले पर्खाल भत्काउन आदेश दिएनन् र घटना हुँदा घटनास्थलमा उपस्थित थिएनन् भनी दाबी गर्छन्। उनीहरुका अनुसार अवैध बालुवा उत्खनन विरुद्धको अभियानका कारण उनलाई निशाना बनाइएको र भत्काउने कार्यमा नागपालको संलग्नता रहेको आरोप झुटो हो । <ref name="ht2a13">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Was-Durga-Shakti-Nagpal-trapped/Article1-1102096.aspx|title=Was Durga Shakti Nagpal trapped?|date=2 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802024526/http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Was-Durga-Shakti-Nagpal-trapped/Article1-1102096.aspx|archive-date=2 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802024526/http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Was-Durga-Shakti-Nagpal-trapped/Article1-1102096.aspx |date=2 August 2013 }}</ref> <ref name="ibnlive.in.com">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/up-government-to-chargesheet-suspended-ias-officer-durga-shakti-nagpal/410779-3-242.html|title=UP government to chargesheet suspended IAS officer Durga Shakti Nagpal|date=31 July 2013|work=IBN Live|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803103156/http://ibnlive.in.com/news/up-government-to-chargesheet-suspended-ias-officer-durga-shakti-nagpal/410779-3-242.html|archive-date=3 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803103156/http://ibnlive.in.com/news/up-government-to-chargesheet-suspended-ias-officer-durga-shakti-nagpal/410779-3-242.html |date=3 August 2013 }}</ref> <ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/SP-leader-blames-SDM-but-denies-role-in-suspension/articleshow/21498233.cms|title=SP leader blames SDM but denies role in suspension|date=31 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013}}</ref> यद्यपि, त्यहाँ अन्य स्रोतहरु छन् जसले कडलपुर गाउँका बासिन्दाहरुलाई उद्धृत गर्दै नागपालले पर्खाल भत्काउन व्यक्तिगत रुपमा निरीक्षण गरेको दाबी गर्छन्। <ref name="Durga Nagpal no hero in Kadalpur">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/durga-nagpal-no-hero-in-kadalpur/article4989188.ece|title=Durga Nagpal no hero in Kadalpur|date=5 August 2013|work=The Hindu|access-date=5 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807192424/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/durga-nagpal-no-hero-in-kadalpur/article4989188.ece|archive-date=7 August 2013}}</ref> <ref name="indiatoday.intoday.in">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-ias-officer-demolition-mosque-wall-in-kadal-pur-greater-noida/1/297164.html|title=Village fights its battle to rebuild mosque wall demolished on orders of IAS officer Durga Shakti|date=31 July 2013|work=India Today|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802042321/http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-ias-officer-demolition-mosque-wall-in-kadal-pur-greater-noida/1/297164.html|archive-date=2 August 2013}}</ref> १६ अगस्टमा, नागपालले यूपी सरकारले दायर गरेको आरोपपत्रमा उनको जवाफ पेश गर्‍यो, जसमा उनले आफूलाई निर्दोष घोषित गरिन् र भनिन् कि उनको कार्य सेवाको नियम र सर्वोच्च अदालतको निर्देशन अनुसार थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1875594/report-suspended-ias-officer-durga-shakti-nagpal-replies-to-up-govt-charge-sheet-claims-innocence|title=Suspended IAS officer Durga Shakti Nagpal replies to UP govt charge sheet, claims innocence|date=17 August 2013|work=DNA India|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818131706/http://www.dnaindia.com/india/1875594/report-suspended-ias-officer-durga-shakti-nagpal-replies-to-up-govt-charge-sheet-claims-innocence|archive-date=18 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/durga-shakti-nagpal-submits-her-reply-to-charges-by-uttar-pradesh-government-406796?h_related_also_see|title=Durga Shakti Nagpal submits her reply to charges by Uttar Pradesh government|date=16 August 2013|work=NDTV|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817155246/http://www.ndtv.com/article/india/durga-shakti-nagpal-submits-her-reply-to-charges-by-uttar-pradesh-government-406796?h_related_also_see|archive-date=17 August 2013}}</ref> २८ अगस्तमा, नागपालको कार्यलाई समर्थन गर्ने नोएडा जिल्ला मजिस्ट्रेट रविकान्त सिंहलाई उनको पदबाट सरुवा गरियो र प्रतीक्षा सूचीमा राखियो। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Noida-district-magistrate-who-backed-Durga-Nagpal-transferred/articleshow/22118014.cms|title=Noida district magistrate, who backed Durga Nagpal, transferred|date=28 August 2013|work=Times of India|access-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828132655/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Noida-district-magistrate-who-backed-Durga-Nagpal-transferred/articleshow/22118014.cms|archive-date=28 August 2013}}</ref> === निलम्बन खारेज गरियो === नागपाल, उनका पति अभिषेक सिंहको साथमा, उनको निलम्बन पछि पहिलो पटक २१ सेप्टेम्बर २०१३ मा मुख्यमन्त्री अखिलेश यादवलाई भेटिन। उनको निलम्बन यूपी सरकारले २२ सेप्टेम्बर २०१३ मा खारेज गरेको थियो, <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/ias-officer-durga-shakti-nagpal-s-suspension-revoked-by-uttar-pradesh-government-422125|title=IAS officer Durga Shakti Nagpal's suspension revoked by Uttar Pradesh government|date=23 September 2013|work=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925025625/http://www.ndtv.com/article/india/ias-officer-durga-shakti-nagpal-s-suspension-revoked-by-uttar-pradesh-government-422125|archive-date=25 September 2013}}</ref> र उनी ५ अक्टोबर २०१३ मा [[कानपुर देहात जिल्ला|कानपुर (ग्रामीण)]] को संयुक्त मजिस्ट्रेटको रुपमा सामेल भइन् <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-posted-as-joint-magistrate-of-kanpur-rural/1/313302.html|title=Durga Shakti Nagpal posted as joint magistrate of Kanpur (Rural) after revocation of suspension|date=6 October 2013|work=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007234551/http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-posted-as-joint-magistrate-of-kanpur-rural/1/313302.html|archive-date=7 October 2013}}</ref> === परिवारलाई लक्षित गर्दै === ११ अक्टोबर २०१४ मा, नागपालका पति अभिषेक सिंह, एक कर्मचारीलाई पनि निलम्बित गरियो। महवन, [[मथुरा|मथुराका]] एसडीएम ( सब डिभिजनल मजिस्ट्रेट ) अभिषेक सिंहलाई [[मुख्यमन्त्री]] अखिलेश यादवले शिक्षक फौरन सिंहलाई अमानवीय व्यवहार गरेको आरोपमा निलम्बन गरेका थिए। अभिषेक सिंहले आरोपहरु अस्वीकार गर्छन्, जबकि सरकारले उनी कुन अमानवीय कार्यमा दोषी थिए भन्ने बारे थप विवरण दिन अस्वीकार गर्दछ। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Durga-Shakti-Nagpals-IAS-husband-suspended/articleshow/44783590.cms|title=Durga Shakti Nagpal's IAS husband suspended|date=11 October 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=23 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150301073900/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Durga-Shakti-Nagpals-IAS-husband-suspended/articleshow/44783590.cms|archive-date=1 March 2015}}</ref> == उनको निलम्बनमा प्रतिक्रियाहरु == === सार्वजनिक === प्रशासनिक कार्यहरु र नागपालको निलम्बनले भारतमा व्यापक ध्यान प्राप्त गर्यो। भारतीय राजनीतिक प्रणालीमा रहेको भ्रष्टाचारलाई सफा गर्ने प्रयास गरेकोमा उनको व्यापक प्रशंसा भएको थियो। राजनैतिक रुपमा संलग्न बालुवा उत्खनन माफिया र घरजग्गा कारोबारीलाई कारबाही गर्न हिन्दू देवी [[दुर्गा|दुर्गासँग]] सन्दर्भ गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/analysis/1869635/column-who-s-afraid-of-durga-s-shakti|title=Who's afraid of Durga's shakti?|date=4 August 2013|work=DNA India|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805220216/http://www.dnaindia.com/analysis/1869635/column-who-s-afraid-of-durga-s-shakti|archive-date=5 August 2013}}</ref> [[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय|जवाहरलाल नेहरु विश्वविद्यालयको]] सेन्टर फर द स्टडी अफ सोशल सिस्टम्सका प्राध्यापक र अध्यक्ष सुरिन्दर एस जोधकाका अनुसार नागपालको निलम्बनपछिको विरोध राजनीतिमा अपराधीकरणसँगै भारतको बढ्दो मध्यमवर्गमा बढ्दो असन्तुष्टिको कारण हो। <ref name="dna1869452">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1869452/report-criminality-in-politics-suspended-woman-officer-durga-shakti-nagpal-is-new-rallying-point|title=Criminality in politics: Suspended woman officer Durga Shakti Nagpal is new rallying point|date=3 August 2013|work=DNA India|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805220511/http://www.dnaindia.com/india/1869452/report-criminality-in-politics-suspended-woman-officer-durga-shakti-nagpal-is-new-rallying-point|archive-date=5 August 2013}}</ref> सार्वजनिक विरोधका कारण, यूपी सरकारले क्षति नियन्त्रणमा संलग्न हुनुपर्‍यो, यसको कल्याणकारी योजनाहरु हाइलाइट गर्दै र अवैध उत्खनन नियन्त्रण गर्न कार्यदल गठन गर्ने विचार गरिरहेको घोषणा गर्दै। <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1869630/report-suspension-of-ias-officer-up-govt-in-damage-control-mode|title=Suspension of IAS officer: UP govt in damage control mode|date=4 August 2013|work=DNA India|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805221427/http://www.dnaindia.com/india/1869630/report-suspension-of-ias-officer-up-govt-in-damage-control-mode|archive-date=5 August 2013}}</ref> [[किरण बेदी]] र फेसबुक र <ref name="dna1869452"/> जस्ता सामाजिक सञ्जालहरुमा ठूलो संख्यामा मानिसहरुले आईएएस अधिकारीको निलम्बनको विरोध गरे। <ref>{{Cite web |title=Kiran Bedi protest against IAS officer's suspension |url=http://news.oneindia.in/2013/07/29/kiran-bedi-joins-social-media-to-protest-ias-official-suspension-1270509.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318032819/http://news.oneindia.in/2013/07/29/kiran-bedi-joins-social-media-to-protest-ias-official-suspension-1270509.html |archive-date=18 March 2014 |publisher=One India }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318032819/http://news.oneindia.in/2013/07/29/kiran-bedi-joins-social-media-to-protest-ias-official-suspension-1270509.html |date=18 March 2014 }}</ref> धेरै सेवारत र सेवानिवृत्त आईएएस अधिकारीहरु जस्तै पूर्व केन्द्रीय सतर्कता आयुक्त (CVC) एन विट्टल, पूर्व क्याबिनेट सचिवहरु TSR सुब्रमण्यम र नरेश चन्द्र, <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Lucknow/Power-to-suspend-IAS-officers-should-stay-with-state-government/Article1-1108529.aspx|title=Power to suspend IAS officers should stay with state government|date=16 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816133551/http://www.hindustantimes.com/India-news/Lucknow/Power-to-suspend-IAS-officers-should-stay-with-state-government/Article1-1108529.aspx|archive-date=16 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816133551/http://www.hindustantimes.com/India-news/Lucknow/Power-to-suspend-IAS-officers-should-stay-with-state-government/Article1-1108529.aspx |date=16 August 2013 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/suspension-of-durga-shakti-nagpal-illegal-utterly-stupid-whimsical-naresh-chandra/articleshow/21610510.cms|title=Suspension of Durga Shakti Nagpal illegal, utterly stupid & whimsical: Naresh Chandra|date=5 August 2013|work=The Economic Times|access-date=5 August 2013}}</ref> र पूर्व नियन्त्रक र महालेखा परीक्षक विनोद राई नागपालको समर्थनमा बाहिर आए, उनलाई बोलाए। बोल्ड र साहसी कार्य, <ref name="dnai1869829">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1869829/report-ashok-khemka-praises-durga-nagpal-for-showing-boldness|title=Ashok Khemka praises Durga Nagpal for showing boldness|date=4 August 2013|work=DNA India|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805215636/http://www.dnaindia.com/india/1869829/report-ashok-khemka-praises-durga-nagpal-for-showing-boldness|archive-date=5 August 2013}}</ref> <ref name="dnai1869754">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/1869754/report-ias-officer-durga-shakti-nagpal-s-suspension-triggers-debate-integrity-of-civil-service-in-danger|title=IAS officer Durga Shakti Nagpal's suspension triggers debate, integrity of civil service in danger|date=4 August 2013|work=DNA India|access-date=4 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805215559/http://www.dnaindia.com/india/1869754/report-ias-officer-durga-shakti-nagpal-s-suspension-triggers-debate-integrity-of-civil-service-in-danger|archive-date=5 August 2013}}</ref> र मुख्य सचिवलाई उनको निलम्बन फिर्ता गर्न आग्रह गरे। <ref>{{Cite web |title=Opposition slam Nagpal's suspension |url=http://www.thehindu.com/news/national/parties-cry-foul-over-up-ias-officers-suspension/article4966710.ece?homepage=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801082431/http://www.thehindu.com/news/national/parties-cry-foul-over-up-ias-officers-suspension/article4966710.ece?homepage=true |archive-date=1 August 2013 |website=The Hindu}}</ref> अखिल भारतीय आईएएस एसोसिएशन, आईएएस अधिकारीहरुको राष्ट्रिय निकायले सरकारको कार्यलाई "गलत" भन्यो र नागपाललाई बालुवा माफियालाई चोट पुर्‍याउने उनको कडा कार्यका कारण निलम्बन गरिएको हो भन्ने विश्वास गर्दछ। यसले उनको निलम्बन तत्काल खारेज गर्न माग गरेको छ, र घटनालाई युवा आईएएस अधिकारीहरुको लागि "निराशाजनक" भनियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/revoke-suspension-of-durga-sakthi-nagpal-ias-officers-body-113073100929_1.html|title=Revoke suspension of Durga Sakthi Nagpal: IAS officers body|date=31 July 2013|work=Business Standard|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814235454/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/revoke-suspension-of-durga-sakthi-nagpal-ias-officers-body-113073100929_1.html|archive-date=14 August 2013}}</ref> <ref name="ibnlive31j13410936">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/ias-officer-durgas-action-couldve-led-to-riots-up-minister/410936-3-242.html|title=IAS officer Durga's action could've led to riots: UP minister|date=31 July 2013|work=IBN Live|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803083532/http://ibnlive.in.com/news/ias-officer-durgas-action-couldve-led-to-riots-up-minister/410936-3-242.html|archive-date=3 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803083532/http://ibnlive.in.com/news/ias-officer-durgas-action-couldve-led-to-riots-up-minister/410936-3-242.html |date=3 August 2013 }}</ref> राज्यका आईएएस अधिकारीहरुले यी चिन्ताहरुको सामूहिक आवाज उठाउनुलाई असामान्य मानिएको थियो र सत्तारुढ समाजवादी पार्टीलाई छक्क पारेको थियो। सार्वजनिक प्रशासनमा बढ्दो राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण अधिकारी कार्यकर्तामा सामान्य असन्तुष्टिको भावना बढ्दै गएको भन्दै वरिष्ठ अधिकारीहरुले यस्तो प्रतिक्रिया दिएका छन् । <ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/combative-up-bureaucrats-stump-akhilesh-yadav-113073000284_1.html|title=Combative UP bureaucrats stump Akhilesh Yadav|date=30 June 2013|work=Business Standard|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318032143/http://www.business-standard.com/article/news-ians/combative-up-bureaucrats-stump-akhilesh-yadav-113073000284_1.html|archive-date=18 March 2014}}</ref> <ref name="tect21716807">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/is-durga-shakti-nagpal-a-victim-of-the-political-class/articleshow/21716807.cms|title=Is Durga Shakti Nagpal a victim of the political class?|date=9 August 2013|work=The Economic Times|access-date=9 August 2013}}</ref> १ अगस्टमा, एक दुर्लभ कार्यमा, हजारौं आईएएस अधिकारीहरुले कर्मचारी र प्रशिक्षण विभागमा एक निवेदन दर्ता गरे, केन्द्र सरकारको हस्तक्षेपको माग गर्दै यूपी सरकारलाई दुर्गाको निलम्बन रद्द गर्न निर्देशन दिन। <ref name="toi21541587">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Furious-IAS-officers-protest-against-Durga-Shakti-Nagpals-suspension/articleshow/21541587.cms|title=Furious IAS officers protest against Durga Shakti Nagpal's suspension|date=1 August 2013|work=The Times of India|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802015900/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Furious-IAS-officers-protest-against-Durga-Shakti-Nagpals-suspension/articleshow/21541587.cms|archive-date=2 August 2013}}</ref> ५ अगस्त २०१३ मा, नागपालको निलम्बनमा प्रतिक्रिया दिँदै, राष्ट्रिय हरित न्यायाधिकरणले वातावरण र वन मन्त्रालयको इजाजत बिना गरिएको सबै बालुवा उत्खनन गतिविधिलाई पान-भारत निलम्बन गर्न आदेश दियो। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Sand-mining-banned-across-India-UP-Centre-spat-over-Durga-Sakthi-Nagpal/articleshow/21625266.cms|title=Sand mining banned across India; UP, Centre spat over Durga Sakthi Nagpal|date=5 August 2013|work=The Times of India|access-date=5 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/ngt-stays-sand-mining-without-environmental-clearances/article4991904.ece|title=NGT stays sand mining without environmental clearances|date=5 August 2013|work=The Hindu|access-date=5 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808144639/http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/ngt-stays-sand-mining-without-environmental-clearances/article4991904.ece|archive-date=8 August 2013}}</ref> === राजनीतिक दलहरु === नागपालको निलम्बन सार्वजनिक रुपमा देखा परेपछि, यो आरोप लगाइएको छ कि पूर्व [[समाजवादी पार्टी|समाजवादी पार्टीका]] नेता नरेन्द्र भाटी (पछि भाजपामा सामेल भए), जो यूपी स्टेट एग्रो इन्डस्ट्रियल कर्पोरेशन लिमिटेडको तत्कालीन अध्यक्षको रुपमा क्याबिनेट-मन्त्री पद पाएका थिए, <ref name="ht2a13"/> । अवैध उत्खनन विरुद्ध नागपालको अभियानबाट निराश भएका कारण उनलाई अचानक निलम्बन गरिएको थियो। <ref name="ibnlive.in.com"/> <ref name="timesofindia.indiatimes.com"/> पछि भाटीले अधिकारीलाई ४० मिनेटभित्र निलम्बन गरेको घमण्ड गरेको भिडियो रेकर्ड गरिएको थियो । <ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/durga-shakti-nagpal-transferred-in-41-minutes-boasts-samajwadi-party-leader-narinder-bhati/1150263|title=Durga Shakti Nagpal transferred in 41 minutes, boasts Samajwadi Party leader Narinder Bhati|date=2 August 2013|work=The Financial Express|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805220910/http://www.financialexpress.com/news/durga-shakti-nagpal-transferred-in-41-minutes-boasts-samajwadi-party-leader-narinder-bhati/1150263|archive-date=5 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/got-durga-shakti-nagpal-suspended-in-40-minutes-samajwadi-party-leader_866122.html|title=SP leader brags he got Durga Shakti Nagpal suspended in 41 minutes|date=2 August 2013|work=Zee News|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803171143/http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/got-durga-shakti-nagpal-suspended-in-40-minutes-samajwadi-party-leader_866122.html|archive-date=3 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/caught-on-camera-samajwadi-party-leader-claims-he-got-ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspended-in-4-400153|title=Caught on camera: Samajwadi Party leader claims he got IAS officer Durga Shakti Nagpal suspended in 40 min|date=2 August 2013|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802010947/http://www.ndtv.com/article/india/caught-on-camera-samajwadi-party-leader-claims-he-got-ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspended-in-4-400153|archive-date=2 August 2013|publisher=NDTV}}</ref> आजम खान र नरेश अग्रवाल जस्ता समाजवादी पार्टीका अन्य नेताहरुले निलम्बन आदेशलाई समर्थन गर्दै बयान जारी गरेका थिए। उत्तर प्रदेश राज्यका तत्कालीन विपक्षी दलहरु [[भारतीय जनता पार्टी]] (भाजपा) र बहुजन समाज पार्टीले राज्य सरकारले कानूनको शासनलाई बेवास्ता गरेको र अपराधीहरुलाई संरक्षण गरेको आरोप लगाए। <ref name="ndtv398325"/> भाजपाका पूर्व अध्यक्ष [[नितिन गडकरी|नितिन गडकरीले]] यस कार्यको आलोचना गरे "...&nbsp;साम्प्रदायिक र जातीय भावनालाई बढावा दिने र भोट बैंकको राजनीतिको लागि असल अफिसरलाई उत्पीडन गर्ने। । ।" <ref name="outlook-20130802">{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805843|title=Got IAS Durga Transferred in 41 Minutes, Boasts SP Leader|date=2 August 2013|work=OUtlook|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803065726/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805843|archive-date=3 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130803065726/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805843 |date=3 August 2013 }}</ref> उत्तर प्रदेशमा भाजपाले राज्यका तत्कालीन गभर्नर बीएल जोशीलाई हस्तक्षेप गर्न र निलम्बन फिर्ता लिन आग्रह गर्यो। <ref name="dnai1869071"/> २ अगस्त २०१३ मा, [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसले]] निलम्बन आदेशको निन्दा गर्‍यो र भन्यो कि निलम्बन आदेशलाई समर्थन गर्ने समाजवादी पार्टीका नेताहरुको सार्वजनिक प्रतिक्रियाले ती आदेशहरु बालुवा उत्खनन माफियाद्वारा निर्देशित भएको संकेत गर्दछ। यद्यपि, यसले मस्जिदको पर्खालको "मनमानी भत्काउने" को पनि आलोचना गरेको छ। <ref>{{Cite news|url=http://www.ptinews.com/news/3859409_Cong-joins-chorus-against-suspension-of-UP-IAS-|title=Cong joins chorus against suspension of UP IAS|date=2 August 2013|work=PTI|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803004130/http://ptinews.com/news/3859409_Cong-joins-chorus-against-suspension-of-UP-IAS-|archive-date=3 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/durga-shakti-nagpal-suspended-at-behest-of-mining-mafia-congress/articleshow/21554186.cms|title=Durga Shakti Nagpal suspended at behest of mining mafia: Congress|date=2 August 2013|work=The Economic Times|access-date=2 August 2013}}</ref> यूपीए अध्यक्ष [[सोनिया गान्धी|सोनिया गान्धीले]] तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[मनमोहन सिंह|मनमोहन सिंहलाई]] पत्र लेखेर अधिकारीलाई उचित व्यवहारको माग गरेकी थिइन्। <ref>{{Cite web |title=Durga Nagpal suspension: Sonia Gandhi writes to PM, demands justice for IAS officer |url=http://www.indiatvnews.com/politics/national/durga-nagpal-suspension-sonia-gandhi-writes-to-pm-11578.html#a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806020602/http://www.indiatvnews.com/politics/national/durga-nagpal-suspension-sonia-gandhi-writes-to-pm-11578.html#a |archive-date=6 August 2013 |publisher=India TV}}</ref> === राज्य सरकार === समाजवादी पार्टी सरकारले एक विज्ञप्तिमा नागपाललाई मस्जिदको पर्खाल भत्काएको आरोपमा निलम्बन गरिएको र उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री अखिलेश यादवले नागपालको कार्यले "दूरदर्शिताको अभाव र साम्प्रदायिक सद्भावमा खलल पुर्‍याएको" भन्दै आदेशलाई जायज ठहर गरेको र उनलाई "प्रशासकीय बाध्यता"का कारण निलम्बन गरिएको बताएको छ। साम्प्रदायिक तनाव कम गर्न।" <ref name="indiatoday296742"/> <ref name="ibnlive31j13410936"/> <ref name="IT-20130731">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-ias-officer-demolition-mosque-wall-in-kadal-pur-greater-noida/1/297164.html|title=Village fights its battle to rebuild mosque wall demolished on orders of IAS officer Durga Shakti|last=John|first=Karuna|date=31 July 2013|work=India Today|access-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801114719/http://indiatoday.intoday.in/story/durga-shakti-nagpal-ias-officer-demolition-mosque-wall-in-kadal-pur-greater-noida/1/297164.html|archive-date=1 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=SDM leading crackdown on illegal mining suspended |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/SDM-leading-crackdown-on-illegal-mining-suspended/articleshow/21423858.cms? |website=The Times of India}}</ref> पछि यो क्षेत्रले कुनै साम्प्रदायिक तनावको रिपोर्ट नगरेको रिपोर्टहरुद्वारा खण्डन गरियो। <ref name="dna1869452"/> रबुपुरा प्रहरी चौकीका स्टेसन अफिसरले राति भत्काइएकोले अधिकांश बासिन्दालाई घटनाबारे जानकारीसमेत नभएको बताए । <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-30/india/40894221_1_communal-tension-police-station-police-deployment|title=Local police nail Akhilesh's lie on IAS officer Durga Shakti's suspension|date=30 July 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=31 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801130237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-30/india/40894221_1_communal-tension-police-station-police-deployment|archive-date=1 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801130237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-30/india/40894221_1_communal-tension-police-station-police-deployment |date=1 August 2013 }}</ref> सार्वजनिक जग्गामा अवैध धार्मिक संरचना निर्माण नगर्न [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च अदालतको]] आदेशको पालना गर्दै भत्काइएको बताइएको छ । <ref name="FP-20130731">{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/politics/sp-ministers-bizarre-defence-for-suspending-ias-officer-durga-shakti-nagpal-1000143.html|title=SP ministers' bizarre defence for suspending IAS officer Durga Shakti Nagpal|date=31 July 2013|access-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130910233553/http://www.firstpost.com/politics/sp-ministers-bizarre-defence-for-suspending-ias-officer-durga-shakti-nagpal-1000143.html|archive-date=10 September 2013}}</ref> अदालतले 2२००९ मा पारित गरेको फैसलामा "सार्वजनिक पार्क, सार्वजनिक सडक र सार्वजनिक स्थानहरुमा कुनै नयाँ मन्दिर, मस्जिद, चर्च र गुरुद्वारा निर्माण गर्न पाइने छैन" र "कानून जन्माए पनि प्रतिबन्ध लागू गर्नै पर्छ" भन्ने निर्णय गरेको थियो। र अर्डर समस्या।" <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/sc-2009-order-on-religious-structures-suggests-durga-violated-no-rules/411538-37-64.html|title=IAS Durga Shakti Nagpal broke no rules, suggests SC 2009 order on religious structures|date=3 August 2013|work=IBN Live|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130806115439/http://ibnlive.in.com/news/sc-2009-order-on-religious-structures-suggests-durga-violated-no-rules/411538-37-64.html|archive-date=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806115439/http://ibnlive.in.com/news/sc-2009-order-on-religious-structures-suggests-durga-violated-no-rules/411538-37-64.html |date=6 August 2013 }}</ref> ग्रेटर नोएडाका जिल्ला मजिस्ट्रेट (डीएम) रविकान्त सिंहले यूपी सरकारलाई बुझाएको भत्काउने घटनाको रिपोर्ट अनुसार, नागपालले कुनै धार्मिक संरचनाको पर्खाल भत्काएनन्, वास्तवमा त्यहाँ कुनै धार्मिक संरचना थिएन। पर्खाल निर्माणको काम भर्खरै सुरु भएको थियो र सुश्री नागपालले सरकारी जग्गामा संरचना निर्माण हुन लागेको भन्दै सचेत गराएपछि स्थानीय बासिन्दाले आफैंले पर्खाल भत्काउने निर्णय गरेका थिए । प्रतिवेदनले नागपालको कार्यलाई "दोषरहित" भनेको छ। <ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/report/ias-officer-durga-shakti-blemish-free-says-dms-report/20130801.htm|title=IAS officer Durga Shakti blemish-free, says DM's report|date=1 August 2013|work=Rediff|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803010115/http://www.rediff.com/news/report/ias-officer-durga-shakti-blemish-free-says-dms-report/20130801.htm|archive-date=3 August 2013}}</ref> प्रतिवेदनमा कुनै साम्प्रदायिक तनाव वा धार्मिक समुदायहरु बीच कुनै झडपको सम्भावना नरहेको पनि उल्लेख छ। <ref name="toi40960"/> यूपी सरकारले डीएमको रिपोर्ट प्रमाणित गर्न एक समिति नियुक्त गर्‍यो। <ref name="ht1101851"/> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/SP-justice-leaders-want-stiffer-punishment-against-IAS-officer-Durga/Article1-1101695.aspx|title=IAS officer Durga deserves stiffer punishment: SP leaders|date=1 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802081154/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/SP-justice-leaders-want-stiffer-punishment-against-IAS-officer-Durga/Article1-1101695.aspx|archive-date=2 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802081154/http://www.hindustantimes.com/India-news/UttarPradesh/SP-justice-leaders-want-stiffer-punishment-against-IAS-officer-Durga/Article1-1101695.aspx |date=2 August 2013 }}</ref> आईएएस अफिसर एसोसिएसनले २९ जुलाईमा विरोध गरेपछि, उत्तर प्रदेशका मुख्य सचिवले निलम्बन आदेशलाई समीक्षा गरिने बताउनुभयो, <ref name="ndtv398325"/> तर आश्वासनको बाबजुद पनि कुनै निर्णय भएको छैन। <ref name="toi40960"/> निलम्बनपछि नागपाललाई राज्यको राजधानी [[लखनऊ|लखनउमा]] राजस्व बोर्डमा संलग्न गरिएको थियो। <ref name="thehin31j13nag">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/nagal-suspension-centre-awaits-report-from-up-govt/article4973816.ece|title=Nagpal suspension: Centre awaits report from UP govt.|date=31 July 2013|work=The Hindu|access-date=31 July 2013}}</ref> <ref name="toi21498438">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/DoPT-cites-rules-on-keeping-mum-on-suspended-IAS-officer-Durga-Shakti-Nagpals-case/articleshow/21498438.cms|title=DoPT cites rules on keeping mum on suspended IAS officer Durga Shakti Nagpal's case|date=31 July 2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013}}</ref> === कादलपुर === तर कादलपुर गाउँका बासिन्दाले भने भ्रष्टाचार विरोधी बयानलाई मिडियामा चुनौती दिँदै निलम्बनको आदेश जायज रहेको बताएका छन् । उनीहरुले पुन: बहाल गरे आन्दोलन गर्ने धम्की समेत दिएका छन् । ग्रामसभाको जग्गामा मस्जिद निर्माण भइरहेको र पञ्चायतको स्वीकृति लिएको भन्दै उनीहरुले अनुमति लिएको विषयमा आफूहरु अनविज्ञ रहेको बताए । मस्जिदको निर्माण २०११ मा सुरु भएको थियो, त्यसैले उनीहरुले अधिकारीहरुको ढिलाइ जवाफमा प्रश्न गरे। नागपालको "उच्च हात" मा जोड दिँदै र यसलाई भत्काउन पुलिसलाई आग्रह गर्दै, उनीहरुले भने कि उनीहरुले निर्माण अनुमति लिन थप समय मागेका थिए, जुन उनले अस्वीकार गरिन्। जिल्ला मजिस्ट्रेटले यूपी सरकारलाई दिएको रिपोर्टमा, उनीहरुले दावी गरे कि उनले उनीहरुलाई वा पञ्चायतका कुनै पनि अधिकारीलाई सम्पर्क गरेनन्। मन्दिर र मस्जिद निर्माणका लागि सबैले चन्दा दिएकाले मस्जिद पुनःनिर्माण गर्ने लक्ष्य लिएको उनीहरुले बताए । उत्तर प्रदेश कांग्रेस पार्टीका प्रवक्ता धीरेन्द्र सिंहले भने कि गाउँलेहरुलाई सर्वोच्च अदालतको आदेशको बारेमा थाहा छैन र उनीहरुलाई अनुमति लिन निर्देशन दिनु प्रशासनको कर्तव्य हो र कम्तिमा अस्थायी रुपमा निर्माण रोक्नुहोस्। अधिकांश गाउँले मुस्लिम र बाँकी हिन्दू छन्, र त्यहाँ साम्प्रदायिक हिंसाको लागि न्यूनतम खतरा छ। <ref name="fp5955"/> <ref name="Durga Nagpal no hero in Kadalpur"/> <ref name="indiatoday.intoday.in"/> एक महिना पछि गाउँलेहरुले भने कि उनीहरुलाई यूपी सरकारले ठगिएको महसुस गरे किनभने यो निर्माण गर्न अनुमति नदिइएको थियो; उनीहरुले समाजवादी पार्टीका नेताहरुलाई अनावश्यक रुपमा सजाय दिएको आरोप लगाए । यो घटना हुन नदिन पार्टीका नेताहरुले त्यतिबेला मस्जिद निर्माणको स्वीकृति लिनुपर्ने उनीहरुको भनाइ छ । <ref name="Ht Rajput">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Durga-punished-for-nothing-say-unhappy-villagers/Article1-1113705.aspx|title=Durga punished for nothing, say unhappy villagers|last=Vinod Rajput|date=27 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=30 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830012004/http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Durga-punished-for-nothing-say-unhappy-villagers/Article1-1113705.aspx|archive-date=30 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830012004/http://www.hindustantimes.com/India-news/Noida/Durga-punished-for-nothing-say-unhappy-villagers/Article1-1113705.aspx |date=30 August 2013 }}</ref> नागपालको निलम्बन आदेशलाई सार्वजनिक सरोकारको निवेदन (PIL) मार्फत ३० जुलाई २०१३ मा इलाहाबाद उच्च अदालतमा चुनौती दिइएको थियो। सामाजिक कार्यकर्ता नूतन ठाकुरले अदालतको लखनउ बेन्चमा निवेदन दर्ता गरेकी हुन् । धार्मिक स्थलहरुको अवैध निर्माण र अवैध उत्खनन विरुद्ध कारबाही गर्ने आदेश दिने अधिकारीहरुलाई उत्पीडन रोक्न राज्य सरकारहरुलाई सोध्न केन्द्र सरकारलाई निर्देशन दिन पनि अदालतले अनुरोध गरेको छ। <ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/pil-challenges-suspension-of-up-ias-officer-durga-shakti-nagpal_865678.html|title=PIL challenges suspension of UP IAS officer Durga Shakti Nagpal|date=31 July 2013|work=Zee News|access-date=31 July 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Petition seeks recall of suspended IAS officer |url=http://newindianexpress.com/nation/Petition-seeks-recall-of-suspended-IAS-officer/2013/07/31/article1710454.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802092947/http://newindianexpress.com/nation/Petition-seeks-recall-of-suspended-IAS-officer/2013/07/31/article1710454.ece |archive-date=2 August 2013 |website=The New Indian Express }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802092947/http://newindianexpress.com/nation/Petition-seeks-recall-of-suspended-IAS-officer/2013/07/31/article1710454.ece |date=2 August 2013 }}</ref> १ अगस्टमा, अदालतले निलम्बन सार्वजनिक सरोकारको निवेदनको विषय होइन र अधिकारीले सीधै अदालतमा जानुपर्छ भन्ने फैसला सुनायो। यद्यपि यसले अवैध बालुवा उत्खनन रोक्नको लागि उनको कामको प्रशंसा गर्‍यो र केन्द्र र राज्य सरकार दुबैलाई उनीहरुले अवैध उत्खननलाई कसरी सम्बोधन गरिरहेका छन् र यसलाई रोक्नमा संलग्न अधिकारीहरुलाई के सुरक्षा प्रदान गरिएको छ भनेर रिपोर्ट गर्न आदेश दियो। <ref>{{Cite news|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805852|title=HC Calls IAS Durga Brave, Refuses to Interfere in Suspension|date=2 August 2013|work=Outlook India|access-date=3 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827105902/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805852|archive-date=27 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827105902/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=805852 |date=27 August 2013 }}</ref> <ref name="toi21548465">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/HC-refuses-to-interfere-in-IAS-officer-Durga-Sakthis-suspension-issues-notice-to-UP-government-on-illegal-mining/articleshow/21548465.cms|title=HC refuses to interfere in IAS officer Durga Sakthi's suspension, issues notice to UP government on illegal mining|date=2 August 2013|work=The Times of India|access-date=2 August 2013}}</ref> ८ अगस्टमा [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|भारतको सर्वोच्च अदालतले]] अधिवक्ता एमएल शर्माले दायर गरेको सार्वजनिक सरोकारको निवेदन स्वीकार गर्यो। पीआईएलले नागपाल विरुद्धका सबै आरोपहरु खारेज गर्न खोज्यो र तर्क गर्‍यो कि नागपालले अवैध धार्मिक संरचनाहरु भत्काउने सम्बन्धमा २००९ र २०१० मा अदालतको निर्णयहरु पालना गर्न कठिनाइ भोग्दै थिए। <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/supreme-court-agrees-to-hear-pil-challenging-suspension-of-durga-shakti-nagpal-on-monday-402916|title=Supreme Court agrees to hear PIL challenging suspension of Durga Shakti Nagpal on Monday|date=8 August 2013|work=NDTV|access-date=11 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810151631/http://www.ndtv.com/article/india/supreme-court-agrees-to-hear-pil-challenging-suspension-of-durga-shakti-nagpal-on-monday-402916|archive-date=10 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/ias-officer-durga-shakti-nagpal-suspension-contempt-of-court-pil-in-sc/1152360|title=IAS officer Durga Shakti Nagpal suspension contempt of court: PIL in SC|date=7 August 2013|work=Financial Express|access-date=11 August 2013}}</ref> १६ अगस्टमा, अदालतले वकिलको अडानमा प्रश्न गर्दै सार्वजनिक सरोकारको निवेदन स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्‍यो, तर यसो भने कि "यदि उनी (नागपाल) आफैं अदालतमा पुगीन भने यसले निवेदनलाई स्वीकार गर्न सक्छ।" <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/sc-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-nagpal/article5028736.ece|title=SC refuses to entertain PIL for reinstatement of Durga Nagpal|date=16 August 2013|work=The Hindu|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819175344/http://www.thehindu.com/news/national/sc-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-nagpal/article5028736.ece|archive-date=19 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/supreme-court-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-shakti-nagpal/1156073/0|title=Supreme Court refuses to entertain PIL for reinstatement of Durga Shakti Nagpal|date=16 August 2013|work=Indian Express|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822064614/http://www.indianexpress.com/news/supreme-court-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-shakti-nagpal/1156073/0|archive-date=22 August 2013}}</ref> अदालतले नागपालको समर्थनमा [[फेसबुक|फेसबुकमा]] पोस्ट लेख्ने विद्वान कंवल भारतीलाई पक्राउ गर्न उत्तर प्रदेश सरकारसँग स्पष्टीकरण पनि माग्यो। केन्द्रीय सरकारले उच्च पदस्थ प्रहरी अधिकारीको अनुमति बिना सामाजिक सञ्जाल साइटहरुमा आपत्तिजनक टिप्पणी पोस्ट गर्ने व्यक्तिलाई पक्राउ गर्न नमिल्ने अदालतको अघिल्लो आदेशको आधारमा एक सल्लाहकार अधिसूचना पारित गरेको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/dalit-writer-held-for-fb-post-criticising-akhilesh-azam-over-nagpal-suspension/1152221|title=Dalit writer held for FB post criticising Akhilesh, Azam over Nagpal suspension|date=7 August 2013|work=Financial Express|access-date=7 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005022948/http://www.financialexpress.com/news/dalit-writer-held-for-fb-post-criticising-akhilesh-azam-over-nagpal-suspension/1152221|archive-date=5 October 2013}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/supreme-court-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-shakti-nagpa/1156119/2|title=Supreme Court seeks explanation on arresting|date=16 August 2013|work=Financial Express|access-date=16 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005005308/http://www.financialexpress.com/news/supreme-court-refuses-to-entertain-pil-for-reinstatement-of-durga-shakti-nagpa/1156119/2|archive-date=5 October 2013}}</ref> === केन्द्र सरकारको हस्तक्षेप === ३१ जुलाईमा, केन्द्र सरकारले भने कि तिनीहरु १५ दिन भित्र राज्यबाट उनको निलम्बन बारे विस्तृत रिपोर्ट पर्खिरहेका छन्। <ref name="thehin31j13nag"/> <ref name="toi21498438"/> कार्मिक राज्यमन्त्री वी. नारायणसामीले अखिल भारतीय आईएएस अफिसर्स एसोसिएशनको प्रतिनिधिमण्डलसँगको भेटमा सुश्री नागपाललाई न्याय दिइने आश्वासन दिए। उनले पछि निर्णयमा पुग्नु अघि घटनाको दुबै संस्करणलाई ध्यानमा राखिने आश्वासन दिए। <ref name="ibn411289">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/wont-just-go-by-up-govts-stance-will-hear-durga-too-assures-centre/411289-3-242.html|title=Won't just go by UP govt's stance, will hear Durga too, assures Centre|date=2 August 2013|work=IBN Live|access-date=2 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804103620/http://ibnlive.in.com/news/wont-just-go-by-up-govts-stance-will-hear-durga-too-assures-centre/411289-3-242.html|archive-date=4 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804103620/http://ibnlive.in.com/news/wont-just-go-by-up-govts-stance-will-hear-durga-too-assures-centre/411289-3-242.html |date=4 August 2013 }}</ref> अखिल भारतीय सेवा (अनुशासन र अपील) नियम, १९६९ अनुसार, यूपी सरकारले केन्द्रीय सरकारको सहमति बिना, अनुशासनात्मक कार्यवाही विचाराधीन, ९० दिन भन्दा बढी निलम्बनमा राख्न सक्दैन। <ref>[http://persmin.gov.in/Archive/Acts_Rules_Archive/AISRules_Archive/Revised_AIS_Rules_Vol_I_Updated_Upto_31Oct2010/Revised_AIS_Rule_Vol_I_Rule_12.pdf All India Services (Discipline And Appeal) Rules, 1969] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810075544/http://persmin.gov.in/Archive/Acts_Rules_Archive/AISRules_Archive/Revised_AIS_Rules_Vol_I_Updated_Upto_31Oct2010/Revised_AIS_Rule_Vol_I_Rule_12.pdf|date=10 August 2013}}</ref> <ref name="Vishwa Mohan">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/UP-cannot-keep-IAS-officer-Durga-Shakti-Nagpal-under-suspension-for-more-than-90-days/articleshow/21555844.cms|title=UP cannot keep IAS officer Durga Shakti Nagpal under suspension for more than 90 days|last=Mohan|first=Vishwa|date=3 August 2013|work=The Times of India|access-date=2 August 2013}}</ref> ५ अगस्ट २०१३ मा, प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहले भने कि केन्द्र सरकारले यूपी सरकारलाई मुद्दाको विवरण उपलब्ध गराउन भनेको थियो। <ref>{{Cite web |title=Centre in touch with UP on Durga Shakti Nagpal's suspension: PM |url=http://www.dnaindia.com/india/1870063/report-centre-in-touch-with-up-on-durga-shakti-nagpal-s-suspension-pm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807170710/http://www.dnaindia.com/india/1870063/report-centre-in-touch-with-up-on-durga-shakti-nagpal-s-suspension-pm |archive-date=7 August 2013 |publisher=DNA India}}</ref> अगस्ट १९ मा भारतीय प्रशासनिक सेवा (आईएएस), [[भारतीय प्रहरी सेवा]] (आईपीएस) र भारतीय वन सेवा (आईएफओएस) का संघहरुले कर्मचारी तथा प्रशिक्षण विभाग (डीओपीटी)का सचिव एसके सरकारलाई भेटेर केन्द्र सरकारलाई परिमार्जन गर्न माग गरेका थिए। राज्य सरकारहरु द्वारा नौकरशाहहरुको निलम्बनसँग सम्बन्धित नियमहरु, ती नियमहरु व्यापक रुपमा दुरुपयोग गरिएको थियो। तीन संघहरु विभिन्न राज्य सरकारहरुको सट्टा केन्द्र सरकारसँग कुनै पनि ''अखिल भारतीय सेवा अधिकारीलाई'' निलम्बन गर्ने अधिकार चाहन्छन्। <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/durgas-suspension-ias-ips-ifos-bodies-demand-change-in-rules/415595-3.html|title=Durga's suspension: IAS, IPS, IFoS bodies demand change in rules|date=19 August 2013|work=IBN Live|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512214918/http://ibnlive.in.com/news/durgas-suspension-ias-ips-ifos-bodies-demand-change-in-rules/415595-3.html|archive-date=12 May 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512214918/http://ibnlive.in.com/news/durgas-suspension-ias-ips-ifos-bodies-demand-change-in-rules/415595-3.html |date=12 May 2014 }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/AIS-service-associations-knock-at-govt-s-doors-together/Article1-1110042.aspx|title=AIS service associations knock at govt's doors together|date=19 August 2013|work=Hindustan Times|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130822115356/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/AIS-service-associations-knock-at-govt-s-doors-together/Article1-1110042.aspx|archive-date=22 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822115356/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/AIS-service-associations-knock-at-govt-s-doors-together/Article1-1110042.aspx |date=22 August 2013 }}</ref> २० अगस्टमा, केन्द्रीय सरकारले नागपालको निलम्बनमा हस्तक्षेप नगर्ने निर्णय गर्‍यो, किनकि उनले [[उत्तर प्रदेश]] सरकारले दिएको निलम्बन आदेशलाई अपील वा चुनौती दिएनन्। २७ जुलाईमा नागपालको निलम्बन पछि, केन्द्रले यूपी सरकारलाई तीनवटा रिमाइन्डर जारी गरेको थियो, विस्तृत रिपोर्ट माग्दै। ४ अगस्टमा, यूपी सरकारले नागपालको निलम्बनसम्बन्धी रिपोर्ट डीओपीटीलाई पठाएको थियो र नागपाललाई आरोपपत्र पठाएको थियो, जसले उनको कार्यलाई अनुचित र नियमहरुको उल्लङ्घन भएको ठान्यो। <ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/nation/ias-durga-shakti-nagpals-suspension-centre-not-to-intervene_870397.html|title=IAS Durga Shakti Nagpal's suspension: Centre not to intervene|date=20 August 2013|work=Zee News|access-date=20 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826080434/http://zeenews.india.com/news/nation/ias-durga-shakti-nagpals-suspension-centre-not-to-intervene_870397.html|archive-date=26 August 2013}}</ref> == सन्दर्भहरु == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरु == * [http://www.firstpost.com/wp-content/image2png.php?src=/2013/08/Mosque-wall-Naresh.jpg&width=620&height=355&quality=70&mode=fixed&form=jpg कादलपुर गाउँमा निर्माणाधीन मस्जिदको पछाडिबाट एक दृश्य, जुन नागपालले भ्रमण गरे र भत्काइएको कथित रुपमा।] * [http://www.upsc.gov.in/ संघ लोक सेवा आयोग (UPSC), भारत] {{Scams and confidence tricks}} [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] hq3shsd34xku48m45hkzxhfabx9o5up 0 134760 1366516 1343734 2026-07-21T08:28:48Z CommonsDelinker 144 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 1366516 wikitext text/x-wiki यो '''अफ्रिकाका सार्वभौम राष्ट्र तथा आश्रित क्षेत्रहरू'''को सूची हो। यसमा पूर्ण मान्यता प्राप्त राष्ट्र, सीमित वा शून्य मान्यता भएका राष्ट्र र अफ्रिकी र गैर-अफ्रिकी दुवै राज्यहरूको आश्रित क्षेत्रहरू समावेश छन्। यसमा ५६ [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राष्ट्रहरू]] (जसमध्ये ५४ [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]का सदस्य राष्ट्रहरू हुन्), गैर-अफ्रिकी सार्वभौम राष्ट्रहरूका दुई गैर-सार्वभौम (आश्रित) क्षेत्रहरू र गैर-अफ्रिकी सार्वभौम राज्यहरूका १० उप-राष्ट्रिय क्षेत्रहरू सूचीबद्ध छन्। [[माल्टा]] र [[फ्रान्स]], [[इटाली]], [[पोर्तगाल]] र [[स्पेन]]का केही भागहरू अफ्रिकी महाद्वीपीय प्लेटमा अवस्थित छन्। केही युरोपेली मुख्य भूमिभन्दा अफ्रिकी मुख्य भूमिको धेरै नजिक छन् जो राजनीतिक रूपमा, सामान्यतया प्रचलनद्वारा युरोपेली मानिन्छ। [[इजिप्ट|मिस्र]] सिनाई प्रायद्वीप हुँदै [[एसिया]]सम्म फैलिएको भएतापनि यसलाई अफ्रिकी राष्ट्र मानिन्छ। == सार्वभौम राष्ट्रहरू == {{Further|सार्वभौम राज्य}} ===मान्यता प्राप्त सार्वभौम राष्ट्रहरू === निम्न ५४ पूर्ण मान्यता प्राप्त राष्ट्रहरू [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/en/members/ |title=Member States |publisher=United Nations |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207190946/http://www.un.org/en/members/ |archive-date=2011-02-07 |url-status=live }}</ref> र [[अफ्रिकी सङ्घ]]का<ref>{{cite web |url=http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |title=Member States |publisher=African Union |access-date=15 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |archive-date=9 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |date=9 January 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |title=African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union |publisher=StarAfrica.com |date=27 July 2011 |access-date=28 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223204621/http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |archive-date=23 December 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://articles.latimes.com/2013/mar/25/world/la-fg-central-african-republic-20130326 |title=African Union suspends Central African Republic after coup |work=Los Angeles Times |date=25 March 2013 |access-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231071827/http://articles.latimes.com/2013/mar/25/world/la-fg-central-african-republic-20130326 |archive-date=2014-12-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/africa-population/ |title=Africa Population (LIVE) |publisher=www.worldometers.info |access-date=31 July 2019}}</ref> सदस्य राष्ट्रहरू हुन्। {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable" | झण्डा ! class="unsortable" | नक्सा ! छोटो नाम, औपचारिक नाम, र आइएसओ<br><ref name="CIA Names">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=CIA |access-date=28 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701201536/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |archive-date=2017-07-01 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181214125226/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |date=2018-12-14 }}</ref><ref name="UN Names">{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |year=2007 |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144159/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |archive-date=2011-07-28 |url-status=live }}</ref><ref name="Europa">{{cite web |url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=9 August 2011 |access-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805170859/http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |archive-date=2013-08-05 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1974 |title=ISO 3166 |url=https://www.iso.org/iso-3166-country-codes.html |url-status=live |access-date=2022-07-24 |website=International Organization for Standardization}}</ref> ! छोटो नाम र औपचारिक नाम(हरू)<br><ref name="CIA Names"/><ref name="UN Names"/> ! राजधानी<br><ref name="Europa"/><ref name="Capital">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=CIA |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122133244/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |date=2018-11-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=29 July 2011 |access-date=3 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801231428/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |archive-date=2011-08-01 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110801231428/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |date=1 August 2011 }}</ref> ! जनसङ्ख्या {{UN Population|Year}}<br/>{{UN Population|ref}} ! क्षेत्रफल{{Cref2|a}}{{Cref2|b}}<br><ref name="Area">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=CIA |access-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916073443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |archive-date=2012-09-16 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |date=2014-01-31 }}</ref> ! मुद्रा<br><ref name="Europa"/> |- | [[File:Flag of Algeria.svg|centre|100px|border|link=Flag of Algeria|alt=Flag of Algeria]] | [[File:Location Algeria AU Africa.svg|150px]] | [[अल्जेरिया]]<br><br>जनवादी गणतान्त्रिक अल्जेरिया<br><br>DZA | {{lang-ar|الجزائر—الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية}}<br>(''Al Jazāʼir — Al Jumhūriyyah al Jazāʾiriyyah ad Dimuqrāṭiyyah ash Shaʾbiyyah'') | [[अल्जियर्स]] | {{UN Population|Algeria}} | {{sort|02381740|{{convert|2381740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[अल्जेरियाली दीनार]] |- | [[File:Flag of Angola.svg|centre|100px|border|link=Flag of Angola]] | [[File:Location Angola AU Africa.svg|150px]] | [[अङ्गोला]]<br><br>Republic of Angola<br><br>AGO | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Angola—República de Angola'' | [[लुवान्डा]] | {{UN Population|Angola}} | {{sort|01246700|{{convert|1246700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[क्वान्जा]] |- | [[File:Flag of Benin.svg|centre|100px|border|link=Flag of Benin]] | [[File:Location Benin AU Africa.svg|150px]] | [[बेनिन]]<br><br>गणतन्त्र बेनिन<br><br>BEN | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Bénin—République du Bénin'' | [[पोर्तो-नोभो]] | {{UN Population|Benin}} | {{sort|00112622|{{convert|112622|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Botswana.svg|centre|100px|border|link=Flag of Botswana]] | [[File:Location Botswana AU Africa.svg|150px]] | [[बोत्स्वाना]]<br><br>गणतन्त्र बोत्स्वाना<br><br>BWA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Botswana—Republic of Botswana<br><br>[[स्वाना भाषा|स्वाना]]: ''Botswana—Lefatshe la Botswana'' | [[गाबोरोन]] | {{UN Population|Botswana}} | {{sort|00581726|{{convert|581726|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[बोत्स्वाना पुला|पुला]] |- | [[File:Flag of Burkina Faso.svg|centre|100px|border|link=Flag of Burkina Faso]] | [[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]] | [[बुर्किना फासो]]<br><br>BFA | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Burkina Faso'' | [[वागादुगु]] | {{UN Population|Burkina Faso}} | {{sort|00274000|{{convert|274000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Burundi.svg|centre|100px|border|link=Flag of Burundi]] | [[File:Location Burundi AU Africa.svg|150px]] | [[बुरुन्डी]]<br><br>गणतन्त्र बुरुन्डी<br><br>BDI | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Burundi—République du Burundi''<br><br>[[किरुन्डी भाषा|किरुन्डी]]: ''Burundi—Republika y'u Burundi'' | [[गितेगा]] | {{UN Population|Burundi}} | {{sort|00027830|{{convert|27830|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[बुरुन्डी फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Cameroon.svg|centre|100px|border|link=Flag of Cameroon]] | [[File:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]] | [[क्यामेरून]]<br><br>गणतन्त्र क्यामेरून<br><br>CMR | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Cameroon—Republic of Cameroon<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Cameroun—République du Cameroun'' | [[याउन्दे]] | {{UN Population|Cameroon}} | {{sort|00475442|{{convert|475442|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} [[दक्षिणी क्यामेरून]]को क्यामेरूनी प्रशासित भागहरू समावेश गर्दछ, जुन दक्षिणी क्यामेरून जन सङ्घद्वारा गणतन्त्र [[अम्बाजोनिया]]को रूपमा दावी गरिएको छ। | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|centre|100px|border|link=Flag of Cape Verde]] | [[File:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]] | [[केप भर्ड]]<br><br>Republic of Cabo Verde<br><br>CPV | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Cabo Verde—República de Cabo Verde'' | [[प्राये]] | {{UN Population|Cabo Verde}} | {{sort|00004033|{{convert|4033|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[केप भर्डेली एस्कुदो]] |- | [[File:Flag of the Central African Republic.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Central African Republic]] | [[File:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]] | [[मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र]]<br><br>CAF | [[साङ्गो भाषा|साङ्गो]]: ''Ködörösêse tî Bêafrîka''<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''République centrafricaine'' | [[बाँगी]] | {{UN Population|Central African Republic}} | {{sort|00622984|{{convert|622984|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Chad.svg|centre|100px|border|link=Flag of Chad]] | [[File:Location Chad AU Africa.svg|150px]] | [[चाड]]<br><br>गणतन्त्र चाड<br><br>TCD | {{lang-ar|تشاد—جمهورية تشاد}}<br>(''Tshād—Jumhūriyyat Tshād'')<br/><br/>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Tchad—République du Tchad'' | [[अन्जामेना]] | {{UN Population|Chad}} | {{sort|01284000|{{convert|1284000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of the Comoros.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Comoros]] | [[File:Location Comoros AU Africa.svg|150px]] | [[कोमोरोस]]<br><br>कोमोरोस सङ्घ<br><br>COM | {{lang-ar|جزرالقمر—جمهورية القمرالمتحدة}}<br>[[कोमोरोनी भाषा|कोमोरोनी]]: ''Komori—Udzima wa ''Komori''<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Comores—Union des Comores'' | [[मोरोनी, कोमोरोस|मोरोनी]] | {{UN Population|Comoros}} | {{sort|00002235|{{convert|2235|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[कोमोरोनी फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Democratic Republic of the Congo]] | [[File:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]] | [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]]<ref group="n">''कङ्गो-किनसासा''को रूपमा पनि परिचित र पहिले ''जायरे''।</ref><br><br>COD | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''République démocratique du Congo'' | [[किनसासा]] | {{UN Population|Democratic Republic of the Congo}} | {{sort|02344858|{{convert|2344858|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[कङ्गोली फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Republic of the Congo]] | [[File:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]] | [[गणतन्त्र कङ्गो]]<ref group="n">''कङ्गो-ब्राजाभिल''को रूपमा पनि परिचित।</ref><br><br>COG | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''République du Congo'' | [[ब्राजाभिल]] | {{UN Population|Congo}} | {{sort|00342000|{{convert|342000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Djibouti.svg|centre|100px|border|link=Flag of Djibouti]] | [[File:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]] | [[जिबुती]]<br><br>गणतन्त्र जिबुती<br><br>DJI | {{lang-ar|جيبوتي—جمهورية جيبوتي}}<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Djibouti—République de Djibouti'' | [[जिबुती (सहर)|जिबुती]] | {{UN Population|Djibouti}} | {{sort|00023200|{{convert|23200|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[जिबुती फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Egypt.svg|centre|100px|border|link=Flag of Egypt]] | [[File:Location Egypt AU Africa.svg|150px]] | [[इजिप्ट|मिस्र]]<br><br>अरब गणतन्त्र मिस्र<ref group="n">कुनै-कुनै इलाका [[एसिया]] वा [[अफ्रिका]]को भाग भएको तर्क गर्न सकिन्छ।</ref><br><br>EGY | {{lang-ar|مصر—جمهورية مصر العربية}} | [[कायरो]] | {{UN Population|Egypt}} | {{sort|01001449|{{convert|1001449|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[मिस्र पाउन्ड]] |- | [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|centre|100px|border|link=Flag of Equatorial Guinea]] | [[File:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]] | [[भूमध्यरेखीय गिनी]]<br><br>गणतन्त्र भूमध्यरेखीय गिनी<br><br>GNQ | [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Guinea Ecuatorial—República de Guinea Ecuatorial''<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Guinée équatoriale—République de Guinée équatoriale''<br><br>[[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Guiné Equatorial—República da Guiné Equatorial''<br><br> | [[मालाबो]]<ref group="n">[[सियुदाद दे लापास]] भविष्यमा भूमध्यरेखीय गिनीको राजधानी हुनेछ जुन अहिले निर्माणाधीन अवस्थामा रहेको छ।</ref> | {{UN Population|Equatorial Guinea}} | {{sort|00028051|{{convert|28051|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Eritrea.svg|centre|100px|border|link=Flag of Eritrea]] | [[File:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]] | [[इरित्रिया]]<br><br>इरित्रिया राज्य<br><br>ERI | {{lang-ar|إرتريا—دولة إرتريا}}<br><br>[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Eritrea—State of Eritrea<br><br>[[टिगरिन्या भाषा|टिगरिन्या]]: ኤርትራ — ሃገረ ኤርትራ<br>(''ʾErtra—Hagere ʾErtra'') | [[आसमारा]] | {{UN Population|Eritrea}} | {{sort|00117600|{{convert|117600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[इरित्रियाली नाक्फा|नाक्फा]] |- | [[File:Flag of Eswatini.svg|centre|100px|border|link=Flag of Swaziland]] | [[File:Location Swaziland AU Africa.svg|150px]] | [[एस्वातिनी]]<br><br>एस्वातिनी अधिराज्य<br><br>SWZ | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Eswatini—Kingdom of Eswatini<br><br>[[स्वाजी भाषा|स्वाजी]]: ''eSwatini—Umbuso weSwatini'' | [[लोबाम्बा]] <small>(शाही र संसदीय)</small><br>[[एम्बाबाने]] <small>(प्रशासनिक)</small> | {{UN Population|Eswatini}} | {{sort|00017364|{{convert|17364|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[लिलाङ्गेनी]] |- | [[File:Flag of Ethiopia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Ethiopia]] | [[File:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]] | [[इथियोपिया]]<br><br>सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र इथियोपिया<br><br>ETH | [[अम्हरी भाषा|अम्हरी]]: Iትዮጵያ — የIትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ<br> | [[अडिस अबाबा]] | {{UN Population|Ethiopia}} | {{sort|01104300|{{convert|1104300|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[इथियोपियाली बिर]] |- | [[File:Flag of Gabon.svg|centre|100px|border|link=Flag of Gabon]] | [[File:Location Gabon AU Africa.svg|150px]] | [[गाबाेन|गाबोन]]<br><br>गाबोनी गणतन्त्र<br><br>GAB | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Gabon—République gabonaise'' | [[लिब्रेभिल]] | {{UN Population|Gabon}} | {{sort|00267668|{{convert|267668|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of The Gambia.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Gambia]] | [[File:Location Gambia AU Africa.svg|150px]] | [[गाम्बिया]]<br><br>गणतन्त्र गाम्बिया<br><br>GMB | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: The Gambia—Republic of the Gambia | [[बान्जुल]] | {{UN Population|Gambia}} | {{sort|00010380|{{convert|10380|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[डालासी]] |- | [[File:Flag of Ghana.svg|centre|100px|border|link=Flag of Ghana]] | [[File:Location Ghana AU Africa.svg|150px]] | [[घाना]]<br><br>गणतन्त्र घाना<br><br>GHA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Ghana—Republic of Ghana | [[आक्रा]] | {{UN Population|Ghana}} | {{sort|00238534|{{convert|238534|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[घाना सेडी]] |- | [[File:Flag of Guinea.svg|centre|100px|border|link=Flag of Guinea]] | [[File:Location Guinea AU Africa.svg|150px]] | [[गिनी]]<ref group="n">छिमेकी मुलुक [[गिनी-बिसाउ]]सँग छुट्टाउनका लागि ''गिनी-कोनाक्री''को रूपमा पनि परिचित।</ref><br><br>गणतन्त्र गिनी<br><br>GIN | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Guinée—République de Guinée'' | [[कोनाक्री]] | {{UN Population|Guinea}} | {{sort|00245857|{{convert|245857|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[गिनी फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|centre|100px|border|link=Flag of Guinea-Bissau]] | [[File:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]] | [[गिनी-बिसाउ]]<br><br>गणतन्त्र गिनी-बिसाउ<br><br>GNB | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Guiné-Bissau—República da Guiné-Bissau'' | [[बिसाउ]] | {{UN Population|Guinea-Bissau}} | {{sort|00036125|{{convert|36125|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|centre|100px|border|link=Flag of Côte d'Ivoire]] | [[File:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]] | [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]]<br><br>गणतन्त्र आइभोरी कोस्ट<br><br>CIV | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Côte d'Ivoire—République de Côte d'Ivoire'' | [[यामुसुक्रो]] | {{UN Population|Côte d'Ivoire}} |{{sort|00322460|{{convert|322460|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Kenya.svg|centre|100px|border|link=Flag of Kenya]] | [[File:Location Kenya AU Africa.svg|150px]] | [[केन्या]]<br><br>गणतन्त्र केन्या<br><br>KEN | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Kenya—Republic of Kenya<br><br>[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]]: ''Kenya—Jamhuri ya Kenya'' | [[नैरोबी]] | {{UN Population|Kenya}} | {{sort|00580367|{{convert|580367|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[केन्याली सिलिङ]] |- | [[File:Flag of Lesotho.svg|centre|100px|border|link=Flag of Lesotho]] | [[File:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]] | [[लेसोथो]]<br><br>लेसोथो अधिराज<br><br>LSO | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Lesotho—Kingdom of Lesotho<br><br>[[सोथो भाषा|सोथो]]: ''Lesotho—Muso oa Lesotho'' | [[मासेरू]] | {{UN Population|Lesotho}} | {{sort|00030355|{{convert|30355|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[लेसोथो लोटी|लोटी]] |- | [[File:Flag of Liberia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Liberia]] | [[File:Location Liberia AU Africa.svg|150px]] | [[लाइबेरिया]]<br><br>गणतन्त्र लाइबेरिया<br><br>LBR | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Liberia—Republic of Liberia | [[मोनरोभिया]] | {{UN Population|Liberia}} | {{sort|00111369|{{convert|111369|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[लाइबेरियाली डलर]] |- | [[File:Flag of Libya.svg|centre|100px|border|link=Flag of Libya]] | [[File:Location Libya AU Africa.svg|150px]] | [[लिबिया]]<br><br>लिबिया राज्य<br><br>LBY | {{lang-ar|ليبيا—دولة ليبيا}}<br><br>[[बर्बर भाषा|बर्बर]]: ⵍⵉⴱⵢⴰ | [[त्रिपोली, लिबिया|त्रिपोली]] | {{UN Population|Libya}} | {{sort|01759540|{{convert|1759540|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[लिबियाली दीनार]] |- | [[File:Flag of Madagascar.svg|centre|100px|border|link=Flag of Madagascar]] | [[File:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]] | [[माडागास्कर]]<br><br>गणतन्त्र माडागास्कर<br><br>MDG | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Madagascar—République de Madagascar<br><br>''[[मालागासी भाषा|मालागासी]]'': Repoblikan'i Madagasikara'' | [[आन्तानानारिभो]] | {{UN Population|Madagascar}} | {{sort|00587041|{{convert|587041|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[एरियरी]] |- | [[File:Flag of Malawi.svg|centre|100px|border|link=Flag of Malawi]] | [[File:Location Malawi AU Africa.svg|150px]] | [[मलावी]]<br><br>गणतन्त्र मालवी<br><br>MWI | [[चेवा भाषा|चिचेवा]]: ''Malaŵi—Dziko la Malaŵi''<br><br>[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Malawi—Republic of Malawi | [[लिलोङ्वे]] | {{UN Population|Malawi}} | {{sort|00118484|{{convert|118484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[मलावी क्वाचा]] |- | [[File:Flag of Mali.svg|centre|100px|border|link=Flag of Mali]] | [[File:Location Mali AU Africa.svg|150px]] | [[माली]]<br><br>गणतन्त्र माली<br><br>MLI | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Mali—République du Mali'' | [[बामको]] | {{UN Population|Mali}} | {{sort|01240192|{{convert|1240192|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Mauritania.svg|centre|100px|border|link=Flag of Mauritania]] | [[File:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]] | [[मौरिटानिया]]<br><br>इस्लाम गणतन्त्र मौरिटानिया<br><br>MRT | {{lang-ar|موريتانيا—الجمهورية الإسلامية الموريتانية}} | [[नवाकसुत]] | {{UN Population|Mauritania}} | {{sort|01030700|{{convert|1030700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[उगिया]] |- | [[File:Flag of Mauritius.svg|centre|100px|border|link=Flag of Mauritius]] | [[File:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]] | [[मौरिसस]]<br><br>गणतन्त्र मौरिसस<br><br>MUS | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Mauritius—Republic of Mauritius<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Maurice—République de Maurice''<br><br>[[मौरिसस क्रियोल]] ''Moris—Repiblik Moris'' | [[पोर्ट लुई]] | {{UN Population|Mauritius}} | {{sort|00002040|{{convert|2040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[मौरिसस रूपैयाँ]] |- | [[File:Flag of Morocco.svg|centre|100px|border|link=Flag of Morocco]] | [[File:Location Morocco AU Africa.svg|150px]] | [[मोरोक्को]]<br><br>मोरोक्को अधिराज्य<br><br>MAR | {{lang-ar|المغرب—المملكة المغربية}}<br><br>[[बर्बर भाषा|बर्बर]]: ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ (''Tageldit n-Elmaġrib'') | [[रबात]] | {{UN Population|Morocco}} | {{sort|00446550|{{convert|446550|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} सबै विवादित <br><br>{{convert|710,850|km2|sqmi|0|abbr=on}} क्षेत्रहरू बाहेक, जसमा मोरोक्को प्रशासित [[पश्चिमी सहारा]] समावेश छ जसलाई [[सहारवी अरब लोकतान्त्रिक गणतन्त्र]]ले दावी गरेको छ। | [[मोरोक्को दिरहम]] |- | [[File:Flag of Mozambique.svg|centre|100px|border|link=Flag of Mozambique]] | [[File:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]] | [[मोजाम्बिक]]<br><br>गणतन्त्र मोजाम्बिक<br><br>MOZ | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Moçambique—República de Moçambique'' | [[मापुतो]] | {{UN Population|Mozambique}} | {{sort|00801590|{{convert|801590|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[मेटिकल]] |- | [[File:Flag of Namibia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Namibia]] | [[File:Location Namibia AU Africa.svg|150px]] | [[नामिबिया]]<br><br>गणतन्त्र नामिबियम<br><br>NAM | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Namibia—Republic of Namibia | [[विन्डहोक]] | {{UN Population|Namibia}} | {{sort|00825418|{{convert|825418|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[नामिबियाली डलर]] |- | [[File:Flag of Niger.svg|centre|100px|border|link=Flag of Niger]] | [[File:Location Niger AU Africa.svg|150px]] | [[नाइजर]]<br><br>गणतन्त्र नाइजर<br><br>NER | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Niger—République du Niger'' | [[नियामे]] | {{UN Population|Niger}} | {{sort|01267000|{{convert|1267000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Nigeria.svg|centre|100px|border|link=Flag of Nigeria]] | [[File:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]] | [[नाइजेरिया]]<br><br>सङ्घीय गणतन्त्र नाइजेरिया<br><br>NGA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Nigeria—Federal Republic of Nigeria | [[अबुजा]] | {{UN Population|Nigeria}} | {{sort|00923768|{{convert|923768|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[नाइरा]] |- | [[File:Flag of Rwanda.svg|centre|100px|border|link=Flag of Rwanda]] | [[File:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]] | [[रुवान्डा]]<br><br>Republic of Rwanda<br><br>RWA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Rwanda—Republic of Rwanda<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Rwanda—République du Rwanda''<br> | [[किगाली]] | {{UN Population|Rwanda}} | {{sort|00026798|{{convert|26798|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[रुवान्डेली फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|centre|100px|border|link=Flag of São Tomé and Príncipe]] | [[File:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]] | [[साओ तोमे र प्रिन्सिपी]]<br><br>लोकतान्त्रिक गणतन्त्र साओ तोमे र प्रिन्सिपी<br><br>STP | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''São Tomé e Príncipe—República Democrática de São Tomé e Príncipe'' | [[साओ तोमे]] | {{UN Population|São Tomé and Príncipe}} | {{sort|00000964|{{convert|964|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[साओ तोमे र प्रिन्सिपी दोब्रा|दोब्रा]] |- | [[File:Flag of Senegal.svg|centre|100px|border|link=Flag of Senegal]] | [[File:Location Senegal AU Africa.svg|150px]] | [[सेनेगल]]<br><br>गणतन्त्र सेनेगल<br><br>SEN | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Sénégal—République du Sénégal'' | [[डाकार]] | {{UN Population|Senegal}} | {{sort|00196723|{{convert|196723|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Seychelles.svg|centre|100px|border|link=Flag of Seychelles]] | [[File:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]] | [[सेसेल्स]]<br><br>गणतन्त्र सेसेल्स<br><br>SYC | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Seychelles—Republic of Seychelles<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Seychelles—République des Seychelles''<br><br>[[सेसेल्स क्रियोल]]: ''Sesel— Repiblik Sesel'' | [[भिक्टोरिया, सेसेल्स|भिक्टोरिया]] | {{UN Population|Seychelles}} | {{sort|00000451|{{convert|451|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सेसेल्स रूपैयाँ]] |- | [[File:Flag of Sierra Leone.svg|centre|100px|border|link=Flag of Sierra Leone]] | [[File:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]] | [[सिएरा लियोन]]<br><br>गणतन्त्र सिएरा लियोन<br><br>SLE | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Sierra Leone—Republic of Sierra Leone | [[फ्रिटाउन]] | {{UN Population|Sierra Leone}} | {{sort|00071740|{{convert|71740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएरा लियोनी लियोन|लियोन]] |- | [[File:Flag of Somalia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Somalia]] | [[File:Location Somalia AU Africa.svg|150px]] | [[सोमालिया]]<br><br>सङ्घीय गणतन्त्र सोमालिया<br><br>SOM | {{lang-ar|الصومال—جمهورية الصومال الفيدرالية}}<br><br>[[सोमाली भाषा|सोमाली]]: ''Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya'' | [[मोगादिसु]] | {{UN Population|Somalia}} | {{sort|00637657|{{convert|637657|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सोमाली सिलिङ]] |- | [[File:Flag of South Africa.svg|centre|100px|border|link=Flag of South Africa]] | [[File:Location South Africa AU Africa.svg|150px]] | [[दक्षिण अफ्रिका]]<br><br>गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका<br><br>ZAF | अन्य १० आधिकारिक भाषामा विभिन्न नामहरू | [[ब्लुमफोन्टेन]] <small>(कानुनी)</small>,<br> [[केप टाउन]] <small>(संसदीय)</small>,<br> र [[प्रिटोरिया]] <small>(कार्यकारी)</small> | {{UN Population|South Africa}} | {{sort|01221037|{{convert|1221037|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[दक्षिण अफ्रिकी रान्ड|रान्ड]] |- | [[File:Flag of South Sudan.svg|centre|100px|border|link=Flag of South Sudan]] | [[File:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]] | [[दक्षिण सुडान]]<br><br>गणतन्त्र दक्षिण सुडान<br><br>SSD | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: South Sudan—Republic of South Sudan | [[जुबा]] | {{UN Population|South Sudan}} | {{sort|00644329|{{convert|644329|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[दक्षिण सुडानी पाउन्ड]] |- | [[File:Flag of Sudan.svg|centre|100px|border|link=Flag of Sudan]] | [[File:Location Sudan AU Africa.svg|150px]] | [[सुडान]]<br><br>गणतन्त्र सुडान<br><br>SDN | {{lang-ar|السودان—جمهورية السودان}}<br>(''As Sūdān—Jumhūriyyah as Sūdān'')<br><br>[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Republic of the Sudan | [[खार्तुम]] | {{UN Population|Sudan}} | {{sort|01861484|{{convert|1861484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सुडानी पाउन्ड]] |- | [[File:Flag of Tanzania.svg|centre|100px|border|link=Flag of Tanzania]] | [[File:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]] | [[तान्जनिया|तान्जानिया]]<br><br>संयुक्त गणतन्त्र तान्जानिया<br><br>TZA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Tanzania—United Republic of Tanzania<br><br>[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]]: ''Tanzania—Jamhuri ya Muungano wa Tanzania'' | [[दोदोमा]] (आधिकारिक)<br>[[दार एस सलाम]] (सरकारी) | {{UN Population|Tanzania}} | {{sort|00945203|{{convert|945203|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[तान्जानियाली सिलिङ]] |- | [[File:Flag of Togo (3-2).svg|centre|100px|border|link=Flag of Togo]] | [[File:Location Togo AU Africa.svg|150px]] | [[टोगो]]<br><br>गणतन्त्र टोगो<br><br>TGO | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Togo—République Togolaise'' | [[लोमे]] | {{UN Population|Togo}} | {{sort|00056785|{{convert|56785|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[सिएफए फ्राङ्क]] |- | [[File:Flag of Tunisia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Tunisia]] | [[File:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]] | [[ट्युनिसिया]]<br><br>गणतन्त्र ट्युनिसिया<br><br>TUN | {{lang-ar|تونس—الجمهورية التونسية}} | [[ट्युनिस]] | {{UN Population|Tunisia}} | {{sort|00163610|{{convert|163610|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[ट्युनिसियाली दीनार]] |- | [[File:Flag of Uganda.svg|centre|100px|border|link=Flag of Uganda]] | [[File:Location Uganda AU Africa.svg|150px]] | [[युगान्डा]]<br><br>गणतन्त्र युगान्डा<br><br>UGA | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Uganda—Republic of Uganda<br><br>[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]]: ''Uganda—Jamhuri ya Uganda'' | [[काम्पाला]] | {{UN Population|Uganda}} | {{sort|00236040|{{convert|236040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[युगान्डा सिलिङ]] |- | [[File:Flag of Zambia.svg|centre|100px|border|link=Flag of Zambia]] | [[File:Location Zambia AU Africa.svg|150px]] | [[जाम्बिया]]<br><br>गणतन्त्र जाम्बिया<br><br>ZMB | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Zambia—Republic of Zambia | [[लुसाका]] | {{UN Population|Zambia}} | {{sort|00752614|{{convert|752614|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[जाम्बियाली क्वाचा]] |- | [[File:Flag of Zimbabwe.svg|centre|100px|border|link=Flag of Zimbabwe]] | [[File:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]] | [[जिम्बाब्वे]]<br><br>गणतन्त्र जिम्बाब्वे<br><br>ZWE | [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Zimbabwe—Republic of Zimbabwe | [[हरारे]] | {{UN Population|Zimbabwe}} | {{sort|00390757|{{convert|390757|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | [[जिम्बाब्वे डलर]] |} == गैर-सार्वभौम क्षेत्रहरू == अफ्रिकामा हाल ११ वटा गैर-सार्वभौम क्षेत्रहरू छन्। दुई स्पेनी स्वायत्त सहरहरू र पेनोन दे बेलेस दे ला गोमेरा बाहेक, बाँकी सबै क्षेत्रहरू महाद्वीपको तटमा टापुहरू हुन्। === आश्रित क्षेत्रहरू === {{Further|आश्रित क्षेत्र}} {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | झण्डा ! class="unsortable" | नक्सा ! नेपाली नाम, औपचारिक नाम र आइएसओ !शासक राष्ट्र ! स्थिति<ref name="Field Listing :: Dependency Status">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |title=Field Listing :: Dependency Status |publisher=CIA |access-date=8 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164914/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106014648/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |date=2018-11-06 }}</ref> ! राजधानी ! जनसङ्ख्या ! क्षेत्रफल<ref name="Area"/> ! मुद्रा |- | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|centre|100px|border|link=Union Jack]] | [[File:Saint_Helena,_Ascension_and_Tristan_da_Cunha_in_United_Kingdom.svg|150px]] | [[सेन्ट हेलेना, एसेन्सन र ट्रिस्टिन दा चुन्हा]]<br><br>SH |{{flagcountry|संयुक्त अधिराज्य}} | [[बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू|बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]] | [[जेम्स टाउन, सेन्ट हेलेना|जेम्स टाउन]] | ५,६३३ | {{convert|420|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[सेन्ट हेलेना पाउन्ड]]<small> (सेन्ट हेलेना र एसेन्सन)</small><br>[[पाउन्ड स्टर्लिङ]] <small>(ट्रिस्टिन दा चुन्हा)</small> |- | [[File:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|centre|100px|border|link=Flag of the French Southern and Antarctic Lands]] | [[File:TAAF-fr.png|150px]] | [[फ्रान्सेली दक्षिणी र अन्टार्कटिक क्षेत्र]]<ref group="n">केवल [[हिन्द महासागरमा छरिएका टापुहरू|इलेस एपर्सेस]] अफ्रिकी महादेशको भाग मानिन्छ। बाँकी चार जिल्लाहरू महाद्वीपीय क्षेत्र बाहिर [[हिन्द महासागरका टापुहरूको सूची|हिन्द महासागर]] वा अन्टार्कटिकामा अवस्थित छन्।</ref><br><br>FR-TF | {{flagcountry|फ्रान्स}} | [[फ्रान्स]]को [[समुद्रपार क्षेत्र (फ्रान्स)|समुद्रपार क्षेत्र]] | [[सेन्ट पियर, रेयुनियोँ|सेन्ट पियर]]<ref group="n">इलेस एपर्सेसको मुख्य स्टेसन [[ट्रोमेलिन टापु|ट्रोमेलिन]] हो। तथापि, जिल्ला प्रमुखको मुख्यालय [[सेन्ट-पियरे, रेयुनियोँ |सेन्ट पियर]], [[रेयुनियोँ]] मा अवस्थित छ।</ref> | कुनै स्थायी जनसङ्ख्या छैन<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/|title=French Southern and Antarctic Lands|access-date=5 October 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230306110756/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/ |date=6 March 2023 }}</ref> | {{convert|38.60|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |} === अन्य क्षेत्रहरू === यस सूचीमा नौ क्षेत्रहरू समावेश छन् जुन मुख्य तया गैर-अफ्रिकी देशको सम्मिलित क्षेत्रहरूको रूपमा प्रशासित छन्। {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable" | झण्डा ! class="unsortable" | नक्सा ! नेपाली नाम, औपचारिक नाम र आइएसओ ! शासक राष्ट्र ! स्थिति<ref name="Field Listing :: Dependency Status"/> ! मूल र आधिकारिक नाम ! राजधानी ! जनसङ्ख्या ! क्षेत्रफल<ref name="Area"/> ! मुद्रा |- | [[File:Flag of the Canary Islands.svg|centre|100px|border|link=Flag of the Canary Islands]] | [[File:Location Canary Islands Africa.svg|150px]] | [[क्यानरी टापु]]<br><br>स्वायत्त क्षेत्र क्यानरी टापु<br><br>ES-CN | rowspan="2" |{{flagcountry|स्पेन}} | [[स्पेन]]को स्वायत्त समुदाय | [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Islas Canarias'' | [[सान्ता क्रुस]] र [[लास पाल्मास]]<ref>{{cite web |url=http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |title=Estatuto de Autonomía de Canarias en la Página Web Oficial del Gobierno de Canarias |publisher=.gobiernodecanarias.org |access-date=2010-09-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120074726/http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |archive-date=2011-01-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120074726/http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |date=2011-01-20 }}</ref><br><br>[[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Santa Cruz de Tenerife'' र ''Las Palmas de Gran Canaria'' | २,२०७,२२५ | {{convert|7447|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag Ceuta.svg|centre|100px|border|link=Flag of Ceuta]] | [[File:Ceuta-melilla.png|150px]] | [[सेउता]]<br><br>सेउता स्वायत्त सहर<br><br>ES-CE | [[स्पेन]]को स्वायत्त सहर | [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Ceuta—Ciudad autónoma de Ceuta'' | सेउता<br><br>[[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Ceuta'' | ८४,८४३ | {{convert|28|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of Madeira.svg|centre|100px|border|link=Flag of Madeira]] | [[File:Location Madeira Africa.svg|150px]] | [[मादेइरा]]<br><br>मादेइराको स्वायत्त क्षेत्र<br><br>PT-30 | {{flagcountry|पोर्तगाल}} | [[पोर्तगाल]]को स्वायत्त क्षेत्र | [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Madeira—Região Autónoma da Madeira'' | [[फुसाल]]<br><br>[[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]: ''Funchal'' | २६७,७८५ | {{convert|828|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of France.svg|centre|100px|border|link=Flag of Mayotte]] | [[File:Location Mayotte Africa.svg|150px]] | [[मायोत]]<br><br>मायोत क्षेत्र<br><br>YT | {{flagcountry|फ्रान्स}} | समुद्रापर क्षेत्र र फ्रान्सेली गणतन्त्रको घटकको भाग | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Mayotte—Région Mayotte'' | [[मामोउदुजु]]<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Mamoudzou'' | २६६,३८० | {{convert|374|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of Melilla.svg|centre|100px|border|link=Flag of Melilla]] | [[File:Ceuta-melilla.png|150px]] | [[मेलिया]]<br><br>स्वायत्त सहर मेलिया<br><br>ES-ML | {{flagcountry|स्पेन}} | [[स्पेन]]को स्वायत्त सहर | [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Melilla—Ciudad autónoma de Melilla'' | Melilla<br><br>[[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Melilla'' | ८४,७१४ | {{convert|20|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of Italy.svg|centre|100px|border|link=Flag of Italy]] | [[File:Pelagie Islands map.png|150px]] | [[पिलागी टापु]]<br><br> | {{flagcountry|इटाली}} | [[इटाली]]को क्षेत्र | [[इटालेली भाषा|इटालेली]]: ''Isole Pelagie'' | [[लाम्पेदुसा ए लिनोसा]]<ref group="n">भौगोलिक रूपमा द्वीपसमूहको भाग ([[लाम्पेदुसा]] र [[लाम्पियोन]]) अफ्रिकी महाद्वीपसँग सम्बन्धित छ; राजनीतिक र प्रशासनिक रूपमा, टापुहरू [[सिसिली]] मा [[आग्रिगेन्तो प्रदेश]] भित्र पर्दछन्।</ref><br><br>[[इटालेली भाषा|इटालेली]]: ''Lampedusa e Linosa''<br><ref> http://www.treccani.it/enciclopedia/pelagie/</ref> | ६,३०४ | {{convert|21.4|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of Spain.svg|centre|100px|border|link=Flag of Spain]] | [[File:Mapa del sur de España neutral.png|150px]] | [[प्लासास दे सोबेरानिया]]<br><br> | {{flagcountry|स्पेन}} | [[स्पेन]]को समुद्रपार क्षेत्र | [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]]: ''Plazas de soberanía'' | अनुपलब्ध | ७४ | ०.५९&nbsp;किमी^२ (०.२३ वर्ग माइल) | [[युरो]] |- | [[File:Flag of France.svg|100px|border|link=Flag of Réunion]] | [[File:Location Réunion Africa.svg|150px]] | [[रेयुनियोँ]]<br><br> रेयुनियोँ क्षेत्र<br><br>RE | {{flagcountry|फ्रान्स}} | समुद्रापर क्षेत्र र फ्रान्सेली गणतन्त्रको घटकको भाग | [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Réunion—Région Réunion'' | [[सेन्ट-डेनिस]]<br><br>[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]: ''Saint-Denis'' | ८८९,९१८ | {{convert|2512|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[युरो]] |- | [[File:Flag of Yemen.svg|centre|100px|border|link=Flag of Yemen]] | [[File:Socotra_Archipelago.PNG|150px]] | [[सोकोत्रा प्रान्त|सोकोत्रा क्षेत्र]]<br><br> | {{flagcountry|यमन}} | [[यमन]]को प्रान्त | {{langx|ar|أرخبيل سقطرى}}<br>(''ʾArḫabīl Suquṭrā'')<br> | [[Hadibu]]<br><br>[[अरबी भाषा|अरबी]]: اديبو (''Ḥādībū'') | ६०,५५० | {{convert|3974.64|km2|sqmi|0|abbr=on}} | [[यमनी रियल]] |} == टिप्पणी == <references group="n"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अफ्रिकाका देशहरूको सूची]] [[श्रेणी:अफ्रिका सम्बन्धित सूची]] [[श्रेणी:महादेश अनुसार देशहरूको सूची]] [[श्रेणी:अफ्रिका]] laec1nc504gkh1sg9mbujlwmw6j2haz 10 136466 1366539 1183874 2026-07-21T11:56:54Z ~2026-40912-31 79903 1366539 wikitext text/x-wiki {{Infobox | abovestyle = text-align:center;background: #ededed; | above = {{{document_name|{{{name|}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Image|{{{image|{{{image_name|}}}}}}}}}|size={{{Image size|{{{image_size|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|{{{image_caption|}}}}}} | headerstyle = background: #ededed; | header1 = {{#if:{{{jurisdiction|}}}|अवलोकन}} | label2 = मौलिक शीर्षक | data2 = {{#if: {{{title_orig|}}} | {{#if: {{{orig_lang_code|}}} | {{lang|{{{orig_lang_code|}}}|{{{title_orig|}}}}} }} }} | label3 = क्षेत्राधिकार | data3 = {{{jurisdiction|}}} | label4 = अधीनस्थ | data4 = {{{subordinate_to|}}} | label5 = सिर्जना | data5 = {{{date_created|}}} | label6 = प्रस्तुत | data6 = {{{date_presented|}}} | label7 = अनुमोदन | data7 = {{{date_ratified|}}} | label8 = प्रभावकारी मिति | data8 = {{{date_effective|}}} | label9 = [[सरकार|प्रणाली]] | data9 = {{{system|}}} | header10 = {{#if:{{{branches|}}}|सरकारी संरचना}} | label11 = [[शक्ति पृथकीकरण|शाखाहरू]] | data11 = {{{branches|}}} | label12 = [[राष्ट्रप्रमुख]] | data12 = {{{head_of_state|}}} | label13 = कक्षहरू | data13 = {{{chambers|}}} | label14 = [[कार्यकारिणी]] | data14 = {{{executive|}}} | label15 = [[न्यायपालिका]] | data15 = {{{courts|}}} | label16 = [[सङ्घीयता]] | data16 = {{{federalism|}}} | label17 = [[निर्वाचक मण्डल]] | data17 = {{{electoral_college|}}} | label18 = संलग्न खण्ड | data18 = {{{number_entrenchments|}}} | header19 = {{#if:{{{number_amendments|}}}|इतिहास}} | label20 = [[विधायिका|पहिलो विधायिका]] | data20 = {{{date_legislature|}}} | label21 = प्रथम कार्यकारी | data21 = {{{date_first_executive|}}} | label22 = पहिलो न्यायालय | data22 = {{{date_first_court|}}} | label23 = खारेज | data23 = {{{date_repealed|}}} | label24 = संशोधन | data24 = {{{number_amendments|}}} | label25 = अन्तिम संशोधन | data25 = {{{date_last_amended|}}} | label26 = उद्धरण | data26 = {{{citation|}}} | label28 = स्थान | data28 = {{{location_of_document|}}} | label29 = निर्माण | data29 = {{{commissioned|}}} | label30 = लेखक(हरू) | data30 = {{{writer|}}} | label31 = हस्ताक्षरकर्ताहरू | data31 = {{{signers|}}} | label32 = दस्तावेज प्रकार | data32 = {{{media_type|}}} | label33 = प्रतिस्थापन | data33 = {{{supersedes|}}} | header59 = {{#if:{{{wikisource|}}}|पूर्ण पाठ}} | data60 = {{#if:{{{wikisource|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[wikisource:{{{wikisource}}}|{{{wikisource}}}]] [[विकिस्रोत]]मा}} | data62 = {{#if:{{both|{{{native_wikisource|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} <!-- then:-->| [[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]]''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [[s:{{#if:{{{orig_lang_code|}}}|{{{orig_lang_code|}}}:}}{{{native_wikisource|}}}|{{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]]<!-- -->}}'' at <!-- -->{{#if:{{#invoke:lang|is_ietf_tag|{{{orig_lang_code}}}}}|{{#invoke:lang|name_from_tag|{{{orig_lang_code}}}}}}} [[Wikisource]]<!-- -->{{main other|[[Category:Articles that link to foreign-language Wikisources]]}} <!--(create hidden category to be monitored by WikiProject:Wikisource) else:-->| {{#if:{{both|{{{native_external_url|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} |[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] ''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [{{{native_external_url|}}} {{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]<!-- -->}}'' <!-- -->{{#if:{{{native_external_host|}}} |at {{{native_external_host|}}} |online}} }} }} | header63 = {{#if:{{{wikisource1|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[Wikisource]]}} | data64 = {{#if:{{{wikisource1|}}}| * [[wikisource:{{{wikisource1}}}|{{{wikisource1}}}]] {{#if:{{{wikisource2|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource2}}}|{{{wikisource2}}}]]}} {{#if:{{{wikisource3|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource3}}}|{{{wikisource3}}}]]}} {{#if:{{{wikisource4|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource4}}}|{{{wikisource4}}}]]}} {{#if:{{{wikisource5|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource5}}}|{{{wikisource5}}}]]}} }} | | data65 = {{{misc|{{{module|}}}}}} | data66 = {{{misc2|{{{module2|}}}}}} | data67 = {{{misc3|{{{module3|}}}}}} | data68 = {{{misc4|{{{module4|}}}}}} | data69 = {{{misc5|{{{module5|}}}}}} | data70 = {{{misc6|{{{module6|}}}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox constitution with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox constitution]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| branches | caption | chambers | citation | commissioned | courts | date_created | date_effective | date_first_court | date_first_executive | date_last_amended | date_legislature | date_presented | date_ratified | date_repealed | document_name | electoral_college | executive | federalism | head_of_state | footnotes | Image | Image size | image | image_alt | image_caption | image_name | image_size | jurisdiction | location_of_document | media_type | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | native_wikisource | number_amendments | number_entrenchments | orig_lang_code | orig_lang_code | signers | subordinate_to | supersedes | system | title_orig | wikisource | wikisource1 | wikisource2 | wikisource3 | wikisource4 | wikisource5 | writer }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3lrkrfd10zjx6yveiw0ifx0ldi7rd23 0 136994 1366604 1352738 2026-07-22T03:50:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366604 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र किरिबाटी | common_name = किरिबाटी | native_name = Kiribati ([[गिल्बर्टी भाषा|गिल्बर्टी]]) | image_flag = Flag of Kiribati.svg | image_coat = Coat of arms of Kiribati.svg | national_motto = {{lang|gil|Te Mauri, te Raoi ao te Tabomoa}}<br />("स्वास्थ्य, शान्ति र समृद्धि") | national_anthem = {{lang|gil|[[कुनान किरिबाटी]]}}<br />("किरिबाटीको गीत"){{parabr}}{{center|[[File:Kiribati Anthem Performed by US Navy Band.oga]]}} | image_map = Kiribati on the globe (Polynesia centered).svg | image_map2 = | capital = [[तारावा]]स्थित [[दक्षिण तारावा]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/|title=About Kiribati – Kiribati For Travellers – Kiribati National Tourism Office}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626072239/http://www.kiribatitourism.gov.ki/index.php/aboutkiribati/aboutkiribatioverview |date=2010-06-26 }}</ref> | coordinates = {{Coord|1|28|N|173|2|E|type:city}} | largest_city = राजधानी | official_languages = {{unbulleted list|[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]|[[गिल्बर्टी भाषा|गिल्बर्टी]]}} | ethnic_groups = {{plainlist| * ९५.७% गिल्बर्टी * ४.३% अन्य<ref name="Census 2020"/>}} | ethnic_groups_year = सन् २०२० को जनगणना | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |९६.२% [[इसाई धर्म|इसाई]] |—५८.९% [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] |—२१.२% युनिटिङ चर्च |—१६.१% अन्य इसाई |२.१% बहाई धर्म |१.७% अन्य / [[अधार्मिकता|धर्मइतर]]<ref name="Census 2020">{{cite book |title=Kiribati Census 2020 |url=https://nso.gov.ki/download/146/2020-census/1965/population-and-housing-census-report-2020 |access-date=21 June 2022}}</ref> }} | religion_year = सन् २०२० को जनगणना | demonym = किरिबाटी | government_type = एकात्मक [[सरकारको शासन प्रणाली अनुसार देशहरूको सूची|कार्यकारी राष्ट्रपतिको साथ संसदीय गणतन्त्र]] | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[तानेति मामौ]] | leader_title2 = उप-राष्ट्रपति | leader_name2 = [[तेउवा तोआतु]] | legislature = [[प्रतिनिधि सभा (किरिबाटी)|प्रतिनिधि सभा]] | sovereignty_type = स्वतन्त्र {{nobold|[[संयुक्त अधिराज्य]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]}} | established_event1 = स्थापित | established_date1 = १२ जुलाई १९७९ | established_event2 = [[तारावा सन्धि]] | established_date2 = २० सेप्टेम्बर १९७९ | area_km2 = ८११.१९ | area_rank = १७२औँ<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = | population_estimate = १२१,३३८ | population_estimate_rank = १९२औँ | population_estimate_year = सन् २०२१<ref>{{Cite web |title=Kiribati {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/country/kiribati?view=chart |access-date=2022-11-25 |website=data.worldbank.org}}</ref> | population_density_km2 = १५१.९ | population_density_rank = ५५औँ | GDP_PPP = {{increase}} $२९.७ करोड | GDP_PPP_year = सन् २०२३ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $२,३८१<ref name="autogenerated3">{{Cite web | url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=826,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 | title=World Economic Outlook database: April 2023 |date=April 2023|accessdate=20 July 2023}}</ref> | GDP_nominal = {{increase}} $२४.८ करोड | GDP_nominal_year = सन् २०२३ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $१,९८९<ref name="autogenerated3"/> | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = ०.६२४ <!--number only--> | HDI_year = सन् २०२१ | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम]]|date=8 September 2022|access-date=10 October 2022}}</ref> | HDI_rank = १३६औँ | currency = [[अस्ट्रेलियाली डलर]] ($)<ref>[[किरिबाटी डलर]] आधिकारिक मुद्रा होइन।</ref> | currency_code = AUD | utc_offset = [[युटिसी+१२:००|+१२]], [[युटिसी+१३:००|+१३]], [[युटिसी+१४:००|+१४]] | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = बायाँ | calling_code = +६८६ | cctld = [[डट केआई]] | footnote_a = <!--ORPHANED: Supplemented by a nearly equal amount from external sources.--> | today = }} '''किरिबाटी'''<ref>{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/place/Kiribati |title = Kiribati |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |access-date = 27 July 2010 }} {{cite web |url = http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Kiribati |title = Kiribati: definition of Kiribati in Oxford dictionary (British & World English) |publisher = Oxford University Press |access-date = 31 December 2014 |archive-date = 27 May 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160527071902/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/kiribati |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527071902/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/kiribati |date=27 May 2016 }}</ref>, मध्य [[प्रशान्त महासागर]]को [[ओसिनिया]]को माइक्रोनेसिया उपक्षेत्रको एक [[द्वीपीय देश|टापु देश]] हो।<ref name=CIA>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ Kiribati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ |date=2021-02-04 }}. ''The World Factbook''.</ref><ref name=r1>[http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-md* Publications Office — Interinstitutional style guide — Annex A5 — List of countries, territories and currencies]. Europa (web portal). Retrieved 29 January 2016.</ref><ref>{{cite news |title=Kiribati profile – Facts |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-16431215 |access-date=23 July 2020 |publisher=BBC |date=23 May 2013}}</ref> सन् २०२० को जनगणना अनुसार यहाँको स्थायी जनसङ्ख्या १,१९,००० भन्दा बढी छ र आधाभन्दा बढी तारावा प्रवालद्वीपमा बसोबास गर्छन्।<ref>{{cite news |title=Kiribati profile – Facts |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-16431215 |access-date=23 July 2020 |publisher=BBC |date=23 May 2013}}</ref> यस राज्यमा ३२ प्रवालद्वीपहरू र एक बानाबा टापु समावेश छ। यसको कुल क्षेत्रफल ८११ वर्ग किलोमिटर (३१३ वर्ग माइल) रहेको छ भने यो समुद्रमा ३४,४१,८१० वर्ग किलोमिटर (१,३२८,८९० वर्ग माइल) मा फैलिएको छ।<ref name="IMF 2011">{{cite web |title = Kiribati: 2011 Article IV Consultation-Staff Report, Informational Annexes, Debt Sustainability Analysis, Public Information Notice on the Executive Board Discussion, and Statement by the Executive Director for Kiribati |url = https://www.imf.org/external/pubs/cat/longres.aspx?sk=24871.0 |publisher = International Monetary Fund Country Report No. 11/113 |date = 24 May 2011 |access-date = 4 October 2011 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Kiribati}} * [https://www.worldmaps.info/maps/high/KI/ki.jpg किरिबाटीको नक्सा] वर्ल्ड म्याप्सबाट * [http://www.kiribatitourism.gov.ki/ किरिबाटी राष्ट्रिय पर्यटन कार्यालय] * [http://www.parliament.gov.ki/ किरिबाटीको संसद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706182920/http://www.parliament.gov.ki/ |date=2011-07-06 }} * [http://www.climate.gov.ki/ किरिबाटीको राष्ट्रिय जलवायु परिवर्तन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202030155/http://www.climate.gov.ki/tarawa_climate_change_conference.html |date=2 February 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20090506023409/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kiribati.html राज्य प्रमुख र मन्त्रिपरिषद् सदस्य] (अभिलेख ६ मे २००९) === साधारण जानकारी === * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ किरिबाटी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ |date=2021-02-04 }}। ''[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]''। [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]। * [https://web.archive.org/web/20080607085059/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kiribati.htm किरिबाटी] ''युबिसी लाइब्रेरीज गोभपब्स''बाट (अभिलेख ७ जुन २००८) * {{curlie|Regional/Oceania/Kiribati}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-16431122 किरिबाटी] [[बिबिसी|बीबीसी]]बाट * {{wikiatlas|Kiribati|किरिबाटी}} * [http://www.phoenixislands.org/ फोनिक्स टापु संरक्षण क्षेत्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203203818/http://www.phoenixislands.org/ |date=3 December 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20120114110615/http://www.history.navy.mil/ac/exploration/wilkes/wilkes.html Exhibit: The Alfred Agate Collection: The United States Exploring Expedition, 1838–1842] from the Navy Art Gallery (archived 14 January 2012) * [https://kiribati-data.sprep.org/dataset/birds-kiribati किरिबाटीका पन्छीहरू]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[कन्जरभेसन इन्टरनेसनल]]बाट [[श्रेणी:किरिबाटी|किरिबाटी]] [[श्रेणी:राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:माइक्रोनेसियाका राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:ओसिनियाका राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:बेलायती पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:अल्पविकसित देशहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:इसाई राष्ट्रहरू]] k13rvc07jwkplorqrtqahf8w7q40i2o 0 137456 1366605 1285991 2026-07-22T03:56:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366605 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = कुर्देली | nativename = {{lang|ku-Latn|Kurdî}} / {{lang|ku-Arab|کوردی}} | image = Kurdish_Language.svg | imagescale = 0.6 | imagecaption = | states = [[टर्की]], [[इराक]], [[इरान]], [[सिरिया]], [[आर्मेनिया]], [[अजरबैजान]] | region = [[कुर्दिस्तान]], अनातोलिया, काकेसस, खोरासान, कुर्देली प्रवास | ethnicity = [[कुर्द जाति]] | speakers = २.५ करोड | date = २०१९–२०२० | ref = <ref>{{e25|kur}}</ref> | familycolor = Indo-European | fam1 = [[भारोपेली भाषा परिवार]] | fam2 = [[आर्य इरानेली भाषा परिवार|आर्य इरानेली]] | fam3 = [[इरानेली भाषा परिवार|इरानेली]] | fam4 = [[पश्चिमी इरानेली भाषा परिवार|पश्चिमी इरानेली]] | fam5 = [[उत्तरपश्चिमी इरानेली भाषा परिवार|उत्तरपश्चिमी]] | ancestor = | ancestor2 = | dia1 = [[उत्तरी कुर्देली]] <small>(कुर्मन्जी)</small> | dia2 = [[केन्द्रीय कुर्देली]] <small>(सोरानी)</small> | dia3 = [[दक्षिणी कुर्देली]] <small>(एक्सवारिन, पालेवानी)</small> | script = {{Plain list| * [[कुर्देली वर्णमाला|हावर वर्णमाला]] <small>([[रोमन लिपि]]; टर्की र सिरियामा धेरै प्रयोग गरिन्छ)</small> * [[कुर्देली वर्णमाला|सोरानी वर्णमाला]] <small>(फारसी-अरबी लिपि; इराक र इरानमा प्रायः प्रयोग गरिन्छ)</small> * [[सिरिलिक लिपि]] <small>(पूर्व सोभियत सङ्घ)</small> * [[कुर्देली वर्णमाला|आर्मेनियाली वर्णमाला]] <small>(सन् १९२१–२९ सोभियत आर्मेनियामा)</small><ref>{{cite book |editor1-last=MacCagg |editor1-first=William O. |editor2-last=Silver |editor2-first=Brian D. |date=1979 |title=Soviet Asian Ethnic Frontiers |publisher=Pergamon Press |isbn=9780080246376 |page=94 |quote=Since the most active Soviet Kurdish center has been and continues to be Yerevan, the first alphabet used for publishing Kurdish in the USSR was the Armenian alphabet.}}</ref><ref>{{cite web |script-title=ru:Курдский язык |url=http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/lingvistika/KURDSKI_YAZIK.html |publisher=[[Krugosvet]] |language=ru |quote=...в Армении на основе русского алфавита с 1946 (с 1921 на основе армянской графики, с 1929 на основе латиницы).}}</ref><ref>{{cite book |last1=Khamoyan |first1=M. |title=[[Soviet Armenian Encyclopedia]] |volume=12 |chapter=Քրդերեն [Kurdish language] |date=1986 |page=492 |language=hy |quote=...գրկ. լույս է տեսնում 1921-ից հայկ., 1929-ից՝ լատ., 1946-ից՝ ռուս. այբուբենով...}}</ref> }} | dia4 = [[लाकी भाषा|लाकी]]<ref name="Iranatlas" >{{cite web |title=Atlas of the Languages of Iran A working classification |url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification |website=Languages of Iran |access-date=25 May 2019}}</ref> | iso1 = ku | iso2 = kur | iso3 = kur | lc1 = kmr | ld1 = [[उत्तरी कुर्देली]] | lc2 = ckb | ld2 = [[केन्द्रीय कुर्देली]] | lc3 = sdh | ld3 = [[दक्षिणी कुर्देली]] | lc4 = lki | ld4 = [[लाकी भाषा|लाकी कुर्देली]] | lingua = 58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) | glotto = kurd1259 | glottorefname = कुर्देली | nation = {{flag|इराक}}<ref>{{cite web |title=Iraq's Constitution of 2005 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005.pdf?lang=en |access-date=14 April 2019 |page=4}}</ref> * [[कुर्दिस्तान क्षेत्र|इराकी कुर्दिस्तान]]<ref>{{cite web |title=Kurdistan: Constitution of the Iraqi Kurdistan Region |url=https://unpo.org/article/538?id=538 |access-date=14 April 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704072456/https://unpo.org/article/538?id=538 |date=4 July 2020 }}</ref> * [[उत्तरी र पूर्वी सिरियाको स्वायत्त प्रशासन]]<ref>{{cite web |title=Social Contract - Sa-Nes |url=http://rojavabenelux.nl/?page_id=1862 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209113945/http://rojavabenelux.nl/?page_id=1862 |url-status=dead |archive-date=9 December 2018 |publisher=Self-Administration of North & East Syria Representation in Benelux |access-date=22 March 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181209113945/http://rojavabenelux.nl/?page_id=1862 |date=9 December 2018 }}</ref><ref>{{cite news |title=Rojava could be a model for all Syria |url=https://www.nationalia.info/interview/1905/rojava-could-be-a-model-for-all-syria |access-date=22 March 2019 |work=[[Salih Muslim]] |agency=Nationalita |date=29 July 2014}}</ref> | minority = {{flag|आर्मेनिया}}<ref>{{cite book |last=Pavlenko |first=Aneta |year=2008 |title=Multilingualism in Post-Soviet Countries |location=Bristol, UK |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-84769-087-6 |pages=18–22}}</ref> | notice = IPA | map = | mapcaption = | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = {{center|कुर्देली बोलीहरू र कुर्दहरूले बोल्ने अन्य इरानी भाषाहरूको भौगोलिक वितरण}} {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|'''कुर्मन्जी''' ''(उत्तरी कुर्देली)''}} {{legend|#c63143|'''सोरानी''' ''(केन्द्रीय कुर्देली)''}} {{legend|#c8a65d|'''गोरोनी''' ''(दक्षिणी कुर्देली)''}} {{legend|#a56c24|'''जाजाकी'''}} {{legend|#b3d423|'''मिश्रित बोली क्षेत्रहरू'''}} {{col-end}} }} '''कुर्देली''' ({{lang|ckb|کوردی|links=no}}) एक भाषा वा [[कुर्दिस्तान]]को भू-सांस्कृतिक क्षेत्रमा [[कुर्द जाति|कुर्द]]हरूले बोल्ने भाषाहरूको समूह हो। कुर्देली भाषाहरूले एक बोलीको निरन्तरता को गठन गर्दछ, जसमध्ये धेरै पारस्परिक रूपले समझदार छैनन्, [[भारोपेली भाषा परिवार]]मा पश्चिमी इरानी भाषाहरूसँग सम्बन्धित छन्। कुर्देलीहरूको मुख्य तीन उपभाषाहरू वा भाषाहरू उत्तरी कुर्देली (कुर्मानजी), मध्य कुर्देली (सोरानी), र दक्षिणी कुर्देली (ज्वारेन) हुन्। गैर-कुर्देली उत्तर-पश्चिमी इरानी भाषाहरूको एक अलग समूह, जाजा-गोरानी भाषाहरू पनि लाखौं जातीय कुर्दहरूले बोल्छन्। अधिकांश कुर्दहरू कुर्मनजी बोल्छन्, र अधिकांश कुर्द ग्रन्थहरू कुर्मनजी र सोरानीमा लेखिएका छन्। कुर्मनजी हावर वर्णमाला, ल्याटिन लिपिको व्युत्पत्तिमा लेखिएको छ, र सोरानी सोरानी वर्णमालामा लेखिएको छ, अरबी लिपिको व्युत्पत्ति।<ref>{{cite news|url=https://www.fas.harvard.edu/~iranian/Kurmanji/kurmanji_1_grammar.pdf|title=Kurmanji Kurdish|access-date=24 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194105/http://www.fas.harvard.edu/~iranian/Kurmanji/kurmanji_1_grammar.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref> लाकीलाई दक्षिणी कुर्देलीको बोलीको रूपमा वा कुर्देली अन्तर्गत चौथो भाषाको रूपमा वर्गीकरण बहसको विषय हो, तर लाकी र अन्य दक्षिणी कुर्द बोलीहरू बीचको भिन्नता न्यूनतम छ।<ref name="iranicaonline">{{cite web |title=Lak Tribe |url=http://www.iranicaonline.org/articles/lak-tribe |access-date=25 May 2019 |work=[[Iranica Online]]}}</ref> कुर्देली मा साहित्यिक उत्पादन ज्यादातर २०औँ शताब्दी को सुरुवात सम्म कविता मा सीमित थियो, जब अधिक सामान्य साहित्य विकसित भयो। आज, दुई प्रमुख लिखित कुर्देली बोलीहरू कुर्मानजी र सोरानी हुन्। सोरानी अरबीसँगै इराकका दुई आधिकारिक भाषाहरूमध्ये एक हो र राजनीतिक दस्तावेजहरूमा यसलाई "कुर्देली" भनेर चिनिन्छ।<ref>{{cite web |title=Kurdish language issue and a divisive approach |url=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/194 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017021048/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F194 |archive-date=17 October 2015 |publisher=Kurdish Academy of Language }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017021048/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F194 |date=17 October 2015 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कुर्देली भाषा| ]] [[श्रेणी:इरानेली भाषा परिवार]] [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] shwmc1osbad38ocxxi1moiij1a455id 0 139681 1366552 1354857 2026-07-21T12:29:19Z CommonsDelinker 144 Replacing Corn_shows_the_affect_of_drought.jpg with [[File:Corn_shows_the_effect_of_drought.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 1366552 wikitext text/x-wiki '''प्राकृतिक प्रकोप''' एक प्रकारको प्राकृतिक घटना हो जसले मानिसको सामाजिक-आर्थिक पक्षलाई क्षति पुर्‍याउँदछ। यद्यपि यो एक सामान्य प्राकृतिक घटनाको रूपमा भएतापनि धेरैजसो अवस्थामा यो मानव गतिविधिहरूको प्रभावको कारण प्राकृतिक सन्तुलनको ह्रासको कारणले हुन्छ।<ref name=":3">{{cite web |title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index |url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |publisher=Federal Emergency Management Agency |website=hazards.fema.gov |access-date=2022-06-08}}</ref> सामान्य भाषामा भन्नुपर्दा प्राकृतिक प्रकोप प्राकृतिक नियमको अपवाद हो। प्राकृतिक प्रकोपले विपत्तिपछि [[समाज]] वा समुदायमा अत्यधिक हानिकारक प्रभाव छाड्ने गर्दछ। [[बाढी]], [[पहिरो]], [[खडेरी]], [[भुईँचालो|भूकम्प]], उष्णकटिबन्धीय चक्रवात, [[आँधीबेहरी]] [[चट्याङ]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी गतिविधि]], [[डढेलो]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरू यसका केही उदाहरणहरू हुन्।<ref>{{cite book |editor=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst |year=2003 |title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People |publisher=Routledge |isbn=1-85383-964-7|date=December 2020}}</ref> प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति गर्न सक्ने भएकाले यसले सामान्यतया आर्थिक गतिविधिलाई समेत क्षति पुर्‍याउने गर्दछ। विद्वानहरूले प्राकृतिक प्रकोप भन्ने शब्द अनुपयुक्त रहेको र यसलाई त्याग्नुपर्ने बताउँदै यसको सट्टा, सरल शब्द ''विपद्'' प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। यस्तो प्रकोप, प्राकृतिक वा मानव निर्मित खतराको परिणामले हुनसक्छ जसले कमजोर समुदायलाई बढी प्रभाव पार्ने गर्दछ।<ref>Cannon, Terry. (1994). [https://researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment.</ref> [[चित्र:Elkton, Maryland 2009 Blizzard.jpg|thumb|सन् २००९ मा मेरिल्यान्डमा आएको हिमआँधी]] आधुनिक समयमा प्राकृतिक, मानव निर्मित र मानव-द्रुत विपत्तिहरू बीचको विभाजन कोर्न निकै कठीन छ।<ref name=":1">{{cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |website=openDemocracy |date=2020-11-26 |url=https://opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> वास्तुकला, [[आगो|अग्नि]], स्रोत व्यवस्थापन र [[जलवायु परिवर्तन]] जस्ता मानव निर्मित गतिविधिहरूले प्राकृतिक प्रकोपहरू निम्त्याउनमा भूमिका खेल्ने गर्दछन्।<ref name=":1"/><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> प्राकृतिक प्रकोप शब्दलाई सन् १९७६ देखिनै गलत नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite web | title=Wildfire Causes and Evaluations (U.S. National Park Service) | website=NPS.gov Homepage (U.S. National Park Service) | date=2018-11-27 | url=https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210101030717/https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web | last=DeWeerdt | first=Sarah | title=Humans cause 96% of wildfires that threaten homes in the U.S. | website=Anthropocene | date=2020-09-15 | url=https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210055715/https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | url-status=live }}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=Vaclav |title=China's great famine: 40 years later |journal=BMJ |date=18 December 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 }}</ref> अपर्याप्त भवन निर्माण मापदण्ड, मानिसहरूको सीमान्तीकरण, असमानता, स्रोतसाधनको अत्यधिक दोहन, चरम सहरी फैलावट र [[जलवायु परिवर्तन]]का कारण प्राकृतिक प्रकोपहरू बढ्न सक्छन्।<ref>{{cite book |last1=McGuire |first1=Bill |title=Waking the Giant: How a changing climate triggers earthquakes, tsunamis, and volcanoes |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-959226-5 |url=https://1lib.eu/book/2583950/77162a |access-date=2020-12-29 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 |url-status=live|date=December 2020}}</ref> विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा देखिने चरम जलवायु, अस्थिर भू-आकृति, वन विनाश, अनियोजित विकास प्रसार र भवन निर्माणहरूले गर्दा मानिसहरू यस्ता प्रकोपहरूको खतरामा परेका छन्। दीर्घकालीन प्राकृतिक प्रकोपबाट पीडित, [[अल्पविकसित देश|कम विकसित]] र [[विकासशील देश|विकासोन्मुख देशहरू]]मा प्रायः विपत्ति आएको खण्डमा अप्रभावकारी सञ्चार प्रणालीहरू रहने भएकाले विपद् रोकथाम र व्यवस्थापनका उनीहरू पूर्णरूपमा समर्थन हुँदैनन्। यदि कुनै प्रकारको प्राकृतिक विपद् कमजोर जनसमुदायमा नपर्ने हो भने विपद्को स्तरमा वृद्धि नहुने देखिन्छ।<ref>{{cite book| author=D. Alexander| year=2002| title=Principles of Emergency planning and Management| publisher=Harpended: Terra publishing| isbn= 1-903544-10-6}}</ref><ref>{{cite book|author1=B. Wisner |author2=P. Blaikie |author3=T. Cannon |author4=I. Davis | year=2004| title=At Risk – Natural hazards, people's vulnerability and disasters| publisher=Wiltshire: Routledge| isbn= 0-415-25216-4|date=December 2020}}</ref> यदि कमजोर जनसमुदायले विपत् अनुभव गर्नुपर्‍यो भने त्यसपछिको पुनर्निर्माण गर्न धेरै वर्ष लाग्न सक्ने र त्यो मर्मत अवधिले थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ। प्राकृतिक प्रकोपको विनाशकारी परिणामले प्रभावित समुदायहरूको मानसिक [[स्वास्थ्य]]मा पनि यसले असर पार्ने गर्दछ।<ref>{{cite journal|last1=Kieft|first1=J.|last2=Bendell|first2=J|year=2021|title=The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research|url=https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950|journal=Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers|volume=7|pages=1–39|access-date=2021-04-03|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310074519/https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950/|url-status=live}}</ref> == भौगर्भिक खतराका कारण उत्पन्न प्रकोप == === पहिरो === [[चित्र:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|right|पेरूको कुस्को सहरमा आएको पहिरो, सन् २०१८]] [[File:NASA Model Finds Landslide Threats in Near Real-Time During Heavy Rains.webm|thumb|नासाको एउटा नमुना विश्वभरि सम्भावित पहिरो गतिविधिहरू कसरी परिवर्तन भइरहेको छ भनेर हेर्नको लागि विकास गरिएको छ।]] [[चित्र:Landslide_animation_San_Matteo_County.gif|thumb|सन् १९९७ मा क्यालिफोर्नियाको एउटा गाउँमा जाँदै गरेको पहिरो]] भूस्खलन वा [[पहिरो]] जमीनको उच्च भागबाट जमीन भत्केर तल खस्ने प्राकृतिक भूवैज्ञानिक क्रिया हो। भूस्खलनमा जमिनको गतिको विस्तृत शृङ्खला समावेश हुन्छ जसमा चट्टान खस्नु, माटोको बहाव, ढलान तर्फ झर्दै गरेको माटोको थुप्रो आदि।<ref>{{cite web|url=http://www.thesaurus.com/browse/landslide|title=Landslide synonyms|year=2013|series=Roget's 21st Century Thesaurus|website=thesaurus.com|access-date=16 March 2018|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234434/https://www.thesaurus.com/browse/landslide|url-status=live}}</ref><ref>McGraw-Hill Encyclopedia of Science & Technology, 11th Edition, {{ISBN|9780071778343}}, 2012</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|title=USGS factsheet, Landslide Types and Processes, 2004.|access-date=2020-08-28|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004122221/https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|url-status=live}}</ref> पहाडको शृङ्खलादेखि तटीय भीर वा पानीमुनिसमेत ठाडो र कोमल ढलानमा पहिरो जान सक्छ। ढलानले केही प्रक्रियाहरू पार गर्दा पहिरो जाने गर्दछ जसले यसको अवस्थालाई स्थिरबाट अस्थिरमा परिवर्तन गर्दछ।<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Hungr|first1=Oldrich|last2=Leroueil|first2=Serge|last3=Picarelli|first3=Luciano|date=2014-04-01|title=The Varnes classification of landslide types, an update|url=https://doi.org/10.1007/s10346-013-0436-y|journal=Landslides|language=en|volume=11|issue=2|pages=167–194|doi=10.1007/s10346-013-0436-y|bibcode=2014Lands..11..167H |s2cid=38328696|issn=1612-5118}}</ref> पहिरो जानुका कारणहरू धेरै हुन्छन् [[रूख|रुखबिरुवा]]को अन्धाधुन्ध फँडानी, भौगर्भिक अध्यन बिना [[पहाड]]मा [[सडक]] तथा अन्य संरचना आदिको निर्माण, आदि मानवद्वारा निर्मित कारणहरू हुन् भने प्राकृतिक कारणहरू जस्तै अतिवृष्टि, [[भुईँचालो|भूकम्प]] आदिको कारणले पनि पहिरो जाने गर्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Haflidason|first1=Haflidi|last2=Sejrup|first2=Hans Petter|last3=Nygård|first3=Atle|last4=Mienert|first4=Jurgen|last5=Bryn|first5=Petter|last6=Lien|first6=Reidar|last7=Forsberg|first7=Carl Fredrik|last8=Berg|first8=Kjell|last9=Masson|first9=Doug|date=2004-12-15|title=The Storegga Slide: architecture, geometry and slide development|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025322704002713|journal=Marine Geology|series=COSTA - Continental Slope Stability|language=en|volume=213|issue=1|pages=201–234|doi=10.1016/j.margeo.2004.10.007|bibcode=2004MGeol.213..201H|issn=0025-3227}}</ref> [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]]ले भूस्खलनका लागि प्राथमिक बल प्रदान गर्ने भएतापनि ढलानको स्थिरतालाई प्रभावित पार्ने अन्य विभिन्न कारक तत्वहरू हुन्छन्। सहरी फैलावट जस्ता मानव विकास र खानी र वन फँडानी जस्ता स्रोत दोहनले गर्दा पहिरोको जोखिम बढ्न जान्छ। यसको अतिरिक्त, जलवायु परिवर्तन र वातावरणमा मानव प्रभावले विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको तापक्रमले चरम [[मौसम]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरूको आवृत्ति बढाउन सक्ने भएकाले यसले पहिरोको जोखिमलाई पनि बढाउन सक्छ।<ref>{{Cite web |last=Merzdorf |first=Jessica |title=Climate Change Could Trigger More Landslides in High Mountain Asia |url=https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia |access-date=2023-02-04 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA's Goddard Space Flight Center |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204130959/https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia/ |url-status=live }}</ref> === हिमपहिरो === [[चित्र:Avalanche on Everest.JPG|thumb|upright=1.25|[[सगरमाथा]] नजिकै भएको हिमस्खलन पछि देखिएको हिउँको धूलो]] [[चित्र:Ligne Saint-Gervais - Vallorcine - avalanche 2006 - 08.jpg|thumb|फ्रान्सको उत्-सभ्वामा हिमस्खलन पछिको अवरोधलाई हटाउन भारी उपकरणहरूले परिचालन गरिँदै (सन् २००६)]] [[चित्र:AvalancheToe.jpg|thumb|अलास्काको केनाई फजर्ड्स राष्ट्रिय निकुञ्जमा हिमस्खलन]] [[चित्र:Alaska - Miscellaneous (Airscapes) - NARA - 23933547.jpg|thumb|right|हिमस्खलनका कारण अवरुद्ध बनेको अलास्का रेलमार्ग]] [[हिमपहिरो]] वा हिमस्खलन [[हिउँ]]ले ढाकिएको ढलान वा सतहमा तीव्र गतिमा हिउँको मोटो पत्र तल खस्ने प्राकृतिक क्रिया हो। यो सामान्यतया कुनैपनि उच्च क्षेत्रमा उपस्थित हिउँको बाक्लो पत्रमा अचानक अस्थिरता आएपछि सुरु हुन्छ। हिउँमा पहिरो गएपछि ढलान तर्फ हिउँ खस्दा यसले तीव्रता बनाउँदै बरफका अन्य भागहरूलाई समेत यसले तल ल्याइपुर्‍याउने गर्दछ।<ref>{{cite web|title=Snow Avalanches {{!}} National Snow and Ice Data Center|url=https://nsidc.org/cryosphere/snow/science/avalanches.html|access-date=23 March 2021|website=nsidc.org}}</ref> हिउँले ढाकिएको बाक्लो पत्रमा अस्थिरता आउनुको विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्। उच्च हिमाल तथा पहाडी भेगमा हिमपात हुँदा उच्च स्थानमा हिउँको बाक्लो पत्र निर्माण हुन सक्छ भने हिउँको मात्रामा वृद्धि हुँदै जाँदा अस्थिरता उत्पन्न भई तल खस्न सक्छ। मानव क्रियाकलापहरू जस्तै, हिउँले ढाकिएको ठाउँमा मानिसहरूको चहलपहल, स्कि खेल तथा हिउँमा चल्ने मोटरगाडीहरू चलाउँदा कम्पन हुने हुँदा हिमस्खलन हुन सक्छ। उच्च [[हिमाली प्रदेश|हिमाली]] तथा पहाडी भेगहरूमा सडक निर्माणका लागि गरिने [[बम|बम बिस्फोट]] र भूकम्पले पनि हिमस्खलन निम्त्याउन सक्छ। साधारणतया मानिसहरूको चिच्याहाटका कारणले पनि हिमस्खल हुनसक्ने भनिएता पनि हिमस्खलन गराउन सक्ने दबाब [[ध्वनि]]मा नहुने हुँदा यस धारणलाई [[वैज्ञानिक]]हरूद्वारा अस्वीकार गरिएको छ।<ref>{{Cite book|last=Louchet|first=Francois|title=Snow Avalanches|publisher=Oxford University Press|year=2021|isbn=978-0-19-886693-0|pages=1–2|doi=10.1093/oso/9780198866930.001.0001}}</ref> === भूकम्प === [[Image:Sanfranciscoearthquake1906.jpg|thumb|right|सन् १९०६ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[सान फ्रान्सिस्को]]मा आएको भूकम्प]] [[चित्र:durbarsquare after earthquake 3.JPG|thumb|विसं २०७२ सालमा नेपालमा आएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|महाभूकम्प]]का कारण [[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा भएको क्षति]][[चित्र:Earthquake-deaths.png|thumb|भूकम्पका कारण विश्वमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या (सन् १९६०–२०१७)]] [[चित्र:Number of recorded earthquake disaster events from 1901, OWID.png|thumb|सन् १९०१–२०१९ सम्मका भूकम्पका घटनाहरूको विश्वव्यापी सङ्ख्या]] पृथ्वीको भित्री भागमा निरन्तर भइरहने हलचलका कारण बाहिरी भागमा रहेका भौगर्भिक चट्टानका पत्रहरू एकआपसमा ठोक्किने, टाढिने वा च्यातिँदा पैदा हुने पृथ्वीको कम्पनलाई [[भुईँचालो|भूकम्प]] वा भुइचालो भनिन्छ। यो पृथ्वीको माथिल्लो भागमा कारणवस [[पृथ्वी]]को आन्तरिक ऊर्जा मिश्रित भएर हुन कम्पनको प्रक्रिया हो। यस क्रममा पृथ्वीको भित्री भागमा जम्मा हुँदै गएको शक्ति एक्कासि बाहिर फैलिँदा पृथ्वीको सतहमा कम्पन आउने गर्दछ। भूकम्पसँगै तरङ्ग पैदा हुने र टाढा टाढासम्म फैलिने गर्दछ। पृथ्वीको सतहमा कम्पन कहिलेकाहीँ जमिनको विस्थापनद्वारा प्रकट हुन जान्छ। भौगर्भिक त्रुटिहरूका कारण पृथ्वीको भित्री भागमा अवस्थित चट्टानहरू चिप्लिँदा पनि भूकम्प जाने गर्दछ।<ref name="nayapatrika.com">[http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-१९९०-पछिको-ठूलो-भूकम्प.html १९९० पछिको ठूलो भुईंचालो, नयापत्रिका, १९ सेप्टम्बर २०११] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064004/http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%AF%E0%A5%A6-%E0%A4%AA%E0%A4%9B%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A0%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A5%8B-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA.html |date=2011-10-26 }}</ref> भूकम्पको उद्गमस्थललाई भूकम्पीय केन्द्रबिन्दु भनिन्छ भने सतहमा भूकम्पको विन्दुको सीधा रहने माथिल्लो विन्दुलाई उपकेन्द्र भनिन्छ। भूकम्पले मानव वा वन्यजन्तुमा सामान्य असर देखाएतापनि भूकम्पका कारण अग्ला भवनहरू भत्किने, चर्कने, आगो लाग्ने, [[सुनामी]] तथा [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]] हुनेहुँदा यो मृत्युको कारण पनि बन्न सक्छ। यीमध्ये धेरै खतराहरूलाई भवन निर्माण गर्दा भूकम्प प्रतिरोधी बनाउने, सुरक्षा प्रणाली, प्रारम्भिक चेतावनी र आधुनिक योजनाद्वारा यसको प्रभावलाई कम गर्न सकिन्छ। === भ्वाङ पर्नु वा भासिनु === भ्वाङ जमीनको माथिल्लो तहको पतन वा अन्य कारणले जमीनमा पर्ने प्वाल वा चून क्षेत्रमा हुने भू-धरातलीय स्वरूप हो। जमीनको सतहमुनी रहेको चुन पानीसँगको सम्पर्कमा आएपछि पग्लेर यो स्थलरूप बन्दछ। प्राकृतिक कटान, मानव उत्खनन वा भूमिगत उत्खननले जमीनमा निर्माण गरिएका संरचनाहरूलाई धेरै कमजोर बनाउँछ जसकारण त्यसको भार खेप्न नसक्दा जमीनमा भ्वाङ पर्ने गर्दछ। उदाहरणका लागि, सन् २०१० को ग्वाटेमाला सहरको भ्वाङले एक जनाको ज्यान लिएको थियो भने उष्णकटिबन्धीय आँधीले निम्त्याएको भारी वर्षाका कारण भ्वाङ पर्दा भवन अचानक ढलेको थियो। भ्वाङले बगिरहेको वा स्थिर पानीबाट सतहको निकास कब्जा गर्न सक्छ भएतापनि यो उच्च र सुख्खा स्थानहरूमा पनि गठन हुन सक्छ। भ्वाङ पर्दा गुफाको छाना खस्ने गर्दछ भने यसमा थोरै घुलनशील आधारलाई क्रमिक रूपमा हटाउने प्राकृतिक प्रक्रियाहरू समावेश हुन्छ। यस्ता भ्वाङ विभिन्न आकारमा पाइएको भएतापनि धेरैजसो भ्वाङ गोलो आकारका पाइन्छन्। भ्वाङ सुरुमा पर्दाको आकार भन्दा विस्तार विस्तार बढ्दै जाने गरेको पाइन्छ। कुनै भ्वाङ खाली टोड्को मात्र हुन्छन् भने कुनै भ्वाङमा पानी भरिएको हुन्छ।<ref>{{Cite news |last=Tuckman |first=Jo |date=2010-06-03 |title=Guatemala City residents fearful after factory disappears into sinkhole |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/03/guatemala-city-sinkhole |access-date=2024-01-07 |work=The Guardian |language=en|issn=0261-3077}}</ref> === ज्वालामुखी विस्फोट === [[चित्र:Puu Oo cropped.jpg|thumb|right|सक्रिय ज्वालामुखी]] ज्वालामुखीले विभिन्न तरिकाबाट विपत्ति निम्त्याउन सक्छ। [[ज्वालामुखी]]ले निम्त्याउने सबैभन्दा ठूलो विपत्ति यसको विस्फोटनबाट हुन्छ। ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा तरल अवस्थाका रहेको म्याग्मा जमीनको सतहमा आउँदा चट्टानहरू बाहिर निस्किँदा यसले क्षति पुर्‍याउन सक्छ। पृथ्वीको सतहमा आउँदा अत्याधिक तापका कारण यसले भवन, [[रूख|बोटबिरूवा]], जनावर तथा मानिसहरूलाई पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। यसबाहेक, ज्वालामुखीको खरानी चिसो हुँदै जाँदा बादलमा परिणाम हुँदा यस्तो बादल नजिकैको स्थानहरूमा बाक्लो रूपमा थिग्रिन सक्छ। ज्वालामुखीय खरानीले गतिशील यन्त्रहरूको इन्जिनमा घर्षण बढाउन सक्छ। == पानीको जोखिमले निम्त्याउने प्रकोप == === बाढी === [[चित्र:Die erschreckliche Wasser-Fluth (Burchardiflut 1634, Stich).jpg|thumb|जर्मनी र स्पेनमा गएको बाढीको चित्र]] [[File:A Flood on Java 1865-1876 Raden Saleh.jpg|thumb|जाभा द्वीपमा मानिसहरू बाढीबाट राहत पर्खिरहेका सन् १८६५–१८७६]] [[File:Rapid Creek flooding 1.jpg|thumb|अस्ट्रेलियाको डार्बिनमा बाढीको विनास]] [[चित्र:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|thumb|अकस्मात परेको पानीबाट आएको आकस्मिक बाढी]] [[पानी]]को बहाव उच्च हुँदा जमीनको भाग डुब्न सक्छ। [[नदी]]मा पानी बहाव उच्च हुँदा बाढी आउने गर्दछ। बाढी आउँदा अधिक मात्रामा पानी एकत्र हुन्छ र सामान्यतयाः वर्षा याममा अत्याधिक पानी परेपछि नदीमा [[बाढी]] आउने गर्दछ।<ref>MSN Encarta Dictionary. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }} Retrieved on 2006-12-28. 2009-10-31.</ref> [[युरोपेली सङ्घ]]को बाढी निर्देशनले बाढीलाई सुख्खा भूमिमा पानीको बहाव उच्च हुँदा आउने अस्थायी आवरणको रूपमा परिभाषित गरेको छ। तीव्रताका साथ बगेको पानीको अर्थमा यो शब्द ज्वारभाटाको प्रवाहमा पनि लागू हुन सक्छ।<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|title=Directive 2007/60/EC Chapter 1 Article2|access-date=2011-11-14|archive-date=2015-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106094442/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|url-status=live}}</ref> नदी वा तालजस्ता पानीको मुहानको मात्रा सामान्यभन्दा बढी हुँदा नदिले थेग्न नसकेको पानी सीमाबाट उम्कन सक्छ। मौसमी परिवर्तनसँगै हुने वर्षा र हिउँ पग्लने जस्ता कार्यहरूले बाढी निम्त्याउने गर्दछ। सामान्य प्रकृतिको पानीको बहावले गाउँ, सहर वा अन्य बसोबास क्षेत्र, सडक वा मानिसहरूले प्रयोग गर्ने भूमि वा खेतबारीलाई नडुबाएसम्म बाढीलाई महत्त्वपूर्ण मानिँदैन।कृषि, भवन निर्माण र जनस्वास्थ्यमा बाढीको ठूलो मात्राका क्षति पुर्‍याउन सक्छ। वातावरणमा हुने मानवीय परिवर्तनले प्रायः बाढीको तीव्रता र आवृत्तिलाई बढाउँदछ।<ref>Glossary of Meteorology (June 2000). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 Flood.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824054504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 |date=2007-08-24 }} Retrieved on 2009-01-09.</ref> वन फँडानी गरी गरिने भूमि अतिक्रमण, सिमसार क्षेत्रहरू घट्नु, मानिसहरूद्वारा जलमार्गको परिवर्तन गराउनु जस्ता मानव क्रियाकलापले पनि बाढीलाई टेवा पुग्ने देखिन्छ। जलवायु परिवर्तनले चरम मौसमी घटनाहरूको आवृत्तिलाई बलियो बनाउँदा यसले भीषण बाढी निम्त्याई बाढीको जोखिमलाई थप उच्च बढाउँदछ। === सुनामी === [[चित्र:2004-tsunami.jpg|thumb|upright=1.4|सन् २००४ हिन्द महासागर आएको सुनामीबाट प्रभावित थाइल्यान्डको क्राबी प्रदेश]] [[चित्र:NOAA Tsunami Animation-2016.webm|thumb|upright=1.4|सुनमीको थ्रिडी चित्रण]] समुद्री बन्दरगाह क्षेत्र वरिपरि आउने समुद्री लहरलाई [[सुनामी]] भनिन्छ। यस्ता समुद्री लहरहरू सयौँ किलोमिटर चौडाइमा फैलिने गर्दछन् भने लहरहरूको माथिल्लोदेखि तल्लो भागसम्मको दूरी सयौँ किलोमिटरसम्म पनि पुग्न सक्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/tsunami|title=tsunami|work=Longman Dictionary of Contemporary English|publisher=Longman|access-date=19 August 2019}}</ref> यस्ता समुद्री लहरहरू बन्दरगाह नजिक आउँदा तल्लो भागले जमीन नजिक आउँछ भने यसको बहाव गतिमा कम हुँदै उचाइ बढ्दै जान्छ। यस्तो स्थितिमा जब यी लहरहरू किनारामा ठोकिन्छन् तब यसले विनाश निम्त्याउ सक्छ। यस्ता समुद्री लहरहरूको गति ४०० किलोमिटर प्रति घण्टा र उचाइ १० देखि १७ मिटरसम्म पुग्न सक्छ। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यस्ता विशाल लहरहरू उत्पन्न हुन जान्छ।<ref>{{cite journal|title=When icebergs capsize, tsunamis may ensue|url=http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|author=Barbara Ferreira|date=April 17, 2011|journal=Nature journal|access-date=2011-04-27|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104140755/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225171808/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize |date=2018-12-25 }}</ref> == चरम मौसमी अवस्थाका कारणले निम्त्याउने प्रकोपहरू == === तातो र सुख्खा अवस्था === ==== ग्रीष्मलहर ==== [[ग्रीष्मलहर]] एक मौसम शब्द हो जुन हावाको अत्यधिक तातो अवस्थाको वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यदि कुनै ठाउँमा तापक्रम लामो समयसम्म बढ्दै जान्छ र त्यसको साथमा आर्द्रता पनि वृद्धि हुन्छ भने त्यसलाई ग्रीष्मलहर भनिन्छ। यसको अर्थ तातो मौसममा हुने भिन्नतामा मात्र सिमित नभई यसले छोटो समयावधिमा हुने असामान्य ताप वृद्धिलाई बुझाउँछ।<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/heatwave |title=Heatwave – noun – Definition |publisher=gcunoxfohoarnersdictionaries.com}}</ref> सन् २००३ को युरोपेली गृष्मलहर इतिहासकै सबैभन्दा खराब गृष्मलहर थियो। [[अस्ट्रेलिया]]को भिक्टोरियामा यस्तो लहरले सन् २००९ मा भीषण [[डढेलो]] निम्त्याएको थियो। मेलबोर्नमा लगातार तीन दिनसम्म ४० डिग्री सेल्सियस भन्दा बढी तापक्रमको अनुभव गरिँदा यस वरपरका क्षेत्रहरू उच्च तापमानबाट गुज्रिरहेका थिए। सन् २०१० को [[उत्तरी गोलार्ध]]को [[ग्रीष्म ऋतु]]मा भीषण ग्रीष्मलहर चल्दा यसले दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरू ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite journal |doi=10.1175/1520-0450(2001)040<0762:OTDOAH>2.0.CO;2 |year=2001 |volume=40 |issue=4 |pages=762–775 |title=On the Definition of a Heat Wave |journal=Journal of Applied Meteorology |last1=Robinson |first1=Peter J |bibcode=2001JApMe..40..762R |doi-access=free }}</ref> उच्च तापक्रमका कारण डढेलोका सयौँ घटनाहरू घटेका थिए जसले व्यापक वायु प्रदूषण निम्त्याउँदै हजारौँ वर्ग किलोमिटरसम्म डढेलो लागेको थियो। भीषण ग्रीष्मलहरले बालीनालीमा व्यापक क्षति पुर्‍याउँदछ भने हाइपरथर्मियाका कारण कयौँ मानिसहरूको पनि मृत्यु हुनसक्छ। खडेरीग्रस्त क्षेत्रमा डढेलोको जोखिम बढ्नुका साथै वातानुकूलन प्रणालीको उच्चतक प्रयोगले विद्युत् कटौती हुनसक्छ। यस्ता खाले लहरहरूबाट बच्न पूर्वानुमान प्रयोग गरी सावधानी अपनाउन सकिन्छ।<ref name="IPCC6AR_ExtremeEvents">{{cite book |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |year=2021 |pages=8–10 }}</ref><ref>Thompson, Andrea, [https://www.scientificamerican.com/article/this-summers-record-breaking-heat-waves-would-not-have-happened-without-climate-change/ "This Summer’s Record-Breaking Heat Waves Would Not Have Happened without Climate Change"], ''Scientific American'' 25 July 2023</ref> ==== खडेरी ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 350 | image1 = Lac de l'Entonnoir - img 49473.jpg | alt1 = xxx | image2 = Oxfam East Africa - SomalilandDrought016.jpg | alt2 = xxx | image3 = Corn shows the effect of drought.jpg | alt3 = xxx | image4 = Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg | alt4 = xxx | footer = खडेरीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ भने यो प्रायः जलचक्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभावले झन् खराब हुँदै जान्झ: फ्रान्समा सुक्खा नदीको किनार; खडेरीको कारण सोमालील्यान्डमा बालुवाको आँधी; खडेरीले टेक्ससमा कृषिमा नकारात्मक प्रभाव पारेको दृश्य; खडेरी र उच्च तापक्रमका कारण सन् २०२० मा अस्ट्रेलियामा लागेको डढेलो। }} [[खडेरी]] शब्दले सामान्यभन्दा सुख्खा अवस्थालाई जनाउँछ।  खडेरी [[दिन]], [[महिना]] वा [[वर्ष|वर्षौँ]]सम्म पनि चलिरहन सक्छ। खडेरीले प्रायः प्रभावित क्षेत्रको [[पारिस्थितिक प्रणाली]] र [[कृषि]]मा ठूलो प्रभाव पार्दै स्थानीय अर्थव्यवस्थामा पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा [[वर्षा ऋतु]] अघिको सुख्खा मौसमले खडेरीको सम्भावनामा उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि गर्दा यसले डढेलोको जोखिम पनि बढाउन सक्छ। ग्रीष्मलहरले [[वाष्पीकरण]] बढाएर खडेरीको अवधिलाई बढाउँछ यसले वन तथा अन्य वनस्पतिहरूलाई पनि सुकाउँदा [[डढेलो]] निम्तिन सक्छ।<ref>{{cite web |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Events &#124; National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401025100/http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |archive-date=2014-04-01 |access-date=2015-03-20 |website=www.ncdc.noaa.gov}}</ref> सन् १९९७ देखि २००९ सम्म [[अस्ट्रेलिया]]मा चलेको खडेरीले देशको अधिकांश भागमा पानी आपूर्तिको सङ्कट निम्त्याएको थियो। सन् २०११ मा [[टेक्सस|टेक्सस राज्य]] पूरै वर्ष भरी खडेरी आपतकालीन घोषणाको अधीनमा रहँदा उक्त राज्यले गम्भीर [[आर्थिक सङ्कटहरूको सूची|आर्थिक क्षति]] बेहोर्नुपरेको थियो। खडेरीको आर्थिक प्रभावहरूमा मानिसहरूका लागि [[पानी]]को आपूर्तिमा अवरोध, कम कृषि उत्पादकत्व र अधिक महँगो खाद्य उत्पादन समावेश छ। यसको अर्को असर भनेको सिँचाइ वा [[जलविद्युत]]का लागि पानीको अभाव हो। अत्याधिक ग्रीष्मलहरमा सामाजिक र [[स्वास्थ्य]] लागत बढ्नु, उच्च खाद्य लागत, कृषिमा कम उत्पादकत्वका कारण हुने तनाव, पानीको अभाव र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका मानिसहरूको स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव समावेश छ। लामो समयको खडेरीका कारण ठूलो सङ्ख्यामा [[बसाइँ सराई|बसाइँसराइ]] र मानवीय सङ्कट उत्पन्न हुनसक्छ।<ref name="Stanke">{{cite journal |last1=Stanke |first1=C |last2=Kerac |first2=M |last3=Prudhomme |first3=C |last4=Medlock |first4=J |last5=Murray |first5=V |title=Health effects of drought: a systematic review of the evidence. |journal=PLOS Currents |date=5 June 2013 |volume=5 |doi=10.1371/currents.dis.7a2cee9e980f91ad7697b570bcc4b004 |pmid=23787891 |pmc=3682759 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bellizzi |first1=Saverio |last2=Lane |first2=Chris |last3=Elhakim |first3=Mohamed |last4=Nabeth |first4=Pierre |title=Health consequences of drought in the WHO Eastern Mediterranean Region: hotspot areas and needed actions |journal=Environmental Health |date=12 November 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=114 |doi=10.1186/s12940-020-00665-z |issn=1476-069X |doi-access=free |pmid=33183302 |pmc=7659048 |bibcode=2020EnvHe..19..114B }}</ref> ==== डढेलो ==== [[चित्र:The Rim Fire in the Stanislaus National Forest near in California began on Aug. 17, 2013-0004.jpg |thumb|right|250px|[[क्यालिफोर्निया]]को योसेमाइट राष्ट्रिय निकुञ्ज नजिकै लागेको डढेलो।]] [[डढेलो]] वा वन जङ्गलका लाग्ने आगो जङ्गलको दहनशील वनस्पति भएको एक क्षेत्रबाट सुरु हुने अनियोजित, अनावश्यक, अनियन्त्रित [[आगो]] हो। मुख्यरूपमा ग्रीष्मकालीन तातो हावाको लहर, सतहको [[माटो]]मा [[पानी]]को कमी र आद्रता न्यून भएको समयमा डढेलो लाग्ने सम्भवाना अत्यधिक हुन्छ।<ref name="CIFFC Glossary2">{{cite web |title=CIFFC Canadian Wildland Fire Management Glossary |url=https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |access-date=16 August 2019 |website=Canadian Interagency Forest Fire Centre }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610215038/https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |date=10 June 2023 }}</ref> [[जङ्गल]] क्षेत्रभित्र रहेका रुखविरुवा तथा पातपतिङ्गर सुकेको अवस्थामा रहनुले डढेलोको जोखिमलाई बढाउने गर्दछ। डढेलो प्राकृतिक कारणहरू जस्तै आकाशीय [[चट्याङ]] खसेर वा प्राकृतिक रूपले वनजङ्गलमा उत्पन्न घर्षणको कारणले लाग्न सक्छ। प्राकृतिक कारणका साथै यो मानव निर्मित समेत हुन सक्छ। डढेलो लाग्ने कारणको सर्वेक्षणको तथ्याङ्क अनुसार ५० प्रतिशत भन्दा बढी डढेलो मानिसको लापरवाही, असावधानी तथा नियतवश गरिने गरिएको पाइएको छ। एक पटक आगोको झिल्का वनक्षेत्र भित्र रहेको सुकेको झाङमा लागेपछि उग्र भएर आगो हावाको प्रभावमा तीव्र गतिले फैल्ने गर्छ।<ref name="Cbbcco.uk2">{{Cite web |title=Forest fire videos – See how fire started on Earth |url=https://www.bbc.co.uk/fire/earth/natural_disasters/forest_fire |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016185535/http://www.bbc.co.uk/science/earth/natural_disasters/forest_fire |archive-date=16 October 2015 |access-date=2016-02-13 |work=BBC Earth}}</ref> डढेलो अन्य आगलागीभन्दा भिन्न प्रकृतिको हुने गर्दछ, जसको कारण यसको विशाल आकार, यसको उद्गम स्थानदेखि आगो फैलिने गति र यसको दिशा परिवर्तन वा खाली ठाउँ जस्तै सडक, नदी आदिलाई उछिनेर अगाडि बढ्न सक्ने क्षमता हो।<ref name="Fire Tree Mortality2222">{{cite web |title=Drought, Tree Mortality, and Wildfire in Forests Adapted to Frequent Fire |url=https://nature.berkeley.edu/stephenslab/wp-content/uploads/2018/01/Stephens-et-al.-Fire-Tree-Mortality-BioSci-2018.pdf |access-date=15 March 2022 |website=UC Berkeley College of Natural Resources}}</ref> ==== आँधीबेहरी ==== ==== उष्णकटिबन्धीय चक्रवात ==== तुफान, उष्णकटिबन्धीय आँधी, समुद्री लहर, चक्रवात एउटै घटनाका लागि फरक-फरक नामहरू हुन्। ती मध्ये एक उष्णकटिबन्धीय आँधी हो जुन समुद्रमा विकास हुन्छ। यो समुद्रबाट निस्कने वाष्पीकृत पानीका कारण विकसित हुँदै आँधीबेहरीमा परिणत हुन्छ। यसलाई तीव्र हावा, भारी वर्षा र आँधी रूपमा व्याख्या गरिन्छ। यस प्रकारका आँधीहरूका लागि प्रयोग गरिने शब्द आँधी कहाँबाट उत्पन्न भएको हो भन्ने कुराले निर्धारण गर्दछ। आन्ध्र र पूर्वोत्तर प्रशान्तमा ''आँधीबेहरी'', उत्तर पश्चिमी प्रशान्तमा ''प्रचण्ड तुफान'' र दक्षिण प्रशान्त र हिन्द महासागरमा ''चक्रवात''को रूपमा परिचित छ। सन् १९७० को भोला चक्रवात अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक चक्रवात थियो। सन् १७८० को प्रचण्ड आँधीबेहरीले मार्तिनिक, सेन्ट एस्तारसियस र [[बार्बाडोस]]लाई तहसनहस पारेको थियो। सन् २००५ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गल्फ कोस्टलाई तहसनहस पार्ने अर्को उल्लेखनीय तुफान क्याटरिना हो। मानव-प्रेरित जलवायु परिवर्तनको परिणामको रूपमा आँधीबेहरी अझ तीव्र हुन सक्छ भने यसले भारी वर्षा उत्पन्न गराउन सक्छ। ==== चट्याङ ==== [[चित्र:Thunderstorm over Corfu.jpg|250px|thumb|right|बिजुलीयुक्त चट्याङको एक दृश्य]] [[चट्याङ]], विद्युतीय तुफान वा चट्याङको आँधीको नामले पनि चिनिने यो प्रकोप विद्युतको उपस्थिति र पृथ्वीको वायुमण्डलमा यसको ध्वनिक प्रभाव र मेघगर्जनका साथ आउने एकप्रकारको आँधी हो। तुलनात्मक रूपमा कमजोर चट्याङहरूलाई कहिलेकाहीँ मेघगर्जन पनि भन्ने गरिन्छ। मेघगर्जनकपास जस्तो देखिने बादलको कारणले हुन्छ। यस्ता [[बादल]]हरू सामान्यतया तीव्र बतासले उडाउने खाले, [[वर्षा|भारी वर्षा]] र कहिलेकाहीँ [[हिउँ]], वा असिना उत्पन्न गराउनु गर्दछन् भने तर केही चट्याङले थोरै वर्षा गराउनु गर्दछन्। शक्तिशाली [[चट्याङ]]ले ठूलो [[असिना]], तीव्र बतास र भूमरी लगायतका सबैभन्दा खतरनाक मौसमी घटनाहरू निम्त्याउने गर्दछन्। भीषण आँधीबेहरी, धूलोको बादल र [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोटन]]ले पनि चट्याङ उत्पन्न गराउन सक्छ। हावाहुरी, असिना र [[बाढी]]जस्ता [[आँधीबेहरी]]बाट हुने क्षतिबाहेक चट्याङले [[भवन]]हरूलाई क्षति पुऱ्याउने लगायत [[आगो]] सल्काउने र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेकाहरूको ज्यान लिन पनि सक्छ। विशेषगरी सन् २००७ मा [[पाकिस्तान]]को उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रको एक दुर्गम पहाडी गाउँ उसारी दारामा खसेको चट्याङ ३० जनाको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite news |date=20 July 2007 |title=Lightning kills 30 people in Pakistan's north |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |url-status=live |access-date=29 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404010831/https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |archive-date=4 April 2020}}</ref> यसैगरी चट्याङका कारण लान्साको उडान ५०८ दुर्घटना हुँदा ९१ जनाको मृत्यु भएको थियो। सन् १९९४ मा इजिप्टको द्रोन्कामा चट्याङलागेर ४६९ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web |title=An appraisal of underground gas storage technologies |url=https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |archive-date=2020-10-25 |access-date=2020-12-29 |website=Health and Safety Executive }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |date=2020-10-25 }}</ref> चट्याङबाट हुने अधिकांश मृत्यु [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[एसिया]]का गरिब देशहरूमा हुने गर्दछ।<ref>{{cite news |date=31 July 2015 |title=Deadly lightning strike in Mexico reveals plight of poorest citizens |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |url-status=live |access-date=17 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110244/https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |archive-date=6 January 2017}}</ref> ==== भूमरी ==== [[चित्र:Union City Oklahoma Tornado (mature).jpg|thumb|upright|right|300px|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[ओक्लाहोमा]] राज्यमा आएको भूमरीको एक दृश्य]] [[भूमरी]] जमीनको सतह र आँधी सहितको [[बादल]]लाई जोडेर घुम्दै बनेको सोली आकारको वा खम्बा आकारको [[हावा]]को हिंस्रक आकृति हो। भूमरी वायुको उच्च चाप तथा निम्न [[चाप]]को कारण सृजना हुने गर्छ। दुई फरक चाप क्षेत्रका सन्तृप्त वायुहरू आपसमा सङ्कुचन हुँदा वायु जोडसँग वृत्त आकारमा घुम्दछ। यसरी घुम्दै वायु पृथ्वीको सतहबाट माथितिर उठ्छ जसले ठूलो विनास पनि गर्दछ। कतिपय क्षेत्रमा भूमरीले ठूलो वर्षा पनि गराउँछ। ठूलो भूमरीमा हावाको गति १७७ किलोमिटर प्रतिघण्टा र चौडाइ ७५ मिटर हुन्छ। यस्ता खतरनाक भूमरीहरू तीव्र गतिमा फैलनुअघि धेरै [[किलोमिटर]] यात्रा गर्न सक्छन्। अधिक शक्तिशाली भूमरीमा हावाको गति ४८० किलोमिटर भन्दा बढी हुन्छ र १.६ किलोमिटर भन्दा अग्लो हुन्छ सक्छ। यस्ता भूमरीहरूले १०० किलोमिटरभन्दा बढीको दूरीसम्म फैलिन सक्छ।<ref name="fastest wind">{{cite web |author=Wurman, Joshua |date=2008-08-29 |title=Doppler on Wheels |url=http://cswr.org/dow/DOW.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |archive-date=2007-02-05 |access-date=2009-12-13 |publisher=Center for Severe Weather Research }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |date=2007-02-05 }}</ref><ref name="widest tornado">{{cite web |date=2005-10-02 |title=Hallam Nebraska Tornado |url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820095200/http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |archive-date=2014-08-20 |access-date=2009-11-15 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{cite web |author=Roger Edwards |date=2006-04-04 |title=The Online Tornado FAQ |url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |archive-date=2006-09-29 |access-date=2006-09-08 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |date=2006-09-29 }}</ref> == असरहरू == [[चित्र:Number-of-deaths-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी मृत्युदर (सन् १९००–२०२२)]] [[चित्र:Damage-costs-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी क्षति (सन् १९८०–२०२२)]] प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति, चोटपटक वा अन्य स्वास्थ्य प्रभाव, सम्पत्ति क्षति, जीविकोपार्जन र सेवाहरूमा अवरोध, सामाजिक र आर्थिक व्यवधान तथा वातावरणीय क्षति पुर्‍याउन सक्छ। [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[पहिरो]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]], [[बाढी]], चक्रवात, [[आँधीबेहरी]], हिमआँधी, [[सुनामी]], [[शीतलहर]], [[डढेलो]] र [[महामारी]] जस्ता विभिन्न प्राकृतिक घटनाहरूले प्रत्येक वर्ष हजारौँ मानिसहरूको ज्यान लिने र अरबौँको सम्पत्ति नष्ट तथा बासस्थानमा क्षति पुर्‍याउन गर्दछ।<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Cueto |first1=Lavinia Javier |last2=Agaton |first2=Casper Boongaling |year=2021 |title=Pandemic and Typhoon: Positive Impacts of a Double Disaster on Mental Health of Female Students in the Philippines |journal=Behavioral Sciences |language=en |volume=11 |issue=5 |pages=64 |doi=10.3390/bs11050064 |pmc=8147095 |pmid=33946801 |doi-access=free}}</ref> तथापि, विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। भवन निर्माण, [[पूर्वाधार]] र [[चिकित्सा शास्त्र|चिकित्सा सुविधा]]को गुणस्तरमा कमीका कारण कमजोर र [[अल्पविकसित देश]]हरूमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने [[मृत्युदर]] अन्यको तुलनामा सबैभन्दा बढी छ। विश्वव्यापी रूपमा [[देश]]हरूको बढ्दो विकास, प्राकृतिक प्रकोपको पूर्पतयारी, गुणस्तरीय [[शिक्षा]] र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहयोगका कारण विगत १०० वर्षमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने मृत्युको कुल सङ्ख्या मा ७५ प्रतिशतले कमी आएको छ। यही समयावधिमा विश्वको [[जनसङ्ख्या वृद्धि]] भई प्रतिव्यक्ति मृत्युदरमा पनि ठूलो कमी आएको छ।<ref name="Rosling2018">{{cite book | last1=Rosling | first1=H. | last2=Rosling | first2=O. | last3=Rönnlund | first3=A.R. | title=Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think | publisher=Flatiron Books | year=2018 | isbn=978-1-250-10781-7 | url=https://books.google.com/books?id=fpZNDwAAQBAJ | pages=107–109, 299–325}}</ref> === वातावरणमा असर === प्राकृतिक प्रकोप र सशस्त्र द्वन्द्वजस्ता आपतकालीन अवस्थामा बढी फोहर उत्पादन हुन सक्ने भएकाले यस्तो अवस्थामा अन्य सेवाको तुलनामा फोहरमैला व्यवस्थापनलाई कम प्राथमिकता दिइन्छ। विद्यमान फोहरमैला व्यवस्थापन सेवा र पूर्वाधारहरू अवरुद्ध हुनसक्ने भएकाले समुदायहरू अव्यवस्थित फोहर र बढ्दो फोहरको चपेटामा पर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा प्रायः नकारात्मक असर पर्न जान्छ।<ref name="UNEP">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321122658/https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |archive-date=2022-03-21 |access-date=2022-03-23 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[सुनामी]] र [[आँधीबेहरी]] जस्ता प्राकृतिक प्रकोपहरूले छोटो अवधिमा ठूलो मात्रामा फोहोर उत्पन्न गर्ने क्षमता राख्दछ। आपतकालीन अवस्थामा फोहोरमैला व्यवस्थापन प्रणालीहरू कार्यबाट बाहिर हुन सक्ने वा कटौती गर्न सकिने भएकाले यस प्रणालीलाई पुनर्स्थापना गर्न पर्याप्त समय र धनको आवश्यकता पर्न जान्छ। उदाहरणका लागि, सन् २०११ मा जापानमा आएको सुनामीले ठूलो मात्रामा भग्नावशेष र फोहोरहरू उत्पन्न गराएको थियो। यस अवधिमा जापानी वातावरण मन्त्रालयले ५० लाख टन फोहोर जम्मा भएको अनुमान गरेको थियो। सोही वर्षको अन्त्यतिर बाँकी रहेका प्लास्टिकजन्य फोहोरहरू [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को तटीय क्षेत्रमा बगाएर ल्याएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको पश्चिमी तटमा यसले फोहोरको मात्रा तीव्र रूपमा बढाउँदै विदेशी प्रजातिहरूलाई समेत त्यहाँ ल्याइ पुर्‍याएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको थियो। सन् २०२० मा लोएटअलद्वारा गरिएको एक अध्ययनले सन् २०१८ मा [[हङकङ]]मा आएको [[आँधी]]पछि गरिएको सर्वेक्षणमा [[तट|समुद्र तट]]मा माइक्रोप्लास्टिक्सको मात्रा १०० प्रतिशतले वृद्धि भएको जनाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोप पछिको राहत कार्यको क्रममा ठूलो मात्रामा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहर उत्पादन हुन सक्छ। [[हाइटी]]मा सन् २०१० मा गएको भूकम्पपछि राहत कार्यबाट निस्कने फोहोरलाई "दोस्रो विपत्ति" भनिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाले लाखौँ पानीका बोतलहरू र खाद्य प्याकेजहरू वितरण गरेको तथ्याङ्क आएको भएतापनि त्यहाँ फोहोरमैला व्यवस्थापनका पहल भएको थिएन। विस्थापित मानिसहरूका लागि आपतकालीन आश्रयस्थलका लागि सात लाखभन्दा बढी प्लास्टिक त्रिपाल र एक लाख टेन्ट आवश्यक पर्न गएको थियो। यस अवधिमा प्लास्टिकजन्य फोहोरको मात्रामा वृद्धि हुँदासम्म पनि फोहोरमैला व्यवस्थापनमा पनि खासै ध्यान दिइएको थिएन जसकारण ढलहरू अवरुद्ध हुँदा यसले रोगको जोखिमलाई बढाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोपपछि द्वन्द्वका कारण समुदायहरू ठूलो मात्रामा विस्थापन हुन सक्छन्। यस्तो अवस्थाबाट गुज्रिरहेका मानिसहरूलाई प्रायः न्यूनतम फोहोर व्यवस्थापन सुविधाहरू प्रदान गरिन्छ। प्लास्टिक लगायत अन्य मिश्रित फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि फोहोरहरूलाई आगो लगाउने गरेको पाइन्छ जसकारण वायु प्रदूषणले श्वासप्रश्वास र अन्य रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, सहरावी शरणार्थीहरू [[अल्जेरिया]]को टिन्डाउफ नजिकैका पाँच शरणार्थी शिविरमा लगभग ५० वर्षदेखि बसिरहेका छन्। फोहोरमैला सङ्कलन गर्ने सेवाको अभाव र पुनःप्रयोग सुविधा नहुँदा शिविरका सडक र वरपरका क्षेत्रमा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहोरको थुप्रो जताततै देखिएको थियो। यसको विपरीत, [[सिरिया]]बाट आएका [[शरणार्थी]]हरूका लागि [[जोर्डन]]को अजराक शिविरमा फोहोर व्यवस्थापन सेवाहरू मध्ये दैनिक उत्पादन हुने २०.७ टन फोहोरमध्ये १५ प्रतिशत पुनःप्रयोग गर्न योग्य छन्।<ref name="UNEP" /> === कमजोर समूहहरूमा असर === संसारका धेरै ठाउँको सामाजिक, राजनीतिक र साँस्कृतिक अवस्थाका कारण महिलाहरू प्रायः विपत्तिबाट असमान रूपमा प्रभावित हुन्छन्। सन् २००४ को हिन्द महासागरमा आएको सुनामीमा पुरुषको तुलनामा महिलाको मृत्यु धेरै भएको थियो।<ref name="pmid21629495">{{cite journal |last1=Nour |first1=Nawal N |date=2011 |title=Maternal Health Considerations During Disaster Relief |journal=Reviews in Obstetrics and Gynecology |volume=4 |issue=1 |pages=22–27 |pmc=3100103 |pmid=21629495}}</ref> प्रायः महिलाहरूले पौडी खेल्न नजान्ने भएकाले पुरुषको तुलनामा महिलाहरूको मृत्यु बढी भएको तथ्य उजागर भएको थियो।<ref name="pmid21629495" /> प्राकृतिक प्रकोपको समयमा र त्यसपछिको पुनर्स्थापना प्रक्रियामा महिलाहरू लैङ्गिक हिंसाबाट प्रभावित हुने र यौन हिंसाको चपेटामा पर्ने खतरा बढी हुन्छ। प्रहरी परिचालन र कार्यान्वयनमा बाधा, फितलो नियम र विस्थापनले लैङ्गिक हिंसा र यौन दुर्ववहारको जोखिम बढाउँदछ।<ref name="pmid21629495" /> यौन हिंसाबाट प्रभावित महिलाहरूमा यौन संचारित सङ्क्रमण, शारीरिक चोटपटक र दीर्घकालीन मनोवैज्ञानिक असरको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यी सबै दीर्घकालीन स्वास्थ्य परिणामहरूले पुनर्प्राप्ति अवधि पछि सामाजिक पुनर्मिलनमा बाधा पुर्‍याउन सक्छ।<ref name="pmid21629495" /> == बहु-खतरा विश्लेषण == माथि उल्लिखित प्रत्येक प्राकृतिक प्रकोपहरूले प्रभाव पार्ने क्षेत्र, खतराको आवृत्ति, दोहोरिनसक्ने अवधि, तीव्रता र प्रभावको सन्दर्भमा छुट्टाछुट्टै विशेषताहरू रहेका छन्। यी जटिलताहरूको परिणामस्वरूप "एकल-खतरा" आँकलन सामान्य बन्दछन् जहाँ एक विशेष खतरा प्रकारबाट खतरा क्षमता सीमित हुन्छ। यी उदाहरणहरूमा खतराहरूलाई प्रायः पृथक वा स्वतन्त्र रूपमा मापन र अध्ययन गर्ने गरिन्छ। ती मध्ये बहु खतरा विश्लेषण एक दृष्टिकोण हो जसले सबै सम्भावित प्राकृतिक प्रकोप र ती प्रकोपहरू बीचको अन्तरक्रिया वा अन्तरसम्बन्धहरू पहिचान गर्न खोज्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Kappes |first1=Melanie S. |last2=Keiler |first2=Margreth |last3=von Elverfeldt |first3=Kirsten |last4=Glade |first4=Thomas |year=2012 |title=Challenges of analyzing multi-hazard risk: a review |url=https://boris.unibe.ch/17542/1/Kappes2012_Article_ChallengesOfAnalyzingMulti-haz.pdf |journal=Natural Hazards |volume=64 |issue=2 |pages=1925–1958 |doi=10.1007/s11069-012-0294-2 |bibcode=2012NatHa..64.1925K |s2cid=108636952}}</ref><ref name="Gilletal2014">{{cite journal |last1=Gill |first1=Joel C. |last2=Malamud |first2=Bruce D. |date=December 2014 |title=Reviewing and visualizing the interactions of natural hazards |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |journal=[[Reviews of Geophysics]] |volume=52 |issue=4 |pages=680–722 |bibcode=2014RvGeo..52..680G |doi=10.1002/2013RG000445 |doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote|Natural disasters|प्राकृतिक प्रकोप}} {{कमन्सश्रेणी}} * {{cite web | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status= | archive-date=2010-04-09 | title= विश्व बैङ्कको जोखिम व्यवस्थापन | publisher= [[विश्व बैङ्क]] | access-date=2007-06-30 }} * {{cite web | url=http://site.ebrary.com/lib/disaster/home.action | title= प्राकृतिक प्रकोप र चरम मौसम। खोजी योग्य सूचना केन्द्र | publisher= इब्रेरी }} [[श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू]] munuie8g5h9pcrk2lu5h1gxoprfdfab 0 139814 1366555 1221166 2026-07-21T12:31:51Z CommonsDelinker 144 Replacing Corn_shows_the_affect_of_drought.jpg with [[File:Corn_shows_the_effect_of_drought.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 1366555 wikitext text/x-wiki '''खडेरी''' पानीको आपूर्तिमा औषत [[वर्षा]] भन्दा कम पानी पर्नु, सहतमा [[पानी]]को कमी वा भूमिगत जलको कमी हुनाले निम्तिने दीर्घकालीन प्राकृतिक घटना हो। खडेरी शब्दले सामान्यभन्दा सुख्खा अवस्थालाई जनाउँछ।  खडेरी दिन, महिना वा वर्षौँसम्म पनि चलिरहन सक्छ। खडेरीले प्रायः प्रभावित क्षेत्रको [[पारिस्थितिक प्रणाली]] र [[कृषि]]मा ठूलो प्रभाव पार्दै स्थानीय अर्थव्यवस्थामा पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ।<ref>[http://www.bom.gov.au/climate/drought/livedrought.shtml Living With Drought<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218192510/http://www.bom.gov.au/climate/drought/livedrought.shtml|date=2007-02-18}}</ref><ref>[http://www.lilith-ezine.com/articles/environmental/Australian-Drought.html Australian Drought and Climate Change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726021950/http://www.lilith-ezine.com/articles/environmental/Australian-Drought.html |date=2018-07-26 }}, retrieved on June 7th 2007.</ref> उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा [[वर्षा ऋतु]] अघिको सुख्खा [[मौसम]]ले खडेरीको सम्भावनामा उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि गर्दा यसले डढेलोको जोखिम पनि बढाउन सक्छ। गृष्मलहरले [[वाष्पीकरण]] बढाएर खडेरीको अवधिलाई बढाउँछ यसले वन तथा अन्य [[वनस्पति]]हरूलाई पनि सुकाउँदा डढेलो निम्तिन सक्छ। यसबाहेक गृष्मकालीन अवस्थाका पानी द्रुत वाष्पीकरण हुने हुँदा यसले खडेरीको अवस्थालाई चरम सीमामा पुर्‍याउन सक्छ। <ref name="Brando">{{cite journal |last1=Brando |first1=Paulo M. |last2=Paolucci |first2=Lucas |last3=Ummenhofer |first3=Caroline C. |last4=Ordway |first4=Elsa M. |last5=Hartmann |first5=Henrik |last6=Cattau |first6=Megan E. |last7=Rattis |first7=Ludmila |last8=Medjibe |first8=Vincent |last9=Coe |first9=Michael T. |last10=Balch |first10=Jennifer |title=Droughts, Wildfires, and Forest Carbon Cycling: A Pantropical Synthesis |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date=30 May 2019 |volume=47 |issue=1 |pages=555–581 |doi=10.1146/annurev-earth-082517-010235 |language=en |issn=0084-6597|bibcode=2019AREPS..47..555B }}</ref> {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 350 | image1 = Lac de l'Entonnoir - img 49473.jpg | alt1 = xxx | image2 = Oxfam East Africa - SomalilandDrought016.jpg | alt2 = xxx | image3 = Corn shows the effect of drought.jpg | alt3 = xxx | image4 = Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg | alt4 = xxx | footer = खडेरीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ भने यो प्रायः जलचक्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभावले झन् खराब हुँदै जान्झ: फ्रान्समा सुक्खा [[नदी]]को किनार; खडेरीको कारण सोमालील्यान्डमा बालुवाको आँधी; खडेरीले [[टेक्सस]]मा कृषिमा नकारात्मक प्रभाव पारेको दृश्य; खडेरी र उच्च तापक्रमका कारण सन् २०२० मा [[अस्ट्रेलिया]]मा लागेको [[डढेलो]]। }} खडेरी [[पृथ्वी|संसार]]का अधिकांश भागहरूमा जलवायुको पुनरावृत्ति हुने विशेषता हो। तथापि, यी नियमित खडेरीहरू [[जलवायु परिवर्तन]]का कारण अधिक चरम र अधिक अप्रत्याशित भएका छन्। वृक्षचक्रिय कालमापन पद्धतिमा आधारित अध्ययनहरूले विश्वमा तापक्रम वृद्धि हुँदै जाँदा प्रभावित खडेरी सन् १९०० को दशकमा भएको पुष्टि गर्दछ। खडेरीले वातावरणीय, आर्थिक र सामाजिक पक्षलाई क्षति पुर्‍याउने देखिन्छ।<ref name="Merzdorf">{{cite news |last1=Merzdorf |first1=Jessica |title=A Drier Future Sets the Stage for More Wildfires |url=https://climate.nasa.gov/news/2891/a-drier-future-sets-the-stage-for-more-wildfires/ |work=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA |date=July 9, 2019}}</ref> वातावरणीय प्रभावहरूमा सिमसार क्षेत्र सुक्दै जानु, [[डढेलो|डढेलो लाग्नु]], [[जैविक विविधता]]को ह्रास हुनु समावेश छ। आर्थिक प्रभावहरूमा मानिसहरूका लागि पानीको आपूर्तिमा अवरोध, कम कृषि उत्पादकत्व र यसैले अधिक महँगो खाद्य उत्पादन समावेश छ। यसले सिँचाइ वा [[जलविद्युत]]का लागि पानीको अभाव पनि गराउनु गर्दछ। अत्याधिक गृष्मलहरका कारण सामाजिक र स्वास्थ्य लागत बढ्नु, उच्च खाद्य लागत, कृषिमा कम उत्पादकत्वका कारण हुने तनाव, पानीको अभाव र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका मानिसहरूको [[स्वास्थ्य]]मा नकारात्मक प्रभाव समावेश छ। लामो समयको खडेरीका कारण ठूलो सङ्ख्यामा [[बसाइँ सराई|बसाइँसराइ]] र मानवीय सङ्कट उत्पन्न हुनसक्छ।<ref name="Stanke">{{cite journal |last1=Stanke |first1=C |last2=Kerac |first2=M |last3=Prudhomme |first3=C |last4=Medlock |first4=J |last5=Murray |first5=V |title=Health effects of drought: a systematic review of the evidence. |journal=PLOS Currents |date=5 June 2013 |volume=5 |doi=10.1371/currents.dis.7a2cee9e980f91ad7697b570bcc4b004 |pmid=23787891 |pmc=3682759 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bellizzi |first1=Saverio |last2=Lane |first2=Chris |last3=Elhakim |first3=Mohamed |last4=Nabeth |first4=Pierre |title=Health consequences of drought in the WHO Eastern Mediterranean Region: hotspot areas and needed actions |journal=Environmental Health |date=12 November 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=114 |doi=10.1186/s12940-020-00665-z |issn=1476-069X |doi-access=free |pmid=33183302 |pmc=7659048 |bibcode=2020EnvHe..19..114B }}</ref> अमेजन बेसिन, [[अस्ट्रेलिया]], सहेल क्षेत्र र भारत खडेरीको उच्च जोखिममा रहेका केही क्षेत्रहरू हुन्। उदाहरणका लागि, सन् २००५ मा अमेजन बेसिनका केही भागहरूले १०० वर्षयताकै सबैभन्दा खराब खडेरीको सामना गर्नु परेको थियो। सन् २००८ को जुलाई ६ मा सरकारले तयार पारेको प्रतिवेदन अनुसार अस्ट्रेलियाले भीषण खडेरी झेल्नु पर्ने छ भने भविष्यमा यो थप जटिल हुनसक्ने छ। सन् २०१० मा अस्ट्रेलियामा लामोसम्म खडेरी चलेको थियो। [[भारत]]का १५० भन्दा बढी [[जिल्ला]]हरू खडेरीको उच्च जोखिममा रहँदा मुख्यतया [[राजस्थान]], [[गुजरात]], [[मध्य प्रदेश]] र यस वरिपरिको [[छत्तीसगढ]], [[उत्तर प्रदेश]], उत्तरी कर्नाटक र [[महाराष्ट्र]]मा खडेरी केन्द्रित छ। इतिहासकै सबैभन्दा लामो खडेरी [[चिली]]को अताकामा मरुभूमि ४०० वर्षसम्म चलेको थियो। मानिसहरूले खडेरीलाई खाद्य उपलब्धता र समाजमा पर्ने असरका कारण यसलाई विपत्तिको रूपमा हेर्ने गरेका छन्। मानिसहरूले खडेरीलाई [[प्राकृतिक प्रकोप]] वा मानवीय क्रियाकलापबाट प्रभावित वा अलौकिक शक्तिहरूको परिणामको रूपमा हेरेका छन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{कमन्सश्रेणी|Drought|खडेरी}} *{{विक्सनरी|खडेरी}} * [http://drought.eng.uci.edu/ खडेरी पूर्वानुमान प्रणाली, जसले खडेरी सूचक र राखिएको तथ्याङ्कका आधारमा वास्तविक समयमा खडेरी जानकारी प्रदान गर्दछ।] [[श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू]] 8fp9dd2mv0grue9sl8crllxrg1vmwzz 0 139893 1366589 1234176 2026-07-21T18:31:30Z CommonsDelinker 144 Labour_Party_(UK)_logo.svg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Túrelio|Túrelio]]ले Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Non-free logo above [[:c:Commons:Threshold of originality|threshold of originality]] को कारणले हटाएका कारण 1366589 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = लेबर पार्टी | logo = | logo_size = 275px | colorcode = {{party color|Labour Party (UK)}} | leader1_title = [[संसदीय दलको नेता|नेता]] | leader1_name = [[किअर स्टार्मर]] | founded = {{start date and age|1900|02|27|df=yes}}{{sfn|Brivati|Heffernan|2000|ps=: "On 27 February 1900, the Labour Representation Committee was formed to campaign for the election of working class representatives to parliament."}}{{sfn|Thorpe|2008|p=8}}<br>(as the [[Labour Representation Committee (1900)|Labour Representation Committee]]) | website = {{Official URL}} | country = {{UK}} }} '''लेबर पार्टी''' [[संयुक्त अधिराज्य]]को एउटा [[राजनीतिक दल]] हो जसलाई सामाजिक प्रजातन्त्रवादी, लोकतान्त्रिक समाजवादी र [[ट्रेड युनियन|ट्रेड युनियनवादी]]हरूको [[गठबन्धन]]को रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name="Worley2009">{{Cite book|title=The Foundations of the British Labour Party: Identities, Cultures and Perspectives, 1900–39|url=https://books.google.com/books?id=Fki0YScKbA8C&pg=PA1}}</ref> लेबर पार्टी राजनीतिक वर्णक्रमको मध्य-वाममा बस्छ। सन् १९२२ देखि सबै आम चुनावमा, लेबर या त सत्तापक्ष पार्टी वा आधिकारिक प्रतिपक्ष पार्टी भएको छ। लेबर पार्टीबाट ६ जना प्रधानमन्त्री र १३ जना मन्त्री भएका छन् । सन् २०१० को आम चुनावदेखि, यो मतदानको सङ्ख्याको आधारमा [[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जर्भेटिभ पार्टी]]पछि र लिबरल डेमोक्र्याट्सभन्दा अगाडि बेलायतको दोस्रो ठुलो राजनीतिक दल बनेको छ। पार्टीले वार्षिक रूपमा लेबर पार्टीको सम्मेलन आयोजना गर्छ। == इतिहास == लेबर पार्टीको जन्म उन्नाइसौं शताब्दीको अन्त्यतिर मजदूर आन्दोलनबाट भएको थियो । यो दलले सबैभन्दा बढी सिट सन् १९९७ मा ४१८ सिट जितेको थियो ।<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2024/06/1500684|title=के ऋषि सुनक नेतृत्वमा टोरी दल पराजित हुँदैछ ?|date=२०८१ असार १२|work=अनलाइनखबर}}</ref> == लेबर पार्टी प्रधानमन्त्री == {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+लेबर पार्टी प्रधानमन्त्री ! scope="col" |नाम ! scope="col" |तस्वीर ! scope="col" |जन्मेको देश ! scope="col" |कार्यकाल |- ! scope="row" |[[रैमसे मैकडोनाल्ड]] |[[चित्र:J._Ramsay_MacDonald_LCCN2014715885_(cropped).jpg|92x92पिक्सेल]] |[[स्कटल्यान्ड|स्कटल्याण्ड]] |1924; 1929–1931 |- ! scope="row" |[[क्लिमेन्ट एट्ली]] |[[चित्र:Person_attlee2.jpg|85x85पिक्सेल]] |[[बेलायत|इङ्ल्याण्ड]] |1945–1950; 1950–1951 |- ! scope="row" |[[हेरोल्ड विलसन]] |[[चित्र:Harold_Wilson.jpg|82x82पिक्सेल]] |इङ्ल्याण्ड |1964–1966; 1966–1970; 1974; 1974–1976 |- ! scope="row" |[[जेम्स क्यालेगन]] |[[चित्र:James_Callaghan_(1975).jpg|88x88पिक्सेल]] |इङ्ल्याण्ड |1976–1979 |- ! scope="row" |[[टोनी ब्लेयर]] |[[चित्र:Tony_Blair_2010_(cropped).jpg|96x96पिक्सेल]] |स्कटल्याण्ड |1997–2001; 2001–2005; 2005–2007 |- ! scope="row" |[[गर्डन ब्राउन]] |[[चित्र:Gordon_Brown_(2008).jpg|83x83पिक्सेल]] |स्कटल्याण्ड |2007–2010 |- ![[किअर स्टार्मर]] | | | |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[किअर स्टार्मर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य]] khb8o2orc3e9kfup9wyou87opps3yo9 0 140132 1366483 1337230 2026-07-20T23:59:25Z ~2026-40642-46 79893 1366483 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Europäische_Zentralbank_Frankfurt.jpg|अङ्गुठाकार|युरोपेली केन्द्रीय बैङ्क]] '''युरोपेली केन्द्रीय बैङ्क''' ('''ECB''') यूरो प्रणालीको केन्द्रीय निकाय साथै [[युरोपेली सङ्घ]]का सात संस्थाहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web |date=25 June 2015 |title=ECB, ESCB and the Eurosystem |url=https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/escb/html/index.en.html |access-date=2021-09-30 |website=www.ecb.europa.eu}}</ref> यो विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण केन्द्रीय बैङ्कहरू मध्ये एक हो। '''युरोपेली केन्द्रीय बैङ्क'''को स्थापना मूल्य स्थिरता प्रत्याभूति र कायम राख्ने उद्देश्यका साथ मे १९९९ मा एम्स्टर्डमको सन्धिद्वारा भएको थियो। १ डिसेम्बर २००९ मा, लिस्बनको सन्धि लागु भयो र ब्याङ्कले ईयू संस्थाको आधिकारिक मान्यता प्राप्त गऱ्यो। जब युरोपेली केन्द्रीय बैङ्क सिर्जना गरिएको थियो, यसले एघार सदस्यहरूको यूरोजोनलाई समेटेको थियो। त्यसपछि, जनवरी २००१ मा ग्रीस, जनवरी २००७ मा स्लोभेनिया, जनवरी २००८ मा साइप्रस र माल्टा, जनवरी २००९ मा स्लोभाकिया, जनवरी २०११ मा इस्टोनिया, जनवरी २०१४ मा लाटविया, जनवरी २०१५ मा लिथुआनिया र जनवरी २०२३ मा क्रोएसिया सामेल भयो।<ref name="CVCE-2016">{{Cite web |date=7 August 2016 |title=European Central Bank |url=http://www.cvce.eu/obj/european_central_bank-en-fc8d2e17-cbde-4ec8-8f79-46f06c471540.html |access-date=18 February 2014 |publisher=CVCE}}</ref> युरोपेली केन्द्रीय बैङ्कको वर्तमान अध्यक्ष [[क्रिस्टिन लागार्द|क्रिस्टिन लेगार्ड]] हुन्। [[जर्मनी]]को फ्रान्कफर्टमा अवस्थित यस ब्याङ्कले आफ्नो नयाँ भवन निर्माण हुनुअघि युरो टावरमा कार्यालय थियो। युरोपेली केन्द्रीय बैङ्क सीधा युरोपेली सङ्घको कानुनद्वारा संचालित छ। यसको पूँजी स्टक, €११ बिलियन मूल्य बराबरको छ, [[सेयरधनी|शेयरधनीहरू]]को रूपमा युरोपेली सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरूका सबै २७ [[केन्द्रीय बैङ्क]]हरूको स्वामित्वमा छ।<ref name="capital">{{Cite web |title=Capital Subscription |url=http://www.ecb.int/ecb/orga/capital/html/index.en.html |access-date=1 February 2020 |publisher=European Central Bank}}</ref> प्रारम्भिक पूँजी बाडफाड सन् १९९८ मा राज्यको जनसङ्ख्या र जीडीपीको आधारमा निर्धारण गरिएको थियो, तर पूँजी बाँडफाँडलाई त्यसपछि पुनः समायोजन गरिएको छ।<ref name="capital" /> ईसीबीका [[सेयर]]हरू हस्तान्तरण योग्य छैनन् र धितोको रूपमा प्रयोग गर्न सकिँदैन। == सङ्गठन == === निर्णयकारी अङ्ग === इसीबी मा निर्णय लिने चार अङ्ग छन्, जसले सबै निर्णय इसीबीको म्यान्डेट पुरा गर्न सबै निर्णय लिन्छन्: * एक्जिक्युटिब बोर्ड * गर्भरनिङ काउन्सिल * जनरल काउन्सिल * सुपरभाइजरी बोर्ड === पूँजी === हाल, इसीबी पूंजी लगभग € ११ बिलियन छ, जुन सदस्य राष्ट्रहरूको राष्ट्रिय केन्द्रीय बैङ्कहरूले शेयरधनीको रूपमा राखेका छन्।<ref name="capital2">{{cite web |title=Capital Subscription |url=http://www.ecb.int/ecb/orga/capital/html/index.en.html |access-date=1 February 2020 |publisher=European Central Bank}}</ref> यस पूँजीमा रहेको राष्ट्रिय केन्द्रीय बैङ्कहरूको शेयर पूंजी कुञ्जी प्रयोग गरी गणना गरिन्छ जसले कुल जनसङ्ख्या र EU को कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा सम्बन्धित सदस्यको अंश झल्काउँछ। इसीबीले प्रत्येक पाँच वर्षमा र योगदान गर्ने राष्ट्रिय केन्द्रीय बैङ्कको सङ्ख्या परिवर्तन हुँदा शेयर समायोजन गर्दछ। समायोजन युरोपेली आयो द्वारा प्रदान डाटाको आधार मा गरिएको छ।<ref name="capital2" /> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !राष्ट्रिय केन्द्रीय बैङ्क !जम्मा पूँजी (%) !चुक्ता पूँजी (€) |- |नेसनल बैङ्क अफ बेल्जियम | align="right" |{{nts|2.9630}} | align="right" |{{nts|276,290,916.71}} |- |क्रोयासियन नेसनल बैङ्क | align="right" |{{nts|0.6595}} | align="right" |{{nts|71,390,921.62}} |- |डच बुन्डेसबैङ्क | align="right" |{{nts|21.4394}} | align="right" |{{nts|1,999,160,134.91}} |- |बैङ्क अफ इस्टोनिया | align="right" |{{nts|0.2291}} | align="right" |{{nts|21,362,892.01}} |- |[[Central Bank of Ireland]] | align="right" |{{nts|1.3772}} | align="right" |{{nts|128,419,794.29}} |- |बैङ्क अफ ग्रीस | align="right" |{{nts|2.0117}} | align="right" |{{nts|187,585,027.73}} |- |बैङ्क अफ स्पेन | align="right" |{{nts|9.6981}} | align="right" |{{nts|904,318,913.05}} |- |बैङ्क अफ फ्रान्स | align="right" |{{nts|16.6108}} | align="right" |{{nts|1,548,907,579.93}} |- |बैङ्क अफ इटाली | align="right" |{{nts|13.8165}} | align="right" |{{nts|1,288,347,435.28}} |- |सेन्ट्रल बैङ्क अफ साइप्रस | align="right" |{{nts|0.1750}} | align="right" |{{nts|16,318,228.29}} |- |बैङ्क अफ लात्भिया | align="right" |{{nts|0.3169}} | align="right" |{{nts|29,549,980.26}} |- |बैङ्क अफ लिथुवानिया | align="right" |{{nts|0.4707}} | align="right" |{{nts|43,891,371.75}} |- |[[Central Bank of Luxembourg]] | align="right" |{{nts|0.2679}} | align="right" |{{nts|24,980,876.34}} |- |सेन्ट्रल बैङ्क अफ माल्टा | align="right" |{{nts|0.0853}} | align="right" |{{nts|7,953,970.70}} |- |डे नेदरल्यान्ड बैङ्क | align="right" |{{nts|4.7662}} | align="right" |{{nts|444,433,941.0}} |- |[[Oesterreichische Nationalbank]] | align="right" |{{nts|2.3804}} | align="right" |{{nts|221,965,203.55}} |- |बैङ्को डे पोर्तागाल | align="right" |{{nts|1.9035}} | align="right" |{{nts|177,495,700.29}} |- |बैङ्क अफ स्लोभेनिया | align="right" |{{nts|0.3916}} | align="right" |{{nts|36,515,532.56}} |- |नेसनल बैङ्क अफ सोभाकिया | align="right" |{{nts|0.9314}} | align="right" |{{nts|86,850,273.32}} |- |बैङ्क अफ फिनल्यान्ड | align="right" |{{nts|1.4939}} | align="right" |{{nts|136,005,388.82}} |- |'''Euro area total''' | align="right" |{{nts|'''81.9881'''}} | align="right" |{{nts|'''7,610,421,092.94'''}} |- |[[Bulgarian National Bank]] | align="right" |{{nts|0.9832}} | align="right" |{{nts|3,991,180.11}} |- |चेक नेसनल बैंक | align="right" |{{nts|1.8794}} | align="right" |{{nts|7,629,194.36}} |- |डेनमार्क नेसनल बैंक | align="right" |{{nts|1.7591}} | align="right" |{{nts|7,140,851.23}} |- |[[Hungarian National Bank]] | align="right" |{{nts|1.5488}} | align="right" |{{nts|6,287,164.11}} |- |[[National Bank of Poland]] | align="right" |{{nts|6.0335}} | align="right" |{{nts|24,492,255.06}} |- |[[National Bank of Romania]] | align="right" |{{nts|2.8289}} | align="right" |{{nts|11,483,573.44}} |- |[[Sveriges Riksbank]] | align="right" |{{nts|2.9790}} | align="right" |{{nts|12,092,886.02}} |- !'''Non-Euro area total''' ! align="right" |{{nts|'''18.0119'''}} ! align="right" |{{nts|'''73,117,104.33'''}} |- !'''Net total''' ! align="right" |{{nts|'''100.0000'''}} ! align="right" |{{nts|'''7,683,538,197.27'''}} |} === रिजर्भ === === भाषा === इसीबीको आन्तरिक कामकाजको भाषा अङ्ग्रेजी हो, र प्रेस सम्मेलनहरू [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]मा आयोजित हुन्छन्। इसिबी वेबसाइट मुख्यतया अङ्ग्रेजी हो; आधिकारिक कागजातहरू जस्तै वार्षिक प्रतिवेदन इयुको आधिकारिक भाषाहरू(सामान्यतया [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]])मा छन्।.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/translation-adds-complexity-to-european-central-banks-supervisory-role-1414580925|title=Translation Adds Complexity to European Central Bank's Supervisory Role: ECB Wants Communication in English, But EU Rules Allow Use of Any Official Language|last=Buell|first=Todd|date=29 October 2014|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=11 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |last=Athanassiou |first=Phoebus |date=February 2006 |title=The Application of multilingualism in the European Union Context |url=http://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scplps/ecblwp2.pdf |access-date=11 October 2015 |publisher=ECB |page=26}}</ref> == इतिहास == === वित्तीय सङ्कट (२००८–२०१४) === युरोपेली केन्द्रीय बैङ्कले [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|विश्वव्यापी वित्तीय सङ्कट]] र [[युरोपेली कर्जा सङ्कट|यूरोजोन ऋण सङ्कट]]को सामना गर्दा गहिरो आन्तरिक रूपान्तरणबाट गुज्र्यो। [[ग्रिस|ग्रीस]]को नयाँ निर्वाचित सरकारले वास्तविक स्तरको ऋण र बजेट घाटा उजागर गरेपछि युरोपेली ऋण सङ्कट सुरु भयो र ग्रीक सार्वभौम पूर्वनिर्धारितको आसन्न खतराले ईयू संस्थाहरूलाई डर पैदा गर्‍यो। यूरोजोनमा सम्भावित सार्वभौम पूर्वनिर्धारितको पूर्वानुमान गर्दै, आम जनता, अन्तर्राष्ट्रिय र युरोपेली संस्थाहरू र वित्तीय समुदायले केही यूरोजोन सदस्य राष्ट्रहरूको आर्थिक स्थिति र ऋण योग्यताको पुन: मूल्याङ्कन गरे। फलस्वरूप, धेरै यूरोजोन देशहरूको सार्वभौम बन्ड उत्पादनहरू तीव्र रूपमा बढ्न थाले। यसले वित्तीय बजारहरूमा आत्म-पूर्ति गर्ने आतंकलाई उत्प्रेरित गर्‍यो: जति धेरै ग्रीक बन्डको उपज बढ्यो, पूर्वनिर्धारित हुने सम्भावना जति बढ्यो, उति धेरै बन्ड उत्पादनहरू बढ्यो।<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSLDE61F0W720100216|title=Peripheral euro zone government bond spreads widen|last=Matlock|first=George|date=16 February 2010|work=Reuters|access-date=28 April 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/16009099|title=Acropolis now|date=29 April 2010|newspaper=The Economist|access-date=22 June 2011}}</ref><ref name="wsj">{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704041504575045743430262982|title=Global Markets Shudder: Doubts About U.S. Economy and a Debt Crunch in Europe Jolt Hopes for a Recovery|last1=Blackstone|first1=Brian|date=5 February 2010|work=The Wall Street Journal|access-date=10 May 2010|last2=Lauricella|first2=Tom|last3=Shah|first3=Neil}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2012/03/06/world/europe/geir-haarde-former-iceland-leader-goes-on-trial-for-role-in-financial-crisis.html "Former Iceland Leader Tried Over Financial Crisis of 2008"], ''The New York Times'', 5 March 2012. Retrieved 30 May 2012.</ref><ref>{{citation |title=Greek/German bond yield spread more than 1,000 bps |date=28 April 2010 |publisher=Financialmirror.com}}</ref><ref>{{cite web |date=18 February 2010 |title=Gilt yields rise amid UK debt concerns |url=http://www.ft.com/cms/s/0/7d25573c-1ccc-11df-8d8e-00144feab49a.html |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/cms/s/0/7d25573c-1ccc-11df-8d8e-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |access-date=15 April 2011 |work=Financial Times}}{{registration required}}</ref><ref>{{cite web |date=15 April 2009 |title=The politics of the Maastricht convergence criteria &#124; vox&nbsp;– Research-based policy analysis and commentary from leading economists |url=http://www.voxeu.org/index.php?q=node/3454 |access-date=1 October 2011 |publisher=Voxeu.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404131043/http://www.voxeu.org/index.php?q=node/3454 |date=4 April 2012 }}</ref> === क्रिस्टिन लागार्डको युग (२०१९–) === जुलाई २०१९ मा, इयु नेताहरूले [[क्रिस्टिन लागार्द|क्रिस्टिन लागार्ड]]लाई इसिबी अध्यक्षको रूपमा [[मारियो द्रागी]]को ठाउँमा मनोनीत गरे। लागार्डले जुलाई २०१९ मा [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]]को प्रबन्ध निर्देशकको पदबाट राजीनामा दिए<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-49009226|title=Christine Lagarde resigns as head of IMF|date=2019-07-16|work=BBC News|access-date=2021-04-03|language=en-GB}}</ref> र १ नोभेम्बर २०१९ मा औपचारिक रूपमा इसिबी को अध्यक्षता ग्रहण गरिन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.spiegel.de/international/europe/christine-lagarde-takes-over-at-the-european-central-bank-a-1294033.html|title=Elegance and Toughness: Christine Lagarde Brings a New Style to the ECB|last1=Hujer|first1=Marc|date=30 October 2019|work=Spiegel Online|access-date=11 November 2019|last2=Sauga|first2=Michael}}</ref> === प्रमुख === {{मुख्य|युरोपेली केन्द्रीय बैङ्कका प्रमुख}} {| class="wikitable" |- ! # ! style="width:60px;"| चित्र ! style="width:150px;"|अध्यक्ष ! राज्य ! पदासिन ! पद छोडेको ! |- !rowspan=2| १ |rowspan=2| [[File:Wim Duisenberg.jpg|70px]] |rowspan=2| [[विम डुइसेनबर्ग]] | rowspan="2" | {{flag|नेदरल्यान्ड}} | १ जुन १९९८ | ३१ अक्टोबर २००३ | rowspan="2" |पहिले नेदरल्यान्डको अर्थ मन्त्री, नेदरल्यान्ड बैङ्कका अध्यक्ष तथा [[युरोपेली मुद्रा संस्थान]]को अध्यक्ष |- | colspan="2" |{{age in years and days|1998|6|1|2003|10|31}} |- !rowspan=2| २ |rowspan=2| [[File:Jean-Claude Trichet - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2010.jpg|70px]] |rowspan=2| [[जीन-क्लाउडे त्रिचेत]] | rowspan="2" | {{flag|फ्रान्स}} | १ नोभेम्बर २००३ | ३१ अक्टोबर २०११ | rowspan="2" |पहिले तिस समुहका सदस्य तथा फ्रान्स बैङ्कका गवर्नर |- | colspan="2" |{{age in years and days|2003|11|1|2011|10|31}} |- !rowspan=2| ३ |rowspan=2| [[File:Mario Draghi World Economic Forum 2013 crop.jpg|70px]] |rowspan=2| [[मारियो द्रागी]] | rowspan="2" | {{flag|इटाली}} | १ नोभेम्बर २०११ | 31 October 2019 | rowspan="2" |गोल्डम्यान स्याक्सका प्रबन्धक, [[विश्व बैङ्क]]का कार्यकारी निर्देशक तथा [[बैङ्क अफ इटाली]]का गवर्नर |- | colspan="2" |{{age in years and days|2011|11|1|2019|11|01}} |- ! rowspan="2" |4 | rowspan="2" |[[File:Christine_Lagarde_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Christine_Lagarde_(cropped).jpg|97x97px]] | rowspan="2" |[[क्रिस्टिन लागार्द]] '''[[:en:Christine_Lagarde|Christine Lagarde]]''' {{small|(1956–)}} | rowspan="2" |{{flag|फ्रान्स}} |1 November 2019 |''Incumbent'' | rowspan="2" |{{Collapsible list | title = पृष्ठभुमि|फ्रान्सको बाणिज्य मन्त्री; <br> अर्थमन्त्री ; <br> अन्तरास्ट्रिय मुद्रा कोषको निर्देशक. }} |- | colspan="2" |{{age in years and days|2019|11|1}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:European Union topics}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:युरोपेली सङ्घ]] ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.ecb.europa.eu/home/html/index.en.html Offician Website] {{ढाँचा:European Union topics}} sg5rupzufc5tikqkgayr2knr54hlmvm 0 140548 1366702 1364560 2026-07-22T10:22:14Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366702 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | image = Lamine Yamal in 2025.jpg | caption = २०२५ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]को लागि खेल्दै यमाल | full_name = {{nowrap|लामिन यामल नसराउइ इबाना}} | birth_date = {{Birth date and age|2007|7|13|df=y}} | birth_place = एस्प्लुगेस दे योब्रेगात, स्पेन | height = 1.79 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129404/lamine-yamal-nasraoui-ebana |title=Lamine Yamal |publisher=FC Barcelona |access-date=13 October 2024 |archive-date=12 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260112195227/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129404/lamine-yamal-nasraoui-ebana |url-status=live }}</ref> | position = [[दायाँ विङ्गर]]/[[दायाँ मिडफिल्डर]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १० | youthyears1 = २०१२–२०१४ | youthclubs1 = ला तोरेता | youthyears2 = २०१४–२०२३ | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना (युथ)|एफसी बार्सिलोना]] | years1 = २०२३ | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना एटलेटिक|बार्सिलोना बी]] | caps1 = १ | goals1 = ० | years2 = २०२३– | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना ]] | caps2 = १०१ | goals2 = ३० | nationalyears1 = २०२१ | nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१५ फुटबल टोली|स्पेन U15]] | nationalcaps1 = ६ | nationalgoals1 = ३ | nationalyears2 = २०२२ | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१६ फुटबल टोली|स्पेन U16]] | nationalcaps2 = ४ | nationalgoals2 = १ | nationalyears3 = २०२२–२०२३ | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१७ फुटबल टोली|स्पेन U17]] | nationalcaps3 = १० | nationalgoals3 = ८ | nationalyears4 = २०२२ | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय अन्डर-१९ फुटबल टोली|स्पेन U19]] | nationalcaps4 = १ | nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २०२३– | nationalteam5 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps5 = २५ | nationalgoals5 = ६ | medaltemplates = {{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}} {{MedalCountry|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२५ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२५ जर्मनी]]|}} | club-update = २३:११, २२ अप्रिल २०२६ (युटिसी) | nationalteam-update = २३:५९, ३१ मार्च २०२६ (युटिसी) | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = File:Lamine Yamal (Signature).svg | signature_alt = Lamine Yamal signature}} }} '''लामिन यामल नसराउइ इबाना''' (जन्म १३ जुलाई २००७) एक स्पेनी व्यवसायी फुटबल खेलाडी हुन् जसले [[ला लिगा]] क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि दायाँ विङ्गर वा दायाँ मिडफिल्डरको रूपमा खेल्छन्। आफ्नो कलात्मक खेल शैली, अवसर सिर्जना गर्ने क्षमता, र टाढाबाट कर्लिङ गोल गर्ने क्षमताका लागि परिचित, उनलाई विश्वका उत्कृष्ट खेलाडीहरूमध्ये एकका रूपमा व्यापक रूपमा मानिन्छ।<ref>{{cite web |date=6 June 2025 |title=Lamine Yamal's Powerful Response to The Ballon d'Or |url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-nations-league/articles-video/lamine-yamal-s-powerful-response-to-the-ballon-d-or-2025-06-06 |access-date=6 June 2025 |website=beIN SPORTS}}</ref> ==उपाधिहरू== '''बार्सिलोना''' *[[ला लिगा]]: २०२२-२३<ref>{{cite news |date=14 May 2023 |title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23! |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223 |website=[[FC Barcelona]] |access-date=14 May 2023 |archive-date=2 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202111602/https://www.fcbarcelona.com/ |url-status=live }}</ref> '''स्पेन''' *[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]: [[युइएफए युरोपियन च्याम्पियनसिप २०२४|२०२४]]<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |title=Spain 2-1 England {{!}} UEFA EURO 2024 Final |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036211--spain-vs-england/ |access-date=2024-07-14 |website=UEFA.com |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat}} [[श्रेणी:सन् २००७ मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] {{stub}} [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] cusnr7shkhfi6o3uenrlvyeecxhdtj7 0 140933 1366739 1362381 2026-07-22T15:24:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366739 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = बङ्गलादेश नरसंहार | partof = [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]] | image = Memorial to Victims of 1971 Genocide - Outside Srimangal - Sylhet Division - Bangladesh (12907743575).jpg | image_size = 200px | alt = | caption = नरसंहारका पीडितहरूलाई स्मारक | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | native_name = {{lang|bn|একাত্তরের গণহত্যা}}<br />{{lang|bn|বাঙালি গণহত্যা}} | native_name_lang = bn | location = [[पूर्वी पाकिस्तान]] (अहिले [[बङ्गलादेश]]) | target = [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]], विशेष गरी [[बङ्गाली हिन्दु]]<ref>{{cite web|last1=Pai|first1=Nitin|title=The 1971 East Pakistan Genocide – A Realist Perspective|url=https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf|website=Bangladesh Genocide Archive|publisher=International Crimes Strategy Forum|access-date=21 September 2023|archive-date=7 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107015512/https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221107015512/https://www.genocidebangladesh.org/wp-content/uploads/2008/03/eastpakistangenocide1971-realistperspective1.pdf |date=7 November 2022 }}</ref> | coordinates = | date = २५ मार्च १९७१ – १६ डिसेम्बर १९७१<br />({{Age in months, weeks and days|month1=03|day1=26|year1=1971|month2=12|day2=16|year2=1971}}) | type = सामूहिक हत्या र नरसंहार बलात्कारको माध्यमबाट जातीय सफाया | fatalities = ३००,०००–३,००,००० | victims = {{bulletedlist | २००,०००-४००,००० महिला बलात्कृत | ३०,०००,००० विस्थापित}} | perpetrator = {{flag|पाकिस्तान}} }} '''बङ्गलादेशको नरसंहार''' [[बङ्गाली जाति|बङ्गालीहरू]], विशेष गरी [[बङ्गाली हिन्दु]]हरूको जातीय सफाया थियो, जो [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|बङ्गलादेश मुक्ति सङ्ग्राम]]को समयमा [[पूर्वी पाकिस्तान]] (वर्तमान [[बङ्गलादेश]]) मा बसोबास गर्दथे, जुन [[पाकिस्तानी सशस्त्र बल]] र राजाकारहरूद्वारा गरिएको थियो। यो २५ मार्च १९७१ मा सुरु भएको थियो, जब [[पश्चिम पाकिस्तान]] (वर्तमान [[पाकिस्तान]]) ले पूर्वी पाकिस्तानको बङ्गाली जनसङ्ख्यालाई सैन्य रूपमा वशमा पार्न अपरेशन सर्चलाइट सुरु गरेको थियो; बङ्गालीहरूले जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत समावेश गरेका थिए र पाकिस्तानी राज्यबाट स्वतन्त्रताको लागि आह्वान गर्दै आएका थिए। बङ्गाली आत्मनिर्णय आन्दोलनलाई कम गर्न, तत्कालीन पाकिस्तानी राष्ट्रपति याह्या खानले ठुलो मात्रामा सैन्य तैनाथीलाई अनुमोदन गरे र त्यसपछिको नौ महिना लामो द्वन्द्वमा पाकिस्तानी सैनिक र स्थानीय पाकिस्तान समर्थक मिलिशियाहरूले ३,००,० देखि ३०,००,० बङ्गालीहरूको हत्या गरे र सामूहिक हत्या र नरसंहार यौन हिंसाको व्यवस्थित अभियानमा २,००,० देखि ४००,० बङ्गाली महिलाहरूलाई बलात्कार गरे। जेनेभास्थित इन्टरनेसनल कमिसन अफ जुरिस्ट्सले गरेको अनुसन्धानमा पाकिस्तानको अभियानले देशको हिन्दु जनसङ्ख्याको ठुलो हिस्सालाई नष्ट गर्ने वा जबर्जस्ती हटाउने प्रयास गरेको निष्कर्ष निकालेको थियो। पाकिस्तानका इमामहरूले बङ्गाली हिन्दु महिलाहरूलाई "युद्धलुट" घोषित गरे। र पाकिस्तानी फतवा जारी गरियो जसले बङ्गाली हिन्दु महिलाहरूलाई युद्धको लूटको रूपमा वैध बनायो। निसानामा परेका महिलाहरू प्राय: पाकिस्तानी कैदमा मर्छन् वा आत्महत्या गर्छन्, जबकि अरूहरू भागेर भारत जान्छन्। बङ्गलादेशमा भएको नरसंहारको आरोपलाई त्यतिबेला [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू|संयुक्त राष्ट्रका अधिकांश सदस्य राष्ट्रहरूले]] अस्वीकार गरेका थिए र पाठ्यपुस्तकहरू र नरसंहार अध्ययनसम्बन्धी शैक्षिक स्रोतहरूमा विरलै देखापर्छन्।<ref>{{Cite book|title=The Problems of Genocide: Permanent Security and the Language of Transgression|date=2021}}</ref> == पृष्ठभूमि == [[भारतको विभाजन]] पछि, पाकिस्तानको नयाँ राज्यले भौगोलिक विसंगतिलाई प्रतिनिधित्व गर्‍यो, जसमा दुईवटा पखेटाहरू {{Convert|1000|mi|km|order=flip}} द्वारा विभाजित थिए। भारतीय क्षेत्रको। {{Sfn|Brecher|2008|p=169}} पखेटाहरू भौगोलिक रूपमा मात्र होइन, सांस्कृतिक रूपमा पनि विभाजित थिए। पश्चिमका अधिकारीहरूले पूर्वका बङ्गाली मुसलमानहरूलाई "अत्यधिक 'बङ्गाली'" र तिनीहरूको इस्लामको प्रयोगलाई "निच र अपवित्र" को रूपमा हेरे, यसले बङ्गालीहरूलाई अविश्वसनीय "सह-धर्मवादी" बनायो। पाकिस्तानी नेतृत्वले बङ्गाली भाषा र संस्कृति भित्र हिन्दु प्रभावको तत्वहरू बुझे। फलस्वरूप, उनीहरूले यी कथित हिन्दु प्रभावहरूलाई कम गर्न वा उन्मूलन गर्न बारम्बार प्रयास गरे।<ref>{{Cite book|title=Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts|date=2008|page=246|url=https://doi.org/10.4324/9780203890431|access-date=21 September 2023|archive-date=8 August 2024}}</ref> पश्चिम पाकिस्तानका राजनीतिज्ञहरूले बङ्गालीहरूलाई जबरजस्ती सांस्कृतिक र धार्मिक रूपमा आत्मसात गर्ने रणनीति सुरु गरे। {{Sfn|Mookherjee|2009|p=51}} पाकिस्तानमा बङ्गाली मानिसहरूको जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत थियो, पूर्वी पाकिस्तानमा अनुमानित ७५ मिलियन थियो, जबकि पन्जाबी भाषी पश्चिम पाकिस्तानमा ५५ मिलियन थियो। पूर्वमा बहुसङ्ख्यक मुसलमान थिए, जसमा हिन्दु, बौद्ध र इसाईहरूको ठुलो अल्पसङ्ख्यक थियो। सन् १९४८ मा, पाकिस्तानको निर्माण भएको केही महिनापछि, गभर्नर-जनरल [[मोहम्मद अली जिनाह|मोहम्मद अली जिन्नाले]] [[उर्दु भाषा|उर्दुलाई]] नवगठित राज्यको राष्ट्रिय भाषाको रूपमा घोषणा गरे, {{Sfn|Thompson|2007|p=42}} यद्यपि केवल चार&nbsp;त्यतिबेला पाकिस्तानको जनसङ्ख्याको एक प्रतिशतले उर्दु बोल्थे। {{Sfn|Shah|1997|p=51}} उनले पूर्वी बङ्गालका जनताले आफ्नो प्रादेशिक भाषा के हुने भनेर छान्न सक्ने उल्लेख गर्दै [[उर्दु भाषा|उर्दुलाई]] पाकिस्तानको राष्ट्रिय भाषाको रूपमा प्रयोग गर्ने विरोध गर्नेहरूलाई [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]], देशद्रोही र राज्यको शत्रुको संज्ञा दिए।<ref>{{Cite web |title=txt_jinnah_dacca_1948 |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_jinnah_dacca_1948.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022093628/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_jinnah_dacca_1948.html |archive-date=22 October 2021 |access-date=2022-01-24 |website=www.columbia.edu}}</ref> {{Sfn|Hossain|Tollefson|2006|p=245}} पछिल्ला सरकारहरूले [[बङ्गाली भाषा|बङ्गालीलाई]] दोस्रो राष्ट्रिय भाषाको रूपमा मान्यता दिन अस्वीकार गरेपछि [[बङ्गाली भाषा आन्दोलन|बङ्गाली भाषा आन्दोलनको]] परिणत भयो र पूर्वमा सत्तारुढ [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)|मुस्लिम लीगको]] विकल्पको रूपमा स्थापना भएको नवगठित [[बङ्गलादेश अवामी लिग|अवामी लीगलाई]] समर्थन बलियो भयो। {{Sfn|Molla|2004|p=217}} पूर्वी पाकिस्तानको राजधानी [[ढाका|ढाकामा]] १९५२ को एक विरोध प्रदर्शन जबरजस्ती तोडियो, जसको परिणामस्वरूप धेरै प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भयो। बङ्गाली राष्ट्रवादीहरूले आफ्नो कारणका लागि मरेकाहरूलाई सहिदको रूपमा हेरेका थिए र हिंसाले अलगावको लागि आह्वान गर्‍यो। {{Sfn|Harder|2010|p=351}} [[दोस्रो भारत-पाकिस्तान युद्ध|1965 को भारत-पाकिस्तान युद्धले]] थप गुनासो निम्त्यायो, किनकि सेनाले पूर्वको रक्षाको लागि कुनै अतिरिक्त इकाइहरू तोकेको थिएन। {{Sfn|Haggett|2001|p=2716}} यो बङ्गालीहरूको लागि चिन्ताको विषय थियो जसले 1965 को द्वन्द्वको समयमा भारतीय आक्रमणको मामलामा आफ्नो राष्ट्रलाई असुरक्षित देखे, र [[पाकिस्तानको राष्ट्रपति|पाकिस्तानका राष्ट्रपति]] अयुब खान, यदि यसको मतलब हो भने [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व]] गुमाउन इच्छुक थिए। [[कश्मीर]] प्राप्त गर्दै।{{Sfn|Riedel|2011|p=9}} == मृत्युको सङ्ख्या == माथिल्लो तहमा, बङ्गलादेशी अधिकारीहरूले दावी गर्छन् कि ३० लाख मानिस मारिएका थिए; सबैभन्दा कम अनुमान विवादास्पद हमुदुर रहमान आयोगबाट आउँछ, आधिकारिक पाकिस्तानी सरकारी अनुसन्धान, जसले यो सङ्ख्या २६,००० नागरिक मारिएको दाबी गरेको थियो।<ref name="vanSchendel2009">{{Cite book|title=A History of Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=7Y2bBQAAQBAJ|page=173|access-date=28 June 2018|archive-date=7 February 2023}}</ref><ref name="deathcount-pakistani">{{Cite web |date=23 October 1974 |title=Alleged atrocities by the Pakistan Army (paragraph 33) |url=http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012130637/http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm |archive-date=12 October 2014 |access-date=13 June 2014 |website=Hamoodur Rahman Commission Report}}</ref> बङ्गलादेशी संस्कृति र [[बङ्गाली साहित्य|साहित्यमा]] ३० लाखको सङ्ख्या जोडिएको छ।<ref name=":7">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece|title=Questioning an iconic number|last=Bergman|first=David|date=24 April 2014|work=The Hindu|access-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012642/https://www.thehindu.com/opinion/lead/questioning-an-iconic-number/article5940833.ece|archive-date=28 December 2020}}</ref> बङ्गलादेशका प्रथम विदेश सचिव सैयद ए करिमले उक्त सङ्ख्याको स्रोत सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीको समाचार शाखा ''प्राव्दा'' भएको आरोप लगाए।<ref name=":7" /> स्वतन्त्र अन्वेषकहरूले मृतकको सङ्ख्या करिब ३००,००० देखि ५००,००० मानिसहरू रहेको अनुमान गरेका छन् भने अन्यले ३ लाख मानिसको मृत्यु हुने अनुमान गरेका छन्।<ref name="Women and Climate Change in Bangladesh">{{Cite book|title=Women and Climate Change in Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=WMSgBgAAQBAJ&pg=PA40|page=40|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|title=Bangladesh war: The article that changed history|last=Dummett|first=Mark|date=16 December 2011|work=BBC News|access-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508091712/https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|archive-date=8 May 2019}}</ref><ref name="Plight and Fate of Women During and Following Genocide">{{Cite book|title=Plight and Fate of Women During and Following Genocide|page=55|access-date=14 March 2018|archive-date=28 December 2020}}</ref><ref name="Exploring Social Psychology 4E">{{Cite book|title=Exploring Social Psychology 4E|url=https://books.google.com/books?id=X3fdaGkEy6MC&pg=PA269|page=269|access-date=17 May 2016|archive-date=8 August 2024}}</ref> नरसंहारको बीचमा, [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था|सीआईए]] र राज्य विभागले रूढिवादी अनुमान गरे कि २००,००० मानिसहरू मारिएका थिए। <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/09/30/opinion/nixon-and-kissingers-forgotten-shame.html|title=Nixon and Kissinger's Forgotten Shame|last=Bass|first=Gary J.|date=29 September 2013|work=The New York Times|access-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930015644/https://www.nytimes.com/2013/09/30/opinion/nixon-and-kissingers-forgotten-shame.html|archive-date=30 September 2013|quote=Midway through the bloodshed, both the C.I.A. and the State Department conservatively estimated that about 200,000 people had died (the Bangladeshi government figure is much higher, at three million).}}</ref> ३० लाखको अनुमान कडा छानबिनमा आएको छ।<ref>{{Cite book|doi=Abdul Momin Chowdhury|url=https://sanipanhwar.com/Behind%20The%20Myth%20Of%20Three%20Million.pdf|title=Behind the Myth of Three Million}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khan |first=Jalal |date=2020-10-04 |title=Controversy over Bangladesh's War Dead: 3 lakh (300,000) or 30 lakh (3 million)? |url=https://cafedissensuseveryday.com/2020/10/04/controversy-over-bangladeshs-war-dead-3-lakh-300000-or-30-lakh-3-million/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313102356/https://cafedissensuseveryday.com/2020/10/04/controversy-over-bangladeshs-war-dead-3-lakh-300000-or-30-lakh-3-million/ |archive-date=13 March 2024 |access-date=2024-04-21 |website=Cafe Dissensus Everyday |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240313102356/https://cafedissensuseveryday.com/2020/10/04/controversy-over-bangladeshs-war-dead-3-lakh-300000-or-30-lakh-3-million/ |date=2024-03-13 }}</ref> == बिहारीमाथि बङ्गाली आक्रमण == सन् १९४७ मा, विभाजन र पाकिस्तान राज्यको स्थापनाको समयमा, बिहारी मुस्लिमहरू, जसमध्ये धेरै जसो विभाजनको समयमा भएको हिंसाबाट भागेर भारतबाट भर्खरै स्वतन्त्र पूर्वी पाकिस्तानमा बसाइँ सरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html|title=In Pictures: Plight of Biharis in Bangladesh|last=Das|first=Bijoyeta|access-date=1 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524210015/https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2014/03/pictures-plight-biharis-bangla-2014325152839952229.html|archive-date=24 May 2019|publisher=Al Jazeera|last2=Hasan|first2=Khaled}}</ref><ref name="Khan 2010 p101">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yKCKe7J9Uq4C|title=Minority Rights in South Asia|page=101|access-date=5 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref> यी उर्दु-भाषी मानिसहरू बङ्गाली भाषा आन्दोलन र त्यसपछिका राष्ट्रवादी आन्दोलनहरूप्रति घृणा थिए किनभने तिनीहरूले पश्चिम पाकिस्तानी शासकहरूप्रति निष्ठा कायम राखेका थिए, जसले स्थानीय राष्ट्रवादी बङ्गालीहरूमा बिहारी विरोधी भावना पैदा गर्‍यो। १ मार्च १९७१ मा याह्या खानले राष्ट्रिय सभाको बैठक स्थगित गरेपछि पूर्वी पाकिस्तानका असन्तुष्टहरूले पश्चिम पाकिस्तानलाई समर्थन गर्ने जातीय बिहारी समुदायलाई निसाना बनाउन थाले। {{Sfn|D'Costa|2011|p=103}} <ref name="Fink2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rOq4XV94wLsC&pg=PA292|title=Stress of War, Conflict and Disaster|access-date=4 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA64|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict: Po – Z, index. 3|access-date=4 September 2017|archive-date=8 August 2024}}</ref><ref name="MAR-1">{{Cite web |title=Chronology for Biharis in Bangladesh |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602055513/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |archive-date=2 June 2010 |access-date=27 March 2013 |website=The Minorities at Risk (MAR) Project }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915052642/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=77103 |date=15 September 2013 }}</ref> == पाकिस्तानी युद्ध अपराधको लागि परीक्षणको प्रयास == २२ डिसेम्बर १९७१ को रूपमा, [[भारतीय सेना|भारतीय सेनाले]] ढाकामा बुद्धिजीवीहरूको नरसंहारमा संलग्न पाकिस्तानी सेनाका वरिष्ठ अधिकारीहरूको अनुसन्धान गरिरहेको थियो, उनीहरूलाई युद्ध अपराधीको रूपमा मुद्दा चलाउन पर्याप्त प्रमाणहरू सङ्कलन गर्ने उद्देश्यले। उनीहरूले अफिसरहरूको सूची तयार गरे जो त्यस समयमा कमाण्डको पदमा थिए, वा अन्तर-सेवा स्क्रिनिङ समितिमा जोडिएका थिए।<ref>{{Cite news|title=Pakistani officers on list for war crimes trials|last=Dring|first=S.|date=23 December 1971|work=The Times|location=London|page=5}}</ref> == पाकिस्तानमा दृश्यहरू == पाकिस्तान सरकारले सन् १९७१ को [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|बङ्गलादेश मुक्ति सङ्ग्राममा]] पाकिस्तानको [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेश]] ( [[पूर्वी पाकिस्तान]] ) को शासन अन्तर्गत सन् १९७१ बङ्गलादेश नरसंहार भएको कुरा अस्वीकार गर्दै आएको छ। उनीहरूले सामान्यतया पाकिस्तानी पत्रकारहरू (जस्तै एन्थोनी मस्करेनहास ) लाई "शत्रुको एजेन्ट" भएको नरसंहारको रिपोर्ट गर्ने आरोप लगाउँछन्।<ref>"His article was – from Pakistan's point of view – a huge betrayal and he was accused of being an enemy agent. It still denies its forces were behind such atrocities as those described by Mascarenhas, and blames Indian propaganda."{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16207201|title=Bangladesh war: The article that changed history|last=Mark Dummett|date=16 December 2011|work=BBC News|access-date=27 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20201228012640/https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|archive-date=28 December 2020|author-link=Mark Dummett}}</ref> इथाका कलेजका [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिशास्त्रका]] प्राध्यापक डोनाल्ड डब्ल्यू बिचलरका अनुसार: <ref>{{Cite web |last=Donald W. Beachler |title=Genocide Denial; The Case of Bangladesh |url=http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426074152/http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |archive-date=26 April 2012 |access-date=28 December 2011 |website=Institute for the Study of Genocide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426074152/http://www.instituteforthestudyofgenocide.org/events/2005iagsconference/abstracts/IAGS%202005.proposal.doc |date=26 April 2012 }}</ref> {{Quote|पाकिस्तान सरकारले नरसंहार भएको कुरालाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेको छ। सामूहिक हत्यालाई नरसंहारको रूपमा चित्रण गर्न वा पाकिस्तानी सरकारको निन्दा र नियन्त्रण गर्न अस्वीकार गरेर, अमेरिका र चिनियाँ सरकारहरूले उनीहरूलाई त्यसो मानेनन् भनेर सङ्केत गरे।}}{{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]] kqm97moufbaxyr3x56jar1w4c6o09q1 0 141827 1366602 1356868 2026-07-22T03:41:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366602 wikitext text/x-wiki {{Chembox |verifiedrevid = 477004453 |ImageFileL1 = Carbon-monoxide-3D-balls.png |ImageNameL1 = Ball-and-stick model of carbon monoxide |ImageFileR1 = Carbon-monoxide-3D-vdW.png |ImageNameR1 = Spamodel of carbon monoxide |ImageFile2 = Carbon monoxide 2D.svg |ImageSize2 = 170px |ImageName2 = model of carbon monoxide |ImageClass2 = skin-invert-image |IUPACName= Carbon monoxide |OtherNames = Carbonic oxide gas<br />Carbon protoxide<br />Oxide of carbon<br />Protoxide of carbon<br />Carbonous oxide<br />Carbonous acid gas<br />Carbon(II) oxide<br />Breath of carbon<br />Oxygenated carbon<br />Carbate<br />Carbonyl<br/>Water gas<br/>Hydrocarbon gas<br/>Fuel gas<br/>Rauchgas<br />Carbonic inflammable air<br />Heavy inflammable air<br />White damp<br />Fire Damp<br />Powder Gas<br />Illuminating gas<br />Dowson gas<br />Mond gas<br />Power gas<br />Producer gas<br />Blast furnace gas<br />Coal gas<br />Phlogiston<br />Car gas |Section1 = {{Chembox Identifiers |InChI = 1/CO/c1-2 |InChIKey = UGFAIRIUMAVXCW-UHFFFAOYAT |CASNo = 630-08-0 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |PubChem = 281 |ChemSpiderID = 275 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = 7U1EE4V452 |EINECS = 211-128-3 |UNNumber = 1016 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = D09706 |MeSHName = Carbon+monoxide |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 17245 |ChEMBL = 1231840 |RTECS = FG3500000 |SMILES = [C-]#[O+] |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/CO/c1-2 |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = UGFAIRIUMAVXCW-UHFFFAOYSA-N |Beilstein = 3587264 |Gmelin = 421 }} |Section2 = {{Chembox Properties | C=1 | O=1 |Appearance = Colorless |Odor = Odorless |Density = {{ubl | 789&nbsp;kg/m³, liquid | 1.250&nbsp;kg/m³ at 0&nbsp;°C, 1&nbsp;atm | 1.145&nbsp;kg/m³ at 25&nbsp;°C, 1&nbsp;atm }} |Solubility = 27.6&nbsp;mg/L (25&nbsp;°C) |SolubleOther = soluble in [[chloroform]], [[acetic acid]], [[ethyl acetate]], [[ethanol]], [[ammonium hydroxide]], [[benzene]] |MeltingPtC = −205.02 |BoilingPtC = −191.5 |Dipole = 0.122 [[Debye|D]] |RefractIndex = 1.0003364 |HenryConstant = 1.04 atm·m³/mol |MagSus = −9.8·10⁻⁶ cm³/mol }} |Section3 = {{Chembox Thermochemistry |HeatCapacity = 29.1 J/(K·mol) |Entropy = 197.7 J/(K·mol) |DeltaHf = −110.5 kJ/mol |DeltaHc = −283.0 kJ/mol }} |Section4 = {{Chembox Pharmacology |ATCCode_prefix = V04 |ATCCode_suffix = CX08 }} |Section5 = {{Chembox Hazards |MainHazards = [[Poison]]ous by [[inhalation]]<ref name=PGCH/> |ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0023.htm ICSC 0023] |NFPA_ref = <ref>{{cite book|last1=Richard|first1=Pohanish|title=Sittig's Handbook of Toxic and Hazardous Chemicals and Carcinogens|date=2012|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4377-7869-4|page=572|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=f6HclgoIkjcC&pg=PA572|access-date=5 September 2015}}</ref> |NFPA-H = 3 |NFPA-F = 4 |NFPA-R = 0 |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS06}}{{GHS08}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|220|331|360|372|420}} |PPhrases = {{P-phrases|201|202|210|260|261|264|270|25 1|281|304+340|308+313|311|314|321|377|381|403|403+233|405|501}} |FlashPtC = −191 |AutoignitionPtC = 609 |ExploLimits = 12.5–74.2% |NIOSH_ref = <ref name=PGCH>{{PGCH|0105}}</ref> |PEL = TWA 50&nbsp;ppm (55&nbsp;mg/m³) |REL = {{ubl |TWA 35&nbsp;ppm (40&nbsp;mg/m³) |C 200&nbsp;ppm (229&nbsp;mg/m³) }} |IDLH = 1200&nbsp;ppm |LC50 = {{ubl | 8636&nbsp;ppm (rat, 15&nbsp;min) | 5207&nbsp;ppm (rat, 30&nbsp;min) | 1784&nbsp;ppm (rat, 4&nbsp;h) | 2414&nbsp;ppm (mouse, 4&nbsp;h) | 5647&nbsp;ppm (guinea pig, 4&nbsp;h)<ref name=IDLH>{{IDLH|630080|Carbon monoxide}}</ref> }} |LCLo = {{ubl | 4000&nbsp;ppm (human, 30&nbsp;min) | 5000&nbsp;ppm (human, 5&nbsp;min)<ref name=IDLH/> }} }}<ref>{{cite web|url=http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/335|title=Carbon Monoxide - CAMEO Chemicals|publisher=US NOAA Office of Response and Restoration|website=cameochemicals.noaa.gov}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509115526/https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/335 |date=2017-05-09 }}</ref> |Section6 = {{Chembox Related |OtherAnions = [[Carbon monosulfide]] |OtherCations = [[Silicon monoxide]] <br> [[Germanium monoxide]] <br> [[Tin(II) oxide]] <br> [[Lead(II) oxide]] |OtherFunction_label = carbon oxides |OtherFunction = [[Carbon dioxide]]<br/>[[Carbon suboxide]]<br/>[[Oxocarbon]]s }} }} '''कार्बन मोनोअक्साइड''' ([[रासायनिक सूत्र]]: CO) एक विषाक्त, ज्वलनशील ग्यास हो। यो रंगहीन, गन्धहीन, स्वादहीन र हावा भन्दा थोरै कम घना हुन्छ। कार्बन मोनोअक्साइडमा एउटा [[कार्बन]] अणु र एउटा [[प्राणवायु|अक्सिजन]] अणु ट्रिपल बन्डद्वारा जोडिएका हुन्छन्। यो सबैभन्दा सरल कार्बनको अक्साइड हो। कोअर्डिनेसन कम्प्लेक्समा, कार्बन मोनोअक्साइड लिग्यान्डलाई ''कार्बोनिल'' भनिन्छ। यो औद्योगिक रसायनमा धेरै प्रक्रियाहरूमा एक प्रमुख अंश हो । कार्बन मोनोअक्साइडको सबैभन्दा सामान्य स्रोत कार्बन युक्त यौगिकहरूको आंशिक दहन हो। धेरै वातावरणीय र जैविक स्रोतहरूले पनि कार्बन मोनोअक्साइड उत्पादन गर्छन्। उद्योगमा, कार्बन मोनोअक्साइड औषधी, ड्रग्स, सुगन्ध, र ईन्धन सहित धेरै यौगिकहरूको उत्पादनको लागि महत्त्वपूर्ण छ।<ref>{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry}}</ref> वायुमण्डलमा [[वायु प्रदूषण|उत्सर्जन]] भएपछि, कार्बन मोनोअक्साइडले [[जलवायु परिवर्तन]] योगदान पुर्याउने धेरै प्रक्रियाहरूलाई असर गर्छ।<ref>{{Cite web |last=Voiland |first=Adam |title=Fourteen years of carbon monoxide from MOPITT |url=https://climate.nasa.gov/news/2291/fourteen-years-of-carbon-monoxide-from-mopitt |access-date=2022-03-04 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref> == भौतिक र रासायनिक गुणहरू == == प्रदुषण तथा स्वास्थ प्रभाव == == उत्पादन == === औद्योगिक उत्पादन === कार्बन डाइअक्साइडको एक प्रमुख औद्योगिक स्रोत [[प्रड्युसर ग्याँस]] हो। [[प्रड्युसर ग्याँस]] कार्बन मोनोअक्साइड र नाइट्रोजनको मिश्रण हो, जुन कार्बनको अधिकता हुँदा उच्च तापक्रममा हावामा कार्बनको दहनबाट बनिन्छ। भट्टिमा, हावालाई कोकबाट पार गराइन्छ। सुरुमा उत्पादन गरिएको CO₂ ले तातो कार्बनसँग प्रतिकृया गरी CO बन्छ।<ref>{{Cite web |title=Carbon Monoxide |url=http://www.chm.bris.ac.uk/motm/co/coh.htm |access-date=21 May 2021}}</ref> कार्बनसँग [[कार्बनडाइअक्साइड]]को प्रतिक्रियालाई बौडोअर्ड प्रतिक्रियाको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/gasification00higm|title=Gasification|page=[https://archive.org/details/gasification00higm/page/n22 12]}}</ref> ८००°C भन्दा माथि, CO प्रमुख उत्पादन होः&nbsp; CO₂ (g) + C (s) → 2 CO (g) (Δ''H''_r = 170 kJ/mol) : अर्को स्रोत "वाटर ग्याँस" हो। वाटर ग्याँस भनेको [[हाइड्रोजन]] र कार्बन मोनोअक्साइडको मिश्रणहो। वाष्प र कार्बनको एन्डोथर्मिक प्रतिक्रियाको माध्यमबाट उत्पादन हुन्छ। H₂O (g) + C (s) → H₂ (g) + CO (g) (Δ''H''_r = 131 kJ/mol) [[प्राकृतिक ग्याँस]] र अन्य [[इन्धन]]हरूबाट अन्य समान "[[सिनग्याँस]]/ सिन्थेसिस ग्याँस" प्राप्त गर्न सकिन्छ। == प्रयोग == === रासायनिक उद्योग === === धातु विज्ञान === === लेजर === कार्बन मोनोअक्साइडलाई उच्च-शक्ति इन्फ्रारेड लेजरमा लेसिङ माध्यमको रूपमा पनि प्रयोग गरिएको छ।<ref>{{Cite journal |last=Ionin |first=A. |last2=Kinyaevskiy |first2=I. |last3=Klimachev |first3=Y. |last4=Kotkov |first4=A. |last5=Kozlov |first5=A. |year=2012 |title=Novel mode-locked carbon monoxide laser system achieves high accuracy |journal=SPIE Newsroom |doi=10.1117/2.1201112.004016 |s2cid=112510554}}</ref> === मंगल ग्रहमा इन्धनको रूपमा प्रस्तावित प्रयोग === कार्बन मोनोअक्साइडलाई [[मङ्गल ग्रह|मंगल ग्रह]]मा [[इन्धन]]को रूपमा प्रयोग गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। [[मंगलको उपनिवेशन|कार्बन मोनोअक्साइड/अक्सिजन इन्जिन]] प्रारम्भिक सतह यातायात प्रयोगको लागि सुझाउ दिइएको छ किनकि कार्बन मोनोअक्साइड र अक्सिजन दुबैलाई मंगल ग्रहको कार्बन डाइअक्साइड वातावरणबाट जिरकोनिया इलेक्ट्रोलिसिसद्वारा उत्पादन गर्न सकिन्छ, कुनै पनि मंगल जल स्रोतहरू प्रयोग नगरी हाइड्रोजन प्राप्त गर्न, जुन मिथेन वा कुनै पनि हाइड्रोजन-आधारित ईन्धन बनाउन आवश्यक पर्दछ।<ref name="landis2001">{{Cite journal |last=Landis |date=2001 |title=Mars Rocket Vehicle Using In Situ Propellants |journal=Journal of Spacecraft and Rockets |volume=38 |issue=5 |pages=730–735 |bibcode=2001JSpRo..38..730L |doi=10.2514/2.3739}}</ref> == जैविक र शारीरिक गुणहरू == === फिजियोलोजी === ==== चिकित्सा ==== === माइक्रोबायोलोजी === ==== खाद्य विज्ञान ==== === विषाक्तता === ==== हतियारकरण ==== प्राचीन इतिहासमा, ह्यानिबलले दोस्रो प्युनिक युद्धको समयमा कोइला धुवाँले [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] कैदीहरूलाई मृत्युदण्ड दिए।<ref name=":1">{{Cite journal |last=Hopper |first=Christopher P. |last2=Zambrana |first2=Paige N. |last3=Goebel |first3=Ulrich |last4=Wollborn |first4=Jakob |date=2021-06-01 |title=A brief history of carbon monoxide and its therapeutic origins |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1089860321000367 |journal=Nitric Oxide |language=en |volume=111-112 |pages=45–63 |doi=10.1016/j.niox.2021.04.001 |issn=1089-8603 |pmid=33838343 |s2cid=233205099}}</ref> केही सफाया शिविरमा [[नरसंहार]] समयमा चेल्मोनोमा ग्यास भ्यानहरू सबैभन्दा उल्लेखनीय, र एक्शन टी४ "इच्छामृत्यु" कार्यक्रममा कार्बन मोनोअक्साइड प्रयोग गरिएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_04R6DoPxLoC&pg=PT323|title=A history of modern Germany, 1800–2000|page=323}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} rodoye1nuuhbc0mtkqhe8z0ip31a9qz 0 141878 1366724 1363128 2026-07-22T12:20:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366724 wikitext text/x-wiki '''नेपालको प्रवेशाज्ञा नीति'''ले अधिकांश देशका नागरिकलाई अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा वा अन अराइभल प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न अनुमति दिन्छ भने भारतका नागरिकलाई आवतजावतको स्वतन्त्रता दिइएको छ। तर, अन्य मुलुकका नागरिकले भने [[नेपालका कूटनीतिक नियोगहरूको सूची|नेपाली कूटनीतिक नियोग]]मध्ये कुनै एकबाट प्रवेशाज्ञा लिनुपर्ने हुन्छ। सबै आगन्तुकसँग आगमन मितिले कम्तिमा ६ महिनाको लागि मान्य [[राहदानी]] हुनु पर्दछ र १ वर्षमा बढीमा १५० दिनको लागि नेपालमा बस्न अनुमति दिइन्छ। ==प्रवेशाज्ञा नीति नक्सा== [[File:Visa policy of Nepal.svg|thumb|678px|none|नेपालको प्रवेशाज्ञा निति {{legend|#ED1C24|नेपाल}} {{legend|#1191E5|स्वतन्त्र आवतजावत}} {{legend|#AEAE00|आगमन प्रवेशाज्ञा (सबै यात्रु) वा अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#D3C903|आगमन प्रवेशाज्ञा (पर्यटक मात्र) वा अनलाइन पर्यटन प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#FFD000|आगमन प्रवेशाज्ञा वा अनलाइन प्रवेशाज्ञा}} {{legend|#C0C0C0|प्रवेशाज्ञा आवश्यक}}]] == स्वतन्त्र आवतजावत == भारतीय नागरिकलाई नेपाल प्रवेशका लागि प्रवेशाज्ञा आवश्यक पर्दैन। [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|सन् १९५० को भारत–नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि]]को धारा ७ ले पारस्परिक आधारमा दुई देशबीच निर्वाध आवतजावत गर्न अनुमति दिने भएकाले उनीहरू स्थायी रूपमा देशमा बस्न सक्छन्। [[भारतीय नागरिक]]ले भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्न भारतीय राहदानी वा तस्वीर सहितको मतदाता परिचयपत्र प्रयोग गर्न सक्नेछन्।<ref>{{cite web|url=https://www.indembkathmandu.gov.in/valid-travel-documents|title=Information for Indian citizens travelling to Nepal}}</ref> == आगमनमा प्रवेशाज्ञा == [[File:Nepal Visa on Arrival.jpg|thumb|काँकडभिट्टामा नि:शुल्क पर्यटन प्रवेशाज्ञा जारी भएको]] विदेशी नागरिकहरूले आगमनमा प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन् र आगन्तुकलाई १५, ३० वा ९० दिन भन्दा बढी बस्न अनुमति दिँइदैन।<ref>{{cite web | url= https://nepaliport.immigration.gov.np/ | title=Available Services}}</ref> यसबाहेक, विदेशी नागरिकहरूले विमानस्थलमा कियोस्कमार्फत प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन्। अस्थायी राहदानी धारकहरू कुनै पनि [[युरोपेली सङ्घ]] सदस्य राष्ट्रद्वारा जारी अस्थायी राहदानी नभएसम्म योग्य हुँदैनन्।<ref>{{Timatic Visa Policy|country=TM|access-date=1 April 2017}}</ref> निम्नमा आगमनमा प्रवेशाज्ञा उपलब्ध छ:<ref>{{cite web | title=20181009持普通护照中国公民前往有关国家和地区入境便利待遇一览表.doc（备注1）| url=http://cs.mfa.gov.cn/gyls/lsgz/fwxx/P020181010312769398184.doc | website=中国领事服务网}}</ref> * [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]], [[काठमाडौँ]] * [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] ([[भारतीय]] सिमाना) * [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] (भारतीय सिमाना) * [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] (भारतीय सिमाना) * [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] (भारतीय सिमाना) * [[काँकडभिट्टा]] (भारत सिमाना) * [[कोदारी]] ([[चीन]] सिमाना, पारी: [[खासा (चीन)|खासा]]) * [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] (भारत सीमा) === नि:शुल्क आगमनमा प्रवेशाज्ञा === [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] (सार्क) का सदस्य राष्ट्रका नागरिक (अफगानिस्तानबाहेक) ले ३० दिनको लागि आगमनमा निःशुल्क प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्नेछन्:<ref name="visa-fees" /> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; margin:10px 0px; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|बङ्गलादेश}} *{{झण्डा|भुटान}} *{{झण्डा|माल्दिभ्स}} |valign="top"| *{{झण्डा|पाकिस्तान}} *{{झण्डा|श्रीलङ्का}} | |} पर्यटकको रूपमा यात्रा गरिरहेका छन् भने नागरिकहरू, निम्न देशहरू र क्षेत्रहरू आगमनमा नि: शुल्क प्रवेशाज्ञा प्राप्त गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web | author1=西藏商报 | title=昨起 中国赴尼游客出签免费 | url=http://roll.sohu.com/20160107/n433765352.shtml | publisher=搜狐新闻}}</ref><ref>{{cite web | title=Nepal abolishes visa fees for Chinese tourists | url=http://www.nepalnow.org/news/nepal-waives-visa-fees-for-chinese-tourists/ | access-date=2016-01-07 | archive-date=2017-06-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170627104102/http://www.nepalnow.org/news/nepal-waives-visa-fees-for-chinese-tourists/ | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627104102/http://www.nepalnow.org/news/nepal-waives-visa-fees-for-chinese-tourists/ |date=2017-06-27 }}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|चीन}} *{{झण्डा|हङकङ}} *{{झण्डा|मकाउ}} | |} == असामान्य राहदानी == देहायका मुलुकका कूटनीतिक वा सेवा राहदानी वाहकले ९० दिनसम्म (अन्यथा उल्लेख नगरिएमा) बिना प्रवेशाज्ञा नेपाल प्रवेश गर्न सक्नेछन्।<ref name="TIM">{{Timatic Visa Policy|country=NP|access-date=1 April 2017}}</ref><ref>{{cite web | url=https://immigration.gov.np/page/visa-exemption | title=Department of Migration, Nepal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213184203/https://www.immigration.gov.np/page/visa-exemption |date=2024-12-13 }}</ref> {| style="border-radius:1em; box-shadow:0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background:white; border:1px solid white; margin:10px 0px; padding:5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|ब्राजिल}} *{{झण्डा|कम्बोडिया}} (३० दिन) *{{झण्डा|चीन}} (३० दिन) *{{झण्डा|जर्जिया}} *{{झण्डा|इजरायल}} *{{झण्डा|जोर्डन}} (कूटनीतिक राहदानी मात्र) *{{झण्डा|मङ्गोलिया}} |valign="top"| *{{झण्डा|म्यानमार}}<ref>{{cite web | url=http://www.myanmarembassy.com/pdf/Visa%20exemption%20Between%20Myanmar%20and%20Nepal.pdf | title=Notification letter to inform China that Nepal and Myanmar signed a agreement on visa}}</ref> *{{झण्डा|ओमान}} *{{झण्डा|कतार}} *{{झण्डा|रुस}} *{{झण्डा|सिङ्गापुर}} (३० दिन) *{{झण्डा|थाइल्यान्ड}} *{{झण्डा|भियतनाम}} (३० दिन) | |} *सन् २०२४ को सेप्टेम्बरमा [[इन्डोनेसिया]]सँग कूटनीतिक र सेवा राहदानीधारीका लागि प्रवेशाज्ञा छुट सम्झौता मा हस्ताक्षर भएको थियो, तर यो अझै अनुमोदन भएको छैन।<ref>[https://kemlu.go.id/dhaka/en/news/30691/indonesia-and-nepal-signed-agreement-on-visa-exemption-for-holders-of-diplomatic-and-service-passport Indonesia and Nepal Signed Agreement on Visa Exemption for Holders of Diplomatic and Service Passport]</ref> *सन् २०२४ को सेप्टेम्बरमा [[सर्बिया]]सँग कूटनीतिक र आधिकारिक राहदानीधारीका लागि प्रवेशाज्ञा छुट सम्बन्धी सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो।<ref>[https://x.com/Arzuranadeuba/status/1839092397914915035]</ref> == अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा == विदेशी नागरिकले नेपाल प्रवेशका लागि अनलाइन पर्यटक प्रवेशाज्ञा पनि प्राप्त गर्न सक्नेछन्।<ref>{{cite web | url=https://nepaliport.immigration.gov.np/online | title=Online Tourist Visa}}</ref> == अग्रिम प्रवेशाज्ञा आवश्यक == निम्न देश र क्षेत्रका नागरिकहरूले [[नेपालका कूटनीतिक नियोगहरूको सूची|नेपाली कूटनीतिक नियोग]]हरूमा प्रवेशाज्ञाको लागि आवेदन दिनुपर्नेछ:<ref>{{cite web | url=http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html | title=Prohibition to Visa on Arrival | access-date=2018-01-03 | archive-date=2018-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180605052758/http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605052758/http://www.nepalimmigration.gov.np/article/141/prohibition-to-visa-on-arrival.html |date=2018-06-05 }}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; margin:10px 0px; padding: 5px;" |- style="vertical-align:top;" | *{{झण्डा|अफगानिस्तान}} *{{झण्डा|क्यामेरून}} *{{झण्डा|एस्वातिनी}} *{{झण्डा|इथियोपिया}} *{{झण्डा|घाना}} *{{flag|इराक}} |valign="top"| *{{झण्डा|लाइबेरिया}} *{{झण्डा|नाइजेरिया}} *{{झण्डा|प्यालेस्टाइन}} *{{झण्डा|सोमालिया}} *{{झण्डा|सिरिया}} *{{झण्डा|जिम्बाब्वे}} | |} ==पर्यटक तथ्याङ्क == पर्यटन प्रयोजनका लागि नेपाल आएका अधिकांश पर्यटकहरू निम्न देशहरू (भारत बाहेक) बाट आएका थिए:<ref>{{cite web | url=http://trade.welcomenepal.com/downloads-cat/nepal-tourism-statistics/ | title=Downloads - Nepal Tourism Statistics | website=trade.welcomenepal.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! देश ! सन् २०१६ ! सन् २०१५ |- | {{झण्डा|चीन}} || ६६,९८४ || १,२३,८०५ |- | {{झण्डा|श्रीलङ्का}} || ४४,३६७ || ३७,५४६ |- | {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} || ४२,६८७ || ४९,८३० |- | {{flag|थाइल्यान्ड}} || ३०,९५३ || ३३,४२२ |- | {{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}} || २९,७३० || ३६,७५९ |- | {{झण्डा|अस्ट्रेलिया }} || १८,६१९ || २४,५१६ |- | {{झण्डा|दक्षिण कोरिया}} || १८,११२ || २३,२०२ |- | {{झण्डा|जापान}} || १७,६१३ || २५,८२९ |- | {{झण्डा|फ्रान्स}} || १६,४०५ || २४,०९७ |- | {{झण्डा|जर्मनी}} || १६,४०५ || १८,०२८ |- | जम्मा || ५३०,९७० || ७९०,११८ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|30em|refs= <!-- <ref name=imp-info>{{cite web |title=Important Information to Visitors |url=http://www.nepalimmigration.gov.np/content/important-information.html |publisher=अध्यागमन विभाग, गृह मन्त्रालय, नेपाल सरकार |access-date=5 January 2016}}</ref> --> <ref name=visa-fees>{{cite web|title=Provisional Visa Arrangements And Fee|url=http://www.nepalimmigration.gov.np/content/provisional-visa-arrangement-fee.html|publisher=अध्यागमन विभाग, गृह मन्त्रालय, नेपाल सरकार|access-date=5 January 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131170334/http://www.nepalimmigration.gov.np/content/provisional-visa-arrangement-fee.html |date=31 January 2016 }}</ref> }} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.nepalimmigration.gov.np/ अध्यागमन विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625045920/http://www.nepalimmigration.gov.np/ |date=2014-06-25 }} ** [https://nepaliport.immigration.gov.np/ अनलाइन सेवाहरू (प्रवेशाज्ञा सहित)] [[श्रेणी:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] [[श्रेणी:देश अनुसार प्रवेशाज्ञा नीति]] rqi8d3gfr2gzp8vydkra0pzhyre90dn 0 142027 1366497 1357711 2026-07-21T06:25:12Z CommonsDelinker 144 Coxs_Bazar_Rail_Station_(cropped).jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Magog the Ogre|Magog the Ogre]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Cox's Bazar railway station|]] को कारणले हटाएका कारण । 1366497 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = कक्सबाजार | native_name = কক্সবাজার | settlement_type = [[सहर]] | total_type = | nickname = पर्यटनको सहर | motto = | coordinates = {{coord|21|25|38|N|92|00|18|E|region:BD|display=inline,title}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = A dusk at Cox's Bazar sea beach.jpg | caption1 = कक्सबाजार समुद्री तट | image2 = View of cox's bazar city.jpg | caption2 = होटेल–मोटेल जोन | image3 = | caption3 = कक्सबाजार रेल्वे स्टेसन | image4 = Cox's Bazar Airport Shevelev-1.jpg | caption4 = कक्सबाजार विमानस्थल | image5 = Cox's Bazar–Tekhnaf Marine Drive (7).jpg | caption5 = कक्सबाजार–टेकनाफ मेरिन ड्राइभ | image6 = | caption6 = }} | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = Cox's Bazar Municipality.png | seal_size = 100px | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा कक्सबाजारको अवस्थिति | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = [[बङ्गलादेशका विभागहरू|विभाग]] | subdivision_name1 = [[चट्टोग्राम विभाग|चट्टोग्राम]] | subdivision_type2 = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कक्सबाजार जिल्ला|कक्सबाजार]] | government_footnotes = | government_type = नगर परिषद् | governing_body = {{nowrap|नगरपालिका}} | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = रुबैया अफरोज | leader_title2 = | leader_name2 = | established_title = स्थापना | established_date = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = २३.४ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = | population_as_of = सन् २०११<ref name="Urban Centers in Bangladesh">{{वेब स्रोत |मिति=११ मार्च २०१४ |शीर्षक=আদমশুমারি ও গৃহগণনা-২০১১ |भाषा=अङ्ग्रेजी |युआरएल=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Population%20%20Housing%20Census%202011.pdf |प्रकाशक=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো |धारावाहिक=জাতীয় প্রতিবেদন |पहुँचमिति=२०१९-१२-२९ |अभिलेखमिति=२०१९-०४-११ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190411211113/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Population%20%20Housing%20Census%202011.pdf }}</ref> | population_total = १,९६,३७४ | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_demonym = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +६ | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४७०० | area_code = | area_code_type = टेलिफोन कोड | blank3_name = विमानस्थल | blank3_info = [[कक्सबाजार अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] | website = {{URL|www.coxsbazar.gov.bd}} | footnotes = | named_for = हिरम कक्स | native_name_lang = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] }} '''कक्सबाजार''' ({{भाषा-बङ्गाली|কক্সবাজার}})[[बङ्गलादेश]]को दक्षिणपूर्वी भागमा अवस्थित सहर, मत्स्ये बन्दरगाह र लोकप्रिय पर्यटकीय केन्द्र हो। यो [[चट्टोग्राम विभाग]] अन्तर्गत पर्ने [[कक्सबाजार जिल्ला]]को मुख्यालय पनि हो। कक्सबाजार प्राकृतिक सुन्दरताको लागि निकै प्रसिद्ध छ। यहाँ १२० किलोमिटरमा फैलिएको संसारको सबैभन्दा लामो निर्वाध प्राकृतिक बलौटे समुद्री तट अवस्थित छ।<ref>{{Cite news |last=Rongmei |first=Precious|title=Have you been to the longest beach in the world? |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/have-you-been-to-the-longest-beach-in-the-world/articleshow/102904149.cms |access-date=2023-09-12 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news|date=2012-12-26 |title=Bangladesh's Cox's Bazar: A paradise being lost? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19340259 |access-date=2022-04-30}}</ref> यो बङ्गलादेशको सबैभन्दा ठूलो समुद्री मत्स्ये बन्दरगाह र पनडुब्बी केबल अवतरण स्टेसन पनि हो। कक्सबाजारलाई ''पानोवा'' पनि भनिन्थ्यो, जसको शाब्दिक अर्थ पहेँलो फूल हुन्छ। यस सहरको अर्को प्राचीन नाम पालोङ्की हो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/06/rohingya-refugee-camp-fire-bangladesh-coxs-bazar |title=Huge fire at Rohingya refugee camp leaves thousands without shelter &#124; Bangladesh &#124; the Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://refugees.org/a-glimpse-at-camp-life-in-coxs-bazar-examining-aid-response-and-distilling-solutions/ |title=A Glimpse at Camp Life in Cox's Bazar: Examining Aid Response |date=13 April 2023}}</ref> यस सहरले २३.४ वर्ग किलोमिटर (९.० वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ जसमा ५८ महल्ला र २७ वडाहरू रहेका छन् भने सन् २०२२ सम्ममा यसको जनसङ्ख्या लगभग २,००,००० रहेको थियो। कक्सबाजार [[चट्टोग्राम]]सँग सडक र हवाई मार्गले जोडिएको छ।<ref name="citypopulation">{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/Bangladesh-UA.html?cityid=11835 |title=Area, Population of Cox's Bazar |website=citypopulation.de}}</ref><ref>{{cite web|date=12 January 2015 |title=Cox's Bazar, Bangladesh |url=https://www.britannica.com/place/Coxs-Bazar |access-date=14 January 2008 |website=[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=কক্সবাজার জেলা |url=http://www.coxsbazar.gov.bd/ |access-date=4 December 2018 |website=coxsbazar.gov.bd |language=बङ्गाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806063207/http://www.coxsbazar.gov.bd/ |date=6 August 2012 }}</ref> आधुनिक कक्सबाजारको नाम पालोङ्की चौकीका उपरीक्षक तथा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनी]]का एक अधिकारी हिरम कक्सको नामबाट लिइएको हो। शरणार्थी पुनर्स्थापना कार्यमा उनको भूमिकाको सम्झनामा यो बजार स्थापना गरी उनको नाममा नामाकरण गरिएको थियो। यो बङ्गलादेशको प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू मध्ये एक हो। सन् २०२३ मा बङ्गलादेशले मोचा चक्रवात नजिकिएसँगै ५०,००० भन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित आश्रयस्थलमा सारिएको थियो।<ref>{{Cite web|date=2023-05-13 |title=50,000 people evacuated in Cox's Bazar as cyclone Mocha approaches |url=https://www.dhakatribune.com/nation/2023/05/13/cyclone-mocha-coxs-bazar-coastal-residents-being-shifted-to-shelters |access-date=2023-05-13 |website=Dhaka Tribune}}</ref>सन् २०२४ को विरोध प्रदर्शनका क्रममा करिब १० हजार पर्यटक कक्सबाजारमा अड्किएका थिए। == इतिहास == ९औँ शताब्दीको सुरुमा, कक्सबाजार सहित वृहत् [[चट्टोग्राम]] क्षेत्र सन् १९६६ मुगलहरूद्वारा विजय नभएसम्म अराकान राजाहरूको शासनको अधीनमा थियो। मुगल राजकुमार शाह शुज यस ठाउँबाट अराकान जाने क्रममा हालको कक्सबाजारको पहाडी भू–भाग हुँदै गुज्रिरहेको बेला उनी यहाँको प्राकृतिक र मनमोहक सुन्दरताप्रति आकर्षित भएका थिए। उनले आफ्ना सेनाहरूलाई त्यहाँ छाउनी हाल्न आज्ञा दिएका थिए। उनको एक हजार नोकरहरू केही समयको लागि त्यहाँ रोकिएका थिए। दुलाहाजारा नामक एक स्थान हाल पनि यस क्षेत्रमा अवस्थित छ जसको अर्थ "एक हजार डोली" हुन्छ। मुगलहरू पछि, यो स्थान टिप्रास र अराकानीहरूको नियन्त्रणमा आयो भने त्यसपछि पोर्तुगाली र अङ्ग्रेजहरूले क्रमशः यहाँ शासन गरेका थिए। कक्सबाजार नाम ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]का अधिकारी हिरम कक्सको नामबाट उत्पन्न भएको थियो, जसलाई पालोङ्की (हालको कक्सबाजार) चौकीको उपरीक्षकको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। उनले वारेन हेस्टिङ्सको स्थान लिएका थिए जो विनियमन अधिनियम १७७३ पारित भएपछि बङ्गालको राज्यपाल बनेका थिए। कक्सले यस क्षेत्रमा अराकानी शरणार्थीहरूको लागि पुनर्वास र बसोबासको काम सुरु गरेका थिए। उनले यस क्षेत्रमा धेरै शरणार्थीहरूको पुनर्वास गरेका थिए तर सन् १७९९ मा आफ्नो काम पूरा गर्नुअघि उनको मृत्यु भएको थियो। उनको सम्झनामा बजारको स्थापना गरी उनको नाममा नामकरण गरी कक्सबाजार बनाइएको थियो। कक्सबाजार पहिलो पटक सन् १९५४ मा स्थापित भएको थियो भने सन् १८६९ मा नगरपालिका बनेको थियो। सन् १८५७ को भारतीय विद्रोहपछि भारतमा कम्पनी शासनको अन्त्य भएसँगै यसको ठाउँमा ब्रिटिस राजमुकुटले लिएको थियो। फलस्वरूप, कक्सबाजारलाई ब्रिटिस राजमुकुट अन्तर्गत [[बङ्गाल|बङ्गाल प्रान्त]]को एक जिल्ला घोषणा गरिएको थियो। === २०औँ शताब्दी === सन् १९४७, [[भारत]]मा [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस शासन]]को अन्त्य पछि, कक्सबाजार [[पूर्वी पाकिस्तान]]को भाग बनेको थियो। कक्सबाजार नगरपालिकाको पहिलो स्वतन्त्रता पछिका अध्यक्ष सहसेनानी फजलुल करिमले समुद्र तटमा तामारिस्क वनको स्थापना गरेका थिए। उनी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्नुका साथै [[सुनामी]]बाट समुद्र तटको रक्षा गर्न चाहन्थे। उनले आफ्नो ससुराको र आफ्नो जग्गाको अधिकांश भाग सार्वजनिक पुस्तकालय र हलको निर्माणका लागि दान गरेका थिए। [[मुम्बई|बम्बई]] र [[कराँची|कराची]]का समुद्र तटहरू देखेपछि करिमले कक्सबाजारलाई एक पर्यटकीय स्थलको रूपमा निर्माण गर्न प्रेरित भएका थिए भने कक्सबाजारलाई पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा विकास गर्ने कार्यको थालनी उनले गरेका थिए। करिमले फोर्ड फाउन्डेसन र रकफेलर फाउन्डेसनबाट पत्राचारमार्फत अनुदान प्राप्त गरेर [[प्रसूति गृह|प्रसूति अस्पताल]], रङ्गशाला र ढल प्रणाली स्थापना गरेका थिए। ढाका इन्जिनियरिङ कलेजका प्रधानाध्यापक टिएच म्याथ्युजले उनलाई चन्दा उठाउने यी प्रयासहरूमा सहयोग गरेका थिए जो करिमका साथी थिए। यी सबै परियोजनाहरूमा काम गर्ने सरकारी इन्जिनियर चण्डीचरण दास पनि एक थिए। === २१औँ शताब्दी === सन् २०१२ को सेप्टेम्बरमा यो नगरपालिका रामु दङ्गाको प्रमुख स्थल बनेको थियो जहाँ स्थानीय [[मुसलमान]]हरूले फेसबुकमा पोस्ट गरिएको कथित [[कुरान]]को अपमानको कारण [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] समुदायमाथि आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=Bangladesh rampage over Facebook Koran image |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19780692 |work=BBC News |date=30 September 2012 |access-date=8 December 2019}}</ref> सन् २०१७ मा [[म्यानमार]]बाट लाखौँ रोहिङ्ग्या शरणार्थीहरू [[कक्सबाजार जिल्ला]]मा आइपुगेका थिए, भने उनीहरूको सङ्ख्या अक्टोबर २०१८ सम्ममा ७,२५,००० पुगेको थियो। यसको परिणामस्वरूप कुतुपालोङ शरणार्थी शिविर विश्वको सबैभन्दा ठूलो शरणार्थी शिविर बन्न पुगेको थियो।<ref name="nrc">{{Cite web |title=Cox's Bazar: The world's biggest refugee settlement |url=https://www.nrc.no/news/2018/august/coxs-bazar-the-worlds-largest-refugee-settlement/ |date=21 May 2020 |website=Norwegian Refugee Council |access-date=24 August 2018}}</ref> सन् २०२० मे १४ मा कोक्सबाजार जिल्लामा बसोबास गर्ने ८,६०,००० शरणार्थीहरूमा [[कोरोनाभाइरस रोग २०१९|कोभिड-१९]] को पहिलो बिरामी यहाँको रहेको पुष्टि भएको थियो।<ref name="unhcr">{{Cite web |title=Public health response in Rohingya refugee settlements on alert as first coronavirus case confirmed |url=https://www.unhcr.org/news/briefing/2020/5/5ebe42044/public-health-response-rohingya-refugee-settlements-alert-first-coronavirus.html |last=Refugees |first=United Nations High Commissioner for |date=15 May 2020 |website=UNHCR |language=en |access-date=21 May 2020}}</ref> सन् २०२१ को मार्चमा शरणार्थी शिविरमा भएको आगलागीमा १५ जनाको मृत्यु भएको थियो भने करिब ४०० जना बेपत्ता र ४५ हजारभन्दा बढी रोहिङ्ग्या शरणार्थी विस्थापित भएका थिए।<ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=UN emergency fund allocates $14 million for Rohingya refugees left homeless by massive fire|url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1088222|access-date=2021-03-28|website=UN News|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210327163105/https://news.un.org/en/story/2021/03/1088222 |date=2021-03-27 }}</ref> == अवस्थिति == कक्सबाजार [[चट्टोग्राम]] सहरबाट १५२ किलोमिटर दक्षिणमा र [[ढाका]]बाट ४१४ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। यो [[बङ्गलादेश]]को सबैभन्दा ठूलो पर्यटकीय केन्द्र हो। [[देश]]को राजधानी ढाकाबाट सडक र हवाई मार्गबाट कक्सबाजार पुग्न सकिन्छ। चट्टोग्रामबाट कक्सबाजारसम्म रेल मार्ग निर्माण गर्ने परियोजना पूरा भएपछि ढाका र चट्टोग्रामबाट परजातोन एक्सप्रेस र कक्सबाजार एक्सप्रेस नामक दुईवटा [[रेल यातायात|रेल]] नियमित रूपमा सञ्चालित छन्। सन् २०२३ को नोभेम्बर ११ मा [[बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[शेख हसिना]]ले कक्सबाजारस्थित नवनिर्मित आइकोनिक स्टेसनमा रेल परियोजनाको औपचारिक उद्घाटन गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत |मिति=११ नोभेम्बर २०२३ |शीर्षक=কক্সবাজারে রেলপথ ও আইকনিক স্টেশন উদ্বোধন করলেন প্রধানমন্ত্রী |भाषा=बङ्गाली |युआरएल= https://www.dailybhorerdak.com/details.php?id=226240|प्रकाशक=দৈনিক ভরের ডাক |धारावाहिक= |पहुँचमिति=११ नोभेम्बर २०२३ }}</ref> उद्घाटन पछि वाणिज्यिक रेल यात्रा सन् २०२३ डिसेम्बर १ बाट मा भएको थियो। == पर्यटन आकर्षण र अर्थतन्त्र == कक्सबाजारमा पर्यटन उद्योग केन्द्रित थुप्रै संस्थाहरू रहेका छन् छन्। यहाँ निजी पहलद्वारा निर्मित धेरै होटल र बङ्गलादेश पर्यटन केन्द्रद्वारा निर्मित मोटलहरू बाहेक, समुद्र तट नजिकै धेरै पाँच तारे गुणस्तरका होटलहरू अवस्थित छन्। यसबाहेक पर्यटकका लागि झिनुक बजार नामक एक पर्यटकीय स्थानको पनि विकास गरिएको छ। [[म्यानमार]]को सीमाना नजिक बर्मेली बजारको पनि स्थापना गरिएको छ जसमा [[थाइल्यान्ड]], [[चीन]] आदि स्थानहरूबाट आउने विदेशी सामानहरू उपलब्धि छन्। यहाँ देशको एक मात्र ठूलो माछा एक्वेरियम पनि छ। यहाँ वाटर बाइकिङ, बीच बाइकिङ गर्ने मिल्ने ठाउँहरू सहित कक्स कार्निभल सर्कस सो, डारिया नगर इकोपार्क, कक्स बजार विकास प्राधिकरणद्वारा निर्मित असङ्ख्य वास्तुकाल, फ्युचर पार्क, चिल्ड्रेन पार्क र अन्य पर्यटकीय स्थलहरू पनि छन्। यहाँ रमाइलो गर्न रातभर समुद्र तट साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू पनि हुने गरेका छन्। रातको समयमा ठूलाठूला बत्तीहरूद्वारा समुद्र तटलाई उज्यालो पारिएकाले रातमा समुद्रको आनन्द लिने अवसर पनि यहाँ लिन सकिन्छ। कक्सबाजार सहरका ४ वटा महत्वपूर्ण स्थानमा चारवटा मूर्ति स्थापना गरिएको छ। यहाँको रातो पोखरी, गोल पोखरी र बजारघाटा पोखरीमा कक्स बजारको हजार वर्ष पुरानो परम्परा झल्किन्छ। यो परियोजनालाई कक्सबाजारको सम्पदाको संरक्षण, सुन्दरता बढाउन, पर्यटक विकास र स्थानीय मानिसहरूलाई मनोरञ्जन प्रदान गर्न अगाडि बढाइएको थियो। पदमार्ग, मस्जिद जीर्णोद्धार, स्मारिका पसल, सामुदायिक भवन, खाजा घर, पर्यटक सहायक कक्ष, पर्यटक सूचना केन्द्र, साइकल पार्किङ स्ट्यान्ड, फराकिलो सार्वजनिक शौचालय, पुस्तकालय आदिका साथ परियोजना कार्यान्वयनलाई गरिएको थियो। यसले गर्दा पर्यटक र स्थानीयका लागि मनोरन्जनको वातावरण बनेको छ। कक्सबाजारमा विभिन्न आदिवासीजनजातीय समूहहरू बसोबास गर्दै आएका छन् जसले सहरलाई अधिक विविध बनाएको छ। यी जनजातिहरूमध्ये रखाइन समुदाय यहाँको मुख्य समुदाय हो। कक्सबाजार सहर र यसको नजिकै अवस्थित रामुमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि पवित्र तीर्थस्थलको रूपमा बौद्ध गुम्बाहरूको निर्माण गरिएको छ। कक्सबाजारका बौद्ध गुम्बाहरूमा धेरै दुर्लभ बौद्ध मूर्तिहरू रहेका छन्। यी मूर्तिहरू पर्यटकहरूको आकर्षणको रूपमा बङ्गलादेशको सबैभन्दा उत्तम स्थानको रूपमा प्रसिद्ध छन्। कक्सबाजारको प्रमुख आर्थिक गतिविधि पर्यटन हो। सहर र तटीय क्षेत्रमा धेरै होटल तथा अतिथि गृहहरूको निर्माण भएको छ भने धेरै व्यक्तिहरू पर्यटन व्यावसायमा संलग्न छन्। शङ्ख र मोतीबाट निर्मित गरहना पर्यटकहरू माझ धेरै लोकप्रिय छन् भने स्थानीय मानिसहरू पर्यटकहरूको लागि यातायात व्यवसायमा पनि संलग्न छन्। स्थानीय मानिसहरू माछा मार्ने र आफ्नो जीविकोपार्जनको लागि समुद्री भोजन र समुद्री उत्पादनहरू सङ्कलन कार्यमा संलग्न छन्। कक्सबाजार बङ्गलादेशमा जलीय कृषिको लागि केही प्रमुख स्थानहरू मध्ये एक हो। खुल्नासँगै यसलाई विदेशी मुद्राबाट प्राप्त हुने राजस्वको प्रमुख स्रोत मानिन्छ। साना कृषि कार्यहरू बाहेक, समुद्री र अन्तर्देशीय माछा मार्ने र नुन उत्पादन अन्य औद्योगिक स्रोतहरू हुन् जसले राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |title=The Development of Export-Oriented Shrimp Aquaculture in Bangladesh: a preliminary assessment of moves to more intensive production in southeastern Bangladesh |last=Reeves |first=Peter |website=University of Edinburgh |type=Abstract |archive-url=https://web.archive.org/web/20050901193617/http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |archive-date=1 September 2005 |access-date=1 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901193617/http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |date=1 September 2005 }}</ref> === कक्सबाजार समुद्री तट === कक्सबाजार समुद्र तट बङ्गलादेशको कक्सबाजारमा अवस्थित एक विशाल समुद्र तट हो। १५० किलोमिटर (९३ माइल) लामो यो समुद्र तट संसारको सबैभन्दा लामो प्राकृतिक समुद्र तट हो।<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19340259 |title=Bangladesh's Cox's Bazar: A paradise being lost? |last=এথিরাজান | first = আনবারাসান |date=26 December 2012 |work=বিবিসি ওয়ার্ল্ড |access-date=29 January 2015}}</ref><ref>{{cite book |title=দ্য ইউরোপা ওয়ার্ল্ড ইয়ার বই |date=2003 |publisher=টেইলর অ্যান্ড ফ্রান্সিস |isbn=978-1-85743-227-5 |pages=৬৭৯ |chapter=Bangladesh: Tourism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=XLvU9lroRuUC&pg=PA679|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thingsasian.com/stories-photos/2334 |title=Cox's Bazar, Bangladesh - the World's Longest Beach 120km |accessdate=10 January 2008 |lang=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624062715/http://www.thingsasian.com/stories-photos/2334 |date=24 June 2012 }}</ref><ref>{{cite news |date=31 January 2007 |title=World's longest beach hidden in Bangladesh |url=http://www.smh.com.au/news/travel/the-worlds-longest-beach/2007/01/31/1169919381993.html?page=fullpage |newspaper=দ্য সিডনি মর্নিং হেরাল্ড |agency=রয়টার্স |access-date=10 January 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite book |date=23 December 2005 |title=IMF Country Report 05/410 Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |url=https://books.google.com/books?id=Ez93G-dFoqEC&pg=PR60 |publisher=আন্তর্জাতিক মুদ্রা তহবিল |page=১১৬ |isbn=978-1-4527-0752-5|lang=en}}</ref> ब्राजिलको २१२ किलोमिटर (१३२ माइल) लामो क्यासिनो समुद्र तट विश्वको पहिलो र अस्ट्रेलियाको १५१ किलोमिटर (९४ माइल) लामो समुद्र तट हाल संसारको दोस्रो लामो तट हो। यद्यपि [[अस्ट्रेलिया]]का केही समुद्र तटहरू मानव निर्मित छन्।<ref name="guia 2007">{{cite book|last=Nogueira|first=Kiko|title=Guia Quatro Rodas Praias 2007|year=2007|publisher=Editora Abril|location=São Paulo|language=पोर्तुगाली}}</ref><ref name="DK2014">{{cite book |title=Ocean: The Definitive Visual Guide |url=https://books.google.com/books?id=csH-AwAAQBAJ&pg=PA111 |date=1 September 2014 |publisher=ডর্লিং কিন্ডার্সলি লিমিটেড |isbn=978-0-241-18703-6 |page=১১১|lang=en}}</ref> कक्सबाजार समुद्र तट बङ्गलादेशको सबैभन्दा लोकप्रिय पर्यटक आकर्षण हो। यस समुन्द्री तटमा हरेक दिन धेरै पर्यटकहरू आउने गरेका छन्।<ref>{{cite book |first=কে. ডান্ডা |last=অজিত |title=Asia, Land and People |date=২০০৩ |publisher=এশিয়াটিক সোসাইটি |place=কলকাতা |isbn=9788172361402 |pages=১২০}}</ref><ref name=whyte>মারিয়াম হোয়াইট এবং জুই লিন ইয়ং, ''Bangladesh'', পৃষ্ঠা ১৩৬, মার্শাল ক্যাভেনডিশ, ২০১০, {{ISBN|9780761444756}}</ref> == तस्वीर सङ्ग्रह == <gallery heights="160" widths="230"> Cox'sbazar Bus Terminal.JPG|कक्सबाजार केन्द्रीय बस टर्मिनल Submarine Landed in BD.JPG|कक्सबाजारमा अवस्थित बङ्गलादेशको पनडुब्बी केबल ल्यान्डिङ स्टेसन Cox's Bazaar Fishermen.jpg|कक्सबाजारमा माछा मार्न प्रयोग गरिने डुङ्गा Cox's Bazar boats.jpg|कक्सबाजार समुद्री तटको एक दृश्य Sayeman Beach, Cox's Bazar (01).jpg|सायमन तट Balloon-flying.jpg|समुद्री तट CoxBazar Beach.JPG|कक्सबाजारको समुद्री तट Cox Bazar Marine Drive 1.JPG|कक्सबाजार मेरिन ड्राइभ Coxbazar Himchari 1.JPG|कक्सबाजारको एक दृश्य Sampan at cox'sbazar beach.JPG|समुद्रमा डुङ्गा सयर সূর্যাস্ত (কক্সবাজার).jpg|कलातोली तटबाट खिचिएको सूर्यास्त Cox's Bazar sunset.JPG| कक्सबाजारमा सूर्यास्तको समय खिचिएको तस्वीर Hotel Sea Place.jpg|होटेल सि प्यालेस लिमिटेड সাম্পান, কক্সবাজার.jpg|इनानी तट, कक्सबाजार </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Cox's Bazar}} {{बङ्गलादेशका सहरहरू}} {{Authority control|additional=Q33413785}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]] bazg95w7m2f7vfcbpphg9joxqq7cn2o 1 144129 1366773 1281903 2026-07-23T04:03:09Z ~2026-41248-53 79926 /* ११ वटा वन संरक्षण क्षेत्रको बारेमा बताउनुहोस */ टिप्पणी 1366773 wikitext text/x-wiki == ११ वटा वन संरक्षण क्षेत्रको बारेमा बताउनुहोस == [[Special:Contributions/27.34.110.237|27.34.110.237]] ([[User talk:27.34.110.237|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५०, ११ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) :११ वटा वन संरक्षण क्षेत्रको बारेमा बताउनुहोस [[Special:Contributions/27.34.110.237|27.34.110.237]] ([[User talk:27.34.110.237|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५०, ११ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) :explain buffer zones [[विशेष:Contributions/&#126;2026-41248-53|&#126;2026-41248-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-41248-53|वार्तालाप]]) ०९:४८, २३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) fu3pemk671xnk59j2thy5trq03vf5eu 0 144261 1366482 1287783 2026-07-20T23:49:36Z CommonsDelinker 144 Pakistan_Super_League_X.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]]ले Copyright violation; see [[:c:COM:Licensing|Commons:Licensing]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]) को कारणले हटाएका कारण । 1366482 wikitext text/x-wiki '''२०२५ पाकिस्तान सुपर लिग''' [[पाकिस्तान सुपर लिग]] क्रिकेट प्रतियोगिता को १०औं संस्करण हो। यो प्रतियोगिता पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले संचालन गर्दछ। {{Infobox cricket tournament | name = २०२५ पाकिस्तान सुपर लिग | image = | caption = लोगो | fromdate = ११ अप्रिल | todate = १८ मे २०२५ | administrator = [[पाकिस्तान सुपर लिग]] | cricket format = [[ट्वान्टी२०]] | tournament format = [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता]] र [[प्लेअफ]] | champions = लाहोर कलन्दर्स | runner up = क्वेटा ग्ल्याडियटर्स | count = ३ | participants = ६ | matches = ३४ | attendance = | player of the series = हसन नवाज (क्वेटा ग्ल्याडियटर्स) | most runs = साहिबजादा फरहान (इस्लामाबाद) (४४९) | most wickets = शाहिन अफ्रिदी (लाहोर) (१९) | website = [https://psl-t20.com/ psl-t20.com] | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पाकिस्तान सुपर लिग <!--| next_tournament = २०२६ पाकिस्तान सुपर लिग | next_year = २०२६--> }} ==टोली == {| class="wikitable" ! [[:en:Islamabad United|इस्लामाबाद युनाइटेड ]] ! [[:en:Karachi Kings|कराची किङ्स]] ! [[:en:Lahore Qalandars|लाहोर कलन्दर्स]] ! [[:en:Multan Sultans|मुल्तान सुल्तान]] ! [[:en:Peshawar Zalmi|पेशावर जाल्मी]] ! [[:en:Quetta Gladiators|क्वेटा ग्ल्याडियटर्स]] |- |valign=top| * [[:en:Shadab Khan|शादाब खान]] ([[:en:Captain (cricket)|c]]) * [[:en:Azam Khan (cricketer, born 1998)|आजम खान]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Haider Ali (cricketer)|हैदर अली]] * [[:en:Salman Ali Agha|सलमान अली आघा]] * [[:en:Imad Wasim|इमाद वसिम]] * [[:en:Colin Munro|कोलिन मुनरो]] * [[:en:Jason Holder|जसोन होल्डर]] * [[:en:Ben Dwarshuis|बेन डर्सुइट]] * [[:en:Salman Irshad|सलमान इरशाद]] * [[:en:Mohammad Nawaz (cricketer)|मोहम्मद नवाज]] * [[:en:Andries Gous|एन्ड्रिज गुज]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * सान मसुद * [[:en:Hunain Shah|हुनैन शाह]] * [[:en:Riley Meredith|रिले मेरेडिथ]] * [[:en:Sahibzada Farhan|शाहिबजादा फरहान]] * [[:en:Naseem Shah|नसिम शाह]] * [[:en:Kyle Mayers|कायल मायर्स]] * [[:en:Alex Hales|एलेक्स हेल्स]] * [[:en:Rassie van der Dussen|रस्सी भान डुसेन]] * [[:en:James Neesham|जेम्स निसाम]] * [[:en:Tymal Mills|टाइमल मिल्स]] |valign=top| * [[:en:David Warner (cricketer)|डेविड वार्नर]] ([[:en:Captain (cricket)|c]]) * [[:en:Hasan Ali (cricketer)|हसनअली]] ([[:en:Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[:en:James Vince|जेम्स भिन्स]] * [[:en:Arafat Minhas|अराफत मिनाज]] * [[:en:Irfan Khan Niazi|इरफान खान]] * [[:en:Zahid Mahmood|जाहिद महमुद]] * [[:en:Tim Seifert|टिम सिफर्ट]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Shan Masood|सान मसुद]] * [[:en:Abbas Afridi (cricketer)|अब्बास अफ्रिदी]] * [[:en:Khushdil Shah|खुसदिल शाह]] * [[:en:Aamir Jamal|अमिर जमल]] * [[:en:Mir Hamza|मिर हम्जा]] * रियाजुल्ला * [[:en:Mohammad Nabi|मोहम्मद नबी]] * [[:en:Omair Yousuf|ओमिर युसुफ]] * मिर्जा ममुन * [[:en:Shahnawaz Dahani|शाहनवाज दहानी]] * साद बेग * [[:en:Ben McDermott|बेन म्याकडर्मेट]] * [[:en:George Munsey|जर्ज मुन्से]] * [[:en:Kane Williamson|केन विलिम्सन]] * फवाद अली |valign=top| * [[:en:Shaheen Afridi|शाहिनअफ्रिदी]] ([[:en:Captain (cricket)|c]]) * [[:en:Fakhar Zaman (cricketer)|फखर जमान]] ([[:en:Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[:en:Haris Rauf|हरिस रौफ]] * [[:en:Abdullah Shafique|अब्दुल्लाह सफिक]] * [[:en:Zaman Khan|जमान खान]] * [[:en:Jahandad Khan (cricketer)|जहान्दाद खाज]] * [[:en:Sikandar Raza|सिकन्दर राजा]] * [[:en:David Wiese|डेविड वेइस]] * [[:en:Daryl Mitchell (New Zealand cricketer)|डेरिल मिचेल]] * [[:en:Kusal Perera|कुशल परेरा]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Asif Afridi|आशिफ अफ्रिदी]] * [[:en:Asif Ali (cricketer, born 1991)|आसिफ अली]] * [[:en:Rishad Hossain|रिशाद हुसेन]] * [[:en:Muhammad Akhlaq|मुहम्मद अखलक]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * मोमिन कमर * मोहम्मद अजब * [[:en:Tom Curran (cricketer)|टोम करेन]] * [[:en:Sam Billings|साम बिलिङ्स]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Salman Mirza|सलमान मिर्जा]] * मुहम्मद नइम * [[:en:Shakib Al Hasan|शाकिब अल हसन]] * [[:en:Bhanuka Rajapaksa|भानुका राजापाक्ष]] * [[:en:Mehidy Hasan Mirza|मेहन्दी हसन]] |valign=top| * [[:en:Mohammad Rizwan (cricketer)|मोहम्मद रिजवान]] ([[:en:Captain (cricket)|c]], [[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:David Willey (cricketer)|डेविड विल्ली]] ([[:en:Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[:en:Usman Khan (cricketer)|उसमान खान]] * [[:en:Iftikhar Ahmed (cricketer)|इफ्तिखर अहमद]] * [[:en:Usama Mir|उसामा मिर]] * [[:en:Faisal Akram|फैसल अक्रम]] * [[:en:Chris Jordan (cricketer)|क्रिस जोर्डन]] * [[:en:Michael Bracewell (cricketer)|माइकल ब्रसवेल]] * [[:en:Mohammad Hasnain|मोहम्मद हसनयन]] * [[:en:Kamran Ghulam|कमरान गुलाम]] * [[:en:Akif Javed|अतिफ जावेद]] * [[:en:Tayyab Tahir|तैयब ताहिर]] * शाहिद अजिज * [[:en:Ubaid Shah|उवेद शाह]] * [[:en:Ashton Turner|आशुतोस टरनर]] * [[:en:Shai Hope|साई होप]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Yasir Khan|यासिर खान]] * मुहम्मद उमर बार्की * [[:en:Curtis Campher|करटिस कम्फर]] * [[:en:Aamer Azmat|अमिर अजामत]] * [[:en:Dilshan Madushanka|दिलशान मदुशंका]] * [[:en:Peter Hatzoglou|पिटर हेटजोग्लु]] |valign=top| * [[:en:Babar Azam|बाबर आजम]] ([[:en:Captain (cricket)|c]]) * [[:en:Saim Ayub|साम ऐयुब]] ([[:en:Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[:en:Mohammad Haris|मोहम्मद हरपस]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Arif Yaqoob|आरिफ याकुब]] * [[:en:Mehran Mumtaz|मेहरन मुमताज]] * [[:en:Sufiyan Muqeem|सुफियान मुकिम]] * [[:en:Ali Raza (cricketer, born 2008)|अलि राजा]] * [[:en:Tom Kohler-Cadmore|टोम कोल्हर]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Mohammad Ali (cricketer, born 1992)|मोहम्मद अली]] * [[:en:Abdul Samad (Pakistani cricketer)|अब्दुल समाद]] * [[:en:Hussain Talat|हुसेन तलात]] * [[:en:Nahid Rana|नाहिद राना]] * [[:en:Max Bryant|म्याक्स ब्रायन्ट]] * [[:en:Najibullah Zadran|नजिबुल्ला जड्रान]] * [[:en:Maaz Sadaqat|माज सदाकत]] * [[:en:Alzarri Joseph|अल्जारी जोसेफ]] * [[:en:Ahmed Daniyal|अहमद डेनियल]] * [[:en:George Linde|जर्ज लिन्डे]] * [[:en:Luke Wood (cricketer)|लुक उड]] * [[:en:Daniel Sams|डेनिल साम्स]] |valign=top| * [[:en:Saud Shakeel|साउद सकिल]] ([[:en:Captain (cricket)|c]]) * [[:en:Rilee Rossouw|रेली रुस्सो]] ([[:en:Vice Captain (cricket)|vc]]) * [[:en:Mohammad Amir|मोहम्मद अमिर]] * [[:en:Mohammad Wasim Jr.|मोहम्मद वासिम]] * [[:en:Abrar Ahmed (Pakistani cricketer)|अब्रार अहमद]] * [[:en:Khawaja Nafay|ख्वाजा नाफे]] * [[:en:Akeal Hosein|अकिल हुसेन]] * [[:en:Usman Tariq (cricketer, born 1998)|उसमान तारिक]] * [[:en:Faheem Ashraf|फाहिम असरफ]] * [[:en:Finn Allen|फिन एलन]] * [[:en:Khurram Shahzad (Pakistani cricketer, born 1993)|खुर्रम साहजाद]] * [[:en:Haseebullah Khan|हसिबुल्ला खान]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Kyle Jamieson|केल जेमिसन]] * [[:en:Hassan Nawaz (cricketer)|हसन नवाज]] * [[:en:Mohammad Zeeshan|मोहम्मद जिसान]] * [[:en:Kusal Mendis|कुसल मेन्डिज]] ([[:en:Wicket-keeper|wk]]) * [[:en:Sean Abbott|सिन अब्बोट]] * [[:en:Shoaib Malik|शोयब मलिक]] * [[:en:Danish Aziz|डेनिस अजिज]] * [[:en:Avishka Fernando|अविशाका फरनान्डो]] * [[:en:Dinesh Chandimal|दिनेश चन्डिमल]] * [[:en:Gulbadin Naib|गुलवादिन नैब]] |} ==खेल मैदान== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! सहर ! [[लाहोर]] ! [[मुल्तान]] ! [[कराची]] ! [[रावलपिन्डी]] |- ! स्टेडियम |गद्दाफी स्टेडियम |मुल्तान क्रिकेट स्टेडियम |नेशनल स्टेडियम कराची |रावलपिन्डी क्रिकेट स्टेडियम |- ! म्याचहरू |१३ |५ |५ |११ |- ! तस्बिर |[[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|130px]] |[[File: Multan Cricket Stadium in 2020.jpg |130px]] |[[File:Inside the National Stadium, Karachi 01.jpg|120px]] |[[File:RWPCS3.jpg|130px]] |- ! क्षमता<!--Please properly check the credibility of the references before changing the numbers, there is a huge conflict--> |३४,०००<ref>{{cite news|url=https://www.geo.tv/amp/133152|title=Gaddafi stadium looks its best for PSL final|date=3 March 2017|access-date=13 January 2024|publisher=[[Geo News]]|archive-date=13 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113185117/https://www.geo.tv/amp/133152|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/amp/lahore-qalandars-demand-large-capity-stadium-in-lahore|title=Lahore Qalandars demand large-capacity stadium in Lahore|date=9 March 2022|access-date=13 January 2024|website=Cricket Pakistan|archive-date=13 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113185117/https://cricketpakistan.com.pk/en/news/amp/lahore-qalandars-demand-large-capity-stadium-in-lahore|url-status=live}}</ref> |३०,०००<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/multan-cricket-stadium-58986|title=Multan Cricket Stadium|access-date=13 January 2024|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=21 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021151539/https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/multan-cricket-stadium-58986|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nation.com.pk/28-Aug-2023/cricket-fans-seek-increase-in-seating-capacity-at-multan-stadium|title=Cricket fans seek increase in seating capacity at Multan Stadium|date=28 August 2023|access-date=13 January 2024|work=[[nation.com.pk|The Nation]]|last=[[Associated Press of Pakistan]]|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013002624/https://www.nation.com.pk/28-Aug-2023/cricket-fans-seek-increase-in-seating-capacity-at-multan-stadium|url-status=live}}</ref> |२८,०००<ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/445241|title=PSL 2019: Impressive closing ceremony|date=17 March 2019|access-date=19 March 2019|work=The News|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190013/https://www.thenews.com.pk/latest/445241|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/national-stadium-in-karachi-to-be-renamed-national-bank-cricket-arena-1341678|title=National Stadium in Karachi to be renamed National Bank Cricket Arena|date=26 October 2022|access-date=13 January 2024|publisher=ESPNcricinfo|author=Umar Farooq|archive-date=8 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108074141/https://www.espncricinfo.com/story/national-stadium-in-karachi-to-be-renamed-national-bank-cricket-arena-1341678|url-status=live}}</ref> |१५,०००<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/rawalpindi-cricket-stadium-59006|title=Rawalpindi Cricket Stadium|access-date=13 January 2024|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=13 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113185117/https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/rawalpindi-cricket-stadium-59006|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/amp/618960|title=Pindi Stadium capacity shrinks|date=24 February 2020|access-date=13 January 2024|work=The News|archive-date=13 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113185117/https://www.thenews.com.pk/amp/618960|url-status=live}}</ref> |- ! colspan="5"| {{Location map+|Pakistan|width=300|float=center|caption=|places= {{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=left|background=|label=[[कराची]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label=[[लाहोर]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=33|lat_min=36|lon_deg=73|lon_min=02|position=left|background=|label=[[रावलपिन्डी]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=30|lat_min=11|lon_deg=71|lon_min=28|position=left|background=|label=[[मुल्तान]]}} }} |} ==प्लेअफ== {{4TeamBracket-PagePlayoff | team-width=230 | score-width=120 | RD1 = '''[[#match31|क्वालिफायर]]''' | RD1-text1= २१ मे – [[लाहोर]] | RD1-seed1= 1 | RD1-team1= '''[[:en:Quetta Gladiators|क्वेटा ग्लयाडियटर्स]]''' | RD1-score1= '''२०९/६ (२० ओभर)''' | RD1-seed2= 2 | RD1-team2= [[:en:Islamabad United|स्लामाबाद युनाइटेड]] | RD1-score2= १७९ (१९.४ ओभर) | P1Winner= | P1Margin= | P1Matchno= 31 | RD1b= '''[[#match32|इलिमिनेटर १]]''' | RD1b-text1= २२ मे – [[लाहोर]] | RD1b-seed1= 3 | RD1b-team1= [[:en:Karachi Kings|कराची किङ्स]] | RD1b-score1= १९०/८ (२० ओभर) | RD1b-seed2= 4 | RD1b-team2= '''[[:en:Lahore Qalandars|लाहोर कलन्दर्स]]''' | RD1b-score2= '''१९१/४ (१८.४ ओभर)''' | P2Winner= | P2Margin= | P2Matchno= 32 | RD2= '''[[#match33|इलिमिनेटर २]]''' | RD2-text1= २३ मे – [[लाहोर]] | RD2-seed1= QL | RD2-team1= [[:en:Islamabad United|स्लामाबाद युनाइटेड]] | RD2-score1= १०७ (१५.१ ओभर) | RD2-seed2= E1W | RD2-team2= '''[[:en:Lahore Qalandars|लाहोर कलन्दर्स]]''' | RD2-score2= '''२०२/८ (२० ओभर)''' | P3Winner= | P3Margin= | P3Matchno= 33 | RD3= '''[[#match34|फाइनल]]''' | RD3-text1= २५ मे – [[लाहोर]] | RD3-seed1= QW | RD3-team1= [[:en:Quetta Gladiators|क्वेटा ग्लयाडियटर्स]] | RD3-score1= २०१/९ (२० ओभर) | RD3-seed2= E2W | RD3-team2= '''[[:en:Lahore Qalandars|लाहोर कलन्दर्स]]''' | RD3-score2= '''२०४/४ (१९.४ ओभर)''' | FinalWinner= | FinalMargin= | FinalMatchno= 34 }} ==सन्दर्भ सामाग्री == {{reflist}} [[category:क्रिकेट प्रतियोगिता]] gjsxvixs9vkfe5gtd5cyvt82krs0cx2 0 146597 1366725 1362353 2026-07-22T12:37:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366725 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा भ्रष्ट्राचार र सामाजिक सञ्जाल माथि लागेको प्रतिबन्धको विरोधमा भएको आन्दोलन}} {{Infobox civil conflict | title = नेपालको जेनजी आन्दोलन, २०८२ | subtitle = | partof = | image = {{photomontage | position = centre | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | spacing = 3 | photo1a = 2025 Nepalese Gen Z protesters infront of Bharatpur mahanagarpalika office.jpg | photo2a = 2025 Nepalese Gen Z movement protesters with map of nepal.jpg | photo2b = GenZ protest against government in chitwan, 8 september 2025.jpg | photo3a = }} | caption = ''माथिबाट घडीको दिशामा:''<br>प्रदर्शनकारीहरूले सरकारी कार्यालयहरू जलाउँदै गरेको तस्वीर• विद्यार्थीहरूको प्रदर्शन • जलिरहेको सरकारी [[भरतपुर महानगरपालिका]]को कार्यालय अगाडि उत्सव मनाउँदै प्रदर्शनकारीहरू • नेपालको झन्डा देखाइरहेका प्रदर्शनकारीहरू | date = २३ भदौ २०८२ – २८ भदौ २०८२ | place = {{झन्डा चिह्न|नेपाल}} [[नेपाल]] | causes = {{blist|[[नेपालमा भ्रष्टाचार|भ्रष्टाचार]] र [[नातावाद]]|सामाजिक सञ्जालहरू माथिको प्रतिबन्ध}} | goals = {{blist|भ्रष्टाचार विरोध|सामाजिक सञ्जाल माथिको प्रतिबन्ध फुकुवा|सरकारको पतन}} | methods = {{blist|[[जुलूस]]|[[विद्यार्थी सक्रियता]]|[[विद्यार्थी सक्रियतावाद]]|[[शान्तिपूर्ण आन्दोलन]]|[[दङ्गा]]|[[आगजनी]]|[[लुटपाट]]}} | status = '''सफलतापूर्वक आन्दोलन सम्पन्न'''<br />{{blist| * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]द्वारा राजीनामा<ref>{{Cite news |date=२४ भदौ २०८२|title=प्रधानमन्त्री ओलीले राष्ट्रपति समक्ष दिए राजीनामा |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cn0x89rq9wdo|access-date=2025-09-09 |website=[[बीबीसी नेपाली]]}}</ref> * [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|संसद भवन]], [[सिंहदरबार]] सहित धेरै सरकारी भवनहरू र राजनीतिक कार्यालयहरू<ref>{{cite news |url=https://www.setopati.com/politics/368876 |title=संसद भवनमा प्रदर्शनकारीले लगाए आगो (तस्बिरहरू) |publisher=[[बीबीसी नेपाली]] |date=२४ भदौ २०८२ |access-date=9 September 2025}}</ref> र [[राष्ट्रपति भवन]]मा आगजनी<ref>{{Cite news |date=२८ भदौ २०८२ |title=आन्दोलनकारीले राष्ट्रपति भवनमा लगाए आगो |url=https://www.ratopati.com/story/512295/protesters-set-fire-to-the-presidential-palace|access-date=२८ भदौ २०८२ |work=रातोपाटी}}</ref> * सामाजिक सञ्जालहरूमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा<ref>{{Cite news |date=२४ भदौ २०८२ |title=पछि हट्यो सरकार, सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/government-backs-down-lifts-ban-on-social-media-79-46.html |access-date=२८ भदौ २०८२ |work=नागरिक दैनिक}}</ref> *[[नेपाली सेना]]द्वारा [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] बन्द र नियन्त्रण * [[सुशीला कार्की]]लाई "अन्तरिम" [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] विघटन * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|निर्वाचन]]पछि [[बालेन शाह]] प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त }} | result = | fatalities = ७६ जनको मृत्यु<ref>{{cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/177665/2025-09-13|title=जेन–जी आन्दोलनमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुग्यो, १२ शव आफन्तले बुझे |work=नयाँ पत्रिका दैनिक|date=२८ भदौ २०८२}}</ref><br />{{blist|६३ जना प्रदर्शनकारीहरू|१० जना कैदीहरू |३ जना प्रहरी अधिकारीहरू}} | injuries = २,११३<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२ |title=जेनजी आन्दोलनका क्रममा हालसम्म ३० जनाको मृत्यु, एक हजार भन्दा बढी घाइते |url=https://www.ratopati.com/story/512516/30-people-dead-and-over-1000-injured-in-hospitals-across-the-country|website=रातोपाटी}}</ref><br />{{efn|देशभरका २८ भन्दा बढी अस्पतालहरूमा बिरामीहरूको उपचार गरिएको थियो।}} | side1 = {{flagicon|नेपाल}} '''प्रदर्शनकारीहरू'''<br /> * हामी नेपाल | side2 = {{झन्डा चिह्न|नेपाल}} '''[[नेपाल सरकार]]''' * [[नेपाल प्रहरी]] * [[नेपाल सशस्त्र प्रहरी बल]] * [[नेपाली सेना]] * {{flagicon image|Nepali_Congress_flag.svg|size=25px}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] * {{flagicon image|Flag of the CPN-UML (2021-).svg|size=25px}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | leadfigures1 = ''विकेन्द्रीकृत नेतृत्व'' | leadfigures2 = {{ubl| * {{flagicon|Nepal}} [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] * {{flagicon|Nepal}} [[रामचन्द्र पौडेल]] * {{flagicon|Nepal}} [[मानवीर राई]] * {{flagicon image|Flag of the Chief of Army Staff of Nepali Army.svg}} [[अशोकराज सिग्देल]] * चन्द्रकुवेर खापुङ * राजु अर्याल }} }} '''नेपालमा जेनजी आन्दोलन''' नेपालमा सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध तथा भ्रष्टाचार (विशेषगरी '''नातावाद''' र कर राजस्व जस्ता '''राष्ट्रिय कोषको दुरुपयोग''') विरोधको पृष्ठभूमिमा वि.सं २०८२ भदौ २३ का दिनबाट देशव्यापी रूपमा सुरु भएको [[नेपाल सरकार]] विरुद्धको प्रदर्शनी र झडपहरूको शृङ्खलाबद्ध घटनाहरू थिए जसमा [[जेन जी]] पुस्ताका नेपाली नागरिकहरूको प्रमुख भूमिका रहेको थियो। सत्ता पक्ष तथा सत्तामा रहँदा सरकारका प्रतिनिधिहरूद्वारा गरिएका शृङ्खलाबद्ध भ्रष्टाचारको विरोध र सरकारको नयाँ नियम अन्तरगत दर्ता हुन नआएका [[फेसबुक]], [[इन्स्टाग्राम]], [[ह्वाट्सएप]], [[ट्विटर|एक्स]] (ट्विटर), [[युट्युब]] सहित २६ प्रमुख सामाजिक सञ्जालहरू माथि सरकारले प्रतिबन्ध लगाएपछि यो आन्दोलन देशव्यापी रूपमा सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यस्ता छन् सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सरकारी निर्णयका पृष्ठभूमि र असर |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1756730/these-are-the-background-and-implications-of-the-governments-decision-to-shut-down-social-media |access-date=2025-09-07 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> २९ भदौ २०८२ सम्म, विरोध प्रदर्शनमा मृत्यु हुनेको कुल सङ्ख्या ७२ पुगेको थियो, जसमा ५९ प्रदर्शनकारी, १० कैदीबन्दी, ३ प्रहरी अधिकारी थिए।<ref>{{Cite web |title=जेनजी आन्दोलनमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ७२ पुग्यो |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764200/death-toll-in-genji-protests-reaches-72|access-date=२७ भदौ २०८२ |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> सरकारले शाहदत प्राप्त गरेकाहरूलाई सहिद घोषणा गर्दै प्रत्येकका परिवारलाई १० लाख रुपैयाँको दरले राहत दिने घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेनजी आन्दोलनमा मृत्यु भएकालाई सहिद घोषणा, प्रत्येकका परिवारलाई १० लाख राहत|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764191/those-who-died-in-the-genji-movement-were-declared-martyrs-each-family-will-receive-1-million-rupees-in-relief|access-date=२७ भदौ २०८२ |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> यो मुख्यतः [[नेपाल सरकार]]ले १२ भदौ २०८२ सम्ममा नेपालमा दर्ता हुन नआएका सामानजिक सन्जाल बन्द गर्ने घटनासँग सम्बन्धित विषय हो।<ref>{{Cite web |title=यस्ता छन् सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सरकारी निर्णयका पृष्ठभूमि र असर |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1756730/these-are-the-background-and-implications-of-the-governments-decision-to-shut-down-social-media |access-date=2025-09-07 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> मन्त्रिपरिषद्को ९ भदौको निर्णय<ref>{{cite web |url=https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |title=https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |last= |first= |date=2025-08-28 |website=https://mocit.gov.np/ |publisher=https://mocit.gov.np/ |access-date=2025-09-15 |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915125517/https://mocit.gov.np/content/13085/development-of-the-cabinet-meeting-on-september/ |date=2025-09-15 }}</ref>, "एक साता भित्र [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय]]मा दर्ता गर्ने आह्वान गरिने र त्यसपछि दर्ता नगरेको सामाजिक सञ्जाल निष्क्रिय गरिने" रहेको थियो जसपश्चात् क्रमशः २६ सामाजिक सन्जालहरू निष्क्रिय पार्दै लगिएका थिए। यस सम्बन्धी कुनै पनि कानुनी व्यवस्था नरहेको र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता माथि असर पुग्ने सरोकारवालाहरूको धारणा रहेको थियो। नतिजा स्वरुप २३ भदौ २०८२, सोमबारमा, [[जेन जी]]ले सामाजिक सञ्जाल माथिको प्रतिबन्धको लागि मात्र विरोध नभइ समग्र भ्रष्टाचारको विरोधमा रहेको जनाउँदै देशका विभिन्न शहरहरूमा दिनभर प्रदर्शन गरिरहे।<ref>{{Cite web |author= |date= |title=जेनजी प्रदर्शन : चोकचोकमा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1758878/genji-demonstration-heavy-presence-of-security-personnel-at-intersections |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work=अनलाइन खबर |publisher= |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |author= |date= |title=बुटवलमा पनि जेनजीको प्रदर्शन- ‘मलाई बोल्न दे सरकार’ (तस्वीरहरू) |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1758848/genjis-demonstration-in-butwal-too-let-me-speak-government |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work= |publisher= |language=नेपाली}}</ref> सोही दिन नेपालका प्रमुख सहरहरूमा प्रदर्शन भए भने राजधानी [[काठमाडौँ]]मा हिंसात्मक आन्दोलन भएको थियो। आन्दोलनका क्रममा देशभर १९ जनाको मृत्यु भएको र ३४७ भन्दा बढी घाइते भएका समाचारहरू प्राप्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |author= |date= |title=जेन-जी प्रदर्शन : १४ को मृत्यु, २ सयभन्दा बढी घाइते |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/08/gen-ji-demonstration-14-dead-over-200-injured-34-28.html |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work=कान्तिपुर |publisher= |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |author= |date= |title=ट्रमा सेन्टरमा थप एक जनाको मृत्यु, मृतकको सङ्ख्या १५ पुग्यो |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759461/one-more-person-dies-at-trauma-center-death-toll-reaches-15 |accessdate=२३ भदौ २०८१ |work= |publisher=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=जेनजी प्रदर्शन : देशभर १९ जनाको मृत्यु, ३४७ घाइते |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759720/genji-protests-19-people-killed-347-injured-across-the-country-update |access-date=2025-09-08 |website=Online Khabar |language=en}}</ref> आन्दोलनको दोस्रो दिन, २४ भदौ २०८२, मङ्गलबार थप विरोध प्रदर्शनी कायम रही मुख्य सरकारी सरकारी भवन र कार्यालयहरूमा तोडफोड र आगजनी भएका थिए। == पृष्ठभूमि == नेपाल सरकारले "विद्युतीय कारोबार ऐन, २०६३" को दफा ७९ अनुसार ११ मङ्सिर २०८० सालमा "सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई व्यवस्थित गर्ने निर्देशिका" जारी गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=विद्युतीय (इलेक्ट्रोनिक) कारोबार ऐन, २०६३ {{!}} Nepal Law Commission |url=https://lawcommission.gov.np/content/13397/electronic--electronic--traded-international-act--2063/ |access-date=2025-09-07 |website=lawcommission.gov.np |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई व्यवस्थित गर्ने निर्देशिका, २०८० {{!}} Ministry of Communication and Information Technology |url=https://mocit.gov.np/content/8361/8361-directives-for-managing-the-us/ |access-date=2025-09-07 |website=mocit.gov.np |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस निर्देशिकअनुसार, नेपालमा सञ्चालन हुने सबै सामाजिक सञ्जालहरू अनिवार्य रूपमा दर्ता (सूचीकरण) गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो। साथै, सामाजिक सञ्जालमा प्रयोगकर्ताले गरेको अभिव्यक्तिका आधारमा फौजदारी अभियोगमा कारबाही गर्न सकिने प्रावधान पनि समावेश गरिएको थियो। यसरी निर्देशिकाले सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई नियमन र व्यवस्थापन गर्ने उद्देश्य राखेको थियो। १२ चैत २०८१ मा नेपाल सरकारले सूचना जारी गर्दै, सबै [[सामाजिक सञ्जाल]]हरूलाई सञ्चार मन्त्रालयमा सूचीकृत (दर्ता) हुन निर्देशन दिएको थियो। सूचना तथा सञ्चार प्रविधि मन्त्रालयले यदि यी सामाजिक सञ्जालहरूले निर्देशिका पालना गरेनन् भने उनीहरूलाई नेपालमा सञ्चालनमा प्रतिबन्ध लगाइने स्पष्ट चेतावनी पनि दिएको थियो। २० भदौ २०८२ मा, नेपाल सरकारले [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]]लाई दर्ता हुन नआएका सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्न पत्र लेखेपछि निर्देशनको पालना गर्दै प्राधिकरणले २६ वटा सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सूची प्रकाशित गरेको थियो। सूचीमा समावेश सञ्जालहरूमा; फेसबुक, [[फेसबुक मेसेन्जर|मेसेन्जर]], [[इन्स्टाग्राम]], [[युट्युब]], [[ह्वाट्सएप]], [[ट्विटर|एक्स]], [[लिङ्क्डइन]], [[स्न्यापच्याट]], [[रेडिट]], [[डिस्कर्ड|डिस्कोर्ड]], [[पिनट्रेस्ट|पिनटेरेस्ट]], [[सिग्नल]], [[थ्रेड्स]], [[विच्याट]], [[कुओरा]], [[टम्ब्लर]], [[क्लबहाउस (अनुप्रयोग)|क्लबहाउस]], मास्टोडन, रम्बल, [[भिके (सामाजिक सञ्जाल)|भिके]], लाइन, [[इमो]], झालो, सोल र [[हाम्रो पात्रो]] रहेका थिएँ। === विगतका घटना === कात्तिक २०८०, मा सरकारले सामाजिक सद्भावमा प्रतिकुल असर पारेको कारण देखाउँदै [[टिकटक]]माथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो। तर, पछि यसको मातृ कम्पनी [[बाइटडान्स]]ले नेपाल सरकारका नियम तथा प्रक्रिया पालना गर्ने वाचा गरेपछि साउन २०८१, मा प्रतिबन्ध हटाइएको थियो। त्यसैगरी असार २०८१, मा [[टेलिग्राम (सफ्टवेयर)|टेलिग्राम]]माथि पनि कारबाही गरिएको थियो। यसलाई विभिन्न किसिमका ठगी गतिविधि र अवैध पैसाको कारोबार ([[सम्पति शुद्धीकरण]]) मा प्रयोग भएको आरोप लगाइएको थियो। तर, वर्तमान टेलिग्रामले नेपालमा आधिकारिक रूपमा सूचीकृत हुने प्रक्रिया अघि बढाएको बताइएको छ। === सर्वोच्च न्यायालयको परमादेश === २२ भदौ २०८२ मा, [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]ले सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको रोक विरुद्धको रिट दर्ता गर्न अस्वीकार गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको रोकविरुद्धको रिट सर्वोच्चद्वारा दर्ता गर्न अस्वीकार |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/07/supreme-court-refuses-to-register-writ-against-ban-on-social-media-51-52.html|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> === ‘नेपोबेबिज’ अभियान === इन्डोनेसियाबाट सुरु भएको भ्रष्टाचार र शक्ति दुरुपयोग विरुद्धको ‘नेपो बेबी’ अभियान जस्तै यस अभियान विशेषगरी राजनीतिक, संवैधानिक, र कार्यकारी पदमा रहेका व्यक्तिहरूले आफ्ना परिवारका सदस्य वा नातेदारलाई अनुचित लाभ पुर्‍याएर उनीहरूको जीवनमा अवसर प्रदान गर्ने प्रवृत्तिलाई लक्षित गरेको छ। युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमा राजनीतिज्ञहरूको छोरा छोरी र उनीहरूको विलासी जीवनशैली देखि रहनसहन सम्मका तस्वीरहरू साझा गर्दै आक्रोश पोखेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title= नेपालमा ‘नेपो बेबी’ अभियान: भ्रष्टाचार र शक्ति दुरुपयोगविरुद्धको नयाँ पहल |url=https://biznesspress.com/news-details/834779 |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=बिजनेस प्रेस|language=नेपाली}}</ref> == आन्दोलन == === २३ भदौ २०८२ === २३ भदौ २०८२ मा, काठमाडौँमा, विशेष गरी [[माइतीघर मण्डल|माइतीघर मण्डला]] र [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|सङ्घीय संसद भवन]], नयाँ बानेश्वर वरपर ठुला जमघटहरू भएका थिएँ जहाँ दशौँ हजार सहभागीहरू थिएँ। विरोध प्रदर्शनको कुनै औपचारिक नेतृत्व थिएँन, भ्रष्टाचार र सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्धको विरोध गर्ने व्यक्तिहरू स्वेच्छाले यसमा सामेल भएका थिएँ। प्रदर्शनकारीहरूले नेपालको सङ्घीय संसदमा प्रवेश गर्ने प्रयास गर्दा प्रदर्शनहरू बढेको थियो जसको जवाफमा सुरक्षा बलहरूले अश्रुग्यास, पानीको फोहरा, रबरको गोली र गोली प्रहार गरेका थिएँ। प्रहरीले अश्रुग्याससहित गोली प्रहार गरेपछि स्थिति हिंसात्मक बनेको थियो। दिउँसो १:३० सम्ममा कम्तीमा एक प्रदर्शनकारी गोली लागेर गम्भीर घाइते भएका थिएँ र वरिपरि रगताम्य दृश्य देखिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=अनि जेनजीको आन्दोलन रक्तपातपूर्ण बन्यो|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759862/and-genji-movement-turned-bloody |access-date=2025-09-08 |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> देशभरी नै विरोधका कार्यक्रम शान्त रुपमा गरिने भनिए पनि अवस्था तनावग्रस्त र रक्तपूर्ण बन्न पुग्यो। काठमाडौँ जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नयाँ बानेश्वर क्षेत्रमा सोमबार दिउँसो १२:३० बजेबाट राति १० बजे सम्म कर्फ्यु लागु गरेको थियो। यो कदम संसद् भवनमा केही प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीको अवरोध तोडेर प्रवेश गरेपछि उठाइएको थियो। कर्फ्यु पछि अन्य क्षेत्रहरूमा पनि फैलाइयो, जसमा राष्ट्रपति भवन (शीतल निवास) र उपराष्ट्रपति निवास, लैनचौर समावेश थिएँ। प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि अश्रुग्यास, पानीको तोप र गोलीको प्रयोग गरेका थिएँ, जबकि प्रदर्शनकारीहरूले रुखका डाँठ र पानीका बोतलहरू प्रयोग गरेर प्रतिरोध गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |last=Shamim |first=Sarah |title=Nepal Gen Z protests amid social media ban, clashes kill 19: All to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/8/six-killed-in-nepal-amid-gen-z-protests-after-social-media-ban-all-to-know |access-date=2025-09-08 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> सोही दिन, सरकारले सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू माथिको प्रतिबन्ध हटाएको ‍थियो र गृहमन्त्री [[रमेश लेखक]]ले राजीनामा दिएका थिएँ। काठमाडौँ, वीरगन्ज, भैरहवा, बुटवल, पोखरा, इटहरी र दमक लगायत धेरै प्रमुख सहरहरूमा कर्फ्यु लगाइएको थियो। सुनसरीको [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]]मा प्रहरीको गोली लागेर २ जना र झापाको [[दमक नगरपालिका|दमक]]मा १ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेन–जी प्रदर्शन : प्रधानमन्त्रीको गृहक्षेत्र दमकमा गोली चल्यो |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/08/gen-g-demonstration-shots-were-fired-at-the-prime-ministers-residence-27-13.html |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> यस्तै चितवनको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] महानगरपालिकाको गेट अगाडि झडप भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जेनजीको प्रदर्शन: भरतपुर महानगरपालिकामा तोडफोड |url=https://www.clickkhabar.com/2025/09/45518/ |access-date=२४ भदौ २०८२ |website=क्लिक खबर|language=नेपाली}}</ref> भिडन्तका कारण कम्तिमा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने ४२२ जना घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=जेनजी प्रदर्शनमा १९ जनाको मृत्यु, ४२२ घाइते |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1759720/genji-protests-19-people-killed-347-injured-across-the-country-update|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> === २४ भदौ २०८२ === {{ मुख्य|नेपालको संसद भवनमा आक्रमण, २०८२}} प्रधानमन्त्री [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]ले पनि पदबाट राजीनामा दिएका थिए र सेनाले उनलाई बालुवाटारबाट हेटौडाको सुपारीटार ब्यारेकमा लगेका थिए।<ref>{{Cite web |title=२४ भदौपछि राष्ट्रपति नारायणहिटीमा थिए, ओली सुपारीटारमा |url=https://ekantipur.com/news/2025/10/18/after-bhadra-24-the-president-was-in-narayanhiti-oli-in-suparitar-32-15.html |access-date=2025-10-31 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> यसको बावजुद, देशभर विरोध प्रदर्शन जारी रहेको थियो। प्रदर्शनकारीहरूले धेरै सरकारी भवनहरूमा आगजनी गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760885/fire-breaks-out-at-singha-durbar-photos|language=नेपाली}}</ref> नेपालको प्रशासनिक मुख्यालय [[सिंहदरबार]],<ref>{{Cite web| title = सर्वोच्च न्यायालयमा आगजनी, दनदनी बलिरहेको छ मुद्दाका महत्वपूर्ण कागजात| work = अलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760961/arson-at-supreme-court-important-documents-of-the-case-are-burning|language=नेपाली}}</ref> [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|नेपालको सर्वोच्च न्यायालय]], शीतल निवासमा रहेको राष्ट्रपतिको निवास र बालुवाटारमा रहेको प्रधानमन्त्रीको निवासमा पनि आगजनी भएको थियो।<ref>{{Cite web| title = राष्ट्रपति भवन पनि आगो लगाए प्रदर्शनकारीले :: सेतोपाटी संवाददाता |work=Setopati| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368886}}</ref><ref>{{Cite web| title = प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा पनि आगजनी (तस्बिरहरू)| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512304/arson-also-set-at-prime-ministers-residence-in-baluwatar-photos|language=नेपाली}}</ref> २४ भदौ २०८२ मा, हिंसात्मक कार्यहरूले [[काठमाडौँ]]का साथै देशका धेरै प्रमुख सहर तथा स्थानहरूलाई लक्षित गरेका थिएँ। संसद भवन, विभिन्न जिल्लाका सरकारी कार्यालय सहित मन्त्री र सांसदहरूको घरहरूमा पनि प्रदर्शनकारीहरूले आगजनी गरेका थिएँ। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]] र [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को केन्द्रीय कार्यालयमा पनि तोडफोड गरिनुका साथै पार्टीको झन्डा उतारिएको थियो र जलाइएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=Houses of Nepal PM Oli, other top leaders torched as unrest escalates |url=https://theshillongtimes.com/2025/09/09/houses-of-nepal-pm-oli-other-top-leaders-torched-as-unrest-escalates/ |access-date=2025-09-09 |website=The Shillong Times |language=en}}</ref> आगजनी र विनाशका बढ्दो घटनाहरूलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्दै, नेपाली सेना सहित सुरक्षा बलले प्रभावित क्षेत्रहरूबाट राजनीतिज्ञहरूलाई सुरक्षित स्थानहरू तर्फ सारेका थिएँ। [[चित्र:Office of government attorney after Gen Z protest in nepal.jpeg|अङ्गुठाकार|प्रदर्शन पश्चातको सरकारी वकिलको कार्यालय]] कृषिमन्त्री रामनाथ अधिकारी र स्वास्थ्यमन्त्री [[प्रदिप पौडेल|प्रदीप पौडेल]] सहित [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का २१ सांसदहरूले राजीनामा दिएका थिएँ र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का सबै सङ्घ र प्रदेश सांसदहरूले सामुहिक राजीनामा दिएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = राप्रपाका सङ्घ र प्रदेशका सबै सांसदले दिए राजीनामा |work=सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760692/all-rpp-federal-and-provincial-mps-have-resigned|language=नेपाली}}</ref> राजनीतिक नेताहरूलाई भाग्नबाट रोक्न प्रदर्शनकारीहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल छिर्ने प्रयास गरेका थिएँ तर लगत्तै विमानस्थल बन्द गरिएको थियो र यसलाई [[नेपाली सेना]]ले नियन्त्रण गरेको थियो।<ref>{{Cite web| title = विमानस्थलको गेटमा पुगे जेनजी, ठुलो सङ्ख्या सेना परिचालन| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760962/genji-arrives-at-airport-gate-large-number-of-troops-mobilized}}</ref> निर्धारित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू पोखरा डाइभर्ट वा रद्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = चीनबाट काठमाडौँ उडेको हिमालयन एयरलाइन्स प्रदर्शनका कारण पोखरा डाइभर्ट :: सेतोपाटी संवाददाता |work=सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368895|language=नेपाली}}</ref> धेरै राजनीतिक नेताहरूमाथि आक्रमण भएका थिएँ। पूर्व प्रधानमन्त्री [[शेरबहादुर देउवा]] र उनकी श्रीमती [[आरजुराणा देउवा|आरजु राणा देउवा]]लाई बुढानीलकण्ठ स्थित निवासमै गएर आक्रमण गरिएको थियो जसबाट उनीहरू घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = देउवा दम्पतीलाई कुटपिट र लछारपछार गरेर सुरक्षाकर्मीको जिम्मा लगाए प्रदर्शनकारीले| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368885/|language=नेपाली}}</ref> पछि प्रदर्शनकारीहरूले उनीहरूलाई प्रहरीको जिम्मा लगाएका थिएँ। उपप्रधानमन्त्री [[प्रकाशमान सिंह]]को घर र गाडीमा आगो लगाइएको थियो<ref>{{Cite web| title = उपप्रधानमन्त्री सिंहको ठमेलस्थित घर र गाडी जलेर ध्वस्त| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760850/deputy-prime-minister-singhs-house-and-car-in-thamel-destroyed-by-fire|language=नेपाली}}</ref> र त्यसपछि काठमाडौँको भङ्गालमा रहेको पूर्व राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]को घरमा पनि आगो लगाइएको थियो।<ref>{{Cite web| title = जेनजी प्रदर्शनकारीले जलाए पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको घर| work = अनलाइन खबर| access-date =२४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760842/genji-protesters-burn-down-former-president-bhandaris-house|language=नेपाली}}</ref> पूर्वप्रधानमन्त्री [[झलनाथ खनाल]]को निवासमा पनि आक्रमण गरी आगो लगाइएको थियो जसबाट उनकी श्रीमती रविलक्ष्मी चित्रकारको मृत्यु भएको हल्ला चलेको भए पनि जालेर सक्त घाईते भएकि थिईन्।[[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]]मा, बालकृष्ण खाँड, भोजप्रसाद श्रेष्ठ र स्थानीय मेयरहरूको घरमा आगो लगाइएको थियो<ref>{{Cite web| title = रूपन्देहीमा भएको प्रदर्शनमा दर्जनौं स्थानमा आगजनी र तोडफोड| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368894/|language=नेपाली}}</ref> भने यता [[चितवन जिल्ला]]को [[भरतपुर महानगरपालिका]]को कार्यालयमा पनि आगजनी तथा तोडफोड भएको थियो र [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] स्थित पूर्वप्रधानमन्त्री प्रचण्डको घरमा आगो लगाइएको थियो।<ref>{{Cite web| title = चितवनस्थित प्रचण्डको घरमा प्रदर्शनकारीको आगजनी| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761036/protesters-set-fire-to-prachandas-house-in-chitwan|language=नेपाली}}</ref> कैलाली जिल्लाको कारागारमा प्रदर्शनकारीहरूले आक्रमण गरेका थिएँ परिणाम स्वरुप सबै कैदीहरू त्यहाँबाट भागेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = कैलाली कारागारका सबै कैदीबन्दी निस्किए| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760861/all-prisoners-from-kailali-prison-released|language=नेपाली}}</ref> [[रवि लामिछाने]]लाई काठमाडौँको नख्खु जेलबाट रिहा गरेसँगै कारागारमा आगजनी भएको थियो र सबै कैदीहरू भागेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = नख्खु जेलमा आगलागि, भागे कैदी| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368902/|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = रविलाई नख्खु जेलबाट निकाले प्रदर्शनकारीले| work = Setopati| access-date = 2025-09-09| url = https://www.setopati.com/politics/368877/}}</ref> अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको कार्यालय सहित प्रदर्शनकारीहरूले आगो लगाइदिएपछि सडक विभागको भवनमा गम्भीर क्षति पुगेको थियो।<ref>{{Cite web| title = सडक विभागमा पनि प्रदर्शनकारीले लगाए आगो| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761002/protesters-also-set-fire-to-the-road-department|language=नेपाली}}</ref> कास्की कारागारमा पनि आगलागि भएको थियो जसको कारण ७७३ कैदीहरू भाग्न सफल भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = कास्की कारागारबाट आन्दोलनकारीले निकाले ७७३ कैदीबन्दी| work = सेतोपाटी| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/368908/|language=नेपाली}}</ref> हेटौँडामा, धेरै सरकारी कार्यालयहरूमा तोडफोड र आगजनी गरिएको थियो। [[कर्णाली प्रदेश]] र [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा, संसद भवन र मुख्यमन्त्रीको निवासमा आगजनी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = कर्णालीका मुख्यमन्त्री कँडेलको सरकारी र निजी निवासमा आगजनी र तोडफोड| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512306/arson-and-vandalism-at-both-government-and-private-residences-of-karnali-chief-minister-kandel|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = जेनजीले लगाए कर्णाली प्रदेशसभा भवनमा आगो| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512307/genji-sets-fire-to-karnali-provincial-assembly|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web| title = जेन - जी प्रदर्शनकारीले सुदुरपश्चिम मुख्यमन्त्रीको कार्यालय नियन्त्रण गरे | work = गोदावरी न्युज| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.godawarinews.com/detail/33953|language=नेपाली}}</ref> [[कोशी प्रदेश]]को राजधानी विराटनगरमा, जिल्ला कार्यालय र जिल्ला न्यायालयमा पनि आगजनी गरिएको थियो, त्यसपछि मुख्यमन्त्री र मन्त्रिपरिषद् मन्त्रीहरूको निवासमा आगजनी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = कोशी प्रदेशको राजधानी विराटनगरमा मङ्गलबार दिनभर के–के भयो ?| access-date = 2025-09-09| url = https://www.ratopati.com/story/512331/what-happened-throughout-the-day-on-tuesday-in-biratnagar-the-capital-of-koshi-province}}</ref> धेरै प्रदर्शनकारीहरू घाइते भएका थिएँ। शिक्षण अस्पतालमा तेत्तीस जनाको उपचार गरिएको थियो<ref>{{Cite web| title = मङ्गलबारको प्रदर्शनका ३३ घाइते त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा भर्ना| work = अनलाइन खबर| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760917/33-injured-in-tuesdays-protest-admitted-to-tribhuvan-university-teaching-hospital}}</ref> भने [[कोटेश्वर]]मा तीन प्रहरीको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web| title = प्रदर्शनकारीको आक्रमणबाट कोटेश्वरमा ३ जना प्रहरीको मृत्यु| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512314/3-policemen-killed-in-koteshwor-attack-by-protesters|language=नेपाली}}</ref> नेपाल र बङ्गलादेश बीचको मैत्रीपूर्ण फुटबल खेल पनि रद्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.the-anfa.com/news-detail/2418|title=ANFA &#124; Nepal’s second friendly against Bangladesh called off|website=ANFA|language=नेपाली}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सोही दिन साँझ, प्रधान सेनापति, [[अशोकराज सिग्देल]]ले आन्दोलनरत समूहलाई वार्ताका लागि आह्वान गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = प्रधानसेनापतिद्वारा आन्दोलनरत समूहलाई वार्ताका लागि आह्वान| access-date = २४ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512336/army-chief-calls-for-talks-with-protesting-groups|language=नेपाली|work=अनलाइन खबर}}</ref> === २५ भदौ २०८२ === बिहान सबेरै, नेपाली सेनाका बलहरू संवेदनशील क्षेत्रहरूमा गस्ती गरिरहेका देखिएका थिएँ। प्रधान सेनापति सिग्देलले सरकारले शान्ति पुनर्स्थापना गर्ने प्रयास गर्दा प्रदर्शनकारीहरूलाई शान्तिपूर्ण रहन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। २४ देखि २५ गते सम्म सेनाले लुटपाट, आगजनी र अन्य "विनाशकारी र अराजक गतिविधिहरू" र हतियार जफत गरेको आरोपमा २७ जनालाई पक्राउ गरेको थियो र उनीहरूको साथबाट ३३ लाख ७० हजार नगद बरामद गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=लुटपाटमा संलग्न २७ जना पक्राउ, ३३ लाख ७० हजार नगद बरामद, हतियार पनि नियन्त्रणमा |work=नागरिक दैनिक|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/27-people-arrested-in-connection-with-robbery-rs-3-37-million-cash-seized-weapons-also-seized-62-58.html|language=नेपाली}}</ref> केही ठाउँहरूमा, प्रदर्शनकारीहरूले रातभर सरकारी भवनहरू र राजनीतिज्ञहरूको घरहरूमा छापा मार्ने क्रम जारी राखेका थिएँ। प्रदर्शनकारीहरूको समूहले अघिल्लो दिन आगो लगाइएको [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|संसद भवन]] नजिकैको सडक सफा गर्न थालेका थिएँ।<ref name="auto">{{Cite web| title = पोखरामा जेनजी प्रदर्शनका क्रममा आगजनी हुँदा २ जनाको मृत्यु| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.ratopati.com/story/512447/2-killed-in-arson-attack-during-genji-protest-in-pokhara|work=रातोपाटी|language=नेपाली}}</ref> प्रदर्शनकारीहरूले अन्तरिम नेता चयन गर्न अनलाइन छलफल गरेका थिएँ। लगभग राति १०:०० बजे (नेपाली समय)मा, समूहले सामाजिक सञ्जाल [[डिस्कर्ड]]मा मतदान गरेर [[सुशीला कार्की]]लाई छनोट गरेको थियो।<ref>{{Cite web| title = अन्तरिम सरकारको नेतृत्वमा जेन–जी युवाहरूले प्रस्ताव गरे सुशीला कार्कीको नाम| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/social/369002/|language=नेपाली}}</ref> [[बालेन शाह]] र [[कुलमान घिसिङ]] अन्य उम्मेदवारहरू थिएँ। बालेनले फोन नउठाएको बताइएको थियो। [[दुर्गा प्रसाई]]ले सेना प्रमुखसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरेका थिएँ तर कुनै ठोस निष्कर्ष भने निस्किएको थिएँन।<ref>{{Cite web| title = प्रधानसेनापतिसँग छलफलपछि दुर्गा प्रसाईंले लेखे यस्तो स्ट्याटस| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/politics/369007/|language=नेपाली}}</ref> कार्कीले प्रधानमन्त्रीको रूपमा भूमिका स्वीकार गर्न आफ्नो इच्छुकता पुष्टि गरेकी थिइन्। [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा, नयाँबजार र लेकसाइडमा जलेको घर भित्र दुई शव फेला परेका थिएँ।<ref>{{Cite web|author=कृष्णमणि बराल|title=पोखराको लेकसाइड र नयाँ बजारमा प्रदर्शनकारीले जलाएका घरमा भेटियो युवतीहरूको शव |work=अन्नपूर्ण पोस्ट|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://www.annapurnapost.com/story/485820/|language=नेपाली}}</ref> प्रहरीले २५ भदौ सम्ममा देशभरका कारागारहरूबाट १३,५०० भन्दा बढी कैदीहरू भागेको बताएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=देशभरका कारागारबाट १३ हजारभन्दा बढी कैदीबन्दी फरार, सुरक्षा चुनौती उच्च |work=नवलपुर टाइम्स|access-date=२५ भदौ २०८२|url=https://nawalpurtimes.com/more-than-13k-prisoners-escaped-from-prison-from-all-over-the-nation/|language=नेपाली}}</ref> सैनिकहरूले ती कैदीहरूमध्ये ३०३ जनालाई पक्राउ गरेर प्रहरीलाई बुझाएका थिएँ। ७३ राइफलहरू पनि फिर्ता गरिएको थियो। धादिङ जिल्ला कारागार तोडेर भाग्न खोजेका २ कैदीबन्दीको गोली लागेर मृत्यु भएको थियो भने सात जना घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = धादिङ कारागारबाट कैदी भाग्न खोजेपछि सेनाले चलायो गोली, २ जनाको मृत्यु| work = सेतोपाटी| access-date = २५ भदौ २०८२| url = https://www.setopati.com/social/369003/|language=नेपाली}}</ref> सैनिकहरूले काठमाडौँको केन्द्रीय कारागारमा जेल तोड्ने प्रयासलाई पनि विफल पारेका थिएँ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]को बन्द बिहान ‍सम्म विस्तार गरिएको थियो, तर अन्ततः सञ्चालन पुनः सुरु गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=त्रिभुवन विमानस्थल खुलेपछि विदेशबाट फर्कन थाले नेपाली |url=https://ekantipur.com/news/2025/09/12/202509121757663124.html|access-date=२८ भदौ २०८२|website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> === २६ भदौ २०८२ === बिहान राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]], प्रधान सेनापति [[अशोकराज सिग्देल]] र [[जेन जी]]का प्रतिनिधिहरू सहभागी भएको बैठक बसेको थियो। अन्तरिम नेता चयन गर्ने प्रयासको रूपमा भद्रकाली स्थित जङ्गी अड्डामा बैठक भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=जंगीअड्डामा अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव लैजानेको भीड, सेना- नेतृत्व चयन गरेर आउनू |url=https://thahakhabar.com/news/235226/|access-date=२८ भदौ २०८२|website=थाह खबर|language=नेपाली}}</ref> स्रोतका अनुसार [[जेन जी]] समूहले [[सुशीला कार्की]]लाई अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रचार गर्ने प्रयास गरिरहेको थियो।<ref>{{Cite web |title='जेन जी' को आन्दोलनपछि देशलाई अघि बढाउने अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्ने जिम्मा लिन तयार सुशीला कार्की को हुन्? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c04qzpl16eeo|access-date=२८ भदौ २०८२|website=[[बीबीसी नेपाली]]|language=नेपाली}}</ref> विचाराधीन अन्य नामहरूमा [[बालेन शाह]], [[कुलमान घिसिङ]] र [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]का नगरप्रमुख [[हर्क साम्पाङ]] समावेश थिएँ।<ref>{{Cite web |title=हर्क साम्पाङ र दुर्गा प्रसाईं पनि जंगीअड्डामा|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1761855/hark-sampang-and-durga-prasai-also-at-the-military-base|access-date=२८ भदौ २०८२|website=सेतोपाटी|language=नेपाली}}</ref> यसैबीच, स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ३४ पुगेको थियो भने १,३०० भन्दा बढी घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=अस्पतालमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ३४ पुग्यो, एक हजार बढीको उपचार हुँदै |url=https://shilapatra.com/detail/167775|access-date=२८ भदौ २०८२|website=शिलापत्र|language=नेपाली}}</ref> === २७ भदौ २०८२ === मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुगेको थियो, जसमा २१ प्रदर्शनकारी, ९ कैदी, तीन प्रहरी अधिकारी र १८ अन्य समावेश थिएँ, देशभर १,३०० भन्दा बढी व्यक्तिहरू घाइते भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=जेन-जी प्रदर्शनको क्रममा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१ पुग्यो |url=https://www.setopati.com/politics/369137|access-date=२८ भदौ २०८२|website=सेतोपाटी|language=नेपाली}}</ref> [[सुशीला कार्की]]ले अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहरण गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=पहिलो महिला सरकार प्रमुख बनिन् सुशीला कार्की |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763407/sushila-karki-becomes-the-first-female-head-of-government |access-date=2025-09-12 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> उनकै सिफारिसमा प्रतिनिधि सभा विघटन भएको थियो र उक्त अन्तरिम सरकारले ६ महिना भित्र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन गर्ने गरि सहमति भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=६ महिनाभित्र प्रतिनिधिसभाको नयाँ निर्वाचन हुने|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763471/new-elections-to-the-house-of-representatives-will-be-held-within-6-months |access-date=2025-09-12 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == प्रतिक्रियाहरू == === राष्ट्रिय === राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले फेसबुक, इन्स्टाग्राम र युट्युब जस्ता प्रमुख सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू नेपालमा बन्द गर्ने कदम प्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेको थियो भने यसले आन्दोलनको क्रममा अत्यधिक बल प्रयोग नगर्न र विरोध प्रदर्शनलाई सम्हाल्न संयम हुन आह्वान गरेको थियो। [[नेपाल पत्रकार महासङ्घ]] सहित अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सूचना अधिकारका क्षेत्रमा क्रियाशील २२ वटा नागरिक समाज सङ्गठनहरूले सरकारको सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने निर्णयप्रति कडा आपत्ति जनाएका थिएँ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Only Hamro Patro, X respond as Nepal bars 26 social sites |url=https://kathmandupost.com/national/2025/09/05/only-hamro-patro-x-respond-as-nepal-blocks-26-social-media-platforms-1757082149 |access-date=२३ भदौ २०८२ |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]ले सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध र विरोध प्रदर्शनमा प्रहरीको प्रतिक्रियाको निन्दा गर्दै साथै वर्तमान सरकारलाई तुरुन्तै विघटन गर्न माग गरेको थियो भने प्रमुख प्रतिपक्ष [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] सामुहिक नरसंहार भएको भन्दै कडा आलोचना गरेका थिएँ भने तत्काल मागहरू सम्बोधन गर्न आग्रह गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title='जेन जी' को माग तत्काल सम्बोधन गर्न माओवादी केन्द्रको माग |url=https://www.ujyaaloonline.com/story/119800/2025/9/8/maoist-demands-address-of-gen-z-demands |access-date=२४ भदौ २०८२|website=उज्यालो अनलाइन |language=नेपाली}}</ref> यस्तै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|रास्वपा]]ले जेन-जीमाथि गरिएको दमनको निष्पक्ष छानबिन सहित मध्यावधि निर्वाचनको माग गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=जेन-जीमाथि गरिएको दमनको निष्पक्ष छानबिनसहित रास्वपाले माग्यो अर्ली इलेक्सन|url=https://www.techpana.com/2025/152985/rsp-demands-early-election-after-gen-z-protest-crackdown|access-date=२४ भदौ २०८२|website=उज्यालो अनलाइन|language=नेपाली}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[फेसबुक]] पोस्टमा, काठमाडौँका नगरप्रमुख [[बालेन शाह]]ले आयोजकहरूले तोकेको उमेर सीमाका कारण आफु विरोध प्रदर्शनमा उपस्थित हुन नसक्ने बताएका थिएँ। यद्यपि, उनको विरोध प्रदर्शनको समर्थन गरेका थिएँ। राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]] र [[नेपाली सेना]]ले घटना पश्चात् शान्त र राजनीतिक संवादको लागि अपील गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web |title=संयमित हुन र वार्तामा आउन राष्ट्रपतिको आह्वान,समस्या समाधानका लागि आग्रह |url=https://www.nepalpress.com/2025/09/09/637861/|access-date=२४ भदौ २०८२ |website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === * {{flagicon|United Nations}} संयुक्त राष्ट्रसङ्घको उच्चायुक्त कार्यालयकी प्रवक्ता रविना शामदासानीले हत्याको छानबिनको माग गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=8 Sep 2025 |title=At least 19 killed in Nepal protests over social media ban, corruption |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/8/at-least-14-killed-in-nepal-protests-over-social-media-ban-corruption |access-date=2025-09-08 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> * [[एम्नेस्टी इन्टरनेसनल]]ले प्रहरी कारबाहीको निन्दा गरेको थियो र स्वतन्त्र अनुसन्धान र जवाफदेहिताको लागि आह्वान गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Accountability for deadly crackdown on ‘Gen Z’ protests against social media ban in Nepal |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/09/nepal-accountability-for-deadly-crackdown-on-gen-z-protesters/ |access-date=2025-09-08 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> * {{flagicon|भारत}} भारत विदेश मन्त्रालयले हताहत भएकाहरूप्रति शोक व्यक्त गर्दै र पीडित परिवारप्रति समवेदना व्यक्त गर्दै प्रदर्शनलाई नजिकबाट नियालिरहेको बताएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२३ भदौ २०८२ |title=भारतले भन्यो- नेपालको घटनाक्रमलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छौँ |url=https://www.drishtinews.com/archives/412528|access-date=२४ भदौ २०८२|website=दृष्टी न्युज |language=नेपाली}}</ref> == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका क्रान्ति र विद्रोहहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा इन्टरनेट]] [[श्रेणी:नेपालमा विरोध प्रदर्शनहरू]] [[श्रेणी:नेपालको सैन्य इतिहास]] bkanh9z03o5l0rq7ouw89i8nqjpp023 0 146649 1366778 1365628 2026-07-23T05:02:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366778 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |incumbent=२६ भदौ २०८२-वर्तमान | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = Hon. Sushila Karki (profile).jpg | date_formed = २६ भदौ २०८२ | date_dissolved = | government_head_title = प्रधानमन्त्री | government_head = [[सुशीला कार्की]] | state_head_title = राष्ट्रपति | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | former_members_number = | total_number = | political_party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | legislature_status = [[नेपालको अन्तरिम सरकार]] | opposition_cabinet = | opposition_party = | opposition_leader = | election = | legislature_term = | outgoing_formation = | previous = [[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] }} '''सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२''' [[नेपाल]]को वर्तमान मन्त्रिपरिषद् हो। [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|नेपाली युवा र गतिविधिहरूको व्यापक विरोध]]पछि २६ भदौ २०८२ मा [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा नेपालको अन्तरिम सरकार गठन भएको थियो। २६ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद विघटन]] भएपछि, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|आम चुनाव पछि नयाँ प्रधानमन्त्री नियुक्त नभएसम्म अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]] पदमा रहनेछ।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title='जेन जी' ले चयन गरेर अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गर्न सिफारिस गरेका सुशीला कार्की हो हुन्? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c04qzpl16eeo |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=बीबीसी नेपाली |language=नेपाली}}</ref> संवत् २०८२ भदौ २७ गते गठित मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रधानमन्त्री [[सुशीला कार्की]]को सिफारिसमा २०८२ साल भदौ ३० गते मन्त्रीहरूको नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन गरी राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]द्वारा ३ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। जस अनुसार [[रामेश्वर खनाल]]ले अर्थ मन्त्रालय, [[कुलमान घिसिङ]]ले ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय र सहरी विकास मन्त्रालय तथा [[ओम प्रकाश अर्याल]]ले गृह मन्त्रालय र कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://president.gov.np/%e0%a4%ae%e0%a5%8c%e0%a4%9c%e0%a5%81%e0%a4%a6%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be-6/ |title=मौजुदा मन्त्रिपरिषद्‌मा नियुक्ति, हेरफेर र कार्यविभाजन तथा शपथ |last= |first= |date=2025-09-15 |website=https://president.gov.np/ |publisher= |access-date=2025-09-15 |quote=}}</ref> == पृष्ठभूमि == {{मुख्य|नेपालमा जेन जी आन्दोलन}} प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]को नेतृत्वमा भएको भ्रष्टाचार र नेतृत्व विरुद्धको ठुलो स्तरको निराशाले आन्दोलनको जन्म दिएको थियो। अन्ततः [[नेपालमा जेन जी आन्दोलन|जेन जी आन्दोलन]]मा परिणत भएको थियो जसले विद्यमान सरकारको राजीनामा र स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचनको निरीक्षण गर्न सक्ने सङ्क्रमणकालीन नेतृत्व चाहन्थ्यो। बढ्दो दबाबसँगै, २७ भदौ २०८२ मा [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] विघटन गरिएको थियो। प्रतिक्रियामा, राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]ले नेपालमा प्रधानन्यायाधीश र सरकार प्रमुख दुवै बन्ने पहिलो महिला [[सुशीला कार्की]]को नेतृत्वमा अन्तरिम सरकार नियुक्त गरेका थिए। यो अन्तरिम सरकारलाई देशलाई स्थिर बनाउने र आम चुनावको तयारी गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2025-09-12 |title=सुशीला कार्कीको मिसन-०८२|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764411/sushila-karkis-mission-082 |access-date=३१ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> == निर्वाचन == कार्कीलाई प्रदर्शनकारीहरूले सामाजिक सञ्जाल [[डिस्कर्ड]]मा एक मतदान मार्फत नेपालका अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा चयन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://clickmandu.com/2025/09/410866.html |title=सामाजिक सञ्जालमा भोटिङ गरेर प्रधानमन्त्री छान्ने विश्वको पहिलो देश बन्यो नेपाल! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२६ भदौ २०८२}}</ref> उनको नियुक्ति [[नेपाली सेना]]सँगको वार्तामा सहमति गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२६ भदौ २०८२ |title=जेनजी भर्चुअल बैठक: बालेन सम्पर्कमा आउन चाहेनन्, सुशीला कार्की सरकारको नेतृत्व गर्न तयार|url=https://clickmandu.com/2025/09/410316.html |access-date=२७ भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> ''र्‍यान्डम नेपाली'' अर्थात् राष्ट्रविमोचन तिमल्सिनाले उनले कहिल्यै यो पदको लागि दाबी नगरेको बताएका थिए।<ref>{{Cite instagram |postid=DObKir6Eoq4 |user=random.nepali |title=Regardig news of me vying for interim head position! Not true! |date=२५ भदौ २०८२ |access-date=२८ भदौ २०८२ }}</ref> {{Election results |cand1='''[[सुशीला कार्की]]'''|votes1=3833 |cand2=राष्ट्रविमोचन तिमिल्सिना{{efn|[[युट्युब]], [[इन्स्टाग्राम]] जस्ता सामाजिक सञ्जाल र उनको पोडकास्ट उनी "यादृच्छिक नेपाली" भनेर चिनिन्छन्।}}|votes2=2022 |cand3=सागर ढकाल|votes3=1098 |cand4=[[हर्क साम्पाङ]]|votes4=487 |cand5=[[महावीर पुन]]|votes5=273 |source=<ref>{{Cite news |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1763360/discord-where-the-genji-movement-spread |title=डिस्कर्ड : जहाँबाट फैलियो जेनजी आन्दोलन |date=२६ भदौ २०८२|access-date=२७ भदौ २०८२ |newspaper=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> }} == मन्त्रीहरू == {| class="wikitable mw-collapsible" !क्रम !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2"|राजनीतिक दल !पृष्ठभुमि !पदभार ग्रहण !पद छोडेको !वेबसाइट |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''प्रधानमन्त्री''' |- |१ |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[सुशीला कार्की]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|पूर्व प्रधानन्यायाधीश]] |२६ भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू''' |- |२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[रामेश्वर खनाल|रामेश्वर खनाल]]<ref name=":0">{{Cite web |title=नवनियुक्त मन्त्रीहरुको शपथ साढे ११ बजे |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/15/202509151757906467.html |access-date=2025-09-15 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व अर्थसचिव |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://mof.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |३ |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[जगदीश खरेल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पत्रकार |६ असोज २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://mocit.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602180315/https://mocit.gov.np/ |date=2025-06-02 }} |- |४ |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[ओमप्रकाश अर्याल]]<ref name=":0" /> | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |अधिवक्ता |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |५ |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |राजेन्द्रसिंह भण्डारी | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |पूर्व प्रहरी अतिरिक्त महानिरिक्षक |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |६ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |बालानन्द शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२०८२ पुस ११ |बहालवाला |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |७ |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mowss.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120061451/https://mowss.gov.np/ |date=2023-01-20 }} |- |८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |कुमार इङ्नाम | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |कानुन विशेषज्ञ |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |९ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://moics.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१० |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |श्रद्धा श्रेष्ठ | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |नेपाल पर्यटन बोर्डकी वरिष्ठ प्रबन्धक |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |११ |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय (नेपाल)|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेविप्रा]]को पूर्व कार्यकारी निर्देशक |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.mopit.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१२ |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |बब्लु गुप्ता | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |५ माघ २०८२ |[https://moys.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१३ |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] मन्त्री |सुधा शर्मा | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |९ कात्तिक २०८२ |बहालवाला |[https://mohp.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१४ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[अनिलकुमार सिन्हा]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |बहालवाला |[https://www.moljpa.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- |१५ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१६ |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपन्छी विकास]] मन्त्री |[[मदन परियार]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२o८२ असोज ६ |बहालवाला |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- |१७ |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[महावीर पुन]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |वैज्ञानिक |२o८२ असोज ६ |६ माघ २०८२ |[https://www.moest.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१८ |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री | | | | | | |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१९ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]]<ref name=":0" /> |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moewri.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117110112/https://www.moewri.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- |२० |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री | | | | | | |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- |२१ |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |माधव चौलागाई | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |२६ मङ्सिर २०८२ |बहालवाला |[https://mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |२२ |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[कुलमान घिसिङ]] |width="4px" bgcolor="{{party color|Independent}}"| |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |३० भदौ २०८२ |२३ पुस २०८२ |[https://www.moud.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="9" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=को हुन् सुशीला कार्की ? |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/177669/2025-09-13 |access-date=२८ भदौ २०८२ |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=शीलतनिवासको खण्डहर भवन बाहिर तीन मन्त्रीले लिए शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1764903/three-ministers-take-oath-outside-the-dilapidated-building-of-sheelat-niwas |access-date=३० भदौ २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> |} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 59sah99m3j31glrwhnzf75v9vm6vblo 0 148023 1366785 1366247 2026-07-23T06:14:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366785 wikitext text/x-wiki [[File:Heat pump unit.webp|thumb|हिट पम्पको बाहिरी [[हिट एक्सचेन्जर]]]] [[File:Mitsubishi Heat Pump interior air handler.agr.jpg|thumb|"मित्सुबिशी इलेक्ट्रिक" हिट पम्पको भित्री उपकरण ]] '''हिट पम्प''' भनेको उर्जाको उपयोग गरी एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा ताप स्थानान्तरण गर्ने उपकरण हो। सामान्यतया हिट पम्प सञ्चालनको लागि यान्त्रिक ऊर्जाको प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर|एब्जर्प्सन हिट पम्प]]मा तापीय ऊर्जाको प्रयोग हुन्छ। यान्त्रिक हिट पम्पलाई कलेन इन्जिनको रूपमा पनि चिनिन्छ र यसमा ताप स्थानान्तरण गर्न कम्प्रेसनद्वारा विद्युतीय शक्ति प्रयोग हुन्छ। विशेष गरी, यसले [[हिट पम्प तथा रेफ्रिजेरेसन चक्र]]को माध्यमबाट तापीय ऊर्जा स्थानान्तरण गर्दछ, एउटा ठाउँलाई चिसो र अर्को स्थानलाई न्यानो बनाउँछ।<ref>{{Cite web |title=Heat Pump Systems |url=https://www.energy.gov/energysaver/heat-pump-systems |access-date=2024-03-26 |website=Energy.gov }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230427045849/https://www.energy.gov/energysaver/heat-pump-systems |date=2023-04-27 }}</ref> जाडोमा, [[हिट पम्प]]ले घरलाई न्यानो बनाउन बाहिरको चिसो ठाउँबाट भित्रतर्फ ताप सार्छ; गर्मीमा, यसले तापलाई घरबाट बाहिरको तातो स्थानमा स्थानान्तरण गर्छ। यसले ताप उत्पन्न गर्नुको सट्टा स्थानान्तरण गर्ने भएकोले, ग्यास [[बोइलर]]बाट तताउनु भन्दा हिट पम्पको प्रयोग बढी ऊर्जाको हिसाब-कुशल हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Gas boiler vs heat pump: which is right for you? - British Gas |url=https://www.britishgas.co.uk/heating/guides/air-source-heat-pumps-vs-boilers.html |access-date=2025-01-18 |website=britishgas.co.uk}}</ref> ==इतिहास == ;१७४८ : विलियम कलेनद्वारा कृत्रिम रेफ्रिजेरेसनको प्रदर्शन गरियो।<ref>{{Cite web |date=2022-04-10 |title=The often forgotten Scottish inventor whose innovation changed the world |url=https://www.thenational.scot/culture/20058191.william-cullen-time-scottish-inventor-brought-cold/ |access-date=2024-02-21 |website=The National}}</ref> ;१८३४ : जेकब पर्किन्सद्वारा डाइमिथाइल इथरको प्रयोग गरी व्यवहारिक रेफ्रिजेरेटरको डिजाइनको पेटेन्ट गरियो।<ref>{{cite book |last1=Bathe |first1=Greville |last2=Bathe |first2=Dorothy |title=Jacob Perkins, his inventions, his times, & his contemporaries |date=1943 |publisher=The Historical Society of Pennsylvania |page=149}}</ref> ==उपयोग== [[इन्टरनेसनल इनर्जी एजेन्सी]]को २०२१ को अनुमान अनुसार, भवनहरूमा जडान गरिएका हिट पम्पको कुल क्षमता १००० गिगावाट भन्दा धेरै छ। <ref name="ieareport">{{cite report |url=https://www.iea.org/reports/the-future-of-heat-pumps |title=Technology Report: The Future of Heat Pumps |date=November 2022 |access-date=2023-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106161159/https://www.iea.org/reports/the-future-of-heat-pumps |archive-date=2023-01-06 |url-status=live |website=इन्टरनेसनल इनर्जी एजेन्सी}} License: CC BY 4.0.</ref> यसको उपयोग [[हिटिङ, भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ]] (एचभिएसी) र घरेलु तातो पानीको लागि र टम्बल लुगा सुकाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{cite web|url = http://energy.gov/energysaver/heat-pump-systems|title = Heat Pump Systems|publisher = यु एस डिपार्टमेन्ट अफ इनर्जी|access-date = 2016-02-05|archive-date = 2017-07-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20170704201055/https://energy.gov/energysaver/heat-pump-systems|url-status = live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704201055/https://energy.gov/energysaver/heat-pump-systems |date=2017-07-04 }}</ref> ===कोठा तताउने तथा चिसाउने=== ===पानी तताउने=== पानी तताउने उपयोगितामा, हिट पम्पको प्रयोग पौडी पोखरी, घर वा उद्योगमा पानी तताउन प्रयोग गरिन्छ। प्रायः बाहिरी हावाबाट ताप निकालिन्छ र भित्री पानी ट्याङ्कीमा स्थानान्तरण गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=How it Works — Heat Pump Water Heaters (HPWHs) |url=https://www.energystar.gov/products/water_heaters/high_efficiency_electric_storage_water_heaters/how_it_works |access-date=2024-01-22 |website=energystar.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heat-pump hot water systems |url=https://www.sustainability.vic.gov.au/energy-efficiency-and-reducing-emissions/save-energy-in-the-home/water-heating/choose-the-right-hot-water-system/heat-pump-water-heaters |access-date=2024-01-22 |website=Sustainability Victoria}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{HVAC}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] 76a461x718iy8lw3ib8miu4yytihzm2 0 148763 1366417 1356470 2026-07-20T15:01:57Z ~2026-40642-46 79893 1366417 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | width = | partof = [[मध्य पूर्व सङ्कट (सन् २०२३–वर्तमान)]] | image = {{Location map+ | Middle East4 | width = 300 | float = center | border = infobox | caption = प्रहार गरिएका स्थानहरू:<br />[[File:Blue pog.svg|8px|link=]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[इजरायल]]<br />[[File:Red pog.svg|8px|link=]] [[इरान]] र [[हिजबुल्लाह]]<ref name="Mohamed">{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}</ref> | places = {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.688|51.389}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.64|50.87}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.3|47.066}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.832|50.991}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.652|51.675}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.073|46.296}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.54|45.07}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.638|46.422}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.487|48.353}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.51|36.34}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.135|57.078}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.653|57.782}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|29.59|52.58}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|28.91|50.82}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.29|60.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.38|48.40}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|36.22|59.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.196|56.288}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.991|51.423}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|31.318|48.671}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.338|46.054}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.942|47.529}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.243|48.298}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.867|44.214}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|36.229|43.954}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.825|36.790}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|28.936|47.794}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|29.231|47.970}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|25.118|51.316}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.241|54.552}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.201|55.273}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.705|46.686}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.061|47.562}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.082|34.779}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.205|50.615}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|19.67|57.72}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.79|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.74|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|34.59|32.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.85|35.51}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.20|35.57}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.26|44.23}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.691|50.096}}}} }} | image_upright = | alt = | caption = | date = २८ फेब्रुअरी २०२६ – वर्तमान ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[पश्चिम एसिया]] (मुख्यतः [[फारसको खाडी]] र ऐतिहासिक पूर्व-भूमध्यसागरीय क्षेत्रहरू) | coordinates = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | mapframe = | territory = | status = जारी{{Bulleted list|[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेई]] सहित [[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्वका क्रममा मारिएका इरानी अधिकारीहरूको सूची|इरानी सरकारी अधिकारीहरूको हत्या]]|सर्वोच्च नेता र अन्य सरकारी अधिकारीहरूको हत्यापछि अन्तरिम नेतृत्व परिषद्को स्थापना|[[हर्मुज जलसन्धि]] कथित रूपमा [[इस्लामी क्रान्तिकारी सुरक्षा फौज]]द्वारा बन्द गरिएको}} | combatants_header = | combatant1 = {{झण्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}<br />{{झण्डा|इजरायल}} ---- '''रक्षात्मक मात्र:'''<br>{{tree list}} *{{झण्डा|बहराइन}}{{efn|name=fn1|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको।}} *{{flagicon image|Roj emblem.svg|border=no}} इरानी कुर्दिस्तानका राजनीतिक शक्तिहरूको गठबन्धन **{{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} इरानी कुर्दिस्तानको लोकतान्त्रिक पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted">{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref> **{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} कुर्दिस्तान स्वतन्त्रता पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted" /> *{{झण्डा|फ्रान्स}}<ref name=FranceGermanyUK>{{Cite news|title=France, Germany, UK ready to take 'defensive action' against Iran|url=https://www.france24.com/en/live-news/20260301-france-germany-uk-ready-to-take-defensive-action-against-iran|work=France24|access-date=1 March 2026|date=1 March 2026|language=en}}</ref> *{{झण्डा|जर्मनी}}<ref name=FranceGermanyUK/> *{{झण्डा|युनान}}<ref>{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1296727/greece-deploys-frigates-and-f-16s-to-cyprus-amid-rising-security-tensions/|title=Greece deploys frigates and F-16s to Cyprus amid rising security tensions|language=en|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|work=Ekathimerini}}</ref> *{{झण्डा|इराक}}{{efn|दुवै युद्धरत पक्षहरूद्वारा विभिन्न स्थानमा आक्रमण गरिएको।}} **{{झण्डा|कुर्दिस्तान क्षेत्र}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|जोर्डन}}{{efn|name=fn2|इरानी क्षेप्यास्त्रको प्रभाव, यद्यपि जानाजानी लक्षित गरिएको होइन।}} *{{झण्डा|कुवेत}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|ओमान}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|कतार}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|साउदी अरब}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|सिरिया}}{{efn|name=fn2}} *{{झण्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}{{efn|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको}} *{{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}}{{efn|बेलायती विमानहरूले अमेरिका र इजरायलको पक्षमा "रक्षात्मक अभियान"मा भाग लिएका थिए।}} **[[अक्रोत्तिरी र धेकेलिया]]{{efn|ड्रोनद्वारा आक्रमण गरिएको।}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{झण्डा|इरान}}<br />{{ubl|प्रतिरोधको अक्ष |{{tree list}} **{{झण्डा|यमन}} सर्वोच्च राजनीतिक परिषद् ***{{झण्डा|Houthis}} **{{झण्डा|Hezbollah}} (२ मार्च देखि) **{{झण्डा|Popular Mobilization Forces}} {{tree list/end}}}} | combatant2a = | commander1 = {{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डोनाल्ड ट्रम्प]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[जेडी भ्यान्स]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[मार्को रुबियो]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[पिट हेगसेथ]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ड्यान केन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ब्राड कुपर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[केनेथ विल्सबाक]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डेरिल काउडल]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इजरायल काट्ज]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[डेभिड बार्निया]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इयाल जामिर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[तामिर यादाई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[टोमर बार]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[स्लोमी बाइन्डर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इत्जिक कोहेन (अधिकारी)|इत्जिक कोहेन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} से कालफेर<br /> | strength1 = | strength2 = | notes = | campaignbox = | commander2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली खामेनेई]]{{Assassinated|अली खामेनीको हत्या}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मसुद पेजेस्कियान]]<br />{{flagicon|इरान}} [[गोलम-हुसेन मोहसेनी-इजेई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्बास अराघची]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अहमद वाहिदी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अजिज नासिरजादेह]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली लारिजानी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा अराफी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्दोलरहिम मौसावी]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली अब्दुल्लाही]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अमिर हतामी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मोहम्मद पाकपुर]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[माजिद मौसावी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा ताङसिरी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली शामखानी]]{{Assassinated}}<br />{{flagicon|Houthis}} [[अब्दुल-मलिक अल-हुथी]]<br />{{flagicon|हिजबुल्लाह}} [[नैम कासिम]] | casualties1 = {{flagdeco|USA}} ४ सैनिक मारिए, ५ घाइते<ref>{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}</ref><br />३ एफ-१५इ विमान नष्ट (मैत्रीपूर्ण आक्रमण)<ref>{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CENTCOM|access-date=2 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Israel}} १२ जना मारिए, ११ बेपत्ता,<ref name="Mohamed"/> ७७७ घाइते<ref>{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=Jewish Insider}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war}}</ref> | casualties2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} ४८ नेताहरू मारिएका (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |publisher=Reuters |date=1 March 2026}}</ref><br />९ युद्धपोतहरू डुबाइए (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |url=https://www.wral.com/news/ap/693bc-trump-says-9-iranian-warships-have-been-sunk/ |title=Trump says 9 Iranian warships have been sunk|agency=Associated Press|website=WRAL-TV|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|first3=Josh|last3=Boak|first4=Eric|last4=Tucker|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref><br />कम्तिमा १ एफ-४ र २ नर्थरोप एफ-५ विमानहरू नष्ट<ref>[https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026]</ref></br>''इरानी रेड क्रिसेन्ट सोसाइटीका अनुसार:''<ref name="Mohamed"/><br />५५५ जना मारिएका (कम्तिमा १५० सर्वसाधारण सन् २०२६ को मिनाब विद्यालय हवाई हमलामा मारिएका),<ref>{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref><br />७४७ घाइते</br><hr>{{Flagicon|Popular Mobilization Forces}} ४ लडाकुको मृत्यु, ३ घाइते<ref>{{cite web|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/iran-backed-iraqi-militia-says-four-fighters-killed-in-us-israeli-airstrike-as-protests-erupt-across-iraq}}</ref><hr>{{झण्डा चिन्ह|लेबनान}} ३१ जनाको मृत्यु, १४९ घाइते<ref name="AlJazeeraLebanon">{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera}}</ref> | casualties3 = {{flagdeco|UAE}} [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा ३ जनाको मृत्यु र ५८ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=Three killed and 58 injured as UAE intercepts Iranian drones targeting the country |url=https://gulfnews.com/uae/three-killed-and-58-injured-as-uae-intercepts-iranian-drones-targeting-the-country-1.500459740 |access-date=1 March 2026 |website=Gulf News |date=1 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Kuwait}} [[कुवेत]]मा १ जनाको मृत्यु र ३२ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}</ref><br />{{flagdeco|Qatar}} [[कतार]]मा १६ जना घाइते<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}</ref><br />{{flagdeco|Jordan}} [[जोर्डन]]मा ५ जना घाइते<ref>{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><br />{{flagdeco|Bahrain}}[[बहराइन]]मा १ जनाको मृत्यु र ६ अन्य घाइते<br />{{flagdeco|Oman}} [[ओमान]]मा १ जना घाइते<br />{{flagdeco|China}} १ चिनियाँ नागरिकको [[इरान]]मा मृत्यु भएको<ref>{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}</ref><br/ >{{flagdeco|Pakistan}} १ पाकिस्तानी नागरिकको मृत्यु संयुक्त अरब इमिरेट्समा भएको<ref>{{cite web|title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes|url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes|date=28 February 2026|website=The Express Tribune|access-date=2 March 2026}}</ref><br/ > {{flagdeco|नेपाल}} संयुक्त अरब इमिरेट्समा १ नेपालीको मृत्यु <ref>{{Cite news |date=२० फागुन २०८२ |title=इरानी हमलाबाट एक जना नेपालीको मृत्यु : युएईको रक्षा मन्त्रालय|url= https://nepalkhabar.com/society/267011-2026-3-1-19-42-58 |work=नेपाल खबर |language=नेपाली}}</ref><br />[[हर्मुज जलसन्धि]]मा १ जना मारिएका र ४ अन्य घाइते भएका<ref name="TOI020326">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates |url=https://www.timesofisrael.com/three-tankers-damaged-in-gulf-and-one-seafarer-killed-as-us-iran-conflict-escalates/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref><br /> | conflict = सन् २०२६ को इरान द्वन्द्व | units3 = ''{{Center|[[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्व युद्ध क्रम|युद्ध क्रम हेर्नुहोस्]]}}'' }} सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ का दिन [[इजरायल]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले [[इरान]]का विभिन्न स्थानहरूमा एकैसाथ समन्वयात्मक आक्रमण सुरु गरेपछि यसले एउटा ठूलो द्वन्द्व निम्त्याएको थियो। यस आक्रमणले उच्च पदस्थ अधिकारीहरू सहित सैन्य सुरक्षालाई निशाना बनाएको थियो र यसको उद्देश्य सत्ता परिवर्तन गराउनु थियो।<ref name="Sanger-2026">{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026}}</ref> यस आक्रमणमा परी [[इरान]]का द्वितीय [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]], [[अली खामेनेई]]ले समेत [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|ज्यान गुमाएका]] थिए।<ref>{{Cite web |title=Iranian state TV announces death of Iran's Supreme Leader Ali Khamenei |url=https://www.middleeasteye.net/news/iranian-state-tv-announces-death-irans-supreme-leader-ali-khamenei |access-date=28 February 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> आक्रमण हुनुभन्दा अघि [[ओमान]]को मध्यस्थतामा अप्रत्यक्ष आणविक वार्ता भएतापनि उक्त वार्ता कुनै सम्झौता बिनानै समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite news |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=reuters}}</ref> त्यसपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् २००३ को इराक आक्रमण यताकै सबैभन्दा ठूलो सैन्य परिचालन मध्य पूर्वमा गरेको थियो।<ref name="Seligman-2026">{{Cite news |first1=Lara|last1=Seligman|first2=Michael R.|last2=Gordon|first3=Alexander|last3=Ward|first4=Shelby|last4=Holliday|date=19 February 2026|title=U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219013958/https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-date=19 February 2026|access-date=1 March 2026|work= The wall streat journal|language=en}}</ref> यसको सुरुवात अमेरिका र इजरायलले इरानका सहरहरू [[तेहरान]], [[इस्फहान]], [[कोम]], [[कराज]] र [[केर्मानसाह]]मा गरेको संयुक्त आक्रमणबाट भएको थियो। यस आक्रमण मार्फत इरानका [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेईको हत्या]] गरिएको र उनको निवास पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको थियो। सर्वोच्च नेताका साथसाथै इरानको [[सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्]]का पूर्व प्रमुख [[अली सामखानी]] र अन्य धेरै इरानी अधिकारीहरू पनि मारिएका थिए।<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |work=The times of isreal |language=en |issn=0040-7909}}</ref> प्रतिशोधस्वरूप, इरानले इजरायललाई लक्षित गर्नुका साथै<ref name="Boxerman-2026">{{Cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=28 February 2026 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> [[फारसको खाडी]] क्षेत्रभरि आफ्ना दर्जनौँ ड्रोन र [[प्राक्षेपिक क्षेप्यास्त्र]]हरू प्रहार गरी त्यसको प्रमुख निशाना [[जोर्डन]], [[कुवेत]],<ref name="Smoke seen in Bahrain">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |work=AP News}}</ref> [[बहराइन]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[कतार]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[इराक]],<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Kurdistan Announces Safety, Supply and Power Measures as Missiles Intercepted Over Erbil |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/896910/slug |access-date=28 February 2026 |website=Kurdistan24 |language=en}}</ref> [[साउदी अरब]] र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरूलाई बनाइएको थियो।<ref>{{Cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> इरानले कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू सहित नागरिक उड्डयन सुविधाहरूमा समेत आक्रमण गरेको प्रतिवेदनहरू सार्वजनिक भएका थिए।<ref>{{cite web |title=Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/four-injured-after-incident-dubai-international-airport-dubai-media-office-says-2026-02-28/ |website=Reuters |access-date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص في حادث بمطار دبي الدولي |url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1855878-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A6%D9%84%D9%8A |language=ar |website=Sky News Arabia |date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص إثر حادث في مطار دبي الدولي |language=अरबी |url=https://www.factjo.com/news/133437 |website=FactJo |access-date=1 March 2026}}</ref> [[यमन]]मा आधारित [[हुथी]]हरूले लाल सागरमा आफ्नो आक्रमण पुनः सुरु गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Bennett |first=Tom |title=Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region |url=https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro |work=BBC News |date=28 February 2026 |access-date=28 February 2026}}</ref><ref name="The Times of Israel-2026">{{Cite news |agency=Associated Press |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they'll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> [[हर्मुज जलसन्धि]]लाई इरानद्वारा बन्द गरिएपछि विश्वव्यापी तेल र ग्यास ढुवानीमा अवरोध पुगेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=The New York Times |date=28 February 2026}}</ref> ट्रम्पले यस सैन्य अभियानको उद्देश्य इरानको क्षेप्यास्त्र र सैन्य क्षमता नष्ट गर्ने, इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट रोक्ने र अन्ततः त्यहाँको शासन सत्ता ढाल्नु रहेको घोषणा गरेका थिए।<ref name="Magid-2026">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> मार्च १ का दिन ट्रम्पले यी उद्देश्यहरू पूरा हुन एक महिना वा सोभन्दा कम समय लाग्ने बताएता पनि<ref>{{Cite web |title=Trump says Iran war may last 'four weeks or so' |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/trump-says-iran-war-may-last-four-weeks-or-so |access-date=1 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> विश्लेषकहरूले भने परिवर्तन भइरहने यस्ता उद्देश्यहरू तोकिएको समय सीमाभित्र पूरा हुन सक्नेमा प्रश्न उठाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Donald Trump's Iran objectives: What can be achieved? |url=https://www.dw.com/en/donald-trumps-iran-objectives-what-can-be-achieved/a-76166558 |access-date=1 March 2026 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Six key lines from Trump's statement on Iran strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c620d3nnw80o |access-date=1 March 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Trump: 'Freedom' for Iran is goal of 'major military operation' |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/02/28/trump-iran-war-regime-change-freedom/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> यी आक्रमणहरूप्रति अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाहरू मिश्रित रहेका छन्। विश्वभरि नै आक्रमणको समर्थनमा उत्सव र आक्रमणको विरोधमा प्रदर्शनहरू आयोजना गरिएका र यसैको प्रतिक्रियास्वरूप विभिन्न स्थानमा गोलीकाण्डका घटनाहरू समेत भएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-police-fire-tear-gas-protesters-outside-us-consulate-reuters-witness-2026-03-01/ |title=Crowds worldwide rage or celebrate after Iran strikes; 23 killed in Pakistan |publisher=Reuters}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] र धेरै तटस्थ देशहरूले मध्य पूर्वको स्थिरतामा दखल पुर्‍याएको भन्दै सुरुवाती आक्रमणहरूको निन्दा गरेका थिए भने अन्य केहीले भने यस क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगीहरूमाथि इरानले गरेको प्रतिशोधात्मक आक्रमणको आलोचना गरेका थिए।<ref name="BBC News-2026c">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=28 February 2026 |work=BBC News |language=en}}</ref> यस सैन्य अभियानका आलोचकहरूले यसलाई अमेरिकी कानुन विपरित अवैध र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अन्तर्गत इरानको सार्वभौमिकताको उल्लङ्घनको रूपमा समेत वर्णन गरेका छन्।<ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=28 February 2026 |title=How the World Is Reacting to the Attack on Iran |url=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |access-date=1 March 2026 |magazine=Time |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260412130753/https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |date=12 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime |access-date=2 March 2026 |website=Philstar.com}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 7g0rtcy51lr2gmolvzb8lwsqlig3ltk 1366418 1366417 2026-07-20T15:03:03Z ~2026-40642-46 79893 1366418 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | width = | partof = [[मध्य पूर्व सङ्कट (सन् २०२३–वर्तमान)]] | image = {{Location map+ | Middle East4 | width = 300 | float = center | border = infobox | caption = प्रहार गरिएका स्थानहरू:<br />[[File:Blue pog.svg|8px|link=]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[इजरायल]]<br />[[File:Red pog.svg|8px|link=]] [[इरान]] र [[हिजबुल्लाह]]<ref name="Mohamed">{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}</ref> | places = {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.688|51.389}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.64|50.87}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.3|47.066}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.832|50.991}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.652|51.675}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.073|46.296}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.54|45.07}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.638|46.422}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.487|48.353}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.51|36.34}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.135|57.078}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.653|57.782}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|29.59|52.58}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|28.91|50.82}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.29|60.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.38|48.40}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|36.22|59.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.196|56.288}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.991|51.423}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|31.318|48.671}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.338|46.054}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.942|47.529}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.243|48.298}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.867|44.214}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|36.229|43.954}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.825|36.790}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|28.936|47.794}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|29.231|47.970}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|25.118|51.316}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.241|54.552}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.201|55.273}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.705|46.686}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.061|47.562}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.082|34.779}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.205|50.615}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|19.67|57.72}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.79|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.74|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|34.59|32.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.85|35.51}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.20|35.57}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.26|44.23}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.691|50.096}}}} }} | image_upright = | alt = | caption = | date = २८ फेब्रुअरी २०२६ – वर्तमान ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[पश्चिम एसिया]] (मुख्यतः [[फारसको खाडी]] र ऐतिहासिक पूर्व-भूमध्यसागरीय क्षेत्रहरू) | coordinates = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | mapframe = | territory = | status = जारी{{Bulleted list|[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेई]] सहित [[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्वका क्रममा मारिएका इरानी अधिकारीहरूको सूची|इरानी सरकारी अधिकारीहरूको हत्या]]|सर्वोच्च नेता र अन्य सरकारी अधिकारीहरूको हत्यापछि अन्तरिम नेतृत्व परिषद्को स्थापना|[[हर्मुज जलसन्धि]] कथित रूपमा [[इस्लामी क्रान्तिकारी सुरक्षा फौज]]द्वारा बन्द गरिएको}} | combatants_header = | combatant1 = {{झण्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}<br />{{झण्डा|इजरायल}} ---- '''रक्षात्मक मात्र:'''<br>{{tree list}} *{{झण्डा|बहराइन}}{{efn|name=fn1|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको।}} *{{flagicon image|Roj emblem.svg|border=no}} इरानी कुर्दिस्तानका राजनीतिक शक्तिहरूको गठबन्धन **{{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} इरानी कुर्दिस्तानको लोकतान्त्रिक पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted">{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref> **{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} कुर्दिस्तान स्वतन्त्रता पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted" /> *{{झण्डा|फ्रान्स}}<ref name=FranceGermanyUK>{{Cite news|title=France, Germany, UK ready to take 'defensive action' against Iran|url=https://www.france24.com/en/live-news/20260301-france-germany-uk-ready-to-take-defensive-action-against-iran|work=France24|access-date=1 March 2026|date=1 March 2026|language=en}}</ref> *{{झण्डा|जर्मनी}}<ref name=FranceGermanyUK/> *{{झण्डा|युनान}}<ref>{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1296727/greece-deploys-frigates-and-f-16s-to-cyprus-amid-rising-security-tensions/|title=Greece deploys frigates and F-16s to Cyprus amid rising security tensions|language=en|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|work=Ekathimerini}}</ref> *{{झण्डा|इराक}}{{efn|दुवै युद्धरत पक्षहरूद्वारा विभिन्न स्थानमा आक्रमण गरिएको।}} **{{झण्डा|कुर्दिस्तान क्षेत्र}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|जोर्डन}}{{efn|name=fn2|इरानी क्षेप्यास्त्रको प्रभाव, यद्यपि जानाजानी लक्षित गरिएको होइन।}} *{{झण्डा|कुवेत}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|ओमान}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|कतार}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|साउदी अरब}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|सिरिया}}{{efn|name=fn2}} *{{झण्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}{{efn|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको}} *{{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}}{{efn|बेलायती विमानहरूले अमेरिका र इजरायलको पक्षमा "रक्षात्मक अभियान"मा भाग लिएका थिए।}} **[[अक्रोत्तिरी र धेकेलिया]]{{efn|ड्रोनद्वारा आक्रमण गरिएको।}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{झण्डा|इरान}}<br />{{ubl|प्रतिरोधको अक्ष |{{tree list}} **{{झण्डा|यमन}} सर्वोच्च राजनीतिक परिषद् ***{{झण्डा|Houthis}} **{{झण्डा|हिजबुल्लाह}} (२ मार्च देखि) **{{झण्डा|Popular Mobilization Forces}} {{tree list/end}}}} | combatant2a = | commander1 = {{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डोनाल्ड ट्रम्प]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[जेडी भ्यान्स]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[मार्को रुबियो]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[पिट हेगसेथ]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ड्यान केन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ब्राड कुपर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[केनेथ विल्सबाक]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डेरिल काउडल]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इजरायल काट्ज]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[डेभिड बार्निया]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इयाल जामिर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[तामिर यादाई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[टोमर बार]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[स्लोमी बाइन्डर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इत्जिक कोहेन (अधिकारी)|इत्जिक कोहेन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} से कालफेर<br /> | strength1 = | strength2 = | notes = | campaignbox = | commander2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली खामेनेई]]{{Assassinated|अली खामेनीको हत्या}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मसुद पेजेस्कियान]]<br />{{flagicon|इरान}} [[गोलम-हुसेन मोहसेनी-इजेई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्बास अराघची]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अहमद वाहिदी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अजिज नासिरजादेह]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली लारिजानी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा अराफी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्दोलरहिम मौसावी]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली अब्दुल्लाही]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अमिर हतामी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मोहम्मद पाकपुर]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[माजिद मौसावी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा ताङसिरी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली शामखानी]]{{Assassinated}}<br />{{flagicon|Houthis}} [[अब्दुल-मलिक अल-हुथी]]<br />{{flagicon|हिजबुल्लाह}} [[नैम कासिम]] | casualties1 = {{flagdeco|USA}} ४ सैनिक मारिए, ५ घाइते<ref>{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}</ref><br />३ एफ-१५इ विमान नष्ट (मैत्रीपूर्ण आक्रमण)<ref>{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CENTCOM|access-date=2 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Israel}} १२ जना मारिए, ११ बेपत्ता,<ref name="Mohamed"/> ७७७ घाइते<ref>{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=Jewish Insider}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war}}</ref> | casualties2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} ४८ नेताहरू मारिएका (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |publisher=Reuters |date=1 March 2026}}</ref><br />९ युद्धपोतहरू डुबाइए (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |url=https://www.wral.com/news/ap/693bc-trump-says-9-iranian-warships-have-been-sunk/ |title=Trump says 9 Iranian warships have been sunk|agency=Associated Press|website=WRAL-TV|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|first3=Josh|last3=Boak|first4=Eric|last4=Tucker|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref><br />कम्तिमा १ एफ-४ र २ नर्थरोप एफ-५ विमानहरू नष्ट<ref>[https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026]</ref></br>''इरानी रेड क्रिसेन्ट सोसाइटीका अनुसार:''<ref name="Mohamed"/><br />५५५ जना मारिएका (कम्तिमा १५० सर्वसाधारण सन् २०२६ को मिनाब विद्यालय हवाई हमलामा मारिएका),<ref>{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref><br />७४७ घाइते</br><hr>{{Flagicon|Popular Mobilization Forces}} ४ लडाकुको मृत्यु, ३ घाइते<ref>{{cite web|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/iran-backed-iraqi-militia-says-four-fighters-killed-in-us-israeli-airstrike-as-protests-erupt-across-iraq}}</ref><hr>{{झण्डा चिन्ह|लेबनान}} ३१ जनाको मृत्यु, १४९ घाइते<ref name="AlJazeeraLebanon">{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera}}</ref> | casualties3 = {{flagdeco|UAE}} [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा ३ जनाको मृत्यु र ५८ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=Three killed and 58 injured as UAE intercepts Iranian drones targeting the country |url=https://gulfnews.com/uae/three-killed-and-58-injured-as-uae-intercepts-iranian-drones-targeting-the-country-1.500459740 |access-date=1 March 2026 |website=Gulf News |date=1 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Kuwait}} [[कुवेत]]मा १ जनाको मृत्यु र ३२ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}</ref><br />{{flagdeco|Qatar}} [[कतार]]मा १६ जना घाइते<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}</ref><br />{{flagdeco|Jordan}} [[जोर्डन]]मा ५ जना घाइते<ref>{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><br />{{flagdeco|Bahrain}}[[बहराइन]]मा १ जनाको मृत्यु र ६ अन्य घाइते<br />{{flagdeco|Oman}} [[ओमान]]मा १ जना घाइते<br />{{flagdeco|China}} १ चिनियाँ नागरिकको [[इरान]]मा मृत्यु भएको<ref>{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}</ref><br/ >{{flagdeco|Pakistan}} १ पाकिस्तानी नागरिकको मृत्यु संयुक्त अरब इमिरेट्समा भएको<ref>{{cite web|title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes|url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes|date=28 February 2026|website=The Express Tribune|access-date=2 March 2026}}</ref><br/ > {{flagdeco|नेपाल}} संयुक्त अरब इमिरेट्समा १ नेपालीको मृत्यु <ref>{{Cite news |date=२० फागुन २०८२ |title=इरानी हमलाबाट एक जना नेपालीको मृत्यु : युएईको रक्षा मन्त्रालय|url= https://nepalkhabar.com/society/267011-2026-3-1-19-42-58 |work=नेपाल खबर |language=नेपाली}}</ref><br />[[हर्मुज जलसन्धि]]मा १ जना मारिएका र ४ अन्य घाइते भएका<ref name="TOI020326">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates |url=https://www.timesofisrael.com/three-tankers-damaged-in-gulf-and-one-seafarer-killed-as-us-iran-conflict-escalates/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref><br /> | conflict = सन् २०२६ को इरान द्वन्द्व | units3 = ''{{Center|[[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्व युद्ध क्रम|युद्ध क्रम हेर्नुहोस्]]}}'' }} सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ का दिन [[इजरायल]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले [[इरान]]का विभिन्न स्थानहरूमा एकैसाथ समन्वयात्मक आक्रमण सुरु गरेपछि यसले एउटा ठूलो द्वन्द्व निम्त्याएको थियो। यस आक्रमणले उच्च पदस्थ अधिकारीहरू सहित सैन्य सुरक्षालाई निशाना बनाएको थियो र यसको उद्देश्य सत्ता परिवर्तन गराउनु थियो।<ref name="Sanger-2026">{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026}}</ref> यस आक्रमणमा परी [[इरान]]का द्वितीय [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]], [[अली खामेनेई]]ले समेत [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|ज्यान गुमाएका]] थिए।<ref>{{Cite web |title=Iranian state TV announces death of Iran's Supreme Leader Ali Khamenei |url=https://www.middleeasteye.net/news/iranian-state-tv-announces-death-irans-supreme-leader-ali-khamenei |access-date=28 February 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> आक्रमण हुनुभन्दा अघि [[ओमान]]को मध्यस्थतामा अप्रत्यक्ष आणविक वार्ता भएतापनि उक्त वार्ता कुनै सम्झौता बिनानै समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite news |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=reuters}}</ref> त्यसपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् २००३ को इराक आक्रमण यताकै सबैभन्दा ठूलो सैन्य परिचालन मध्य पूर्वमा गरेको थियो।<ref name="Seligman-2026">{{Cite news |first1=Lara|last1=Seligman|first2=Michael R.|last2=Gordon|first3=Alexander|last3=Ward|first4=Shelby|last4=Holliday|date=19 February 2026|title=U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219013958/https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-date=19 February 2026|access-date=1 March 2026|work= The wall streat journal|language=en}}</ref> यसको सुरुवात अमेरिका र इजरायलले इरानका सहरहरू [[तेहरान]], [[इस्फहान]], [[कोम]], [[कराज]] र [[केर्मानसाह]]मा गरेको संयुक्त आक्रमणबाट भएको थियो। यस आक्रमण मार्फत इरानका [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेईको हत्या]] गरिएको र उनको निवास पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको थियो। सर्वोच्च नेताका साथसाथै इरानको [[सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्]]का पूर्व प्रमुख [[अली सामखानी]] र अन्य धेरै इरानी अधिकारीहरू पनि मारिएका थिए।<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |work=The times of isreal |language=en |issn=0040-7909}}</ref> प्रतिशोधस्वरूप, इरानले इजरायललाई लक्षित गर्नुका साथै<ref name="Boxerman-2026">{{Cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=28 February 2026 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> [[फारसको खाडी]] क्षेत्रभरि आफ्ना दर्जनौँ ड्रोन र [[प्राक्षेपिक क्षेप्यास्त्र]]हरू प्रहार गरी त्यसको प्रमुख निशाना [[जोर्डन]], [[कुवेत]],<ref name="Smoke seen in Bahrain">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |work=AP News}}</ref> [[बहराइन]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[कतार]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[इराक]],<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Kurdistan Announces Safety, Supply and Power Measures as Missiles Intercepted Over Erbil |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/896910/slug |access-date=28 February 2026 |website=Kurdistan24 |language=en}}</ref> [[साउदी अरब]] र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरूलाई बनाइएको थियो।<ref>{{Cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> इरानले कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू सहित नागरिक उड्डयन सुविधाहरूमा समेत आक्रमण गरेको प्रतिवेदनहरू सार्वजनिक भएका थिए।<ref>{{cite web |title=Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/four-injured-after-incident-dubai-international-airport-dubai-media-office-says-2026-02-28/ |website=Reuters |access-date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص في حادث بمطار دبي الدولي |url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1855878-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A6%D9%84%D9%8A |language=ar |website=Sky News Arabia |date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص إثر حادث في مطار دبي الدولي |language=अरबी |url=https://www.factjo.com/news/133437 |website=FactJo |access-date=1 March 2026}}</ref> [[यमन]]मा आधारित [[हुथी]]हरूले लाल सागरमा आफ्नो आक्रमण पुनः सुरु गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Bennett |first=Tom |title=Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region |url=https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro |work=BBC News |date=28 February 2026 |access-date=28 February 2026}}</ref><ref name="The Times of Israel-2026">{{Cite news |agency=Associated Press |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they'll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> [[हर्मुज जलसन्धि]]लाई इरानद्वारा बन्द गरिएपछि विश्वव्यापी तेल र ग्यास ढुवानीमा अवरोध पुगेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=The New York Times |date=28 February 2026}}</ref> ट्रम्पले यस सैन्य अभियानको उद्देश्य इरानको क्षेप्यास्त्र र सैन्य क्षमता नष्ट गर्ने, इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट रोक्ने र अन्ततः त्यहाँको शासन सत्ता ढाल्नु रहेको घोषणा गरेका थिए।<ref name="Magid-2026">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> मार्च १ का दिन ट्रम्पले यी उद्देश्यहरू पूरा हुन एक महिना वा सोभन्दा कम समय लाग्ने बताएता पनि<ref>{{Cite web |title=Trump says Iran war may last 'four weeks or so' |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/trump-says-iran-war-may-last-four-weeks-or-so |access-date=1 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> विश्लेषकहरूले भने परिवर्तन भइरहने यस्ता उद्देश्यहरू तोकिएको समय सीमाभित्र पूरा हुन सक्नेमा प्रश्न उठाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Donald Trump's Iran objectives: What can be achieved? |url=https://www.dw.com/en/donald-trumps-iran-objectives-what-can-be-achieved/a-76166558 |access-date=1 March 2026 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Six key lines from Trump's statement on Iran strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c620d3nnw80o |access-date=1 March 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Trump: 'Freedom' for Iran is goal of 'major military operation' |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/02/28/trump-iran-war-regime-change-freedom/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> यी आक्रमणहरूप्रति अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाहरू मिश्रित रहेका छन्। विश्वभरि नै आक्रमणको समर्थनमा उत्सव र आक्रमणको विरोधमा प्रदर्शनहरू आयोजना गरिएका र यसैको प्रतिक्रियास्वरूप विभिन्न स्थानमा गोलीकाण्डका घटनाहरू समेत भएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-police-fire-tear-gas-protesters-outside-us-consulate-reuters-witness-2026-03-01/ |title=Crowds worldwide rage or celebrate after Iran strikes; 23 killed in Pakistan |publisher=Reuters}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] र धेरै तटस्थ देशहरूले मध्य पूर्वको स्थिरतामा दखल पुर्‍याएको भन्दै सुरुवाती आक्रमणहरूको निन्दा गरेका थिए भने अन्य केहीले भने यस क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगीहरूमाथि इरानले गरेको प्रतिशोधात्मक आक्रमणको आलोचना गरेका थिए।<ref name="BBC News-2026c">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=28 February 2026 |work=BBC News |language=en}}</ref> यस सैन्य अभियानका आलोचकहरूले यसलाई अमेरिकी कानुन विपरित अवैध र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अन्तर्गत इरानको सार्वभौमिकताको उल्लङ्घनको रूपमा समेत वर्णन गरेका छन्।<ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=28 February 2026 |title=How the World Is Reacting to the Attack on Iran |url=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |access-date=1 March 2026 |magazine=Time |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260412130753/https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |date=12 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime |access-date=2 March 2026 |website=Philstar.com}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 56n4if0kh1s5ju8i0nlaeznd314slm9 3 149777 1366630 1351535 2026-07-22T08:22:53Z ~2026-40759-65 79917 /* यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. */ नयाँ खण्ड 1366630 wikitext text/x-wiki == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-19005-53|&#126;2026-19005-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-19005-53|वार्तालाप]]) १६:५४, १५ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. == आदरणीय सम्पादकज्यू यो पृष्ठ हटाएर मद्दत गरिदिनुहोला, यहाँ नदेखिने गरि सधैंको लागि हटाइदिनुहोला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40759-65|&#126;2026-40759-65]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40759-65|वार्तालाप]]) १४:०७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) 7uc9vj5xv1twk7tjw9mjydhuvhtm8c5 1366723 1366630 2026-07-22T12:12:17Z Prahlad Nepal 72094 /* हो हो यो पृष्ठलाई हटाइदिनुहोस्. पुरानो पृष्ठ कता हराएको छ. सुरक्षित गरिएको हो कि के हो ? त्यो हेरौं त */ नयाँ खण्ड 1366723 wikitext text/x-wiki == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-19005-53|&#126;2026-19005-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-19005-53|वार्तालाप]]) १६:५४, १५ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. == आदरणीय सम्पादकज्यू यो पृष्ठ हटाएर मद्दत गरिदिनुहोला, यहाँ नदेखिने गरि सधैंको लागि हटाइदिनुहोला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40759-65|&#126;2026-40759-65]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40759-65|वार्तालाप]]) १४:०७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == हो हो यो पृष्ठलाई हटाइदिनुहोस्. पुरानो पृष्ठ कता हराएको छ. सुरक्षित गरिएको हो कि के हो ? त्यो हेरौं त == सुरक्षित गरिएको पृष्ठ पनि हटाइदिएर आवश्यक परे नयाँ पृष्ठ बनाउँला [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:५७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) j11zj5g3c574gqs94fgcllql2lsm15o 0 149890 1366758 1365542 2026-07-23T01:52:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366758 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार "[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई रजौटा मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए" ।<ref>{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}</ref> [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा पनि राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क यदाकदा सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}} * [[रणबहादुर शाह]]{{when}} * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। === चीनका बादशाह र मुगल बादशाह === चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref><ref>{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> १८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी <ref>{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................''' '''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी''' '''............................................''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===सुरुवात- न्यून प्रयोग=== गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref><ref>{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा "श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन" उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}</ref> लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा "यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु" भनेका छन्।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}</ref> १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :<ref>{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | | valign="top" |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] | |- | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===आधिकारिक प्रयोग=== [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा "श्री ५ महाराजा" उल्लेख गरिएको छ । नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । ===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य=== २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] gfeg6gtp98qi8t2x1ncilauy2nr9ub1 4 150704 1366540 1365037 2026-07-21T11:57:35Z Janak Bhatta 10885 सुधार गरियो 1366540 wikitext text/x-wiki {{translate}} [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|250px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} <center><span style=background:green;><font color="yellow">'''साथै यस बाहेकका पनि महिला सम्बन्धित शीर्षकमा लेख बनाउन सकिनेछ।</font>'''</span></center> {| class="wikitable" |+ लेखहरूको सूची |- ! सं.न !! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- | १ || [[:en:Breast Cancer|Breast Cancer]] || [[स्तन क्यान्सर]] || [[:mai:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:dty:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:new:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:d:Q128581|Q128581]] |- | २ || [[:en:Cervical cancer|Cervical cancer]]|| [[पाठेघरको क्यान्सर]] || [[:mai:पाठेघरक क्यान्सर| पाठेघरक क्यान्सर]] || [[:dty:पाठेघरको क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:new:पाठेघर क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:d:Q160105|Q160105]] |- | ३ || [[:en:Ovarian Cancer|Ovarian Cancer]] || [[अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:mai:अण्डाशयक क्यान्सर|अण्डाशयक क्यान्सर]] || [[:dty:अण्डाशयको क्यान्सर|अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:new:अण्डाशय क्यान्सर|अण्डाशय क्यान्सर]] || [[:d:Q172341|Q172341]] |- | ४ || [[:en:Urinary Tract Infections|Urinary Tract Infections]] || [[मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:mai:मूत्रमार्गक सङ्क्रमण|मूत्रमार्गक सङ्क्रमण]] || [[:dty:मूत्रमार्गको सङ्क्रमण|मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:new:मूत्रमार्ग सङ्क्रमण|मूत्रमार्ग सङ्क्रमण]] || [[:d:Q221668 |Q221668]] |- | ५ || [[:en:Autoimmune Diseases|Autoimmune Diseases]] || [[स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:mai:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:dty:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:new:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:d:Q8084905|Q8084905]] |- | ६ || [[:en:Menopause|Menopause]] || [[रजोनिवृत्ति]] || [[:mai:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:dty:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:new:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:d:Q177708|Q177708]] |- | ७ || [[:en:Sexual and reproductive health|Sexual and reproductive health]] || [[यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:mai:यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य|यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:dty:यौन र प्रजनन स्वास्थ्य|यौन र प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:new:यौन र प्रजनन स्वास्थ्य|यौन र प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:d: Q3501817 | Q3501817]] |- | ८ || [[:en:Maternal health|Maternal health]] || [[मातृ स्वास्थ्य]] || [[:mai:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:dty:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:new:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:d: Q6786626 | Q6786626]] |- | ९ || [[:en:Non-communicable diseases|Non-communicable diseases]] || [[नसर्ने रोग]] || [[:mai:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:dty:नसद्दा रोग|नसद्दा रोग]] || [[:new:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:d: Q3137154 | Q3137154]] |- |१० || [[:en:Pregnancy|Pregnancy]] || [[गर्भावस्था]] || [[:mai:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:dty:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:new:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:d: Q11995 | Q11995]] |- |११ || [[:en:Birthing center|Birthing center]] || [[प्रसूति गृह]] || [[:mai:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:dty:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:new:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:d: Q1752787 | Q1752787]] |- |१३ || [[:en:Breastfeeding|Breastfeeding]] || [[स्तनपान]] || [[:mai:स्तनपान|स्तनपान]] || [[:dty::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:new::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:d: Q174876 | Q174876]] |- |१४ || [[:en:Mammary gland|Mammary gland]] || [[स्तन ग्रन्थी]] || [[:mai:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:dty:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:new:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:d: Q189961 | Q189961]] |- |१५ || [[:en:Menstrual cycle|Menstrual cycle]] || [[महिनावारी चक्र]] || [[:mai:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:dty:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:new:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:d: Q83864 | Q83864]] |- |१६ || [[:en:Female sexual arousal disorder|Female sexual arousal disorder]] || [[महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:mai:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:dty:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:new:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:d: Q3241252 | Q3241252]] |- |१७ || [[:en:Back labor|Back labor]] || [[प्रसव पीडा]] || [[:mai:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:dty:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:new:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:d: Q18209814 | Q18209814]] |- |१८ || [[:en:Feminine psychology|Feminine psychology]] || [[स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:mai:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:dty:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:new:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:d: Q2788678 | Q2788678]] |- |१९ ||[[:en:Childbirth|Childbirth]] || [[प्रसूति]] || [[:mai:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:dty:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:new:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:d: Q34581 | Q34581]] |- |२० ||[[:en:Caesarean section|Caesarean section]] || [[शल्य प्रसव]] || [[:mai:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:dty:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:new:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:d: Q228036 | Q228036]] |- |२१ ||[[:en:Clitoris|Clitoris]] || [[भगाङ्कुर]] || [[:mai:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:dty:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:new:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:d: Q873072 | Q873072]] |- |२२ || [[:en:Menstruation|Menstruation]] || [[महिनावारी]] || [[:mai:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:dty:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:new:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:d: Q12171 | Q12171]] |- |२३ || [[:en:Midwife|Midwife]] || [[सुडेनी]] || [[:mai:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:dty:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:new:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:d: Q185196 | Q185196]] |- |२४ || [[:en:Abortion|Abortion]] || [[गर्भपतन]] || [[:mai:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:dty:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:new:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:d: Q8452 | Q8452]] |- |२५ || [[:en:Teenage pregnancy|Teenage pregnancy]] || [[किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:mai:किशोरावस्थाक गर्भधारण|किशोरावस्थाक गर्भधारण]] || [[:dty:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:new:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:d: Q535691 | Q535691]] |- |२६ || [[:en:Reproductive system disease|Reproductive system disease]] || [[प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:mai:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:dty:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:new:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:d: Q7314317 | Q7314317]] |- |२७ || [[:en:Dysmenorrhea|Dysmenorrhea]] || [[डिस्मेनोरिया]] || [[:mai:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:dty:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:new:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:d: Q816422 | Q816422]] |- |२८ || [[:en:Family planning|Family planning]] || [[परिवार नियोजन]] || [[:mai:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:dty:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:new:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:d: Q1280670| Q1280670]] |- |२९ || [[:en:Urethral sponge|Urethral sponge]] || [[यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:mai:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:dty:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:new:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:d: Q1775558| Q1775558]] |- |३० || [[:en:Perineal sponge|Perineal sponge]] || [[पेरिनल स्पन्ज]] || [[:mai:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:dty:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:new:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:d: Q7168580| Q7168580]] |- |३१ || [[:en:Cervical intraepithelial neoplasia|Cervical intraepithelial neoplasia]] || [[सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:mai:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:dty:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:new:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:d: Q196788| Q196788]] |- |३२ || [[:en:Cervical weakness|Cervical weakness]] || [[गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:mai:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:dty:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:new:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:d: Q2563414| Q2563414]] |- |३३ || [[:en:Hematometra|Hematometra]] || [[हेमाटोमेट्रा]] || [[:mai:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:dty:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:new:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३४ || [[:en:Hypomenorrhea|Hypomenorrhea]] || [[हाइपोमेनोरिया]] || [[:mai:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:dty:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:new:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३५ || [[:en:Oligomenorrhea|Oligomenorrhea]] || [[ओलिगोमेनोरिया]] || [[:mai:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:dty:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:new:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:d: Q1970295| Q1970295]] |- |३६ || [[:en:Fallopian tube cancer|Fallopian tube cancer]] || [[फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:mai:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:dty:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:new:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:d: Q18554948| Q18554948]] |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] 1tf1zsf9ty7pi2e98ywtariqihuuo95 1366542 1366540 2026-07-21T12:01:31Z Janak Bhatta 10885 1366542 wikitext text/x-wiki {{translate}} [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|250px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} <center><span style=background:green;><font color="yellow">'''साथै यस बाहेकका पनि महिला सम्बन्धित शीर्षकमा लेख बनाउन सकिनेछ।</font>'''</span></center> {| class="wikitable" |+ लेखहरूको सूची |- ! सं.न !! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- | १ || [[:en:Breast Cancer|Breast Cancer]] || [[स्तन क्यान्सर]] || [[:mai:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:dty:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:new:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:d:Q128581|Q128581]] |- | २ || [[:en:Cervical cancer|Cervical cancer]]|| [[पाठेघरको क्यान्सर]] || [[:mai:पाठेघरक क्यान्सर| पाठेघरक क्यान्सर]] || [[:dty:पाठेघरको क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:new:पाठेघर क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:d:Q160105|Q160105]] |- | ३ || [[:en:Ovarian Cancer|Ovarian Cancer]] || [[अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:mai:अण्डाशयक क्यान्सर|अण्डाशयक क्यान्सर]] || [[:dty:अण्डाशयको क्यान्सर|अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:new:अण्डाशय क्यान्सर|अण्डाशय क्यान्सर]] || [[:d:Q172341|Q172341]] |- | ४ || [[:en:Urinary Tract Infections|Urinary Tract Infections]] || [[मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:mai:मूत्रमार्गक सङ्क्रमण|मूत्रमार्गक सङ्क्रमण]] || [[:dty:मूत्रमार्गको सङ्क्रमण|मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:new:मूत्रमार्ग सङ्क्रमण|मूत्रमार्ग सङ्क्रमण]] || [[:d:Q221668 |Q221668]] |- | ५ || [[:en:Autoimmune Diseases|Autoimmune Diseases]] || [[स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:mai:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:dty:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:new:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:d:Q8084905|Q8084905]] |- | ६ || [[:en:Menopause|Menopause]] || [[रजोनिवृत्ति]] || [[:mai:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:dty:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:new:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:d:Q177708|Q177708]] |- | ७ || [[:en:Sexual and reproductive health|Sexual and reproductive health]] || [[यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:mai:यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य|यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:dty:यौन रे प्रजनन स्वास्थ्य|यौन रे प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:new:यौन र प्रजनन स्वास्थ्य|यौन र प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:d: Q3501817 | Q3501817]] |- | ८ || [[:en:Maternal health|Maternal health]] || [[मातृ स्वास्थ्य]] || [[:mai:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:dty:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:new:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:d: Q6786626 | Q6786626]] |- | ९ || [[:en:Non-communicable diseases|Non-communicable diseases]] || [[नसर्ने रोग]] || [[:mai:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:dty:नसद्या रोग|नसद्या रोग]] || [[:new:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:d: Q3137154 | Q3137154]] |- |१० || [[:en:Pregnancy|Pregnancy]] || [[गर्भावस्था]] || [[:mai:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:dty:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:new:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:d: Q11995 | Q11995]] |- |११ || [[:en:Birthing center|Birthing center]] || [[प्रसूति गृह]] || [[:mai:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:dty:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:new:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:d: Q1752787 | Q1752787]] |- |१३ || [[:en:Breastfeeding|Breastfeeding]] || [[स्तनपान]] || [[:mai:स्तनपान|स्तनपान]] || [[:dty::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:new::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:d: Q174876 | Q174876]] |- |१४ || [[:en:Mammary gland|Mammary gland]] || [[स्तन ग्रन्थी]] || [[:mai:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:dty:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:new:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:d: Q189961 | Q189961]] |- |१५ || [[:en:Menstrual cycle|Menstrual cycle]] || [[महिनावारी चक्र]] || [[:mai:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:dty:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:new:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:d: Q83864 | Q83864]] |- |१६ || [[:en:Female sexual arousal disorder|Female sexual arousal disorder]] || [[महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:mai:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:dty:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:new:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:d: Q3241252 | Q3241252]] |- |१७ || [[:en:Back labor|Back labor]] || [[प्रसव पीडा]] || [[:mai:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:dty:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:new:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:d: Q18209814 | Q18209814]] |- |१८ || [[:en:Feminine psychology|Feminine psychology]] || [[स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:mai:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:dty:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:new:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:d: Q2788678 | Q2788678]] |- |१९ ||[[:en:Childbirth|Childbirth]] || [[प्रसूति]] || [[:mai:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:dty:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:new:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:d: Q34581 | Q34581]] |- |२० ||[[:en:Caesarean section|Caesarean section]] || [[शल्य प्रसव]] || [[:mai:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:dty:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:new:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:d: Q228036 | Q228036]] |- |२१ ||[[:en:Clitoris|Clitoris]] || [[भगाङ्कुर]] || [[:mai:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:dty:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:new:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:d: Q873072 | Q873072]] |- |२२ || [[:en:Menstruation|Menstruation]] || [[महिनावारी]] || [[:mai:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:dty:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:new:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:d: Q12171 | Q12171]] |- |२३ || [[:en:Midwife|Midwife]] || [[सुडेनी]] || [[:mai:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:dty:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:new:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:d: Q185196 | Q185196]] |- |२४ || [[:en:Abortion|Abortion]] || [[गर्भपतन]] || [[:mai:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:dty:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:new:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:d: Q8452 | Q8452]] |- |२५ || [[:en:Teenage pregnancy|Teenage pregnancy]] || [[किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:mai:किशोरावस्थाक गर्भधारण|किशोरावस्थाक गर्भधारण]] || [[:dty:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:new:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:d: Q535691 | Q535691]] |- |२६ || [[:en:Reproductive system disease|Reproductive system disease]] || [[प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:mai:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:dty:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:new:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:d: Q7314317 | Q7314317]] |- |२७ || [[:en:Dysmenorrhea|Dysmenorrhea]] || [[डिस्मेनोरिया]] || [[:mai:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:dty:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:new:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:d: Q816422 | Q816422]] |- |२८ || [[:en:Family planning|Family planning]] || [[परिवार नियोजन]] || [[:mai:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:dty:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:new:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:d: Q1280670| Q1280670]] |- |२९ || [[:en:Urethral sponge|Urethral sponge]] || [[यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:mai:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:dty:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:new:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:d: Q1775558| Q1775558]] |- |३० || [[:en:Perineal sponge|Perineal sponge]] || [[पेरिनल स्पन्ज]] || [[:mai:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:dty:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:new:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:d: Q7168580| Q7168580]] |- |३१ || [[:en:Cervical intraepithelial neoplasia|Cervical intraepithelial neoplasia]] || [[सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:mai:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:dty:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:new:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:d: Q196788| Q196788]] |- |३२ || [[:en:Cervical weakness|Cervical weakness]] || [[गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:mai:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:dty:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:new:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:d: Q2563414| Q2563414]] |- |३३ || [[:en:Hematometra|Hematometra]] || [[हेमाटोमेट्रा]] || [[:mai:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:dty:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:new:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३४ || [[:en:Hypomenorrhea|Hypomenorrhea]] || [[हाइपोमेनोरिया]] || [[:mai:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:dty:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:new:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३५ || [[:en:Oligomenorrhea|Oligomenorrhea]] || [[ओलिगोमेनोरिया]] || [[:mai:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:dty:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:new:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:d: Q1970295| Q1970295]] |- |३६ || [[:en:Fallopian tube cancer|Fallopian tube cancer]] || [[फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:mai:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:dty:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:new:फेलोपियन नलीको क्यान्सर|फेलोपियन नलीको क्यान्सर]] || [[:d: Q18554948| Q18554948]] |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] 3exgmf1icxdjbq9lttx5cwtk7gc9c3r 1366548 1366542 2026-07-21T12:20:26Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366548 wikitext text/x-wiki {{translate}} [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|250px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} <center><span style=background:green;><font color="yellow">'''साथै यस बाहेकका पनि महिला सम्बन्धित शीर्षकमा लेख बनाउन सकिनेछ।</font>'''</span></center> {| class="wikitable" |+ लेखहरूको सूची |- ! सं.न !! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- | १ || [[:en:Breast Cancer|Breast Cancer]] || [[स्तन क्यान्सर]] || [[:mai:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:dty:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:new:स्तन क्यान्सर|स्तन क्यान्सर]] || [[:d:Q128581|Q128581]] |- | २ || [[:en:Cervical cancer|Cervical cancer]]|| [[पाठेघरको क्यान्सर]] || [[:mai:पाठेघरक क्यान्सर| पाठेघरक क्यान्सर]] || [[:dty:पाठेघरको क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:new:पाठेघर क्यान्सर|पाठेघर क्यान्सर]] || [[:d:Q160105|Q160105]] |- | ३ || [[:en:Ovarian Cancer|Ovarian Cancer]] || [[अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:mai:अण्डाशयक क्यान्सर|अण्डाशयक क्यान्सर]] || [[:dty:अण्डाशयको क्यान्सर|अण्डाशयको क्यान्सर]] || [[:new:अण्डाशय क्यान्सर|अण्डाशय क्यान्सर]] || [[:d:Q172341|Q172341]] |- | ४ || [[:en:Urinary Tract Infections|Urinary Tract Infections]] || [[मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:mai:मूत्रमार्गक सङ्क्रमण|मूत्रमार्गक सङ्क्रमण]] || [[:dty:मूत्रमार्गको सङ्क्रमण|मूत्रमार्गको सङ्क्रमण]] || [[:new:मूत्रमार्ग सङ्क्रमण|मूत्रमार्ग सङ्क्रमण]] || [[:d:Q221668 |Q221668]] |- | ५ || [[:en:Autoimmune Diseases|Autoimmune Diseases]] || [[स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:mai:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:dty:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:new:स्वप्रतिरक्षित रोग|स्वप्रतिरक्षित रोग]] || [[:d:Q8084905|Q8084905]] |- | ६ || [[:en:Menopause|Menopause]] || [[रजोनिवृत्ति]] || [[:mai:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:dty:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:new:रजोनिवृत्ति|रजोनिवृत्ति]] || [[:d:Q177708|Q177708]] |- | ७ || [[:en:Sexual and reproductive health|Sexual and reproductive health]] || [[यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:mai:यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य|यौन आ प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:dty:यौन रे प्रजनन स्वास्थ्य|यौन रे प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:new:यौन र प्रजनन स्वास्थ्य|यौन र प्रजनन स्वास्थ्य]] || [[:d: Q3501817 | Q3501817]] |- | ८ || [[:en:Maternal health|Maternal health]] || [[मातृ स्वास्थ्य]] || [[:mai:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:dty:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:new:मातृ स्वास्थ्य|मातृ स्वास्थ्य]] || [[:d: Q6786626 | Q6786626]] |- | ९ || [[:en:Non-communicable diseases|Non-communicable diseases]] || [[नसर्ने रोग]] || [[:mai:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:dty:नसद्या रोग|नसद्या रोग]] || [[:new:नसर्ने रोग|नसर्ने रोग]] || [[:d: Q3137154 | Q3137154]] |- |१० || [[:en:Pregnancy|Pregnancy]] || [[गर्भावस्था]] || [[:mai:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:dty:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:new:गर्भावस्था|गर्भावस्था]] || [[:d: Q11995 | Q11995]] |- |११ || [[:en:Birthing center|Birthing center]] || [[प्रसूति गृह]] || [[:mai:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:dty:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:new:प्रसूति गृह|प्रसूति गृह]] || [[:d: Q1752787 | Q1752787]] |- |१३ || [[:en:Breastfeeding|Breastfeeding]] || [[स्तनपान]] || [[:mai:स्तनपान|स्तनपान]] || [[:dty::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:new::स्तनपान|स्तनपान]] || [[:d: Q174876 | Q174876]] |- |१४ || [[:en:Mammary gland|Mammary gland]] || [[स्तन ग्रन्थी]] || [[:mai:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:dty:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:new:स्तन ग्रन्थी|स्तन ग्रन्थी]] || [[:d: Q189961 | Q189961]] |- |१५ || [[:en:Menstrual cycle|Menstrual cycle]] || [[महिनावारी चक्र]] || [[:mai:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:dty:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:new:महिनावारी चक्र|महिनावारी चक्र]] || [[:d: Q83864 | Q83864]] |- |१६ || [[:en:Female sexual arousal disorder|Female sexual arousal disorder]] || [[महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:mai:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:dty:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:new:महिला कामोत्तेजना विकार|महिला कामोत्तेजना विकार]] || [[:d: Q3241252 | Q3241252]] |- |१७ || [[:en:Back labor|Back labor]] || [[प्रसव पीडा]] || [[:mai:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:dty:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:new:प्रसव पीडा|प्रसव पीडा]] || [[:d: Q18209814 | Q18209814]] |- |१८ || [[:en:Feminine psychology|Feminine psychology]] || [[स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:mai:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:dty:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:new:स्त्री मनोविज्ञान|स्त्री मनोविज्ञान]] || [[:d: Q2788678 | Q2788678]] |- |१९ ||[[:en:Childbirth|Childbirth]] || [[प्रसूति]] || [[:mai:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:dty:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:new:प्रसूति|प्रसूति]] || [[:d: Q34581 | Q34581]] |- |२० ||[[:en:Caesarean section|Caesarean section]] || [[शल्य प्रसव]] || [[:mai:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:dty:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:new:शल्य प्रसव|शल्य प्रसव]] || [[:d: Q228036 | Q228036]] |- |२१ ||[[:en:Clitoris|Clitoris]] || [[भगाङ्कुर]] || [[:mai:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:dty:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:new:भगाङ्कुर|भगाङ्कुर]] || [[:d: Q873072 | Q873072]] |- |२२ || [[:en:Menstruation|Menstruation]] || [[महिनावारी]] || [[:mai:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:dty:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:new:महिनावारी|महिनावारी]] || [[:d: Q12171 | Q12171]] |- |२३ || [[:en:Midwife|Midwife]] || [[सुडेनी]] || [[:mai:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:dty:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:new:सुडेनी|सुडेनी]] || [[:d: Q185196 | Q185196]] |- |२४ || [[:en:Abortion|Abortion]] || [[गर्भपतन]] || [[:mai:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:dty:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:new:गर्भपतन|गर्भपतन]] || [[:d: Q8452 | Q8452]] |- |२५ || [[:en:Teenage pregnancy|Teenage pregnancy]] || [[किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:mai:किशोरावस्थाक गर्भधारण|किशोरावस्थाक गर्भधारण]] || [[:dty:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:new:किशोरावस्थाको गर्भधारण|किशोरावस्थाको गर्भधारण]] || [[:d: Q535691 | Q535691]] |- |२६ || [[:en:Reproductive system disease|Reproductive system disease]] || [[प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:mai:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:dty:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:new:प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग|प्रजनन प्रणाली सम्बन्धि रोग]] || [[:d: Q7314317 | Q7314317]] |- |२७ || [[:en:Dysmenorrhea|Dysmenorrhea]] || [[डिस्मेनोरिया]] || [[:mai:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:dty:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:new:डिस्मेनोरिया|डिस्मेनोरिया]] || [[:d: Q816422 | Q816422]] |- |२८ || [[:en:Family planning|Family planning]] || [[परिवार नियोजन]] || [[:mai:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:dty:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:new:परिवार नियोजन|परिवार नियोजन]] || [[:d: Q1280670| Q1280670]] |- |२९ || [[:en:Urethral sponge|Urethral sponge]] || [[यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:mai:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:dty:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:new:यूरेथ्रल स्पन्ज|यूरेथ्रल स्पन्ज]] || [[:d: Q1775558| Q1775558]] |- |३० || [[:en:Perineal sponge|Perineal sponge]] || [[पेरिनल स्पन्ज]] || [[:mai:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:dty:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:new:पेरिनल स्पन्ज|पेरिनल स्पन्ज]] || [[:d: Q7168580| Q7168580]] |- |३१ || [[:en:Cervical intraepithelial neoplasia|Cervical intraepithelial neoplasia]] || [[सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:mai:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:dty:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:new:सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया|सर्भाइकल इन्ट्रा-इपिथेलियल नियोप्लासिया]] || [[:d: Q196788| Q196788]] |- |३२ || [[:en:Cervical weakness|Cervical weakness]] || [[गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:mai:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:dty:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:new:गर्भाशयको मुखको कमजोरी|गर्भाशयको मुखको कमजोरी]] || [[:d: Q2563414| Q2563414]] |- |३३ || [[:en:Hematometra|Hematometra]] || [[हेमाटोमेट्रा]] || [[:mai:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:dty:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:new:हेमाटोमेट्रा|हेमाटोमेट्रा]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३४ || [[:en:Hypomenorrhea|Hypomenorrhea]] || [[हाइपोमेनोरिया]] || [[:mai:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:dty:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:new:हाइपोमेनोरिया|हाइपोमेनोरिया]] || [[:d: Q7476276| Q7476276]] |- |३५ || [[:en:Oligomenorrhea|Oligomenorrhea]] || [[ओलिगोमेनोरिया]] || [[:mai:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:dty:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:new:ओलिगोमेनोरिया|ओलिगोमेनोरिया]] || [[:d: Q1970295| Q1970295]] |- |३६ || [[:en:Fallopian tube cancer|Fallopian tube cancer]] || [[डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर]] || [[:mai:डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर|डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर]] || [[:dty:डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर|डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर]] || [[:new:डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर|डिम्बबाहिनी नलीको क्यान्सर]] || [[:d: Q18554948| Q18554948]] |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] cms6cfh5t5omxluzknjlm862b5wne1n 4 150706 1366623 1365869 2026-07-22T07:49:20Z Xministrator 70636 /* विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू */ सहभागिता 1366623 wikitext text/x-wiki [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|150px|right|विकी विमिन एडिटाथन लोगो]] *<big> नेपाली विकिपिडियामा गएर आफ्नो [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:UserLogin&type=signup&returnto=%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0&campaign=loginCTA खाता खोल्नुहोस] । </big> *<big> खाता तयार भैसकेको भए प्रवेश गरेर तल आफ्नो नाम दर्ता गर्नुहोस् ।</big> *<big> दर्ता गर्न [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AC/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82&action=edit&section=2 सम्पादन]मा क्लिक गरेर अन्तिम हरफमा <nowiki> # ~~~~ </nowiki>राख्नुहोस् ।</big> [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६]] ==जानकारीका लागी== {| align=center style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif; background:transparent" | <center>[[File:Instagram logo 2016.svg|60px|link=https://www.instagram.com/wiki_women]]</center> |width=25%|<center>[[File:Twitter X.png|60px|link=https://x.com/WikimediaNepal]]</center> |width=25%|<center>[[File:Facebook logo (square).png|60px|link=https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891]]</center> |- |<center>'''[https://www.instagram.com/wiki_women इन्स्टाग्राम]'''</center><br /> |<center>'''[https://x.com/WikimediaNepal एक्स]'''</center><br /> |<center>'''[https://www.facebook.com/Wiki-Women-Edit-a-thon-470071126517891 फेसबुक]''' </center><br /> |- |} ==विकी विमिन एडिटाथन २०२६ सहभागीहरू== # [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:५७, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) #[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २०:२२, ६ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२३, ७ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Omnathpokh1|Omnathpokh1]] ([[User talk:Omnathpokh1|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५४, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> २३:०३, ११ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Dipa Pandey|Dipa Pandey]] ([[User talk:Dipa Pandey|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:०८, १३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Xministrator|Xministrator]] ([[User talk:Xministrator|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:३४, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) 5msisd0zaqss71wur84lm1rc1q749sr 0 150760 1366781 1365631 2026-07-23T05:53:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366781 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hyatt_Regency_Kathmandu_Hotel.jpg|अङ्गुठाकार|318x318पिक्सेल|हयात रिजेन्सी होटल काठमाडौँ ]] '''हयात रिजेन्सी होटल''' [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथ स्तूप]] नजिकै अवस्थित [[नेपालका होटलहरू|पाँच तारा रिसोर्ट]] हो। यो होटल २००० मा खोलिएको थियो। यो ३७ एकड जमिनमा परम्परागत नेवार वास्तुकलामा निर्माण गरिएको छ। यो तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सद्वारा सञ्चालित छ र यसमा ४०० कामदारहरू कार्यरत छन्। यो होटल ४०% सार्वजनिक स्वामित्व र ६०% निजीको साथ [[सार्वजनिक–निजी साझेदारी|सार्वजनिक-निजी साझेदारी]] अन्तर्गत निर्माण गरिएको थियो। यसले २२ वर्षसम्म यसले घाटा बेहोर्यो, त्यस अवधिमा होटलको सार्वजनिक स्वामित्व ९% मा संकुचित भयो र पछि नाफा दर्ता गर्न थाल्यो। होटल निर्माण गरिएको सार्वजनिक जग्गा अत्यन्तै सस्तो दरमा निजीकरणको प्रक्रियामा थियो। संसदीय समितिहरूले निजी साझेदारहरूद्वारा सम्भावित वित्तीय अनियमितताहरूको अनुसन्धान गर्न थाले, जसमा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सले जानाजानी घाटा देखाएर होटलको सेयर मूल्य घटाएर र सस्तोमा फिर्ता खरिद गरेर अवैध रूपमा स्वामित्व हिस्सेदारी हासिल गरेको सम्भावना पनि समावेश छ। महालेखा परीक्षकको कार्यालय र अख्तियारको दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले पनि तारागाउँ रिजेन्सी होटलको गतिविधिको अनुसन्धान गरेको थियो। सन् २०२० देखि, होटलमा सार्वजनिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने निकाय तारागाउँ विकास समितिले जग्गा सार्वजनिक स्वामित्वमा फिर्ता ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ। == पुरस्कार == होटलले २०१७ मा सेवा उत्कृष्टता पुरस्कार जित्यो।<ref>{{Cite web |title=Hyatt Regency Kathmandu wins Service Award |url=http://kathmandupost.ekantipur.com.np/printedition/news/2017-11-16/hyatt-regency-kathmandu-wins-service-award.html |access-date=2020-06-04 |website=kathmandupost.ekantipur.com.np |language=en }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसले पहिले २००८, २००९, २०११, २०१३ र २०१६ मा पनि यही पुरस्कार जितेको थियो; यसले २०१८ र २०१९ मा फेरि जित्यो।<ref name="mra2">{{Cite web |last=Republica |title=Hyatt Regency Kathmandu wins World Travel Award |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/81185/ |access-date=2020-06-04 |website=My City |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://www.kathmandu.regency.hyatt.com/ हयात रिजन्सी काठमाडौँको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907092350/http://kathmandu.regency.hyatt.com/ |date=2008-09-07 }} [[श्रेणी:काठमाडौँका भवन र संरचनाहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] jr1ad72f75a0mv07f75oj6hlywjod13 0 150767 1366488 1365505 2026-07-21T03:33:52Z CommonsDelinker 144 Harsh_bharti_kickboxer.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:DMacks|DMacks]]ले Per tagging को कारणले हटाएका कारण । 1366488 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय किकबक्सर}} {{Infobox sportsperson | name = हर्ष भारती | image = | caption = हर्ष भारती | nationality = भारतीय | birth_place = हिमाचल प्रदेश, भारत | sport = किकबक्सिङ | event = फुल कन्ट्याक्ट | weight_class = −५१ किलोग्राम | team = हिमाचल प्रदेश }} '''हर्ष भारती''' हिमाचल प्रदेशका एक भारतीय किकबक्सर हुन्। उनी पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा प्रतिस्पर्धा गर्छन्। उनले वाको इन्डिया किकबक्सिङ फेडरेशनद्वारा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय, राष्ट्रिय तथा वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिताहरूमा पदक जितेका छन्। == खेल जीवन == भारतीले जुनियर स्तरबाट राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्न थाले। सन् २०२२ मा कोलकातामा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा स्वर्ण पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1333 |title=Junior National Kickboxing Championship 2022 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstverdict.com/harsh-bharti-won-gold-medal-in-junior-kick-boxing-competition |title=Harsh Bharti won gold medal in junior kickboxing competition |work=First Verdict |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२३ मा झारखण्डको राँचीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=National Kickboxing Championship 2023 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२४ मा पश्चिम बंगालको सिलिगुडीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा कांस्य पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=Juniors National Kickboxing Championship 2024 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२५ मा छत्तीसगढको रायपुरमा आयोजित वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=2409 |title=Senior National Kickboxing Championship 2025 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> == प्रमुख उपलब्धिहरू == {| class="wikitable" ! वर्ष ! प्रतियोगिता ! विधा ! पदक |- | २०२२ | जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | स्वर्ण |- | २०२३ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |- | २०२४ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | कांस्य |- | २०२५ | वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | वरिष्ठ −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |} == बाह्य कडी == * [https://kickboxer-harsh.online आधिकारिक वेबसाइट] * [https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti Liquipedia मा हर्ष भारती] == सन्दर्भ == {{Reflist}} r31r13wjp4askuew0xuabma42cezqum 1366784 1366488 2026-07-23T06:06:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366784 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय किकबक्सर}} {{Infobox sportsperson | name = हर्ष भारती | image = | caption = हर्ष भारती | nationality = भारतीय | birth_place = हिमाचल प्रदेश, भारत | sport = किकबक्सिङ | event = फुल कन्ट्याक्ट | weight_class = −५१ किलोग्राम | team = हिमाचल प्रदेश }} '''हर्ष भारती''' हिमाचल प्रदेशका एक भारतीय किकबक्सर हुन्। उनी पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा प्रतिस्पर्धा गर्छन्। उनले वाको इन्डिया किकबक्सिङ फेडरेशनद्वारा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय, राष्ट्रिय तथा वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिताहरूमा पदक जितेका छन्। == खेल जीवन == भारतीले जुनियर स्तरबाट राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्न थाले। सन् २०२२ मा कोलकातामा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा स्वर्ण पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1333 |title=Junior National Kickboxing Championship 2022 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstverdict.com/harsh-bharti-won-gold-medal-in-junior-kick-boxing-competition |title=Harsh Bharti won gold medal in junior kickboxing competition |work=First Verdict |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२३ मा झारखण्डको राँचीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=National Kickboxing Championship 2023 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२४ मा पश्चिम बंगालको सिलिगुडीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा कांस्य पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=Juniors National Kickboxing Championship 2024 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२५ मा छत्तीसगढको रायपुरमा आयोजित वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=2409 |title=Senior National Kickboxing Championship 2025 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> == प्रमुख उपलब्धिहरू == {| class="wikitable" ! वर्ष ! प्रतियोगिता ! विधा ! पदक |- | २०२२ | जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | स्वर्ण |- | २०२३ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |- | २०२४ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | कांस्य |- | २०२५ | वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | वरिष्ठ −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |} == बाह्य कडी == * [https://kickboxer-harsh.online आधिकारिक वेबसाइट] * [https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti Liquipedia मा हर्ष भारती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260709140429/https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti |date=2026-07-09 }} == सन्दर्भ == {{Reflist}} epii45mcvpsp0bue8tc5kc7b20m00o1 1366793 1366784 2026-07-23T09:17:48Z KnowledgeBuilder26 79726 1366793 wikitext text/x-wiki {{Short description|भारतीय किकबक्सर}} {{Infobox sportsperson | name = हर्ष भारती | image = [[File:Harsh Bharti at the 2025 Senior National Kickboxing Championship with silver medal.jpg|thumb|Harsh Bharti, an Indian kickboxer, posing with his silver medal at the 2025 Senior National Kickboxing Championship.]] | caption = हर्ष भारती | nationality = भारतीय | birth_place = हिमाचल प्रदेश, भारत | sport = किकबक्सिङ | event = फुल कन्ट्याक्ट | weight_class = −५१ किलोग्राम | team = हिमाचल प्रदेश }} '''हर्ष भारती''' हिमाचल प्रदेशका एक भारतीय किकबक्सर हुन्। उनी पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा प्रतिस्पर्धा गर्छन्। उनले वाको इन्डिया किकबक्सिङ फेडरेशनद्वारा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय, राष्ट्रिय तथा वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिताहरूमा पदक जितेका छन्। == खेल जीवन == भारतीले जुनियर स्तरबाट राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्न थाले। सन् २०२२ मा कोलकातामा आयोजित जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा स्वर्ण पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1333 |title=Junior National Kickboxing Championship 2022 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstverdict.com/harsh-bharti-won-gold-medal-in-junior-kick-boxing-competition |title=Harsh Bharti won gold medal in junior kickboxing competition |work=First Verdict |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२३ मा झारखण्डको राँचीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=National Kickboxing Championship 2023 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२४ मा पश्चिम बंगालको सिलिगुडीमा आयोजित राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा कांस्य पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=1925 |title=Juniors National Kickboxing Championship 2024 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> सन् २०२५ मा छत्तीसगढको रायपुरमा आयोजित वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगितामा उनले पुरुष −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट विधामा रजत पदक जिते।<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/kickboxing/set-online/popup_main.php?popup_action=results&vernr=2409 |title=Senior National Kickboxing Championship 2025 Results |website=Sportdata |access-date=29 June 2026 }}</ref> == प्रमुख उपलब्धिहरू == {| class="wikitable" ! वर्ष ! प्रतियोगिता ! विधा ! पदक |- | २०२२ | जुनियर राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | यङ्गर जुनियर −४५ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | स्वर्ण |- | २०२३ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |- | २०२४ | राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | ओल्डर जुनियर −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | कांस्य |- | २०२५ | वरिष्ठ राष्ट्रिय किकबक्सिङ प्रतियोगिता | वरिष्ठ −५१ किलोग्राम फुल कन्ट्याक्ट | रजत |} == बाह्य कडी == * [https://kickboxer-harsh.online आधिकारिक वेबसाइट] * [https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti Liquipedia मा हर्ष भारती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260709140429/https://liquipedia.net/lab/Harsh_bharti |date=2026-07-09 }} == सन्दर्भ == {{Reflist}} m84avvts8xl4ko5kbocqpwev20uugc0 0 150800 1366475 1365806 2026-07-20T17:12:45Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[अतिरिक्त समय (खेल)]] पृष्ठलाई [[अतिरिक्त समय (खेलकुद)]]मा सारियो 1365806 wikitext text/x-wiki '''अतिरिक्त समय''' वा '''एक्स्ट्रा टाइम''' वा '''ओभरटाइम''' विभिन्न खेलहरूमा प्रयोग गरिने टाई-ब्रेकिङ विधि हो। नियमित खेल अवधि समाप्त हुँदा स्कोर बराबर भएमा, विजेता निर्धारण गर्न खेलको अतिरिक्त अवधि - 'ओभरटाइम' वा 'अतिरिक्त समय' अवधिमा प्रतिस्पर्धा गरिन्छ। जब खेलमा स्पष्ट विजेता हुनु आवश्यक हुन्छ र एक टोली वा खेलाडी मात्र अर्को चरणमा जान सक्छ, खेल अतिरिक्त समयमा पुग्छ। विभिन्न खेलकुद र प्रतियोगिताहरूमा पनि ओभरटाइम वा अतिरिक्त समयका नियमहरू फरक-फरक हुन्छन्। केहीमा "सडन डेथ" प्रयोग गरिन्छ, जहाँ गोल गर्ने पहिलो टोलीले खेल जित्छ। यो नियमलाई कहिलेकाहीं [[गोल्डेन गोल]] पनि भनिन्छ। अरूमा, निर्धारित समयसम्म खेल जारी रहन्छ, र त्यसपछि मात्र विजेता घोषित गरिन्छ। यदि अतिरिक्त समय पछि पनि स्कोर बराबर रह्यो भने, नियमहरूको आधारमा, खेल बराबरीको रूपमा समाप्त हुन सक्छ, वा थप अवधि खेलाइन्छ, वा [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुटआउट]] जस्ता फरक टाई-ब्रेकिङ प्रक्रिया प्रयोग गर्न सकिन्छ। == फुटबल == एसोसिएशन फुटबल [[नकआउट प्रतियोगिता|नकआउट चरण]]मा, नियमित ९० मिनेटको खेलमा विजेता निर्धारण नभएमा, टोलीहरूले थप ३० मिनेट खेल्छन्, जसलाई अतिरिक्त समय भनिन्छ। (यसलाई इन्जुरी समयसँग भ्रमित गर्नु हुँदैन, जुन खेलमा रोकिएको क्षतिपूर्ति गर्न थपिएको सामान्य समयको भाग हो।) अतिरिक्त समय १५-१५ मिनेटको दुई भागमा हुन्छ र बीचमा छोटो ब्रेक (परम्परागत रूपमा पाँच मिनेट) छुट्ट्याइएको हुन्छ। यद्यपि प्रतियोगिताहरूमा अतिरिक्त समय अपनाउन बाध्य छैनन्, र प्रत्येक प्रतियोगितामा विजेता निर्णय गर्न खेलको नियमामा तोकिएको कुनै पनि विधि छनौट गर्न स्वतन्त्र छ। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|ल्याटिन अमेरिकी फुटबल संघ]]ले ऐतिहासिक रूपमा कोपा लिबर्टाडोरेस र कोपा सुडामेरिकाना जस्ता प्रतियोगिताको फाइनल खेल बाहेक आफूले प्रत्यक्ष रूपमा आयोजना गर्ने कुनै पनि प्रतियोगितामा अतिरिक्त समय प्रयोग गरेको छैन। == बास्केटबल == [[बास्केटबल]]मा, यदि नियमित खेलको अन्त्यमा स्कोर बराबर भएमा, विजेताको निर्णय नभएसम्म पाँच-मिनेट अवधिका खेल चलिरहन्छ।<ref>[https://archive.fiba.com/asp_scripts/downMana.asp?fileID=1260 FIBA Official Basketball Rules (2010)]{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} Rule 4, Section 12.1.1 Retrieved 26 July 2010</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} fphhue8wxe74gkmsar2b1n28u5fa9lj 0 150802 1366601 1365792 2026-07-22T03:38:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366601 wikitext text/x-wiki '''कारागारमा बलात्कार''' भन्नाले कारागार, जेल, हिरासत वा अन्य कुनै पनि सरकारी नियन्त्रणमा रहेको थुनाभित्रका सह-कैदीहरूद्वारा कुनै कैदी वा थुनुवामाथि गरिने यौनजन्य हिंसा, जबर्जस्ती करणी वा यौन दुर्व्यवहार सम्झनुपर्छ र सो शब्दले सरकारी अधिकारी, सुरक्षाकर्मी वा कर्मचारीद्वारा कैदीमाथी हुने बलात्कारलाई समेत जनाउँछ। कारागार भित्रको यौन व्यवहार (प्रिजन सेक्सुअलिटी) सम्बन्धी व्यापक अध्ययन अन्तर्गत यसलाई एउटा विवादास्पद तर महत्त्वपूर्ण विषयका रूपमा लिने गरिन्छ। कानूनी एवं मानवअधिकारको दृष्टिकोणले यो अत्यन्तै गम्भीर र दण्डनीय अपराध हो। कारागारमा हुने बलात्कारलाई मुख्य रूपमा दुई प्रकारमा विभाजन गर्न सकिन्छ: हिरासतमा हुने बलात्कार र कैदीहरूबीच हुने यौन हिंसा। शक्तिको दुरुपयोग गरी कर्मचारी तथा सुरक्षाकर्मीद्वारा हिरासतमा बलात्कार हुने गर्छ। यसबाट प्राय महिला कैदी पीडित हुने गरेका छन्। सुरक्षाकर्मी वा कारागार कर्मचारीहरूले पद, शक्ति र थुनुवाको असहाय अवस्थाको फाइदा उठाएर यौन शोषण वा बलात्कार गरेमा त्यसलाई हिरासतमा बलात्कार भनिन्छ।<ref>https://ekantipur.com/news/2023/08/26/169301138233877070.html</ref> त्यस्तै दोस्रो किसिमको बलात्कार कारागारभित्रका शक्तिशाली, बलिष्ठ वा समूहमा रहेका कैदीहरूले कमजोर, नयाँ वा अल्पसङ्ख्यक कैदीहरूलाई डर, धम्की वा बल प्रयोग गरेर गर्छन्। यसमा महिला र पुरुष दुवै कैदीहरू बलात्कृत हुन सक्छन्। कानूनी राज्यमा कारागार भित्रका कैदीबन्दी र संरक्षक/कर्मचारी/सुरक्षाकर्मी बीच हुने कुनै पनि यौन सम्बन्धलाई सहमतिपूर्ण मानिँदैन। कैदी पूर्ण रूपमा आश्रित र डरको वातावरणमा हुने भएकाले स्वतन्त्र सहमति असम्भव हुन्छ। त्यसैले यस्तो सम्बन्ध स्वतः बलात्कारको श्रेणीमा पर्छ। ==संयुक्त राज्य अमेरिका== अमेरिकी कारागारहरूमा एउटा पुरुष कैदीले अर्को पुरुष कैदीलाई बलात्कार गर्ने घटनाहरू अधिकांश देखिन्छन्।<ref name="Rosin">{{cite magazine |last=Rosin |first=Hanna |date=29 April 2014 |title=When Men Are Raped |url=http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2014/04/male_rape_in_america_a_new_study_reveals_that_men_are_sexually_assaulted.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002071104/http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2014/04/male_rape_in_america_a_new_study_reveals_that_men_are_sexually_assaulted.html |archive-date=2 October 2018 |access-date=12 July 2026 |magazine=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref><ref name="Stemple">{{cite journal |last1=Stemple |first1=Lara |last2=Meyer |first2=Ilan H. |date=June 2014 |title=The Sexual Victimization of Men in America: New Data Challenge Old Assumptions |journal=American Journal of Public Health |volume=104 |issue=6 |page=e24 |doi=10.2105/AJPH.2014.301946 |pmc=4062022 |pmid=24825225}}</ref> यसको प्रमुख कारण कारागारमा रहेका अधिकांश व्यक्ति पुरुषहरू हुनु हो। अमेरिकामा पनि जेलका कर्मचारीले कैदीसँग सहमतिमा नै पनि यौन सम्पर्क गर्नु अवैध मानिन्छ। यस्तो विकसित मुलुकमा पनि कारागारमा बलात्कारको आम समस्या बारे सार्वजनिक जागरूकता अपेक्षाकृत छैन। सन् १९७४ मा [[कार्ल विस]] र [[डेविड जेम्स फ्रायर]]ले भनेका थिए कि “एक दिन साढे चार करोड अमेरिकीहरू कारागारमा हुनेछन् र ति मध्ये एक करोडले कारागारमा नै बलात्कारको शिकार बन्नुपर्नेछ।” सन् २०१३ को एक अमेरिकी न्याय विभागको प्रतिवेदन अनुसार, राज्य र सङ्घीय कारागारमा बन्द व्यक्ति मध्ये अनुमानित ५ प्रतिशतले र अन्य जेलमा बन्द व्यक्ति मध्ये ३.२ प्रतिशतले पछिल्लो १२ महीनामा कम से कम एक पटक यौन शोषणको घटनाको सूचना दिएको थियो। ==नेपाल== नेपालमा कारागारभित्र हुने यौन हिंसासम्बन्धी घटनाको आधिकारिक तथ्याङ्क सीमित रूपमा सार्वजनिक हुने गरेको भए पनि बन्दीहरूको सुरक्षा, मानव अधिकारको संरक्षण तथा हिंसारहित कारागार व्यवस्थापन राज्यको दायित्व मानिन्छ। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकारका मापदण्डअनुसार कारागारमा रहेका व्यक्तिहरूलाई पनि अन्य नागरिक सरह यौन हिंसाबाट सुरक्षित रहने अधिकार हुन्छ। नेपालमा कारागारभित्र हुने जबरजस्ती करणी वा अन्य यौनजन्य हिंसाका घटनामा सामान्य फौजदारी कानून नै लागू हुन्छ र त्यस्ता कार्यहरू मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अन्तर्गत दण्डनीय मानिएका छन्।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ |url=https://lawcommission.gov.np/content/13454/criminal-code-2074/ |publisher=नेपाल कानून आयोग |access-date=2026-07-12}}</ref> यसका अतिरिक्त, कारागार ऐन, २०१९ तथा कारागार व्यवस्थापनसम्बन्धी नीतिहरूले बन्दीहरूको सुरक्षा, अनुशासन तथा कारागारभित्र हुने गैरकानुनी गतिविधि नियन्त्रण गर्ने व्यवस्था गरेका छन्।<ref>{{Cite web |title=कारागार ऐन, २०१९ |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/category/documents/prevailing-law/statutes-acts/कारागार-ऐन-२०१९/ |publisher=नेपाल कानून आयोग |access-date=2026-07-12 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=कारागारका नीतिगत व्यवस्थापनका आधारहरू |url=https://dopm.gov.np/pages/bases/ |publisher=कारागार व्यवस्थापन विभाग |access-date=2026-07-12}}</ref> यद्यपि, नेपालमा कारागारभित्र हुने यौन हिंसासम्बन्धी विस्तृत अध्ययन, नियमित तथ्याङ्क तथा सार्वजनिक प्रतिवेदनको अभाव रहेको भन्दै मानव अधिकारका क्षेत्रमा कार्यरत निकायहरूले अनुसन्धान, उजुरी प्रणालीको सुदृढीकरण तथा पीडितको संरक्षणलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै आएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Reports |url=https://www.nhrcnepal.org/publication/reports/0 |publisher=राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग |access-date=2026-07-12}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== lvze5ymse6qevf7pit77bv3ez5fmu1v 0 150852 1366764 1366225 2026-07-23T02:28:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366764 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Satya Raj Chaulagain|image=Satya_raj_chaulagain.jpg|native_name=सत्य राज चौलागाई|birth_date={{birth date and age|1990|05|19|df=y}}|birth_place=नेपाल|Origin=नेपाली|Occupation=चलचित्र निर्देशक, चलचित्र लेखक, निर्माता|Years_active=२०११–हाल|website=}} '''सत्य राज चौलागाई''' (जन्म: १९ मे १९९०) नेपाली चलचित्र निर्देशक, लेखक, निर्माता तथा गीतकार हुन्। उनी विगत ११ वर्षदेखि नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा निर्देशकका रूपमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=सत्यराज चौलागाईको 'आमा' सार्वजनिक (भिडियो) |url=https://www.meronews.com/2021/05/41706.html |access-date=2023-03-12 |website=MeroNews}}</ref> == जीवनी == सत्य राज चौलागाईले आफ्नो व्यावसायिक यात्रा निर्देशक दयाराम दाहालको निर्देशनमा बनेको चलचित्र '''मायाको बारीमा''' मा सहायक निर्देशकका रूपमा सुरु गरेका हुन्। आफ्नो करियरमा उनले '''कोहिनूर''', '''नाइके''', '''को आफ्नो''', '''भाग सानी भाग''', '''के म तिम्रो होइन र''' तथा '''म यस्तो गीत गाउँछु''' जस्ता चलचित्रहरूमा मुख्य सहायक निर्देशकका रूपमा काम गरेका छन्। चलचित्र क्षेत्रबाहेक उनले धेरै सङ्गीत भिडियो तथा केही लघु चलचित्रहरूको पनि निर्देशन गरेका छन्। सन् २०१८ मा उनले ऋषि धमलाद्वारा निर्मित चलचित्र '''अनुराग''' मार्फत निर्देशकका रूपमा डेब्यु गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=एलिजाको साथी बन्न खोज्दै समुन्द्र |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/05/680284 |access-date=2023-03-12 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title='अनुराग' लिएर कलेज दौडदै एलिजा र समुन्द्र |url=https://www.news24nepal.tv/2018/09/19/402514 |access-date=2023-03-13 |website=News24 : Premium News Channel |language=en}}</ref> उनले '''"चाहन्छु–२"''', '''"आमा"''' तथा '''"मेरो देश नेपाल"<ref name=":12">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=सत्यराजको निर्देशनमा 'चाहान्छु २'को भिडियो सार्वजनिक |url=https://madhyanhadaily.com/post/36773 |access-date=2023-03-15 |website=Madhyanha Daily |language=en-US}}</ref>''' जस्ता चर्चित गीतहरूको निर्देशन गरेका छन्।[१] चलचित्र '''अनुराग''' को गीत '''"यस्तो साथी"''' का लागि गीतकारको रूपमा उनी '''राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार २०७५''' (सातौँ संस्करण) मा मनोनयनमा परेका थिए। उनी '''चलचित्र निर्देशन समाज''' का सदस्य पनि हुन्।<ref>{{Cite web |title=निर्देशक समाजमा जनकदीपको अध्यक्षतामा निर्विरोध कार्यसमिति चयन |url=https://www.newsofnepal.com/2023/03/27/561657/ |access-date=2023-04-13 |website=News of Nepal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्र निर्देशक समाजको अध्यक्षमा पराजुली |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/110680/2023-03-26 |access-date=2023-04-13 |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable" |+ !एसएन !गीतको नाम !क्रेडिट !गायक !रिलिज मिति !रेफ |- |1 |मेरो देश मेरो नेपाल |गीतकार | |चाँडै रिलिज |<ref>{{Cite web |title=राष्ट्रिय गीत तयार पार्दै |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/41911/2020-04-23 |access-date=2023-03-15 |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> |- |2 |चाहन्छु–२ |निर्देशक |[[रचना रिमाल]] |2022 |<ref name=":1">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=सत्यराजको निर्देशनमा 'चाहान्छु २'को भिडियो सार्वजनिक |url=https://madhyanhadaily.com/post/36773 |access-date=2023-03-15 |website=Madhyanha Daily |language=en-US}}</ref> |- |3 |आमा |निर्देशक |प्रबीन राजथला |2021 |<ref name=":0"/> |- |4 |तिम्रो स्वरमा |गीतकार |प्रताप दास |2018 |<ref>{{Cite web |title=प्रताप दासको आवाजमा अनुरागको तेस्रो गीत रिलिज (भिडियोसहित) |url=https://www.nagariktimes.com/2018/09/60524/ |access-date=2023-03-22 |website=NagarikTimes : National News Portal From Kathmandu |language=en}}</ref> |- |5 |येस्तो साथी |गीतकार |[[सुगम पोखरेल]], [[अञ्जु पन्त]] |2018 | |} == चलचित्र == {| class="wikitable" |+ !एसएन !चलचित्रको नाम !क्रेडिट !कास्ट !रिलिज मिति !सन्दर्भ |- |1 |अन्तरे |निर्देशक |[[मुकुन भुषाल|मुकुन भुसल]] |चाँडै रिलिज |<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=निर्देशक सत्यराज चौलागाई नयाँ चलचित्र 'अन्तरे' लिएर आउँदै । |url=https://namasteonlinetv.com/news/2766/2019/10/ |access-date=2023-03-12 |website=Namaste Online TV |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230312104355/https://namasteonlinetv.com/news/2766/2019/10/ |date=2023-03-12 }}</ref> |- |2 |विच्छेद |निर्देशक |मुकुन भुसाल, लक्ष्मी बर्देवा |2023 |<ref>{{Cite web |title=सकियो 'बिच्छेद' को छायाङ्कन |url=https://www.ratopati.com/story/209782 |access-date=2023-03-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref><ref>{{Cite web |title=लक्ष्मी बर्देवा र मुकुन भुसाल अभिनित 'विच्छेद'को टिजर सार्वजनिक |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/10/1382650 |access-date=2024-02-08 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी कला |title=मुकुन र लक्ष्मीको फिल्म 'विच्छेद' को टिजर सार्वजनिक (भिडिओ) |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/314223/ |access-date=2024-02-08 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> |- |3 |मेरो कथा |निर्देशक |प्रकाश ब्रेली, साबत्री बज्राचार्य |2020 |<ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=नागरिक |title='मेरो कथा' महामारीले निम्त्याएको पीडा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/326101-1599227263.html |access-date=2023-03-15 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |4 |अनुराग |निर्देशक |अलिजा गौतम, समुन्द्र पण्डित |2018 |<ref>{{Cite web |title=कलेज दौडमा एलिजा र समुन्द्र |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707480 |access-date=2023-03-12 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता |title=अनुरागमा एलिजाको कान्छा दाई गाना बजाइदेउन... भिडियो |url=https://www.setopati.com/index.php/art/art-activity/133461/ |access-date=2023-03-12 |website=Setopati |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Movie Details |url=https://nmdb.film.gov.np/movie-details/102073 |access-date=2023-03-22 |website=nmdb.film.gov.np}}</ref> |- |5 |म येस्तो गाउँछु |प्रमुख सहायक निर्देशक |[[पल शाह]]/[[पुजा शर्मा|पूजा शर्मा]] |2017 | |- |6 |के म तिम्रो हैनर |प्रमुख सहायक निर्देशक |आर्यन अधिकारी/[[मरिष्का पोखरेल|मरिस्का पोखरेल]] |2016 |उप्रेती |- |7 |भाग सानी भाग |प्रमुख सहायक निर्देशक |सबिन श्रेष्ठ/[[केकी अधिकारी]] |2016 |<ref name=":2">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=डेढ दशकदेखि कलाकारितामा रमाउँदै सत्यराज |url=https://madhyanhadaily.com/post/52468 |access-date=2023-03-22 |website=Madhyanha Daily |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322113218/https://madhyanhadaily.com/post/52468 |date=2023-03-22 }}</ref> |- |8 |को आफ्नो |प्रमुख सहायक निर्देशक |राजन खातीवडा/सुशान्त मैनाली/सुभाष थापा |2016 | |- |9 |नागरिक |कार्यकारी निर्माता |सरिता गिरी/रमेश बुढाथोकी/गणेश उप्रेती /अनु शाह |2015 |<ref>{{Cite web |title=Nepali Film – Nagarik (2015) – Films of Nepal |url=https://filmsofnepal.com/nepali-film-nagarik-2015/ |access-date=2023-03-22 |language=en-US}}</ref> |- |10 |कोहिनूर |प्रमुख सहायक निर्देशक |[[श्रीकृष्ण श्रेष्ठ|श्री कृष्ण श्रेष्ठ]]/[[श्वेता खड्का|श्वेता खडका]] |2014 |<ref name=":2" /> |- |11 |माया को बारीमा |सहायक निर्देशक |[[राजेश हमाल]]/[[करिश्मा मानन्धर]]/[[केकी अधिकारी]] |2012 | |- |12 |हेलिकप्टर |निर्माता | | |<ref>{{Cite web |title=निर्देशक बन्दै अभिनेता मुकुन भुषाल |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/306848/ |access-date=2023-07-16 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> |} == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" !एसएन !पुरस्कार !पुरस्कारको शीर्षक !परिणाम |- |1 |7औँ राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार 2075 |'यस्तो साथी' गीतकार-चलचित्रको गीत अनुराग |मनोनित |- |2 |प्रथम एभरेस्ट अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार 2019 |'डेब्यु निर्देशक' फिल्म अनुराग |मनोनित |- |3 |8 औँ राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार <ref name=":22">{{Cite web|last=मध्यान्ह|title=डेढ दशकदेखि कलाकारितामा रमाउँदै सत्यराज|url=https://madhyanhadaily.com/post/52468|access-date=2023-03-22|website=Madhyanha Daily|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322113218/https://madhyanhadaily.com/post/52468 |date=2023-03-22 }}</ref> |उत्कृष्ट निर्देशक- चाहन्छु–२ |मनोनित |- |4 |8औँ राष्ट्रिय रप्ति सङ्गीत पुरस्कार |उत्कृष्ट नेपाली आधुनिक गीतकार -माया तिमी संगै |मनोनित |- |5 |दोस्रो स्टार संगीत र फिल्म पुरस्कार 2023 <ref>{{Cite web|last=डेस्क|first=खुल्लापेज|date=2023-06-20|title=स्टार म्यूजिक एण्ड फिल्म अर्वाड सम्पन्न ।|url=https://khullapage.com/2023/06/20/624/|access-date=2024-02-08|website=Khulla Page|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208070855/https://khullapage.com/2023/06/20/624/ |date=2024-02-08 }}</ref> |उत्कृष्ट म्युजिक भिडियो निर्देशक-चाहन्छु–२ |विजयी |- |6 |दोस्रो स्टार संगीत र फिल्म पुरस्कार 2023 |सर्वश्रेष्ठ नेपाली आधुनिक गीतकार माया तिमी सांगाई |मनोनित |- |7 |दोस्रो जीवन्त नेपाल सङ्गीत पुरस्कार 2023 <ref>{{Cite web|last=Rana|first=Thuman|title='जीवन्त नेपाल म्युजिक अवार्ड' क-कसले पाए ? (सूचीसहित)|url=https://screennepal.com/2024/01/07/23588/|access-date=2024-02-08|website=screennepal.com|language=en}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक संगीत भिडियो निर्देशक - सपना बनेर |विजयी |- |8 |दोस्रो जीवन्त नेपाल सङ्गीत पुरस्कार 2023 |वर्षको सर्वोत्कृष्ट आधुनिक गीतकार - माया तिमी संगै |मनोनित |- |9 |सौराहा दक्षिण एसियाली चलचित्र महोत्सव-2024 <ref>{{Cite web|title=Awarding Sati Devi as best film, Sauraha SA Film Festival concludes|url=https://risingnepaldaily.com/news/38625|access-date=2024-02-08|website=GorakhaPatra}}</ref> |उत्कृष्ट लेखक/पटकथा-विच्छेद |विजयी |- |10 |बिन्दाबासिनी सङ्गीत पुरस्कार 2024 <ref>{{Cite web|date=2024-03-14|title=सत्यराज चौलागाइलाई 'सँग सँगै बांचौला' गीतबाट 'सर्वोत्कृष्ट रचना सुगम संगीत' अवार्ड -|url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/224284|access-date=2024-03-17|website=Ujyaalo Network|language=en-US}}</ref> |बेस्ट मोडर्न सांग लिरिसिस्ट अफ द इयर-साङ्गा साङ्गाई बचौला |विजयी |- |11 |चौथो हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार-2024 <ref>{{Cite web|date=2024-04-20|title=चौथो हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड २०८० का उत्कृष्ट पाँच सार्वजनिक|url=https://surcinema.com/2024/04/6117/|access-date=2024-05-17|language=en-US}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक गीतकार - सँग सँगै बाचौला |मनोनित |- |12 |दोस्रो बिराट सङ्गीत र चलचित्र पुरस्कार-2023 ईस्वी <ref>{{Cite web|title=सौगात र सुरक्षा उत्कृष्ट कलाकार, गीतकार बीबी थापालाई दीर्घ साधना सम्मान|url=https://www.ratopati.com/story/436654/gift-and-safety-outstanding-artist-lyricist-bibi-thapa-gets-long-sadhana-award|access-date=2024-07-30|website=www.ratopati.com|language=Nepali}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक संगीत भिडियो निर्देशक - चाहानछु २ |विजयी |} == सम्मान == {| class="wikitable" |+ !एसएन !सम्मान शीर्षक !सन्दर्भ |- |1 |राष्ट्रीय समबेसी संगीत पुरस्कार 2079 (BS) |<ref name=":2"/> |- |2 |म्युजिक भिडियो निर्देशक समाज नेपाल - श्रष्ठा सम्मान 2080 |<ref name=":4">{{Cite web |title=Satya Raj Chaulagain: Making movies that matter |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/46319/ |access-date=2024-02-08 |website=The Annapurna Express |language=Nepali}}</ref> |- |3 |गोल्डन हर्स इन्टरनेसनल अवार्ड-2080 |<ref name=":4" /> |} == निर्णायक मण्डल == {| class="wikitable" |+ !एसएन !सङ्गठनको नाम !आयोजक !रेफ |- |1 |राष्ट्रिय समावेशी सङ्गीत पुरस्कार (एनआइएम-2023) |पावर इन्टरनेसनल मिडिया |<ref name=":2"/> |- |2 |11औँ नेपाल अफ्रिका चलचित्र महोत्सव (नाफ) 2023 |पत्रकारिता र जन संचार कलेज |<ref>{{Cite web |last=मध्यान्ह |title='द ट्रेन अफ साल्ट एण्ड सुगर' र 'प्रकाश' सर्वोत्कृष्ट फिचर फिल्म, तेज र नीता सर्वोत्कृष्ट नायक नायिका |url=https://madhyanhadaily.com/post/59595 |access-date=2024-02-08 |website=Madhyanha Daily |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208080949/https://madhyanhadaily.com/post/59595 |date=2024-02-08 }}</ref> |- |3 |राष्ट्रिय बक्स अफिस तेज सङ्गीत पुरस्कार-2023 |बक्स अफिस इन्टरनेसनल |<ref>{{Cite web |last=सम्पन्न |first=प्रभाव संवाददाता :: ‘नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०’ |title='नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०' सम्पन्न |url=https://www.prabhabonline.com/detail/73154/ |access-date=2024-02-08 |website=‘नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०’ सम्पन्न}}</ref> |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकिडाटामा जन्म मिति नभएका पृष्ठहरू]] s00dtqnt8qj2agxd4nd64oyqbog05yt 0 150853 1366765 1366380 2026-07-23T02:30:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366765 wikitext text/x-wiki {{उल्लेखनीयता|date=जुलाई २०२६}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox musical artist|Name=Satya Raj Chaulagain|image=Satya_raj_chaulagain.jpg|native_name=सत्य राज चौलागाई|birth_date={{birth date and age|1990|05|19|df=y}}|birth_place=नेपाल|Origin=नेपाली|Occupation=चलचित्र निर्देशक, चलचित्र लेखक, निर्माता|Years_active=२०११–हाल|website=}} '''सत्य राज चौलागाई''' (जन्म: १९ मे १९९०) नेपाली चलचित्र निर्देशक, लेखक, निर्माता तथा गीतकार हुन्। उनी विगत ११ वर्षदेखि नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा निर्देशकका रूपमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=सत्यराज चौलागाईको 'आमा' सार्वजनिक (भिडियो) |url=https://www.meronews.com/2021/05/41706.html |access-date=2023-03-12 |website=MeroNews}}</ref> == जीवनी == सत्य राज चौलागाईले आफ्नो व्यावसायिक यात्रा निर्देशक दयाराम दाहालको निर्देशनमा बनेको चलचित्र '''मायाको बारीमा''' मा सहायक निर्देशकका रूपमा सुरु गरेका हुन्। आफ्नो करियरमा उनले '''कोहिनूर''', '''नाइके''', '''को आफ्नो''', '''भाग सानी भाग''', '''के म तिम्रो होइन र''' तथा '''म यस्तो गीत गाउँछु''' जस्ता चलचित्रहरूमा मुख्य सहायक निर्देशकका रूपमा काम गरेका छन्। चलचित्र क्षेत्रबाहेक उनले धेरै सङ्गीत भिडियो तथा केही लघु चलचित्रहरूको पनि निर्देशन गरेका छन्। सन् २०१८ मा उनले ऋषि धमलाद्वारा निर्मित चलचित्र '''अनुराग''' मार्फत निर्देशकका रूपमा डेब्यु गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=एलिजाको साथी बन्न खोज्दै समुन्द्र |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/05/680284 |access-date=2023-03-12 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title='अनुराग' लिएर कलेज दौडदै एलिजा र समुन्द्र |url=https://www.news24nepal.tv/2018/09/19/402514 |access-date=2023-03-13 |website=News24 : Premium News Channel |language=en}}</ref> उनले '''"चाहन्छु–२"''', '''"आमा"''' तथा '''"मेरो देश नेपाल"<ref name=":12">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=सत्यराजको निर्देशनमा 'चाहान्छु २'को भिडियो सार्वजनिक |url=https://madhyanhadaily.com/post/36773 |access-date=2023-03-15 |website=Madhyanha Daily |language=en-US}}</ref>''' जस्ता चर्चित गीतहरूको निर्देशन गरेका छन्।[१] चलचित्र '''अनुराग''' को गीत '''"यस्तो साथी"''' का लागि गीतकारको रूपमा उनी '''राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार २०७५''' (सातौँ संस्करण) मा मनोनयनमा परेका थिए। उनी '''चलचित्र निर्देशन समाज''' का सदस्य पनि हुन्।<ref>{{Cite web |title=निर्देशक समाजमा जनकदीपको अध्यक्षतामा निर्विरोध कार्यसमिति चयन |url=https://www.newsofnepal.com/2023/03/27/561657/ |access-date=2023-04-13 |website=News of Nepal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्र निर्देशक समाजको अध्यक्षमा पराजुली |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/110680/2023-03-26 |access-date=2023-04-13 |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable" |+ !एसएन !गीतको नाम !क्रेडिट !गायक !रिलिज मिति !रेफ |- |1 |मेरो देश मेरो नेपाल |गीतकार | |चाँडै रिलिज |<ref>{{Cite web |title=राष्ट्रिय गीत तयार पार्दै |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/41911/2020-04-23 |access-date=2023-03-15 |website=Naya Patrika |language=en}}</ref> |- |2 |चाहन्छु–२ |निर्देशक |[[रचना रिमाल]] |2022 |<ref name=":1">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=सत्यराजको निर्देशनमा 'चाहान्छु २'को भिडियो सार्वजनिक |url=https://madhyanhadaily.com/post/36773 |access-date=2023-03-15 |website=Madhyanha Daily |language=en-US}}</ref> |- |3 |आमा |निर्देशक |प्रबीन राजथला |2021 |<ref name=":0"/> |- |4 |तिम्रो स्वरमा |गीतकार |प्रताप दास |2018 |<ref>{{Cite web |title=प्रताप दासको आवाजमा अनुरागको तेस्रो गीत रिलिज (भिडियोसहित) |url=https://www.nagariktimes.com/2018/09/60524/ |access-date=2023-03-22 |website=NagarikTimes : National News Portal From Kathmandu |language=en}}</ref> |- |5 |येस्तो साथी |गीतकार |[[सुगम पोखरेल]], [[अञ्जु पन्त]] |2018 | |} == चलचित्र == {| class="wikitable" |+ !एसएन !चलचित्रको नाम !क्रेडिट !कास्ट !रिलिज मिति !सन्दर्भ |- |1 |अन्तरे |निर्देशक |[[मुकुन भुषाल|मुकुन भुसल]] |चाँडै रिलिज |<ref>{{Cite web |date=2019-10-09 |title=निर्देशक सत्यराज चौलागाई नयाँ चलचित्र 'अन्तरे' लिएर आउँदै । |url=https://namasteonlinetv.com/news/2766/2019/10/ |access-date=2023-03-12 |website=Namaste Online TV |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230312104355/https://namasteonlinetv.com/news/2766/2019/10/ |date=2023-03-12 }}</ref> |- |2 |विच्छेद |निर्देशक |मुकुन भुसाल, लक्ष्मी बर्देवा |2023 |<ref>{{Cite web |title=सकियो 'बिच्छेद' को छायाङ्कन |url=https://www.ratopati.com/story/209782 |access-date=2023-03-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref><ref>{{Cite web |title=लक्ष्मी बर्देवा र मुकुन भुसाल अभिनित 'विच्छेद'को टिजर सार्वजनिक |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/10/1382650 |access-date=2024-02-08 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी कला |title=मुकुन र लक्ष्मीको फिल्म 'विच्छेद' को टिजर सार्वजनिक (भिडिओ) |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/314223/ |access-date=2024-02-08 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> |- |3 |मेरो कथा |निर्देशक |प्रकाश ब्रेली, साबत्री बज्राचार्य |2020 |<ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=नागरिक |title='मेरो कथा' महामारीले निम्त्याएको पीडा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/326101-1599227263.html |access-date=2023-03-15 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> |- |4 |अनुराग |निर्देशक |अलिजा गौतम, समुन्द्र पण्डित |2018 |<ref>{{Cite web |title=कलेज दौडमा एलिजा र समुन्द्र |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707480 |access-date=2023-03-12 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता |title=अनुरागमा एलिजाको कान्छा दाई गाना बजाइदेउन... भिडियो |url=https://www.setopati.com/index.php/art/art-activity/133461/ |access-date=2023-03-12 |website=Setopati |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Movie Details |url=https://nmdb.film.gov.np/movie-details/102073 |access-date=2023-03-22 |website=nmdb.film.gov.np}}</ref> |- |5 |म येस्तो गाउँछु |प्रमुख सहायक निर्देशक |[[पल शाह]]/[[पुजा शर्मा|पूजा शर्मा]] |2017 | |- |6 |के म तिम्रो हैनर |प्रमुख सहायक निर्देशक |आर्यन अधिकारी/[[मरिष्का पोखरेल|मरिस्का पोखरेल]] |2016 |उप्रेती |- |7 |भाग सानी भाग |प्रमुख सहायक निर्देशक |सबिन श्रेष्ठ/[[केकी अधिकारी]] |2016 |<ref name=":2">{{Cite web |last=मध्यान्ह |title=डेढ दशकदेखि कलाकारितामा रमाउँदै सत्यराज |url=https://madhyanhadaily.com/post/52468 |access-date=2023-03-22 |website=Madhyanha Daily |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322113218/https://madhyanhadaily.com/post/52468 |date=2023-03-22 }}</ref> |- |8 |को आफ्नो |प्रमुख सहायक निर्देशक |राजन खातीवडा/सुशान्त मैनाली/सुभाष थापा |2016 | |- |9 |नागरिक |कार्यकारी निर्माता |सरिता गिरी/रमेश बुढाथोकी/गणेश उप्रेती /अनु शाह |2015 |<ref>{{Cite web |title=Nepali Film – Nagarik (2015) – Films of Nepal |url=https://filmsofnepal.com/nepali-film-nagarik-2015/ |access-date=2023-03-22 |language=en-US}}</ref> |- |10 |कोहिनूर |प्रमुख सहायक निर्देशक |[[श्रीकृष्ण श्रेष्ठ|श्री कृष्ण श्रेष्ठ]]/[[श्वेता खड्का|श्वेता खडका]] |2014 |<ref name=":2" /> |- |11 |माया को बारीमा |सहायक निर्देशक |[[राजेश हमाल]]/[[करिश्मा मानन्धर]]/[[केकी अधिकारी]] |2012 | |- |12 |हेलिकप्टर |निर्माता | | |<ref>{{Cite web |title=निर्देशक बन्दै अभिनेता मुकुन भुषाल |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/306848/ |access-date=2023-07-16 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> |} == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" !एसएन !पुरस्कार !पुरस्कारको शीर्षक !परिणाम |- |1 |7औँ राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार 2075 |'यस्तो साथी' गीतकार-चलचित्रको गीत अनुराग |मनोनित |- |2 |प्रथम एभरेस्ट अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार 2019 |'डेब्यु निर्देशक' फिल्म अनुराग |मनोनित |- |3 |8 औँ राष्ट्रिय राप्ती सङ्गीत पुरस्कार <ref name=":2"/> |उत्कृष्ट निर्देशक- चाहन्छु–२ |मनोनित |- |4 |8औँ राष्ट्रिय रप्ति सङ्गीत पुरस्कार |उत्कृष्ट नेपाली आधुनिक गीतकार -माया तिमी संगै |मनोनित |- |5 |दोस्रो स्टार संगीत र फिल्म पुरस्कार 2023 <ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=खुल्लापेज |date=2023-06-20 |title=स्टार म्यूजिक एण्ड फिल्म अर्वाड सम्पन्न । |url=https://khullapage.com/2023/06/20/624/ |access-date=2024-02-08 |website=Khulla Page |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208070855/https://khullapage.com/2023/06/20/624/ |date=2024-02-08 }}</ref> |उत्कृष्ट म्युजिक भिडियो निर्देशक-चाहन्छु–२ |विजयी |- |6 |दोस्रो स्टार संगीत र फिल्म पुरस्कार 2023 |सर्वश्रेष्ठ नेपाली आधुनिक गीतकार माया तिमी सांगाई |मनोनित |- |7 |दोस्रो जीवन्त नेपाल सङ्गीत पुरस्कार 2023 <ref>{{Cite web |last=Rana |first=Thuman |title='जीवन्त नेपाल म्युजिक अवार्ड' क-कसले पाए ? (सूचीसहित) |url=https://screennepal.com/2024/01/07/23588/ |access-date=2024-02-08 |website=screennepal.com |language=en}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक संगीत भिडियो निर्देशक - सपना बनेर |विजयी |- |8 |दोस्रो जीवन्त नेपाल सङ्गीत पुरस्कार 2023 <ref name=":3" /> |वर्षको सर्वोत्कृष्ट आधुनिक गीतकार - माया तिमी संगै |मनोनित |- |9 |सौराहा दक्षिण एसियाली चलचित्र महोत्सव-2024 <ref>{{Cite web |title=Awarding Sati Devi as best film, Sauraha SA Film Festival concludes |url=https://risingnepaldaily.com/news/38625 |access-date=2024-02-08 |website=GorakhaPatra}}</ref> |उत्कृष्ट लेखक/पटकथा-विच्छेद |विजयी |- |10 |बिन्दाबासिनी सङ्गीत पुरस्कार 2024 <ref>{{Cite web |date=2024-03-14 |title=सत्यराज चौलागाइलाई 'सँग सँगै बांचौला' गीतबाट 'सर्वोत्कृष्ट रचना सुगम संगीत' अवार्ड - |url=https://www.ujyaalonetwork.com/archives/224284 |access-date=2024-03-17 |website=Ujyaalo Network |language=en-US}}</ref> |बेस्ट मोडर्न सांग लिरिसिस्ट अफ द इयर-साङ्गा साङ्गाई बचौला |विजयी |- |11 |चौथो हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार-2024 <ref>{{Cite web |date=2024-04-20 |title=चौथो हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड २०८० का उत्कृष्ट पाँच सार्वजनिक |url=https://surcinema.com/2024/04/6117/ |access-date=2024-05-17 |language=en-US}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक गीतकार - सँग सँगै बाचौला |मनोनित |- |12 |दोस्रो बिराट सङ्गीत र चलचित्र पुरस्कार-2023 ईस्वी <ref>{{Cite web |title=सौगात र सुरक्षा उत्कृष्ट कलाकार, गीतकार बीबी थापालाई दीर्घ साधना सम्मान |url=https://www.ratopati.com/story/436654/gift-and-safety-outstanding-artist-lyricist-bibi-thapa-gets-long-sadhana-award |access-date=2024-07-30 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> |वर्षको उत्कृष्ट आधुनिक संगीत भिडियो निर्देशक - चाहानछु २ |विजयी |} == सम्मान == {| class="wikitable" |+ !एसएन !सम्मान शीर्षक !सन्दर्भ |- |1 |राष्ट्रीय समबेसी संगीत पुरस्कार 2079 (BS) |<ref name=":2"/> |- |2 |म्युजिक भिडियो निर्देशक समाज नेपाल - श्रष्ठा सम्मान 2080 |<ref name=":4">{{Cite web |title=Satya Raj Chaulagain: Making movies that matter |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/46319/ |access-date=2024-02-08 |website=The Annapurna Express |language=Nepali}}</ref> |- |3 |गोल्डन हर्स इन्टरनेसनल अवार्ड-2080 |<ref name=":4" /> |} == निर्णायक मण्डल == {| class="wikitable" |+ !एसएन !सङ्गठनको नाम !आयोजक !रेफ |- |1 |राष्ट्रिय समावेशी सङ्गीत पुरस्कार (एनआइएम-2023) |पावर इन्टरनेसनल मिडिया |<ref name=":2"/> |- |2 |11औँ नेपाल अफ्रिका चलचित्र महोत्सव (नाफ) 2023 |पत्रकारिता र जन संचार कलेज |<ref>{{Cite web |last=मध्यान्ह |title='द ट्रेन अफ साल्ट एण्ड सुगर' र 'प्रकाश' सर्वोत्कृष्ट फिचर फिल्म, तेज र नीता सर्वोत्कृष्ट नायक नायिका |url=https://madhyanhadaily.com/post/59595 |access-date=2024-02-08 |website=Madhyanha Daily |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208080949/https://madhyanhadaily.com/post/59595 |date=2024-02-08 }}</ref> |- |3 |राष्ट्रिय बक्स अफिस तेज सङ्गीत पुरस्कार-2023 |बक्स अफिस इन्टरनेसनल |<ref>{{Cite web |last=सम्पन्न |first=प्रभाव संवाददाता :: ‘नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०’ |title='नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०' सम्पन्न |url=https://www.prabhabonline.com/detail/73154/ |access-date=2024-02-08 |website=‘नेसनल बक्स अफिस तिज म्युजिक अवार्ड २०८०’ सम्पन्न}}</ref> |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकिडाटामा जन्म मिति नभएका पृष्ठहरू]] 0hw3ewpm8yt0r496gb881514prs7owy 0 150861 1366613 1366379 2026-07-22T05:23:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1366613 wikitext text/x-wiki '''ग्याँसलाइटिङ''' भन्नाले कुनै व्यक्तिलाई आफ्नो वास्तविकताको बुझाइमाथि नै शङ्का गर्न बाध्य पार्ने एक प्रकारको मनोवैज्ञानिक चलखेल/हेराफेरी/तिकडम भन्ने बुझिन्छ।<ref name="APA">{{cite web |title=APA Dictionary of Psychology |url=https://dictionary.apa.org/gaslight |website=APA.org |publisher=American Psychological Association |access-date=19 July 2026 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185323/https://dictionary.apa.org/gaslight |url-status=live }}</ref><ref name="MerriamWebster">{{cite web |title=Definition of gaslight (Entry 2 of 2) |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/gaslight |work=Merriam Webster |access-date=19 July 2026 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185759/https://www.merriam-webster.com/dictionary/gaslight |url-status=live }}</ref> यो शब्द सन् १९४४ को चलचित्र ''[[:en:Gaslight (1944 film)|ग्याँसलाइट (१९४४ चलचित्र)]]'' बाट लिइएको हो र सन् २०१० को दशकको मध्यतिर निकै लोकप्रिय भएको थियो।<ref name="Yagoda" /> केही मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले यस शब्दको अत्याधिक प्रयोग भइरहेकोमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। सन् २०२२ मा, ''[[द वासिङ्टन पोस्ट]]'' ले यसलाई मनोवैज्ञानिक चिकित्साका शब्दावलीहरूको जथाभावी प्रयोगको एक उदाहरणका रूपमा चित्रण गरेको थियो। यो शब्द सामान्य मतभेद, वैमनस्यता, मनमुटाव वा असहमतिहरूलाई गलत तरिकाले व्याख्या गर्न एउटा चल्तीको शब्द (बज् वर्ड) बनेको तर्क समेत द वासिङ्टन पोस्टले अघि सारेको थियो। == व्युत्पत्ति == [[चित्र:Gaslight promo still.jpg|thumb|सन् १९४४ को अमेरिकी चलचित्र संस्करण ''[[:en:Gaslight (1944 film)|ग्याँसलाइट (१९४४ चलचित्र)]]'' मा [[:en:Charles Boyer|चार्ल्स बोयर]], [[:en:Ingrid Bergman|इन्ग्रिड बर्गम्यान]] र [[:en:Joseph Cotten|जोसेफ कोटेन]]]] यो शब्द सन् १९४४ को चलचित्र ''[[:en:Gaslight (1944 film)|ग्यासलाइट]]'' को शीर्षकबाट लिइएको हो।<ref name="Oxford English Dictionary">{{cite web |title=Gaslight |url=https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |website=Oxford English Dictionary |access-date=19 July 2026 |quote=Etymology: from the title of George Cukor's 1944 film Gaslight |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019092326/https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |url-status=live }}</ref><ref name="NYT">{{cite news |last1=Hoberman |first1=J |title=Why 'Gaslight' Hasn't Lost Its Glow |url=https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |website=The New York Times |date=21 August 2019 |access-date=19 July 2026|quote=The verb 'to gaslight,' voted by the American Dialect Society in 2016 as the word most useful/likely to succeed, and defined as “to psychologically manipulate a person into questioning their own sanity,” derives from MGM’s 1944 movie, directed by George Cukor. |archive-date=22 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822014242/https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |url-status=live }}</ref><ref name="Wilkinson">{{cite web |last1=Wilkinson |first1=Alissa |title=What is gaslighting? The 1944 film Gaslight is the best explainer. |url=https://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |website=Vox |date=21 January 2017 |access-date=19 July 2026 |quote=to understand gaslighting is to go to the source. George Cukor’s Gaslight. The term 'gaslighting' comes from the movie. |archive-date=23 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123035333/http://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |url-status=live }}</ref> यो चलचित्र सन् १९३८ मा [[:en:Patrick Hamilton (writer)|प्याट्रिक ह्यामिल्टन]]द्वारा लिखित बेलायती नाटक ''ग्यासलाइट''मा आधारित थियो र यो सन् १९४० को बेलायती चलचित्र रूपान्तरण ''[[ग्यासलाइट]]'' को पुनर्निर्माण थियो। भिक्टोरियन युगको लन्डनका सम्भ्रान्त वर्गको पृष्ठभूमिमा आधारित ''ग्यास लाइट'' र यसका रूपान्तरणहरूमा बाहिरबाट भलाद्मी देखिने एक पतिले आफ्नी धनी श्रीमतीलाई एक्लो पार्न र उनी मानसिक रूपमा बिरामी छिन् भन्ने विश्वास दिलाउन झूट र मानसिक चलखेलको सहारा लिएको देखाइएको छ, ताकि उसले श्रीमतीको सम्पत्ति चोर्न सकोस्।<ref name="Thomas">{{cite journal |last1=Thomas |first1=Laura |title=Gaslight and gaslighting |url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(18)30024-5/fulltext#%20 |journal=The Lancet. Psychiatry |date=2018 |volume=5 |issue=2 |pages=117–118 |doi=10.1016/S2215-0366(18)30024-5 |pmid=29413137 |access-date=19 July 2026 |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117174823/https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(18)30024-5/fulltext#%20 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> घरको अन्य ठाउँमा बत्ती बाल्दा ग्यासको दबाब कम भएर बत्ती मधुरो हुनु सामान्य प्रक्रिया हो तर घरका बत्तीहरू अर्थात् ग्यासलाइटहरू समय-समयमा मधुरो हुँदा उनकी श्रीमती आत्तिन्छिन् । तर जब उनले यसबारे कामदारहरूलाई सोध्छिन्, उनीहरूले घरमा अरू कोही नभएको बताउँछन्। उनीहरू कसैलाई थाहा नभएको कुरा के थियो भने, उनका पति माथिल्लो तलाका कोठाहरूमा गहना खोजिरहेका हुन्थे।<ref name=":5">{{Cite web |last=Sweet |first=Paige L. |title=How Gaslighting Manipulates Reality |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915134534/https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |archive-date=15 September 2022 |access-date=19 July 2026 |website=Scientific American}}</ref> यस शब्दको सबैभन्दा पहिलो लिखित प्रयोग सन् १९६१ मा भएको तथ्याङ्क छ।<ref name="Oxford English Dictionary"/> [[द न्यूयोर्क टाइम्स]]मा यो शब्द पहिलो पटक सन् १९९५ मा [[मोरिन डाउड]]को एउटा स्तम्भमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="Yagoda">{{cite web |last=Yagoda |first=Ben |author-link=Ben Yagoda |date=12 January 2017 |title=How Old Is 'Gaslighting'? |url=http://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801053815/https://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |archive-date=1 August 2019 |access-date=19 July 2026 |website=[[The Chronicle of Higher Education]]}}</ref> सन् २०२१ मा अमेरिकी मनोवैज्ञानिक सङ्गठनका अनुसार, ग्याँसलाइटिङले कुनै समय यस्तो चरम मानसिक चलखेललाई बुझाउँथ्यो जसले व्यक्तिलाई मानसिक रूपमा बिरामी बनाउँथ्यो वा ग्याँसलाइटिङको सिकार भएको व्यक्तिलाई मानसिक अस्पतालमा भर्ना गर्न बाध्य पार्दथ्यो।<ref name="APA" /> यो शब्द लामो समयसम्म गुमनाम जस्तै रह्यो। त्यसपछिका २० वर्षहरूमा 'द न्यूयोर्क टाइम्स'ले यसलाई जम्मा ९ पटक मात्र प्रयोग गरेको थियो। सन् २०१० को दशकमा आएर मात्र यो शब्द अङ्ग्रेजी शब्दकोशमा घुलमिल भएको हो।<ref name="Yagoda" /> [[मरियम-वेबस्टर]] शब्दकोशले 'ग्याँसलाइटिङ' लाई कसैलाई आफ्नो "वास्तविकताको बुझाइ" माथी नै शङ्का गर्न बाध्य पार्ने र अन्ततः पीडक (हेराफेरी गर्ने व्यक्ति) माथि निर्भर बनाउने एक [[मनोवैज्ञानिक चलखेल]] को रूपमा परिभाषित गरेको छ।<ref name=MerriamWebster/> [[:en:American Dialect Society|अमेरिकी डायलेक्ट सोसाइटी]]ले 'ग्याँसलाइट' लाई सन् २०१६ को सबैभन्दा उपयोगी नयाँ शब्द घोषणा गरेको थियो।<ref name="ADS">{{cite news |last1=Metcalf |first1=Allan |title=2016 Word of the Year |url=https://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |access-date=19 July 2026 |publisher=American Dialect Society |quote=most useful word of the year |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303212451/http://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |url-status=live }}</ref> [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय प्रेस]]ले यसलाई सन् २०१८ को सबैभन्दा लोकप्रिय नयाँ शब्दहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा राखेको थियो।<ref name="Oxford">{{cite news |title=Word of the Year 2018: Shortlist |url=https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |access-date=19 July 2026 |publisher=Oxford University Press |archive-date=20 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220194609/https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220194609/https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |date=20 December 2019 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:मनोविज्ञान]] ncg8z0xzdcong2675tkvlimxgyxflgu 0 150872 1366419 2026-07-20T15:40:14Z Ramesh Deuba 37151 नयाँ लेख 1366419 wikitext text/x-wiki {{infobox person | honorific_prefix = | name = सोनम वाङ्चुक | honorific_suffix = | image = Sonam Wangchuk01.jpg | image_upright = | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}} | birth_place = उलेटोक्पो, [[अल्ची]], [[भारत]] | residence = | nationality = [[भारत]] | other_names = | citizenship = | education = | alma_mater = [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्थान, श्रीनगर]]<br />[[क्रेटेर]] | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] | known_for = [[आइस स्तूप]], [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन|एसईसीएमओएल]], [[लद्दाख#मिडिया|लदाग्स मेलोङ]], [[अपरेसन न्यू होप]] | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = | height = | weight = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = न्यू लद्दाख मुभमेन्ट (NLM) | movement = | opponents = | boards = | criminal_charge = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = | father = सोनम वाङ्याल | relatives = | family = | callsign = | awards = ग्लोबल अवार्ड फर सस्टेनेबल आर्किटेक्चर (२०१७)<ref name="fp1">{{cite news|last1=Rana|first1=Nikita|title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh|url=http://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html|publisher=[[Firstpost]]|date=2 June 2017|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014182630/http://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html|archive-date=14 अक्टोबर 2017|url-status=dead}}</ref><br />रोलेक्स अवार्ड फर इन्टरप्राइज (२०१६)<br />रियल हिरोज अवार्ड (२००८)<br />अशोक फेलोसिप फर सोशल इन्टरप्रेनरशिप (२००२)<br />रमन म्यागसेसे पुरस्कार (२०१८) | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''सोनम वाङ्चुक''' (जन्म १ सेप्टेम्बर १९६६) [[भारत]]का एक [[अभियन्ता]], [[नवप्रवर्तन|नवप्रवर्तक]] तथा शिक्षा सुधारक हुन्।<ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034129/http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|archive-date=14 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref><ref name="TOI">{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409204159/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|archive-date=9 अप्रिल 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=3 Idiots के असली फुनसुक वांगडू, फेल छात्र भी इनसे पढ़कर बनते हैं वैज्ञानिक|url=http://www.bhaskar.com/news/jk-omc-jam-success-story-of-sonam-wangchuk-5007736-pho.html|publisher=[[Daily Bhaskar]]|date=30 May 2015|language=hi|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117135509/http://www.bhaskar.com/news/JK-OMC-JAM-success-story-of-sonam-wangchuk-5007736-PHO.html|archive-date=17 नोभेम्बर 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Meet the real life 'Phunsukh Wangdu' from '3 Idiots'|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|publisher=[[द इकोनोमिक टाइम्स]]|date=18 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804165939/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/meet-the-real-life-phunsukh-wangdu-from-3-idiots/articleshow/55472657.cms|archive-date=4 अगस्ट 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Varghese|first1=Shiny|title=‘The best solar device is timing’|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|publisher=[[Indian Express]]|date=22 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225344/http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|archive-date=13 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034114/http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|archive-date=14 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref> उनी सन् १९८८ मा विद्यार्थीहरूको एक समूहद्वारा स्थापित ''लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन'' (SECMOL) का संस्थापक–निर्देशक पनि हुन्। संस्थापक विद्यार्थीहरूका अनुसार उनी लद्दाखमा थोपारिएको अनुपयुक्त बाह्य शिक्षा प्रणालीका पीडित थिए। उनले लद्दाखको स्थानीय आवश्यकता अनुरूप शिक्षा प्रणाली विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। SECMOL परिसर जीवाश्म इन्धनको प्रयोग नगर्ने तथा सौर्य ऊर्जालगायत दिगो प्रविधिमा आधारित शैक्षिक संस्थाका रूपमा परिचित छ।<ref>{{cite news|title=From Leh comes a mountain of ideas|url=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 November 2016|location=[[दिल्ली|Delhi]]|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013224945/https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|archive-date=13 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ranjendra|first1=Ranjani|title=In the land of little rain|url=http://www.thehindu.com/society/In-the-land-of-little-rain/article16777599.ece|publisher=[[द हिन्दू|The Hindu]]|date=8 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161209142716/http://www.thehindu.com/society/In-the-land-of-little-rain/article16777599.ece|archive-date=9 डिसेम्बर 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=लद्दाख में बच्चों के लिए उम्मीद की नई किरण हैं 'सोनम वांगचुक'|url=http://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-sonam-wangchuk-is-ray-of-hope-for-children-in-laddakh/315967|publisher=[[ज़ी न्यूज़]]|date=18 January 2017|language=hi|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225449/http://zeenews.india.com/hindi/india/zee-jankari-sonam-wangchuk-is-ray-of-hope-for-children-in-laddakh/315967|archive-date=13 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref> सन् १९९४ मा सरकारी विद्यालय प्रणालीमा सुधार ल्याउने उद्देश्यले सरकार, ग्रामीण समुदाय तथा नागरिक समाजको सहकार्यमा सुरु गरिएको '''[[अपरेसन न्यू होप]]''' का प्रमुख प्रवर्तकहरूमध्ये सोनम वाङ्चुकलाई पनि श्रेय दिइन्छ। उनले कृत्रिम हिमनदी (ग्लेसियर) निर्माण गर्ने '''[[आइस स्तूप]]''' प्रविधिको विकास गरेका हुन्। शङ्कु आकारका यी बरफका संरचनाहरूमा जाडोयाममा पानी सञ्चय गरिन्छ, जसलाई गर्मीयाममा पग्लिएपछि सिँचाइ तथा अन्य उपयोगका लागि प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516213549/https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|archive-date=16 मे 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Saxena|first1=Siddharth|title=Ice stupas to end water woes|url=http://timesofindia.indiatimes.com {{Infobox person | name = सोनम वाङ्चुक | image = Sonam Wangchuk01.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}} | birth_place = उलेटोक्पो, [[अल्ची]], [[लद्दाख]], [[भारत]] | nationality = [[भारत|भारतीय]] | alma_mater = [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्थान, श्रीनगर]] | organization = [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) | known_for = [[आइस स्तूप]], [[अपरेसन न्यू होप]], शिक्षा सुधार | party = न्यू लद्दाख मुभमेन्ट (NLM) | father = सोनम वाङ्याल | awards = [[रमन म्यागसेसे पुरस्कार]] (२०१८) तथा अन्य }} '''सोनम वाङ्चुक''' (जन्म १ सेप्टेम्बर १९६६) एक भारतीय [[अभियन्ता]], [[नवप्रवर्तन|नवप्रवर्तक]], शिक्षा सुधारक, वातावरण संरक्षण अभियन्ता तथा सामाजिक कार्यकर्ता हुन्।<ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034129/http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|archive-date=14 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref><ref name="TOI">{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409204159/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|archive-date=9 अप्रिल 2018|url-status=live}}</ref> उनी [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) का संस्थापक–निर्देशक तथा [[हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख]] (HIAL) का संस्थापक हुन्।<ref>{{cite news|last1=Varghese|first1=Shiny|title=‘The best solar device is timing’|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|publisher=[[Indian Express]]|date=22 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> वाङ्चुक विशेषतः [[आइस स्तूप]] प्रविधिको विकास, [[अपरेसन न्यू होप]] मार्फत विद्यालय शिक्षा सुधार, तथा लद्दाखमा स्थानीय आवश्यकता अनुरूप वैकल्पिक शिक्षाको विकासका लागि परिचित छन्।<ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> सन् २०१८ मा उनलाई एसियाको प्रतिष्ठित [[रमन म्यागसेसे पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Ramon Magsaysay Award 2018 winners announced|publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation|date=2018}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा == सोनम वाङ्चुकको जन्म १ सेप्टेम्बर १९६६ मा भारतको लद्दाख क्षेत्रस्थित उलेटोक्पो गाउँमा भएको थियो। उनका पिता सोनम वाङ्याल लद्दाखका एक प्रख्यात राजनीतिक व्यक्तित्व थिए।<ref>{{cite news|title=The journey of Sonam Wangchuk, the activist: Education to ecology to politics|publisher=Indian Express|date=18 July 2026}}</ref> उनको गाउँमा विद्यालयको सुविधा नहुँदा उनले करिब नौ वर्षको उमेरसम्म आफ्नी आमाबाट घरमै मातृभाषामा प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। त्यसपछि उनी श्रीनगरमा औपचारिक विद्यालय शिक्षाका लागि भर्ना भएका थिए।<ref name="TOI"/> उच्च माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेपछि उनले [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्थान, श्रीनगर]] (तत्कालीन Regional Engineering College) बाट यान्त्रिक इन्जिनियरिङमा स्नातक उपाधि हासिल गरे।<ref>{{cite news|title=Educational Background of Sonam Wangchuk|publisher=The Times of India|date=6 April 2024}}</ref> इन्जिनियरिङ अध्ययन पूरा गरेपछि उनले सरकारी वा निजी क्षेत्रमा रोजगारी गर्नुको सट्टा लद्दाखको शिक्षा प्रणालीमा सुधार ल्याउने उद्देश्यले काम गर्न थाले। सन् १९८८ मा उनले आफ्ना सहपाठीहरूसँग मिलेर [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) स्थापना गरे, जसले स्थानीय भाषा, संस्कृति तथा अनुभवमा आधारित शिक्षालाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य लिएको थियो।<ref name="TOI"/><ref>{{cite news|title=Sonam Wangchuk|publisher=Nobel Week Dialogue|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/}}</ref> == SECMOL को स्थापना == स्नातक अध्ययन पूरा गरेपछि सन् १९८८ मा सोनम वाङ्चुकले आफ्ना भाइ तथा पाँच जना युवा लद्दाखी सहकर्मीसँग मिलेर '''[[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]]''' (''Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh'', '''SECMOL''') स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Sonam Wangchuk|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/sonam-wangchuk/|website=NobelPrize.org|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यो संस्था स्थापना गर्नुको मुख्य उद्देश्य लद्दाखमा लागू गरिएको औपचारिक शिक्षा प्रणालीमा सुधार गर्नु, स्थानीय संस्कृति र भाषासँग मेल खाने शिक्षाको प्रवर्द्धन गर्नु तथा ग्रामीण युवाहरूलाई व्यावहारिक र जीवनोपयोगी सीप प्रदान गर्नु थियो।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> SECMOL को स्थापना गर्ने अधिकांश युवा आफूहरू पनि लद्दाखमा लागू गरिएको बाह्य शिक्षा प्रणालीका "पीडित" रहेको अनुभव साझा गर्थे। उनीहरूका अनुसार विद्यालयमा पढाइने पाठ्यक्रम, शिक्षण माध्यम तथा मूल्याङ्कन प्रणाली स्थानीय सामाजिक, सांस्कृतिक तथा भौगोलिक अवस्थासँग मेल खाँदैनथ्यो, जसका कारण ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू सरकारी परीक्षामा असफल हुने गर्थे। यही समस्याको समाधान खोज्ने उद्देश्यले SECMOL को स्थापना गरिएको थियो। संस्थाले प्रारम्भिक चरणमा सरकारी विद्यालयहरूमा शिक्षा सुधारका लागि अनुसन्धान, शिक्षक तालिम, स्थानीय भाषामा शैक्षिक सामग्री विकास तथा विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धि सुधारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्यो। यसका अतिरिक्त, विद्यालय शिक्षा, वातावरण संरक्षण, स्थानीय संस्कृति, ग्रामीण विकास तथा युवाको नेतृत्व विकाससम्बन्धी रेडियो कार्यक्रम, भिडियो सामग्री तथा जनचेतनामूलक अभियानहरू पनि सञ्चालन गरिए। पछिल्ला वर्षहरूमा लेह नजिकै स्थापना गरिएको '''SECMOL क्याम्पस''' संस्थाको प्रमुख गतिविधि केन्द्रका रूपमा विकसित भयो। यो क्याम्पस सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालित, वातावरणमैत्री तथा आत्मनिर्भर "इको–गाउँ" का रूपमा परिचित छ। यहाँ विद्यार्थी, शिक्षक तथा स्वयंसेवकहरूले सँगै बस्ने, काम गर्ने र सिक्ने अभ्यास अपनाउँछन्। औपचारिक शैक्षिक विषयसँगै लद्दाखी भाषा, इतिहास, संस्कृति, परम्परागत ज्ञान, हस्तकला, कृषि, नवीकरणीय ऊर्जा, निर्माण प्रविधि तथा नेतृत्व विकाससम्बन्धी व्यावहारिक शिक्षा प्रदान गरिन्छ।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Sonam Wangchuk|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/sonam-wangchuk/|website=NobelPrize.org|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> SECMOL अन्तर्गत सञ्चालन हुने '''SECMOL Alternative School''' विशेष रूपमा सरकारी विद्यालयको माध्यमिक परीक्षा (कक्षा १०) मा असफल भएका विद्यार्थीहरूका लागि स्थापना गरिएको हो। यस विद्यालयमा परीक्षाको नतिजाभन्दा पनि विद्यार्थीको सिक्ने इच्छा, सिर्जनशीलता तथा व्यावहारिक क्षमतालाई प्राथमिकता दिइन्छ। यहाँ "Head, Heart and Hands" (मस्तिष्क, हृदय र हात) को अवधारणामा आधारित अनुभवात्मक शिक्षण पद्धति अपनाइन्छ, जसमा विद्यार्थीहरूले आफ्नै सहभागितामा सौर्य ताप प्रणाली, माटोका भवन, नवीकरणीय ऊर्जा तथा अन्य नवप्रवर्तनात्मक परियोजनाहरू विकास गर्छन्। SECMOL ले लद्दाखको शिक्षा क्षेत्रमा गरेको योगदानका कारण यसलाई भारतको वैकल्पिक शिक्षा आन्दोलनको एक सफल नमुनाका रूपमा हेरिन्छ। यस संस्थाले पछि सन् १९९४ मा सुरु गरिएको '''[[अपरेसन न्यू होप]]''' शिक्षा सुधार कार्यक्रमका लागि आधार तयार गरेको मानिन्छ। == अपरेसन न्यू होप == '''अपरेसन न्यू होप''' (''Operation New Hope'') लद्दाखको सरकारी विद्यालय शिक्षामा गुणस्तरीय सुधार ल्याउने उद्देश्यले सन् १९९४ मा सुरु गरिएको एक शिक्षा सुधार अभियान हो। यो कार्यक्रम [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL), लद्दाख हिल डेभलपमेन्ट काउन्सिल, जम्मु तथा कश्मीर सरकारको शिक्षा विभाग, स्थानीय समुदाय तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूको सहकार्यमा सञ्चालन गरिएको थियो।<ref name="TOI">{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यस अभियानको प्रमुख अवधारणा सोनम वाङ्चुक तथा उनका सहकर्मीहरूले विकास गरेका थिए। उनीहरूका अनुसार लद्दाखमा लागू गरिएको परम्परागत विद्यालय प्रणाली स्थानीय भाषा, संस्कृति, जलवायु तथा जीवनशैलीसँग मेल नखाने भएकाले ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू माध्यमिक तहको परीक्षामा असफल भइरहेका थिए। अपरेसन न्यू होपले यही अवस्थालाई सुधार गरी स्थानीय आवश्यकता अनुरूपको गुणस्तरीय शिक्षाको विकास गर्ने लक्ष्य लिएको थियो।<ref name="TOI"/> कार्यक्रम अन्तर्गत विद्यालय व्यवस्थापन, शिक्षक, अभिभावक, स्थानीय समुदाय तथा सरकारी निकायबीच साझेदारीको अवधारणा लागू गरिएको थियो। विद्यालयहरूमा नियमित अनुगमन, शिक्षक तालिम, स्थानीय भाषामा शिक्षण सामग्रीको विकास, पुस्तकालय स्थापना, प्रयोगात्मक सिकाइ, विद्यार्थी केन्द्रित शिक्षण विधि तथा सामुदायिक सहभागिता बढाउने विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका थिए।<ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> अपरेसन न्यू होप अन्तर्गत सरकारी विद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर सुधार गर्न विद्यालय विकास योजना तयार गर्ने, शिक्षकहरूको उत्तरदायित्व बढाउने, विद्यालय भवन तथा आधारभूत पूर्वाधारको स्तरोन्नति गर्ने, विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धिको नियमित मूल्याङ्कन गर्ने तथा समुदायलाई विद्यालय व्यवस्थापनमा सक्रिय रूपमा सहभागी गराउने कार्यहरूलाई प्राथमिकता दिइएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस अभियानको परिणामस्वरूप केही वर्षभित्रै लद्दाखका सरकारी विद्यालयहरूको माध्यमिक तह (कक्षा १०) को उत्तीर्ण दर उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको विभिन्न अध्ययनहरूले उल्लेख गरेका छन्। यसका साथै विद्यालय छोड्ने दर घट्नु, स्थानीय समुदायको सहभागिता बढ्नु तथा शिक्षाप्रतिको जनविश्वासमा सुधार आउनु यस कार्यक्रमका प्रमुख उपलब्धिहरू मानिन्छन्।<ref>{{cite news|title=From Leh comes a mountain of ideas|url=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> शिक्षा सुधारको क्षेत्रमा अपरेसन न्यू होपलाई भारतको सफल सामुदायिक शिक्षा सुधार अभियानमध्ये एक मानिन्छ। यस अभियानबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा SECMOL ले वैकल्पिक शिक्षा, वातावरणीय शिक्षा तथा दिगो विकाससम्बन्धी अन्य परियोजनाहरू सञ्चालन गर्न थालेको थियो।<ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> सोनम वाङ्चुकको शिक्षा सुधारसम्बन्धी कार्य तथा अपरेसन न्यू होपमार्फत पुर्‍याएको योगदानका कारण उनी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित बनेका हुन्। यस अभियानले लद्दाखको विद्यालय शिक्षामा दीर्घकालीन सुधार ल्याएको उदाहरणका रूपमा शिक्षा क्षेत्रमा व्यापक रूपमा उद्धृत गरिन्छ।<ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> == आइस स्तूप परियोजना == '''आइस स्तूप''' (''Ice Stupa'') उच्च हिमाली तथा शुष्क क्षेत्रमा पानीको अभाव न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले सोनम वाङ्चुक र उनका सहकर्मीहरूले विकास गरेको कृत्रिम हिमनदी (ग्लेसियर) प्रविधि हो। यस प्रविधिमा जाडोयाममा उपलब्ध अतिरिक्त पानीलाई गुरुत्वाकर्षणको सहायताले माथितर्फ फोहराजस्तो छर्केर अत्यधिक चिसो तापक्रममा शङ्कु (स्तूप) आकारको बरफको संरचना बनाइन्छ। यस्तो संरचनामा सञ्चित बरफ वसन्त र गर्मीयाममा क्रमिक रूपमा पग्लने भएकाले खेतीपाती तथा खानेपानीका लागि आवश्यक पानी उपलब्ध गराउन सहयोग पुग्छ।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Saxena|first1=Siddharth|title=Ice stupas to end water woes|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ice-stupas-to-end-water-woes/articleshow/46357875.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=22 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> लद्दाखजस्ता चिसा मरुभूमि क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक हिमनदीहरू गर्मीयाम सुरु हुनुअघि नै तीव्र रूपमा पग्लन थाल्ने भएकाले बाली लगाउने समयमा पानीको अभाव हुने समस्या देखिन्छ। यस समस्याको समाधानका रूपमा सोनम वाङ्चुकले सन् २०१३–२०१४ तिर आइस स्तूपको अवधारणा विकास गरेका थिए। यसको उद्देश्य जाडोयाममा खेर जाने पानीलाई बरफका रूपमा सञ्चित गरी आवश्यक समयमा प्रयोग गर्नु थियो।<ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> आइस स्तूप निर्माणका लागि पहाडी क्षेत्रबाट बग्ने पानीलाई पाइपमार्फत तल्लो स्थानसम्म ल्याइन्छ। उचाइको भिन्नताका कारण उत्पन्न हुने प्राकृतिक चाप (गुरुत्वाकर्षण) प्रयोग गरी पानीलाई माथितर्फ फोहराजस्तो छर्किन्छ। अत्यधिक चिसो तापक्रममा पानी तुरुन्तै जमेर स्तूप आकारको ठूलो बरफको संरचना तयार हुन्छ। यसको शङ्कु आकारका कारण सतह क्षेत्रफल कम हुने भएकाले बरफ ढिलो पग्लन्छ र धेरै समयसम्म सुरक्षित रहन्छ।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस प्रविधिबाट सञ्चित पानी अप्रिलदेखि जुन महिनासम्म क्रमिक रूपमा पग्लने भएकाले खेती सुरु हुने समयमा सिँचाइका लागि पानी उपलब्ध हुन्छ। यसले फलफूल, तरकारी तथा अन्य कृषि उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउनुका साथै वृक्षारोपण, भू–क्षय नियन्त्रण तथा स्थानीय जलस्रोत संरक्षणमा पनि योगदान पुर्‍याएको छ।<ref>{{cite news|last1=Ibrar|first1=Mohammad|title=पानी की किल्लत से जूझते लद्दाख में सोनम वांगचुक का आइडिया किसानों के लिए साबित हो रहा गेमचेंजर|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/state/jammu-and-kashmir/jammu/sonam-wangchuk-creating-artifical-glaciers-in-leh-ladakh/articleshow/55630693.cms|publisher=[[नवभारत टाइम्स]]|date=26 November 2016|language=hi|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> आइस स्तूप परियोजनाले जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो हिमनदी क्षय र मौसमी पानी अभावको समस्याको स्थानीय तथा कम लागतको समाधान प्रस्तुत गरेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा व्यापक ध्यान आकर्षित गरेको छ। यस नवप्रवर्तनका लागि सोनम वाङ्चुकलाई सन् २०१६ मा '''रोलेक्स अवार्ड फर इन्टरप्राइज''' प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Varghese|first1=Shiny|title=‘The best solar device is timing’|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|publisher=[[Indian Express]]|date=22 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस परियोजनापछि भारतका अन्य हिमाली क्षेत्रका साथै नेपाल, भुटान, स्विजरल्यान्ड, पेरु तथा मध्य एसियाका केही क्षेत्रमा पनि यस्तै प्रविधिको अध्ययन तथा परीक्षण सुरु भएको छ। जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलन (''climate change adaptation'') को सफल स्थानीय नमुनाका रूपमा आइस स्तूप परियोजनालाई विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्था, विश्वविद्यालय तथा अनुसन्धान केन्द्रहरूले अध्ययन गर्दै आएका छन्।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> == हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख (HIAL) == '''हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख''' (''Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh''; '''HIAL''') भारतको केन्द्रशासित प्रदेश [[लद्दाख]]को लेहस्थित एक वैकल्पिक उच्च शिक्षा तथा अनुसन्धान संस्था हो। यसको स्थापना सोनम वाङ्चुक र गीतााञ्जली जे. आङ्मोको पहलमा सन् २०१६ मा गरिएको थियो। HIAL को उद्देश्य हिमाली क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई स्थानीय आवश्यकता, वातावरणीय दिगोपन तथा व्यावहारिक सीपमा आधारित उच्च शिक्षा प्रदान गर्नु हो।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> HIAL को स्थापना [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) बाट प्राप्त अनुभवको निरन्तरताका रूपमा गरिएको हो। सोनम वाङ्चुकका अनुसार परम्परागत विश्वविद्यालय शिक्षा हिमाली समुदायका आवश्यकता र भौगोलिक अवस्थासँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन। त्यसैले हिमाली क्षेत्रका लागि उपयुक्त, सन्दर्भमा आधारित तथा अनुभवात्मक उच्च शिक्षा प्रणाली विकास गर्ने उद्देश्यले यस संस्थाको स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === उद्देश्य तथा शैक्षिक दर्शन === HIAL को शैक्षिक दर्शन "'''३R बाट ३H'''" (''3R to 3H'') को अवधारणामा आधारित छ। परम्परागत शिक्षा प्रणालीका '''Reading''', '''Writing''' र '''Arithmetic''' (३R) लाई मात्र केन्द्रमा राख्नुको सट्टा संस्थाले '''Bright Head''' (सक्षम मस्तिष्क), '''Kind Heart''' (संवेदनशील हृदय) र '''Skilled Hands''' (सीपयुक्त हात) को समन्वयमार्फत समग्र व्यक्तित्व विकासमा जोड दिन्छ।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यस संस्थामा "Learning by Doing" (गर्दै सिक्ने) सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिइन्छ। विद्यार्थीहरूलाई कक्षाकोठामा सीमित राख्नुको सट्टा अनुसन्धान, प्रयोग, सामुदायिक सेवा, स्थानीय समस्या समाधान तथा उद्यमशीलतामा सहभागी गराइन्छ।<ref>{{cite web|title=Educational Confluence|url=https://hial.edu.in/hialevents/3rto3h/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === शैक्षिक कार्यक्रम === HIAL ले हिमाली क्षेत्रका आवश्यकता अनुरूप बहुविषयक तथा अनुभवात्मक शिक्षामा आधारित कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। संस्थाले विशेष रूपमा दिगो विकास, जलवायु परिवर्तन, नवीकरणीय ऊर्जा, हिमाली वास्तुकला, जल व्यवस्थापन, ग्रामीण उद्यमशीलता, वातावरणीय संरक्षण, स्थानीय शासन तथा सामाजिक नवप्रवर्तनसँग सम्बन्धित अध्ययन र अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिएको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> संस्थाले स्थानीय समुदाय, किसान, उद्यमी तथा अनुसन्धानकर्तासँग सहकार्य गर्दै विद्यार्थीहरूलाई वास्तविक सामाजिक तथा वातावरणीय समस्याको समाधान खोज्ने अवसर प्रदान गर्दछ। यस कारण HIAL लाई "अनुभवात्मक विश्वविद्यालय" (Experiential University) को अवधारणाको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === दिगो क्याम्पस === लेह नजिकै फ्याङ क्षेत्रमा रहेको HIAL क्याम्पस वातावरणमैत्री निर्माण प्रविधि र नवीकरणीय ऊर्जाको प्रयोगका लागि परिचित छ। क्याम्पसका धेरै भवन स्थानीय माटो तथा प्राकृतिक सामग्रीबाट निर्माण गरिएका छन्। सौर्य ऊर्जाबाट ताप तथा विद्युत् उत्पादन गर्ने प्रणाली, वर्षा तथा हिमपानी सङ्कलन, फोहोर व्यवस्थापन र ऊर्जा दक्ष भवन निर्माणजस्ता प्रविधि प्रयोग गरी यसलाई न्यून कार्बन उत्सर्जन भएको शैक्षिक परिसरका रूपमा विकास गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तन === HIAL मा जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलन, हिमाली जलस्रोत संरक्षण, [[आइस स्तूप]] प्रविधि, दिगो कृषि, हरित प्रविधि, स्थानीय निर्माण सामग्री तथा सामाजिक नवप्रवर्तनसम्बन्धी विभिन्न अनुसन्धान तथा प्रयोगात्मक परियोजनाहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्। संस्थाले हिमाली समुदायका समस्या समाधान गर्ने प्रविधिको विकासलाई आफ्नो प्रमुख प्राथमिकतामध्ये एक मानेको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === प्रभाव === HIAL लाई हिमाली क्षेत्रका लागि सन्दर्भमा आधारित उच्च शिक्षाको नवीन नमुनाका रूपमा हेरिन्छ। यस संस्थाको शिक्षा, अनुसन्धान तथा सामुदायिक विकासको दृष्टिकोणले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ। विभिन्न विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूले HIAL सँग सहकार्य गर्दै हिमाली क्षेत्रको दिगो विकाससम्बन्धी परियोजनाहरू सञ्चालन गरेका छन्।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> == बाह्य कडी == * [https://aajkalhindi.com/sonam-wangchuck-biography-real-life-story-hindi/ सोनम वाङ्चुकको जीवनी] {{Dead link|date=मे २०२६|bot=InternetArchiveBot}} * [https://www.livehindustan.com/national/story-sonam-wangchuk-boycott-chinese-product-video-aamir-khan-three-idiot-real-life-ladakh-activist-appeals-uninstall-china-apps-mobile-electronic-goods-3249850.html चीनी उत्पादन बहिष्कारबारे सोनम वाङ्चुकको अपिल] * [https://www.punjabkesari.in/national/news/china-scared-by-an-appeal-by-sonam-wangchuk-1180543 सोनम वाङ्चुकको अपिलसम्बन्धी समाचार] * [https://navbharattimes.indiatimes.com/india/sonam-wangchuk-made-solar-heated-tent-for-indian-army-now-why-jailed-under-nsa/articleshow/124210003.cms भारतीय सेनाका लागि सौर्य तापयुक्त पाल तथा NSA अन्तर्गत गिरफ्तारीसम्बन्धी समाचार] == सन्दर्भ == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:वाङ्चुक, सोनम}} dwxmm6ure554kw3kjxyucy1ww34rdn7 1366420 1366419 2026-07-20T15:45:08Z Ramesh Deuba 37151 1366420 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सोनम वाङ्चुक | image = Sonam Wangchuk01.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}} | birth_place = उलेटोक्पो, [[अल्ची]], [[लद्दाख]], [[भारत]] | nationality = [[भारत|भारतीय]] | alma_mater = [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्थान, श्रीनगर]] | organization = [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) | known_for = [[आइस स्तूप]], [[अपरेसन न्यू होप]], शिक्षा सुधार | party = न्यू लद्दाख मुभमेन्ट (NLM) | father = सोनम वाङ्याल | awards = [[रमन म्यागसेसे पुरस्कार]] (२०१८) तथा अन्य }} '''सोनम वाङ्चुक''' (जन्म १ सेप्टेम्बर १९६६) एक भारतीय [[अभियन्ता]], [[नवप्रवर्तन|नवप्रवर्तक]], शिक्षा सुधारक, वातावरण संरक्षण अभियन्ता तथा सामाजिक कार्यकर्ता हुन्।<ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034129/http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|archive-date=14 अक्टोबर 2017|url-status=live}}</ref><ref name="TOI">{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409204159/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|archive-date=9 अप्रिल 2018|url-status=live}}</ref> उनी [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) का संस्थापक–निर्देशक तथा [[हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख]] (HIAL) का संस्थापक हुन्।<ref>{{cite news|last1=Varghese|first1=Shiny|title=‘The best solar device is timing’|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|publisher=[[Indian Express]]|date=22 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> वाङ्चुक विशेषतः [[आइस स्तूप]] प्रविधिको विकास, [[अपरेसन न्यू होप]] मार्फत विद्यालय शिक्षा सुधार, तथा लद्दाखमा स्थानीय आवश्यकता अनुरूप वैकल्पिक शिक्षाको विकासका लागि परिचित छन्।<ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> सन् २०१८ मा उनलाई एसियाको प्रतिष्ठित [[रमन म्यागसेसे पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Ramon Magsaysay Award 2018 winners announced|publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation|date=2018}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा == सोनम वाङ्चुकको जन्म १ सेप्टेम्बर १९६६ मा भारतको लद्दाख क्षेत्रस्थित उलेटोक्पो गाउँमा भएको थियो। उनका पिता सोनम वाङ्याल लद्दाखका एक प्रख्यात राजनीतिक व्यक्तित्व थिए।<ref>{{cite news|title=The journey of Sonam Wangchuk, the activist: Education to ecology to politics|publisher=Indian Express|date=18 July 2026}}</ref> उनको गाउँमा विद्यालयको सुविधा नहुँदा उनले करिब नौ वर्षको उमेरसम्म आफ्नी आमाबाट घरमै मातृभाषामा प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेका थिए। त्यसपछि उनी श्रीनगरमा औपचारिक विद्यालय शिक्षाका लागि भर्ना भएका थिए।<ref name="TOI"/> उच्च माध्यमिक शिक्षा पूरा गरेपछि उनले [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्थान, श्रीनगर]] (तत्कालीन Regional Engineering College) बाट यान्त्रिक इन्जिनियरिङमा स्नातक उपाधि हासिल गरे।<ref>{{cite news|title=Educational Background of Sonam Wangchuk|publisher=The Times of India|date=6 April 2024}}</ref> इन्जिनियरिङ अध्ययन पूरा गरेपछि उनले सरकारी वा निजी क्षेत्रमा रोजगारी गर्नुको सट्टा लद्दाखको शिक्षा प्रणालीमा सुधार ल्याउने उद्देश्यले काम गर्न थाले। सन् १९८८ मा उनले आफ्ना सहपाठीहरूसँग मिलेर [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) स्थापना गरे, जसले स्थानीय भाषा, संस्कृति तथा अनुभवमा आधारित शिक्षालाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य लिएको थियो।<ref name="TOI"/><ref>{{cite news|title=Sonam Wangchuk|publisher=Nobel Week Dialogue|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/}}</ref> == SECMOL को स्थापना == स्नातक अध्ययन पूरा गरेपछि सन् १९८८ मा सोनम वाङ्चुकले आफ्ना भाइ तथा पाँच जना युवा लद्दाखी सहकर्मीसँग मिलेर '''[[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]]''' (''Students' Educational and Cultural Movement of Ladakh'', '''SECMOL''') स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Sonam Wangchuk|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/sonam-wangchuk/|website=NobelPrize.org|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यो संस्था स्थापना गर्नुको मुख्य उद्देश्य लद्दाखमा लागू गरिएको औपचारिक शिक्षा प्रणालीमा सुधार गर्नु, स्थानीय संस्कृति र भाषासँग मेल खाने शिक्षाको प्रवर्द्धन गर्नु तथा ग्रामीण युवाहरूलाई व्यावहारिक र जीवनोपयोगी सीप प्रदान गर्नु थियो।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> SECMOL को स्थापना गर्ने अधिकांश युवा आफूहरू पनि लद्दाखमा लागू गरिएको बाह्य शिक्षा प्रणालीका "पीडित" रहेको अनुभव साझा गर्थे। उनीहरूका अनुसार विद्यालयमा पढाइने पाठ्यक्रम, शिक्षण माध्यम तथा मूल्याङ्कन प्रणाली स्थानीय सामाजिक, सांस्कृतिक तथा भौगोलिक अवस्थासँग मेल खाँदैनथ्यो, जसका कारण ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू सरकारी परीक्षामा असफल हुने गर्थे। यही समस्याको समाधान खोज्ने उद्देश्यले SECMOL को स्थापना गरिएको थियो। संस्थाले प्रारम्भिक चरणमा सरकारी विद्यालयहरूमा शिक्षा सुधारका लागि अनुसन्धान, शिक्षक तालिम, स्थानीय भाषामा शैक्षिक सामग्री विकास तथा विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धि सुधारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्यो। यसका अतिरिक्त, विद्यालय शिक्षा, वातावरण संरक्षण, स्थानीय संस्कृति, ग्रामीण विकास तथा युवाको नेतृत्व विकाससम्बन्धी रेडियो कार्यक्रम, भिडियो सामग्री तथा जनचेतनामूलक अभियानहरू पनि सञ्चालन गरिए। पछिल्ला वर्षहरूमा लेह नजिकै स्थापना गरिएको '''SECMOL क्याम्पस''' संस्थाको प्रमुख गतिविधि केन्द्रका रूपमा विकसित भयो। यो क्याम्पस सौर्य ऊर्जाबाट सञ्चालित, वातावरणमैत्री तथा आत्मनिर्भर "इको–गाउँ" का रूपमा परिचित छ। यहाँ विद्यार्थी, शिक्षक तथा स्वयंसेवकहरूले सँगै बस्ने, काम गर्ने र सिक्ने अभ्यास अपनाउँछन्। औपचारिक शैक्षिक विषयसँगै लद्दाखी भाषा, इतिहास, संस्कृति, परम्परागत ज्ञान, हस्तकला, कृषि, नवीकरणीय ऊर्जा, निर्माण प्रविधि तथा नेतृत्व विकाससम्बन्धी व्यावहारिक शिक्षा प्रदान गरिन्छ।<ref>{{cite web|title=About|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Sonam Wangchuk|url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/sonam-wangchuk/|website=NobelPrize.org|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> SECMOL अन्तर्गत सञ्चालन हुने '''SECMOL Alternative School''' विशेष रूपमा सरकारी विद्यालयको माध्यमिक परीक्षा (कक्षा १०) मा असफल भएका विद्यार्थीहरूका लागि स्थापना गरिएको हो। यस विद्यालयमा परीक्षाको नतिजाभन्दा पनि विद्यार्थीको सिक्ने इच्छा, सिर्जनशीलता तथा व्यावहारिक क्षमतालाई प्राथमिकता दिइन्छ। यहाँ "Head, Heart and Hands" (मस्तिष्क, हृदय र हात) को अवधारणामा आधारित अनुभवात्मक शिक्षण पद्धति अपनाइन्छ, जसमा विद्यार्थीहरूले आफ्नै सहभागितामा सौर्य ताप प्रणाली, माटोका भवन, नवीकरणीय ऊर्जा तथा अन्य नवप्रवर्तनात्मक परियोजनाहरू विकास गर्छन्। SECMOL ले लद्दाखको शिक्षा क्षेत्रमा गरेको योगदानका कारण यसलाई भारतको वैकल्पिक शिक्षा आन्दोलनको एक सफल नमुनाका रूपमा हेरिन्छ। यस संस्थाले पछि सन् १९९४ मा सुरु गरिएको '''[[अपरेसन न्यू होप]]''' शिक्षा सुधार कार्यक्रमका लागि आधार तयार गरेको मानिन्छ। == अपरेसन न्यू होप == '''अपरेसन न्यू होप''' (''Operation New Hope'') लद्दाखको सरकारी विद्यालय शिक्षामा गुणस्तरीय सुधार ल्याउने उद्देश्यले सन् १९९४ मा सुरु गरिएको एक शिक्षा सुधार अभियान हो। यो कार्यक्रम [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL), लद्दाख हिल डेभलपमेन्ट काउन्सिल, जम्मु तथा कश्मीर सरकारको शिक्षा विभाग, स्थानीय समुदाय तथा विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूको सहकार्यमा सञ्चालन गरिएको थियो।<ref name="TOI">{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यस अभियानको प्रमुख अवधारणा सोनम वाङ्चुक तथा उनका सहकर्मीहरूले विकास गरेका थिए। उनीहरूका अनुसार लद्दाखमा लागू गरिएको परम्परागत विद्यालय प्रणाली स्थानीय भाषा, संस्कृति, जलवायु तथा जीवनशैलीसँग मेल नखाने भएकाले ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू माध्यमिक तहको परीक्षामा असफल भइरहेका थिए। अपरेसन न्यू होपले यही अवस्थालाई सुधार गरी स्थानीय आवश्यकता अनुरूपको गुणस्तरीय शिक्षाको विकास गर्ने लक्ष्य लिएको थियो।<ref name="TOI"/> कार्यक्रम अन्तर्गत विद्यालय व्यवस्थापन, शिक्षक, अभिभावक, स्थानीय समुदाय तथा सरकारी निकायबीच साझेदारीको अवधारणा लागू गरिएको थियो। विद्यालयहरूमा नियमित अनुगमन, शिक्षक तालिम, स्थानीय भाषामा शिक्षण सामग्रीको विकास, पुस्तकालय स्थापना, प्रयोगात्मक सिकाइ, विद्यार्थी केन्द्रित शिक्षण विधि तथा सामुदायिक सहभागिता बढाउने विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका थिए।<ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> अपरेसन न्यू होप अन्तर्गत सरकारी विद्यालयहरूको शैक्षिक गुणस्तर सुधार गर्न विद्यालय विकास योजना तयार गर्ने, शिक्षकहरूको उत्तरदायित्व बढाउने, विद्यालय भवन तथा आधारभूत पूर्वाधारको स्तरोन्नति गर्ने, विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धिको नियमित मूल्याङ्कन गर्ने तथा समुदायलाई विद्यालय व्यवस्थापनमा सक्रिय रूपमा सहभागी गराउने कार्यहरूलाई प्राथमिकता दिइएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Khattar|first1=Sakshi|title=Teach India: Think local, think Ladakhi|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Teach-India-Think-local-think-Ladakhi/articleshow/3281987.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 July 2008|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस अभियानको परिणामस्वरूप केही वर्षभित्रै लद्दाखका सरकारी विद्यालयहरूको माध्यमिक तह (कक्षा १०) को उत्तीर्ण दर उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको विभिन्न अध्ययनहरूले उल्लेख गरेका छन्। यसका साथै विद्यालय छोड्ने दर घट्नु, स्थानीय समुदायको सहभागिता बढ्नु तथा शिक्षाप्रतिको जनविश्वासमा सुधार आउनु यस कार्यक्रमका प्रमुख उपलब्धिहरू मानिन्छन्।<ref>{{cite news|title=From Leh comes a mountain of ideas|url=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-new-delhi-edition/20161126/281981787191805|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=26 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> शिक्षा सुधारको क्षेत्रमा अपरेसन न्यू होपलाई भारतको सफल सामुदायिक शिक्षा सुधार अभियानमध्ये एक मानिन्छ। यस अभियानबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा SECMOL ले वैकल्पिक शिक्षा, वातावरणीय शिक्षा तथा दिगो विकाससम्बन्धी अन्य परियोजनाहरू सञ्चालन गर्न थालेको थियो।<ref>{{cite web|title=About SECMOL|url=https://secmol.org/about/|website=SECMOL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> सोनम वाङ्चुकको शिक्षा सुधारसम्बन्धी कार्य तथा अपरेसन न्यू होपमार्फत पुर्‍याएको योगदानका कारण उनी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित बनेका हुन्। यस अभियानले लद्दाखको विद्यालय शिक्षामा दीर्घकालीन सुधार ल्याएको उदाहरणका रूपमा शिक्षा क्षेत्रमा व्यापक रूपमा उद्धृत गरिन्छ।<ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> == आइस स्तूप परियोजना == '''आइस स्तूप''' (''Ice Stupa'') उच्च हिमाली तथा शुष्क क्षेत्रमा पानीको अभाव न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले सोनम वाङ्चुक र उनका सहकर्मीहरूले विकास गरेको कृत्रिम हिमनदी (ग्लेसियर) प्रविधि हो। यस प्रविधिमा जाडोयाममा उपलब्ध अतिरिक्त पानीलाई गुरुत्वाकर्षणको सहायताले माथितर्फ फोहराजस्तो छर्केर अत्यधिक चिसो तापक्रममा शङ्कु (स्तूप) आकारको बरफको संरचना बनाइन्छ। यस्तो संरचनामा सञ्चित बरफ वसन्त र गर्मीयाममा क्रमिक रूपमा पग्लने भएकाले खेतीपाती तथा खानेपानीका लागि आवश्यक पानी उपलब्ध गराउन सहयोग पुग्छ।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Saxena|first1=Siddharth|title=Ice stupas to end water woes|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ice-stupas-to-end-water-woes/articleshow/46357875.cms|publisher=[[द टाइम्स अफ इन्डिया]]|date=22 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> लद्दाखजस्ता चिसा मरुभूमि क्षेत्रहरूमा प्राकृतिक हिमनदीहरू गर्मीयाम सुरु हुनुअघि नै तीव्र रूपमा पग्लन थाल्ने भएकाले बाली लगाउने समयमा पानीको अभाव हुने समस्या देखिन्छ। यस समस्याको समाधानका रूपमा सोनम वाङ्चुकले सन् २०१३–२०१४ तिर आइस स्तूपको अवधारणा विकास गरेका थिए। यसको उद्देश्य जाडोयाममा खेर जाने पानीलाई बरफका रूपमा सञ्चित गरी आवश्यक समयमा प्रयोग गर्नु थियो।<ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> आइस स्तूप निर्माणका लागि पहाडी क्षेत्रबाट बग्ने पानीलाई पाइपमार्फत तल्लो स्थानसम्म ल्याइन्छ। उचाइको भिन्नताका कारण उत्पन्न हुने प्राकृतिक चाप (गुरुत्वाकर्षण) प्रयोग गरी पानीलाई माथितर्फ फोहराजस्तो छर्किन्छ। अत्यधिक चिसो तापक्रममा पानी तुरुन्तै जमेर स्तूप आकारको ठूलो बरफको संरचना तयार हुन्छ। यसको शङ्कु आकारका कारण सतह क्षेत्रफल कम हुने भएकाले बरफ ढिलो पग्लन्छ र धेरै समयसम्म सुरक्षित रहन्छ।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस प्रविधिबाट सञ्चित पानी अप्रिलदेखि जुन महिनासम्म क्रमिक रूपमा पग्लने भएकाले खेती सुरु हुने समयमा सिँचाइका लागि पानी उपलब्ध हुन्छ। यसले फलफूल, तरकारी तथा अन्य कृषि उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउनुका साथै वृक्षारोपण, भू–क्षय नियन्त्रण तथा स्थानीय जलस्रोत संरक्षणमा पनि योगदान पुर्‍याएको छ।<ref>{{cite news|last1=Ibrar|first1=Mohammad|title=पानी की किल्लत से जूझते लद्दाख में सोनम वांगचुक का आइडिया किसानों के लिए साबित हो रहा गेमचेंजर|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/state/jammu-and-kashmir/jammu/sonam-wangchuk-creating-artifical-glaciers-in-leh-ladakh/articleshow/55630693.cms|publisher=[[नवभारत टाइम्स]]|date=26 November 2016|language=hi|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> आइस स्तूप परियोजनाले जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो हिमनदी क्षय र मौसमी पानी अभावको समस्याको स्थानीय तथा कम लागतको समाधान प्रस्तुत गरेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा व्यापक ध्यान आकर्षित गरेको छ। यस नवप्रवर्तनका लागि सोनम वाङ्चुकलाई सन् २०१६ मा '''रोलेक्स अवार्ड फर इन्टरप्राइज''' प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Varghese|first1=Shiny|title=‘The best solar device is timing’|url=http://indianexpress.com/article/india/the-best-solar-device-is-timing-ice-stupa-ladakh-sonam-wangchuk-rolex-award-4435497/|publisher=[[Indian Express]]|date=22 December 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=These 10 Innovators Are Changing the World, From Oceans to Eye Care|url=http://news.nationalgeographic.com/2016/11/innovators-change-world-oceans-eye-care-rolex-laureates/|publisher=[[National Geographic]]|date=15 November 2016|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> यस परियोजनापछि भारतका अन्य हिमाली क्षेत्रका साथै नेपाल, भुटान, स्विजरल्यान्ड, पेरु तथा मध्य एसियाका केही क्षेत्रमा पनि यस्तै प्रविधिको अध्ययन तथा परीक्षण सुरु भएको छ। जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलन (''climate change adaptation'') को सफल स्थानीय नमुनाका रूपमा आइस स्तूप परियोजनालाई विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्था, विश्वविद्यालय तथा अनुसन्धान केन्द्रहरूले अध्ययन गर्दै आएका छन्।<ref>{{cite news|last1=Lenin|first1=Janaki|title=Artificial glacier could help Ladakh villagers adapt to climate change|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/feb/24/artificial-glacier-could-help-ladakh-villagers-adapt-to-climate-change|publisher=[[The Guardian]]|date=24 February 2015|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref><ref>{{cite news|last1=Griffin|first1=Peter|title=Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way|url=http://www.forbesindia.com/article/checkin/ice-stupas-conserving-water-the-3-idiots-way/39265/1|publisher=[[Forbes India]]|date=29 December 2014|access-date=14 अक्टोबर 2017}}</ref> == हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख (HIAL) == '''हिमालयन इन्स्टिच्युट अफ अल्टरनेटिभ्स, लद्दाख''' (''Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh''; '''HIAL''') भारतको केन्द्रशासित प्रदेश [[लद्दाख]]को लेहस्थित एक वैकल्पिक उच्च शिक्षा तथा अनुसन्धान संस्था हो। यसको स्थापना सोनम वाङ्चुक र गीतााञ्जली जे. आङ्मोको पहलमा सन् २०१६ मा गरिएको थियो। HIAL को उद्देश्य हिमाली क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई स्थानीय आवश्यकता, वातावरणीय दिगोपन तथा व्यावहारिक सीपमा आधारित उच्च शिक्षा प्रदान गर्नु हो।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> HIAL को स्थापना [[लद्दाख विद्यार्थी शैक्षिक तथा सांस्कृतिक आन्दोलन]] (SECMOL) बाट प्राप्त अनुभवको निरन्तरताका रूपमा गरिएको हो। सोनम वाङ्चुकका अनुसार परम्परागत विश्वविद्यालय शिक्षा हिमाली समुदायका आवश्यकता र भौगोलिक अवस्थासँग पूर्ण रूपमा मेल खाँदैन। त्यसैले हिमाली क्षेत्रका लागि उपयुक्त, सन्दर्भमा आधारित तथा अनुभवात्मक उच्च शिक्षा प्रणाली विकास गर्ने उद्देश्यले यस संस्थाको स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === उद्देश्य तथा शैक्षिक दर्शन === HIAL को शैक्षिक दर्शन "'''३R बाट ३H'''" (''3R to 3H'') को अवधारणामा आधारित छ। परम्परागत शिक्षा प्रणालीका '''Reading''', '''Writing''' र '''Arithmetic''' (३R) लाई मात्र केन्द्रमा राख्नुको सट्टा संस्थाले '''Bright Head''' (सक्षम मस्तिष्क), '''Kind Heart''' (संवेदनशील हृदय) र '''Skilled Hands''' (सीपयुक्त हात) को समन्वयमार्फत समग्र व्यक्तित्व विकासमा जोड दिन्छ।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> यस संस्थामा "Learning by Doing" (गर्दै सिक्ने) सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिइन्छ। विद्यार्थीहरूलाई कक्षाकोठामा सीमित राख्नुको सट्टा अनुसन्धान, प्रयोग, सामुदायिक सेवा, स्थानीय समस्या समाधान तथा उद्यमशीलतामा सहभागी गराइन्छ।<ref>{{cite web|title=Educational Confluence|url=https://hial.edu.in/hialevents/3rto3h/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === शैक्षिक कार्यक्रम === HIAL ले हिमाली क्षेत्रका आवश्यकता अनुरूप बहुविषयक तथा अनुभवात्मक शिक्षामा आधारित कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। संस्थाले विशेष रूपमा दिगो विकास, जलवायु परिवर्तन, नवीकरणीय ऊर्जा, हिमाली वास्तुकला, जल व्यवस्थापन, ग्रामीण उद्यमशीलता, वातावरणीय संरक्षण, स्थानीय शासन तथा सामाजिक नवप्रवर्तनसँग सम्बन्धित अध्ययन र अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिएको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> संस्थाले स्थानीय समुदाय, किसान, उद्यमी तथा अनुसन्धानकर्तासँग सहकार्य गर्दै विद्यार्थीहरूलाई वास्तविक सामाजिक तथा वातावरणीय समस्याको समाधान खोज्ने अवसर प्रदान गर्दछ। यस कारण HIAL लाई "अनुभवात्मक विश्वविद्यालय" (Experiential University) को अवधारणाको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।<ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === दिगो क्याम्पस === लेह नजिकै फ्याङ क्षेत्रमा रहेको HIAL क्याम्पस वातावरणमैत्री निर्माण प्रविधि र नवीकरणीय ऊर्जाको प्रयोगका लागि परिचित छ। क्याम्पसका धेरै भवन स्थानीय माटो तथा प्राकृतिक सामग्रीबाट निर्माण गरिएका छन्। सौर्य ऊर्जाबाट ताप तथा विद्युत् उत्पादन गर्ने प्रणाली, वर्षा तथा हिमपानी सङ्कलन, फोहोर व्यवस्थापन र ऊर्जा दक्ष भवन निर्माणजस्ता प्रविधि प्रयोग गरी यसलाई न्यून कार्बन उत्सर्जन भएको शैक्षिक परिसरका रूपमा विकास गरिएको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तन === HIAL मा जलवायु परिवर्तनसँग अनुकूलन, हिमाली जलस्रोत संरक्षण, [[आइस स्तूप]] प्रविधि, दिगो कृषि, हरित प्रविधि, स्थानीय निर्माण सामग्री तथा सामाजिक नवप्रवर्तनसम्बन्धी विभिन्न अनुसन्धान तथा प्रयोगात्मक परियोजनाहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन्। संस्थाले हिमाली समुदायका समस्या समाधान गर्ने प्रविधिको विकासलाई आफ्नो प्रमुख प्राथमिकतामध्ये एक मानेको छ।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> === प्रभाव === HIAL लाई हिमाली क्षेत्रका लागि सन्दर्भमा आधारित उच्च शिक्षाको नवीन नमुनाका रूपमा हेरिन्छ। यस संस्थाको शिक्षा, अनुसन्धान तथा सामुदायिक विकासको दृष्टिकोणले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ। विभिन्न विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूले HIAL सँग सहकार्य गर्दै हिमाली क्षेत्रको दिगो विकाससम्बन्धी परियोजनाहरू सञ्चालन गरेका छन्।<ref>{{cite web|title=HIAL – About Us|url=https://hial.edu.in/|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Our Philosophy|url=https://hial.edu.in/ourphilosophy.html|website=HIAL|access-date=20 जुलाई 2026}}</ref> == बाह्य कडी == * [https://aajkalhindi.com/sonam-wangchuck-biography-real-life-story-hindi/ सोनम वाङ्चुकको जीवनी] {{Dead link|date=मे २०२६|bot=InternetArchiveBot}} * [https://www.livehindustan.com/national/story-sonam-wangchuk-boycott-chinese-product-video-aamir-khan-three-idiot-real-life-ladakh-activist-appeals-uninstall-china-apps-mobile-electronic-goods-3249850.html चीनी उत्पादन बहिष्कारबारे सोनम वाङ्चुकको अपिल] * [https://www.punjabkesari.in/national/news/china-scared-by-an-appeal-by-sonam-wangchuk-1180543 सोनम वाङ्चुकको अपिलसम्बन्धी समाचार] * [https://navbharattimes.indiatimes.com/india/sonam-wangchuk-made-solar-heated-tent-for-indian-army-now-why-jailed-under-nsa/articleshow/124210003.cms भारतीय सेनाका लागि सौर्य तापयुक्त पाल तथा NSA अन्तर्गत गिरफ्तारीसम्बन्धी समाचार] == सन्दर्भ == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:वाङ्चुक, सोनम}} qz2ivnflyefn7p2o35wv9vlwgm3eh64 0 150873 1366421 2026-07-20T16:31:51Z Ramesh Deuba 37151 नयाँ लेख 1366421 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = गायत्री देवी | image = Maharani Gayatri Devi of Jaipur.jpg | caption = सन् १९४५ मा गायत्री देवी | office1 = [[लोकसभा]]की [[सांसद]] | term_start1 = २ अप्रिल १९६२ | term_end1 = १५ मार्च १९७१ | constituency1= [[जयपुर (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)|जयपुर]] | predecessor1 = हरिशचन्द्र शर्मा, [[निर्दलीय राजनीतिज्ञ|निर्दलीय]] | successor1 = [[सतीश चन्द्र अग्रवाल]] | party = [[स्वतन्त्र पार्टी]] (१९६२–१९७६){{efn|गायत्री देवीले सन् १९७६ मा सक्रिय राजनीतिबाट अवकाश लिएकी थिइन्।}} | office2 = [[भारतमा प्रिभी पर्स#उन्मूलन|औपचारिक]] [[महारानी]] [[आमेर राज्य|जयपुर]] | term_start2 = १९४८ | term_end2 = २४ जुन १९७० | successor2 = [[पद्मिनी देवी]] | office3 = [[जयपुर राज्य]]की [[महारानी]] | term_start3 = ९ मे १९४० | term_end3 = १९४८ | spouse = [[मान सिंह द्वितीय]] | children = जगत सिंह | father = [[जितेन्द्र नारायण|कुचबिहारका महाराजा जितेन्द्र नारायण]] | mother = [[इन्दिरा देवी|बडोदाकी राजकुमारी इन्दिरा राजे]] | birth_date = {{Birth date|1919|5|23|df=y}} | birth_place = [[लन्डन]], इङ्ग्ल्यान्ड | death_date = {{Death date and age|2009|7|29|1919|5|23|df=y}} | death_place = [[जयपुर]], [[राजस्थान]], भारत }} '''गायत्री देवी'''<ref>{{Cite web|title=General Election, 1962 (Vol I)|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4113-general-election-1962-vol-i-ii/|access-date=21 November 2021|website=Election Commission of India|page=82}}</ref> (जन्म: [[कुचबिहार]]की [[राजकुमारी]] गायत्री देवी; २३ मे १९१९ – २९ जुलाई २००९) सन् १९४० देखि १९४९ सम्म महाराजा [[सवाई मान सिंह द्वितीय]]सँग विवाह गरेपछि [[जयपुर]]की तेस्रो [[महारानी]] (राजपत्नी) थिइन्।<ref name=k> उनका पति सवाई मान सिंह द्वितीयले [[जयपुर राज्य]]लाई [[भारत]]को सङ्घमा विलय गराउने अभिलेखमा हस्ताक्षर गरेपछि तथा सन् १९७० मा उनका सौतेनी छोरा उत्तराधिकारी बनेर शासकीय उपाधि ग्रहण गरेपछि, उनी '''महारानी गायत्री देवी''', [[राजमाता]], [[जयपुर राज्य|जयपुर]]का रूपमा परिचित भइन्।{{Sfnm|1a1=Kanwar|1y=2005|1pp=56-58|2a1=Moore|2y=2005|2pp=78-80}} उनी [[कुचबिहार]]को [[हिन्दू]] राजपरिवारमा जन्मिएकी थिइन्। उनका पिता [[पश्चिम बंगाल]]स्थित कुचबिहारका महाराजा [[जितेन्द्र नारायण]] थिए भने उनकी आमा [[मराठा]] राजकुमारी [[बडोदाकी इन्दिरा|इन्दिरा राजे]] थिइन्। इन्दिरा राजे [[बडोदा]]का महाराजा [[सयाजीराव गायकवाड तृतीय]]की एकमात्र छोरी थिइन्। गायत्री देवी कुचबिहारका उत्तराधिकारी महाराजा [[जगद्दीपेन्द्र नारायण]]की बहिनी पनि थिइन्। जगद्दीपेन्द्र नारायण, जो अनौपचारिक रूपमा ‘भैया’ भनेर परिचित थिए, आफ्ना पितापछि कुचबिहारको सिंहासनमा आरूढ भएका थिए।<ref name="indian express">{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/books-and-literature/new-book-jaipur-royal-family-gayatri-devi-john-zubrzycki-6564419/ |title=New book says British did not want 'non-Aryan' Gayatri Devi to marry Raja of Jaipur|work=Indian Express|date=21 August 2020 |access-date=21 November 2020}}</ref> भारत स्वतन्त्र भएपछि तथा [[रजौटा राज्य]]हरूको उन्मूलन गरिएपछि उनी [[स्वतन्त्र पार्टी]]की सफल राजनीतिज्ञका रूपमा स्थापित भइन्। गायत्री देवी आफ्नो असाधारण [[शास्त्रीय सौन्दर्य|सौन्दर्य]]का लागि पनि प्रसिद्ध थिइन् र वयस्क जीवनमा उनी एक प्रभावशाली फेसन प्रतीकका रूपमा परिचित भइन्। उनी [[स्वतन्त्र पार्टी]]बाट करिब १२ वर्षसम्म सक्रिय राजनीतिमा संलग्न रहिन्। यस अवधिमा उनी [[इन्दिरा गान्धी]] नेतृत्वको सरकारकी प्रमुख आलोचकहरूमध्ये एक थिइन्। राजनीतिबाट अवकाश लिएपछि उनले आफ्नो विशाल निजी सम्पत्तिमा शान्त जीवन बिताइन् र आफ्नो समय विभिन्न रुचिका गतिविधि तथा मनोरञ्जनमा व्यतीत गरिन्। उनी २९ जुलाई २००९ मा ९० वर्षको उमेरमा [[जयपुर]]मा निधन भइन्। उनको मृत्युका बेला उनी पक्षाघातजन्य इलियस (''Paralytic ileus'') तथा फोक्सोको सङ्क्रमणबाट पीडित थिइन्। उनले करिब २५ करोड पाउन्ड स्टर्लिङ मूल्यको सम्पत्ति छोडेकी थिइन्, जुन पछि उनका नातिनातिनाहरूलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/a-battle-of-wills-gayatri-devis-pound250m-legacy-1790048.html|title=A battle of wills: Gayatri Devi's £250m legacy|date=19 September 2009|website=The Independent|language=en|access-date=3 May 2019}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== [[File:GayetriDeviniña.jpg|upright|thumb|left|बाल्यकालमा गायत्री देवी]] हिन्दू राजपरिवारमा जन्मिएकी गायत्री देवीका पितृपक्षमा [[बङ्गाली]]<ref name=":0" /> तथा राजवंशी [[कोच वंश]]को वंशपरम्परा थियो भने मातृपक्षबाट उनी राजवंशी [[गायकवाड वंश|मराठा गायकवाड वंश]]सँग सम्बन्धित थिइन्।<ref>{{Cite magazine |title=Remembering the Rajmata of Jaipur: 10 facts about Maharani Gayatri Devi |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/maharani-gayatri-devi-rajmata-jaipur-978697-2017-05-23 |magazine=India Today |date=23 May 2017 |access-date=4 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maharani Gayatri Devi {{!}} Rajput Queen {{!}} Queens of India {{!}} Maharaja Sawai Man Singh II |url=https://lapolo.in/blog/maharani-gayatri-devi/#:~:text=Born%20in%20London%20(23%20May,her%20flair%20for%20equestrian%20sporting. |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424231229/https://lapolo.in/blog/maharani-gayatri-devi |archive-date=24 April 2024 |access-date=4 January 2025 |website=lapolo.in}}</ref> उनका पिता [[जितेन्द्र नारायण|राजकुमार जितेन्द्र नारायण]] तत्कालीन [[कुचबिहार राज्य]] (हाल [[पश्चिम बंगाल]])का युवराज (क्राउन प्रिन्स)का कान्छा भाइ थिए। पितामही [[सुनीति देवी]] [[बङ्गाल पुनर्जागरण]]का प्रमुख व्यक्तित्व तथा समाजसुधारक [[केशवचन्द्र सेन]]की छोरी भएकाले गायत्री देवीको सम्बन्ध केशवचन्द्र सेनसँग पनि थियो।<ref name=":0">{{Cite book |last=Devi of Jaipur |first=Gayatri |title=A Princess Remembers: The Memoirs of the Maharani of Jaipur |publisher=Rupa & Co |year=1995 |isbn=978-81-716-7307-0 |location=New Delhi |pages=33 |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sansar |first=Swapnil |date=23 May 2024 |title=Maharani Gayatri Devi |url=https://swapnilsansar.org/2024/05/gayatridevi24/#:~:text=Maharani%20Suniti%20Devi%20was%20the,at%20the%20age%20of%2090. |access-date=4 January 2025 |website=Swapnil Sansar}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Maharani's Family |url=https://maharaniofjaipur.tripod.com/id18.htm#:~:text=(above%20left)%20The%20ever%20gracious,princes)%20of%20Cooch-Behar. |access-date=4 January 2025 |website=maharaniofjaipur.tripod.com}}</ref> उनकी आमा [[बडोदाकी इन्दिरा|मराठा राजकुमारी इन्दिरा राजे]] थिइन्, जो [[बडोदा]]का [[मराठा]] महाराजा [[सयाजीराव गायकवाड तृतीय]]की एकमात्र छोरी थिइन्। उनी आफ्नो सौन्दर्य तथा उच्च सामाजिक जीवनशैलीका कारण अत्यन्त प्रसिद्ध थिइन्। बाल्यकालमै आफ्ना काकाको निधन भएपछि उनका पिता कुचबिहारको सिंहासन (गद्दी)मा आसीन भएका थिए। गायत्री देवीले लन्डनको [[Glendower Preparatory School]]मा प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरिन्।<ref>{{citation |title=A princess remembers: the memoirs of the Maharani of Jaipur |first=Gayatri |last=Devi |publisher=Rupa & Co. |year=1996 |isbn=978-81-7167-307-0 |url=https://books.google.com/books?id=5CoWAQAAMAAJ&q=Glendower |page=87}}</ref> त्यसपछि उनले [[विश्वभारती विश्वविद्यालय]]अन्तर्गतको [[पाठ भवन]], [[शान्तिनिकेतन]]मा अध्ययन गरिन्।<ref name=elec>[https://web.archive.org/web/20090802072657/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,938254,00.html Whistle-Stopping Maharani] ''[[Time (magazine)|Time]]'', 10 November 1961.</ref> पछि उनी आफ्नी आमा तथा दाजुभाइ-दिदीबहिनीसँग [[लुसेन]], [[स्विट्जरल्यान्ड]] गइन्, जहाँ उनले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिइन्। त्यसपछि उनी पुनः लन्डन फर्किइन् र [[London School of Secretaries]], [[Brillantmont]] तथा [[Monkey Club London]]मा सचिवीय (सेक्रेटेरियल) तालिम प्राप्त गरिन्। गायत्री देवीले [[सवाई मान सिंह द्वितीय]]सँग पहिलो पटक भेट गर्दा उनी १२ वर्षकी थिइन्। त्यसबेला सवाई मान सिंह द्वितीय पोलो खेल्न [[कोलकाता]] आएका थिए र गायत्री देवीको परिवारसँगै बसेका थिए।<ref>{{cite magazine |title='I Had Shot My First Panther Before I Turned Thirteen': Gayatri Devi turned 13 in 1932 |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238724 |date=20 October 2008 |magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] }}</ref> उनले ९ मे १९४० मा [[सवाई मान सिंह द्वितीय]] बहादुरसँग विवाह गरिन्।<ref name=k/> गायत्री देवी घोडचढीप्रति अत्यन्त रुचि राख्ने कुशल [[अश्वारोहण]] खेलाडी थिइन्। उनी उत्कृष्ट घोडसवार हुनुका साथै दक्ष पोलो खेलाडी पनि थिइन्। उनी निशानेबाजीमा पनि निपुण थिइन् र शिकार (''शिकार'') खेल्न विशेष रुचि राख्थिन्। गायत्री देवीलाई मोटरगाडीहरूको पनि विशेष सोख थियो। भारतमा पहिलो [[Mercedes-Benz W126|मर्सिडिज–बेन्ज W126]] (५०० SEL) आयात गर्ने श्रेय पनि उनलाई दिइन्छ, जुन पछि मलेसिया पठाइएको थियो। उनका स्वामित्वमा धेरै [[रोल्स-रोयस]] मोटरगाडी तथा एउटा निजी विमान पनि थियो। गायत्री देवीका एक पुत्र, [[जयपुर]]का राजकुमार जगत सिंह (इसरदाका अन्तिम राजा) थिए, जसको जन्म १५ अक्टोबर १९४९ मा भएको थियो। उनलाई उनका काकाको जागिर (फिफ) सहायक उपाधिका रूपमा प्रदान गरिएको थियो। जगत सिंह [[भवानी सिंह]]का सौतेनी भाइ थिए। भवानी सिंह उनका पिताका जेठा पुत्र थिए, जसको जन्म उनका पिताको पहिलो पत्नीबाट भएको थियो।<ref name=k/> शैली तथा फेसनको प्रतीकका रूपमा गायत्री देवीको तस्बिर प्रख्यात फोटोग्राफर [[सेसिल बिटन]]ले [[Vogue (पत्रिका)|भोग (Vogue)]] पत्रिकाका लागि खिचेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Sawai Man Singh II, Maharaja of Jaipur; Maharani Gayatri Devi, Rajmata of Jaipur |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw145922/Sawai-Man-Singh-II-Maharaja-of-Jaipur-Maharani-Gayatri-Devi-Rajmata-of-Jaipur |website=National Portrait Gallery |access-date=28 October 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Francis |first=Martin |date=January 2006 |title=Cecil Beaton's Romantic Toryism and the Symbolic Economy of Wartime Britain |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-british-studies/article/abs/cecil-beatons-romantic-toryism-and-the-symbolic-economy-of-wartime-britain/10398D6621D65EFDFB5C40DAC9BA354F |journal=Journal of British Studies |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=90–117 |doi=10.1086/497057 |s2cid=146595646 |issn=1545-6986|url-access=subscription }}</ref> सेसिल बिटनले गायत्री देवीलाई विश्वका "दश सर्वाधिक सुन्दर महिलाहरू"मध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेका थिए।<ref name="sahwney2004">{{Cite news |last=Sahwney |first=Anubha |date=24 April 2004 |title=I've never felt beautiful: Gayatri Devi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ive-never-felt-beautiful-gayatri-devi/articleshow/637768.cms |work=The Times of India |access-date=29 October 2023 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Some seen and unseen photographs of Maharaja Sawai Man Singh II of Jaipur and his wife, Maharani Gayatri Devi, taken by Cecil Beaton during his 1944 visit to Jaipur on the invitation of the Maharaja. Beaton wrote in Vogue about the Maharaja, 'the Maharaja of Jaipur is a young man with a proud appreciation of the beauties of his state and a keen interest in rebuilding.' He also named the Maharani as one of the ten most beautiful women in the world. #jaipur #royalfamily #royalfamilyofjaipur |url=https://www.instagram.com/p/Cx7KU9nNzO-/?img_index=1 |website=Instagram |access-date=29 October 2023}}</ref> सन् २००४ मा दिएको एक अन्तर्वार्तामा गायत्री देवीले भनेकी थिइन्, ''"मैले आफूलाई कहिल्यै सुन्दर ठानेकी थिइनँ। मलाई सम्झना छ, सानै हुँदा मेरी आमाले मलाई जबर्जस्ती लिपस्टिक लगाउन लगाउनुहुन्थ्यो। बाह्य रूपरङले मलाई कहिल्यै विशेष आकर्षित गरेन, न पहिले, न अहिले, न भविष्यमा नै गर्नेछ।"''<ref name="sahwney2004"/> सन् १९६२ मा [[ज्याकलिन केनेडी]]ले भारत भ्रमणका क्रममा गायत्री देवीसँग भेट गरेकी थिइन्। त्यस अवसरमा उनीहरू पोलो प्रतियोगितामा सँगै उपस्थित भएका तथा भारत भ्रमणका क्रममा सँगै खिचिएका तस्बिरहरू व्यापक रूपमा चर्चित भएका थिए।<ref>{{Cite magazine |last=Zubrzycki |first=John |date=29 July 2021 |title=Jaipur's Last Stand |url=https://www.historytoday.com/miscellanies/jaipurs-last-stand |magazine=History Today |access-date=29 October 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Thottam |first=Jyoti |date=17 August 2009 |title=Gayatri Devi |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,1914977,00.html |magazine=Time |access-date=29 October 2023 |issn=0040-781X}}</ref> सन् २०१९ मा महारानी गायत्री देवीको जन्मशताब्दीको अवसरमा मुम्बईमा '''''Maharani: Remembering the Princess''''' शीर्षकको विशेष प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{Cite magazine |last=Kanwar |first=Dharmendar |date=1 October 2019 |title=Remembering the legacy of Maharani Gayatri Devi on her 100th birthday |url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/maharani-gayatri-devi-mumbai-exhibition-saris |magazine=Vogue India |access-date=30 October 2023}}</ref> सन् २०१३ मा भारतीय फेसन डिजाइनर [[सव्यसाची मुखर्जी]]ले गायत्री देवीको अमिट शैलीगत प्रभावको सम्मानस्वरूप पाँच वटा सीमित संस्करणका [[साडी]] सार्वजनिक गरेका थिए। ती साडीहरू [[ताज महल प्यालेस होटल]]मा विशेष समारोहका बीच प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref>{{Cite magazine |last=Chande |first=Jerusha Ratnam |date=15 January 2013 |title=Sabyasachi's Maharani saris |url=https://www.vogue.in/content/sabyasachi-maharani-saris |magazine=Vogue India |access-date=30 October 2023}}</ref> गायत्री देवीले जयपुरमा दुईवटा शैक्षिक संस्थाको स्थापना गरिन्। पहिलो, [[महारानी गायत्री देवी गर्ल्स पब्लिक स्कूल]], जसको स्थापना सन् १९४३ मा भएको थियो,<ref>{{cite news |title=Rajmata Gayatri Devi |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/royalty-obituaries/5934077/Rajmata-Gayatri-Devi.html |publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=29 July 2009 |location=London}}</ref> र दोस्रो, आफ्ना पति महाराजा सवाई मान सिंह द्वितीयको स्मृतिमा स्थापित सहशैक्षिक विद्यालय [[महाराजा सवाई मान सिंह विद्यालय, जयपुर]]।<ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=http://www.msmsvidyalaya.in/philosophy|access-date=30 June 2021|website=www.msmsvidyalaya.in}}</ref> उनले लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको [[जयपुरको नीलो माटोको भाँडाकुँडा कला|जयपुरको ब्लु पोटरी (नीलो माटोका भाँडाकुँडा) कला]]लाई पुनर्जीवित गर्न तथा यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Roopa |first=Nupur |date=7 April 2018 |title=Jaipur's blue mystic battles loss of lustre |url=https://www.livemint.com/Sundayapp/rUQoY44EuDxc8Gyku46eeL/Jaipurs-blue-mystic-battles-loss-of-lustre.html |access-date=28 October 2023 |website=mint |language=en}}</ref> ==परिवार== गायत्री देवीका एक मात्र पुत्र राजकुमार जगत सिंह, [[इसरदा]]का राजा (१५ अक्टोबर १९४९ – ५ फेब्रुअरी १९९७) थिए। उनलाई उनका पितृकाका (पिताका जेठा दाजु)को इसरदा जागिर (फिफ) सहायक उपाधिका रूपमा प्रदान गरिएको थियो। जगत सिंहले १० मे १९७८ मा [[मोम राजावोङ्से]] प्रियानन्दना रङ्सित (जन्म १९५२)सँग विवाह गरेका थिए। उनी थाइल्यान्डका राजकुमार पियारङ्सित रङ्सित तथा राजकुमारी [[विभावादी रङ्सित]] (पूर्वनाम राजानी)की छोरी हुन्। दम्पतीका दुई सन्तान छन्: * राजकुमारी ललित्या कुमारी (जन्म १९७९) * महाराज देवराज सिंह, [[इसरदा]]का राजा (जन्म १९८१) हाल उनीहरू नै गायत्री देवीका जीवित प्रत्यक्ष वंशज हुन् र उनीहरूले आफ्नी पितामही गायत्री देवीका उत्तराधिकारी भएको दाबी गरेका छन्। महाराज जगत सिंह [[जयपुरका भवानी सिंह]]का पितृपक्षीय सौतेनी भाइ थिए। भवानी सिंह स्वर्गीय महाराजाका पहिलो पत्नी, जोधपुरकी एक राजकुमारीबाट जन्मिएका जेठा पुत्र थिए।<ref>{{Cite news|date=19 April 2011|last=Bhandari|first=Prakash|title=Bhawani Singh had seen many ups and downs in life|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Bhawani-Singh-had-seen-many-ups-and-downs-in-life/articleshow/8021872.cms|access-date=19 January 2021|work=The Times of India|language=en}}</ref> ===पारिवारिक सम्बन्ध=== [[File:Cecil Beaton Photographs- Political and Military Personalities IB698.jpg|thumb|upright|सन् १९४० मा [[सेसिल बिटन]]द्वारा खिचिएको गायत्री देवीको तस्बिर।]] गायत्री देवीको भारतका धेरै पूर्व शाही (राजपरिवार)हरूसँग पारिवारिक सम्बन्ध थियो। उनी स्वयं राजपूत समुदायकी नभई बङ्गालको कुचबिहारका स्थानीय शासक [[कोच वंश]]की सदस्य थिइन्। उनी [[जितेन्द्र नारायण|महाराजा जितेन्द्र नारायण]] तथा [[इन्दिरा देवी|महारानी इन्दिरा राजे]]की छोरी थिइन्। उनकी आमा इन्दिरा राजे [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड तृतीय]] तथा [[महारानी चिमनाबाई]]की छोरी थिइन्, जो [[मराठा]]हरूको [[गायकवाड वंश]]सँग सम्बन्धित थिए। उनका पितृपक्षीय हजुरबुबा–हजुरआमा [[नृपेन्द्र नारायण|नृपेन्द्र नारायण भूप बहादुर]] तथा कुचबिहारकी [[सुनीति देवी]] थिए। महारानी सुनीति देवी [[ब्रह्म समाज]]का प्रख्यात समाजसुधारक [[केशवचन्द्र सेन]]की छोरी थिइन्। गायत्री देवीका दुई दाजुभाइ थिए—[[जगद्दीपेन्द्र नारायण]] र इन्द्रजितेन्द्र नारायण। सन् १९२२ मा उनका पिताको निधन भएपछि जगद्दीपेन्द्र नारायण बाल्यावस्थामै कुचबिहारका महाराजा बनेका थिए। मातृपक्षबाट गायत्री देवीको [[बडोदा राज्य]]का [[गायकवाड वंश|गायकवाड]] राजवंशसँग घनिष्ठ सम्बन्ध थियो। साथै, उनकी दिदी इला देवीको विवाह [[त्रिपुरा (रजौटा राज्य)|त्रिपुरा]]को राजपरिवारमा भएको थियो भने कान्छी बहिनी मानेका देवीको विवाह [[देवास राज्य]]को राजपरिवारमा भएको थियो। यसरी विभिन्न पारिवारिक सम्बन्धमार्फत गायत्री देवी [[कोटा राज्य|कोटा]], [[सावन्तवाडी राज्य|सावन्तवाडी]], [[अक्कलकोट राज्य|अक्कलकोट]], [[जाठ राज्य|जाठ]], देवास (जुनियर), [[जसदान राज्य|जसदान]], [[सन्दुर (रजौटा राज्य)|सन्दुर]], [[टेहरी–गढवाल]], [[मयूरभञ्ज]], [[धार राज्य|धार]], [[कोल्हापुर राज्य|कोल्हापुर]], [[लुनावाडा राज्य|लुनावाडा]], [[बारिया राज्य|बारिया]] तथा [[पयागपुर]]का राजपरिवारसँग सम्बन्धित थिइन्। त्यतिबेला भारतका शाही परिवारहरूबीच यस्ता वैवाहिक तथा पारिवारिक सम्बन्धहरू सामान्य मानिन्थे। ==मृत्यु== गायत्री देवीलाई १७ जुलाई २००९ मा [[सन्तोकबा दुर्लभजी मेमोरियल अस्पताल]] (SDMH)मा भर्ना गरिएको थियो। उनको २९ जुलाई २००९ मा ९० वर्षको उमेरमा फोक्सोको कार्यक्षमता विफल (''lung failure'') भएका कारण निधन भएको बताइएको छ।<ref>{{cite news |title=Gayatri Devi, former Jaipur queen, is dead |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2009/jul/29/gayatri-devi-former-jaipur-queen-is-dead-72346.html |access-date=26 June 2023 |work=The New Indian Express |date=29 July 2009}}</ref><ref name="TOI"/> उनको निधनपछि उनका परिवारका सदस्यहरूले सन् १९७५ मा सरकारले जफत गरेको ८०० किलोग्राम सुन फिर्ता पाउनका लागि [[दिल्ली उच्च अदालत]]मा निवेदन दिएका थिए। सरकारले [[Gold Control Act, 1968]] अन्तर्गत गायत्री देवीद्वारा काँचो सुन राखिएको कार्यलाई गैरकानुनी ठहर गर्दै उक्त सुन जफत गरेको थियो। सन् २०१२ मा केन्द्र सरकारका अधिवक्ता एस. के. दुबेले अदालतमा गायत्री देवीद्वारा काँचो सुन राखिएको कार्य उक्त कानुनअनुसार अवैध रहेको बताएका थिए। उनले परिवारले कानुनका प्रावधानहरू उल्लङ्घन गरेको भन्दै सरकारले उनीहरूमाथि १ करोड ५० लाख भारतीय रुपैयाँ जरिवाना लगाएको र पछि त्यसलाई घटाएर ८० लाख रुपैयाँ कायम गरिएको जानकारी दिएका थिए।<ref name="v915">{{cite news |title=Gayatri Devi's heirs fight govt for 800 kg gold |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2010/Jan/31/gayatri-devis-heirs-fight-govt-for-800-kg-gold-165906.html |work=The New Indian Express |date=31 January 2010 |access-date=15 June 2024}}</ref> == टिप्पणी == {{notelist}} == सन्दर्भ == {{Reflist}} == थप स्रोतहरू == {{refbegin}} {{commons category}} * {{cite book|title=A Princess Remembers: The Memoirs of the Maharani of Jaipur|first=Gayatri|last=Devi|publisher=J.B. Lippincott|date=1977|isbn=81-7167-307-4}} * {{cite book|title=Rajmata Gayatri Devi|first=Dharmendar|last=Kanwar|publisher=Roli Books|isbn=9-788-174-36294-0|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=qzkqAAAACAAJ|orig-year=2004|author-link=Dharmendar Kanwar}} * {{cite book|title=Gourmet's Gateway: A Royal Collection|first=Gayatri|last=Devi|publisher=Dharmendar Kanwar|date=1999|isbn=81-901221-0-X}} * {{cite book|title=Maharanis|author-link=Lucy Moore (historian)|first=Lucy|last=Moore|publisher=[[Penguin Books]]|date=2005|isbn=978-0-14-303704-0|url=https://books.google.com/books?id=X1D5YesAa9YC}} * {{Cite book|last=Kanwar|first=Dharmendar|url=https://books.google.com/books?id=tRxuAAAAMAAJ&q=books+on+gayatri+devi|title=Rajmata Gayatri Devi--: Enduring Grace|date=2004|publisher=Lustre Press, Roli Books|isbn=978-81-7436-295-7|language=en|author-link=Dharmendar Kanwar}} * {{Cite book|last=Stern|first=Robert W.|url=https://books.google.com/books?id=NK1MhWq-9VkC&q=books+on+gayatri+devi|title=The Cat and the Lion: Jaipur State in the British Raj|date=1988|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-08283-0|language=en}} {{refend}} == बाह्य कडी == * {{URL|https://web.archive.org/web/20060214031642/http://mgdgirlsschool.com/|एमजीडी गर्ल्स स्कूलको आधिकारिक वेबसाइट}} * {{URL|https://web.archive.org/web/20090801103853/http://www.headlinesindia.com/diaspora/diaspora/gayatri-devi-former-jaipur-queen-is-dead-18240.html|महारानी गायत्री देवीको निधन सम्बन्धी समाचार}} * {{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/royalty-obituaries/5934077/Rajmata-Gayatri-Devi.html|title=राजमाता गायत्री देवी – डेली टेलिग्राफ श्रद्धाञ्जली}} * {{Cite news|url=http://news.rediff.com/report/2009/aug/01/remembering-gayatri-devi.htm|title=रेडिफ लेख – उनका सह-लेखकद्वारा लिखित संस्मरण}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:देवी, गायत्री}} ha5tc0ajwrnppdxyu3yvi7iiu4yd2dk 1366721 1366421 2026-07-22T11:57:18Z Ramesh Deuba 37151 Ramesh Deubaद्वारा [[गायत्री देवी अफ कुचबिहार]] पृष्ठलाई [[गायत्री देवी]]मा सारियो: लेखको शीर्षक सही नाम अनुसार "गायत्री देवी" हुनुपर्छ। हालको शीर्षक गलत भएकाले सही शीर्षकमा सार्न अनुरोध गरिएको छ। 1366421 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = गायत्री देवी | image = Maharani Gayatri Devi of Jaipur.jpg | caption = सन् १९४५ मा गायत्री देवी | office1 = [[लोकसभा]]की [[सांसद]] | term_start1 = २ अप्रिल १९६२ | term_end1 = १५ मार्च १९७१ | constituency1= [[जयपुर (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)|जयपुर]] | predecessor1 = हरिशचन्द्र शर्मा, [[निर्दलीय राजनीतिज्ञ|निर्दलीय]] | successor1 = [[सतीश चन्द्र अग्रवाल]] | party = [[स्वतन्त्र पार्टी]] (१९६२–१९७६){{efn|गायत्री देवीले सन् १९७६ मा सक्रिय राजनीतिबाट अवकाश लिएकी थिइन्।}} | office2 = [[भारतमा प्रिभी पर्स#उन्मूलन|औपचारिक]] [[महारानी]] [[आमेर राज्य|जयपुर]] | term_start2 = १९४८ | term_end2 = २४ जुन १९७० | successor2 = [[पद्मिनी देवी]] | office3 = [[जयपुर राज्य]]की [[महारानी]] | term_start3 = ९ मे १९४० | term_end3 = १९४८ | spouse = [[मान सिंह द्वितीय]] | children = जगत सिंह | father = [[जितेन्द्र नारायण|कुचबिहारका महाराजा जितेन्द्र नारायण]] | mother = [[इन्दिरा देवी|बडोदाकी राजकुमारी इन्दिरा राजे]] | birth_date = {{Birth date|1919|5|23|df=y}} | birth_place = [[लन्डन]], इङ्ग्ल्यान्ड | death_date = {{Death date and age|2009|7|29|1919|5|23|df=y}} | death_place = [[जयपुर]], [[राजस्थान]], भारत }} '''गायत्री देवी'''<ref>{{Cite web|title=General Election, 1962 (Vol I)|url=https://old.eci.gov.in/files/file/4113-general-election-1962-vol-i-ii/|access-date=21 November 2021|website=Election Commission of India|page=82}}</ref> (जन्म: [[कुचबिहार]]की [[राजकुमारी]] गायत्री देवी; २३ मे १९१९ – २९ जुलाई २००९) सन् १९४० देखि १९४९ सम्म महाराजा [[सवाई मान सिंह द्वितीय]]सँग विवाह गरेपछि [[जयपुर]]की तेस्रो [[महारानी]] (राजपत्नी) थिइन्।<ref name=k> उनका पति सवाई मान सिंह द्वितीयले [[जयपुर राज्य]]लाई [[भारत]]को सङ्घमा विलय गराउने अभिलेखमा हस्ताक्षर गरेपछि तथा सन् १९७० मा उनका सौतेनी छोरा उत्तराधिकारी बनेर शासकीय उपाधि ग्रहण गरेपछि, उनी '''महारानी गायत्री देवी''', [[राजमाता]], [[जयपुर राज्य|जयपुर]]का रूपमा परिचित भइन्।{{Sfnm|1a1=Kanwar|1y=2005|1pp=56-58|2a1=Moore|2y=2005|2pp=78-80}} उनी [[कुचबिहार]]को [[हिन्दू]] राजपरिवारमा जन्मिएकी थिइन्। उनका पिता [[पश्चिम बंगाल]]स्थित कुचबिहारका महाराजा [[जितेन्द्र नारायण]] थिए भने उनकी आमा [[मराठा]] राजकुमारी [[बडोदाकी इन्दिरा|इन्दिरा राजे]] थिइन्। इन्दिरा राजे [[बडोदा]]का महाराजा [[सयाजीराव गायकवाड तृतीय]]की एकमात्र छोरी थिइन्। गायत्री देवी कुचबिहारका उत्तराधिकारी महाराजा [[जगद्दीपेन्द्र नारायण]]की बहिनी पनि थिइन्। जगद्दीपेन्द्र नारायण, जो अनौपचारिक रूपमा ‘भैया’ भनेर परिचित थिए, आफ्ना पितापछि कुचबिहारको सिंहासनमा आरूढ भएका थिए।<ref name="indian express">{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/books-and-literature/new-book-jaipur-royal-family-gayatri-devi-john-zubrzycki-6564419/ |title=New book says British did not want 'non-Aryan' Gayatri Devi to marry Raja of Jaipur|work=Indian Express|date=21 August 2020 |access-date=21 November 2020}}</ref> भारत स्वतन्त्र भएपछि तथा [[रजौटा राज्य]]हरूको उन्मूलन गरिएपछि उनी [[स्वतन्त्र पार्टी]]की सफल राजनीतिज्ञका रूपमा स्थापित भइन्। गायत्री देवी आफ्नो असाधारण [[शास्त्रीय सौन्दर्य|सौन्दर्य]]का लागि पनि प्रसिद्ध थिइन् र वयस्क जीवनमा उनी एक प्रभावशाली फेसन प्रतीकका रूपमा परिचित भइन्। उनी [[स्वतन्त्र पार्टी]]बाट करिब १२ वर्षसम्म सक्रिय राजनीतिमा संलग्न रहिन्। यस अवधिमा उनी [[इन्दिरा गान्धी]] नेतृत्वको सरकारकी प्रमुख आलोचकहरूमध्ये एक थिइन्। राजनीतिबाट अवकाश लिएपछि उनले आफ्नो विशाल निजी सम्पत्तिमा शान्त जीवन बिताइन् र आफ्नो समय विभिन्न रुचिका गतिविधि तथा मनोरञ्जनमा व्यतीत गरिन्। उनी २९ जुलाई २००९ मा ९० वर्षको उमेरमा [[जयपुर]]मा निधन भइन्। उनको मृत्युका बेला उनी पक्षाघातजन्य इलियस (''Paralytic ileus'') तथा फोक्सोको सङ्क्रमणबाट पीडित थिइन्। उनले करिब २५ करोड पाउन्ड स्टर्लिङ मूल्यको सम्पत्ति छोडेकी थिइन्, जुन पछि उनका नातिनातिनाहरूलाई हस्तान्तरण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/a-battle-of-wills-gayatri-devis-pound250m-legacy-1790048.html|title=A battle of wills: Gayatri Devi's £250m legacy|date=19 September 2009|website=The Independent|language=en|access-date=3 May 2019}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== [[File:GayetriDeviniña.jpg|upright|thumb|left|बाल्यकालमा गायत्री देवी]] हिन्दू राजपरिवारमा जन्मिएकी गायत्री देवीका पितृपक्षमा [[बङ्गाली]]<ref name=":0" /> तथा राजवंशी [[कोच वंश]]को वंशपरम्परा थियो भने मातृपक्षबाट उनी राजवंशी [[गायकवाड वंश|मराठा गायकवाड वंश]]सँग सम्बन्धित थिइन्।<ref>{{Cite magazine |title=Remembering the Rajmata of Jaipur: 10 facts about Maharani Gayatri Devi |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/maharani-gayatri-devi-rajmata-jaipur-978697-2017-05-23 |magazine=India Today |date=23 May 2017 |access-date=4 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maharani Gayatri Devi {{!}} Rajput Queen {{!}} Queens of India {{!}} Maharaja Sawai Man Singh II |url=https://lapolo.in/blog/maharani-gayatri-devi/#:~:text=Born%20in%20London%20(23%20May,her%20flair%20for%20equestrian%20sporting. |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424231229/https://lapolo.in/blog/maharani-gayatri-devi |archive-date=24 April 2024 |access-date=4 January 2025 |website=lapolo.in}}</ref> उनका पिता [[जितेन्द्र नारायण|राजकुमार जितेन्द्र नारायण]] तत्कालीन [[कुचबिहार राज्य]] (हाल [[पश्चिम बंगाल]])का युवराज (क्राउन प्रिन्स)का कान्छा भाइ थिए। पितामही [[सुनीति देवी]] [[बङ्गाल पुनर्जागरण]]का प्रमुख व्यक्तित्व तथा समाजसुधारक [[केशवचन्द्र सेन]]की छोरी भएकाले गायत्री देवीको सम्बन्ध केशवचन्द्र सेनसँग पनि थियो।<ref name=":0">{{Cite book |last=Devi of Jaipur |first=Gayatri |title=A Princess Remembers: The Memoirs of the Maharani of Jaipur |publisher=Rupa & Co |year=1995 |isbn=978-81-716-7307-0 |location=New Delhi |pages=33 |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sansar |first=Swapnil |date=23 May 2024 |title=Maharani Gayatri Devi |url=https://swapnilsansar.org/2024/05/gayatridevi24/#:~:text=Maharani%20Suniti%20Devi%20was%20the,at%20the%20age%20of%2090. |access-date=4 January 2025 |website=Swapnil Sansar}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Maharani's Family |url=https://maharaniofjaipur.tripod.com/id18.htm#:~:text=(above%20left)%20The%20ever%20gracious,princes)%20of%20Cooch-Behar. |access-date=4 January 2025 |website=maharaniofjaipur.tripod.com}}</ref> उनकी आमा [[बडोदाकी इन्दिरा|मराठा राजकुमारी इन्दिरा राजे]] थिइन्, जो [[बडोदा]]का [[मराठा]] महाराजा [[सयाजीराव गायकवाड तृतीय]]की एकमात्र छोरी थिइन्। उनी आफ्नो सौन्दर्य तथा उच्च सामाजिक जीवनशैलीका कारण अत्यन्त प्रसिद्ध थिइन्। बाल्यकालमै आफ्ना काकाको निधन भएपछि उनका पिता कुचबिहारको सिंहासन (गद्दी)मा आसीन भएका थिए। गायत्री देवीले लन्डनको [[Glendower Preparatory School]]मा प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरिन्।<ref>{{citation |title=A princess remembers: the memoirs of the Maharani of Jaipur |first=Gayatri |last=Devi |publisher=Rupa & Co. |year=1996 |isbn=978-81-7167-307-0 |url=https://books.google.com/books?id=5CoWAQAAMAAJ&q=Glendower |page=87}}</ref> त्यसपछि उनले [[विश्वभारती विश्वविद्यालय]]अन्तर्गतको [[पाठ भवन]], [[शान्तिनिकेतन]]मा अध्ययन गरिन्।<ref name=elec>[https://web.archive.org/web/20090802072657/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,938254,00.html Whistle-Stopping Maharani] ''[[Time (magazine)|Time]]'', 10 November 1961.</ref> पछि उनी आफ्नी आमा तथा दाजुभाइ-दिदीबहिनीसँग [[लुसेन]], [[स्विट्जरल्यान्ड]] गइन्, जहाँ उनले आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिइन्। त्यसपछि उनी पुनः लन्डन फर्किइन् र [[London School of Secretaries]], [[Brillantmont]] तथा [[Monkey Club London]]मा सचिवीय (सेक्रेटेरियल) तालिम प्राप्त गरिन्। गायत्री देवीले [[सवाई मान सिंह द्वितीय]]सँग पहिलो पटक भेट गर्दा उनी १२ वर्षकी थिइन्। त्यसबेला सवाई मान सिंह द्वितीय पोलो खेल्न [[कोलकाता]] आएका थिए र गायत्री देवीको परिवारसँगै बसेका थिए।<ref>{{cite magazine |title='I Had Shot My First Panther Before I Turned Thirteen': Gayatri Devi turned 13 in 1932 |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238724 |date=20 October 2008 |magazine=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] }}</ref> उनले ९ मे १९४० मा [[सवाई मान सिंह द्वितीय]] बहादुरसँग विवाह गरिन्।<ref name=k/> गायत्री देवी घोडचढीप्रति अत्यन्त रुचि राख्ने कुशल [[अश्वारोहण]] खेलाडी थिइन्। उनी उत्कृष्ट घोडसवार हुनुका साथै दक्ष पोलो खेलाडी पनि थिइन्। उनी निशानेबाजीमा पनि निपुण थिइन् र शिकार (''शिकार'') खेल्न विशेष रुचि राख्थिन्। गायत्री देवीलाई मोटरगाडीहरूको पनि विशेष सोख थियो। भारतमा पहिलो [[Mercedes-Benz W126|मर्सिडिज–बेन्ज W126]] (५०० SEL) आयात गर्ने श्रेय पनि उनलाई दिइन्छ, जुन पछि मलेसिया पठाइएको थियो। उनका स्वामित्वमा धेरै [[रोल्स-रोयस]] मोटरगाडी तथा एउटा निजी विमान पनि थियो। गायत्री देवीका एक पुत्र, [[जयपुर]]का राजकुमार जगत सिंह (इसरदाका अन्तिम राजा) थिए, जसको जन्म १५ अक्टोबर १९४९ मा भएको थियो। उनलाई उनका काकाको जागिर (फिफ) सहायक उपाधिका रूपमा प्रदान गरिएको थियो। जगत सिंह [[भवानी सिंह]]का सौतेनी भाइ थिए। भवानी सिंह उनका पिताका जेठा पुत्र थिए, जसको जन्म उनका पिताको पहिलो पत्नीबाट भएको थियो।<ref name=k/> शैली तथा फेसनको प्रतीकका रूपमा गायत्री देवीको तस्बिर प्रख्यात फोटोग्राफर [[सेसिल बिटन]]ले [[Vogue (पत्रिका)|भोग (Vogue)]] पत्रिकाका लागि खिचेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Sawai Man Singh II, Maharaja of Jaipur; Maharani Gayatri Devi, Rajmata of Jaipur |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw145922/Sawai-Man-Singh-II-Maharaja-of-Jaipur-Maharani-Gayatri-Devi-Rajmata-of-Jaipur |website=National Portrait Gallery |access-date=28 October 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Francis |first=Martin |date=January 2006 |title=Cecil Beaton's Romantic Toryism and the Symbolic Economy of Wartime Britain |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-british-studies/article/abs/cecil-beatons-romantic-toryism-and-the-symbolic-economy-of-wartime-britain/10398D6621D65EFDFB5C40DAC9BA354F |journal=Journal of British Studies |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=90–117 |doi=10.1086/497057 |s2cid=146595646 |issn=1545-6986|url-access=subscription }}</ref> सेसिल बिटनले गायत्री देवीलाई विश्वका "दश सर्वाधिक सुन्दर महिलाहरू"मध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेका थिए।<ref name="sahwney2004">{{Cite news |last=Sahwney |first=Anubha |date=24 April 2004 |title=I've never felt beautiful: Gayatri Devi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ive-never-felt-beautiful-gayatri-devi/articleshow/637768.cms |work=The Times of India |access-date=29 October 2023 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Some seen and unseen photographs of Maharaja Sawai Man Singh II of Jaipur and his wife, Maharani Gayatri Devi, taken by Cecil Beaton during his 1944 visit to Jaipur on the invitation of the Maharaja. Beaton wrote in Vogue about the Maharaja, 'the Maharaja of Jaipur is a young man with a proud appreciation of the beauties of his state and a keen interest in rebuilding.' He also named the Maharani as one of the ten most beautiful women in the world. #jaipur #royalfamily #royalfamilyofjaipur |url=https://www.instagram.com/p/Cx7KU9nNzO-/?img_index=1 |website=Instagram |access-date=29 October 2023}}</ref> सन् २००४ मा दिएको एक अन्तर्वार्तामा गायत्री देवीले भनेकी थिइन्, ''"मैले आफूलाई कहिल्यै सुन्दर ठानेकी थिइनँ। मलाई सम्झना छ, सानै हुँदा मेरी आमाले मलाई जबर्जस्ती लिपस्टिक लगाउन लगाउनुहुन्थ्यो। बाह्य रूपरङले मलाई कहिल्यै विशेष आकर्षित गरेन, न पहिले, न अहिले, न भविष्यमा नै गर्नेछ।"''<ref name="sahwney2004"/> सन् १९६२ मा [[ज्याकलिन केनेडी]]ले भारत भ्रमणका क्रममा गायत्री देवीसँग भेट गरेकी थिइन्। त्यस अवसरमा उनीहरू पोलो प्रतियोगितामा सँगै उपस्थित भएका तथा भारत भ्रमणका क्रममा सँगै खिचिएका तस्बिरहरू व्यापक रूपमा चर्चित भएका थिए।<ref>{{Cite magazine |last=Zubrzycki |first=John |date=29 July 2021 |title=Jaipur's Last Stand |url=https://www.historytoday.com/miscellanies/jaipurs-last-stand |magazine=History Today |access-date=29 October 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Thottam |first=Jyoti |date=17 August 2009 |title=Gayatri Devi |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,1914977,00.html |magazine=Time |access-date=29 October 2023 |issn=0040-781X}}</ref> सन् २०१९ मा महारानी गायत्री देवीको जन्मशताब्दीको अवसरमा मुम्बईमा '''''Maharani: Remembering the Princess''''' शीर्षकको विशेष प्रदर्शनी आयोजना गरिएको थियो।<ref>{{Cite magazine |last=Kanwar |first=Dharmendar |date=1 October 2019 |title=Remembering the legacy of Maharani Gayatri Devi on her 100th birthday |url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/maharani-gayatri-devi-mumbai-exhibition-saris |magazine=Vogue India |access-date=30 October 2023}}</ref> सन् २०१३ मा भारतीय फेसन डिजाइनर [[सव्यसाची मुखर्जी]]ले गायत्री देवीको अमिट शैलीगत प्रभावको सम्मानस्वरूप पाँच वटा सीमित संस्करणका [[साडी]] सार्वजनिक गरेका थिए। ती साडीहरू [[ताज महल प्यालेस होटल]]मा विशेष समारोहका बीच प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref>{{Cite magazine |last=Chande |first=Jerusha Ratnam |date=15 January 2013 |title=Sabyasachi's Maharani saris |url=https://www.vogue.in/content/sabyasachi-maharani-saris |magazine=Vogue India |access-date=30 October 2023}}</ref> गायत्री देवीले जयपुरमा दुईवटा शैक्षिक संस्थाको स्थापना गरिन्। पहिलो, [[महारानी गायत्री देवी गर्ल्स पब्लिक स्कूल]], जसको स्थापना सन् १९४३ मा भएको थियो,<ref>{{cite news |title=Rajmata Gayatri Devi |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/royalty-obituaries/5934077/Rajmata-Gayatri-Devi.html |publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=29 July 2009 |location=London}}</ref> र दोस्रो, आफ्ना पति महाराजा सवाई मान सिंह द्वितीयको स्मृतिमा स्थापित सहशैक्षिक विद्यालय [[महाराजा सवाई मान सिंह विद्यालय, जयपुर]]।<ref>{{Cite web|title=Philosophy|url=http://www.msmsvidyalaya.in/philosophy|access-date=30 June 2021|website=www.msmsvidyalaya.in}}</ref> उनले लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको [[जयपुरको नीलो माटोको भाँडाकुँडा कला|जयपुरको ब्लु पोटरी (नीलो माटोका भाँडाकुँडा) कला]]लाई पुनर्जीवित गर्न तथा यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Roopa |first=Nupur |date=7 April 2018 |title=Jaipur's blue mystic battles loss of lustre |url=https://www.livemint.com/Sundayapp/rUQoY44EuDxc8Gyku46eeL/Jaipurs-blue-mystic-battles-loss-of-lustre.html |access-date=28 October 2023 |website=mint |language=en}}</ref> ==परिवार== गायत्री देवीका एक मात्र पुत्र राजकुमार जगत सिंह, [[इसरदा]]का राजा (१५ अक्टोबर १९४९ – ५ फेब्रुअरी १९९७) थिए। उनलाई उनका पितृकाका (पिताका जेठा दाजु)को इसरदा जागिर (फिफ) सहायक उपाधिका रूपमा प्रदान गरिएको थियो। जगत सिंहले १० मे १९७८ मा [[मोम राजावोङ्से]] प्रियानन्दना रङ्सित (जन्म १९५२)सँग विवाह गरेका थिए। उनी थाइल्यान्डका राजकुमार पियारङ्सित रङ्सित तथा राजकुमारी [[विभावादी रङ्सित]] (पूर्वनाम राजानी)की छोरी हुन्। दम्पतीका दुई सन्तान छन्: * राजकुमारी ललित्या कुमारी (जन्म १९७९) * महाराज देवराज सिंह, [[इसरदा]]का राजा (जन्म १९८१) हाल उनीहरू नै गायत्री देवीका जीवित प्रत्यक्ष वंशज हुन् र उनीहरूले आफ्नी पितामही गायत्री देवीका उत्तराधिकारी भएको दाबी गरेका छन्। महाराज जगत सिंह [[जयपुरका भवानी सिंह]]का पितृपक्षीय सौतेनी भाइ थिए। भवानी सिंह स्वर्गीय महाराजाका पहिलो पत्नी, जोधपुरकी एक राजकुमारीबाट जन्मिएका जेठा पुत्र थिए।<ref>{{Cite news|date=19 April 2011|last=Bhandari|first=Prakash|title=Bhawani Singh had seen many ups and downs in life|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Bhawani-Singh-had-seen-many-ups-and-downs-in-life/articleshow/8021872.cms|access-date=19 January 2021|work=The Times of India|language=en}}</ref> ===पारिवारिक सम्बन्ध=== [[File:Cecil Beaton Photographs- Political and Military Personalities IB698.jpg|thumb|upright|सन् १९४० मा [[सेसिल बिटन]]द्वारा खिचिएको गायत्री देवीको तस्बिर।]] गायत्री देवीको भारतका धेरै पूर्व शाही (राजपरिवार)हरूसँग पारिवारिक सम्बन्ध थियो। उनी स्वयं राजपूत समुदायकी नभई बङ्गालको कुचबिहारका स्थानीय शासक [[कोच वंश]]की सदस्य थिइन्। उनी [[जितेन्द्र नारायण|महाराजा जितेन्द्र नारायण]] तथा [[इन्दिरा देवी|महारानी इन्दिरा राजे]]की छोरी थिइन्। उनकी आमा इन्दिरा राजे [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड तृतीय]] तथा [[महारानी चिमनाबाई]]की छोरी थिइन्, जो [[मराठा]]हरूको [[गायकवाड वंश]]सँग सम्बन्धित थिए। उनका पितृपक्षीय हजुरबुबा–हजुरआमा [[नृपेन्द्र नारायण|नृपेन्द्र नारायण भूप बहादुर]] तथा कुचबिहारकी [[सुनीति देवी]] थिए। महारानी सुनीति देवी [[ब्रह्म समाज]]का प्रख्यात समाजसुधारक [[केशवचन्द्र सेन]]की छोरी थिइन्। गायत्री देवीका दुई दाजुभाइ थिए—[[जगद्दीपेन्द्र नारायण]] र इन्द्रजितेन्द्र नारायण। सन् १९२२ मा उनका पिताको निधन भएपछि जगद्दीपेन्द्र नारायण बाल्यावस्थामै कुचबिहारका महाराजा बनेका थिए। मातृपक्षबाट गायत्री देवीको [[बडोदा राज्य]]का [[गायकवाड वंश|गायकवाड]] राजवंशसँग घनिष्ठ सम्बन्ध थियो। साथै, उनकी दिदी इला देवीको विवाह [[त्रिपुरा (रजौटा राज्य)|त्रिपुरा]]को राजपरिवारमा भएको थियो भने कान्छी बहिनी मानेका देवीको विवाह [[देवास राज्य]]को राजपरिवारमा भएको थियो। यसरी विभिन्न पारिवारिक सम्बन्धमार्फत गायत्री देवी [[कोटा राज्य|कोटा]], [[सावन्तवाडी राज्य|सावन्तवाडी]], [[अक्कलकोट राज्य|अक्कलकोट]], [[जाठ राज्य|जाठ]], देवास (जुनियर), [[जसदान राज्य|जसदान]], [[सन्दुर (रजौटा राज्य)|सन्दुर]], [[टेहरी–गढवाल]], [[मयूरभञ्ज]], [[धार राज्य|धार]], [[कोल्हापुर राज्य|कोल्हापुर]], [[लुनावाडा राज्य|लुनावाडा]], [[बारिया राज्य|बारिया]] तथा [[पयागपुर]]का राजपरिवारसँग सम्बन्धित थिइन्। त्यतिबेला भारतका शाही परिवारहरूबीच यस्ता वैवाहिक तथा पारिवारिक सम्बन्धहरू सामान्य मानिन्थे। ==मृत्यु== गायत्री देवीलाई १७ जुलाई २००९ मा [[सन्तोकबा दुर्लभजी मेमोरियल अस्पताल]] (SDMH)मा भर्ना गरिएको थियो। उनको २९ जुलाई २००९ मा ९० वर्षको उमेरमा फोक्सोको कार्यक्षमता विफल (''lung failure'') भएका कारण निधन भएको बताइएको छ।<ref>{{cite news |title=Gayatri Devi, former Jaipur queen, is dead |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2009/jul/29/gayatri-devi-former-jaipur-queen-is-dead-72346.html |access-date=26 June 2023 |work=The New Indian Express |date=29 July 2009}}</ref><ref name="TOI"/> उनको निधनपछि उनका परिवारका सदस्यहरूले सन् १९७५ मा सरकारले जफत गरेको ८०० किलोग्राम सुन फिर्ता पाउनका लागि [[दिल्ली उच्च अदालत]]मा निवेदन दिएका थिए। सरकारले [[Gold Control Act, 1968]] अन्तर्गत गायत्री देवीद्वारा काँचो सुन राखिएको कार्यलाई गैरकानुनी ठहर गर्दै उक्त सुन जफत गरेको थियो। सन् २०१२ मा केन्द्र सरकारका अधिवक्ता एस. के. दुबेले अदालतमा गायत्री देवीद्वारा काँचो सुन राखिएको कार्य उक्त कानुनअनुसार अवैध रहेको बताएका थिए। उनले परिवारले कानुनका प्रावधानहरू उल्लङ्घन गरेको भन्दै सरकारले उनीहरूमाथि १ करोड ५० लाख भारतीय रुपैयाँ जरिवाना लगाएको र पछि त्यसलाई घटाएर ८० लाख रुपैयाँ कायम गरिएको जानकारी दिएका थिए।<ref name="v915">{{cite news |title=Gayatri Devi's heirs fight govt for 800 kg gold |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2010/Jan/31/gayatri-devis-heirs-fight-govt-for-800-kg-gold-165906.html |work=The New Indian Express |date=31 January 2010 |access-date=15 June 2024}}</ref> == टिप्पणी == {{notelist}} == सन्दर्भ == {{Reflist}} == थप स्रोतहरू == {{refbegin}} {{commons category}} * {{cite book|title=A Princess Remembers: The Memoirs of the Maharani of Jaipur|first=Gayatri|last=Devi|publisher=J.B. Lippincott|date=1977|isbn=81-7167-307-4}} * {{cite book|title=Rajmata Gayatri Devi|first=Dharmendar|last=Kanwar|publisher=Roli Books|isbn=9-788-174-36294-0|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=qzkqAAAACAAJ|orig-year=2004|author-link=Dharmendar Kanwar}} * {{cite book|title=Gourmet's Gateway: A Royal Collection|first=Gayatri|last=Devi|publisher=Dharmendar Kanwar|date=1999|isbn=81-901221-0-X}} * {{cite book|title=Maharanis|author-link=Lucy Moore (historian)|first=Lucy|last=Moore|publisher=[[Penguin Books]]|date=2005|isbn=978-0-14-303704-0|url=https://books.google.com/books?id=X1D5YesAa9YC}} * {{Cite book|last=Kanwar|first=Dharmendar|url=https://books.google.com/books?id=tRxuAAAAMAAJ&q=books+on+gayatri+devi|title=Rajmata Gayatri Devi--: Enduring Grace|date=2004|publisher=Lustre Press, Roli Books|isbn=978-81-7436-295-7|language=en|author-link=Dharmendar Kanwar}} * {{Cite book|last=Stern|first=Robert W.|url=https://books.google.com/books?id=NK1MhWq-9VkC&q=books+on+gayatri+devi|title=The Cat and the Lion: Jaipur State in the British Raj|date=1988|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-08283-0|language=en}} {{refend}} == बाह्य कडी == * {{URL|https://web.archive.org/web/20060214031642/http://mgdgirlsschool.com/|एमजीडी गर्ल्स स्कूलको आधिकारिक वेबसाइट}} * {{URL|https://web.archive.org/web/20090801103853/http://www.headlinesindia.com/diaspora/diaspora/gayatri-devi-former-jaipur-queen-is-dead-18240.html|महारानी गायत्री देवीको निधन सम्बन्धी समाचार}} * {{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/royalty-obituaries/5934077/Rajmata-Gayatri-Devi.html|title=राजमाता गायत्री देवी – डेली टेलिग्राफ श्रद्धाञ्जली}} * {{Cite news|url=http://news.rediff.com/report/2009/aug/01/remembering-gayatri-devi.htm|title=रेडिफ लेख – उनका सह-लेखकद्वारा लिखित संस्मरण}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:देवी, गायत्री}} ha5tc0ajwrnppdxyu3yvi7iiu4yd2dk 0 150874 1366423 2026-07-20T16:49:20Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान... 1366423 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनी फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] icr48ykbsfliq9izscofet8bp08v7nq 1366424 1366423 2026-07-20T16:50:18Z पर्वत सुवेदी 31224 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:स्पेनी फुटबल खेलाडीहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:स्पेनी पुरुष फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366424 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनी पुरुष फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] clxjxup86d4f82i6fxaajwrviaa48vc 1366425 1366424 2026-07-20T16:52:04Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[फेरान टोरेस]] पृष्ठलाई [[फेरान तोरेस]]मा सारियो 1366424 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनी पुरुष फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] clxjxup86d4f82i6fxaajwrviaa48vc 1366662 1366425 2026-07-22T10:15:49Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:स्पेनी पुरुष फुटबल खेलाडीहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366662 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] 7n0oujrgdbyno2ud1grtwd6ugrh93qd 1366668 1366662 2026-07-22T10:16:43Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] जोडियो 1366668 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] es5u8n5b9cilgu6i3gg4i5tzxxa8um3 1366703 1366668 2026-07-22T10:22:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] जोडियो 1366703 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|स्पेनी फुटबल खेलाडी (जन्म सन् २०००)}} {{Infobox football biography | name = फेरान तोरेस | image = Ferran Torres France v Spain 7.24.26-237 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]का साथमा तोरेस | full_name = फेरान तोरेस गार्सिया<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/1869523 |title=2020/21 Premier League squads confirmed |publisher=Premier League |date=20 October 2020 |access-date=25 October 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2000|2|29|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/265869/ferran-torres |title=Ferrán Torres: Overview |publisher=ESPN |access-date=20 February 2021}}</ref> | birth_place = [[फोइओस]], स्पेन | height = १.८२ मिटर<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/43098/ferran-torres |title=Ferran Torres |publisher=FC Barcelona |access-date=19 September 2025}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]], [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = ७ | youthyears1 = सन् २००६–२०१७ | youthclubs1 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | years1 = २०१६–२०१७ | clubs1 = भ्यालेन्सिया मेस्ताया | caps1 = १२ | goals1 = १ | years2 = २०१७–२०२० | clubs2 = [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]] | caps2 = ७१ | goals2 = ६ | years3 = २०२०–२०२२ | clubs3 = [[म्यानचेस्टर सिटी]] | caps3 = २८ | goals3 = ९ | years4 = २०२२– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps4 = १४० | goals4 = ४१ | nationalyears1 = २०१६–२०१७ | nationalteam1 = स्पेन यु–१७ | nationalcaps1 = २४ | nationalgoals1 = २ | nationalyears2 = २०१८–२०१९ | nationalteam2 = स्पेन यु–१९ | nationalcaps2 = १७ | nationalgoals2 = १० | nationalyears3 = २०१९–२०२१ | nationalteam3 = स्पेन यु–२१ | nationalcaps3 = ६ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०२०– | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps4 = ६५ | nationalgoals4 = २५ | medaltemplates = {{Medal|स्पोर्ट|पुरुष [[फुटबल]]}} {{Medal|देश|{{fb|ESP}}}} {{MedalCompetition|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|W|[[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६ उत्तर अमेरिका]]}} {{MedalComp|[[युएफा युरो कप]]}} {{Medal|W|[[युइएफए युरो २०२४|२०२४ जर्मनी]]}} {{Medal|Bronze|[[युइएफए युरो २०२०|२०२० युरोप]]|}} {{Medal|Comp|[[युइएफए नेसन्स लिग]]}} {{Medal|RU|[[२०२१ युइएफए नेसन्स लिग फाइनल|२०२१ इटाली]]|}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१९ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१९ आर्मेनिया}} {{MedalComp|फिफा यु-१७ विश्वकप}} {{Medal|RU|२०१७ भारत}} {{Medal|Comp|युइएफए युरोपेली अन्डर-१७ च्याम्पियनसिप}} {{Medal|Winner|२०१७ क्रोएसिया}} | club-update = २३ मे २०२६ | nationalteam-update = १९ जुलाई २०२६ }} '''फेरान तोरेस गार्सिया''' (जन्म: २९ फेब्रुअरी २०००) एक स्पेनी व्यावसायिक [[फुटबल]] खेलाडी हुन्। उनी स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन राष्ट्रिय टोली]]का लागि [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] वा [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्छन्। बार्सिलोनाका पूर्व प्रबन्धक [[जावी हर्नान्डेज]]द्वारा '''एल तिबुरोन''' उपनाम दिइएका तोरेसले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनको सुरुवात [[भ्यालेन्सिया सिएफ|भ्यालेन्सिया]]बाट गरेका थिए, जहाँ उनले सन् २०१७ मा सिनियर टोलीमा पहिलो खेल खेलेका थिए। उनी सन् २०२० मा [[म्यानचेस्टर सिटी|म्यानचेस्टर सिटी]]मा आबद्ध भई सन् २०२०–२१ को संस्करणमा [[प्रिमियर लिग]] र [[इएफएल कप]] जित्न सफल भएका थिए। उनी सन् २०२२ जनवरीमा बार्सिलोनामा आबद्ध भएका थिए। क्लबमा आफ्ना सुरुवाती सिजनहरूमा सङ्घर्ष गर्नु परे तापनि, सन् २०२४–२५ मा उनले बार्सिलोनालाई [[ला लिगा]], [[कोपा देल रे]], र [[सुपरकोपा डे एस्पान्या]] सहितको 'घरेलु ट्रेबल' दिलाउन महत्त्वपूर्ण योगदान दिए। त्यसपछिको सिजन तोरेसको खेल जीवनकै सबैभन्दा बढी गोल गर्ने सिजन रहँदै, उनको २१ गोलको मद्दतले बार्सिलोनाले अर्को ला लिगा उपाधि जित्न सफल भएको थियो। उनले विभिन्न युवा स्तरहरूमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गरिसकेका छन् भने सन् २०२० मा सिनियर टोलीमा डेब्यु गरेका थिए। उनलाई [[युइएफए युरो २०२०]] को लागि स्पेनको टोलीमा समावेश गरिएको थियो। उनले [[२०२२ फिफा विश्वकप]], [[युएफा युरो २०२४]], र [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा देशको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०२४ को प्रतियोगिता जित्न सफल भएका थिए भने २०२६ को फिफा विश्वकप फाइनलमा निर्णायक गोल समेत गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.setopati.com/sports/world-cup/393972 |title=फेरान टोरेसको निर्णायक गोलमा अर्जेन्टिनालाई हराउँदै स्पेन विश्वविजेता|publisher=सेतोपाटी |access-date=४ साउन २०८३}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] ci745houzbt93fwbtkoa8k05bbw4zvm 0 150875 1366426 2026-07-20T16:52:04Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[फेरान टोरेस]] पृष्ठलाई [[फेरान तोरेस]]मा सारियो 1366426 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[फेरान तोरेस]] qnsrhwlqwmwxrwuns7n8ntvnpkt5j2u 10 150876 1366431 2019-08-03T23:16:14Z en>S.A. Julio 0 creating 1366431 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{#ifeq:{{yesno|{{{minutes|}}}}}|yes|90|{{{minutes|90}}}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} lr9rrnlpc8ts90r8xf38m8oosghm662 1366432 1366431 2019-08-03T23:17:53Z en>S.A. Julio 0 . 1366432 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{#ifeq:{{yesno|{{{minutes|}}}}}|yes|90|{{{minutes|90}}}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} s56icpyxmnj93lo0n3s9p1s8nlk7w5n 1366433 1366432 2019-08-04T03:49:41Z en>S.A. Julio 0 add 1366433 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} 2noltm6fpg3zrcqsakarj5ep61t16gf 1366434 1366433 2019-08-04T03:50:49Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366434 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} 64gy5cmejz1hgqx3tgdj2ek59ssudkk 1366435 1366434 2019-08-04T03:55:20Z en>S.A. Julio 0 add 1366435 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} fsrhxe8xakfubpen20onwsfzajp2gz1 1366436 1366435 2019-08-04T04:04:00Z en>S.A. Julio 0 add 1366436 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} d74luwxwj7tzjq05cu4cci5xq3f7znb 1366437 1366436 2019-08-04T04:05:56Z en>S.A. Julio 0 add 1366437 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitutes}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} nx935deqy7c1wzxec3sfvgz1rqznx85 1366438 1366437 2019-08-04T04:11:50Z en>S.A. Julio 0 add 1366438 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitutions{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} kqxa3e0s9in7y4g4mthx0e0qx6cp9m2 1366439 1366438 2019-08-04T04:12:38Z en>S.A. Julio 0 add 1366439 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} 5lk7e11hsl4w4ps1324sszsy3jc0s9c 1366440 1366439 2019-08-04T04:34:52Z en>S.A. Julio 0 add 1366440 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} fefcjs4jkblwi33tz4bdoqugv82d6in 1366441 1366440 2019-08-04T04:51:13Z en>S.A. Julio 0 standalone 1366441 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra tim}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|e {{!)}}|e}} nffwqbvou6009yc4dh4t6nlswagvkuh 1366442 1366441 2019-08-04T04:53:24Z en>S.A. Julio 0 fix 1366442 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} {{#if:{{{standalone|}}}|{{!)}}}} attwfujw8wd30pr87qdai06tz6ow7za 1366443 1366442 2019-08-04T04:53:41Z en>S.A. Julio 0 rmv 1366443 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|{{!)}}}} 6pldhen27aga65n1vs8q6dv82bewuyu 1366444 1366443 2019-08-04T04:53:59Z en>S.A. Julio 0 res 1366444 wikitext text/x-wiki '''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}} fefcjs4jkblwi33tz4bdoqugv82d6in 1366445 1366444 2019-08-04T04:54:09Z en>S.A. Julio 0 rv 1366445 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|{{!)}}}} 6pldhen27aga65n1vs8q6dv82bewuyu 1366446 1366445 2019-08-04T04:57:15Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366446 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}} emzik8vhrlpz8qezmn23x88mlg6sk6p 1366447 1366446 2019-08-04T04:57:41Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366447 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}} 9cdsnc3si4slqclp64783wlrvr51coh 1366448 1366447 2019-08-04T04:57:55Z en>S.A. Julio 0 fix 1366448 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} ivz474h4ifgaqnj32jwn6mllgon435m 1366449 1366448 2019-08-04T05:03:22Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366449 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 04ba6fidbvy4u021xwyw9c3teiakntk 1366450 1366449 2019-08-04T05:03:30Z 221.191.161.214 fix 1366450 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | (no [[away goals rule]] applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} ivz474h4ifgaqnj32jwn6mllgon435m 1366451 1366450 2019-08-04T05:10:45Z en>General Ization 0 Rv subtle vandalism 1366451 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 04ba6fidbvy4u021xwyw9c3teiakntk 1366452 1366451 2019-08-04T06:21:38Z en>S.A. Julio 0 add 1366452 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate {{#if: {{{away goals|}}} | and away goals }}|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} tlhocluvcnqgvu0fqxf6zsqe2l382lc 1366453 1366452 2019-08-04T06:25:23Z en>S.A. Julio 0 add 1366453 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | (away goals rule not applied in extra time) | and away goals }} }}|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} hkghdpp9ulttfcq0be87u1fuxaiun3d 1366454 1366453 2019-08-04T06:25:33Z 115.86.175.98 1366454 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate {{#if: {{{away goals|}}} | and away goals }}|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} tlhocluvcnqgvu0fqxf6zsqe2l382lc 1366455 1366454 2019-08-04T06:25:53Z en>JJMC89 0 Reverted edits by [[Special:Contribs/115.86.175.98|115.86.175.98]] ([[User talk:115.86.175.98|talk]]) to last version by S.A. Julio 1366455 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}|still}} tied on {{#if:{{{extra time|}}}|aggregate {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | (away goals rule not applied in extra time) | and away goals }} }}|[[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} hkghdpp9ulttfcq0be87u1fuxaiun3d 1366456 1366455 2019-08-04T06:48:23Z en>S.A. Julio 0 add 1366456 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} dsdhscu0wh103iq89gau12bbba5q2ad 1366457 1366456 2019-08-04T06:54:38Z en>S.A. Julio 0 add 1366457 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | still tied on aggregate }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 57r9td3jddjxzggxbh0s85ih6jche85 1366458 1366457 2019-08-04T07:03:24Z en>S.A. Julio 0 add 1366458 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} burr029q87g445ey1ov0nthp65cldwf 1366459 1366458 2019-08-04T07:16:58Z en>S.A. Julio 0 switch 1366459 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#switch: {{{extra time|}}} | golden | golden goal = [[golden goal]] | sudden death = [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{#switch: {{{extra time|}}} | golden | golden goal | sudden death = yes }} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 9qk3nfa6uh6sjhekv0crfy9b7ltmm5e 1366460 1366459 2019-08-04T07:17:59Z en>S.A. Julio 0 res 1366460 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} burr029q87g445ey1ov0nthp65cldwf 1366461 1366460 2019-08-04T07:29:37Z en>S.A. Julio 0 add 1366461 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | First half of 15 minutes of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if scores level }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | Second half of 15 minute of silver goal extra time if scores still level }} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} rtpg6i749nnp5xgtyihx8sn04d4524k 1366462 1366461 2019-08-04T07:38:16Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366462 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 5lujih0ljm5swbnyc3dm22qaj5l9rdk 1366463 1366462 2019-08-04T07:39:42Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366463 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} mgbhvsxqoh1bijrykg85h1ulvee4e48 1366464 1366463 2019-08-04T20:58:51Z en>S.A. Julio 0 add 1366464 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | {{{minutes note}}} }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 4e2be27yes0t7mj3d7kc3n8u18k2lo6 1366465 1366464 2019-08-04T20:59:09Z en>S.A. Julio 0 adjust 1366465 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{4th sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} 7qwgzyitm832skj3vs2m463e2rnbikh 1366466 1366465 2024-05-22T23:41:15Z en>S.A. Julio 0 add 1366466 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{number to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]], {{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} eimt5vdhx9vp65csdpo3x9sn3e5wj1f 1366467 1366466 2024-05-22T23:43:03Z en>S.A. Julio 0 fix 1366467 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]], {{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} f3tt3bzu2utovsva8dxs7alil7psxs0 1366468 1366467 2024-05-22T23:43:33Z en>S.A. Julio 0 fix 1366468 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} fir6r2j1vczhr6ny0wyde2jy3i8zjwb 1366469 1366468 2024-05-22T23:45:29Z en>S.A. Julio 0 S.A. Julio moved page [[User:S.A. Julio/Match rules]] to [[Template:Match rules]] without leaving a redirect: move to mainspace, allows for consistent formatting in football match rules 1366468 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}} fir6r2j1vczhr6ny0wyde2jy3i8zjwb 1366470 1366469 2024-05-22T23:46:21Z en>S.A. Julio 0 cat 1366470 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}|​ {{!)}}}}<noinclude> [[Category:Association football formatting and function templates]] </noinclude> 3b5c2r0dn4xoerk2phvitg9olfrsyav 1366471 1366470 2025-09-09T11:40:57Z en>FrescoBot 0 Bot: removing misplaced invisible character [[zero-width space]] U+200B 1366471 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}}<noinclude> [[Category:Association football formatting and function templates]] </noinclude> q1779x1gunk9110tx965szw0y510i5n 1366472 1366471 2025-11-27T09:44:48Z en>Dimz48 0 1366472 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}}<noinclude> {{doc}} [[Category:Association football formatting and function templates]] </noinclude> 39deid9lwcfagq9kwccwz6wz6vnifo2 1366473 1366472 2026-07-20T17:09:40Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:Match_rules]] बाट ४२ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1366472 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}''Match rules'''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|90}}} minutes {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|30|{{{extra time|30}}}}} minutes of {{#if: {{{golden goal|}}} | [[golden goal]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[Sudden death (sport)#Association football|sudden death]] }} }} [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if {{#if: {{{aggregate|}}} | tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;in regulation }}) }} | necessary }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | 15-minute half of [[Golden goal#Silver goal|silver goal]] [[Overtime (sports)#Association football|extra time]] if necessary }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | Second 15-minute half of extra time if scores still level }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|[[Penalty shoot-out (association football)|Penalty shoot-out]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA)}} if {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | still tied on aggregate (away goals rule not applied in extra time) | no goals occur in extra time }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | tied on aggregate and away goals | still tied on aggregate }} }}|tied on [[Playoff format#Total points series (aggregate)|aggregate]] {{#if: {{{away goals|}}} | and [[Away goals rule|away goals]] | ([[away goals rule]] not applied) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | no goals occur in extra time | scores {{#if:{{{extra time|}}}|still}} level}}}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|[[Replay (sports)#Association football|Replay]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|at a later date|on {{{replay}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|[[One-game playoff#Association football|Play-off]] {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|at a later date|on {{{playoff|{{{play-off}}}}}}}} if scores still level}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|[[Coin flipping|Coin toss]] if scores still level}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|[[Drawing straws|Drawing of lots]] if scores still level}} *{{#if:{{{named subs|}}}|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{named subs|}}}}}|{{{named subs}}}|{{number to word|{{{named subs}}}}}}} named substitute{{#switch: {{{named subs|}}} | 1 | one = | s }} {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|and a reserve [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=No substitutions permitted|Maximum of {{#iferror:{{#expr:-1<{{{subs allowed|}}}}}|{{{subs allowed}}}|{{number to word|{{{subs allowed}}}}}}} substitution{{#switch: {{{subs allowed|}}} | 1 | one = | s }}{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a {{ordinal to word|{{#expr:{{{subs allowed}}}+1}}}} allowed in extra time}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|Maximum of three [[Substitute (association football)#Substitution opportunities|substitution opportunities]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, with a fourth allowed in extra time}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]] ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol A]])|Protocol B=Maximum of two [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitutions]], granting the opposition additional standalone substitution(s) ([[Substitute (association football)#Trial protocol|protocol B]])|Maximum of one [[Substitute (association football)#Concussion substitute|concussion substitution]], granting the opposition an additional standalone substitution}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}}<noinclude> {{doc}} [[Category:Association football formatting and function templates]] </noinclude> 39deid9lwcfagq9kwccwz6wz6vnifo2 1366474 1366473 2026-07-20T17:12:03Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1366474 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{standalone|}}}|{{(!}} style="width:100%; font-size:90%;" {{!}} '|'}}'''''खेलका नियमहरू'''''{{#if:{{{ref|}}}|{{{ref}}}}} *{{{minutes|९०}}} मिनेट {{#if: {{{minutes note|}}} | ({{{minutes note}}}) }} *{{#if: {{{silver goal|}}} | | {{#if:{{{extra time|}}}|{{#ifeq:{{yesno-no|{{{extra time|}}}}}|yes|३०|{{{extra time|३०}}}}} मिनेटको {{#if: {{{golden goal|}}} | [[गोल्डेन गोल]] | {{#if: {{{sudden death|}}} | [[सडन डेथ (खेलकुद)#फुटबल|सडन डेथ]] }} }} [[अतिरिक्त समय (खेलकुद)#फुटबल|अतिरिक्त समय]] यदि {{#if: {{{aggregate|}}} | [[प्लेअफ संरचना#कुल अङ्क शृङ्खला (एग्रिगेट)|एग्रिगेट]]मा बराबर भएमा {{#if: {{{away goals|}}} | र [[अवे गोल नियम|अवे गोल]]का आधारमा | ([[अवे गोल नियम]] लागू नहुने{{#if: {{{away goals only AET|}}} | &nbsp;नियमित समयमा }}) }} | आवश्यक भएमा }}}} }} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | आवश्यक भएमा १५-मिनेटको हाफ भएको [[गोल्डेन गोल#सिल्भर गोल|सिल्भर गोल]] [[अतिरिक्त समय (खेलकुद)#फुटबल|अतिरिक्त समय]] }}}} *{{#if:{{{extra time|}}}|{{#if: {{{silver goal|}}} | यदि स्कोर अझै बराबर रहेमा अतिरिक्त समयको दोस्रो १५-मिनेटको हाफ }}}} *{{#if:{{{penalties|}}}|यदि {{#if: {{{aggregate|}}} | {{#if:{{{extra time|}}}| {{#if: {{{away goals|}}} | {{#if: {{{no away goals ET|}}} | एग्रिगेटमा अझै बराबर भएमा (अतिरिक्त समयमा अवे गोल नियम लागू नहुने) | अतिरिक्त समयमा कुनै गोल नभएमा }} | {{#if: {{{away goals only AET|}}} | एग्रिगेट र अवे गोलमा बराबर भएमा | एग्रिगेटमा अझै बराबर भएमा }} }}|[[प्लेअफ संरचना#कुल अङ्क शृङ्खला (एग्रिगेट)|एग्रिगेट]]मा बराबर भएमा {{#if: {{{away goals|}}} | र [[अवे गोल नियम|अवे गोल]]का आधारमा | ([[अवे गोल नियम]] लागू नहुने) }}}} | {{#if: {{{golden goal|{{{sudden death|}}}}}} | अतिरिक्त समयमा कुनै गोल नभएमा | स्कोर {{#if:{{{extra time|}}}|अझै}} बराबर भएमा}}}} [[पेनाल्टी सुट-आउट (फुटबल)|पेनाल्टी सुट-आउट]] {{#ifeq:{{{penalties|}}}|ABBA|(ABBA प्रणाली)}} }} *{{#if:{{{replay|}}}|यदि स्कोर अझै बराबर रहेमा {{#ifeq:{{yesno-no|{{{replay|}}}}}|yes|पछिल्लो मितिमा|{{{replay}}} मा}} [[पुनः खेल (खेलकुद)#फुटबल|पुनः खेल (Replay)]]}} *{{#if:{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}|यदि स्कोर अझै बराबर रहेमा {{#ifeq:{{yesno-no|{{{playoff|{{{play-off|}}}}}}}}|yes|पछिल्लो मितिमा|{{{playoff|{{{play-off}}}}}} मा}} [[प्ले-अफ (फुटबल)|प्ले-अफ]]}} *{{#if:{{{coin toss|}}}|यदि स्कोर अझै बराबर रहेमा [[टस|सिक्का उछालेर (टस)]] विजेताको निर्णय}} *{{#if:{{{drawing lots|}}}|यदि स्कोर अझै बराबर रहेमा [[गोलाप्रथा|गोलाप्रथा (Drawing of lots)]] द्वारा निर्णय}} *{{#if:{{{named subs|}}}|बढीमा {{{named subs}}} जनासम्म वैकल्पिक खेलाडीहरूको नाम दर्ता गर्न पाइने {{#if:{{{reserve goalkeeper|}}}|र एक जना जगेडा [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]]}}}} *{{#if:{{{subs allowed|}}}|{{#switch:{{{subs allowed|}}}|no|none|0|zero=खेलाडी परिवर्तनको अनुमति नभएको|बढीमा {{{subs allowed}}} जनासम्म खेलाडी परिवर्तन गर्न पाइने{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, अतिरिक्त समयमा थप १ जना खेलाडी परिवर्तन गर्न पाइने व्यवस्था सहित}}}}}} *{{#if:{{{sub opportunities|}}}|खेलाडी परिवर्तनका लागि बढीमा तीन पटकको [[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#खेलाडी परिवर्तनको अवसर|अवसर]]{{#if:{{{additional sub ET|}}}|, अतिरिक्त समयमा चौथो अवसर सहित}}}} *{{#if:{{{concussion sub|}}}|{{#switch:{{{concussion sub|}}}|Protocol A=बढीमा एक जना [[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#कन्कसन खेलाडी परिवर्तन|कन्कसन वैकल्पिक खेलाडी (चोटपटकका कारण)]] सम्बन्धी नियम ([[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#परीक्षण नियम|प्रोटोकल क]])|Protocol B=बढीमा दुई जना [[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#कन्कसन खेलाडी परिवर्तन|कन्कसन वैकल्पिक खेलाडीहरू]], विपक्षी टोलीलाई थप छुट्टै खेलाडी परिवर्तनको सुविधा सहित ([[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#परीक्षण नियम|प्रोटोकल ख]])|बढीमा एक जना [[वैकल्पिक खेलाडी (फुटबल)#कन्कसन खेलाडी परिवर्तन|कन्कसन वैकल्पिक खेलाडी]], विपक्षी टोलीलाई थप छुट्टै खेलाडी परिवर्तनको सुविधा सहित}}}}{{#if:{{{standalone|}}}| {{!)}}}}<noinclude> [[श्रेणी:फुटबल ढाँचाहरू]] </noinclude> imbrbc79bhrs5r46xstjci3cec7ojhs 0 150877 1366476 2026-07-20T17:12:46Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[अतिरिक्त समय (खेल)]] पृष्ठलाई [[अतिरिक्त समय (खेलकुद)]]मा सारियो 1366476 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[अतिरिक्त समय (खेलकुद)]] nqh9jdxykp3hyq4izmfooemthm46evw 0 150878 1366477 2026-07-20T17:13:18Z पर्वत सुवेदी 31224 [[पेनाल्टी-सुटआउट]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1366477 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पेनाल्टी-सुटआउट]] 3jf2sa8bqtdhdjijp9ra7vh1hzaskg6 0 150879 1366479 2026-07-20T18:23:59Z रिखल्या 79883 मैले जब डोटिका ईतिहास सम्बन्धी पुस्तक पढे त्यहा कतै 32 त कतै 52 गर्खा रहेको उल्लेख भेटाए तर केही गर्खाको नाम मात्र भेटाए जब कुमाउका ईतिहास भन्ने पुस्तक पढे त्यहा रिखाली गर्खा र त्यहा का रिखल्याहरुको बारे थाह पाए। अनि गड्वाल तिर लागे विभिन्न सोध पत्रहरुमा रिखोला नेगि रिखल्या डोटिको रिखाली गाउँ बाट आएको जिकर देखे जो गाउँ अहिले दोगडाकेदार गाउपालिका बैतडीमा अवस्थित रहेको छ उक्त गाउँका बासिन्दाबात्त धेरै कुरा जानकारी पाए तर उक्त कुरा साबित गर्ने नेपालका सरकारी अभिलेक मैले अहिले सम्म भेटाएको छैन। 1366479 wikitext text/x-wiki == रिखाली गर्खा == '''रिखाली गर्खा''' (Rikhali Garkha) मध्यकालीन '''डोटी राज्य''' अन्तर्गतको एक ऐतिहासिक गर्खा (प्रशासनिक तथा राजस्व इकाइ) थियो। डोटी राज्यका रैका (रैका/रैका) शासकहरूले राज्य सञ्चालन, राजस्व संकलन तथा स्थानीय प्रशासनको व्यवस्थापनका लागि राज्यलाई विभिन्न गर्खाहरूमा विभाजन गरेका थिए, जसमा रिखाली गर्खा पनि एक प्रमुख गर्खाका रूपमा रहेको उल्लेख पाइन्छ। डोटी राज्य पश्चिम नेपालमा विकसित एक शक्तिशाली राज्य थियो, जसको शासन क्षेत्र कर्णालीदेखि काली नदी आसपासका भूभागसम्म फैलिएको मानिन्छ।<ref>{{Cite web |last=pandey |first=Badri datt |title=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url-status=live |archive-url=iframe src="https://archive.org/embed/in.ernet.dli.2015.281029" width="560" height="384" frameborder="0" webkitallowfullscreen="true" mozallowfullscreen="true" allowfullscreen></iframe> |archive-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |access-date=on January 26, 2017 |website=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029}}</ref> ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा डोटी राज्य अन्तर्गत केहि प्रमुख गर्खा '''रिखाली, कुच्याल, गुनपाल, जुरायल, पुर्चुणी, मर्मा, श्रीकोट, बोगटान, स्वराड, स्वरा तथा सिरा''' लगायतका गर्खाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ। यी गर्खाहरू स्थानीय प्रशासन, सैनिक संगठन तथा कर संकलनका आधारभूत इकाइका रूपमा कार्यरत थिए। डोटी राज्यका शासकहरूलाई "रैका" भनिन्थ्यो र उनीहरूले विभिन्न गर्खामार्फत राज्य सञ्चालन गर्ने व्यवस्था अपनाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Badridatt |date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |title=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url-status=live |archive-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |archive-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |access-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |website=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029}}</ref> स्थानीय वंशावली तथा परम्पराअनुसार रिखाली गर्खा '''रिखल्या कार्की'''हरूको ऐतिहासिक केन्द्र मानिन्छ। रिखाली क्षेत्रका पुराना बासिन्दा रिखल्या कार्कीहरूबाट विभिन्न शाखाहरू विकसित भएको विश्वास गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा उपलब्ध अधिकांश विवरण वंशावली, लोकपरम्परा तथा स्थानीय इतिहासमा आधारित छन् र थप शैक्षिक अनुसन्धान आवश्यक रहेको मानिन्छ।<ref>स्थानिय लोककथा</ref> कुमाऊँ र गढवाल सम्बन्धी प्रकाशित वंशावली स्रोतहरूमा '''रिखल्या/रिखोला नेगी'''हरूको उत्पत्ति डोटी राज्यको '''रिखली (रिखाली) गर्खा''' बाट भएको उल्लेख पाइन्छ। एक गढवाली वंशावली विवरणमा "रिखल्या/रिखोला राजपूत नेगी डोटी, नेपालको रिखली गर्खाबाट आएका" भनी उल्लेख गरिएको छ। यस आधारमा रिखाली गर्खा र गढवालका रिखोला नेगी समुदायबीच ऐतिहासिक सम्बन्ध रहेको देखिन्छ। कुमाऊँका इतिहासकार बद्रीदत्त पाण्डेले आफ्नो ग्रन्थ कुमाऊँ का इतिहास मा रिखोला (रिखल्या) नेगीहरूको उत्पत्ति नेपालको डोटी राज्यस्थित रिखली (रिखाली) गर्खाबाट भएको उल्लेख गरेका छन्। गढवालका वंशावली स्रोतहरूमा पनि "रिखल्या/रिखोला नेगी डोटी, नेपाल के रिखली गर्ख से आए" तथा "रिखल्या—रिखली गर्खा डोटी के इलाके से" भनी उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यी स्रोतहरूले रिखाली गर्खा र गढवालका रिखोला नेगीहरूबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई संकेत गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |first=गढसम्वेदना |date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |title=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |url=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |url-status=live |archive-url=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |archive-date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |access-date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |website=https://gadhsamvedna.com}}</ref> स्थानीय परम्पराअनुसार डोटी र कुमाऊँबीच भएका राजनीतिक तथा सैनिक संघर्षका क्रममा रिखाली गर्खाका केही परिवार कुमाऊँ र गढवालतर्फ बसाइँ सरेका थिए। तीमध्येका केही वंशजहरू पछि '''रिखोला नेगी''' नामले परिचित भए भन्ने मान्यता रहेको छ। यद्यपि यस विषयमा उपलब्ध स्रोतहरू सीमित भएकाले थप ऐतिहासिक अनुसन्धान आवश्यक मानिन्छ।<ref>रिखोला नेगीको बंशावले</ref> === हेर्नुहोस् === * [[डोटी राज्य]] * [[रैका वंश]] * [[रिखल्या कार्की]] * [[लोधी रिखोला नेगी|रिखल्या/रिखोला नेगी]] * [[नौल्या कार्की]] === सन्दर्भ === # [https://ukpkg.com/35209-2know-the-castes-in-garhwal-at-a-glance/ गढवालका नेगी सम्बन्धी प्रकाशित विवरण, जसमा रिखोला/रिखल्या नेगीहरूको उत्पत्ति डोटीको रिखली गर्खाबाट भएको उल्लेख गरिएको छ।] # [https://uttarakhandsansthaindore.com&#x20;PDF&#x20;कुमाऊँ&#x20;का&#x20;इतिहास यो पुस्तकको ५६८ पेजमा रिखल्या रिखली गर्खाबाट चन्दराजाको आश्रयमा आएको उल्लेख गरिएको छ।] gc3wb2d6fgps3embe0yk6ie9w9wd5s4 1366519 1366479 2026-07-21T09:29:22Z रिखल्या 79883 /* रिखाली गर्खा */ 1366519 wikitext text/x-wiki == रिखाली गर्खा == '''रिखाली गर्खा''' (Rikhali Garkha) मध्यकालीन '''डोटी राज्य''' अन्तर्गतको एक ऐतिहासिक गर्खा (प्रशासनिक तथा राजस्व इकाइ) थियो। डोटी राज्यका रैका (रैका/रैका) शासकहरूले राज्य सञ्चालन, राजस्व संकलन तथा स्थानीय प्रशासनको व्यवस्थापनका लागि राज्यलाई विभिन्न गर्खाहरूमा विभाजन गरेका थिए, जसमा रिखाली गर्खा पनि एक प्रमुख गर्खाका रूपमा रहेको उल्लेख पाइन्छ। डोटी राज्य पश्चिम नेपालमा विकसित एक शक्तिशाली राज्य थियो, जसको शासन क्षेत्र कर्णालीदेखि काली नदी आसपासका भूभागसम्म फैलिएको मानिन्छ।<ref>{{Cite web |last=pandey |first=Badri datt |title=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url-status=live |archive-url=iframe src="https://archive.org/embed/in.ernet.dli.2015.281029" width="560" height="384" frameborder="0" webkitallowfullscreen="true" mozallowfullscreen="true" allowfullscreen></iframe> |archive-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |access-date=on January 26, 2017 |website=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029}}</ref> ऐतिहासिक सामग्रीहरूमा डोटी राज्य अन्तर्गत केहि प्रमुख गर्खा '''रिखाली, कुच्याल, गुनपाल, जुरायल, पुर्चुणी, मर्मा, श्रीकोट, बोगटान, स्वराड, स्वरा तथा सिरा''' लगायतका गर्खाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ। यी गर्खाहरू स्थानीय प्रशासन, सैनिक संगठन तथा कर संकलनका आधारभूत इकाइका रूपमा कार्यरत थिए। डोटी राज्यका शासकहरूलाई "रैका" भनिन्थ्यो र उनीहरूले विभिन्न गर्खामार्फत राज्य सञ्चालन गर्ने व्यवस्था अपनाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Badridatt |date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |title=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |url-status=live |archive-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |archive-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |access-date=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029 |website=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281029}}</ref> स्थानीय वंशावली तथा परम्पराअनुसार रिखाली गर्खा '''रिखल्या कार्की'''हरूको ऐतिहासिक केन्द्र मानिन्छ। रिखाली क्षेत्रका पुराना बासिन्दा रिखल्या कार्कीहरूबाट विभिन्न शाखाहरू विकसित भएको विश्वास गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा उपलब्ध अधिकांश विवरण वंशावली, लोकपरम्परा तथा स्थानीय इतिहासमा आधारित छन् र थप शैक्षिक अनुसन्धान आवश्यक रहेको मानिन्छ।<ref>स्थानिय लोककथा</ref> कुमाऊँ र गढवाल सम्बन्धी प्रकाशित वंशावली स्रोतहरूमा '''रिखल्या/रिखोला नेगी'''हरूको उत्पत्ति डोटी राज्यको '''रिखली (रिखाली) गर्खा''' बाट भएको उल्लेख पाइन्छ। एक गढवाली वंशावली विवरणमा "रिखल्या/रिखोला राजपूत नेगी डोटी, नेपालको रिखली गर्खाबाट आएका" भनी उल्लेख गरिएको छ। यस आधारमा रिखाली गर्खा र गढवालका रिखोला नेगी समुदायबीच ऐतिहासिक सम्बन्ध रहेको देखिन्छ। कुमाऊँका इतिहासकार बद्रीदत्त पाण्डेले आफ्नो ग्रन्थ कुमाऊँ का इतिहास मा रिखल्या उत्पत्ति नेपालको डोटी राज्यस्थित रिखली (रिखाली) गर्खाबाट भएको उल्लेख गरेका छन्। गढवालका वंशावली स्रोतहरूमा पनि "रिखल्या/रिखोला नेगी डोटी, नेपाल के रिखली गर्ख से आए" तथा "रिखल्या—रिखली गर्खा डोटी के इलाके से" भनी उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यी स्रोतहरूले रिखाली गर्खा र गढवालका रिखोला नेगीहरूबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई संकेत गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |first=गढसम्वेदना |date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |title=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |url=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |url-status=live |archive-url=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |archive-date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |access-date=गढ़वाल में राजपूत जातियों का इतिहास https://gadhsamvedna.com/lets-know-the-history-of-rajput-castes-in-garhwal/ |website=https://gadhsamvedna.com}}</ref> स्थानीय परम्पराअनुसार डोटी र कुमाऊँबीच भएका राजनीतिक तथा सैनिक संघर्षका क्रममा रिखाली गर्खाका केही परिवार कुमाऊँ र गढवालतर्फ बसाइँ सरेका थिए। तीमध्येका केही वंशजहरू पछि '''रिखोला नेगी''' नामले परिचित भए भन्ने मान्यता रहेको छ। यद्यपि यस विषयमा उपलब्ध स्रोतहरू सीमित भएकाले थप ऐतिहासिक अनुसन्धान आवश्यक मानिन्छ।<ref>रिखोला नेगीको बंशावले</ref> === हेर्नुहोस् === * [[डोटी राज्य]] * [[रैका वंश]] * [[रिखल्या कार्की]] * [[लोधी रिखोला नेगी|रिखल्या/रिखोला नेगी]] * [[नौल्या कार्की]] === सन्दर्भ === # [https://ukpkg.com/35209-2know-the-castes-in-garhwal-at-a-glance/ गढवालका नेगी सम्बन्धी प्रकाशित विवरण, जसमा रिखोला/रिखल्या नेगीहरूको उत्पत्ति डोटीको रिखली गर्खाबाट भएको उल्लेख गरिएको छ।] # [https://uttarakhandsansthaindore.com&#x20;PDF&#x20;कुमाऊँ&#x20;का&#x20;इतिहास यो पुस्तकको ५६८ पेजमा रिखल्या रिखली गर्खाबाट चन्दराजाको आश्रयमा आएको उल्लेख गरिएको छ।] qvf4xm6in3oewkhidyxi4l8sale6lnu 0 150880 1366489 2026-07-21T04:12:18Z ~2026-40922-13 79898 छेैन 1366489 wikitext text/x-wiki नेपाल संबिधान २०७२ को धारा ६३ मा यस सम्बन्धी यसको व्यबस्था गरिएको छ । संघिय संसद प्रतिनिधि सभा(१६५‍प्रत्यक्ष+११०समानुपातिक) , राष्ट्रिय सभा(५६निर्बाचित+३मनोनित) र प्रदेश सभा सात प्रदेशका कुल (३३० प्रत्यक्ष‍‍+२२० समानुपातिक) को निर्बाचन मण्डल बाट बहुमतको आधार निर्बाचन गर्ने व्यबस्था रहेको छ ।<ref>{{Cite journal |last=पाण्डेय |first=सचिन कुमार |date=2026-03-31 |title=नेपाल में जेन-जी आंदोलन व राजनैतिक परिवर्तन: भारत नेपाल सम्बन्ध पर प्रभाव |url=https://doi.org/10.31995/shodhmanthan.2026.v17i01.23 |journal=Shodhmanthan |volume=XVII |issue=1 |pages=160–167 |doi=10.31995/shodhmanthan.2026.v17i01.23 |issn=0976-5255}}</ref> 1yt9dvmglux37xc446r4dxvqm1lrpw2 3 150881 1366492 2026-07-21T05:38:42Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366492 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Bidhanshज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९३९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bidhansh|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२३, २१ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) lbutlbqyw640z89lod2sa7uibk69ch1 0 150882 1366496 2026-07-21T06:17:01Z Bidhansh 79900 NEW ARTICLES 1366496 wikitext text/x-wiki धानुक नेपालको मधेसी तथा तराई जनजाति समुदाय अन्तर्गत पर्ने एक ऐतिहासिक जाति हो। 'धानुक' शब्द संस्कृतको 'धनुष्क' (धनुर्धारी वा आर्चर) बाट बनेको हो, जसले ऐतिहासिक रूपमा उनीहरूको सैन्य वा योद्धा भूमिकासँगको सम्बन्धलाई दर्शाउँछ। सुदूरपश्चिममा धानुक समुदाय र सांस्कृतिक रूपान्तरण नेपालको राष्ट्रिय जनगणना र सरकारी तथ्याङ्कहरूले धानुक जातिको मुख्य बसोबास पूर्वी तथा मध्य तराई (विशेष गरी मधेश प्रदेश) मा मात्र देखाउने गरे तापनि सुदूरपश्चिम प्रदेशमा पनि यस समुदायको ऐतिहासिक उपस्थिति रहेको छ। सुदूरपश्चिमको तराई क्षेत्र (कैलाली र कञ्चनपुर) का साथै सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरू जस्तै बैतडी, दार्चुला, बझाङ र थोरै मात्रामा डोटीमा पनि धानुक थर भएका परिवारहरू विगत ३-४ पुस्ता (करिब १०० वर्ष) अघिदेखि स्थायी रूपमा बसोबास गर्दै आएका छन्। ऐतिहासिक रूपमा धनुर्धारी वा योद्धा (क्षत्रिय) पृष्ठभूमि भएको यो समुदाय सुदूरपश्चिममा बसाइँसराइ गरेपछि स्थानीय सामाजिक परिवेशमा पूर्ण रूपमा घुलमिल भयो। विगत चार पुस्तादेखिको निरन्तर बसोबास, स्थानीय भाषा-संस्कृतिको आत्मसातीकरण र सुदूरपश्चिमकै रैथाने छेत्री (खस-आर्य) परिवारहरूसँगको वैवाहिक सम्बन्ध (रोटी-बेटीको नाता) का कारण यस क्षेत्रका धानुकहरू व्यावहारिक, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा स्थानीय छेत्री समाजकै अभिन्न अङ्ग बनिसकेका छन्। <ref>{{Cite web |title=आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान {{!}} National Foundation For Development of Indigenous Nationalities, Lalitpur |url=https://nfdin.gov.np/ |access-date=2026-07-21 |website=nfdin.gov.np |language=en}}</ref> सरकारी तथ्याङ्क संकलनका क्रममा सांस्कृतिक रूपान्तरण र छेत्री पहिचानका कारण यो समुदाय प्रायः खस-आर्य वा छेत्री विधा अन्तर्गत नै गणना हुने हुँदा केन्द्रीय तथ्याङ्कमा सुदूरपश्चिममा धानुक जातिको संख्या न्यून वा शून्य देखिने गरेको छ। हाल यस समुदायका नयाँ पुस्ताहरूले खुल्ला विधा र प्रतिस्पर्धाको माध्यमबाट राज्यको मूलधारमा आफ्नो सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। यो इतिहास नेपालको आन्तरिक बसाइँसराइ र पूर्व-पश्चिम सांस्कृतिक सम्मिश्रणको एउटा विशिष्ट र गौरवपूर्ण उदाहरण हो। 9vnrowluukc3a4s4zib58yy4ygtotdv 10 150883 1366506 2014-07-08T01:31:07Z en>Quant18 0 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[Template:Nobold]] 1366506 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Nobold]] io75s0dgcnzqid42iv1k3au36iqjc93 1366507 1366506 2024-03-29T18:00:38Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:No bold]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 252 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1366506 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Nobold]] io75s0dgcnzqid42iv1k3au36iqjc93 1366508 1366507 2025-12-16T18:00:15Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:No bold]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2513 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 1366506 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Nobold]] io75s0dgcnzqid42iv1k3au36iqjc93 1366509 1366508 2026-07-21T07:32:28Z पर्वत सुवेदी 31224 [[:en:Template:No_bold]] बाट ३ संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1366506 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Nobold]] io75s0dgcnzqid42iv1k3au36iqjc93 3 150884 1366517 2026-07-21T08:39:46Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366517 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Ujal Singh Dhamiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९३९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ujal Singh Dhami|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:२४, २१ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) qex1f7y0bnm95do0c9d921jtqo5rz4t 0 150885 1366541 2026-07-21T11:58:50Z Omnathpokh1 20435 नयाँ पृष्ठ सृजना गरिएको। 1366541 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो | image = Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg | caption = २०२५ मा क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो | office = ६६ औँ [[मेक्सिकोका राष्ट्रपति]] | term_start = १ अक्टोबर २०२४ | term_end = | predecessor = [[एन्ड्रेस म्यानवेल लोपेस ओबराडोर]] | successor = | office1 = ८ औँ [[:en:List of heads of government of Mexico City|मेक्सिको सिटीको सरकार प्रमुख]] | term_start1 = ५ डिसेम्बर २०१८ | term_end1 = १६ जुन २०२३ | predecessor1 = [[मीगेल आङ्खेल मान्सेरा]] | successor1 = [[मार्टी बात्रेस]] | office2 = ७ औँ [[त्लाल्पान|त्लाल्पान को प्रतिनिधि मण्डल प्रमुख]] | term_start2 = १ अक्टोबर २०१५ | term_end2 = ६ डिसेम्बर २०१७ | predecessor2 = हेक्टर ह्युगो हर्नान्डेज रोडरीगेज | successor2 = फर्नान्डो हर्नान्डेज पलासियोस | birth_name = क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1962|06|24}} | birth_place = [[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]] | death_date = | death_place = | office3 = [[मेक्सिको सिटी|सङ्घीय जिल्लाको वातावरण सचिव]] | term_start3 = ५ डिसेम्बर २००० | term_end3 = १५ मे २००६ | 2blankname3 = मेयर | 2namedata3 = आन्द्रेस म्यानुएल लोपेस् ओबराडोर | predecessor3 = [[अलेहान्द्रो एन्सीनास् रोद्रीगेस्]] | successor3 = एदुआर्दो वेगा लोपेस् | party = [[मोरेना]] (सन् २०१४ - ) | other_party = [[पि.आर.डी]] (सन् १९८९–२०१४) | height = | spouse = {{ubl | {{marriage|[[कार्लोस ईमास हिसपेर्त]]|1987|2016|end=div}} | {{marriage|[[हेसुस मारिया तार्रीबा]]|2023}} }} | children = २ | residence = [[राष्ट्रिय दरबार (मेक्सिको)]] | education = [[न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको]] ([[विज्ञानमा स्नातक]], [[विज्ञानमा स्नातकोत्तर]], [[विद्यावारिधि]])<br>[[क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय]] ([[विद्यावारिधि]]) | signature = Firma de Claudia Sheinbaum.svg | website = | parents = {{ubl | [[कार्लोस सेन्बाउम योसेलेवित्ज]] (बुवा) | [[एनी पार्दो सेमो]] (आमा) }} | module = {{Infobox scientist|embed=yes | fields = [[ऊर्जा संरक्षण]], [[ऊर्जा नीति]], [[दिगो विकास]] | workplaces = न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिको}} }} '''क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दो''' (जन्म २४ जुन १९६२) एक मेक्सिकन वैज्ञानिक र राजनीतिज्ञ हुन् जो सन् २०२४ देखि ६६औँ [[मेक्सिकोको राष्ट्रपति]]का रूपमा कार्यरत छिन्। उनी सन् २०१८ देखि २०२३ सम्म [[मेक्सिको सिटी]]को [[सरकार प्रमुख]] अर्थात् मेयर थिइन्। उनी मेक्सिको सिटीको प्रमुखमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो [[यहुदी]] व्यक्ति हुन्।<ref>{{cite news|url=https://www.jta.org/2018/07/02/news-opinion/jewish-woman-elected-mayor-mexico-city?|title=Mexico City elects first Jewish mayor|date=2 July 2018|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=21 July 2026}}</ref><ref name="jpost1">{{cite web|last=Weber |first=Jonathan |url=https://www.jpost.com/diaspora/mexico-city-elects-first-jewish-female-mayor-561329 |title=Mexico City elects first Jewish, female mayor |work=The Jerusalem Post|date=2018-07-02 |access-date=2026-07-21}}</ref> उनी मोरेना ([[नेसनल रिजेनेरेसन मुभमेन्ट]]) दलकी सदस्य हुन्।<ref>{{cite web |last1=Zerega |first1=Georgina |title=Claudia Sheinbaum dejará su cargo el 16 de junio para ser “la primera mujer en encabezar los destinos” de México |trans-title=Claudia Sheinbaum will leave her post the 16th of June to become "the first woman to lead the fate of the nation" of Mexico |url=https://elpais.com/mexico/2023-06-12/claudia-sheinbaum-anuncia-que-dejara-el-gobierno-de-ciudad-de-mexico-el-16-de-junio-para-entrar-en-la-interna-de-morena.html |website=[[El País]] |access-date=21 July 2026 |language=es-MX |date=12 June 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Mexico City mayor to step down to pursue historic bid for presidency |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexico-city-mayor-step-down-pursue-historic-bid-presidency-2023-06-12/ |website=Reuters |access-date=21 July 2026 |language=en |date=12 June 2023}}</ref> सेन्बाउमले सन् २०२४ को मेक्सिकी आम निर्वाचनमा राष्ट्रपतिका लागि सफलतापूर्वक प्रतिस्पर्धा गर्दै [[:en:landslide victory|शानदार जित]] हाँसिल गरिन्। उनी राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुने पहिलो महिला र पहिलो यहुदी व्यक्ति हुन्।<ref name=win>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/americas/mexicans-vote-election-seen-crowning-first-female-president-2024-06-02/ |title=Mexico's Sheinbaum poised to become first woman president |publisher=Reuters |date=2 June 2024 |last1=Madry |first1=Kylie |last2=Valentine |first2=Hilaire}}</ref><ref name=poised>{{cite news|url=https://www.israelhayom.com/2024/06/03/sheinbaum-poised-to-become-mexicos-first-female-jewish-president/|title=Sheinbaum poised to become Mexico's first female, Jewish president|publisher=Israel Hayom|date=June 3, 2024|accessdate=July 21, 2026}}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== क्लाउदिया सेन्बाउम पार्दोको जन्म मेक्सिको सिटीमा भएको थियो। उनका पिताका यहुदी हजुरबुबा-हजुरआमा १९२० को दशकमा लिथुआनियाबाट मेक्सिको सिटीमा बसाईँ सरी आएका थिए। उनका आमाबुबा दुवै वैज्ञानिक हुन्। उनकी आमा एक जीववैज्ञानिक र न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोको विज्ञान सङ्कायकी प्राध्यापक हुन् भने उनका बुबा एक रासायनिक इन्जिनियर हुन्। न्यासनल अटोनमस युनिभर्सिटी अफ मेक्सिकोमा विद्यार्थी छँदा उनी कोन्सेहो एस्टुडियान्टिल युनिभर्सिटारियो (विश्वविद्यालय विद्यार्थी परिषद्) की सदस्य थिइन्। उक्त समूहले पछि 'पार्टी अफ द डेमोक्रेटिक रिभोल्युसन' (लोकतान्त्रिक क्रान्ति पार्टी) स्थापना गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो। उनले क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्क्लेमा सन् १९९१ देखि १९९४ सम्म चार वर्षमा आफ्नो विद्यावारिधीको शोधकार्य पूरा गरिन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== tq6h4bq2m8nbuiyx95uhhbshlv0xi5r 0 150886 1366562 2026-07-21T13:16:55Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1361535771|Six Pradhans]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1366562 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[Dhanwanta Singh (Pradhan)|धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * [[Bhinkhyal Singh (Pradhan)|भिन्ख्याल सिंह (प्रधान)]] * [[Sinkhyal Singh (Pradhan)|सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[Chaku Bahal Singh (Pradhan)|चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[Kalidas Singh (Pradhan)|कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[Dhanjkaji Singh (Pradhan)|धनकाजी सिंह (प्रधान)]] [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] kygcolazuf0gwbml2m7cb4omtntv1fp 1366563 1366562 2026-07-21T13:17:31Z Bishaldev100 28807 /* नाम */ 1366563 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * [[भिन्ख्याल सिंह (प्रधान)]] * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] fbq3nf8k61q3qoklkhtff9tb9zsd236 1366578 1366563 2026-07-21T17:47:39Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुरमा भूमिका */ 1366578 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई आफ्ना राजभवनमा नै कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * [[भिन्ख्याल सिंह (प्रधान)]] * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] nycp96m3vsk5p0baofe7r7jeaa5th3u 1366579 1366578 2026-07-21T17:48:45Z Bishaldev100 28807 /* नाम */ 1366579 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई आफ्ना राजभवनमा नै कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] qyzga64gbffsft5kspih0te1qq4omcr 1366581 1366579 2026-07-21T17:51:42Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुरमा भूमिका */ 1366581 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] mwn3ehh160go93975idivg7m49a9qkv 1366586 1366581 2026-07-21T18:16:41Z Bishaldev100 28807 1366586 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। काठमाडौं उपत्यकामाथि गोरखाली घेराबन्दी लागेकाले राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई ललित्पुर बोलाए। उनले आफ्ना भाइ दलमर्दन शाह पठाइदिए तर उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। पाटनमा तेजनरसिंहलाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो। यस्तो उथलपुथल बाट ललितपुरका जनता वाक्कदिक्क र नाकाबन्दीबाट पिडित भएकाले छिटै पृथ्वीनारायण शाले लिइदिए शान्ति, सुख र सुरक्षा पाइन्थ्यो भनी ठान्थे। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]] * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 4f0ht1whxdhbjcicljvy7ea20h9g8qq 1366610 1366586 2026-07-22T04:45:46Z Bishaldev100 28807 /* नाम */ 1366610 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> योगनरेन्द्र मल्लको मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। काठमाडौं उपत्यकामाथि गोरखाली घेराबन्दी लागेकाले राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई ललित्पुर बोलाए। उनले आफ्ना भाइ दलमर्दन शाह पठाइदिए तर उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। पाटनमा तेजनरसिंहलाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो। यस्तो उथलपुथल बाट ललितपुरका जनता वाक्कदिक्क र नाकाबन्दीबाट पिडित भएकाले छिटै पृथ्वीनारायण शाले लिइदिए शान्ति, सुख र सुरक्षा पाइन्थ्यो भनी ठान्थे। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]]-वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}</ref> * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 7wh6nk45u6eilbabk9o2wqw0ql3hhbu 1366614 1366610 2026-07-22T05:48:47Z Bishaldev100 28807 1366614 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> [[योगनरेन्द्र मल्ल]]को मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। काठमाडौं उपत्यकामाथि गोरखाली घेराबन्दी लागेकाले राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई ललित्पुर बोलाए। उनले आफ्ना भाइ [[दलमर्दन शाह]] पठाइदिए तर उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। पाटनमा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह]]लाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो। यस्तो उथलपुथल बाट ललितपुरका जनता वाक्कदिक्क र नाकाबन्दीबाट पिडित भएकाले छिटै पृथ्वीनारायण शाले लिइदिए शान्ति, सुख र सुरक्षा पाइन्थ्यो भनी ठान्थे। == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]]-वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}</ref> * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] occ7qwjo0z70634v2z24u4ozd3ddf29 1366615 1366614 2026-07-22T05:51:39Z Bishaldev100 28807 /* ललितपुरमा भूमिका */ 1366615 wikitext text/x-wiki '''छ प्रधान''' भनेका [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को उत्तरार्धमा [[ललितपुर राज्य|ललितपुर]]([[पाटन]]) को शासनमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रभाव जमउने छ जना उच्च पदस्थ अधिकारी वा दरबारीहरू थिए।<ref name=":0">D. R. Regmi, ''Medieval Nepal'', Calcutta, 1965.</ref><ref name=":1">Mary Shepherd Slusser, ''Nepal Mandala: A Cultural Study of the Kathmandu Valley'', Princeton University Press, 1982.</ref> [[योगनरेन्द्र मल्ल]]को मृत्यु पछी सुरु भएको राजनीतिक अस्थिरताको अवधिमा, यी प्रधानहरूले प्रायः पर्याप्त वास्तविक शक्ति सम्हाल्थे, कहिलेकाहीँ राजाहरूलाई पनि काट्ने, मार्ने, लखेट्ने गर्थे। == ललितपुरमा भूमिका == राजा योगनेन्द्र मल्लको मृत्युपछि र पाटनमा आन्तरिक अव्यवस्थाको समयमा, छ प्रधानहरू राज्यको प्रमुख राजनीतिक शक्ति थिए। राजा कमजोर वा नेतृत्व शक्तिसंघर्ष प्रतिस्पर्धात्मक हुँदा राजालाई सिंहासनमा राख्ने र हटाउने र राज्य मामिला व्यवस्थापन गर्ने काममा उनीहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। प्रधानहरूले कहिलेकाहीं शक्ति दलालको रूपमा काम गर्थे, आफ्नो सम्पत्ति र प्रभाव प्रयोग गरेर राज्यलाई स्थिर वा नियन्त्रण गर्थे। ऐतिहासिक विवरणहरू अनुसार कहिलेकाहीं ललितपुरमा वास्तविक शक्ति उनीहरूले नियुक्त गरेका औपचारिक राजाहरू भन्दा प्रधानहरूसँग बढी रह्यो। । ६ प्रधानले राजा [[राज्यप्रकाश मल्ल]]लाई आँखा फोरी मारेर विश्वजित मल्ललाई राजा भनाए। परस्त्री गमनको आरोप लगाएर राजा [[विश्वजित मल्ल]]लाई पनि उनकै राजभवनमा कटाइदिए। त्यसपछि विसं १८१७ असोज मा प्रधान ( प्रमान वा मन्त्री)हरुले कान्तिपुर राज्यका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई नै बोलाएर आफ्नो राज्यको पनि राजाका रुपमा राजमुकुट पहिर्‍याइदिएका थिए। यसरी राजा जयप्रकाश मल्ललाई नै आफ्नो राज्यको राजा थापे पनि ललितपुर राज्यका प्रमानहरुले आफ्नो देशको पृथक् अस्तित्वलाई भने कायमै राखिरहेका थिए । राजा जयप्रकाश मल्ल ललितपुर राज्यमै गएर रहन थालेका थिए पनि त्यहाँका प्रमानहरु भने राज्यप्रशासनसम्बन्धी सम्पूर्ण कामहरुलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राखी राजाको हातबाट सम्पन्न गरिनुपर्ने धार्मिक कृत्यहरु मात्र राजा जयप्रकाश मल्लको हातबाट गराउन चाहन्थे। राजा जयप्रकाश मल्ल भने यसरी थपनाका मात्र राजा भएर बसिरहने उनको स्वभाव थिएन। यिनले ललितपुर राज्यको राज्यप्रशासनमाथि पनि हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्दा त्यहाँका प्रमानहरुसँग यिनको अनबन सुरु भयो र विसं १८१९ को वैशाखमा त्यहाँका ‘भिँख्वाल धन’ नामक एक जना प्रभावशाली प्रमानले यिनलाई अपमानपूर्वक आफ्नो राज्यको राजसिंहासनबाट उतारी भक्तपुर राज्यका राजा [[रणजित मल्ल]]लाई बोलाएर आफ्नो राज्यका पनि राजा बनाए। काठमाडौं उपत्यकामाथि गोरखाली घेराबन्दी लागेकाले राजा पृथ्वीनारायण शाहलाई ललित्पुर बोलाए। उनले आफ्ना भाइ [[दलमर्दन शाह]] पठाइदिए तर उनी कैदमा परे। कैदबाट दलमर्दन शाह भागेर बचे। पाटनमा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिंह]]लाई मल्ल थर दिई राजा बनाइयो। यस्तो उथलपुथल बाट ललितपुरका जनता वाक्कदिक्क र नाकाबन्दीबाट पिडित भएकाले छिटै पृथ्वीनारायण शाले लिइदिए शान्ति, सुख र सुरक्षा पाइन्थ्यो भनी ठान्थे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१७८|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == गोरखा विजयसँग अन्तरक्रिया == [[पृथ्वीनारायण शाह]] र गोर्खा राज्यले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा आफ्नो शासन विस्तार गरिरहेको अवधिमा पाटनका छ प्रधानहरूको अधिकार दबाबमा परेको थियो। लामो राजनीतिक उथलपुथल र केन्द्रीय अधिकार कमजोर भएपछि, ललितपुर अन्ततः [[नेपालको एकीकरण]] एक हिस्साको रूपमा गोर्खालीसँग पराजित भयो। == नाम == छ प्रधानहरूको नाम यस प्रकार छ: * [[धनवन्त सिंह (प्रधान)]] * भिँख्वालसिंह (प्रधान) * [[सिंघल सिंह (प्रधान)]] * [[चाकु बहल सिंह (प्रधान)]] * [[कालिदास सिंह (प्रधान)]]-वि. सं. १८१२ को भाद्रको आरम्भमा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले गुप्तचार पठाएर मुख्य प्रधान कालीदासलाई मार्न लगाए। उनको स्थानमा उनका छोरा देवीदास प्रधान बने।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ. शि.बाबुराम आचार्यले रचना गर्नु भएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_13_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=13 |issue=2 |pages=1-25}}</ref> * [[धनकाजी सिंह (प्रधान)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] lpq2a311mbs1ngh6frcm7sppb07vi7a 1 150887 1366588 2026-07-21T18:29:29Z ~2026-40766-26 79906 /* Ko hun */ नयाँ खण्ड 1366588 wikitext text/x-wiki == Ko hun == yalambar nepal ko Ko hum [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40766-26|&#126;2026-40766-26]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40766-26|वार्तालाप]]) ००:१४, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) rpbjlrkmvn8f0acm366f4j3126b0ehi 0 150888 1366595 2026-07-22T03:03:38Z Xministrator 70636 नयाँ पेज खडा गरिएको 1366595 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्। '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] 1s7ze4fxqo614a4we0aiw82gaayyope 1366596 1366595 2026-07-22T03:05:45Z Xministrator 70636 /* */ 1366596 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] elnirwyaz4llmmllc7j637az97gs9u2 1366599 1366596 2026-07-22T03:17:59Z Xministrator 70636 /* */ 1366599 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। {{Infobox musical artist|name=सुमन राई|image=|caption=|image_size=|background=एकल तथा युगल गायन|birth_name=|birth_date=२०४५ असार ७|death_date=|origin=[[संखुवासभा|संखुवासभा]], [[नेपाल]]|instrument=[[स्वर]], [[गितार]], [[हार्मोनियम]]|genre=[[पप सङ्गीत|पप]], [[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]|occupation=[[गायक]], [[संगीतकार]], [[इन्जिनियर]]|years_active=सन् २०२०–हाल|label=|associated_acts=|website=https://sumanrai.com|notable_instruments=}} '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] rm43u6lgyqcjbny83d69d7cxxfx26zq 1366629 1366599 2026-07-22T08:22:32Z Xministrator 70636 /* */ 1366629 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। {{Infobox musical artist|name=सुमन राई|image=https://artistnepal.com/uploads/2022/08/2022-08-30-12-57-40-428.jpg|caption=Suman Rai|image_size=|background=एकल तथा युगल गायन|birth_name=|birth_date=असार ७, June 21|death_date=|origin=[[संखुवासभा|संखुवासभा]], [[नेपाल]]|instrument=[[स्वर]], [[गितार]], [[हार्मोनियम]]|genre=[[पप सङ्गीत|पप]], [[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]|occupation=[[गायक]], [[संगीतकार]], [[इन्जिनियर]]|years_active=सन् २०२०–हाल|label=Suman Rai|associated_acts=|website=https://sumanrai.com|notable_instruments=}} '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] 3821n7k8w99u9a15uz6m9av604hqi8h 1366633 1366629 2026-07-22T08:26:35Z Xministrator 70636 /* */ 1366633 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। {{Infobox musical artist|name=सुमन राई|image=https://artistnepal.com/uploads/2022/08/2022-08-30-12-57-40-428.jpg|caption=Suman Rai|image_size=900*1600|background=एकल तथा युगल गायन|birth_name=|birth_date=असार ७, June 21|death_date=|origin=[[संखुवासभा|संखुवासभा]], [[नेपाल]]|instrument=[[स्वर]], [[गितार]], [[हार्मोनियम]]|genre=[[पप सङ्गीत|पप]], [[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]|occupation=[[गायक]], [[संगीतकार]], [[इन्जिनियर]]|years_active=सन् २०२०–हाल|label=Suman Rai|associated_acts=|website=https://sumanrai.com|notable_instruments=[[मादल]]}} '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] j5247hpvr984t1mjdxs4fn2k2g3onsu 1366635 1366633 2026-07-22T08:32:51Z Xministrator 70636 /* */ 1366635 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। {{Infobox musical artist|name=सुमन राई|image=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Singer_Suman_Rai.jpg|caption=Suman Rai|image_size=|background=एकल तथा युगल गायन|birth_name=|birth_date=असार ७, June 21|death_date=|origin=[[संखुवासभा|संखुवासभा]], [[नेपाल]]|instrument=[[स्वर]], [[गितार]], [[हार्मोनियम]]|genre=[[पप सङ्गीत|पप]], [[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]|occupation=[[गायक]], [[संगीतकार]], [[इन्जिनियर]]|years_active=सन् २०२०–हाल|label=Suman Rai|associated_acts=|website=https://sumanrai.com|notable_instruments=[[मादल]]}} '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा दयाहाङ राई र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] bl2vk436jng8su67f68xqh3jd02il0n 1366644 1366635 2026-07-22T09:35:30Z Xministrator 70636 /* */ 1366644 wikitext text/x-wiki '''सुमन राई''' एक नेपाली चर्चित गायक हुन, उनले नेपाली साङगीतिक क्षेत्रमा आधुनिक, लोक, पप तथा युगल गीतहरू मार्फत ख्याती कमाएका छन्। {{Infobox musical artist|name=सुमन राई|image=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Singer_Suman_Rai.jpg|caption=Suman Rai|image_size=|background=एकल तथा युगल गायन|birth_name=|birth_date=असार ७, June 21|death_date=|origin=[[संखुवासभा|संखुवासभा]], [[नेपाल]]|instrument=[[स्वर]], [[गितार]], [[हार्मोनियम]]|genre=[[पप सङ्गीत|पप]], [[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]|occupation=[[गायक]], [[संगीतकार]], [[इन्जिनियर]]|years_active=सन् २०२०–हाल|label=Suman Rai|associated_acts=|website=https://sumanrai.com|notable_instruments=[[मादल]]}} '''चर्चित गीतहरू''' * '''<nowiki/>'आऊन माया'''': [[मेलिना राई]] र सुमन राईको स्वर रहेको यो गीत निकै लोकप्रिय छ, जसमा [[दयाहाङ राई]] र बिमला खजुमले अभिनय गरेका छन्। * '''<nowiki/>'होकी भनेर'''': यो एक सालाइजो लोकगीत हो जुन उनले मेलिना राईसँग सहकार्य गरेर गाएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Suman Rai – Nepali Music Artists {{!}} Biography, Career, Works & Profile {{!}} ArtistNepal |url=https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 |access-date=2026-07-22 |website=Artist Nepal |language=en}}</ref> '''स्रोतहरू''' [[Source: Artist Nepal]] [https://artistnepal.com/artist/sumanrai-1 आर्टिस्ट नेपाल] lk16h73cebsx3lieyq3eg3mqt3isi4q 0 150889 1366620 2026-07-22T07:09:38Z Ramesh Deuba 37151 नयाँ लेख 1366620 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = धर्मेन्द्र प्रधान | image = Dharmendra Pradhan, Minister of Education.jpg | caption = सन् २०२६ मा प्रधान | office = [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|भारतका केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]] | term_start = ७ जुलाई २०२१ | president = [[रामनाथ कोविन्द]]<br/>[[द्रौपदी मुर्मु]] | prime_minister = [[नरेन्द्र मोदी]] | predecessor = [[रमेश पोखरियाल]] | office3 = [[सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रालय|केन्द्रीय सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्री]] | term_start3 = ३ सेप्टेम्बर २०१७ | term_end3 = ९ जुन २०२४ | predecessor3 = [[राजीव प्रताप रुडी]] | successor3 = [[जयन्त चौधरी]] (''स्वतन्त्र प्रभारसहित राज्यमन्त्री''का रूपमा) | president3 = रामनाथ कोविन्द<br/>द्रौपदी मुर्मु | prime_minister3 = नरेन्द्र मोदी | office5 = [[इस्पात मन्त्रालय|केन्द्रीय इस्पात मन्त्री]] | term_start5 = ३० मे २०१९ | term_end5 = ७ जुलाई २०२१ | predecessor5 = [[चौधरी वीरेन्द्र सिंह]] | successor5 = [[रामचन्द्र प्रसाद सिंह]] | president5 = रामनाथ कोविन्द | prime_minister5 = नरेन्द्र मोदी | office6 = [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय|केन्द्रीय पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्री]] | term_start6 = २६ मे २०१४ | term_end6 = ७ जुलाई २०२१ | predecessor6 = [[वीरप्पा मोइली]] | successor6 = [[हरदीप सिंह पुरी]] | prime_minister6 = नरेन्द्र मोदी | office7 = [[लोकसभा]] सदस्य | constituency7 = [[सम्बलपुर लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|सम्बलपुर, ओडिशा]] | term_start7 = ४ जुन २०२४ | predecessor7 = [[नितेश गंगा देब]] | office9 = [[राज्यसभा]] सदस्य | constituency9 = [[मध्य प्रदेशबाट राज्यसभाका सदस्यहरूको सूची|मध्य प्रदेश]] | term_start9 = ४ अप्रिल २०१८ | term_end9 = ३ अप्रिल २०२४ | predecessor9 = [[प्रकाश जावडेकर]] | constituency10 = [[बिहारबाट राज्यसभाका सदस्यहरूको सूची|बिहार]] | term_start10 = ३ अप्रिल २०१२ | term_end10 = २ अप्रिल २०१८ | successor10 = [[मनोज झा]] | office11 = [[ओडिशा विधानसभाका सदस्य]] | constituency11 = [[पल्लाहारा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|पल्लाहारा]] | term_start11 = ५ मार्च २००० | term_end11 = १५ मे २००४ | predecessor11 = बिभुधेन्द्र प्रताप दास (कांग्रेस) | successor11 = नृसिंह साहु (कांग्रेस) | birth_date = {{Birth date and age|1969|06|26|df=y}} | birth_place = [[तालचेर]], [[ओडिशा]], भारत | father = [[देवेन्द्र प्रधान]] | spouse = {{marriage|मृदुला प्रधान|1998}} | children = २ | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | alma_mater = [[उत्कल विश्वविद्यालय]] (एम.ए.) | occupation = {{hlist|सामाजिक कार्यकर्ता|राजनीतिज्ञ}} }} '''धर्मेन्द्र प्रधान''' (जन्म: २६ जुन १९६९) एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन्, जो सन् २०२१ देखि भारतका नवौँ [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छन्। यसअघि उनले [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय|केन्द्रीय पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्री]] (२०१४–२०२१), [[इस्पात मन्त्रालय|केन्द्रीय इस्पात मन्त्री]] (२०१९–२०२१) तथा [[सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रालय|केन्द्रीय सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्री]] (२०१७–२०२४) का रूपमा मन्त्रिपरिषद्का विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। प्रधान [[भारतीय जनता पार्टी]]का सदस्य हुन् र [[लोकसभा]]मा [[सम्बलपुर लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|सम्बलपुर]] निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्छन्। उनले [[बिहार]] र [[मध्य प्रदेश]]बाट [[राज्यसभा]] सदस्यका रूपमा पनि सेवा गरेका छन्। भारतका [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]]का रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानको कार्यकाल विभिन्न विवाद र अनियमिततासँग जोडिएको छ। तीमध्ये सबैभन्दा प्रमुख विवाद भारतमा स्नातक तहको चिकित्साशास्त्र अध्ययनका लागि विद्यार्थी छनोट गर्न सञ्चालन हुने प्रतिस्पर्धात्मक [[NEET]] प्रवेश परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट हो। यस्तो चुहावट पहिलो पटक [[२०२४ NEET विवाद|सन् २०२४]] मा र पुनः [[२०२६ NEET विवाद|सन् २०२६]] मा भएको थियो, जसका कारण २२ लाखभन्दा बढी विद्यार्थी सहभागी भएको पुनः परीक्षा सञ्चालन गर्नुपरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=India: What's driving the intense pressure on students? |url=https://www.dw.com/en/india-whats-driving-the-intense-pressure-on-students/a-77678137 |access-date=2026-07-22 |website=dw.com |language=en}}</ref> सन् २०२६ को पुनः परीक्षाबाट उत्पन्न शैक्षिक दबाबका कारण कम्तीमा १२ जना विद्यार्थीले आत्महत्या गरेको आरोप लगाइएको छ। यस घटनालाई [[२०२६ दिल्ली जन्तर मन्तर प्रदर्शन|दिल्लीको सन् २०२६ जन्तर मन्तर प्रदर्शन]] को प्रत्यक्ष पृष्ठभूमिका रूपमा पनि हेरिएको छ। उक्त प्रदर्शनमा विद्यार्थीहरूले अन्य मागहरूसँगै धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा तथा [[भारतीय जनता पार्टी]] नेतृत्वको [[भारत सरकार|केन्द्रीय सरकार]]बाट जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीद्वारा लाठीचार्ज, अश्रुग्यास प्रहारलगायतका कडा दमन भएको आरोपबीच प्रधानमाथि शैक्षिक व्यवस्थापनमा असफल भएको भन्दै उनको राजीनामाको माग थप तीव्र बनेको छ।<ref>{{Cite news |date=2026-07-20 |title=India's 'cockroach' movement supporters caned by police |url=https://www.abc.net.au/news/2026-07-20/india-cockroach-party-march-supporters-caned/106936124 |access-date=2026-07-22 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> धर्मेन्द्र प्रधानविरुद्ध हाल पाँचवटा आपराधिक मुद्दा विचाराधीन छन्।<ref>{{Cite web |title=Dharmendra Pradhan(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SAMBALPUR(ODISHA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=8053 |access-date=2026-07-22 |website=www.myneta.info}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा == धर्मेन्द्र प्रधानको जन्म २६ जुन १९६९ मा [[तालचेर]], [[ओडिशा]]मा भएको थियो। उनका पिता [[देवेन्द्र प्रधान]] [[वाजपेयी मन्त्रिपरिषद्]] (१९९८–२००४) मा [[राज्यमन्त्री (भारत)|राज्यमन्त्री]] थिए भने उनकी आमा बसन्त मञ्जरी प्रधान हुन्। उनको परिवार [[चासा (जाति)|चासा]] समुदायसँग सम्बन्धित छ।<ref>{{Cite web|title=Women Voters, Welfare Schemes and Star Campaigners: The Prime Factors in Sambalpur Lok Sabha Contest|url=https://m.thewire.in/article/politics/women-voters-welfare-schemes-and-star-campaigners-the-prime-factors-in-sambalpur-lok-sabha-contest|publisher=The Wire|date=20 May 2024|access-date=20 May 2024}}</ref> प्रधान सन् १९८३ मा तालचेर कलेजमा अध्ययनरत रहँदा [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद्]] (एबीभीपी) मार्फत विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय भएका थिए। उनले विद्यार्थी सङ्घको अध्यक्ष तथा पछि सचिवका रूपमा समेत कार्य गरेका थिए। उनले [[भुवनेश्वर]]स्थित [[उत्कल विश्वविद्यालय]]बाट [[मानवशास्त्र]]मा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेका छन्।{{Citation needed|date=July 2026}} == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === धर्मेन्द्र प्रधान सन् २००० मा [[पल्लाहारा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|पल्लाहारा]]बाट [[ओडिशा विधानसभा]]का सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २००४ मा उनी [[देवगढ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|देवगढ]] निर्वाचन क्षेत्रबाट [[लोकसभा]] सदस्य निर्वाचित भए र उक्त निर्वाचन क्षेत्र सन् २००९ मा खारेज नहुँदासम्म त्यस क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरे। प्रधानले सन् २००४ देखि २००६ सम्म [[भारतीय जनता युवा मोर्चा]] (बीजेवाईएम) का राष्ट्रिय अध्यक्षका रूपमा पनि कार्य गरेका थिए। यसका अतिरिक्त उनले [[भारतीय जनता पार्टी]] (भाजपा) का राष्ट्रिय सचिव तथा अखिल भारतीय महासचिवलगायत विभिन्न महत्त्वपूर्ण संगठनात्मक जिम्मेवारी पनि सम्हालेका छन्। === मन्त्रीका रूपमा कार्यकाल === ==== पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास (२०१४–२०२१) ==== धर्मेन्द्र प्रधान सन् २०१४ मा [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय]]का [[राज्यमन्त्री (भारत)|स्वतन्त्र प्रभारसहित राज्यमन्त्री]] नियुक्त भएका थिए। सन् २०१७ मा उनी मन्त्रिपरिषद्को पूर्ण क्याबिनेट मन्त्रीमा पदोन्नति भएका थिए। उनको कार्यकालमा ग्रामीण भारतमा एलपीजीको पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्यले [[प्रधानमन्त्री उज्ज्वला योजना]] सञ्चालन गरिएको थियो। यस अवधिमा मन्त्रालयले [[हाइड्रोकार्बन अन्वेषण तथा इजाजतपत्र नीति]] (Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy), [[PAHAL]] अनुदान सुधार कार्यक्रम तथा एलपीजी अनुदान स्वेच्छाले त्याग गर्न प्रोत्साहन गर्ने अभियानहरू पनि कार्यान्वयन गरेको थियो। यसै अवधिमा सहरहरूमा ग्यास वितरण सञ्जाल विस्तार गर्न ६० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढीको लगानी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=USD 60 billion investment coming in gas infrastructure: Dharmendra Pradhan|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/commodities/usd-60-billion-investment-coming-in-gas-infrastructure-dharmendra-pradhan/article29673498.ece|access-date=10 September 2020|website=@businessline|date=13 October 2019}}</ref> ==== स्टिल (२०१९–२०२१) ==== स्टिल मन्त्रीका रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानले स्टिल उत्पादन क्षमता अभिवृद्धि, द्वितीयक स्टिल क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउने तथा रोजगारी सिर्जना र क्षेत्रीय औद्योगिक विकासलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले [[इस्पाती इरादा]] र [[मिसन पूर्वोदय]] लगायतका पहलहरूको शुभारम्भ गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.psuwatch.com/ispati-irada-launched-by-pradhan-during-steel-chintan-shivir|title='Ispati Irada' launched by Pradhan during Steel Chintan Shivir|date=23 September 2019}}</ref> ==== सीप विकास तथा उद्यमशीलता (२०१७–२०२४) ==== सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रीका रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानले श्रमिकहरूको पुनःसीप विकास (''Reskilling'') तथा सीप अभिवृद्धि (''Upskilling'') गर्ने उद्देश्यका विभिन्न कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गरेका थिए। उनको कार्यकालमा [[औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थान|औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थान (आईटीआई)]]को पूर्वाधार ४०% भन्दा बढी विस्तार गरिएको थियो भने सन् २०१९ सम्म भर्ना दर २८% ले वृद्धि भएको थियो। व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिमलाई मापदण्डअनुसार सञ्चालन गर्न [[National Council for Vocational Education and Training|राष्ट्रिय व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिम परिषद् (NCVET)]] तथा प्रशिक्षार्थीहरूलाई सहयोग पुर्‍याउन [[Skill Saathi]] प्लेटफर्म स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=2.5 Crore people trained under Skill India in 3 years|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/25-crore-people-trained-under-skill-india-in-3-years/1324725|access-date=10 September 2020}}</ref> यद्यपि, केही आलोचकहरूले रोजगारी प्राप्त गर्ने दर तथा तालिम कार्यक्रमहरूको अवधिसम्बन्धी चुनौतीहरू औँल्याएका छन्।<ref>{{Cite web|last=Sivapriyan|first=E.T.B.|title=Skill training: An incomplete solution to India's unemployment crisis|url=https://www.deccanherald.com/india/skill-training-an-incomplete-solution-to-indias-unemployment-crisis-1212085.html|access-date=22 September 2024}}</ref> ==== शिक्षा (२०२१–हालसम्म) ==== धर्मेन्द्र प्रधानले जुलाई २०२१ मा शिक्षा मन्त्रीको पदभार ग्रहण गरेका थिए। उनको कार्यकालमा [[राष्ट्रिय परीक्षण एजेन्सी]] (एनटीए) मा सुधारका पहलहरू गरिएका थिए तथा प्रवेश परीक्षाहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले विभिन्न नीतिहरू कार्यान्वयन गरिएका थिए। यसका लागि पूर्व [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था|इसरो]] अध्यक्ष [[के. राधाकृष्णन]]को नेतृत्वमा एक समिति गठन गरिएको थियो। सन् २०२४ मा [[National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|NEET-UG]] परीक्षामा कथित [[२०२४ NEET विवाद|अनियमितता]] सम्बन्धी आरोपपछि शिक्षा मन्त्रालय सार्वजनिक रूपमा आलोचनाको केन्द्रमा आएको थियो। यद्यपि, [[भारतको सर्वोच्च अदालत]]ले व्यापक स्तरको अनियमितता भएको कुनै प्रमाण फेला नपारेको जनाएको थियो, तर छुट्टाछुट्टै घटनाका सम्बन्धमा १०० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=NEET: Why an exam has sparked national outrage in India|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv22wl82yldo|access-date=21 September 2024}}</ref> '''NEET प्रश्नपत्र चुहावट (२०२६)''' सन् २०२६ मा [[NEET-UG]] पुनः विवादको विषय बनेको थियो। [[राष्ट्रिय परीक्षण एजेन्सी]] (एनटीए) ले प्रश्नपत्र चुहावटसम्बन्धी आरोपपछि ३ मेमा सञ्चालन गरिएको परीक्षा रद्द गर्दै २१ जुन २०२६ मा पुनः परीक्षा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=Conduct of Re-examination for National Eligibility-cum-Entrance Test [NEET (UG)] 2026 – Reg. |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s37bc1ec1d9c3426357e69acd5bf320061/uploads/2026/05/20260515960654684.pdf |publisher=[[National Testing Agency]] |date=15 May 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=NEET-UG 2026 Paper Leak: Re-Exam On June 21, Here's What Students Must Know |url=https://www.ndtv.com/education/neet-paper-leak-neet-ug-2026-re-exam-on-june-21-key-details-students-must-know-11503304 |work=[[NDTV]] |date=16 May 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> ६ जुन २०२६ मा व्यङ्ग्यात्मक युवा-नेतृत्वको राजनीतिक आन्दोलन [[Cockroach Janta Party]] का समर्थकहरूले नयाँ दिल्लीस्थित [[जन्तर मन्तर, नयाँ दिल्ली|जन्तर मन्तर]]मा प्रदर्शन गर्दै परीक्षा प्रश्नपत्र चुहावट तथा मूल्याङ्कनसम्बन्धी चिन्तालाई लिएर धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गरेका थिए।<ref>{{cite news |title='Cockroach' youth group founder leads first street protest after arrival in India |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-youth-movement-founder-arrives-new-delhi-protest-modi-2026-06-06/ |work=[[Reuters]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Saaliq |first1=Sheikh |last2=Hussain |first2=Aijaz |title=Mock political party for India's young 'cockroaches' holds first street protest |url=https://apnews.com/article/2c74e5597c1a7a4ac5a49ee8ce72f1cd |work=[[Associated Press]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> == अन्य जिम्मेवारीहरू == * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), उत्तर प्रदेश तथा कर्नाटकका प्रभारी * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), बिहार (विधानसभा निर्वाचन) का सह-प्रभारी * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), उत्तराखण्डका निर्वाचन प्रभारी * [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद्]] (एबीभीपी) का राष्ट्रिय सचिव (१९९५) * छत्तीसगढ, झारखण्ड तथा बिहारमा पार्टीका विभिन्न संगठनात्मक जिम्मेवारी निर्वाह == विवादहरू == धर्मेन्द्र प्रधानविरुद्ध हाल पाँचवटा आपराधिक मुद्दा विचाराधीन छन्, जसमा [[भारतीय दण्ड संहिता]] अन्तर्गत विभिन्न समुदायबीच वैमनस्यता फैलाएको आरोपसम्बन्धी मुद्दा पनि समावेश छ।<ref>{{Cite web |title=Dharmendra Pradhan(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SAMBALPUR(ODISHA) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=8053 |access-date=22 September 2024}}</ref> [[२०२४ NEET विवाद]] ले सार्वजनिक आलोचना तथा संसदीय छानबिन निम्त्याएको थियो। [[२०२६ NEET विवाद]] पछि राष्ट्रिय प्रवेश परीक्षाको व्यवस्थापनसम्बन्धी धर्मेन्द्र प्रधानको भूमिकाको व्यापक आलोचना भएको थियो। जुन २०२६ मा [[ककरोच जनता पार्टी]] द्वारा नयाँ दिल्लीस्थित [[जन्तर मन्तर, नयाँ दिल्ली|जन्तर मन्तर]]मा आयोजित प्रदर्शनहरूमा प्रश्नपत्र चुहावट तथा मूल्याङ्कनसम्बन्धी विवादलाई लिएर उनको राजीनामाको माग गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title='Cockroach' youth group founder leads first street protest after arrival in India |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-youth-movement-founder-arrives-new-delhi-protest-modi-2026-06-06/ |work=[[Reuters]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Saaliq |first1=Sheikh |last2=Hussain |first2=Aijaz |title=Mock political party for India's young 'cockroaches' holds first street protest |url=https://apnews.com/article/2c74e5597c1a7a4ac5a49ee8ce72f1cd |work=[[Associated Press]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == धर्मेन्द्र प्रधानले सन् १९९८ मा मृदुला प्रधानसँग विवाह गरेका हुन्। उनीहरूका दुई सन्तान छन्। उनी नयाँ दिल्लीमा बसोबास गर्छन्। == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://veblr.com/user/DharmendraPradhan/videos Veblr.com मा धर्मेन्द्र प्रधानको आधिकारिक भिडियो च्यानल] t0w4uobmriyby69bqn5j5w6w3j8xeog 1366621 1366620 2026-07-22T07:16:09Z Ramesh Deuba 37151 /* राजनीतिक जीवन */ टाइपो सुधार गरियो 1366621 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = धर्मेन्द्र प्रधान | image = Dharmendra Pradhan, Minister of Education.jpg | caption = सन् २०२६ मा प्रधान | office = [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|भारतका केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]] | term_start = ७ जुलाई २०२१ | president = [[रामनाथ कोविन्द]]<br/>[[द्रौपदी मुर्मु]] | prime_minister = [[नरेन्द्र मोदी]] | predecessor = [[रमेश पोखरियाल]] | office3 = [[सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रालय|केन्द्रीय सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्री]] | term_start3 = ३ सेप्टेम्बर २०१७ | term_end3 = ९ जुन २०२४ | predecessor3 = [[राजीव प्रताप रुडी]] | successor3 = [[जयन्त चौधरी]] (''स्वतन्त्र प्रभारसहित राज्यमन्त्री''का रूपमा) | president3 = रामनाथ कोविन्द<br/>द्रौपदी मुर्मु | prime_minister3 = नरेन्द्र मोदी | office5 = [[इस्पात मन्त्रालय|केन्द्रीय इस्पात मन्त्री]] | term_start5 = ३० मे २०१९ | term_end5 = ७ जुलाई २०२१ | predecessor5 = [[चौधरी वीरेन्द्र सिंह]] | successor5 = [[रामचन्द्र प्रसाद सिंह]] | president5 = रामनाथ कोविन्द | prime_minister5 = नरेन्द्र मोदी | office6 = [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय|केन्द्रीय पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्री]] | term_start6 = २६ मे २०१४ | term_end6 = ७ जुलाई २०२१ | predecessor6 = [[वीरप्पा मोइली]] | successor6 = [[हरदीप सिंह पुरी]] | prime_minister6 = नरेन्द्र मोदी | office7 = [[लोकसभा]] सदस्य | constituency7 = [[सम्बलपुर लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|सम्बलपुर, ओडिशा]] | term_start7 = ४ जुन २०२४ | predecessor7 = [[नितेश गंगा देब]] | office9 = [[राज्यसभा]] सदस्य | constituency9 = [[मध्य प्रदेशबाट राज्यसभाका सदस्यहरूको सूची|मध्य प्रदेश]] | term_start9 = ४ अप्रिल २०१८ | term_end9 = ३ अप्रिल २०२४ | predecessor9 = [[प्रकाश जावडेकर]] | constituency10 = [[बिहारबाट राज्यसभाका सदस्यहरूको सूची|बिहार]] | term_start10 = ३ अप्रिल २०१२ | term_end10 = २ अप्रिल २०१८ | successor10 = [[मनोज झा]] | office11 = [[ओडिशा विधानसभाका सदस्य]] | constituency11 = [[पल्लाहारा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|पल्लाहारा]] | term_start11 = ५ मार्च २००० | term_end11 = १५ मे २००४ | predecessor11 = बिभुधेन्द्र प्रताप दास (कांग्रेस) | successor11 = नृसिंह साहु (कांग्रेस) | birth_date = {{Birth date and age|1969|06|26|df=y}} | birth_place = [[तालचेर]], [[ओडिशा]], भारत | father = [[देवेन्द्र प्रधान]] | spouse = {{marriage|मृदुला प्रधान|1998}} | children = २ | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | alma_mater = [[उत्कल विश्वविद्यालय]] (एम.ए.) | occupation = {{hlist|सामाजिक कार्यकर्ता|राजनीतिज्ञ}} }} '''धर्मेन्द्र प्रधान''' (जन्म: २६ जुन १९६९) एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन्, जो सन् २०२१ देखि भारतका नवौँ [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छन्। यसअघि उनले [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय|केन्द्रीय पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्री]] (२०१४–२०२१), [[इस्पात मन्त्रालय|केन्द्रीय इस्पात मन्त्री]] (२०१९–२०२१) तथा [[सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रालय|केन्द्रीय सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्री]] (२०१७–२०२४) का रूपमा मन्त्रिपरिषद्का विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। प्रधान [[भारतीय जनता पार्टी]]का सदस्य हुन् र [[लोकसभा]]मा [[सम्बलपुर लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|सम्बलपुर]] निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्छन्। उनले [[बिहार]] र [[मध्य प्रदेश]]बाट [[राज्यसभा]] सदस्यका रूपमा पनि सेवा गरेका छन्। भारतका [[शिक्षा मन्त्रालय (भारत)|केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री]]का रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानको कार्यकाल विभिन्न विवाद र अनियमिततासँग जोडिएको छ। तीमध्ये सबैभन्दा प्रमुख विवाद भारतमा स्नातक तहको चिकित्साशास्त्र अध्ययनका लागि विद्यार्थी छनोट गर्न सञ्चालन हुने प्रतिस्पर्धात्मक [[NEET]] प्रवेश परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट हो। यस्तो चुहावट पहिलो पटक [[२०२४ NEET विवाद|सन् २०२४]] मा र पुनः [[२०२६ NEET विवाद|सन् २०२६]] मा भएको थियो, जसका कारण २२ लाखभन्दा बढी विद्यार्थी सहभागी भएको पुनः परीक्षा सञ्चालन गर्नुपरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=India: What's driving the intense pressure on students? |url=https://www.dw.com/en/india-whats-driving-the-intense-pressure-on-students/a-77678137 |access-date=2026-07-22 |website=dw.com |language=en}}</ref> सन् २०२६ को पुनः परीक्षाबाट उत्पन्न शैक्षिक दबाबका कारण कम्तीमा १२ जना विद्यार्थीले आत्महत्या गरेको आरोप लगाइएको छ। यस घटनालाई [[२०२६ दिल्ली जन्तर मन्तर प्रदर्शन|दिल्लीको सन् २०२६ जन्तर मन्तर प्रदर्शन]] को प्रत्यक्ष पृष्ठभूमिका रूपमा पनि हेरिएको छ। उक्त प्रदर्शनमा विद्यार्थीहरूले अन्य मागहरूसँगै धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा तथा [[भारतीय जनता पार्टी]] नेतृत्वको [[भारत सरकार|केन्द्रीय सरकार]]बाट जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीद्वारा लाठीचार्ज, अश्रुग्यास प्रहारलगायतका कडा दमन भएको आरोपबीच प्रधानमाथि शैक्षिक व्यवस्थापनमा असफल भएको भन्दै उनको राजीनामाको माग थप तीव्र बनेको छ।<ref>{{Cite news |date=2026-07-20 |title=India's 'cockroach' movement supporters caned by police |url=https://www.abc.net.au/news/2026-07-20/india-cockroach-party-march-supporters-caned/106936124 |access-date=2026-07-22 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> धर्मेन्द्र प्रधानविरुद्ध हाल पाँचवटा आपराधिक मुद्दा विचाराधीन छन्।<ref>{{Cite web |title=Dharmendra Pradhan(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SAMBALPUR(ODISHA) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=8053 |access-date=2026-07-22 |website=www.myneta.info}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा == धर्मेन्द्र प्रधानको जन्म २६ जुन १९६९ मा [[तालचेर]], [[ओडिशा]]मा भएको थियो। उनका पिता [[देवेन्द्र प्रधान]] [[वाजपेयी मन्त्रिपरिषद्]] (१९९८–२००४) मा [[राज्यमन्त्री (भारत)|राज्यमन्त्री]] थिए भने उनकी आमा बसन्त मञ्जरी प्रधान हुन्। उनको परिवार [[चासा (जाति)|चासा]] समुदायसँग सम्बन्धित छ।<ref>{{Cite web|title=Women Voters, Welfare Schemes and Star Campaigners: The Prime Factors in Sambalpur Lok Sabha Contest|url=https://m.thewire.in/article/politics/women-voters-welfare-schemes-and-star-campaigners-the-prime-factors-in-sambalpur-lok-sabha-contest|publisher=The Wire|date=20 May 2024|access-date=20 May 2024}}</ref> प्रधान सन् १९८३ मा तालचेर कलेजमा अध्ययनरत रहँदा [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद्]] (एबीभीपी) मार्फत विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय भएका थिए। उनले विद्यार्थी सङ्घको अध्यक्ष तथा पछि सचिवका रूपमा समेत कार्य गरेका थिए। उनले [[भुवनेश्वर]]स्थित [[उत्कल विश्वविद्यालय]]बाट [[मानवशास्त्र]]मा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेका छन्।{{Citation needed|date=July 2026}} == राजनीतिक जीवन == === प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन === धर्मेन्द्र प्रधान सन् २००० मा [[पल्लाहारा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|पल्लाहारा]]बाट [[ओडिशा विधानसभा]]का सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए। सन् २००४ मा उनी [[देवगढ लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र|देवगढ]] निर्वाचन क्षेत्रबाट [[लोकसभा]] सदस्य निर्वाचित भए र उक्त निर्वाचन क्षेत्र सन् २००९ मा खारेज नहुँदासम्म त्यस क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरे। प्रधानले सन् २००४ देखि २००६ सम्म [[भारतीय जनता युवा मोर्चा]] (बीजेवाईएम) का राष्ट्रिय अध्यक्षका रूपमा पनि कार्य गरेका थिए। यसका अतिरिक्त उनले [[भारतीय जनता पार्टी]] (भाजपा) का राष्ट्रिय सचिव तथा अखिल भारतीय महासचिवलगायत विभिन्न महत्त्वपूर्ण संगठनात्मक जिम्मेवारी पनि सम्हालेका छन्। === मन्त्रीका रूपमा कार्यकाल === ==== पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास (२०१४–२०२१) ==== धर्मेन्द्र प्रधान सन् २०१४ मा [[पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालय]]का [[राज्यमन्त्री (भारत)|स्वतन्त्र प्रभारसहित राज्यमन्त्री]] नियुक्त भएका थिए। सन् २०१७ मा उनी मन्त्रिपरिषद्को पूर्ण क्याबिनेट मन्त्रीमा पदोन्नति भएका थिए। उनको कार्यकालमा ग्रामीण भारतमा एलपीजीको पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्यले [[प्रधानमन्त्री उज्ज्वला योजना]] सञ्चालन गरिएको थियो। यस अवधिमा मन्त्रालयले [[हाइड्रोकार्बन अन्वेषण तथा इजाजतपत्र नीति]] (Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy), [[PAHAL]] अनुदान सुधार कार्यक्रम तथा एलपीजी अनुदान स्वेच्छाले त्याग गर्न प्रोत्साहन गर्ने अभियानहरू पनि कार्यान्वयन गरेको थियो। यसै अवधिमा सहरहरूमा ग्यास वितरण सञ्जाल विस्तार गर्न ६० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढीको लगानी गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=USD 60 billion investment coming in gas infrastructure: Dharmendra Pradhan|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/commodities/usd-60-billion-investment-coming-in-gas-infrastructure-dharmendra-pradhan/article29673498.ece|access-date=10 September 2020|website=@businessline|date=13 October 2019}}</ref> ==== स्टिल (२०१९–२०२१) ==== स्टिल मन्त्रीका रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानले स्टिल उत्पादन क्षमता अभिवृद्धि, द्वितीयक स्टिल क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउने तथा रोजगारी सिर्जना र क्षेत्रीय औद्योगिक विकासलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले [[इस्पाती इरादा]] र [[मिसन पूर्वोदय]] लगायतका पहलहरूको शुभारम्भ गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.psuwatch.com/ispati-irada-launched-by-pradhan-during-steel-chintan-shivir|title='Ispati Irada' launched by Pradhan during Steel Chintan Shivir|date=23 September 2019}}</ref> ==== सीप विकास तथा उद्यमशीलता (२०१७–२०२४) ==== सीप विकास तथा उद्यमशीलता मन्त्रीका रूपमा धर्मेन्द्र प्रधानले श्रमिकहरूको पुनःसीप विकास (''Reskilling'') तथा सीप अभिवृद्धि (''Upskilling'') गर्ने उद्देश्यका विभिन्न कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गरेका थिए। उनको कार्यकालमा [[औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थान|औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थान (आईटीआई)]]को पूर्वाधार ४०% भन्दा बढी विस्तार गरिएको थियो भने सन् २०१९ सम्म भर्ना दर २८% ले वृद्धि भएको थियो। व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिमलाई मापदण्डअनुसार सञ्चालन गर्न [[National Council for Vocational Education and Training|राष्ट्रिय व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिम परिषद् (NCVET)]] तथा प्रशिक्षार्थीहरूलाई सहयोग पुर्‍याउन [[Skill Saathi]] प्लेटफर्म स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=2.5 Crore people trained under Skill India in 3 years|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/25-crore-people-trained-under-skill-india-in-3-years/1324725|access-date=10 September 2020}}</ref> यद्यपि, केही आलोचकहरूले रोजगारी प्राप्त गर्ने दर तथा तालिम कार्यक्रमहरूको अवधिसम्बन्धी चुनौतीहरू औँल्याएका छन्।<ref>{{Cite web|last=Sivapriyan|first=E.T.B.|title=Skill training: An incomplete solution to India's unemployment crisis|url=https://www.deccanherald.com/india/skill-training-an-incomplete-solution-to-indias-unemployment-crisis-1212085.html|access-date=22 September 2024}}</ref> ==== शिक्षा (२०२१–हालसम्म) ==== धर्मेन्द्र प्रधानले जुलाई २०२१ मा शिक्षा मन्त्रीको पदभार ग्रहण गरेका थिए। उनको कार्यकालमा [[राष्ट्रिय परीक्षण एजेन्सी]] (एनटीए) मा सुधारका पहलहरू गरिएका थिए तथा प्रवेश परीक्षाहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले विभिन्न नीतिहरू कार्यान्वयन गरिएका थिए। यसका लागि पूर्व [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था|इसरो]] अध्यक्ष [[के. राधाकृष्णन]]को नेतृत्वमा एक समिति गठन गरिएको थियो। सन् २०२४ मा [[National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|NEET-UG]] परीक्षामा कथित [[२०२४ NEET विवाद|अनियमितता]] सम्बन्धी आरोपपछि शिक्षा मन्त्रालय सार्वजनिक रूपमा आलोचनाको केन्द्रमा आएको थियो। यद्यपि, [[भारतको सर्वोच्च अदालत]]ले व्यापक स्तरको अनियमितता भएको कुनै प्रमाण फेला नपारेको जनाएको थियो, तर छुट्टाछुट्टै घटनाका सम्बन्धमा १०० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=NEET: Why an exam has sparked national outrage in India|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv22wl82yldo|access-date=21 September 2024}}</ref> '''NEET प्रश्नपत्र चुहावट (२०२६)''' सन् २०२६ मा [[NEET-UG]] पुनः विवादको विषय बनेको थियो। [[राष्ट्रिय परीक्षण एजेन्सी]] (एनटीए) ले प्रश्नपत्र चुहावटसम्बन्धी आरोपपछि ३ मेमा सञ्चालन गरिएको परीक्षा रद्द गर्दै २१ जुन २०२६ मा पुनः परीक्षा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=Conduct of Re-examination for National Eligibility-cum-Entrance Test [NEET (UG)] 2026 – Reg. |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s37bc1ec1d9c3426357e69acd5bf320061/uploads/2026/05/20260515960654684.pdf |publisher=[[National Testing Agency]] |date=15 May 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=NEET-UG 2026 Paper Leak: Re-Exam On June 21, Here's What Students Must Know |url=https://www.ndtv.com/education/neet-paper-leak-neet-ug-2026-re-exam-on-june-21-key-details-students-must-know-11503304 |work=[[NDTV]] |date=16 May 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> ६ जुन २०२६ मा व्यङ्ग्यात्मक युवा-नेतृत्वको राजनीतिक आन्दोलन [[ककरोच जनता पार्टी]] का समर्थकहरूले नयाँ दिल्लीस्थित [[जन्तर मन्तर, नयाँ दिल्ली|जन्तर मन्तर]]मा प्रदर्शन गर्दै परीक्षा प्रश्नपत्र चुहावट तथा मूल्याङ्कनसम्बन्धी चिन्तालाई लिएर धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गरेका थिए।<ref>{{cite news |title='Cockroach' youth group founder leads first street protest after arrival in India |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-youth-movement-founder-arrives-new-delhi-protest-modi-2026-06-06/ |work=[[Reuters]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Saaliq |first1=Sheikh |last2=Hussain |first2=Aijaz |title=Mock political party for India's young 'cockroaches' holds first street protest |url=https://apnews.com/article/2c74e5597c1a7a4ac5a49ee8ce72f1cd |work=[[Associated Press]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> == अन्य जिम्मेवारीहरू == * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), उत्तर प्रदेश तथा कर्नाटकका प्रभारी * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), बिहार (विधानसभा निर्वाचन) का सह-प्रभारी * भारतीय जनता पार्टी (भाजपा), उत्तराखण्डका निर्वाचन प्रभारी * [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद्]] (एबीभीपी) का राष्ट्रिय सचिव (१९९५) * छत्तीसगढ, झारखण्ड तथा बिहारमा पार्टीका विभिन्न संगठनात्मक जिम्मेवारी निर्वाह == विवादहरू == धर्मेन्द्र प्रधानविरुद्ध हाल पाँचवटा आपराधिक मुद्दा विचाराधीन छन्, जसमा [[भारतीय दण्ड संहिता]] अन्तर्गत विभिन्न समुदायबीच वैमनस्यता फैलाएको आरोपसम्बन्धी मुद्दा पनि समावेश छ।<ref>{{Cite web |title=Dharmendra Pradhan(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SAMBALPUR(ODISHA) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=8053 |access-date=22 September 2024}}</ref> [[२०२४ NEET विवाद]] ले सार्वजनिक आलोचना तथा संसदीय छानबिन निम्त्याएको थियो। [[२०२६ NEET विवाद]] पछि राष्ट्रिय प्रवेश परीक्षाको व्यवस्थापनसम्बन्धी धर्मेन्द्र प्रधानको भूमिकाको व्यापक आलोचना भएको थियो। जुन २०२६ मा [[ककरोच जनता पार्टी]] द्वारा नयाँ दिल्लीस्थित [[जन्तर मन्तर, नयाँ दिल्ली|जन्तर मन्तर]]मा आयोजित प्रदर्शनहरूमा प्रश्नपत्र चुहावट तथा मूल्याङ्कनसम्बन्धी विवादलाई लिएर उनको राजीनामाको माग गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title='Cockroach' youth group founder leads first street protest after arrival in India |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-youth-movement-founder-arrives-new-delhi-protest-modi-2026-06-06/ |work=[[Reuters]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Saaliq |first1=Sheikh |last2=Hussain |first2=Aijaz |title=Mock political party for India's young 'cockroaches' holds first street protest |url=https://apnews.com/article/2c74e5597c1a7a4ac5a49ee8ce72f1cd |work=[[Associated Press]] |date=6 June 2026 |access-date=6 June 2026}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == धर्मेन्द्र प्रधानले सन् १९९८ मा मृदुला प्रधानसँग विवाह गरेका हुन्। उनीहरूका दुई सन्तान छन्। उनी नयाँ दिल्लीमा बसोबास गर्छन्। == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://veblr.com/user/DharmendraPradhan/videos Veblr.com मा धर्मेन्द्र प्रधानको आधिकारिक भिडियो च्यानल] td5jp7rz8gkyat33ne7hdq8b94a1zvf 0 150890 1366625 2026-07-22T08:11:37Z Pushkar Singh 44839 Pushkar Singhद्वारा [[स्वयम्भुव मनु]] पृष्ठलाई [[स्वायम्भुव मनु]]मा सारियो: [[व्याकरण|व्याकरणीय]] अशुद्ध शीर्षक 1366625 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[स्वायम्भुव मनु]] c5yylp0srabndlmc4kyxrhye47kmvqz 3 150891 1366634 2026-07-22T08:28:24Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366634 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Birendra Luharज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Birendra Luhar|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:१३, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) skaq3taqjadqx4nz32cz711ubqpt0kf 14 150892 1366706 2026-07-22T10:41:37Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category|Women's association football players from the United States}} [[श्रेणी:अमेरिकी फुटबल खेलाडीहरू|-महिला]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू|अमेरिका]] 1366706 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Women's association football players from the United States}} [[श्रेणी:अमेरिकी फुटबल खेलाडीहरू|-महिला]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार महिला फुटबल खेलाडीहरू|अमेरिका]] dxe57onmpb5fiyx6xdcju5weflrd6il 14 150893 1366707 2026-07-22T10:43:47Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{parentcat}} [[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू| राष्ट्रियता]] 1366707 wikitext text/x-wiki {{parentcat}} [[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू| राष्ट्रियता]] oo7ov2idsg2mro5v25ev1qysyocw84d 1366709 1366707 2026-07-22T10:45:16Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार फुटबल खेलाडीहरू]] जोडियो 1366709 wikitext text/x-wiki {{parentcat}} [[श्रेणी:महिला फुटबल खेलाडीहरू| राष्ट्रियता]] [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार फुटबल खेलाडीहरू|+महिला]] t8irq4rsv9gdnpu884i89cgkwg00u5r 14 150894 1366719 2026-07-22T10:57:08Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category|Association football players from the United States}} {{Container category}} [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार फुटबल खेलाडीहरू|अमेरिकी]] 1366719 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Association football players from the United States}} {{Container category}} [[श्रेणी:राष्ट्रियता अनुसार फुटबल खेलाडीहरू|अमेरिकी]] d7sgx0c6hjxfgxkg4e41ylqfccxi9a8 0 150895 1366722 2026-07-22T11:57:19Z Ramesh Deuba 37151 Ramesh Deubaद्वारा [[गायत्री देवी अफ कुचबिहार]] पृष्ठलाई [[गायत्री देवी]]मा सारियो: लेखको शीर्षक सही नाम अनुसार "गायत्री देवी" हुनुपर्छ। हालको शीर्षक गलत भएकाले सही शीर्षकमा सार्न अनुरोध गरिएको छ। 1366722 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[गायत्री देवी]] cd0cf3hyvrun7dkl0kc6oi0rdn0sjct 3 150896 1366792 2026-07-23T08:09:36Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1366792 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, विपना सिंहज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,९४३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:विपना सिंह|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:५४, २३ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) itpa7k8nqiruipzpw9lyysgqyuo7ikm